ID,Titel,Dialekttitel,Erwähnungen,korrekt?,Kontext,Wiki
1,27. September,27. Septämber,27. Septamber,TRUE,"l Wayne , àui bekànnt àls Weezy un Lil Tunechi (* 27. Septamber 1982 z’ <a href=""New%20Orleans",🔎
,,,27. Septämbr,TRUE,Dr Otto Sutermeister (* 27. Septämbr 1832 z T,🔎
2,Bingen (Landkreis Sigmaringen),Bengga,Binge,TRUE,"Syy Frau, d Gerlinde Kretschmann, isch bis 2011 e Grundschuelehreri z Binge gsii un isch rund 15 Johr lang fir di Griene im Gmairot vu Simmerenge ghockt.",🔎
,,,Bingen,TRUE,"D Gönner isch mit drei Gschwischtrig, ere eltere Schweschter, ere jingere Schweschter un eme jingere Brueder, z Bingen bi Semmerenga ufgwachse.",🔎
3,Ruine Werrach,Ruine Werrach,Burg Weer,FALSE,"Dr Rudolf vo Habsburg het 1272 d Burg Diefestäi iignoo und und zerstöört und meereri Dörfer und Chlöster und dr Bischof het s Gliiche mit Dörfer und Chlöster vom Rudolf gmacht, und am Silversterdaag het dr Rudolf au d Burg Weer erooberet, wo dr Heinrich vo Nöijeburg erst in däm Joor wider het lo ufbaue.",🔎
,,,Werrach,FALSE,"Bevor di vorderöstrychischi Herrschaft agfange hät, isch Wäär de Schönauer gsi, wo näbe de Burge Steinegg und Werrach di beide Schlösser baut hän, wo im Momänt s Roothus dinne isch.",🔎
,,,Burg Werrach,FALSE,Anne 1346 het dr Johann vu Staufe vu dr Habsburger d Burg Werrach bi Wäär as Lääche kriegt.,🔎
4,Salomon-Inseln,Salomon-Insle,Salomone,FALSE,"Dr Inselstaat gränzt im Weschte an di Federierte Staate vu Mikronesie, im Norde an dr Inselstaat vu dr Marshallinsle, im Oschte an dr Inselstaat Kiribati un im Side an dr Inselstaat vu dr Salomone.",🔎
,,,Salomoninsle,TRUE,"S Korallemeer oder d Korallesee isch e Näbemeer vum Pazifische Ozeans zwische Auschtralie, Neiginea, dr Salomoninsle un Vanuatu.",🔎
5,Korsika,Korsika,Korse,FALSE,"D Elsässer und d Korse z Frankriich, d Katalane und d Baske z Schbanie, d Ire im Vereinigte Königriich vo Grossbritannie, d Jurassier im Kanton Bärn und vili anderi meh hai sich gege d Obrigkeit gwehrt, für zum ihri eignigi Kultur und Schbrooch z verdeidige, deilwiis mit Waffegwalt.",🔎
,,,Corsica,FALSE,S gheert àlso nit zue de jüngschti Teile vun Frànkrich wie Savoye odr öi noch Corsica – öi wenn s erscht 1945 (un dovor 1919) s letscht mol wédr àn Frànkrich àngschlosse ésch wore.,🔎
,,,korsische,FALSE,"Vu syne Amtshandlige isch nume bekannt, ass er d Order gee het, Chalchstai z richte fir d Reparatur vu dr Muure vu Rom, un ass er churz vor sym Dod e korsische Bischof gsägnet gha het.",🔎
6,Stein am Rhein,Schtaa am Rhii,Stei am Rhy,TRUE,"Ab em Usfluss vom Untersee (oder Bodesee) bi Stei am Rhy bis uf Basel heisst dr Rhy Hochrhy, vo Basel bis uf Binge Oberrhy.",🔎
,,,Stei,FALSE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Stäi am Rhii,TRUE,Mer het si uf d' Liniä zwüschä Winterthur und Stäi am Rhii iigsetzt.,🔎
,,,Staa am Rhy,TRUE,"Städt i de Umgebig vu Stüèlingè sin Schafuse (Schwyz), Boahdorf im Schwarzwald, Blumberg, Staa am Rhy (Schwyz), Waldshuet-Düenge, Singe (Hoetwyl) un Donaueschinge.",🔎
,,,Obberè Kantonsdeil vo Schaffuusè,FALSE,"Sèllè Notvokauf hèt also bis hüt nò Uuswirkungè uff dè Volauf vo Dütsch-Schwyzer Gränz, wèlli im Chlèggau/Chläggi un bim Obberè Kantonsdeil vo Schaffuusè bsunders vowinklèt isch (witteri Details cha mò dõ aaluègè: Schaffuuser Kantonsgränz).",🔎
,,,Stei am Rhii,TRUE,"D Hauptstadt isch Schafuuse, wo näbed Basel, Stei am Rhii und Eglisau di einzig Schwiizer Stadt nördlich vom Rhii isch.",🔎
,,,Schtei am Rhy,TRUE,"Zuèsätzlich isch s Nordufer obberhalb vo Schaffuusè a zwei Stellè bis Schtei am Rhy dütsches Staatsgebièt (bi Büsingè un im Hegau öschtlich vo Gailingè), wodurrè d Schaffuuser iri Hauptvokeerswäg in Richtig Boddèsee sicherheitshalber uff schwizer Territorium am Südufer vom Hochrhy witergfüürt hèn, zmòl bi binationalè Vokeerswäg èn Staatsvodraag als Grundlaag bruucht wörd, wiè z. B.",🔎
,,,Stai am Rhii,TRUE,"November 759 uf de Rhiiinsle Werd bi Stai am Rhii) isch en alemannische Priester gsii, wo 719 s Chlooster Sanggalle am Grab vom Hailige Gallus ggründet het und denn bis 759 au de ersti Apt vo dem Chlooster.",🔎
,,,Staa,FALSE,"Nach bim Dorf Waltelinge gòòt d Baanlinie vo Winterthur uf Staa verby, aber es hät dòò ekei Haltstell.",🔎
7,Karl der Kahle,Karl II. dr Kaali,Karl dr Chahl,FALSE,Anne 875 het er dr weschtfränkisch Chenig Karl dr Chahl zum Chaiser gchrent.,🔎
,,,Karl de Kahli,FALSE,"869 gstorben isch, het sich dem syn Unkel, de Karl de Kahli, wo über s Westfrankerych gherrscht het, und de Ludwig de Dütschi, wo über s Ostfrankenrych gherrscht het, de Teil vom Lothar z Burgund 870 no einisch im Vertrag vo Meerssen: Wo de Ludwig II.",🔎
,,,Karl dr Kahli,FALSE,"Wäge dr zweite Frau vom Ludwig, dr Judith, won er e Sohn, dr Karl dr Kahli mit ere gha het, isch d ""Ordinatio Imperii"" nit lang gültig bliibe, wil dr Ludwig, und wohrschiinlig isch d Judith drhinder gsi, d ""Ordinatio Imperii"" gänderet het, ass au dr Karl öbbis wurd erbe.",🔎
,,,Karl dem Kahlen,FALSE,"849 kriagt dr Walahfrid vom Ludwig dem Deitschen da Ufftrag, a Botschaft zom Karl dem Kahlen zo brenga, wo sich uff dr Seit weschtlich vom Rhei uffhelt.",🔎
,,,Karl dr Kaali,FALSE,"Noch em Dood vom Kaiser Ludwig em Fromme 840, em Soon vom Karl em Groosse, häi sini Söön und Erbe Lothar, Karl dr Kaali und Ludwig dr Dütsch um d Vorherrschaft im Kaiserriich kämpft.",🔎
,,,Karl dr Kahl,FALSE,"Wo aber 869 au dr Lothar ohni Erbe gstorbe isch, het s dr Ludwig nit verhinderet, ass däm si Bsitz an ihri Unggle Karl dr Kahl (Westfrankeriich) und Ludwig dr Dütsch (Ostfrankeriich) gfallen isch.",🔎
,,,Karl em Kahle,FALSE,"Dr Deil vo dere Region, wo nördlig vo de Alpe glägen isch, isch scho churz druf zwüschem französische Karl em Kahle und em Ludwig em Dütsche ufdeilt worde.",🔎
,,,Karl,FALSE,"Des het de Papscht anno 800 zum Alass gnumme, de Frankekönig Karl zum Römische Kaiser z kröne, wil in Byzanz domols mit dr Irene di erscht Frau regiert het.",🔎
,,,Karl II. dr Kahl,TRUE,"thar%20I.%20%28Frankenreich%29"">Lothar I., dr Karl II. dr Kahl und dr Ludwig I",🔎
,,,Karl em Chahle,FALSE,Anne 875 het er mit em Karl em Chahle iber däm syni Chaiserchrenig verhandlet.,🔎
8,Impressionismus (Musik),D Muusig vom Impressionismus,Muusig,FALSE,Er hett sich nit nur fir Muusig intressiert sondern ka sich mit Stolz und Rächt e Poliaktivist nenne.,🔎
,,,Impressionismus in dr Muusig,FALSE,"Dezämber 1937 z Bariis) isch e franzöösische Komponist und näben em Claude Debussy dr Hauptverdräter vom Impressionismus in dr Muusig gsi, au wenn bäidi die Zueordnig abgleent häi.",🔎
9,Ostfrankenreich,Ostfrankeriich,Oschtfrankerych,TRUE,Ane 912 isch er der Herzog vo de Sachse worde und vo 919 bis 936 isch er der König vom Oschtfrankerych gsi.,🔎
,,,Ostfränkisch Rich,FALSE,"Johrhundert no ans Ostfränkisch Rich, wo sich zum Ditsche Rich (Heilich Reemisch Rich) entwicklet het.",🔎
,,,Ostfränkische Riich,FALSE,Die Liste vo de römisch-dütsche Herrscher zelt d König vom Ostfränkische Riich sit em Verdrag vo Verdun und d Kaiser vom Heilige Römische Riich uf.,🔎
,,,oschtfränkisch,FALSE,"im Schwebisch (""mähet"" - ""mähet"" - ""mähet"") drännt, un im Oschte us dr ""euch-enk""-Linie, wu s oschtfränkisch ""euch"" vum bairische ""enk"" drännt.",🔎
,,,ostfränkische Riich,FALSE,"Dr Ludwig isch dr Begründer vom ostfränkische Riich gsi, em Vorläufer vom spötere Heilige Römische Riich.",🔎
,,,Oschtfrankeryych,TRUE,em Oschtfrankeryych gläge un zur Verteidigung vu däre Gränze yygrichtet woren isch.,🔎
,,,oschtfränkische Riich,FALSE,"""Suevia"") isch zämme mit Bayere, Franke, Lothringe und Sachse eis vo de füf Stammesherzogtümer vom oschtfränkische Riich gsi.",🔎
,,,östlige,FALSE,"Im Verdrag vo Verdun 843 isch s Riich in drei Deil, e westlige, en östlige und ein in dr Middi ufdeilt worde.",🔎
,,,Oschtfrankerryych,TRUE,"Johrhundert isch d ""Alemannia"" bolitisch un kulturäll im Oschtfrankerryych ufgange.",🔎
,,,Ostfränkisch Riich,FALSE,"880 isch Lothringe ans Ostfränkisch Riich aagschlosse worre, wùù spöter s Heilig Römisch Riich vù düttscher Nation worre-n-isch.",🔎
,,,Ostfränkische Rych,FALSE,843 hät de Ludwig de Dütsch s Ostfränkische Rych gründet.,🔎
,,,Ostfranke,FALSE,"Dr Ludwig het im Verdrag Ostfranke bis zum Rhii und d Stedt Mainz, Speyer und Worms übercho.",🔎
,,,Oschtfranke,FALSE,Dezember 856 oder 859) isch d Tochter vom Chönig Ludwig vo de Oschtfranke gsii.,🔎
,,,Oschtfränkischè,FALSE,Sit èm Meersener Vodraag 870 ghört dè Nordoschtdeil i eim Stugg zum Oschtfränkischè bzw.,🔎
,,,oschtfränkische,FALSE,"Vu dr sidfränkische, dr alemannische un dr oschtfränkische Dialäkt im Side un Oschte unterschaide si sich dur d Speyerer Linie („appel/apfel-Linie“) un d Germersheimer Linie („Pund/Pfund-Linie“), wu vu Waisseburch iber Wörth am Rhein, Speyer, Sinsheim, Eberbach, Mudau bis uf Wertheim goht.",🔎
,,,Oberfrankeriich,TRUE,D Stammesherzög im Oberfrankeriich zu Zite vom Heinrich I. sind i dr Regle Mitgliider vo regionale Herrscher-Dynaschtie gsi.,🔎
10,Erlinsbach AG,Äärlischbach AG,Ärlischbach AG,FALSE,"Nochbergmeine si Ärlischbach SO im Kanton Soledurn, Oltige un Ammel im Kanton Basel-Landschaft und Wittnau, Wölfliswiil, Oberhof und Ärlischbach AG im Kanton Aargau.",🔎
,,,Äärlischbach,TRUE,"En eigeti Fasnechtstradizioon het s soledurnische Äärlischbach, zäme mit em argauische Nochberdorf: d «Speuzer Fasnacht».",🔎
,,,Erlischbach,TRUE,"Dr Anaconda het drei Chinder mit drei Fraue ghaa, isch syter 2018 Wuchenufenthalter z Erlischbach gsii un het sunscht in dr Ämmetaler Gmai Trub gläbt.",🔎
,,,Äärlischpach,TRUE,"Syni Formen- und Stimegchäntnis hät nöd all überzüügt, und das er gschribe hät, das d Wacholdertrossle im Lauränzebaad bi Äärlischpach und de Roorschwirl im Aareschache bi Aarau prüetet heged und dass er di Sibyrisch Trossle (hüt: Schifertrossle) im Toggeburg heg gsee durezie, daas hät em chuum öpper abgnaa.",🔎
,,,Ärlischbach,TRUE,"Nochbergmeine send Ärlischbach, Schönewerd, Grezebach, Dänike, Obergösge, Lostorf ond Stüsslingen.",🔎
11,Sehne (Anatomie),Seene,Sehne,FALSE,"D Sehne, d Huut und d Muskle si verrisse d Glänk usgränggt.",🔎
,,,Seenèfasèrè,FALSE,"Alli drei Aadeil hörèd in érè gmeinsamè Seenèblattè (""Centrum tendineum"") uff, wo us dè mitènand voflochtènè Seenèfasèrè bschtòt.",🔎
,,,Seenè,TRUE,"S isch abber aromatischer, un Gourmets eschtimyrèd dè Gùù, wo diè fynè, weichkochtè Seenè im Schenkèl hèrgänn.",🔎
,,,seenèrychem,FALSE,"Näbbè seenèrychem Muskelfleisch wörd meischtens Fèttigs (Speck, Sauèbuuch, Fèttwammè) un Sauègrind vowendèt.",🔎
12,Burg Roggenbach,Burg Roggebach,Burg Rogèbach,TRUE,Si lyt 400 Meter wyt ewäg vu dr Ruine vu dè Burg Rogèbach.,🔎
,,,Roggèbacher Burg,FALSE,"Südlich vo Wittlekofè, im Mittlerè Steinadal, ligèd Roggèbacher Schlösser, sèll sin d Ruinè vo dè Burg Steinegg un d Roggèbacher Burg.",🔎
,,,Rogèbacher Schlösser,FALSE,"Zämme mit dr Burg Steinegg wird d Burg Roggebach hite z Bonndorf vilmol ""Rogèbacher Schlösser"" gnännt.",🔎
,,,Burg Roggèbach,TRUE,"Diè beidè Burgè liget 400 m usènand, sin beidi Ruinè un heissèt Burg Roggèbach un Burg Steinegg.",🔎
,,,Roggebach,FALSE,Vo dene jüngere Nälleburger isch d Burg Roggebach bi Witlekofe bout worde.,🔎
13,Rokoko,Rokoko,Spôtbarock,FALSE,"Petrus ond Jakobus“ isch ausem Spôtbarock ond ghert zu denne Körche i de Regiô, wo no am beschde erhalte sind.",🔎
,,,Rococo,FALSE,"Vo usse isch es – tipisch für Züri – rächt nüechter, aber drin häts wunderschööni Rüüm im Barock, Rococo, Klassizismus und Second Empire.",🔎
14,Meersburg,Meerschburg,Meerschburger,FALSE,Är isch Mitglid vum Konschtanzer Chinschtlerzirkel „Eule“ un vu dr Meerschburger „Autorenrunde“.,🔎
,,,Merschburg,TRUE,Februar 1963 d Fährverbindung vu Merschburg uf Konstanz-Staad eigstellt.,🔎
15,Âventiure,Âventiure,âventiure,FALSE,"Strukturell git s bi bäide Artusepos e sogenannte Dobbelwääg: Dr Held gwünnt dur ""âventiure"" gsellschaftligi Anerkennig am Hoof vom König Artus und d Hand von ere schööne Daame (d Läitbegriff doo si ""êre"" und ""minne"") und glangt so us dr Naamelosigkäit zum Gipfel vom Ruem.",🔎
,,,aventiure,FALSE,"Dr Inhalt isch mäistens e Räije vo Abentüür (aventiure), wo dr Ridder zur Eer vo dr gliebte Daame oder vom Hoof het müesse bestoo; d Form vom Roman isch mäistens s vierhebige Riimbaar.",🔎
,,,Aventiure,TRUE,"In ere Dobbelromanstruktur wärde d ""Aventiure"" verzelt, d Abentüür vo de bäide ridderlige Hauptfigure, uf dr äinte Site wie sich dr Parzival vo öbberem, wo nüt wäiss und e Narregoschdüm aa het, zum Graalsköönig entwigglet, uf dr andere Site die gföörlige Bewäärigsbroobe für e Artusridder Gawan.",🔎
16,Geld,Gäld,Münzwääse,FALSE,S Münzwääse isch im 6.,🔎
,,,Gäldläistige,FALSE,Si si im Lauf vo dr Zit zu räine Gäldläistige worde.,🔎
,,,Gäldwäse,FALSE,"S Gäldwäse, wo vorhär ganz uneiheitlig gsi isch, isch au reformiert worde.",🔎
,,,Chlutter,FALSE,"Inzwùschè hèn d Krenkinger kein Chlutter mee cha, un hèn sellèwäg d Krenkinger Hèrrschaft im Johr 1361 a diè im Linzgau aasässigè Hèrrè vu Hoèfels voscherblèt, welli si 1410 a diè us èm Zürigau stammendè Edlè vo Rumlang vokauft hèn.",🔎
,,,Geldschöpfig,FALSE,"Do het s Konjunkturprogramm New Deal, ebeso dur Neuverschuldig und Geldschöpfig finanziert, ebefalls zun ere Ankurbelig von dr Wirtschaft gfüehrt.",🔎
,,,vrdeana,FALSE,"Drbei geid s emmr amol Dischbud, weil s nadierle au om s eschdimiers ond om s vrdeana gohd.",🔎
,,,gschöpft,FALSE,"D Gäldäinhäite, d ""Bitcoins"", wärde dezentral im ene Kompiuternetz gschöpft und verwaltet.",🔎
,,,Gält,TRUE,"Nach em Erschte Wältchrieg hät s besigte Dütschland vo de Siigermächt (Frankrych, England, USA, Italie) de Vertrag vo Versailles uufzwunge übercho: Alli Kolonye hät s müese abgäh, dezue en guets Sibtel vo sinere Gebiete (s Elsass, Weschtpreusse, Oberschlesie und en Teil vo Schleswig-Holschtein) und vor allem Gält zahle für d Schäde, wo s mit em Agriff uf fremdi Gebiet agrichtet het.",🔎
17,Eisenzeit,Yysezyt,Iisezyt,TRUE,"Bi de archäologische Ungersuechige ufem Trassee vor «Bahn 2000» z Langeten-Ungerhard het men e Fridhof gfunde, wo vor Iisezyt bis is Früemidduauter, auso währet 1500 Johr, gäng wider isch bruucht worde.",🔎
,,,Isezyt,TRUE,Sit de Stäizyt und au i de Bronzezyt und de Isezyt händ Lüüt am Zürisee i verschidene Döörffer gwont.,🔎
,,,Iisezit,TRUE,Us dr Iisezit sin mehreri Grabhüegel bekannt.,🔎
,,,Isezitt,TRUE,S schiint as die Sidlig spöter ufgee woren isch und erst i de Isezitt im 6.,🔎
,,,Isezit,TRUE,B. Gräber us dr Isezit.,🔎
,,,iisezitligi,FALSE,D Villanovakultuur isch die eltisti iisezitligi Kultuur in Nord-Italie.,🔎
,,,Iiisezit,TRUE,"In dr Bronssezit und dr Iiisezit bis zur sogenannte Aggsezit, wo sich die abrahamitische Religione häi afo entwiggle, won e strikte Monotheismus iigfüert häi, isch die tüpische Form vo de Religione polytheistisch gsi, im Middelmeergebiet zum Bischbil im Alte Egüpte, im Antike Griecheland und im Römische Riich, und wo dr griechisch-römisch Polytheismus undergange isch, het mä d Vilgötterei immer no under de Germane und Slaawe gfunde.",🔎
,,,yysezytlige,FALSE,"Ihri Uusbraitig isch gferderet wore dur dr Ibergang vu staizytlige zue yysezytlige Tächnike, wu z Zäntralafrika um des Zyt chuu isch.",🔎
,,,Iisezitt,TRUE,I de früene Iisezitt sind uf Bornholm die Tote verbrennt und i typische Brandgruebe bistattet wore.,🔎
,,,Yysezyd,TRUE,"Me hed villy Sache us dr Jungstäizyd, dr Bronzezyd und dr Yysezyd gfunde.",🔎
,,,Ysezyt,TRUE,Wärend dr Ysezyt hai Stämm vo de Kelte nördlech und südlech vo de Alpe gläbt.,🔎
,,,Yyseverarbaitig,FALSE,"Ab dr Zyt um Christi Geburt sin nilotisch- un bantusprochigi Velker in d Region chuu un hän neji Tächnologie mitbrocht, wie d Yyseverarbaitig.",🔎
,,,iisezittlichi,FALSE,"Jungsteizitt, fier d'Broncezitt wird ufgrund vu Gländemerkmole un Keramikbruchstücker e Höchesidlig vu dr Urnefelderkultur agnu, säll giltet au fier e iisezittlichi Sidlig vu dr Hallstattkultur.",🔎
,,,Iiseziit,TRUE,In Mitteleuropa fangt d Iiseziit a.,🔎
,,,Yysezit,TRUE,Mer het Fund uss de Bronze- un Yysezit gfunde.,🔎
18,Bürgerlich-Demokratische Partei,Bürgerlich-Demokratische Partei,BDP,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.",🔎
,,,BDP Graubünde,FALSE,"D Kantonalsektion het sich dann zerscht in BPS umgnennt, spöter in BDP Graubünde.",🔎
,,,Bürgerlich-Demokratischi Partei,TRUE,"In de SVP-interne Usserandersetzig, öb d Partei das sött akzeptiere, hät sich d SVP gspalte un um d Widmer-Schlumpf und de Schmid isch di neu Bürgerlich-Demokratischi Partei gründet worde.",🔎
19,Bildhauerei,Bildhauerei,Bildhauer,FALSE,De Brunne bim hütige Kinderspielplatz isch noch em Moler un Bildhauer Hermann Scherer bnennt worde.,🔎
,,,Schteibildhauer,FALSE,Dr Leu het as Schteibildhauer gschafft und het Büecher zu Gägewartskunscht und Lyrik veröffentlecht.,🔎
,,,Bildhaueri,TRUE,"Syt 1979 isch si freischaffendi Chinschtleri gsii Si het experimentälli Ruum- un Figurekunzäpt entwoorfe un het as Mooleri, Inschtallationschischtleri un Bildhaueri gschafft.",🔎
,,,Bildhauere,FALSE,"Mai 2002 z San Diego; äigetlig ""Catherine Marie-Agnès Fal de Saint Phalle"") isch e französisch-schwizerischi Moolere und Bildhauere gsi.",🔎
,,,Bildhauerii,TRUE,I de Bildhauerii und i de Malerii chamme das nöd gnau säge.,🔎
,,,Skulptuure und Objekt,FALSE,"Tüpisch für Skulptuure und Objekt vom Minimalismus isch, ass si uf s Äifache und Übersichtlige reduziert si, mäistens uf geometrischi Grundstruktuure (sogenannti ""Primary Structures""), wo sich hüfig seriell widerhoole.",🔎
,,,Schteibildhauerin,FALSE,Si het dr Preuff vo der Schteibildhauerin glehrt und isch au no ufs Gimnasium gange.,🔎
,,,Bildhouer,FALSE,"Juli 1933 z Wettige, Kanton Aargou) isch e Schwiizer Bildhouer.",🔎
,,,Bildhaur,FALSE,Jänner 2002 z Lienz) isch an öschterriichischa Bildhaur gsii.,🔎
20,Karl III. (Ostfrankenreich),Karl III. dr Dick,Karl III. em Dicke,TRUE,"üm het chönne regiere, het er Italie siim Brueder Karl III. em Dicke, wo im alemannische Deil",🔎
,,,Karl de Dicki,FALSE,Um s Johr 870 umme het Karl de Dicki de Konvent in es Chorherreschtift la umwandle.,🔎
,,,Karl der Dick,FALSE,O dr Karl der Dick isch mehrfach z Züri gsi.,🔎
,,,Karl dr Dick,FALSE,Dr Arnulf isch im Novämber 887 noch Kämpf gege si Unggle und Vorgänger Karl dr Dick dr ostfränkisch König worde.,🔎
,,,Karl em Dicke,FALSE,Drei Johr noch siim Dod isch s Frankeriich vo siine Söhn im Verdrag vo Verdun (843) ufdeilt worde und nume no eimol under em Karl em Dicke für e baar Johr wider vereinigt gsi.,🔎
,,,Karl de Dicke,FALSE,"Us Uurkunde kaa mer erkenne, dass d Kaiser Ludwig de Fromme, Ludwig de Deutsche und Karl de Dicke Oschtere gern uf de Pfalz gfeiert hond.",🔎
21,Bezirk Bregenz,Bezirk Breagaz,Bezirk Bregaz,TRUE,"Höescht oder Hüüscht (amtlich ""Höchst"") ischt a Gmoand in Öschteriich in Vorarlbearg im Bezirk Bregaz mit Iinwohner (Schtand ).",🔎
,,,Bezirk Breagez,TRUE,"Dene Schtädt un Gmoende gränzend an d Stadt Lindou (im Uhrzeigersinn vu Weschte us): Wasserburg, Bodels (beede Landchrais Lindou), Grässbrõnn, Dettnãng (beede Bodeseechrais, Bade-Wirttebärg), Achberg (Landchrais Raveschburg, Bade-Wirttebärg), Wisseschberg, Sigmerszell (Landkrais Lindou), Heerbranz, Breagez (beede Bezirk Breagez, Vorarlberg, Eschtrich).",🔎
,,,Brägaz,FALSE,Des ischt vo 1903 bis 1985 a 35 km lange Schmalspurbahn vo Brägaz ge Beza gsi.,🔎
22,Wörterbuch der deutsch-lothringischen Mundarten,Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte,Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte,TRUE,"D Naachberwöörterbücher vom glyyche Tipus sind im Norde s Nidersächsisch Wöörterbuech, im Oschte s Weschtfäälisch Wöörterbuech, s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech und s Süüdhessisch Wöörterbuech, im Süüde s Pfälzisch Wöörterbuech und s Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte und im Weschten s Luxeburgisch Wöörterbuech.",🔎
,,,Lothrìngisch Werterbüech,FALSE,"S dokümantiert wie s Lothrìngisch Werterbüech bsundersch d Werter un Wandunge, wie vum Schrìftditsch àbwiche.",🔎
23,Dallenwil,Dallweyl,Dalewiil,TRUE,"Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Alpnach, Sarnä, Sachslä, Lungrä, Haslibäärg, Innertkirche, Wolfeschiässe, Dalewiil und Ännemmos.",🔎
,,,Talewìil,TRUE,"Meerz 1866 z Stans) isch en katolische Prieschter gsy, wo öppe füfzää Jaar as Kaplaan z Maria-Rickebach und gäge zwänzg Jaar as Kaplaan z Talewìil gwürkt hät.",🔎
,,,Dalewil,TRUE,S Ächerli isch e Bärgübergang zwüsche Chärns (Obwalde) und Dalewil (Nidwalde).,🔎
,,,Dalläweyl,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
24,Ill (Elsass),Ill (Elsass),Ell-Kanaal,FALSE,"Johrhundert s ganze Quartier zwüschem Rhy-Rhone-Kanaal, em Ell-Kanaal und der Altstadt vo Milhuuse der Name ""Fonderie"" (""D Giesserei"") übercho.",🔎
,,,Illufer,FALSE,Horwrig lijt unmittelbar öschtlich vu Colmer am rächte Illufer an dr Griene Stross (Route Verte) vu dr Vogese in dr Schwarzwald.,🔎
,,,Ìll,TRUE,Der Ort lìt an der Ìll un ìsch umgää vu Gedreidefälder.,🔎
,,,Ell,TRUE,"Milhüsa werd vu zwai Bach, d' Ell un d'r Rhi durchkwert.",🔎
,,,Éll,TRUE,Èstlig vu Kolmer fließt d'Éll dure.,🔎
25,Dornstetten,Dornstette,Dornstett,TRUE,"Nochbergmoede send Dornstett, Schopfloch, Horb, Dornhan, Loßburg ond Fraidestadt.",🔎
,,,Hallwange,FALSE,"No irem Karriereänd as Skisportleri het si ne Lehr zur Ainzelhandelschauffrau bi dr Firma Hinker z Baierschbronn gmacht, derno het si bi dr Firma Hagner z Hallwange im Verdrib aafange schaffe.",🔎
,,,Dornstedda,TRUE,"Dezember 1965 z Dornstedda em Landkreis Freidastadt) ischt a deitscher Kombonischt, Organischt, Musikwissaschaftler ond Hochschuellehrer.",🔎
26,Volkskunde,Volchskund,volchskundliche,FALSE,"Er hät zum alte und zum nöie Luzëërntüütsch gschribe, wäge spaatmittelalterliche Wokabulaarie, über d Luzëërner Ooschterspiil und zu volchskundliche Theeme.",🔎
,,,ethnologische,FALSE,Zu de Franke im ethnologische Sinn zehlt me gwöhnli die westgermanische Stämm vo de,🔎
,,,Volkskundleri,FALSE,Juni 1976 z Basel; eigentli Johanna Christen) isch e Volkskundleri gsi und di grööscht Sammleri vo Schwiizer Volksmusig.,🔎
,,,Volkschundler,FALSE,"Dezämber 1889 au dört) isch en Dokter, Politiker, Volkschundler und Mundartschriftsteller im Schwiizer Kanton Soledurn gsi.",🔎
,,,ethnischi,FALSE,"Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa.",🔎
,,,volchskuntlechi,FALSE,"Zäme mit em Profässer Johann Rudolf Wyss und em Naturforscher Karl Friedrich August Meisner (1765–1825) het dr Gottlieb Kuen vo ane 1811 und no bis 1829 die volchskuntlechi und literarischi Zytschrift ""Alpenrosen"" usegää, wo me drin Gedicht, Prosategscht, Volchslieder, Sage, Pricht über Reise dur d Schwiiz und anderi Sache het chönne lääse, mängs drvo vom Redakter sälber gschribe.",🔎
,,,Volskundler,FALSE,"Wie me tuet afüüre und für was me s Füür alles bruucht, luege d Volskundler und d Technikforscher aa.",🔎
,,,Volchskundleri,FALSE,Oktoober 2003 z Luzern) isch e Schwyzer Volchskundleri und Dialäktoloogin gsy.,🔎
,,,Volchschùndler,FALSE,Septämber 2001 z Bäärn) isch e Schwyzer Volchschùndler ùn Schbroochforscher gsii.,🔎
,,,Volkstum,FALSE,S elsassischa Museum vu Stroßburri ìsch a Volkstum-Museum.,🔎
,,,Volchskundler,FALSE,Lut em Bärner Volchskundler Rudolf J. Ramseyer geit der Zibelemärit uf d Mitti vom 19.,🔎
,,,Bruuchtum,FALSE,"Über die Räise, Bigägnige, s Süüdwalsertüütsch und s deetig Bruuchtum hät er i verschidene Zytige prichtet.",🔎
,,,volkskundtleche,FALSE,Im Schwiizerischen Idiotikon isch im Band 13 e ganz e grosse Artikel über alli mügleche sproochlechen und volkskundtleche Sache zum «Dorf» abtrukt.,🔎
,,,Volchsglaube,FALSE,"Im Volchsglaube hät mer vil uf Agetebroot ggëë: Wä-mer söttigs öpperem, wo furtgaat, i d Chläider ybüezi oder i d Täsche stecki, dänn heb er am nöien Oort weniger oder gaar ekäi Häiwee.",🔎
,,,Volchskuntler,FALSE,"Merze 1932 gläbt het, isch e Wälschschwiizer Schurnalischt, Volchskuntler und Mundartforscher gsi.",🔎
,,,volchskundlichen,FALSE,Derzue het’s im Projäktarchyv en huuffe Notize zu volchskundlichen und historische Sache vo de Gmeinde.,🔎
,,,Volchschùnd,TRUE,"D Foorschigsschwäärpinggd vùm Paul Zinsli sin d Dialäktfoorschig, d Nämefoorschig ùn d Volchschùnd gsii.",🔎
,,,volkskuntlechen,FALSE,"D OLMA Sanggalle tuet fascht sid em Afang vo dere länge Fäschtsery immer en Schwiizer Kantoon oder au s Nochberländli Liechtstei als spezielle Gascht ofiziell ylade, und dää präsentiert es par vo sine volkskuntlechen und wirtschaftleche Psunderheiten am Fäschtumzuug, wo dur d Stadt goot.",🔎
,,,volchskundleche,FALSE,"Do drin het me vier mol im Joor dervo chönne läse, wie s em Projäkt ggangen isch, was für Erfolg und Probleem d Redakzioon gha het, was me für inträssanti Wortgschichten und sproochlechi Dokumänt i de Regioone gfunde het, und immer wider öppis au vo volchskundleche Sache, wo me bi dr Arbet am Lexikon druuf cho isch.",🔎
,,,Ethnologii,FALSE,"D'Begriffe vun de Sischdemtheorii sin in underschiedlichi Wisseschafte ogwendet worre, zum Biischpiel in die Informatik, de Elektrotechnik, de Pädagogik, de Chemii, de Biologii, de Logik, de Mathematik, de Soziologii, de Ethnologii un de Philosophii.",🔎
,,,Ethnology,FALSE,"An dr Universideete Bäärn, Uppsala (Schweede) un Gämf het s Soziology, Ethnology un Bolitikwisseschaft studiert.",🔎
,,,Volkskund,TRUE,"Sit 1981 isch im Gebäude s Kantonsmuseum ""Museum.BL"" dinne, wo näbe ständig wächselnde Sonderusstellige au Duurustellige het zue Naturkund, Archäology, Volkskund und zur Sydebandwäberei, wo friener im Baselbiet ganz es wichtigs Gwäärb gsi isch.",🔎
,,,Volkskundler,FALSE,"Aprelle 2000 z Gälterchinde), Pseudoniim ""Rauricus"" (bruucht i der ""Basellandschaftliche Zytig""), isch e Schwyzer Sekundarleerer, Schriftschteller und Volkskundler gsi.",🔎
,,,Völkerkund,TRUE,1904 het s Museum en Abdäilig für Völkerkund ufdoo.,🔎
,,,volkskundlich,FALSE,"Stilistisch isch dr Tegscht villichd nid ganz ggraatä, wärtvoll isch er eender wägä dä sozialkritischä Underteen und wäg dä volkskundlich inträssantä Hiwiis, eppä wiä s zuäggangä isch, wenn Obwaldner und Oberlender zämä gschwungä hend oder wenn Nachtbuäbä cho sind.",🔎
,,,Folklore,FALSE,"Vo deet uus isch er öppen uf Guryn ue gfaare, zum deet de süüdwalserisch Tialäkt und d Folklore vo dèm Völchli studiere.",🔎
,,,Ethnologische,FALSE,Usserdäm stoht der deilwiis gotisch Bau vom Ethnologische Seminar und d Paul-Sacher-Stiftig mit der wältwit grösste Brivatsammlig vo Originalpartiture in der unmittelbare Nochberschaft vom Münster.,🔎
,,,volchskundlecher,FALSE,"Do drby isch e schööni Samlig vo volchskundlecher Waar zämecho, und me het bsunders uf Objäkt vo dr «religiööse Volchskund» gluegt, wo mä i de katolische Kantöön und Regioone vo dr Schwiiz no a vilnen Oorte gfunde het, im Kantoon Züri au no öpen usem Chlooschter Rhynau.",🔎
,,,volchskuntlech,FALSE,"Zum volchskuntlech intressante Bruuchtum und de verschidene Bedüütige vo de ""Meie"" sid em spoote Middelalter het s Schwiizerischen Idiotikon vil Bischpiil gsamlet.",🔎
,,,Ethnologin,FALSE,"S Baasler Integrazioonsmodäll isch e Integrazioonsmodäll für Migrante, wo d Ethnologin Rebekka Ehret 1999 entwigglet het und wo drIntegrazioonsbeufdragt Thomas Kessler im Kanton Baasel-Schtadt umgsetzt het .",🔎
,,,volchskuntliche,FALSE,Es verchnüpft d Qualität vom ene Wörterbuech mit volchskuntliche Sache.,🔎
,,,volchskuntlichi,FALSE,"Wäge der plaanete wältwyte UNESCO-Dokumäntazioon het d Schwiiz wie alli Länder z’eerscht für sich sälber gluegt, was me so für «nit-materiells Kulturguet» het; do drfüür het jede Kantoon ufzellt, was es i sym Gebiet für tradizionelli Kulturforme git, zu vilne sind au früener scho volchskuntlichi Arbete gschribe worde; und us dene Vorschleeg het d Bundesverwaltig öppis gnoo für uf die nazionali Lischte, wo de s eerschte Mol anne 2012 usecho isch.",🔎
,,,Etnology,FALSE,"A d Uniwèrsitèèt isch er uf Bèèrn, und deet hät er Gèrmanischtik, Etnology und Rächtsgschicht gstudiert.",🔎
,,,Ethnologe,FALSE,"Wie d Resultat vo Forschige vo Ethnologe für e Hufe schriftlosi Kulture zäigt häi, isch ursprünglig d Wält und d Religion im Lääbe vo de Mensche nume unscharf drennt gsi.",🔎
,,,volchskundlichi,FALSE,"Ussert em ""Vocabolario"" git das au anderi spraachlichi und volchskundlichi Publikazioonen use, öppe Verzäichnis vo den Oorts- und Fluernäme.",🔎
,,,volchskuntleche,FALSE,Dä Reisepricht isch voll vo volchskuntleche Sache.,🔎
,,,Europäischi Ethnology,FALSE,"D Noseda het an dr Universitete Züri, Stockholm un Singapur Chunschtgschicht mit dr Nääbefächer Europäischi Ethnology, skandinavischi Literatur un Sproche (Nordischtik) studiert un het ihre Studium mit em Lizentiat an dr Universitet Züri abgschlosse mit dr Arbet «Zum Problem der Kunstvermittlung in Theoriebildung und Praxis».",🔎
,,,Velkerkund,TRUE,"In dr Abdailig Velkerkund isch des mit Alldags-, Chunscht- un Ritualgegeständ vu Afrika, Asie, em indianische Amerika un dr Sidsee vermittlet wore.",🔎
,,,volchskuntlichen,FALSE,"1999 het si mit dr volchskuntlichen Arbet über d Landwirtschaftsterminology ""Mémoire ethnolinguistique.",🔎
,,,Volchskundlichs,FALSE,"Daa drin gaats hauptsächli um Volchskundlichs – en Yblick i s Läben und Tänke vo de Lüüt, vor as di modèèrn Zyt ineprochen isch und fascht ales veränderet hät.",🔎
,,,Ethnologi,FALSE,"April 1955 z Dillinga) isch e dytschi Ethnologi, Religionswisseschaftleri un Frauerächtleri gsii.",🔎
,,,Volchskundlich,FALSE,"S isch deby nöd nu äifach um d Bidüütig vo de Woort ggange, näi, au s Volchskundlich hät e wichtigi Role gspilt.",🔎
,,,Ethnoloog,FALSE,"Novämber 1989 z Montana) isch e Schwiizer Romanischt, Dialäktoloog, Lexikograf und Ethnoloog gsi.",🔎
,,,Volchskundlerin,FALSE,Als Volchskundlerin het si sech uf d Gschicht vo de Musikginstrumänt spezialisiert.,🔎
,,,volkskuntlechi,FALSE,"En huuffe technischi und volkskuntlechi Sache vo de Brünne sind im Artikel ""Bügl"" (= «Brunne») vom Dicziunari Rumantsch Grischun usfüerlech beschribe, wo me jetz au online cha läse; der Text dört isch uf Dütsch.",🔎
,,,etnograafischi und folklorischtischi,FALSE,"Wie di andere drüü nazionaale Wöörterbüecher isch es drum es Wëërch mit enziklopëëdischem Charakter, wo linguistischi, läxikaalischi, etnograafischi und folklorischtischi Aasprüüch abteckt.",🔎
27,Aachen,Aachen,Aachè,TRUE,"Us dè R 1 vo Aachè bis Oschtpreußè isch asè im Weschtè diè B 1 vo Aachè bis Helmschtedt un witter vo Bèrlin-Wannsee bis zum Potsdamer Blatz worrè, un i dè DDR isch druus d F 1 vo Morsläbbè bis Potsdam sowiè vo Bèrlin-Mitte bis Kietz worrè.",🔎
,,,Aacha,TRUE,Zwoi Jauhr schbäder ischer im Abril 1053 in Tribur zom Mitkenig gwählt und im Juli vom selbiga Jaur in Aacha grönt wora.,🔎
,,,Aache,TRUE,"Dr Funka isch an alta Fürbruch, wo hüt no im schwäbisch-alemannischa Raum (Vorarlberg, Schwiz, Allgäu, Schwobaland), und im Tirolr Obrland und Vinschgau, aber au z Ostfrankriich und bis gi Aache verbreitat isch.",🔎
,,,Ooche,TRUE,Ane 1813 isch de Dorgang zwöschet de Felse III und IV erwiiteret wore und d Riichstroos 1 vo Ooche - Paderborn - Hameln - Hildeshaim zmitzt dör d Externstai verlait wore.,🔎
,,,Ààcha,TRUE,"D Àbteikìrch vu Ottmerscha hàt àls Vorbìld dr Dom vu Ààcha, wo dr Karl dr Groß bàuia hàt un wo sallamols àls scheenschta Kìrch vum Chrìschtatum galta hàt.",🔎
28,Erdatmosphäre,Ardàtmosfäär,Ärdatmosphäre,TRUE,Wäge dr groosse Gsamtmasse vo dr Atmosphäre isch di absoluti Mängi vom Schtickschtoff öppe fünf-mol grösser als in dr Ärdatmosphäre.,🔎
,,,Ärdatmosfääre,TRUE,Lääbewääse brääge entschäidend s Bild vo dr Ärde und d Zämmesetzig vo dr Ärdatmosfääre (Biosfääre).,🔎
,,,Atmosfääre vo dr Ärde,FALSE,"E Luftfaarzüüg isch e Gräät, wo in dr Atmosfääre vo dr Ärde fliegt oder faart.",🔎
,,,Atmosphärè,TRUE,"D Dütung, dass d Drènnung vo elegtrischè Ladungè innerhalb vo dè Atmosphärè in Gwitter sèll Phänomen voursachèt, isch abber èrscht i dè Neuzit uffchò.",🔎
,,,Atmosfääre,TRUE,"Klimawandel, au Klimaveränderig, Klimaänderig oder ""Klimawäggsel"", isch e Veränderig vom Klima, wo uf dr ganze Ärde oder eme ärdäänlige Blaneet oder Mond, wo en Atmosfääre häi, bassiert.",🔎
,,,Erdatmosphäri,TRUE,"Middels de Satellite chänne bsunders Wellelängeberaich undersuecht werre (Ultraviolett, Röntgenstrahlig), wo sust vu de Erdatmosphäri absorbeert werre.",🔎
,,,Èrdatmosphäri,TRUE,I dè Èrdatmosphäri vorhandenè Wasserdampf isch mit um 36 % bis zu 70 % Aadeil d Hauptquèllè vo dè atmosphärischè Gegèschtraalig un Dräger vom „natürlichè“ Drybhuuseffèkt.,🔎
29,Syntax,Syntax,süntaktisch,FALSE,"D Reegle chönne drbii räin süntaktisch aagwändet wärde, das häisst, ooni dass mä d Bedütig vo de Sümbol kennt.",🔎
,,,syntaktischi,FALSE,Mä cha d Kasus au in lexikalischi und strukturelli Kasus iidäile (so in dr generative Syntax) und in syntaktischi und semantischi Kasus.,🔎
,,,Süntax,TRUE,"Wäge däm wird d Morfologii au as „Wortgrammatik“ bezeichnet, so wie mä dr Süntax au „Satzgrammatik“ säit.",🔎
,,,sintax,FALSE,"Tialäktsintax, aso wie mer en Satz nöd i de Schriftspraach, sunder i de Mundaart bildet, isch eerscht i de letschte Zyt es Theema woorde, wo d Spraachwüsseschaft intressiert.",🔎
,,,Satzboi,FALSE,"Dr Satzboi, wu im SDS nit seli berucksichtigt woren isch, wird im ""Syntaktischer Atlas der deutschen Schweiz (SADS)"" dokumäntiert.",🔎
,,,Sintax,TRUE,"Vo woo chunt weli Ändig?, und zum Zwäite nu de Luut und vil au de Forme, aber nie de Sintax gwidmet gsy sind.",🔎
,,,syntaktische,FALSE,"Er dient witerhin als Vorschlag vor Vokal i bstimmte syntaktische Umgebige, öppe ""álainn"" (Adjektiv „schön“) vs. ""go hálainn"" (Adverb „schön“).",🔎
30,5. Dezember,5. Dezämber,5. Dezamber,TRUE,"ef=""1943"">1943 z Pàris; † 5. Dezamber 2017 z Marnes-la-Coquette ìsch",🔎
,,,5. Tezember,TRUE,"72"">1872 z Kalkutta; † 5. Tezember 1950 z Po",🔎
31,Gravitation,Gravitation,Grawitazioonsfäld,FALSE,"Mit dr grawitative Zitdilatazioon bezäichnet mä dr Effekt, ass en Uur – wie au jede andere Brozäss – im ene Grawitazioonsfäld langsamer lauft as usserhalb von em.",🔎
,,,Grawitazioonsfälder,FALSE,"Die allgemäini Relatiwidäätstheorii säit, ass d Geometrii vom Wältall vo dr euklidische Geometrii abwiicht, wil d Grawitazioonsfälder dr Ruum „chrümme“.",🔎
,,,Grawitazioonschraft,FALSE,im Vergliich mit dr Grawitazioonschraft usserordentlig stark: die elektrischi Chraft zwüschen eme Elektron und eme Proton (bäidi bilde zämme e Wasserstoffatom) isch öbbe 40 Gröössenornige gröösser as iiri gegesitigi Aaziejig wäge dr Gravitazioonschraft.,🔎
,,,gravitativ,FALSE,"D'Sunne isch vor 4,6 Milliarde Johr dur de gravitativ Kollaps vu ere interstellare Gaswolke entstande.",🔎
,,,Grawitazioon,TRUE,D Grawitazioon vom Mond und vo dr Sunne verursacht uf dr Ärde d Gezite.,🔎
,,,Gravitazioonsfäld,FALSE,D Wärt für d Gröössi und Abblattig vo dr Ärde und iir Gravitazioonsfäld wärde die ganz Zit prezisiert.,🔎
,,,Schweerchraft,FALSE,"Im ene geniaale Überschüüme vo Ideä häig er beschlosse, mit ere bildnerische Löösig für d Quantetheorii aazfoo, und er häig dr Quanterealismus erfunde, zum d Schweerchraft in d Gwalt überchoo.",🔎
,,,gravitative,FALSE,"D'Grenze vu im Jupiter sinem gravitative Ifluss wird dur d'Hill-Sphäri defineert, dere ihr Radius etwa formula_1 betrait.",🔎
,,,Ayiehigschraft vo dr Ärde,FALSE,"Das isch e positiv gravitrope Vorgang, das häisst, er wird vo dr Ayiehigschraft vo dr Ärde usglööst.",🔎
,,,Aaziejigschraft,FALSE,Iiri Ursach isch d Aaziejigschraft vo dr Sunne und vor allem vom Mond.,🔎
,,,Grawitazion,TRUE,"Wil die spezielli Relatiwidäätstheoriie sich nid mid dr Grawitazion befasst, isch si in dr Nööchi vo groosse Masse, oder allgemäiner in dr Nööchi vo groosse Energie, nume für chliini Distanze gültig.",🔎
,,,Aaziehigschraft,FALSE,"Für e Spezialfall vom ene kreisförmige Orbit bringt d Aaziehigschraft zwüsche de Himmelskörper grad d Zentripetalchraft uf, wo für d Kreisbahn notwändig isch, und wo wäge däm d Gschwindigkeit festgleit (und bedragsmässig konstant) isch.",🔎
,,,gravitativi,FALSE,"Säll chönnte dodezue führe, dass Carpo irgendwenn mit ainem vu de große Monde kollideert oder dur dere gravitativi Chräfte ussem Jupitersystem gschleuderet wird.",🔎
,,,Grawitazionschraft,FALSE,"D Grawitazionschraft wird in dr allgemäine Relatiwidäätstheorii as geometrischi Äigeschaft vo dr krümmte vierdimensionale Ruumzit verstande: Energii, Impuls und Druck vo dr Materie beiiflusse d Geometrii vo dr Ruumzit, wo si din si.",🔎
32,Faulenfürst,Fuulèfürscht,Fuulèfürschter,FALSE,Lediglich diè öppè 875 m breiti Landbrugg ganz im Nordè zwüschè m Schluchsee-Oschtzipfel bi Seebrugg un dè Strõßèabzwygung L 170 / Fuulèfürschter Strõß vohindert dè Inselschtatus vom Brändemer Bärg.,🔎
,,,Fuulefürscht,TRUE,"Zu Schluchsee dèzuè ghörèd d ehemòls selbschtändigè Ortschaftè Aaha mit Äule am Weschtzipfel vom See, Blasiwaald in èm Sitèdal vo dè Schwarza, Fuulefürscht un Seebrugg am Oschtzipfel vom See, Fischbach nördlich vom Hauptort un Schönèbach südöschtlich vo Seebrugg.",🔎
33,Adjektiv,Adjektiv,Adjektyvabläitig,FALSE,Abgschlosse hät er 1951 bim Ruedolf Hotzeköherli mit ere Tokteraarbet über di schwyzertüütsch Adjektyvabläitig (truckt 1960); nachane hät er s Gimileererdiploom gmachet.,🔎
,,,Adjèkchtiif,TRUE,"Adjèkchtiif, Zaalwöörtr ond Wèèrbe münd mette Kchlass fom Noomen öberiischtemme.",🔎
,,,Adjektyv,TRUE,"Der Underschiid zwüschet em Alltaagsjiddisch und em Rosshändlerjiddisch isch der Aatäil vo Wöörter gsy, wo us em Hebrèèisch und Aramèèisch choo sind: I der Alltagsspraach hät dèè öppe 2 Prozent (bi de Fraue) bis 8 Prozänt (bi de Mane) uusgmachet, und rund 70 Prozänt sind Subschtantyv gsy; i de Händlerspraach aber sind d Wöörter über 30 Prozänt hebrèèisch-aramèèisch gsy, und näbet 55 Prozänt Subschtantyv sind 45 Prozänt Wèrb, Adjektyv, Zaalwöörter und Suschtigs gsy.",🔎
34,Vogt,Vogt,Riichslandvogt,FALSE,"under dr Läitig vom Riichslandvogt gstande, wo dr Bund 1379 wider gründet worde isch, het dr Riichslandvogt kä Rolle me gspiilt.",🔎
,,,Vogteie,FALSE,"Zämmegfasst het me si au als ""Dütschi Gmeine Vogteie"" bezeichnet.",🔎
,,,Landvogtei,FALSE,"Er isch 1798 us em Gebiet vo dr Stadt und dr Fürstabtei Sanggale, dr Landvogtei Rhiidaal und de beide Appezäll bildet worde.",🔎
,,,vogt,FALSE,"As Sprössling von ere Friburger Patrizierfamilie—si Vater, dr François Pierre de Montenach, isch Landvogt vo Greyerz gsi—isch er Diplomat und Politiker worde.",🔎
,,,Vögt,FALSE,"Als Vögt sin si erschtmolig 1211 noochgwiise, aber es chänne ufgrund vu dr Stiftig vume silberne Vortragchrüz us em Johr 1175 mit dr Bilder vu dr Stifter Anna un Gottfried vu Staufe älderi Rächt postuliert werre.",🔎
,,,Riichvogtei,FALSE,"Wo dr Fürstabt 1345 d Riichvogtei über Appezäll übercho het, het im Land droht, ass es Deil vo dr entstehende Territorialherrschaft vo dr Fürstabtei wurd wärde.",🔎
,,,Landvögt,FALSE,"I den alte Schlösser uf em Land händ jetz d Landvögt gwont, wo vo de regimäntsfèèige Famile vo Züri choo sind.",🔎
,,,Vogtei,FALSE,"Johrhundert hets mit de Orde Höllste, Hüsige un Hägelberg e Vogtei bildet.",🔎
,,,vögt,FALSE,"Joorhundert e Hufe Burggroofe gee, wo früener emoö (Burg-)vögt gsi were und nume die milidäärische Befäälshaaber von ere Riichs- oder Bischofsburg, ere Köönigs- oder Bischofsstadt gsi si und eso über de Burgmanne iigordnet gsi si.",🔎
,,,Lampfogt,FALSE,"Vo 1515 bis 1517 und no einisch vo 1531 bis zu sim Tod anne 1532 isch er äidgnössische Lampfogt vo dr Gmäine Herrschaft Bade gsi, und er het sin Stand immer wider uf äidgnössische Tagsatzige verträte, nöd numme z Bade, sondern au z Lozärn und z Züri.",🔎
,,,aidgnessische Landvogt,FALSE,"Jahrhundert volggsetymologisch so erchläärt, das die Gegend im Ancien Régime wyt ewägg vom aidgnessische Landvogt z Lugano gsi isch, sodass dert hyffig Verbräche bassiert syge.",🔎
,,,Veegt,FALSE,"Dr Konrad Baumgarten, a Birger vo Unterwalden, wuud vo de eschtreichische Soldada vrfolgt, weil’r oin vo de Veegt mit seira Akscht z dotgschlaga hôt.",🔎
,,,Vegt,FALSE,"So sind schi Landgrafu im Obärelsass und Vegt vam Strassburgär Hochstift gwordu, und heint z’Ärbi va där Kyburger biasprucht.",🔎
,,,Kastvögt,FALSE,Es stammt woorschinlig über d Kastvögt vom Chloster Schänis vom Groof Hunfrid vo Räzie ab.,🔎
35,Mord von Greifensee,Dr Mord vo Grifesee,Grifesee,FALSE,"D Äidgenosse häi z Grifesee churz vorhär zäigt, wie si mit ihre Gegner umgöön, wo si fast alli Verdeidiger vo Grifesee noch iirer Kapitulation ermordet häi.",🔎
,,,Mord vo Griifesee,FALSE,Vo de 64 Verteidiger wèrded 62 uf de Bluetmatt z Nänike vo den Eidgenosse gchöpft (Mord vo Griifesee).,🔎
36,Kabinett Kretschmann II,Kabinett Kretschmann II,neie Kabinett vum Winfried Kretschmann,FALSE,Mai isch d Hoffmeister-Kraut as iberraschend Wirtschaftsminischteri vum neie Kabinett vum Winfried Kretschmann bekannt gee.,🔎
,,,grien-schwarze Koalition,FALSE,"Z Bade-Wirttebärg stellt Bindnis 90/Di Griene syt em Maie 2011 mit em Winfried Kretschmann zum erschte Mol e Minischterbresidänt, wu noch ere grien-rote syt 2016 ere grien-schwarze Koalition vorstoht.",🔎
37,Botanischer Garten der Universität Basel,Dr Botanisch Gaarde vo dr Universidäät Basel,botanisch Gaarde,FALSE,"Aagschlosse an s Instidut isch dr botanisch Gaarde S Geböid vom Instidut und si Sammlig ghööre zu de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,Botanisch Garde,FALSE,Dr Botanisch Garde vo dr Uni z Basl isch ano 1589 grendet worra.,🔎
,,,botanisch Garte vo dr Universität,FALSE,Z Basel het dr Caspar Bauhin 1589 dr botanisch Garte vo dr Universität gründet.,🔎
,,,Botanisch Gaarde,FALSE,Hingeege het mä 1588 im Hoof dr erst Botanisch Gaarde aapflanzt.,🔎
,,,Botanischi Gaarde,FALSE,"Dört wo dr Gottesacker gsi isch, isch dr alti Botanischi Gaarde vo dr Uniwersidäät Baasel aagläit worde.",🔎
,,,Botanisch Gaarde vo dr Uniwesidäät,FALSE,Vo 1692 bis 1836 isch dr ehemoolig Kloostergaarde dr Botanisch Gaarde vo dr Uniwesidäät gsi.,🔎
38,Äquator,Äquator,Ekwator,TRUE,Vo dere Rotazioon chunnt e Fluchtchraft und d Figur vo dr Ärde an de Pol isch e bitzeli blatt und um en Ekwator e chli bräiter.,🔎
,,,äquator,FALSE,"Doryber nus het er beobachtet gha, dass sich d'Sunneflecke nit nur infolg vu dr Rotation in äquatorialer Richtig, sundern au langsam entlang vu dr Längegrade bewege.",🔎
,,,Sunneäquator,FALSE,"Im Sunneflecke-Maximum verlaufe d'Strahle noch allene Site, im Minimum bloß in de Nächi vum Sunneäquator.",🔎
,,,Äkwator,TRUE,"Är stoot ebe fasch uf em Äkwator, wo d Ärde wil si sech um sich sälber dräit am dikschten isch, und so chunt’s ass dr Spitz vom Himalayabärg Mount Everest, wo vil hööcher übere Meeresspiegel use luegt, glych nööcher bi der Middi vo dr Ärdchugelen isch weder dää vom ecuadorianischen Andebärg.",🔎
,,,Äquatorebèni,FALSE,"D'Bahn wiist ä Exzèntrizität vu 0,0012 uf un isch 0,8° gegènibèr vu dè Äquatorebèni vum Jupitèr gnaigt.",🔎
,,,Ekwatoor,TRUE,Dr Ekwatoor goot dur d Middi vo dr Insle.,🔎
,,,äquatornoche,FALSE,Am gnauste wird e Messig middels Sterne: mir sueche e äquatornoche Stern (z.,🔎
,,,Erd- bzw. Himmelsäquator,FALSE,"odur schliesst d'Ekliptikalebeni mit dr Ebeni vum Erd- bzw. Himmelsäquator derzitt e Winkel vu 23,44° i",🔎
,,,Equator,FALSE,"Dr sidligscht Dail vum Staatsbiet, d Annobón oder Pagalu, lyt 156 Kilometer sidli vum Equator, dr Feschtlanddail e weng nerdli dervu.",🔎
,,,Erdäquator,FALSE,"D'Zellig vu dr Abschnitte fangt bi dem Punkt vu dr Erdbahn a, bi dem d'Erdax tangential zue dr Erdbahn stot un dr subsolar Punkt uf dr Erdchugle dr Erdäquator vu Süde nooch Norde yberschrittet (also dr Früehligsafang uf dr Nordhalbchugle), und folgt no dr Bewegigsrichtig vu dr Erde um d'Sunne.",🔎
39,Mauersegler,Spyr,Muursägler,FALSE,"Zum de Lüüt, wo z Fuess i dr Bärgsturzlandschaft underwägs sind, die grandiosi Gägend besser z zeige, het me sibe Uusichtspladdforme ygrichtet; die einti het dr Name «Il spir» – das isch dr rätoromanisch Name füre Fogel, wo uf Düütsch ""Muursägler"" und uf Alemannisch au ""Spyr"" heisst – und stoot überem Tobel bi Flims.",🔎
,,,Spyri,TRUE,"Zue de Zugvögel, wo im Summer im Dorf nischte, ghöre de Spyri ùn d Schwalbe.",🔎
40,Stockente,Wildente,Stockentä,FALSE,"Da'annä ghört au d`Stockentä, wo d`Stammform vor Hûsentä isch.",🔎
,,,Wildänte,TRUE,"Die sind alli als Fuetter für d Vögel guet; drum läbe im Ried Kormoraan, Graureiher, Tüüchel, Schwään, Wildänte, Taucherli, Mööwe und no vil anderi Wasservögel.",🔎
41,Zähringen (Freiburg im Breisgau),Zähringe (Friburg),Zährige,TRUE,"1070 bis 1092 sin d Herre vu Staufebärg („Grafen von Stouffenberg“) gnännt wore, wu im Dienscht vu dr Herzeg vu Zährige gstande sin.",🔎
,,,Zäärige,TRUE,D Bùùrg Zäärige isch e Bùùrgruine bi Fryybeg ooberhalb vùm Schdaddail Zäärige.,🔎
,,,Zähringe,TRUE,"Im Gspräch isch e Verlängerung vu dr Friburger Strossebahnlinie 2 vu Zähringe bis Gundelfinge, aber wäge dr öffentliche Finanzlag uwohrschinlich.",🔎
42,Acetylsalicylsäure,Acetylsaliczlsüüri,Acetzlsalicylsüüri,TRUE,"Wenn s Fieber z hooch wird, cha mä dr Körper mit zum Bischbil Waadewiggel abchüele oder Medikamänt wie Paracetamol oder Acetzlsalicylsüüri (ASS) nee.",🔎
,,,Aspirin,FALSE,"Bispyl dodefür isch d Firma Bayer, wo d Aspirin-Tablette produziert.",🔎
43,Majuskel,Majuskel,Versalien,FALSE,Bim Satz vo düütschsprachige Texte i Versalien oder Kapitälchen tritt s Problem vomene fehlende Großbuechschtabe „ß“ uuf.,🔎
,,,Groossbuechstabe,FALSE,De ganzi Teggscht ùffem Titelblatt isch in Groossbuechstabe gschriibe.,🔎
,,,Majuskle,TRUE,"D Sumerogramm wered mit Majuskle transkribiert, um si vom andere Teggscht zunderschaide.",🔎
44,Proportionalität,Broporzionalidäät,Zahleverheltniss,FALSE,"Das Material underlit uf dr einte Site physikalische Eigegsetzlichkeite, wie zum Bischbil dr Oberdonreihe oder Zahleverheltniss, uf dr andere Siite het s gwüssi Charakteristika wäge dr Art wie s mit dr menschlige Stimm, mit Musiginstrumänt, elektrische Dongeneratore oder andere Schallquellene erzügt wird.",🔎
,,,broporzional,FALSE,D Betrag vo dere Chraft isch broporzional zum Brodukt vo de bäide Laadigsmängene und umkeert broporzional zum Kwadrat vom Abstand vo de Middelpünkt vo de Chugele oder de Punktlaadige.,🔎
,,,proporzional,FALSE,D Rueenergii formula_6 isch proporzional zur Masse.,🔎
45,Wahn,Wahn,Waan,TRUE,"Paranoia (griechisch ""paránoia"", us ""parà"" „näbe“ und ""noûs"" „Verstand“; wörtlig also „näben em Verstand“, „verruckt“, „waansinnig“) isch im ängere Sinn d Bezäichnig für e psüchischi Stöörig, wo im Middelpunkt von Waanvorstellige stoot.",🔎
,,,waanhafte,FALSE,"Er het ere die „paranoisch-kritischi Methode“ gsäit, wil si alli Beriich vo dr Wirklikäit iirem waanhafte Dütigssüsteem cha underwärfe.",🔎
46,Gerechter unter den Völkern,Grächte under de Völker,Gräächti unter dr Velker,TRUE,Si isch as Gräächti unter dr Velker geert woore.,🔎
,,,Gracht bii da Väälker,TRUE,amol a „Gracht bii da Väälker“ kààt waara.,🔎
47,London,London,City of Westminster,FALSE,E gmäinsams Parlamänt und e gmäinsami Regierig in dr City of Westminster häi s Land verwaltet.,🔎
,,,Londoner,FALSE,April 1739 im King's Theatre am Londoner Haymarket stattgfunde.,🔎
,,,Londen,TRUE,"Im Änglisch isch es Jaar im Spraachgibiet voorgschribe gsy, und so hät er 1902/03 as Tüütschleerer z Londen schaffet.",🔎
48,Heilige Drei Könige,Heiligi Drü Chünge,Heiligi Drei König,TRUE,"Links vum Middelboge stoht d Maria mit Kind, rechts d Heiligi Drei König.",🔎
,,,Heilige Drü Chünge,TRUE,"Stärnsinger sind e Gruppe vo Mänsche – meist Chind –, vo dene gmäss ere Legände drü als di Heilige Drü Chünge verchleidet sind.",🔎
49,Telefonvorwahl,Telefonvorwahl,Vorwaale,FALSE,As North American Numbering Plan (NANP; dütsch: dr nordamerikaanisch Nummerierigsblaan) bezäichnet mä e Süsteem vo dreistellige Vorwaale bzw.,🔎
,,,Ortsnetzkennzahl,FALSE,"Als Sonderruefnummere bezeichnet mer i dr Telekommunikation alli Vorwahle wo nöd als Ortsnetzkennzahl, Mobilfunkruefnummere oder als Ländervorwahl verwendet werded.",🔎
50,Phönizische Schrift,Phönizisches Alphabet,phönizische Alphebet,FALSE,"Di materielli Kultur vo de Theräer isch konservativ gsii, doch hend si früe s Alphabet öbernoo, inere Form, wo no nöch zum phönizische Alphebet stoot.",🔎
,,,Mem,FALSE,"S phönizische Mem isch sin Vorgänger und s isch verwandt mit em latinische M, em griechische My und em hebräische Mem.",🔎
,,,phönizische Buechstabe,FALSE,"Er het sich usem phönizische Buechstabe ""Chet"" entwicklet und isch drum mitem griechische ""Eta"" und em latinische ""H"" verwandt.",🔎
,,,Schin,FALSE,"Er isch usem phönizischen Schin entstande und drum verwandt mitem latinische S, em griechische Sigma und em hebräische Sin.",🔎
,,,phönizische Alphabet,FALSE,S isch usprüngli usem phönizische Alphabet entstande.,🔎
,,,Nun,FALSE,Im phönizische Alphabet isch us em Schlangesymbol dr Buechschtabe Nun (Schlange) worde.,🔎
,,,phönizischen Alphabet,FALSE,S Ghain chunnt nit wie die meischten arabische Buechschtabe diräkt vom phönizischen Alphabet.,🔎
,,,He,FALSE,Im phönizische Alphabet isch des Symbo abschtrahiert worre un het de Nôme He bekumme.,🔎
,,,phönizische Buechstab,FALSE,S Zeiche kunnt vum phönizische Buechstab „daleth“.,🔎
,,,Phönizische Alphabet,FALSE,"hend d Grieche vo de Phönizier d Buechstabeschrift öbernoo und us em Phönizische Alphabet en aigni Schrift entwicklet, wo aber i vill verschidnige lokaale Variante vorchoo isch.",🔎
,,,phönizische,FALSE,"Wo d Grieche us em phönizische s griechische Alphabet entwicklet händ, händs s Zeiche Iota zur Schriibig vom Vokal [] übernaah.",🔎
,,,Qoph,FALSE,"Sin Vorgänger isch s phönizische Qoph und isch verwandt mitem latinische Q, em griechische Qoppa und em hebräischen Qoph.",🔎
51,Bahnhof Stühlingen,Baanhof Stüèlingè,Stüèlingè,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
,,,Stüèlinger Baanhof,FALSE,"S haaltet sich bis hüt hartnäckig s Grücht, dass es Blään gää hèt, d Bõõdorfer Baan urschprünglich übber s Mèrrèbachdal witter z bauè, um bim Stüèlinger Baanhof a d Wuètèdalbaan un dõdemit bim Obberlauchringer Baanhof a dìè Baddischi Hauptbaan aa z schlièßè.",🔎
,,,Baahof vo Stüèlingè,FALSE,"Dè Clou vo dèrrè Strèggi, dè Aaschluss a dè Baahof vo Stüèlingè a dè Wuètèdalbaan, wo vo dört us öppè èn halbè Kilometer entfèrnt isch, sowiè d Witterfüürig bis zuè dè Stüèlinger Ortsmitti isch zwar blaant gsi, aber niè realisyrt worrè.",🔎
52,Weihnachtsmann,Wihnächtsmaa,Wiihnächtsmann,TRUE,Dr ganz Nigelaüs-Kult wird dur s Wäse vum Wiihnächtsmann bedrängt.,🔎
,,,Wiehnechtsmaa,TRUE,"Joorhundert au i de Dütschschyz – au de Samichlaus (dää isch zytewys au a de Wiehnecht choo), und i de änglischsproochige Länder isch de Wiehnechtsmaa, de «Father Christmas», e populäri Figur.",🔎
,,,Wihnächtsmann,TRUE,Viilmol isch er aü scho rot-wiss azoge wiä dr Wihnächtsmann oder wird vu sällem eifach verdrängt.,🔎
53,Erklärung der Menschen- und Bürgerrechte,Erklärig vo de Mensche- und Bürgerrächt,Erkläärig vo de Mensche- und Bürgerrächt,TRUE,"D ""Erkläärig vo de Mensche- und Bürgerrächt"" (""Déclaration des Droits de l'Homme et du Citoyen""), wo im Joor 1789 formuliert worde isch, gältet as dr Grundlaageteggst u. a. für d Rächtsgliichhäit.",🔎
,,,Mänschrächtserchlärig vo de Revolutionäre,FALSE,"Äbefalls vo de Mänschrächtserchlärig vo de Revolutionäre sind „i unterschidlichem Usmass ... Jude, Schwarzi [und s] Proletariat“ usgschlosse gsi.",🔎
,,,Erklärig vo de Mänscherächt,FALSE,"In jüngerer Zyt isch vorallem d Anne-Marie Yerly vo Treyvaux aktiv, wo näbe ihrer Kolùmne in de Zytig ""La Gruyère"" zum Byspil au d Erklärig vo de Mänscherächt in de Greyerzer Patois übersetzt het.",🔎
54,Jiddisch,Jiddischi Spraach,Yiddishe,FALSE,"Zog Nit Keyn Mol (Yiddisch: זאָג ניט קיין מאָל) (au bekannt als Partizaner Lid, obmols au andre Lieder den Namme hen) isch de Namme vu em Yiddishe Lied wo de Hirsh Glick, e junger jüdischer Gfangener vum Vilna Ghetto, anno 1943 gschriibe hett.",🔎
,,,jiddischi,FALSE,"„Bund vo dr Beschniidig“, jiddischi Ussprooch ""Brismile"", abkürzt: ""Briss"") wird d Vorhut vom männlige Gliid noch jüüdischem Bruuch abgschnitte.",🔎
,,,Weschtjiddisch,FALSE,"Die Ussaag gseht denn zom Bispel so us: «Dodegäge send di offne Hochzongevokal i, u ond ü, em Gägesatz zom Zöridütsch, scho e de alte Grafschaft Bade so offe, ond wiiter em Weschte esches no me usprägt, dass Lüüt, wo schpontan e de Mondart schriibe, hüfig es e, o ond es ö bruche.» Im Surbdaal het sech lang e Sproochinsle vom Weschtjiddisch – s Surbdaalerjiddisch – chönne halte.",🔎
,,,jiddischa,FALSE,"S Elsassischa, wia s Àlemànnischa ìn teil Gegend, hàt zum Beispiel s Frànzeescha Wort „Velo“ ààgnumma, oder s jiddischa Wort „Kàff“ („Dorf“, uf Hebràisch „כְּפַר“).",🔎
55,Bundeskanzler (Schweiz),Bundeskanzler vo de Schwiiz,Bundeskanzler,FALSE,Dezember 2023 als Nochfolger vo Walter Thurnherr (Mitte/AG) zum Bundeskanzler vo de Schwizerische Eidgenosseschaft und somit zum Vorsteher vo de Schwizerische Bundeskanzlei (BK) gwählt worde.,🔎
,,,Bundeschanzleri,FALSE,"Novämber 2005 isch d Ursula von der Leyen as Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged in dr vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gfierte Bundesregierig veraidigt wore.",🔎
,,,Bundeskanzlerin,FALSE,Januar 1956 in Ilanz GR) isch vo 2008 bis 2015 Bundeskanzlerin vo de Schwiizerische Eidgenosseschaft gsii.,🔎
,,,Viizechanzler,FALSE,Är isch vu 2009 bis zue sym Dood Viizechanzler un Bundesrootssprächer vu dr Schwyzerische Aidgnosseschaft gsii.,🔎
,,,Bundeschanzler,FALSE,"Als sognännte „Sherpa“ vum Bundeschanzler Helmut Kohl un as sällem syy persenlige Verdrätter het er dr G7-Wirtschaftsgipfel z Houston (1990), z London (1991), z Minche (1992) un z Tokio (1993) vorbereitet.",🔎
56,Tee,Tee,Grian- un Schwàrztee,FALSE,"Unter siinera Aigamàrka ""Twinings of London"" verkàuift’s hàuiptsachtlig Grian- un Schwàrztee.",🔎
,,,Teesortè,FALSE,In è baar Teesortè findet er ebefalls Verwendig.,🔎
57,Landkreis Heilbronn,Landchrais Haalbrunn,Landkroes Haalbrunn,TRUE,"Abstett (amtlich ""Abstatt"") ischt a Gmoed em Landkroes Haalbrunn en Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landkrais Haalbrunn,TRUE,"Nochbergmaine vu Sinsheim sin Bad Rappenau, Kirchardt, Ittlingen un Eppingen (alli Landkrais Haalbrunn), Östringen (Landkrais Charlsrue) un Angelbachtal, Mühlhausen (Kraichgau), Dielheim, Zuzenhausen, Waibstadt un Neckarbischofsheim (alli Rhy-Necker-Krais).",🔎
,,,Landkreis mit em gliiche Name,FALSE,"D Stadt ligt am Neckar und isch Freie Reichsstadt gsi, hütte isch si Stadtkreis und au no Sitz vom Landkreis mit em gliiche Name.",🔎
58,Verlag Sauerländer,Suurländer Verlag,Samuel Flick,FALSE,"Aber in sinere greschte Hoffnung, im Samuel Flick, isch diä Sach z heiß gsii.",🔎
,,,Suurländer,FALSE,"Dr Erfolg vum Hebel sinene Gedichter ka mer an dr Uflage abläse: Noch dr erschte Üsgab z Karlsrueh 1803 sin gfolgt: Karlsrueh 1804, 1806, 1808, Wien 1814, 1816, 1817, z Aarau bim Suurländer 1820, 1821, 1831 und speter, Reitlinge ab 1821, Leipzig 1868.",🔎
,,,Suurländer-Verlag,FALSE,"Vilecht isch es dank em Suurländer-Verlag z Aarau derzue cho, ass si der Lehrer und Schriftsteller Josef Reinhart us em Soledurnische het lehre könne, wo syni Wärch deils au bi däm Aarauer Huus useggä het.",🔎
,,,Verlaag Suurländer,FALSE,Bsunderi Sammligen i dr Bibliothek sind s Archiv vom Verlaag Suurländer und d Schrifte vo Wüüseschaftler und Schriftsteller us em Aargau.,🔎
59,Jagst,Jagst,Jagscht,TRUE,"Vù dr iibrige Flis z Baade-Wiirdebäärg sin di legschde d Kocher ùn d Jagscht, wù as ""Zwiligsflis"" dùr dr Noordoschde vùm Land fliese.",🔎
,,,Jagstdal,FALSE,Osterburken lyt an dr Kirnau im Bauland zwisch em Odewald un em Jagstdal.,🔎
,,,Jagschtdal,FALSE,"Looche leit em Jagschtdal am Drauf vom Härtsfeld, em eschtliche Doel vo dr Schwäbische Alb.",🔎
,,,Joogst,TRUE,"Johrhundert gsii, wo zäme mit sim Brueder Hariobaud im Grenzgibiet zu de Burgunder gherrscht het, aso öppe im Mündigsgibiet vo Joogst und Kocher.",🔎
,,,Jagschd,TRUE,Ghirchbärch leit an dr mittlere Jagschd.,🔎
60,Edelfäule,Edlfüli,edelfulä,FALSE,E Usnahm sind di edelfulä Truubä.,🔎
,,,Edelfüüli,TRUE,"Bilzkulture spiile au bim Wiimache e Rolle, dört reedet mä vo Edelfüüli, und bim Wurstmache: für e ungarisch Salami brucht s sogar zwäi verschidnigi Schimmelbilzwariante: Zerst e blaugrüene Schimmel, wo denn wie d Wurst rifer wird vom ene wisse Schimmel abglööst wird.",🔎
61,Bernau im Schwarzwald,Bernau im Schwarzwald,Bèrnau,FALSE,"Bis dörthy hèn d Rohschtoffliferungè dè Wäg übber dè Pass ""Hochi Wacht"" bi Bèrnau) un s Bräägbachdal nää müèsè.",🔎
,,,Bernauer,FALSE,"2,75 km unterhalb vom Vorderdorf vohürõtet sich d Menzèschwander Alb 3,75 km obberhalb vo St. Bläsy mit dè weschtlich volaufendè Bernauer Alb, ab dört heißt dè Südschwarzwälder Fluss denn Alb.",🔎
,,,Oberlehn,FALSE,Oktober 1839 z Oberlehn im Schwarzwald; † 7.,🔎
,,,Bernau im Hochschwarzwald,FALSE,"S Nadurschutzgebièt Duubèmoos lyt im Bann vo dè Gmaind Bernau im Hochschwarzwald, im nördlichschtè Zipfel vum Landchrais Waldshuèt.",🔎
62,Augustinerkloster (Basel),S Baasler Augustinerkloster,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Augustinerchloster,FALSE,"1836 het mä afo Blään mache, am Blatz vom ehemoolige Augustinerchloster, wo denn vo dr Uni brucht worden isch, e nöis Vilzwäckgeböid z baue.",🔎
,,,Augustinerklooster,FALSE,"Wo noch dr Reformazioon d Uni im ehemoolige Augustinerklooster an dr Augustinergass e zuesätzligs Geböid überchoo het, het das, wil s witer oobe gsi isch, s Oobere Kollegium ghäisse and s alte am Rhiisprung isch zum Undere Kollegium worde.",🔎
,,,Augustinerkloster,FALSE,"Wemm mä mit em Gümnasium fertig worde isch, het mä an d Uniwersidäät chönne go studiere, wo uf meereri Geböid verdäilt gsi isch: die Alti Uniwersidäät am Rhiisprung und s obere Kollegium im ehemoolige Augustinerkloster an dr Augustinergass.",🔎
,,,Chloster,FALSE,"De Galilei isch als Novize ime Chloster erzoge worre un het e Neigig zeigt, in de Benediktiner-Orde iztrette, isch aber vu sinem Vadder (ageblich?)",🔎
,,,Augustinerchlooster,FALSE,"Noch dr Reformazioon isch au s Augustinerchlooster Däil vo dr Uni worde und mä het em s oobere Kollegium gsäit, im Underschiid zum undere Kollegium am Rhiisprung.",🔎
,,,Oobere Collegium,FALSE,"S erste Collegium het sich 1692, e Joor noch em 1691er-Wääse, wie dr Eduard Wölfflin in sim Buech ""Das Collegium musicum und die Concerte in Basel"" verzelt, im Oobere Collegium vo dr Uniwersidäät bildet.",🔎
63,Stutensee,Schdutesee,Schdudesee,TRUE,De Lutz Fischer isch 1967 z Karlsrueh uf d Wält cho u z Schdudesee ufgwachse.,🔎
,,,Stuetesee,TRUE,"Noch em Abitur 1991 am Thomas-Mann-Gymnasium z Stueteseeun em Zivildienscht het dr Friedrich Verwaltigswisseschaft Universitet Konschtanz studiert, No syym Abschluss as Diplom-Verwaltigswisseschaftlerhet er 2001 as wisseschaftlige Mitarbaiter bi dr ""Lernagentur Bodensee Impuls GmbH"" z Konschtanz gschafft.",🔎
64,Bad Wimpfen,Wimpfe,Bad Wimpfe,FALSE,De Negger flüsst witter a Halbrunn verbii und gegenöber vo Bad Wimpfe ninnt er de Kocher und d Joogst uuf.,🔎
,,,Bad Wimpfa,FALSE,D Außa-Uffnahma send vo Midde Mai bis Midde Juni 2005 en Bad Wimpfa entstanda.,🔎
65,Landgrafschaft Stühlingen,Landgrõfschaft Stüèlingè,Landgrõfschaft,FALSE,Johrhundert ganz im Weschtè vo dè Landgrõfschaft im Sûdschwarzwald glegè.,🔎
,,,Landgrofschaft Stüelige,TRUE,"Dr Albgau isch anne 781 s erscht Mol gnännt wore, verschwindet aber no 1120 wider; d Grofschaft het derno Landgrofschaft Stüelige gheiße.",🔎
,,,Grõfschaft Stüèlingè,FALSE,"Franz Maximilian vo Fürschtèbärg († 1681) hèt Iischpruch erhobbè, well s è erledigtes Lehè vo dè Grõfschaft Stüèlingè gsi sig.",🔎
,,,Landgrafschaft Stüelinge,TRUE,Stüèlingè war Sitz vu de Landgrafschaft Stüelinge un em Fürschtedum Füerschteberg.,🔎
,,,Landgrofschaft Stüelinge,TRUE,"Dodermit stammt ain Großtail vu de eerschte Siidler us em sidlige Schwarzwald, us em Zwing un Hotter vum Chloschter St. Bläsi, us de Grofschaft Hauestai, us de Grofschaft Bonndorf, us de Landgrofschaft Stüelinge, us de Landgrofschaft Chläggi un us em Firschtetum Firschtebärg, dezu us em schwaizerische Fricktal un us em sidlige Ourewald.",🔎
,,,Landgrofschaft Stüèlingè,TRUE,"Sit èm uusgehendè Mittelaalter hèt s Huus nit nu dè spöteri fürschtèbergischè Residenzort Donaueschingè mit dè hochbedütsamè Donauquällè (1488) erworbè, sondern au so wichtigi Territoriè wiè diè Grofschaft Heiligèbärg (1543) un dè Landgrofschaft Stüèlingè (1637/1639) odder diè Herrschaft Trochtelfingè un Jungnau (1543), Meßkirch, Wildèschtei, Gundelfingè un Neufra (1627/1636) wy au Hewè (1637/1639).",🔎
,,,Stüèlingè,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
,,,Stüèlinger Landgrõfschaft,FALSE,"S gnaue Geburtsjohr vom Hans Müller isch unbekannt, s isch vomuètlich i dè Zit zwǜschè 1485 un 1495 z datyrè; sin Geburtsort isch Bulgèbach gsi, hüt èn Ortsdeil vo Grõfuusè, sell isch èn Zinkè a dè rächtè Mettmahaaldè, è bbar Kilometer südlich vom Schluchsee un im weschtlichschtè Zipfel vo dè Stüèlinger Landgrõfschaft.",🔎
66,Helvetier,Helvetier,helvetische,FALSE,"De Helico isch en helvetische Handwerker gsii, wo uf Rom choo isch.",🔎
,,,helvetischi,FALSE,Im Joor 361 hend Raubschare us sim Gibiet helvetischi Ort öberfale.,🔎
,,,Helvezier,FALSE,"I der Isezyt isch uf em Uto-Kulm am Üetlibèèrg en befeschtigte Platz gsy, und es Oppidum vo de keltische Lüüt vom Volk vo de Helvezier hät s uf em Lindehoof ghaa; keltisch isch au der Oortsname.",🔎
,,,Helvetii,FALSE,"Er isch zsämmegsetzt vo ""Confoederatio"", spootlatiinisch für Bund (vo latiinisch ""foedus"", Vertrag zwüsche Staate) und ""Helvetica"", helvetisch (vo ""Helvetii"", em latiinische Name vom enä keltische Völkerstamm, wo im Gebiet zwüschem Jura, dr Rhone und em Rhii gläbt het).",🔎
,,,Helvetische,FALSE,"De offizielli Name «Schweizerische Eidgenossenschaft» für d Schwiiz isch nach 1848 ehner äs nostalgisches Relikt, und i de andere Bundes-Spraache heisst d'Schwiiz eifach «Schwiizerbund» (und uf Latiinisch, ""Confoederatio Helvetica"" «Helvetische Bund», au en ehner anachronistische Name, wo vor allem dur d'Romantik erchlärt isch).",🔎
,,,helvetischs,FALSE,Scho vorher het s derte es helvetischs Oppidum gha.,🔎
67,St. Peter und Paul (Zürich),Peeter und Paul,Sankt Peeter und Paul,FALSE,"Es isch Sankt Peeter und Paul im Ussersyl, wo dänn na en äigeni Gmäind gsy isch.",🔎
,,,St. Peeter und Paul,FALSE," entstande. Die hät ane 1874 im Usserssil d Chile St. Peeter und Paul poue, und ane 1939 isch am D",🔎
68,Karl Ludwig von Haller,Karl Ludwig von Haller,Patrimonialstaat,FALSE,"In dr politische Romantik isch dr Freiheitsbegriff eso verdreiht worde, ass d Freiheit vo de Vorrächt im ständisch gliiderete Patrimonialstaat as die wohri Freiheit golte het.",🔎
,,,Karl Ludwig vo Haller,TRUE,Dr geistig Füehrer vo de restaurative Chreft isch dr Bärner Staatsrächtler Karl Ludwig vo Haller gsi.,🔎
69,Photosynthese,Photosynthes,photosynthetisch,FALSE,D Archaeplastida hän photosynthetisch aktivi Plaschtide mit Chlorophyll a as Hauptfarbstoff.,🔎
,,,Photosynthesä,TRUE,Bi dä Photosynthesä vo dä Pflanzä fallt Suurstoff als Abfallprodukt a. Verwändig.,🔎
,,,Fotosünthese,TRUE,Diä urschprünglichi Funktion vo dä Blätter isch d' Fotosünthese (Ufbau vo organische Schtoff mit Hilf vo Liecht) und Transchpirazion (Wasserverdunschtig isch wichtig für d' Nährschtoffufnahm und -transport).,🔎
70,Elsässer Belchen,Elsässer Belchen,Ballon d’Alsace,FALSE,"Es git Wanderwääg zum Ballon d’Alsace und uf Lepuix, Auxelles-Haut, Giromagny und Plancher-les-Mines.",🔎
,,,Elsässer Belchè,TRUE,"D Bôlchèfluè chönt, wie me dänkt, ein vo dè Markyrigspunkt vo johreszitlichè Sunnèvisurè im Belchè-Dreiegg un im Belchè-Sischteem gsi sy, wo iren Uusgangspunkt dè Elsässer Belchè (Ballon d'Alsace) i dè Vogesè hän.",🔎
,,,Elsasser Belche,TRUE,So ésch ém Süde de Elsasser Belche (frz.,🔎
71,Deutscher Bauernkrieg,Dr Dütsch Buurechrieg,Dytsche Buurechrieg,FALSE,"Wahrschyns isch d Burg anne 1385 gschlisse wore un derno 1524, churz vor em Dytsche Buurechrieg (1524-1526), ufgee wore.",🔎
,,,Buèrèchrièg,FALSE,"1645 isch d Burg Blommegg uff Bfèèl vom Louis de Nogaret de La Valette, èndgültig gschliffè worrè, nõchdèm si schu im Buèrèchrièg 1577 bschädiget worrè isch.",🔎
,,,Dytsche Burekrieg,FALSE,"Numme 26 Johr später, 1525, isch Aach Schauplatz im Dytsche Burekrieg gsi: Dr Hegauer Adel isch vor ufständische Bure in d Stadt gflohe, dodruf isch sälli vu dr Ufständische bsetzt worre.",🔎
,,,ufständische Buure,FALSE,1525 wird d Burg vu ufständische Buure gschlisse un nimi ufböue.,🔎
,,,dytsche Buurechrieg,FALSE,Dr pfälzische Buurechrieg isch Deil vum allgmeine dytsche Buurechrieg am Mittel- un Oberryy.,🔎
,,,Ditsch Büüregriäg,TRUE,"S letscht Mol gsähne wore isch er noch dr Iberliiferung 1524 bim Ufstand z Stiählinge, wu dr Ditsch Büüregriäg si Afang gnumme het.",🔎
,,,Ufständische,FALSE,"Im Mai 1525 isch d Burg zytwyys vu Ufständische bsetzt wor, mit dr Unterstitzig vu dr Stadt Waldshuet.",🔎
,,,Büraufstand,FALSE,"D Burg selbr isch noch Johrhunderte vu ihrem Bestehe zum erschde Mol 1525 im Lauf vum Büraufstand un nach emme Wiederaufbau denno endgiltig im drissigjährige Krieg vu d kaiserlich-katholische Druppe zerstört wore, wo si d Burg gege d Schwede nimmi hän halde könne.",🔎
,,,Dütschè Buèrèchrièg,FALSE,Auguscht 1525 z Laufèburg) isch èn Buèrèfüürer im Dütschè Buèrèchrièg gsi.,🔎
,,,Buureufstand,FALSE,"Johrhundert het Hornusse viil unter verschidnige Chrieg müesse liide: Es het vo 1612 bis 1614 en Buureufstand geh, vom 1633 bis ins 1638 het de Driissgjährig Chrieg au im Fricktal gwüetet und de Pfälzisch Erbfolgechrieg (1688–1697) het d Region ebefalls troffe.",🔎
,,,Buurechrieg,FALSE,1653: Im Buurechrieg lehnt sich d Landbevölkerig gäge d Patrizierherrschaft vo mehrere Stadtort uuf und pocht uf alti Rächt.,🔎
,,,Burechrieg,FALSE,"D Burg isch scho vor 1500 verlosse worre, womit e Zerstörig im Burechrieg 1525 eher ins Riich vu dr Legende ghört.",🔎
,,,Dütsche Buurechrieg,FALSE,"Wääred em Dütsche Buurechrieg häi si 1525 vo der Stadt erräicht, ass d Liibeigeschaft ufghobe worden isch und d Ämter in dr Landschaft Freihäitsbrief übercho hai.",🔎
,,,Ditsche Büüregriäg,FALSE,Dä isch zum Ditsche Büüregriäg üsgwagse.,🔎
,,,Dytsch Buurechrieg,TRUE,Noch ere lokale Sag soll vum Schloss Hochelupfe dr Dytsch Buurechrieg uusgange syy.,🔎
,,,Buure-Uffschdond,FALSE,Er het sich en Arme Kunrad ghaiße un isch dr Afiährer vum Bihler Buure-Uffschdond gsi.,🔎
,,,Dütsche Buèrèchrièg,TRUE,"È gsichereti Aanaam isch, dass sälle Uffschtand e Initialzündig für de Dütsche Buèrèchrièg gsy isch.",🔎
,,,Bürekriej,FALSE,"Ìm Friejohr 1525 ìsch ""Duziacum oppidum"" eins vun dr klinere Zantre vum Bürekriej gsin.",🔎
72,Mediathek Wallis,Mediateek vom Wallis,Mediateek Wallis,TRUE,Ane 2012 het d Familie vom Walliser Autor syn literarisch Nochlass dr Mediateek Wallis gschänkt.,🔎
,,,Walliser Mediathek,FALSE,"Zum an Alfred Rey z erinnere, het är nach däm sym Tod d Teggschtsammlig ""Semailles – Ouâgniejôn"" mid Tonband ufgnoo, wo me dank der Walliser Mediathek im Internet cha lose.",🔎
73,Benedikt XVI.,Benedikt XVI.,Joseph Ratzinger,FALSE,u) weder chönn werifiziere no falsifiziere. Für e Joseph Ratzinger isch dr Agnostizismus nume e theoretischi und käi,🔎
,,,Josef Ratzinger,FALSE,"chi Tegscht uus (byschpillswys hèn si dè Kardinal Josef Ratzinger mit èm Spitznammè ""Alpè-Ayatollah"" vosää), wo hüü",🔎
74,Antisemitismus,Antisemitismus,antijudaistische,FALSE,Dr Vorwurf isch dr klassisch Fall von ere antijudaistische Verschwöörigstheorii.,🔎
,,,àntijìddisch,FALSE,"Ìm Làuif vu siinera Kàrriar hàt dr Jean-Marie Le Pen mehrmols sehr umschtrìttena Mainunga ärüssert, wo-n-àls rassistisch un àntijìddisch galta.",🔎
,,,juudefindlige,FALSE,"Dä isch vor allem in Erinnerig bliibe wäge de juudefindlige Exzess, wo stattgfunde häi.",🔎
,,,Judeverfolgige,FALSE,Dr Begriff isch im Zsämmehang mit de Judeverfolgige z Russland im 19.,🔎
,,,Antijudedum,TRUE,"Sonigi Ritualmordgschichte si in ganz Europa, au z Ängland hundert Johr nochdäm alli Jude us em Land verdriibe worde si, wiit verbreitet gsi und Deil vom middelalterlige Antijudedum, wo au vo mängge Humanischde underschdützt worden isch.",🔎
,,,antijüüdische,FALSE,"Si si vo Handwärker, Händler und Studänte usgange, wo sich zum Däil spontan, zum Däil verabredet zu antijüüdische Demonstrazioone versammlet häi.",🔎
,,,Juudefindlikäit,FALSE,"S Bild vo de Juude as „Volk vo de Gottesmörder“, wo in dr Volksfrömmikäit verankeret gsi isch, het wääsentlig drzue biidräit, ass d Juudefindlikäit e „kulturelle Kod“ in dr Gschicht vo Öiropa worde isch.",🔎
,,,antisemitische,FALSE,"Palestina isch en armi Brovinz vom Osmanische Riich gsi und von ere arabische Bevölkerig bewoont gsi, wo je lenger je mee vo öiropäische antisemitische Ideä beiiflusst worden isch.",🔎
,,,àntisemitischa,FALSE,Ànna 2020 ìsch sogààr a àntisemitischa Graffito z’ sah gsìì.,🔎
,,,Juudahàss,FALSE,"Dr Juudahàss, Främdafììndlikait un Islamfììndlikait sìnn wìchtiga Markmoola vu da rachtsextreema Beweegunga, grààd soo wia d’ àntiàmerikànischa Rhetorik un d’ Nutzung vu Verschweerungstheoriia.",🔎
,,,Judehasser,FALSE,"Es git i verschidene Länder Judehasser, und bi dene isch hingege s Wort Jud ä Schimpfwort, und si behaupte d Jude siige ä Gfohr für d Menschheit und si chönne sich nid verändere und abasse, so wie dr Erasmus von Rotterdam bhauptet het: ""Jud bliibt Jud.""",🔎
,,,antisemitischer,FALSE,"Ab 1948 hät er öffentlich d Politik vo de Sowjetunion under em Josef Stalin, wo immer antisemitischer worde isch, kritisiert und hät die bürgerliche Parteie, wie die rächtskonservativi BGB, ideologisch understützt.",🔎
,,,antisemitisch,FALSE,"D Nation isch im allgemeine vom Kulturelle und Historische här definiert worde, und nid uf em Begriff vo dr Rasse ufbaut gsi, aber vor allem die nationalsozialistische Bewegige si virulänt rassistisch und bsundrigs antisemitisch gsi.",🔎
,,,antisemitischi,FALSE,Im Zommenhong mi em Prozess isch s zue antisemitischi Demonschtratione un ere nationalistische Hetz gege de Dreyfus un d Republik in de Press kumme.,🔎
,,,Antisemit,FALSE,Vu 1928 bis 1932 het er as einzige Abgordnete vu dr NSDAP d Ziil vu syyre Bartej im wirttebärgische Landdag verdrätte un het sich doderbyy – wie scho in syyre Zyt z Schwäbisch Hall – as aggressive Antisemit zeigt.,🔎
,,,Judeverfolgig,FALSE,"Im Chilekampf het er sich gäge di Dütsche Chrischte gschtellt, de Arierparagraph abglehnt un d Judeverfolgig aaprangeret.",🔎
,,,àntijìddischa,FALSE,"Wahrem Zwaita Waltkriag ìsch’r Redakzioonslaiter vu dr àntijìddischa Zittschrìft ""Je suis partout"" gsìì un hàt mìt dr diitscha Besätzungsmàcht ìn Frànkrììch kollàboriart.",🔎
,,,Judefindschaft,FALSE,Johrhundert vor dr Zitwändi het s under de Nitjude vo Alexandria e immer aggressiveri antijüdischi Haltig gee (Strabon): zum erste Mol in dr Antike isch d Judefindschaft dört literarisch verarbeitet worde.,🔎
,,,antisemitischs,FALSE,"D Brotokoll vo de Wiise vo Zion si e antisemitischs Pamfleet, wo uf ere Felschig beruet.",🔎
,,,juudefindligi Bropaganda,FALSE,"Joorhundert, wi si sust in Öiropa stattgfunde häi, aber d Juude si au doo in Gfoor gsi, wil s au z Basel juudefindligi Bropaganda gee het, wo vo de Bättelorde verbräitet worden isch und dr Hass uf d Juude isch fest in dr Stadt verankeret.",🔎
,,,Antisemite,FALSE,"Wie bi de orthodoxe Jude het au bi de moderne Antisemite d Abstammig als s wichdigschte gulte, aber si hai kai Underschiid gmacht zwüsche dr müeterlige und dr väterlige Linie.",🔎
,,,Àntisemitismus,TRUE,"Si Kàmpf gega Rassismus un Àntisemitismus ìsch aui ufgfàlla, zum Beispiel ìm Janner 2014, wo-n'r Spektàkel vum rachtsextremischta Komiker Dieudonné verbotta hàt.",🔎
75,Gotthard-Tunnel,Gotthardtunnel,Gotthardtunäll,TRUE,"Speter het er si mit Röntgenschpektroskopy in dr Chärnphysik bscheftigt (Isotopeverschiebig vu K-Schale-Elektrone, speter Muone am CERN un LAMPF z Los Alamos), mit Neutrinophysik (zum Byschpel het er in dr 1980er Johr am Paul Scherrer Inschtitut umesunscht no Neutrino-Oszillatione gsuecht) un Experimänt zum Dopplete Betaverfall, wu unter anderem im Gotthardtunäll uusgfiert wore sin.",🔎
,,,Gottharddunnel,TRUE,Dè Dunnel isch ärscht Ändi 2003 für dè reguläre Bedryb ygweyyt worrè un isch sit dèm mit 15343 Meter dè längschte Ysèbaadunnel z Russland (zum Voglych: de Gottharddunnel isch 15001 Meter lang).,🔎
76,Libido,Libido,sexuelle Lustempfinde,FALSE,"Dur sensorischi Impuls wird s sexuelle Lustempfinde aktiviert, e Prozäss, wo geistigi wie körperligi Reaktione noch sich zieht.",🔎
,,,Sexualdriib,FALSE,D Hüfigkeit vom Gschlächtsverchehr (Koitushüfigkeit) bim Mensch hängt stark vo der Sterki vom individuelle Sexualdriib und der Verfüegbarkeit bzw.,🔎
77,Messias,Messias,messianische,FALSE,"Dr Simon bar Kochba (aramäisch שמעון בר כוכבא, ""Schim'ôn Bar Kochba"" oder ""Schim'on Bar Kochva"", „Soon vom Stärn“; † 135, äigentlig ""Schim'on bar Kosiba"") isch e jüüdische Rebell und messianische Pretendent gsi.",🔎
,,,messianischi,FALSE,"Aber wil messianischi Ändziterwartige wit verbräitet gsi si, häi vili Schtetliiwooner iiri brekääri materielli Laag mit Fassig akzeptiert.",🔎
78,Archiv,Archiv,Urkundaversorger,FALSE,Janner 2017 z’ Rouen) ìsch a frànzeescher Historiker un Urkundaversorger gsìì.,🔎
,,,Archiiv,TRUE,S Archiiv vo dr mission 21 isch es privaats Archiiv i dr Schwiiz.,🔎
,,,Staatsarchiv,FALSE,"Und näbe der Ysebahnlinie isch s modärne Staatsarchiv, wo d Architäkte ""EM2N"" plaanet hei; das uffelige Huus het dr Prys «Auszeichnung guter Bauten» überko.",🔎
,,,Urkundaversoger,FALSE,Dr Johan Ickx (* 1962) ìsch a belgischer Hischtooriker un Urkundaversoger.,🔎
,,,Stadtarchyv,FALSE,I dr Stadt am Comersee luegt dr Sgartin d Schriften im römische Stadtarchyv aa.,🔎
,,,Archyv,TRUE,"S Archyv isch scho mee weder hundert Jaar alt, und hüt ghöörts zu der Uni Züri.",🔎
,,,Hörarchiv,FALSE,"I dem syt em Jahr 2004 entschtandene Hörarchiv, wo e Radioqualität hät, wärde vorzue ächti Iiwanderigsgschichte vo Migrante vo allne Nationalitäte in Dütschland dokumentiert, für e allgemeini Öffentlichkeit uufgnoo und in verschiedene Möglichkeite dargschtellt.",🔎
,,,Firmenarchiiv,FALSE,S Firmenarchiiv vo dr Novartis AG isch es privats Firmenarchiiv in dr Schwiiz.,🔎
79,Bakterien,Bakterie,bakterielli,FALSE,"D Tuberkulose (churz TBC, früehner au Schwindsucht oder Morbus Koch, lat. „tuberculum“ = chliine Gschwulst) isch e wältwit verbreiteti bakterielli Infektionschrankhet, wo dur verschidnigi Arte vo Mykobakterie verursacht wird und bim Mensch am hüfigste d Lunge befallt.",🔎
,,,Bakterium,FALSE,"D Pescht (v. lat. ""pestis"" = Süüchi) isch ä sehr aschteckendi Chrankhet, wo vom Bakterium ""Yersinia pestis"" verursacht wird.",🔎
,,,Stäblibakterium,FALSE,"""E. coli"" isch e witverbreitets, gramnegativs Stäblibakterium und Deil vo dr normale Darmflora vom gsunde Mensch.",🔎
,,,bakterielle,FALSE,Das het s modärne Verständnis vo dr Bedütig vo de bakterielle Chrankhetserreeger maassgääblig beiiflusst und revoluzioniert.,🔎
,,,Bakteriegruppe,FALSE,"Si wird vu Pflanze, Alge- un e Dail Bakteriegruppe bedribe.",🔎
,,,Bakteriefilter,FALSE,"Vire sin so klei, dass si durch normali Bakteriefilter duuregön.",🔎
,,,Bakteriè,TRUE,"Diè einzigè Organismè, diè dört übberduèrè könnè, sin anärobi Bakteriè, wo organischi Subschtanz zersetzèt un dõby Schwefèlwasserschtoff freisetzed.",🔎
80,Schauspielhaus Zürich,Schauspiilhuus Züri,Schapsiilhuus Züri,TRUE,"Ab 1993 het d Naef e baar Johr lang as freii Schauspiileri gschafft, unter anderem het si 1994 am Bremer Theater d Christine Linde in ""Nora oder Ein Puppenheim"" vum Henrik Ibsen gspiilt, beim Theater Club 111 Bärn 1993 d Hanni Spröde in ""Hobbycop"" vu dr Meret Matter un dr Grazia Pergolettis, an der Rytschuel Bärn 1995 d Verzelleri in ""Ein Pfund Orangen"" no dr Marieluise Fleißer, am Schlachthuus Theater Bärn 1998 d Meaux in ""Südwärts"" vum Roger Lilles (Reschy: Stefan Lichtensteiger) un 1999 d Freundin in ""Dreiraff"" vum August Stramm (Reschy: Oswald Lipfert), am Schapsiilhuus Züri 1995 d Königin Isabella in ""Die wilde Sophie"" vum Patrick Frey noch em Lukas Hartmann, am Theater an de Winkelwiise Züri 1996 d Frau in ""Aus dem Wortschatz unserer Kämpfe"" vum Martin Walser (Reschy: Marianne de Pury) un 1998 d Angela in ""Alles ist zu ertragen nur nicht Überglücklichkeit"" vum Robert Walser (Reschy: Robert Hunger-Bühler), bim Freie Theater M.A.R.I.A., Aarau 1997 d Mutter in ""Un air de famille"" vu dr Agnès Jaoui un em Jean-Pierre Bacri (Reschy: Serena Sartori).",🔎
,,,Zircher Schauspiilhaus,FALSE,"Em Herbscht 1939 fendet dr Paul Burkhard a Ostellong als Dirigent ond Kombonischt am Zircher Schauspiilhaus, fir des’r dia Operedda ""Tic-Tac"" (1944) ond ""Weh dem, der liebt"" (1948) schreibt.",🔎
,,,Schauspiilhuus Züüri,TRUE,"Er het zum Cabaret Fédéral (1949–1951) ghöört, am Schauspiilhuus Züüri (1951–1957) gspiilt und am Landestheater Darmstadt (1957–1959) gastiert.",🔎
,,,Schauspilhuus Züri,TRUE,"August 1939 am Schauspilhuus Züri, numme ei Wuche vor Kriegsbeginn.",🔎
,,,Schuspiilhuus Züri,TRUE,Eerschti Rolle het er vu 1957 bis 1959 am Schuspiilhuus Züri un 1958 am Stadttheater Bärn ghaa.,🔎
,,,Schauspiilhuus Ziiri,TRUE,"Auguscht 1939 im Schauspiilhuus Ziiri – het ’s ""d’ Gilberte"" uff iiber 450 Uffierige brocht.",🔎
,,,Zürcher Schauspiilhuus,FALSE,Vu 1977 bis 1982 isch dr Meier Schefdramaturg vum Zürcher Schauspiilhuus gsii.,🔎
,,,Schauspiilhuus z Züri,TRUE,"Im 1957 hed er d’Chance becho sis erschti Büehnebild für s Stuck «Und Pippa tanzt» vom Gerhart Hauptmann z’entwerfe, wo im Schauspiilhuus z Züri ufgführt worde isch.",🔎
,,,Zürcher Schauspilhuus,FALSE,Är het fir dryssg Franke am Oobe Nääberolle am Zürcher Schauspilhuus ibernuu un het dernäbe in dr Fabrik un as Verdrätter fir Bohnerwachs gschafft.,🔎
,,,Schauspiilhuus,FALSE,Es lit grad näben em Schauspiilhuus am Heimblatz z Züri.,🔎
,,,Schauspilhuus vo Züri,TRUE,"Dr Omanut schaffet vo Fall zu Fall bi syne Projäkt mit anderne Partner zäme, eso mit dr Stadt Züri, mit em (früenere) Literaturpodium und mit em Filmpodium vo Züri, mit em Kunschthuus und em Schauspilhuus vo Züri, dr Israelitische Cultusgmeind Züri und dr Jüdische Liberale Gmeind Or Chadasch z Züri.",🔎
81,Karolinger,Karolinger,fränkische Cheenig,FALSE,"Wäg em Stryt zwische dr Wescht- un dr Oschtchilche het dr Paul sy Wahl em oschtreemische Chaiser nit aazaigt, derfir aber em fränkische Cheenig.",🔎
,,,Karolingische Riich,FALSE,S Kloster Riichenau isch e wichdigs Zentrum im Karolingische Riich worde.,🔎
,,,Kàrolìnger-Zitt,FALSE,Dia Siedlunga sìn bis ìn d Kàrolìnger-Zitt do blìewa.,🔎
,,,karolingische,FALSE,"Die gröschte Veränderige het s im Gränzgebiet zwüsche Frankriich und Dütschland, em nördlige Deil vom karolingische Lotharinge (Lotharii Regnum), gä.",🔎
,,,Karolingerzitt,FALSE,Zitter dr Karolingerzitt hàt d’ pfàrrliga Gmaindamass àm Sunntig mìt dr Beschprìtzung vu dr Gmainda mìt Wäihwàsser àls Rainigungsritüs ààgfànga — daa Ritüs ìsch a Gedachtniss àn d’ rainigenda Kràft vum Taifwàsser gsìì.,🔎
,,,karolingisch,FALSE,""">Theuderich IV. im Johr 737 het dr karolingisch Huusmeier Karl Martell, wo dr wirklig Herrscher im Frankeriich gsi isch, dr Erb Childerich im Chloster Sithiu (die spöteri Abtei Saint-Bertin) iigsperrt und und het dr merowingisch Dron vorläufig leer glo.",🔎
,,,Karolingerzyt,FALSE,I dr Karolingerzyt isch z Sitte über em nöie Grab vom häilige Theodor e Chile mid emene Grabmonumänt i dr Kripta bout worde.,🔎
,,,karolingischi,FALSE,"Die ursprünglig karolingischi Kiirche, s sogenannte Haito-Münster, isch in der erste Helfti vom 9.",🔎
,,,Kàrolìngerzitt,FALSE,"bàuia worra, ìn dr Kàrolìngerzitt.",🔎
,,,Karolingr,TRUE,Als oins vo de erschde Derfr emâ weidârâ Omkrôis hôd Doomdreng â Kirch ked; dees gôd bis end Zeid von de Karolingr zruck.,🔎
,,,karolingischen,FALSE,"Es gaat drin um s Sy und Wëërde vo de tüütsche Spraach, uusggange bi de indoöiripëëische und germaanische Grundlaage und dänn vom karolingischen Aafang über s staufisch Bluescht und d Läischtig vom 16.",🔎
,,,Kàrolinginscha,FALSE,Ìn dr Merowìngischa un Kàrolinginscha Zit ìsch Schlettstàdt a Besìtz vu da Keenig gsìì.,🔎
,,,karolingischi Königsdynastii,FALSE,""">Childerich III., won er für zum sich z legitimisiere e baar Johr vorhär sälber zsämme mit sim Brueder, em neustrische Huusmeier Karlmann, uf e Dron gsetzt het, wider gstürzt, sich sälber uf e Dron gsetzt und so die karolingischi Königsdynastii gründet.",🔎
82,Indonesien,Indonesie,indonesisch,FALSE,E chlaine Dail fließt dur di indonesisch Provinz Papua.,🔎
,,,Indoneesie,TRUE,"S ""Harper’s Bazaar"" erschiint in deene Länder: Dytschland, USA, Australie, Tschechie, Schbaanie, Griecheland, Hongkong, Indoneesie, Japan, Südkorea, Vietnam, Chile, Kolumbie, Mexiko, Venezuela, Litaue, Russland, Singapur, Taiwan, Türkei und Groossbritannie.",🔎
,,,Indonesiè,TRUE,"uff dè Staatsbaansischteem Myanmar un Simbabwe sowiè uff Induschtry- un Landwürtschaftsbaanè in Kuba, Indonesiè, Bosniè-Herzegowina, Swasiland, Rumäniè un dè Volksrepublik China.",🔎
,,,Yndoneesie,TRUE,"Japan (jpn. ""Nihon""/""Nippon""; ) isch na Yndoneesie, Madagaskar ù Papua-Neuguinea de viertgrööschta Insùstaat vo de Wäüt.",🔎
,,,Republik Indonesie,FALSE,"Jakarta (bis 1972 ""Djakarta"") isch d Hauptstadt vo dr Republik Indonesie.",🔎
,,,indonesischi,FALSE,"Vu däre Stadt uus isch mit em Jeme, mit Phönizie, Nabatäa, Griecheland, Rom un „Azania“ Handel dribe wore un sälbscht indonesischi un malaiischi Händler sin an dää Ort chuu, wu schtrategisch ginschtig glägen isch an dr Handelsruute dur s Root Meer.",🔎
,,,Ìndoneesie,TRUE,"De Ussbruch vù me-ne Vùlkan z Ìndoneesie hät sich schweerwiegend ùf s Klima ussgwìrkt, was z Nord- bìs Osteuropa ùn z Zändralasie e Völkerwanderig vù Norde nooch Sǜǜde zùm Ergeebnìs ghaa hät.",🔎
,,,Indonesier,FALSE,"D Uusschritige gege ethnischi Grieche dur Türke z Istambul im Johr 1955, gege d Igbo und anderi Völker in Nigerie vor em Biafrachrieg, gege Armenier in Sumgait 1988 und in Baku 1990, gege d Chinese dur d Indonesier in Dschakarta 1998, gege d Serbe im Kosovo 1999 und vili andere meh wärde as Pogrom bezeichnet.",🔎
,,,indonesische,FALSE,"Die einzigi Landgränze drennt Oschttimor vom indonesische Weschtdeil vo der Insle Timor, wo zur Provinz Nusa Tenggara Timur ghört, wie au d Insle Alor, wo im Nordweschde lit.",🔎
83,Denaturierung (Biochemie),D Denaturierig in dr Biochemii,Koagulazion,FALSE,"D Süessmilchchääs, wo dur d Süessmilchrünnig broduziert wird, brucht Lab oder Labusduschstoff as Zuesatzstoff zur Koagulazion vo dr Milch.",🔎
,,,Grünne,FALSE,"D Casein mache au dr grösst Däil vo de Protein in Kwark und Chees us, wo bim Grünne vom Casein fest wärde.",🔎
,,,grinnt,FALSE,"Am erste Daag wird d Milch gsüürt und im ene ghäizte Ruum (28 bis 30 °C) in groosse Chessel uf öbbe 36 °C aagwermt und mä duet Lab drii, ass es grinnt.",🔎
,,,Denaturierig,FALSE,"Für zum Früschchääs mache, brucht mä weniger Lab as für anderi Chäässorte, d Tämpratuur bi dr Denaturierig isch niidriger, aber d Zit, wo s brucht, lenger.",🔎
,,,grünnt,FALSE,Mä het Milch in Gfääss us Doon oder in Blootere vo Dier do und die isch in dr Sunne oder bim ene Füür zerst suur worde und denn grünnt.,🔎
,,,grünne,FALSE,"Chees isch e fests Milchbrodukt, wo mit wenige Usnaame broduziert wird, indäm mä äi Eiwiss vo dr Milch, s Kasein, loot lo grünne.",🔎
,,,denaduryrè,FALSE,"D Läbbèrè wörd ""nit"" brüèt un darf mit èm brüètè Matriaal èrscht in Brüürung chò, wenn s uff 55 °C abküélt isch, well suscht s Läbbèreiwiiß denaduryrè däät un d Emulgyrfähigkeit nõchlõ würd.",🔎
,,,denaturiert,FALSE,"S Rinder-Chymosin findet mä als Labenzüüm im ""vierte Mage"" (Labmage) vo Chälber, wo s Milchäiwiss, bsundrigs s Casein, denaturiert und eso hilft, si z verdaue.",🔎
84,Burg Rötteln,Röttler Schloss,Röttele,FALSE,vu Röttele († 1316) as Mitregänt vu dr Herrschaft Röttele yygsetzt wore.,🔎
,,,Rötele,FALSE,"Si häi no dr früener Hoof vom Kloster Wettige an dr Räbgass lo kaufe für d Burgvogtei Rötele und häi ganz z Baasel gläbt, bis schliesslig in iirem Land wider Rue gherscht het.",🔎
,,,Herrschaft Röttele,FALSE,"Septämber 1444 dur dr Zämmeschluss vu dr Herrschaft Röttele, dr Landgrofschaft Suseburg un dr Herrschaft Badewyyler entstanden isch, em geografische Biet, wu d Naturryym ""Markgrefler Higelland"" un d ""Markgrefler Ryyebeni"" derzue ghere un em Wyyböubiet Markgreflerland, wu uugfehr em Verbraitigsbiet vum Guetedel­aaböu entspricht.",🔎
,,,Röttler,FALSE,"D'Röttler hänn im Kloster e chleini Fischweid geh, also hänn sie alles ka, was mr bruucht.",🔎
,,,Burg Röttele,FALSE,D Residänz hän si vu dr Sueseburg uf d Burg Röttele verleit.,🔎
,,,Röttle,FALSE,"Links isch s Wappe vo de Edle vo Röttle z erkenne, im obere Deil e halbe rote Löw uff goldigem Grund und im undere Berych blau-wißi Wellereihe.",🔎
,,,Burg Röttle,FALSE,"Anne 1650 isch d Schuel vum Markgrof Friedrich V. vu Bade-Durlach as ""Kapitelschuel"" bi dr Burg Röttle nejgrindet wore.",🔎
85,Amphibien,Amphibie,Amfibie,TRUE,"Uf Neuguinea läbe 400 bis 600 Vogelarte (zem Byschpel 43 Paradisvogelarte un 12 Arte vu Laubevegel), iber 400 Amfibie, 455 Schmätterlingsarte un 180 bekannti Suger, dodrunter verschideni Chnager un rund 70 Flädermuusarte.",🔎
,,,amphibieähnlige,FALSE,"Die amphibieähnlige Gruppe, wu im Karbon dominiert gha hän, sin im Nidergang gsii.",🔎
,,,Amphibiä,TRUE,"Ä Oa isch es erschde Läbesstadiom vo oierlegede Vicher, wie zum Beispil Vegel, Räptiliä odr Amphibiä.",🔎
,,,Amphibiè,TRUE,"Sy chönnèd vo Schinnèfaarzüüg, Strõßèfaarzüüg, Wasserfaarzüüg, Fuèßgänger, Roorleitungè, Elegtrischè Leitungè odder Dyrli wiè Amphibiè bruucht wörrè.",🔎
,,,Amfibietoxiin,FALSE,"Toxiin vo Dier si mäistens Peptiid oder Protein, wääred in Pflanze und Alge hüfig Alkaloid und Polyether verantwortlig si für d Wirkig vo de Gift (alkaloidi Insekte- und Amfibietoxiin chömme vo dr pflanzlige Naarig vo de Dier und dr Akkumulazioon vom Gift und mänggisch sim Umbau).",🔎
,,,amphibischi,FALSE,"Gattige wie ""Ichthyostega"" (vor rund 370 Millione Johr) un ""Acanthostega"" hän e amphibischi Lääbeswyys ghaa.",🔎
86,Toggenburg,Toggeborg,toggeburger,FALSE,  S Chloster Maggenau isch e Frauechloster i de toggeburger Gmaind Tegersche inere usgsproche liebliche Landschaft.,🔎
,,,Undertoggeburg,FALSE,  Tëgersche (IPA: []) isch e Gmaind im Undertoggeburg im Kantoo Sanggale und ghört politisch zum Wahlchrais Wiil.,🔎
,,,Doggeburg,TRUE,"Si chunt dur s Doggeburg, dr Thurgau und dur Teil vom Zürcher Hinderland.",🔎
,,,toggeborgische,FALSE,Eri Stammborg isch ufem Eppeberg oberhalb vo Bichwil i de toggeborgische Gmaind Oberuzwil gstande.,🔎
,,,Undertoggeborg,FALSE,Die Gmaind lit im Undertoggeborg und het öppe 5700 Iiwohner.,🔎
,,,Toggeburger,FALSE,Dr habsburgisch Kaiser Friedrich III. het Züri im Kampf um s Erb vo de Toggeburger im Alte Zürichrieg understützt und het dorum 1442 dr grösst Däil vo dr Groofschaft Kyburg zruggüberchoo.,🔎
,,,Toggeburg,TRUE,"1446–1450 isch der Alt Zürichrieg gsy, wo men em au de «Chrieg ums Toggeburger Eerb» gsäit hät, wil sich verschideni Parteie um s Land vom Graaf Fridrich em Sibete vo Toggeburg gstritte händ, wo ane 1436 gstoorben isch.",🔎
,,,Toggäburg,TRUE,D Gmeind im obärä Toggäburg isch am 1.,🔎
87,UBS,UBS,UBS AG,FALSE,"S Archiiv isch s brivaats Firmenarchiiv vo dr UBS AG, wo us de Akte vom Schwizerische Bankveräin (gründet 1872) und dr Schwizerische Bankgsellschaft (gründet 1862) bestoot, wo 1998 fusioniert häi.",🔎
,,,Schwizerisch Bankveräin,FALSE,"1866 häi si s abgrisse und nöi baut, 1917 häi si s umbaut und im Joor druf an dr Schwizerisch Bankveräin verchauft, und dä het s 1929 abbroche und an däm Blatz si Hauptsitz baut.",🔎
88,Küttigen,Chüddige,Chüddiger,FALSE,"D Chüddiger, d Chüddiger, Riitet uff de Frösche.» ",🔎
,,,Chüddigen,TRUE,Februar 1855 z Chüddigen uf d Wält choo und am 12.,🔎
,,,Chüttige,TRUE,"Nochbargmeinde sind Herznach im Norde, Zeihe im Nordoschte, Tale im Oschte, Chüttige im Süde und im Weschte Oberhof und Wölfliswil.",🔎
,,,Chüttigen,TRUE,"Zu dr Sery vo den Oort em Jurafuess noo sind im Aargau: Brugg, Schinznach und Wildegg, wo übrigens dr ""Cheschtebäärg"" au so ne Jurahoger vor em äigentliche Jurafuess ussen isch, und Gaueschtäi under dr ""Gisliflue,"" Chüttigen under dr ""Wasserflue"" un d Stadt Aarau.",🔎
,,,Küttige,TRUE,"Nochbergmeinde sind Tale, Gauestei, Aarau und Küttige.",🔎
89,Staufen (Grafenhausen),Schtaufè,Staufemer,FALSE,"Im Nordè vo Brändè senkt sich dè Buggèl è bitzeli bis zu dè ""Innerè Hööf"", dennõch schlièßt sich dè Staufemer Buggèl aa, dèm sin högschte Pungt dè Hoche Staufè mit 1101 m isch.",🔎
,,,Staufè,TRUE,"Uff èm Bergruckè im Oschtè lyt dè Ort Staufè, Gmeind Grõfèhuusè, wellem si Gebièt au bis nõch a dè See reicht.",🔎
90,Auferstehung Jesu Christi,Uuferschtehig vom Jesus Christus,Uferstehig vo Jesus Christus,TRUE,Uferweckig als erstem vu allene Mensche gwirkt un demit d Botschaft vum Jesus vu Nazareth bestätigt ha soll (lueg au: Uferstehig vo Jesus Christus).,🔎
,,,Uffärschtehung,FALSE,"D’ gloriicha Ghaimnissa (àui ""gloriicher Roosakrànz"") betràchta d’ Uffärschtehung vum Chrìschtüs.",🔎
,,,Uferstehig vo Chrischtus,FALSE,In dene sechs Faischter hets meh wi sächzg einzelni Szene mit Darstellige vom Chaos vor de Schöpfig bis zu de Uferstehig vo Chrischtus.,🔎
,,,Uferstehig,FALSE,"A dem ""Tag vom Herr"" esch spöter d Uferstehig gfiiret worde, wo noch de Evangelie am ""drette Tag"" noch de Chrüzigong, d. h. am OschterSunntig, erfolgt esch.",🔎
,,,Uferstehig Christi,FALSE,vu dr Uferstehig Christi.,🔎
,,,Uuferstehig,FALSE,"D Glasmoolerei vo de drüü Pfäischter zeige dr Jesaia, s Oobemohl und d Uuferstehig.",🔎
,,,Uferstejig vom Jesus Christus,TRUE,"Dr Inhalt, wo in epischer und elegischer Form gschriibe isch, het under anderem s Lääbe voo dr Maria, d Uferstejig vom Jesus Christus und s Lääbe vom Gangolf und vom Pelagius umfasst.",🔎
,,,Uferstejig,FALSE,bim Oobemool wärde s Stärbe und d Uferstejig as Häilseräignis verkündet und vergegewärtigt.,🔎
,,,Uferestehung vum Jesus Chrischtus,TRUE,"A Oschter fyrt mer d Uferestehung vum Jesus Chrischtus, wun er dr Tod drmit besigt het.",🔎
,,,Uffärschteehung vum Jesüs Krìschtüs,TRUE,Ìm Gsàng wìrd d’ Uffärschteehung vum Jesüs Krìschtüs àls Siig vum Laawa ìwwer dr Tood b’sunga.,🔎
,,,Uferstehig vo Jesu,TRUE,Der Tod u d Uferstehig vo Jesu isch für si alei i der Heilige Schrift erchenbar gsi u si hei das ou als Zil vo dere Gschicht verstande.,🔎
,,,Ufersteig,FALSE,Er het denn vor allem Nitjude d Ufersteig vom Jesus Christus verkündet.,🔎
,,,Uuferschtehig,FALSE,"Dr Petrus gilt als Augezüüge vo dr Uuferschtehig vo Jesus, und es heisst, dr Evangelischt Markus seig siin Schüeler gsii, wo s Petrus-Wort relativ wortgetreu niedergschriibe heig.",🔎
91,Zofingen,Zofige,Schtadt Zofige,FALSE,Di nideri Grichtsbarkeit isch bis ins 1496 bi de Schtadt Zofige gläge und isch dann au zu Bärn cho.,🔎
,,,Zofigen,TRUE,"So wie au bi andernen Oort, öppe Zofigen, Wiedlisbach und Waldeburg, mache si us dr Sidlig z Lieschtel e Stadt.",🔎
,,,Zoofige,TRUE,Ursprünglig si si us em Wiggerdaal us dr Gegend um Zoofige gsi.,🔎
92,Reformierte Kirche Birmenstorf,Reformierti Chile Birmischtorf,reformiert Chile Birmenschtorf,TRUE,"Eini vo sine Holzarbeite, e drüteiligi Figuregruppe mit Obigmolstisch, wo er 1995 zämme mit em Otto Strauss für di reformiert Chile Birmenschtorf gschaffe het, stoht hüt no in dere Chile.",🔎
,,,reformiert,FALSE,Im Johr 1575 sin si reformiert worre.,🔎
93,Antoniuskirche (Basel),D Baasler Antoniuskiirche,Antoniuskirche,FALSE,"Dr künstlerisch Durchbruch isch em glunge, won er zsämmen mit em Otto Staiger dr Wettbewärb vom Kunstkredit Baasel-Stadt für d Glaasfänster vo dr Antoniuskirche z Baasel gwunne het.",🔎
,,,Antoniuskiirche,FALSE,"Iir Durm isch 80 Meter hooch und eso isch si die höggsti Kiirche z Baasel, hööcher as s Münster (62.7 Meter), d Antoniuskiirche (62 Meter) und d Elisabethekiirche (72 Meter).",🔎
94,Provinz Westflandern,Prowìnz Wäschtflàndra,Wäschtflàndra,FALSE,"Ìn Flàndra sìnn, vu Wäscht uff Oscht, d’ Prowìnza Wäschtflàndra, Oschtflàndra, Fläämisch-Bràbant, Àntwärpa un Limburg.",🔎
,,,Weschtflandre,FALSE,Bredene isch ä Gmeind in d Provinz Weschtflandre in Belgie.,🔎
95,Bartenheim,Bàrtene,Bartene,TRUE,"D'Bevölkerig flieht, u. a. uf Bartene im elsässische Sundgau.",🔎
,,,Barteheim,TRUE,"Di eerscht urkundlich Erwähnig vo Roodlef isch us em Johr 1040, wo Mönch vom Chloschter Eisidle es Grundstuck z Barteheim im Elsass gäge eis am Rohrdorferbärg iituuschet händ.",🔎
96,Hochchinesisch,Hochchinesisch,Mandarin,FALSE,Es konkurriert mit em Spanische um de zweite Platz nooch em Mandarin-Chinesische als meischtgsprocheni Muettersproch (über 860 Millione).,🔎
,,,Hoochchinesisch,TRUE,"Im Allgemäine bezäichnet dr Begriff „chinesischi Sprooch“ d Standardspooch Hoochchinesisch (""Pǔtōnghuà"" in dr Volksrepublik China, ""Guóyǔ"" uf Taiwan), wo uf dr grösste chinesische Dialektgrubbe, em Mandarin (""Běifānghuà"", ""Běifāng Fāngyán"", ""Guānhuà""), basiert und im Wääsentlige em Dialäkt vo Peking entspricht.",🔎
,,,Standardchinesisch,FALSE,"Mit em Standardchinesisch ùn de ondre Dialäkt vùm Mandarin isch s Sichuanesisch aber nùmme yygschränkt gägesytig verständlig, ùn au innerhalb vùm Sichuanesische verstöön sich d Lüt nit ällewell.",🔎
,,,Kineesisch,FALSE,"D’ Zittung kummt uff Anglisch, Jàpàànisch un Kineesisch rüss.",🔎
97,Liste der Nobelpreisträger für Physik,Lischt vu dr Nobelbryysdreger fir Fysik,Nobelbryys fir Physik,FALSE,"Dr Schrödinger giltet as ain vu dr Begrinder vu dr Quantemechanik un het fir d ""Entdeckig vu neie produktive Forme vu dr Atomtheori"" zämme mit em Paul Dirac 1933 dr Nobelbryys fir Physik iberchuu.",🔎
,,,Nobelbriis für Füsik,FALSE,"2013 häi dr Peter W. Higgs und dr François Englert dr Nobelbriis für Füsik überchoo für d Vorussaag vo Mechanisme, wo dur sä d Masse entstoot.",🔎
98,Bahnhof Erzingen (Baden),Ärzinger Baanhof,Ärzingè,FALSE,"D Gmeind Chleggau bschtòt uss de Ortsdeil Büèl, Ärzingè, Gißlingè, Grießè, Rächbärg, Rièderè a. S. un Wyswyl (hochdütsch: Bühl, Erzingen, Geißlingen, Grießen, Rechberg, Riedern a. S., Weisweil).",🔎
,,,Bhf. Ärzingè,FALSE,"%20Bahn"">Dütschè Baan (DB), woby dè Abschnitt Bhf. Ärzingè–Bf. Schaffuusè</",🔎
99,Bundesratswahl 2010,Bundesrotswahl 2010,Ersatzwahl,FALSE,Septämber 2010 in dr Ersatzwahl vum Hans-Rudolf Merz näbe dr Simonetta Sommaruga zum neje Bundesrots-Mitglid gwehlt wore.,🔎
,,,Bundesrotsersatzwahl,FALSE,"D Brigit Wyss het zue dr drej griene Kandidate ghert, wu si fir d Bundesrotsersatzwahl in dr Spotjohrsession 2010 z Verfiegig gstellt gha hän.",🔎
,,,Bundesrots-Ersatzwahl,FALSE,Septämber 2010 isch si bi dr Bundesrots-Ersatzwahl fir dr Moritz Leuenberger mit 159 Stimme im vierte Wahlgang in dr Bundesrot gwehlt wore.,🔎
100,Siedepunkt,Chochpunkt,Sidepunkt,TRUE,D Übbergangsbedingigè zwûschè flüssigem Wasser un Wasserdampf sin i dè Sidepunktkurvè vom Zuèschtandsdiagramms dargschtellt.,🔎
,,,kochèt,FALSE,"Bi nèm normalè Umgebungsdrugg vo 1,013 bar (101,325 kPa) kochèt Wasser bi 100 °C.",🔎
,,,Normalchochtämpratuur,FALSE,"Dr Schnällchochdopf, Druckchochdopf, Druckdopf, Dampfdruckdopf, Dampfchochdopf isch e Chochdopf, wo Lääbesmiddelin em bi höächere Tämpratuure als dr Normalchochtämpratuur (bim Wasser 100 °C uf Meereshööchi) chönne kocht wärde, und eso wird d Zit für s Choche chürzer.",🔎
,,,Chochtämpratuur,FALSE,"D Schmelztämpratuur hängt ab vom Stoff, im Geegesatz zur Chochtämpratuur aber nume seer weenig vom Druck (Schmelzdruck).",🔎
,,,Siidpunkt,TRUE,"In dr organische Analütik macht mä mit eme Gmisch vo Stoff zerst e füsikalischi Drennig und Charakterisierig (Schmelzpunkt, Siidpunkt, Brächigsindex) vo Äinzelstoff, denn wird die elementari Zämmesetzig (Elementaranalüüse), Molekülmasse, funktionelli Grubbe (chemischi Reagänzie, NMR-, IR-, UV-Spektroskopii) bestimmt, so dass mä bi Verbindige, wo wenig komplex si, d Struktur vo dr organische Verbindung sicher cha aagee.",🔎
,,,Sydepunkt,TRUE,"Sin Schmelzpunkt lyt bi 1083,62 °C (Sydepunkt: (2927 °C) un sini Dichti bi 8,96 g/cm3.",🔎
,,,Südepunkt,TRUE,"B. dä Schmelzpunkt, dä Südepunkt oder d Löslichkeit beiflussäd.",🔎
101,Physiologie,Füsiologii,füsiologischs,FALSE,"E Körperbehinderig isch en indiwiduelli körperligi Behinderig vom ene Mensch, e füsiologischs Defizit oder Handicap.",🔎
,,,füsiologischi,FALSE,Näbe iirer zentrale Rolle as füsiologischi Energiidrääger spiile si as Stützsubstanz vor allem im Pflanzeriich und in biologische Signal- und Erkennigsbrozäss (z. B.,🔎
,,,füsiologische,FALSE,"Bi mängge Grubbe vo vilzällige Dier hängt s Überlääbe vom Organismus vom Kräislauf ab, wo dr Stoffwäggsel vo jedere äinzelne Körperzälle mööglig macht und ass die chemische und füsiologische Äigeschafte vo de Körperflüssikäite erhalte bliibe.",🔎
,,,Physiologi,TRUE,"S´Schdudium vo de Zahnmediziner umfasst als erschdes Humanmedizin mit de Fächer Biologi, Anatomi, Chemi, Biochemi, Mikrobiologi, Physiologi, inneri Medizin, Chirurgi, Hygiene, Hals- Nase- Ohreheilchund un au Dermatologi.",🔎
,,,physiologischs,FALSE,"Wie schtarki Fortschritt in de medizinische Wisseschafte siit 1750 erzielt worde sind, zeigt s folgende Biischpiel: En Mr. Whytt het 1751 es anatomisch-physiologischs Buech mit em Titel ""An Essay on the vital and other involuntary Motions"" uusebrocht.",🔎
,,,Funkzioone,FALSE,"Die grundlegendi Analysis befasst sich mit Gränzwärt vo Folge und Räije und mit Funkzioone vo reelle Zaale und deren iiri Stetikäit, Differenzierbarkäit und Integrazioon.",🔎
,,,physiologische,FALSE,"Manchi Verwandtschafte, wo vorher ufgrund vu morphologische, anatomische un physiologische Underschid oder Gmeinsamkeite vermuetet worre sin, sin dur sälli Technike bestätigt worre.",🔎
,,,Füsiologischi,FALSE,Füsiologischi Funkzioone si e wääsentligi Äigeschaft vom Lääbe.,🔎
,,,Füsiolog,FALSE,S Pepsin isch as ersts dierischs Enzüüm im Joor 1836 vom dütsche Füsiolog Theodor Schwann entdeggt worde.,🔎
,,,Fisolog,FALSE,Augschte 1879 z Fryburg) isch e dytsche Fisolog gsii.,🔎
,,,Fysiology,TRUE,Är het mit dr Entwicklig vu morfometrische Methode s quantitativ Studium vu dr strukturälle Grundlage vu dr Fysiology am Byschpel vu dr Lungefunktion un dr Zällbiology mitgrindet un im Rame vu fysiologische Studie am Otmigssischtem vu dr Lunge bis zue dr Mitochondrie aagwändet.,🔎
,,,Physiologii,TRUE,"D Biologii wird in vili Deilgebiet iideilt: die theoretisch Biologii, die allgemeini Zoologii und die allgemeini Botanik, aber au d Physiologii, wo für d Mediziner wichdig isch, d Biochemii und d Ökologii.",🔎
102,Bundesversammlung (Schweiz),Bundesversammlig vo de Schwiiz,äidgenössische Rööt,FALSE,"Die äidgenössische Rööt häi denn im Joor 1960 beschlosse, s Schwizerische Nazionalstroossenetz z baue.",🔎
,,,Bundesparlamänt,FALSE,Sid 2011 isch si d Scheffin vo dr dozmol nöi ufgstelte glp-Frakzioon vom Bundesparlamänt.,🔎
,,,Bùndesversammlig,FALSE,1916 sìnd die Plään sogaar vo de schwizerische Bùndesversammlig ùnd 1917 ìn ere Volchsabstìmmig aagnoo woorde.,🔎
,,,Veräinigti Bundesversammlig,FALSE,Als Nachfolger vom Pierre Graber hed ihn di Veräinigti Bundesversammlig am 7.,🔎
,,,Parlamäntssitz,FALSE,Dä Regierigs- und Parlamäntssitz vo de Schwiz isch Bärn.,🔎
,,,Verainigt Bundesversammlig,FALSE,Di Verainigt Bundesversammlig het aber dr Pascal Couchepin in s Amt gwehlt.,🔎
,,,Schwiizerische Bundesversammlig,FALSE,"De Parlamäntsdienscht isch d Stabsstell vo de Schwiizerische Bundesversammlig, vom Schwiizer Parlamänt.",🔎
,,,Schwizer Parlamänt,FALSE,Z Bärn isch dr Sitz vom Schwizer Parlamänt.,🔎
,,,Schwiizerische Bundesversamlig,FALSE,"Si hät zeerscht as Umwältbeuufträiti bi de Stadt Uschter, für di Schwiizerisch Gselschaft für Umwältforschig und Ökology, bim Büro ""Interface Politikstudien Luzern"" und as Projäktläiteri bi de Parlamäntsdienscht vo de Schwiizerische Bundesversamlig z Bärn gschaffet.",🔎
,,,Parlamänt,FALSE,Dä Sitz vu dä bäidä Chammärä vum brittischä Parlamänt erschtreckät sich übär ä Längi vu 275 m am linggä Ufär vu dä Themsä.,🔎
,,,verainigte Bundesversammlig,FALSE,September vom gliiche Johr vo de verainigte Bundesversammlig in Bundesrot gwählt worde.,🔎
,,,Vereinigti Bundesversammlig,FALSE,"S Wahlgremium isch di Vereinigti Bundesversammlig, wo us de Mitglider vom Stände- und vom Nationalrot bestoht.",🔎
,,,Vereinigte Bundesversammlig,FALSE,"D Exekutive vor Schwiz esch de Bundesrat, er werd vor Vereinigte Bundesversammlig gwählt, das isch e Versammlig vo allne National- und Ständeröt.",🔎
,,,Bundesversammlig,FALSE,"D Schwiz het es Parlamänt, d Bundesversammlig, mit zwöi Chammere.",🔎
,,,aidgenössisch Parlamänt,FALSE,S aidgenössisch Parlamänt hät im September 1977 di jurassisch Verfassig guetghaisse.,🔎
,,,Bundesvärsammlig,FALSE,Diz gmäss Bischluss vannär Bundesvärsammlig ussum Jahr 1889.,🔎
103,Dielsdorf ZH,Tielschtoorf ZH,Tielschtorf,FALSE,"Merz 1977 z Tielschtorf) isch e Schwyzer Moderatori, Schauspileri un Unternämeri.",🔎
,,,Tielschtoorf,FALSE,"Weich (amtlich ""Weiach"") isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.",🔎
,,,Tielschdoorf,FALSE,Ufgwachse isch er z Tielschdoorf.,🔎
104,Freie Hansestadt Bremen,Freii Hansestadt Brema,Breeme,FALSE,"Z Berlin, Breeme und Hamburg wird dr Ditel ""Oberbürgermäister"" nit verwändet.",🔎
,,,Freii Hansestadt Breme,TRUE,"D Stadt Breme isch d Hauptstadt un die gröscht Stadt vum Bundesland „Freii Hansestadt Breme“, zue dem näbe Breme usserdem noch die 53 km wyter nördlich gläge Seestadt Bremerhave ghört.",🔎
,,,Land Bremè,FALSE,"Im Land Bremè füürèd diè chraisfreiè Städt Bremè un Bremerhavè mit ""HB"" s glychè Unterscheidungszeichè, obwoll si öppè 60 Kilometer usènand ligèd.",🔎
,,,Bremè,FALSE,"Z Bremè giltet er als extreem seltè un z Schleswig-Holschtei wörd er als ""potenziell geföhrdet"" (Kategory 4) ygschtuft.",🔎
105,Zentralbibliothek Zürich,Zäntraalbiblioteek Züri,Zentralbibliothek Züri,TRUE,"Dr Nachlass vom Jakob Stutz mit Materialie zum Wärch, Läbeserinnerige, Vorträge und Tagebüecher befindet sich in dr Handschriftenabteilig vo dr Zentralbibliothek Züri.",🔎
,,,Zäntralbiblioteek Züri,TRUE,Das Buech isch hüt i de Handschriftesamlig vo de Zäntralbiblioteek Züri.,🔎
,,,Zentralbibliodeek Züri,TRUE,As Hommaasche an dä wichdig Zürcher und Förderer vo dr Bibliothek stoot im Bodmer si Standbild rächts näbe dere vom Conrad Gessner über em Iigang vo dr Zentralbibliodeek Züri.,🔎
,,,ZB Züri,FALSE,"Em Carl Spitteler sin Nachlass lyt deils bim Schwiizerische Literaturarchiv z Bärn, und deils ir ZB Züri und im Dichter- und Stadtmuseum z Lieschtel.",🔎
,,,Zäntraalbiblioteek z Züri,TRUE,"So schribt dr Hans Jacob Leu im Vorwort zu n ere nöje düütsche Uusgoob vom ""Regiment der Loblichen Eydgenoßschaft,"" won er ane 1722 useggä und für die jüngeri Zyt ergänzt het, über em Simler syn latynisch Urtegscht: «… [ist] selbiger folglich wegen seiner Würde so wol in die Teutsche, Französsische und Holländische Sprachen übersezt als auch in disen Sprachen zum öfteren neu-edirt worden.» D Schrifte vom Josias Simler sind vom Zürcher Bürgermeischter Johann Heinrich Waser, eme Änkel vom Simler, gsamlet worde; hüt sind’s i dr Zäntraalbiblioteek z Züri.",🔎
,,,Zäntralbiblioteek,FALSE,"Nach dr Zürcher Reformazioon isch s Geböid am Afang nur no als Lagerhuus bruucht worde, und anne 1643 het me drinn d Stadtbiblioteek ygrichtet; die isch do plibe bis 1917 d Zäntralbiblioteek uftoo het.",🔎
,,,Zäntralbibliothek Züri,TRUE,"Vier Protokoll sin im Zweete Villmergerchrieg uf Züri chuu un sin hite in dr Zäntralbibliothek Züri, zwai Protokoll wäre ufbhalten im Stadtarchiv Lozärn.",🔎
,,,Zäntraalbiblioteek,FALSE,"Es paar Literatuurhüüser sind dezue daa, z Züri d Wèèrch vo dène Schriftsteller und anderi Büecher em Publikum bekant z mache, emaal die groosse Biblioteeke: d Zäntraalbiblioteek, d ETH-Biblitoeek mit em Thomas-Mann-Archyv und em Max-Frisch-Archyv und d Pastalozzi-Biblioteek, wo ire Name vom Zürcher Reformpèdagoog Johann Heinrich Pestalozzi hät, und s Schwyzerisch Soziaalarchyv, zum nu es paar z näne; und dänn git’s i de Stadt au s Literatuurhuus Züri und de Strauhoof mit de James Joyce Stiftig.",🔎
,,,Stadtbibliothek Züri,FALSE,Er het dr Stadtbibliothek Züri au e grosszüügigi Summe vermacht und e wääsentlige Däil vo sinere brivaate Büechersammlig.,🔎
106,Freie Demokratische Partei,Freie Demokratische Partei,F.D.P,FALSE,Dytsche Bundesdag isch di sozialliberal Koalition us SPD un F.D.P unter em Bundeschanzler Helmut Schmidt bstetigt wore.,🔎
,,,FDP/DVP,FALSE,D FDP/DVP isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.,🔎
107,Theater,Theater,Büüne,FALSE,Er het as Komödiant wie au in ärnste Rolle bsunders uf de Londoner Büüne Erfolg ghaa.,🔎
,,,Mundarttheater,FALSE,"Dr Wehrli hät vil für Zytschrifte, bsunders für d ""Zürcher Illuschtrierti,"" und au es baar Mundarttheater gschribe.",🔎
,,,Theatrstick,FALSE,"A Sketsch isch a kurz Theatrstick, wo vo wenig Persona gschbiilt wuud, s Publikum zom Lacha brenga will ond mit ma ibrraschenda Schluss ufheert.",🔎
,,,Theaterhuus,FALSE,S Ooperehuus Züri isch es grosses Theaterhuus i dr Stadt Züri.,🔎
,,,Theaterlokaal,FALSE,"S Cabaret Voltaire isch es Theaterlokaal, e Galerii, e Bäiz und e Klub z Züüri gsii.",🔎
,,,theater,FALSE,S Theater Arlecchino isch e Baasler Chläitheater für Chind und die ganzi Familie.,🔎
,,,Theaterstück,FALSE,Är zeut mit sine zahlriche bärndütsche Theaterstück u Liederspiel zu de bekanntischte Mundarttheater-Outore vor Schwiz.,🔎
,,,Theaterstuck,FALSE,"Ane 1942 het si s erschte Wärch useggä, es Theaterstuck für Laieschauschpiiler.",🔎
108,Bergbau,Bärgbau,Bärgbuu,TRUE,"E Silbermine, wo de Meyer Guggenheim 1881 erworbe het, het de Grundstei zumene mächtige Bärgbuukonzärn gleit, wo zytwys bis zu 80 % vo de wältwyte Produktion vo Chupfer, Silber und Blyy beherrscht het.",🔎
,,,Bärgbaustadt,FALSE,"Bekannt isch d ""Region Imereti"" vor allem wäge ihrer Hauptstadt Kutaissi mit 230.000 Iiwohner, aber au durch d Bärgbaustadt Chiatura.",🔎
,,,bärgböuölig,FALSE,"""Landesamt für Geologie, Rohstoffe und Bergbau"", LGRB) isch di zäntral geowisseschaftlig un bärgböuölig Beherde (Bärgbeherde) vum Land Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Bärgbou,TRUE,Für s Montafoo isch d Lischte di erschti Kwelle vom Bärgbou.,🔎
,,,Bärgböu,TRUE,"Sälbscht d Mathematik het e speziälle Nascht firibrocht, d Geostatischtik, wu vor allem fir dr Bärgböu bruucht wird.",🔎
109,Bronzezeit,Bronzezit,Frühbronzezeit,FALSE,Dr Dinkl isch scho en dr Frühbronzezeit (ab 1700 v. Chr.),🔎
,,,bronzezit,FALSE,Archäologischi Forschigè vo dè ANISA wised uff èm Dachschteigebirge (Öschterrych) è bronzezitlichi Alpwirtschaft vo 1700 bis 900 v. Chr.,🔎
,,,Bronsezit,TRUE,Si isch aber erst spööter dur d Bronsezit abglööst worde.,🔎
,,,bronzezittlich,FALSE,Die bronzezittlich Himmelsschibe vu Nebra schint ebefalls ä Instrument fer d'Himmelsbeobachtig gsi z'si.,🔎
,,,Bronssezit,TRUE,"In dr Bronssezit und dr Iiisezit bis zur sogenannte Aggsezit, wo sich die abrahamitische Religione häi afo entwiggle, won e strikte Monotheismus iigfüert häi, isch die tüpische Form vo de Religione polytheistisch gsi, im Middelmeergebiet zum Bischbil im Alte Egüpte, im Antike Griecheland und im Römische Riich, und wo dr griechisch-römisch Polytheismus undergange isch, het mä d Vilgötterei immer no under de Germane und Slaawe gfunde.",🔎
,,,bronzezittliche,FALSE,"Bikannt isch Santorini au wegem grosse bronzezittliche Vulkanuusbruch, wo noch Uuswiis vo de moderne Forschig um 1628 v. Chr.",🔎
,,,bronzezittlichs,FALSE,D Hurriter sind e bronzezittlichs Volch im Alte Orient gsii.,🔎
,,,Bronzeziit,TRUE,D Waldgrenze isch sit de Bronzeziit dör d Alpwertschaft künstlich tüüffer as si vo Natuur uus wäär und het zo de Vergrösserig vo de subalpine Stueffe gfüert.,🔎
,,,Bronzezyd,TRUE,"Me hed villy Sache us dr Jungstäizyd, dr Bronzezyd und dr Yysezyd gfunde.",🔎
,,,bronzezittlichi,FALSE,S ältist bikannti Erdbebe hett di bronzezittlichi Stadt bim Yenibademli Höyük zerstört und meriri Mentsche sind vo de Trümmer verschlage woore.,🔎
,,,Broonzezitt,TRUE,S äältische Zügnis vomene Iro dörst us de Broonzezitt choo und zwoor usem minooische Palast vo Phaistos uf Kreta.,🔎
,,,bronzezitlichi,FALSE,"Spöter hät e bronzezitlichi Epoche aagfange, wo als „früehurban“ bezeichnet wird, und es sind Handelsbeziehige mit Ägypte entstande.",🔎
,,,Bronzezyt,TRUE,Sit de Stäizyt und au i de Bronzezyt und de Isezyt händ Lüüt am Zürisee i verschidene Döörffer gwont.,🔎
,,,bronzeziit,FALSE,Mä hät uf horber bodä au sache gfunde us dä steiziit ond au us dä bronzeziit.,🔎
,,,Broncezitt,TRUE,"Jungsteizitt, fier d'Broncezitt wird ufgrund vu Gländemerkmole un Keramikbruchstücker e Höchesidlig vu dr Urnefelderkultur agnu, säll giltet au fier e iisezittlichi Sidlig vu dr Hallstattkultur.",🔎
,,,Bronzezitt,TRUE,"Uf de Alp Vorder Seluu isch a zwee Plätz vercholets Holz gfunde woore, wo ahand vo C14-Bistimmig i di früeni und mittleri Bronzezitt datiert were chönd.",🔎
110,Weltherrschaft,Wältherschaft,Wältherrschaft,TRUE,"Zahlriichi Mythe und Verschwörigstheorie git s über en Orde: ass er immer no wurd existiere, ass er die Französischi Revolution organisiert haig, ass er die katholischi Chille wurd bekämpfe, und ass er d Wältherrschaft wurd aasträbe.",🔎
,,,Wäutherrschafd,TRUE,"I de zuegschickde Karikature si bekannti antisemitischi Stereotype wi Wäutherrschafd, dr Mythos, Jude hegä Hörner u Ritualmordlegände sowi dr Holocaust u Holocaustlügnig behandlet wordä.",🔎
111,Evangelisch-reformierte Kirche des Kantons Freiburg,Evangelisch-reformierti Chülcha vom Kanton Fryburg,Evangelisch-reformierte Chülcha vom Kanton Fryburg,TRUE,Juli 2012 Synodalratspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chülcha vom Kanton Fryburg.,🔎
,,,Evangelisch-reformierte Chiuche vom Kanton Fryburg,TRUE,"Er isch Synodalratspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chiuche vom Kanton Fryburg, Präsident vo de Weschtschwiizer Chilekonferenz (CER) un Grossrot im Kanton Fryburg gsi.",🔎
,,,Fryburger Chile,FALSE,D Fryburger Chile het ihn im Juli 2000 z Murte ordiniirt.,🔎
112,Karl der Kühne,Karl dr Küehni,Karl im Küünè,TRUE,"Wôrènd èm Burgunderchrièg isch d Laufèburg temporär i d Händ vom Herzog Karl im Küünè chò, nõch dèm sim Untergang hèt dè Kaschpar vo Schönau d Stadt übbernõ.",🔎
,,,Karl dr Chien,TRUE,"In dr Schlacht hän Stroßburger Kontingänt zäme mit Druppe vu andere elsässische un lothringische Stedt un Grofschafte d Aidgnosse geg dr Karl dr Chien, dr Herzog vu Burgund, unterstitzt.",🔎
,,,Karl dr Küehn,TRUE,"Vo 1404 bis 1419 het dr Herzog Johann Ohnefurcht gregiert, zwüsche 1419 und 1467 dr Herzog Philipp dr Guet und vo 1467 bis 1477 dr Herzog Karl dr Küehn.",🔎
,,,Karl dr Muetig,FALSE,"Wo dr Herzog Karl dr Muetig im Chrieg vo 1477 s Lääbe gloo het, het dr französisch König grad dr französisch Teil vo iim sym Rych wider a sich zoge, die ehemoligi Grafschaft Burgund isch aber als Bestandteil vo de ""Burgundische Niderland"" wider es Rychsgebiet woorde.",🔎
,,,Karl em Muetige,FALSE,"I dr Stadtgschicht isch er hüt no derfüür bekant, ass er us de Burgunderchrieg vo dr Schlacht bi Nancy e wärtvolli guldigi Schaale heiprocht het; me seit, es sig es Gräät vom burgundische Herzog Karl em Muetige gsi, und si isch eis vo de wärtvollschten Objäkt vom Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel.",🔎
,,,Karl em Kühne,FALSE,"Das isch e silbrigi, zem Teil verguldeti Schale vom burgundische Herzog Karl em Kühne, wo vom Lieschtler Wirt Heinrich (Heiri) Strübin in dr Schlacht vo Nancy (1477) erbütet worde isch.",🔎
,,,Karl em Küehne,TRUE,Vo 1474 bis 1478 hei sech d Eidgenosse in de Burgunderchrieg mit em Herzog Karl em Küehne usänandergsetzt.,🔎
,,,Burgunder Herzog Karl,FALSE,"In de Zit vo de Burgunderchrieg 1476/77 het de Waldmann bi de Schlacht bi Murte es Hauptkontingent gführt, wo de Burgunder Herzog Karl am 22.",🔎
,,,Karl dr Kien,TRUE,"D Chrieg mit dr Aidgnosseschaft un ire uusschwaifend Lääbe hän di finanziälle Ressource vu dr Habsburger eso stark belaschtet, ass dr Erzherzog Siegmund 1469 u. a. Dail vum Brysgau an Herzog vu Burgund, dr Karl dr Kien verpfändet ghaa hän.",🔎
,,,Karl,FALSE,"Des het de Papscht anno 800 zum Alass gnumme, de Frankekönig Karl zum Römische Kaiser z kröne, wil in Byzanz domols mit dr Irene di erscht Frau regiert het.",🔎
,,,Karl dr Küeni,TRUE,"Dr Bannerdrääger isch 1672 uf em Brunnestock ufgstellt worde, villicht vom Balthasar Hüglin, und söll e Daarstellig vom Groof Oswald vo Thierstäi si, wo im Burgunderchrieg d Baasler Drubbe gege dr Karl dr Küeni aagfüert het, was aber gar nid sicher isch.",🔎
,,,Karl em Küene,TRUE,Dodrmit wird uf d Schlacht bi Nancy 1477 und dr Dood vom Karl em Küene aagspiilt.,🔎
,,,Karl dr Kiehn,TRUE,Zwische 1469 un 1474 isch vum Herzog Siegmund e große Deil vu dr Vorland an dr Herzog Karl dr Kiehn vu Burgund verpfändet wore.,🔎
113,Dänische Sprache,Dänischi Sproch,Dänischi,FALSE,Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore.,🔎
,,,Däänische,FALSE,"Är chùnnt bsunders im Däänische, Norweegische ù im Schweedische voor.",🔎
,,,dänisch,FALSE,"Dr dänisch Astronom Ole Rømer het scho 1676 bi Beobachtige vu dr Jupitermönd entdeckt, dass dr zittlich Abstand zwische dr Verfinsterige agwaxe isch, wenn sich d'Erde vum Jupiter entfernt het un chleiner worre, wenn si sich agnächeret het.",🔎
,,,Dänisch,FALSE,"Z Schleswig-Holstei werde vier Sproche/Dialekte gschwätzt: Dytsch, Plattdytsch, Nordfrysisch und Dänisch.",🔎
,,,Dänische,FALSE,"Im Alemannische und andere germanische Sprooche, vor allem em Isländische und em Dänische, isch /b/ immer stimmloos un wird mit [] transkribiert.",🔎
,,,Däänisch,FALSE,"Färööisch (färööisch ""føroyskt"" [], dänisch ""færøsk;"" vo däm abgläitet isch die dütschi Bezäichnig ""Färööisch"" näbe em sältenere ""Färingisch"") bildet zsämme mit em Isländische die inselnordische Sprooche im Geegesatz zu de skandinaawische Sprooche Norwäägisch, Schweedisch und Däänisch.",🔎
,,,dän,FALSE,"""drop"", dän.",🔎
,,,Danisch,FALSE,"S'ìsch gejednojer a Variante vùn Provenzalisch, ower beide Sprooche sinn Ausbau-Sprooche, s'ìsch jedi hett sin eigni Lewe, wie Danisch, Schwedisch und Norwegisch bokmål, wo verschidene Dialekte vùn a selwe Sprooch am Anfange gsi sinn.",🔎
,,,Dëënisch,FALSE,"Er hät all gërmaanische Spraache vo Skandinaavie gredt – Dëënisch, Schweedisch, Norwägisch, Fëërööisch und Isländisch.",🔎
114,Tropen,D Droope,tropisch Klima,FALSE,S herrscht e tropisch Klima.,🔎
,,,dropischi Gebiet,FALSE,Wemm mä in dropischi Gebiet (z. B.,🔎
,,,Troope,TRUE,Dr Monsun (vo ) isch e groossrüümigi Luftzirkulazioon vo dr undere Troposfääre im Gebiet vo de Troope und Subtroope im Iiflussberiich vo de Passatwind.,🔎
,,,Tropè,TRUE,"In humidè Klimatè wiè dè Tropè odder in gmäßigtè Zonè sin bi glychem Yzugsgebièt d Flüss dütlich größer wiè unter aridè Klimabedingigè, wiè öppè i dè Subtropè.",🔎
,,,dropische,FALSE,"D Chochbanaane isch in e Hufe dropische und subdropische Regione vo Amerika, Afrika und Asie e Grundnaarigsmiddel (äänlig wichdig wie d Härdöpfel in Öiropa) und isch as Usduschmääl für Zöliakiipaziänte gäignet.",🔎
,,,Droope,TRUE,"Vor allem in de Räägewälder in de Droope und Subdroope findet mä überall Orchideä, wo die arteriichsti Grubbe sin.",🔎
,,,Trooè,TRUE,"Nõch dè Umbaumaßnaamè vo dè ""Schwabenland"" (sie isch vorher hauptsächlich i Trooègwässer ygsetzt worrè isch) hèt si Hamburg am 17.",🔎
,,,tropischè,FALSE,"Dè Nõchdeil vom reinè Lunarkalènder bschtòt dõdruus, dass er nit mit èm Sunnèjohr korreschpondyrè cha, è Eigèschaft, wo in subtropischè un tropischè Breitè öfters nit d Bedütig hèt, wo ym dört zuèchunnt, wo d Kulturè vo dè Johreszitè abhängig sin.",🔎
,,,droopische,FALSE,"Atoll chömme nume in droopische Gwässer vor, hauptsächlig im Paziifische und im Indische Ozeaan.",🔎
,,,Trope,TRUE,Bis uf d Trope git s alli Klimazone.,🔎
,,,dropisch,FALSE,"S Klima isch dropisch mit niderschlagryyche Rägeperiode un hoche Tämperature, wu in dr Hochlage e weng milder sin.",🔎
,,,droopische Klimazoone,FALSE,Droopische Räägewald isch dr Ooberbegriff für die immerfüechte Wälder vo dr droopische Klimazoone.,🔎
,,,Drope,TRUE,Dr Senegal lyt im usserschte Weschte vu Afrika im Ibergang vu dr Sahelzone zue dr Drope.,🔎
,,,dropischi,FALSE,Hurrikan und dropischi Stürm git s vo Juli bis Oktober.,🔎
,,,dropischs,FALSE,D Insle het e dropischs Klima mit Durchschnittstämprature vo öbbe 28 °C.,🔎
,,,"""chalt""-droopische",FALSE,"Wääred die ""chalt""-droopische ""Nääbelwälder"" vo öbbe 2000 m aa definitiiv nüm zu de Räägewälder zele, git s bi de Wolkewälder Autore, wo si mit de Bärgräägewälder gliichsetze, anderi mit de Nääbelwälder, und e Däil brucht dr Begriff gar nit.",🔎
,,,tropische,FALSE,"D Drochennasenaffe chömme in tropische und subtropische Gebiet vo Amerika und Afrika (allerdings nit uf Madagaskar) vor, z Gibraltar und in Süd- und Südostasie bis noch Japan ufe.",🔎
,,,tropisch,FALSE,"Mit Uusnahm vu dr Bärgregione herrscht z Nord- un z Zäntralindie ne subtropisch Kontinentalklima, im Siden un in dr Kischtebiet dergege ne sterker maritim bregt tropisch Klima.",🔎
115,Klimawandel,Klimawandel,s Klima abküelt,FALSE,"In der letzte Chaltzit het sich uf dr ganzen Ärde s Klima abküelt, wie scho in de früenere Chaltzite mit ere witrüümige Vergletscherig und groossflechige Überschwemmige.",🔎
,,,Klimawàndel,TRUE,"Sa befìrwortet Demokràtii ìm Àrwetsplàtz, Bìrgerversìcherung, fräijer Züagàng züa Hoochschüala, Àrwetsplàtzgàrantii, Mààsnààhma geega Klimawàndel so wia d’ Àbschàffung vu Iiwànderungshìndernissa.",🔎
,,,Ufwermig,FALSE,Es het vor öbbe 11'700 Joor mit dr Ufwermig vo dr Ärde am Ändi vom PLäistozään aagfange.,🔎
,,,Klimàwàndel,TRUE,"Waagem Klimàwàndel sìnn ìm Gebiat um Las Vegas ìmmer schtärkera Dìrra — wagadam gìtt’s ìmmer weeniger Wàsser, fìr d’ Schtàdt versorga.",🔎
116,Pyrenäen,Pyrenäe,Pürenääe,TRUE,"Er isch e Däil vom Alpiidische Gebirgssüsteem, wo vo vom Atlas im Weste über d Pürenääe, d Alpe, e Balkan, Himalaya bis zu de westlige Gebirg vo Indochina und Malaysia goot.",🔎
,,,Vorpyrenäe,FALSE,D Schtadt ligt uf ere Höchi vo 273 Meter ü. M. in de Vorpyrenäe.,🔎
,,,Pyrenää,TRUE,"Die Rostblettrigi Alperose isch in de Alpe, Pyrenää, im Jura, Apennin, in de Karpate und im Balkan verbreitet.",🔎
,,,Püreneä,TRUE,"1940 isch dr Mooler vor de Nazionalsozialiste in d Püreneä gflüchdet, spööter in d Alpe.",🔎
,,,Pyreneahàuiptkàmm,FALSE,’S lììgt ìm Süüda vum Lànd àn dr schpàànischa Granz ìn dr Regioon Okzitàània neerdlig vum Pyreneahàuiptkàmm.,🔎
,,,Pyrenee,TRUE,Säll drifft uff d Dialäkt zwüsche de Garonne (me Fluss z Südfrankrych und de Pyrenee züe.,🔎
,,,Pyrenäè,TRUE,Z Europa git’s vil Regioone mit flache Landschafte und drzwüsche es bar Gebirg so wiè öbbe d Alpe und d Pyrenäè.,🔎
,,,Oschtpyrenäe,FALSE,As sonigi Uusbraitigskorridor hän im Sidweschte unter anderem d Passasch zwische dr Oschtpyrenäe un em Mittelmeer un im Sidoschte s Donau-Diefland gwirkt.,🔎
,,,Püreneeä,TRUE,"Wo s weströömische Riichs sich het gege d Franke müesse weere, wo 435 Köln und Trier blünderet häi, e Rebellioon vo de Bagaude in ""Aremorica"" usbroche isch und anderi Eräigniss d Röömer beschafdiget häi, het dr Theoderich 436 welle Narbo Martius iinee und so e Verbindig zum Middelmeer überchoo und zu de Wääg über d Püreneeä uf Spanie.",🔎
,,,Pyreneä,TRUE,"Druf hai si e Fäldzug gege d Baske im Süde gmacht, wo in s Land igfalle gsi si und hai 602 e Gränzherzogtum zwüsche de Pyreneä und dr Garonne errichtet, die spöteri Gascogne.",🔎
,,,Pyernäe,TRUE,"Si werd im Norde vo de Pyernäe begrenzt, wo d Halbinsle vom öbrige europäische Festland trened.",🔎
,,,Pürenäu,TRUE,"In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu.",🔎
,,,Pyrenea,TRUE,’S ìsch noh siinera Lààg àm Oschtrànd vu da Pyrenea gnännt.,🔎
117,Kapitolinische Trias,Kapitolinische Trias,kapitolinischi Trias,TRUE,"E Trias chan o us drai wichtige Gotthaite bistoo, so wie bi de Römer id kapitolinischi Trias, wo usem Jupiter, us de Juno und us de Minerva bistoot.",🔎
,,,Kapitolinischi Trias,TRUE,Zäme mit de Juno und de Minerva bildet er di Kapitolinischi Trias.,🔎
118,Landesvereinigung Freie Wähler Bayern,Landesveräinigung Freiji Weeler Bayre,Freie Wehler,FALSE,Dr Minischterbresidänt Markus Söder het druf e Koalizion mit dr Freie Wehler bildet.,🔎
,,,Freiji Weeler,FALSE,"Novämber 2018 dr Michael Piazolo (Freiji Weeler), d Staatssekretärin isch d Anna Stolz (Freiji Weeler).",🔎
119,Bremgarten bei Bern,Bremgarte,Bremgarte bi Bärn,FALSE,Septämber 2015 z Bremgarte bi Bärn; haimetberräächtigt z Oberhofe) isch e Schwyzer Schriftgstalter gsii.,🔎
,,,Brenngarte,FALSE,"De erst Namestail ""breno-"" chönnt im Ortsname Brenngarte oder sogär im Name vo de Stadt Bern erhalte blibe sii.",🔎
120,Reichsunmittelbarkeit,Riichsunmittelbarkeit,ryychsuumittelbaar,FALSE,"Syter ass es d Ryychsfiirschtewiird ghaa het, het s Huus Liachtaschtaa versuecht, e ryychsuumittelbaar Territorium z chaufe.",🔎
,,,Riichsummiddelbarkäit,TRUE,"Joorhundert e dritti Partei afo bilde, wo Däil vom Aadel und vo dr Bürgerschaft drzue ghöört häi, wo die habsburgischi wie au die bischöfligi Hohäit abgleent häi und d Riichsummiddelbarkäit aagsträbt häi.",🔎
,,,riichsummiddelbar,FALSE,"Andere, wie de Burggroofe vo Rhiinegg isch s sogar glunge, riichsummiddelbar z wärde und en äänligi Stellig wie die vo de Riichsgroofe überzchoo.",🔎
,,,richsunmittelbàre,FALSE,s Territorium zem richsunmittelbàre Fìrschtetum ghowe.,🔎
,,,Riichsfreiheit,FALSE,"Dr Kaiser Friedrich II. hät für de Bergübergang Riichsfreiheit gwährt, wo wiiter – hauptsächlich gege d Habsburger Machtaaschprüch – verteidigt werde sölled.",🔎
,,,rychsunmittelbar,FALSE,"1396 isch d Grafschaft Vaduz rychsunmittelbar worde, bestätiget vom König Wänzel, und unterstaht dademit diräkt em Kaiser.",🔎
,,,riichsunmittelbar,FALSE,Mit em Usstärbe vo dere Dynaschty ane 1218 isch s Fraumöischter riichsunmittelbar worde.,🔎
,,,Riichsummiddelbaarkäit,TRUE,"1433 het Gersau z Basel d Riichsummiddelbaarkäit vom Kaiser Sigismund, wo alli alte Freihäite, Rächt und Brivilegie bestätigt het, überchoo.",🔎
,,,Reichsomiddlbarkoit,TRUE,1803 isch durch n Reichsdeputationshauptschluss d Reichsomiddlbarkoit vo fascht älle Reichsschtädt ufghoba worra (Mediatisierung).,🔎
,,,Rychsuumittelbarkait,TRUE,"Johrhundert isch dr Konflikt um d Rychsuumittelbarkait vu dr Abtei wider ufgflammt, wu Oettingen-Wallerstein d Jurisdiktionsgwalt gforderet het.",🔎
,,,riichsfrai,FALSE,"D Schwyzer hend bette, as si im Land Schwyz för immer lebe töörid und riichsfrai bliibid.",🔎
,,,riichsfrei,FALSE,"D Schtadt isch zwar riichsfrei worde, aber uf em Gränzgebiet zwüsche de Savoyer un de Kyburger isch d Herrschaft über d Schtadt immer umschtritte gsi.",🔎
,,,Reichsunmittelborkeit,TRUE,"Des bedütet, dè Kaiser isch glychzitig Vogtherr übber d Abtei worrè: Reichsunmittelborkeit.",🔎
,,,riichsummiddelbare,FALSE,"Nit drzue ghöört häi die riichsummiddelbare Territorie vom Häilige Römische Riich, wo d Habsburger über sä in iirer Funkzioon as Kaiser nume en indiräkti Oberherrschaft usgüebt häi.",🔎
,,,Rychsummiddelbaarkäit,TRUE,"1471 het dr Kaiser Friedrich dr Dritti Basel s Rächt gee, e Früehlig- und e Herbschtmässe z mache, und 1488 het d Stadt von em au d Rychsummiddelbaarkäit bekho, aber dr Bischof hät bis zur Reformation sini alte Brivilegie chönne zruggchaufe.",🔎
121,Kinzig (Rhein),Kinzig (Schwarzwald),Kinzigtal,FALSE,1345 schänkt d Königin Agnes von Habsburg de Hof im Frauechloschter Wittichen im Kinzigtal (Schwarzwald).,🔎
,,,Kinzigdälr,FALSE,En dr ledscha Zeid hod s Pilgra neue Aaschdös griagd ond neie Weg sen zua de hischdorische Weg drzua komma: Da Kinzigdälr Jakobusweg geid s seid 1993.,🔎
,,,Kenzigtal,FALSE,"Grond ond Bode send Täil vom Hoof Rhäi gsii, wo am Chloschter Wettiche im Kenzigtal im Schwarzwald ghört hät.",🔎
,,,Kinzigdallinniè,FALSE,"Früèner hèt als Nordschwarzwald diè gsamti nördlichi Hälfti vom Gebirgszùg bis zu dè Kinzigdallinniè goltè, wo dè Schwarzwald öschtlich vo Laar deilt.",🔎
,,,Kinzigdaal,FALSE,Wolfä liit am Zämefluss vun Wolf un Kinzig im Kinzigdaal uf 250 bis 880 m Hechi.,🔎
,,,Kinzigdal,FALSE,Schdaine leit im Kinzigdal im mittlere Schwarzwald zwische 200 un 600 Meter Hechi.,🔎
122,Untersee (Bodensee),Undersee,Undrsee,TRUE,De Seerugge isch en Hügelzuug uf de Schwiizrsiite vom Undrsee.,🔎
,,,Untersee,TRUE,"Nochdäm dr Rhy dr Tail vom Bodesee, wo me Obersee nennt, bi dr änge Stell an dr alte Rhybrugg in Konstanz («Konstanzer Trichter») verloh het, fliesst er als Seerhy in drissig Santimeter tiefer glägene Untersee, bis er bi Stei am Rhy wider zumene Fluss wird.",🔎
123,Bottenwil,Bottewiu,Boddewyl,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Saafewyl, Kölike, Holzigche, Schöftle, Staffubach, Boddewyl und Zofige.",🔎
,,,Bottewyl,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Staffubach sind Schöftland, Schlossrued, Chilcherb, Moslerb, Reitnau, Wiliberg, Bottewyl und Üerke.",🔎
,,,Boddewil,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Boddewil, Staffubach, Reitnau, Reide und Wikon.",🔎
124,Franche-Comté,Franche-Comté,Fräigràfschàft Burgund,FALSE,"Dr Abram ìsch àlso ìns Burgund un ìn d’ Fräigràfschàft Burgund gànga, wu-n-’r mehrera Schüala grìnda hàt.",🔎
,,,Frejgràfschàft Burgund,FALSE,De Nochbere én Frànkrich sin Lothringe un d Frejgràfschàft Burgund.,🔎
,,,Freigrafschaft,FALSE,"Dr Rhy-Roone-Kanaal isch e Kanaal z Frankrych für d Schiff, wo zwüschem Rhy und de Soone dur s Elsass und d Freigrafschaft (uf franzöösisch: ""Franche-Comté"") fahre.",🔎
,,,Freigrafschàft,FALSE,: Lorraine) un Freigrafschàft (frz.,🔎
,,,Frygrafschaft Burgund,FALSE,"""Niderburgund"" isch öppe das gsi, wo di hütige französische Regione Rhône-Alpes und Provence-Alpes-Côte d’Azur sind, und ""Hochburgund"" di spöteri Frygrafschaft Burgund, d Westschwyz, Basel, s Wallis, s Aostatal und Teili vo de Zentralschwyz.",🔎
125,Manipulation,Manipulation,manipulativ,FALSE,"Im allgemäine Sproochgebruuch wird dr Begriff ""Ideologii"" aber mäistens abwärtend (pejorativ) ""nume"" für Ideä-Süsteem und Theorie verwändet, wo manipulativ, unzuelänglig oder wüsseschaftlig nid begründet si und wo im Inträssi vo wältaaschaulige, wirtschaftlige oder politische Ziil brucht wärde, zum zwäckdienligi Inträssi z verschleiere und z rächtfertige.",🔎
,,,manipuliere,FALSE,"Propaganda (vo ‚witer usbräite, usbräite, verbräite‘) bezäichnet en absichtlige und süstematische Versuech, die öffentligi Mäinig z forme, Erkenntniss z manipuliere und s Verhalte eso z stüüre, wie s e Propagandist oder Herrscher will.",🔎
126,Rothenbrunnen,Rothebrunne,Rootebrune,TRUE,"Grad noch dr Rhybrugg, won e Balkebrugg us Beton isch, lyt d Bonaduzer Uusfaart, weneli spöter im Süde vom Gmaindbann dr Plazzas-Dunnel, und denn goot d A 13 nomol mit ere Brugg über de Hinderrhy, vo Bonaduz us zrugg is Gmaindpiet vo Domat/Ems, und denn grad in Isla Bella-Dunnel uf Rootebrune i de Regioon Viamala hindere.",🔎
,,,Rothenbrunne,TRUE,"D PDGR bistönd us de Klinik Beverin z Cazis, de Klinik Waldhuus z Chur und us de drüü Haimzentre Arche Nova z Landquart, Montalin z Chur und Rothebrunne (ARBES) z Rothenbrunne.",🔎
,,,Rothebrùnne,TRUE,"Bi de Volchszäälig vo 1900 sin deno au Almens, Flerden, Pratval, ùn Rothebrùnne nümm mehrheitlig romanisch gsi, ùn mit dänne sin deno fascht alli Gmeie am Daalbode mehrheitlig dütschsproochig gsi.",🔎
,,,Rootebrunne,TRUE,"Bi Rootebrunne isch er nomol imene ängge Taalabschnitt, wo wyt obe dra d Burgruine vo Hochjuvalt stoot.",🔎
127,Kontinent,Kontinänt,kontinènt,FALSE,"Lang vor dè Entdeckig vom Kontinènt Antarktika im Johr 1820 hèt mò d Exischtenz von èm rysigè Südkontinènt aagnõ, wo è Gegègwicht zuè dè Landmassè vo dè Nordhalbkuglè bildè hèt söllè.",🔎
,,,kontinentale,FALSE,"Kei Binnestaat lit uf ere Insle, so dass sich alle uf die kontinentale Landmassene verdeile.",🔎
,,,Erdteil,FALSE,Reformierti Chile gits hüt uf allne Erdteil.,🔎
,,,kontinäntali,FALSE,"Es isch grösser als Auschtralie und hät demit wahrhaft kontinäntali Uusmass, während de anderi Teil vo Antarktika, Weschtantarktika, eher en Subkontinänt oder en riesigi Halbinsle darschtellt.",🔎
,,,Doppelkontinänt,FALSE,"Amerika isch a Doppelkontinänt, wo sich in dr weschdlige Hemisphäre befindet.",🔎
128,Plasma (Physik),Plasma,Kernfusionsplasme,FALSE,Haupt Anwendungszweck isch bi d Elektrone-Zylkotron-Resonanz-Heizig für Kernfusionsplasme.,🔎
,,,Plasmadäili,FALSE,"Vo iirer glüejende Oberflechi sände si näben ere intensive Straalig au gladnigi Plasmadäili wit in dr Ruum us und bilde en Astrosfääre, wo bi unserer Sunne Heliosfääre häisst.",🔎
129,Kerguelen,Kerguelen,Kerguelen Insle,FALSE,Februar isch in dr Nööchi vo de Kerguelen Insle wägem Nääbel dr Kontakt zwüsche de bäide Schiff abbroche.,🔎
,,,Kerguele,TRUE,"E großi Gruppe läbt schyns duurhaft indr Subantarktis, anderi Gruppe wsin vor Sri Lanka, Chile un bi d Kerguele gsichtet wore.",🔎
130,Lampenberg,Lampäbrg,Lampebrg,TRUE,"Nochbergmeinde sin Buebedorf, Ramschbrg, Zunzge, Dännike, Diegte, Bämbel, Niiderdorf und Lampebrg.",🔎
,,,Lambebrg,TRUE,"Nochbergmeinde sin Lieschtel (talabwärts), Lause (ännet em Bärg im Ergolztal), Ramschbrg (uff em Bärg), Höllschtä (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Lambebrg (uff em Bärg), Niiderdorf (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Arbetschwyl (uff em Bärg), Ziefe (talufwärts), Lupsige (uff em Bärg) und Sältisbärg (uff em Bärg).",🔎
131,Aadorf,Òòderef,Tänike,FALSE,Sid 1970 git’s z Tänike im Tuurgau d Forschigsastalt für d Wirtschaft und d Technik vom Buure.,🔎
,,,Oodereff,TRUE,"Das isch uf der einte Syte en alte Schwiizer Fluername, wo öppen im ene Dotze Gmeinde vo der Schwiiz vorchunt, zum Bischpiil au z Oodereff, z Daalhäim, z Amriswil und z Merishuuse.",🔎
132,Gallische Sprache,Gallischi Sproch,Gallische Tielekt,FALSE,"S Galatische isch e Keltischi Sprooch gsii, doch sind kai galatischi Text öberliferet, nume e paar Glosse und Näme vo Persone, Stämm und Ortschafte zaiget, ass s Galatische en Gallische Tielekt gsii isch.",🔎
,,,gallische,FALSE,"De Name isch au i sinnere gallische Form erhalte im Flurname Interlappe (1228: ""Inderlappa"") und de Name vode Gmaind Unterseeä (1281: ""Undersewen"") isch e germanischi Öbersetzig vo dem.",🔎
,,,gallischi,FALSE,"D Helvetier hend noch römischem Vorbild a erne Gotthaite römischi Näme gee (""Interpretatio Romana"") und mengisch denn de gallischi Name aneghenkt.",🔎
,,,keltisch,FALSE,"D Gschicht vo Züri gaat uf di keltisch Sidlig, wo mer im Stadtgebiet gfunde hät, und uf s antik Doorff Turicum zrugg.",🔎
,,,keltischi Sproch,FALSE,"Gallisch isch e usgstorbeni keltischi Sproch, wo vo de keltischi Stämm in Gallie un Gebiet, wo dra gränze, gsproche worre isch.",🔎
,,,keltische,FALSE,"Dä het nyt mit dr Belche-Theorie z due, wu d Belche ime keltische Kaländersystem erkläre.",🔎
,,,keltische Sprooche,FALSE,"Griechisch isch en indo-europäischi Sprooch und ghört innerhalb vo de indo-europäische Sprooche zur Kentumgruppe, zäme mit de keltische Sprooche, de germanische Sprooche und de italische Sprooche.",🔎
,,,keltischa,FALSE,"Dia Bezeichnung isch uf an keltischa odr illyrischa Nama in dr Form vo ""Satanines"" zruckzfüera.",🔎
,,,keltischem,FALSE,"1239 isch Pelpa dokumentiert worde, dä Name isch vo keltischem Ursprung u bedütet Cheri, Wändig und bezeichnet dr Ort, wo a're Cheri vom Fluss Gürbe ligt.",🔎
,,,Gallischi,FALSE,"Zue de Antike Keltischi Schprôche hän s'Gallischi, s'Galatischi, s Keltiiberischi, s Lepontischi un s Brythonischi ghört.",🔎
,,,Gallischi Sprooch,TRUE,D Helvetier sind e keltische Stamm gsii und hend noch Zügnis vo Orts- und Personenäme en Gallischi Sprooch gredt.,🔎
,,,kelt,FALSE,Au de Name vom dütsche Mittelgebirge hangt demit zäme (kelt.,🔎
,,,gallisch,FALSE,"De Name isch möglicherwiis gallisch, wo d Näme ""Urius"" und ""Urio"" vorchömet.",🔎
,,,gall,FALSE,De Orgetorix (gall.,🔎
,,,Gallische,FALSE,"S'Bretonische isch e inselkeltischi Sproch, stammt also nüt direkt vum Gallische.",🔎
,,,Gallisch,FALSE,"Möglich isch, daß d'armorikanischi Bevölkrig, zmindeschtens ufem Land, zu dere Zit nô Gallisch gredt hät, allerdings isch gallisches Subschtrat wege dr nahi Verwandtschaft zwische de brythonischi Schprôche un em Gallisch schwör z ermittle.",🔎
,,,Galisch,FALSE,"B. vùm Galisch, vù wider andere wais mer gaar nyd, z.",🔎
,,,Gàllischa,FALSE,Dr Nàmma vum Fluss kummt vu dr Gàllischa Gättin vu da Flìss „Matrae“.,🔎
,,,Gallischa,FALSE,"Dit appa 700 odär 600 vor Chrischtus isch Galliu va cheltischu Volksgruppe bsidlut wordu, wa z Gallischa (""än cheltischi Sprach"") in dem Gibiät igfiährt heint.",🔎
,,,keltischi,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
,,,Keltische,FALSE,"Im Johr 794 wird Mehli als ""Melina"" erschtmols urkundlich erwähnt, woby dr Name vom Keltische här söll cho.",🔎
,,,gàllischa,FALSE,"’S ìsch a làtiinisiarta Form vu’ma gàllischa Wort, wo üss da Elemanter ""Duro-"" (< ""duron"", „Toor“, „gschlossana Màrkt“, „Plàtz“, „Forum“ > „gschlossana Schtàdt“, „Schtädtla“) un ""-cor-t"" („Zäntrum“, „Schtàdt“, „Hàuiptschtàdt“).",🔎
133,Fichenskandal,Dr Ficheskandal,Fichenaffäre,FALSE,D Kontroverse um d Armee und d Folge vo der Fichenaffäre hai s ändgültige Ändi vo der Geistige Landesverdeidigung bedütet.,🔎
,,,Ficheskandal,TRUE,"In der Nochchriegszit isch s Verdraue vo der Bevölkerig in d Behörde immer wider dur politischi Affäre und Skandal uf Prob gstellt worde, so 1964 dur d Mirage-Affäre und 1989 durch dr Ficheskandal oder 1990 dur d Ufdeckig vo der P-26.",🔎
134,Henri Guisan,Henri Guisan,Guisan,FALSE,"Im neue Nationalmythos, wo in dr Zit vom Zweite Wältchrieg – under anderem mit em Rütlirapport vom General Guisan oder mit dr 650-Johr-Fiir vo 1941 – brägt worden isch, het sich dr Rütlischwur-Mythos meh und meh mit em 1.",🔎
,,,Gäneraal-Guisan,FALSE,Am Gäneraal-Guisan-Quai (früener Alpequai) und am Mythequai häts e paar groossaartigi Gschäfts- und Woonhüser us em Hischtorismus – äis vo dënen isch s Root Schloss.,🔎
,,,General Guisan,FALSE,Näb em General Guisan isch dr Oberscht Frey im Zweete Wältchrieg zuen ere Simbolfigiur vum nationale Widerstand wore.,🔎
135,Diesellokomotive,Disellokomotyv,Disellokomotyvè,TRUE,"Sell isch denn dè vobreitetschte Meefach-Radsatz-Aatrièb gsi, dè spòter au bi dè erschtè Elektro- un Disellokomotyvè übbernõ worrè isch.",🔎
,,,Disellokomotivè,TRUE,1962 hèn Disellokomotivè vo dè Baureihè V 200 diè voblibènè bisher ygsetztè Dampflokomotivèn – bsunders diè Baureihè 39 – abglöst.,🔎
,,,Diselloks,FALSE,"I dè USA wörred sit dè 1940er-Johr zuènemmend Diselloks ygsetzt, welli sich durch Kupplè vo è baar Einheitè flexibler a wechselndi Aaforderigè vo dè Zuuggrößi un Streggèvolauf aabassè lönn.",🔎
,,,Diselbedryb,FALSE,Zwüschè 1955 un 1969 hèt z Duttlingè uff allnè Strèggè d Umschtellung vo Dampf- uff Diselbedryb stattgfundè.,🔎
136,Lufingen,Lufingä,Lufige,TRUE,"Spööter het mä no zwäi Nääbeämter iigrichdet: S Embracheramt (Embrach, Oberembrach und Lufige) und s Illnaueramt (Kyburg, Ilau, Brutte, Lindau und Volketswil).",🔎
,,,Lufinge,TRUE,"Vo 1494 bis ane 1495 hät er z Basel studiert, 1496 isch er Pfaarer vo Lufinge und 1498 Choorherr z Embrach worde.",🔎
137,Verwaltungskreis Berner Jura,Verwautigskreis Bärner Jura,Verwautigschreis Bärner Jura,TRUE,"Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Moutier ghört u isch dört Houptort gsy, sider ghört Moutier zum nöi gründete Verwautigschreis Bärner Jura.",🔎
,,,Bärner Jura,FALSE,"Belprahon (Franc-comtois [bɛpraˈvɔ̃], dütsch verautet ""Tiefenbach"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärner Jura im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Bäärner Jura,FALSE,"Er het ufzelt, was bis do ane vo Romanischte und au vo Germanischte zu de regionale Sproochgränze gseit worden isch; und er prichtet vo eigete Beobachtige bi de Mundarte im Wälschfryburgischen und au im Bäärner Jura; der Gauchat isch der Meinig gsi, wil s Dialäkt gäb, wo me eidüütig chönn underscheide, dörf men au vo Gränze zwüsche dene Mundartrüüm rede; das sigen aber nid eifach immer feschti Linie i der Landschaft, es gääb i der Dialäktgeografy ebe so öppis wie «Chärnlandschafte» vo de Mundarten und derzwüsche ganz verschideni Areal, wo sech die spezielle sproochleche Fänomeen underscheide; für zum die einzelne Mundarte z charakterisiere sell me die tüpische sproochleche Merkmool innerhalb vo somene Sischteem vo sproochleche Trännlinie aluege (de «Isoglosse»).",🔎
,,,Verwautigs-Chreis Bärner Jura,TRUE,"La Heutte (frankprovenzalisch [a la høt], alem. ""Hütte"", dütsch verautet ""Hütte"") isch es Dorf ir politische Gmeind Péry-La Heutte, wo zum Verwautigs-Chreis Bärner Jura vom Kanton Bärn ir Schwyz ghört.",🔎
138,Arier,Arier,Aryanam,FALSE,"D Alaane (, ; vo iraanisch ""Aryanam"", vgl.",🔎
,,,arische,FALSE,"Dr «Ariernachweis» oder «Arierschein» isch im nationalsozialistische Dütschland vo 1933 bis 1945 für bestimmti Personegruppe (bsunders für Beamti im öffentlige Dienst, Ärzt, Juriste, Wüsseschaftler an dütsche Hochschuele) e Noohwiis (e beglaubigti Ahnedaafele) von ere «rein arische Abstammig» us dr «arische Volksgemeinschaft», wo vo Staats- und Regierigsbehörde verlangt worden isch.",🔎
,,,Aarische,FALSE,D Begründig für d Diskriminierung gege die jüdischi Bevölkerig si vor allem Verschwöörigstheoriä über s Wältjuudedum und d These vo dr Überläägehäit vo dr ‹Aarische Rasse›.,🔎
,,,aarischi Hererasse,FALSE,"Für e Nazionaalsozialismus isch s „Wältjuudedum“ dr „Wältfind“, wo die „aarischi Hererasse“ für muess vernichtde zum sälber chönne überlääbe.",🔎
139,Bulgarien,Bulgarie,Bùlgarie,TRUE,"Johrhùndert ìhri Aazahl verdoppelt odder sogar verdreifacht hän, wise d'Magyare zwüsche 1950 ùn 2000 s drìttnììdrigst Bevölkerigswachsdùùm wältwitt ùf (nììdriger isch's nùme z Bùlgarie ùn Saint Kitts ùn Nevis): vù de 9.338.000 ìm Johr 1950 isch d'Aazahl Magyare ùf 10.137.000 ìm Johr 2000 gstììge, was e Wachsdùùmsroote vù 8,6 Brozänt ussmacht.",🔎
,,,Bulgariä,TRUE,"Griecheland, Zypre un Bulgariä) und wird vo insgsamt über 80 Millione Mensche gschwätzt.",🔎
,,,Bulgariè,TRUE,"Z Bulgariè sin uss Nõchchriègsliferigè vo dè Baureiè 42 d BDŽ-Reiè 16 bildet worrè, un Rumäniè hèt diè beidè CFR 150.1201 un CFR 150.1202 in Betrièb gnõ.",🔎
,,,bulgarischi,FALSE,Auschte 1960 z Sofia) isch en bulgarischi Komponisti und Harfinisti.,🔎
,,,erste bulgarische Riich,FALSE,"isch s in joorelange Kämpf glunge, s erste bulgarische Riich zeroobere, was im dr Biinaame ""Bulgaroktónos"" („Bulgaredööder“) iibrocht het.",🔎
,,,Bulgaarie,TRUE,"Dr Flavius Aëtius (* um 390 z Durostorum, hüte Silistra z Bulgaarie; † 21. oder 22.",🔎
,,,bulgarisch,FALSE,"Makedonie (uf griechisch: ""Μακεδονία,"" albanisch: ""Maqedonia,"" bulgarisch: ""Македония,"" mazedonisch:""Македонија"") isch e Region uf em südliche Balkan, wo hit zue dr glichnammige griechische Provinz Makedonie (52,4%), Bulgarie (10,1%), Albanie (1,4%), Serbie (0,3%) un zue Nordmazedonie (35,8%) ghört.",🔎
,,,Bülgàària,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
,,,Bulgare,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Bulgaare,FALSE,"Joorhundert sie die underschiidligste Völker dur s Land zooge: d Goote, d Hunne, d Gepide, d Aware, Bulgaare, Slaawe und anderi.",🔎
,,,Bulgareriich,FALSE,Pogonatos s nöigründete Bulgareriich uf em Balkan müesse anerkenne.,🔎
,,,Bulgaren,FALSE,"S „Wild Fäld“, di uusdehnte Steppebiet im Side vum Land, sin s Durgangsbiet gsii fir Bulgaren, Aware, Magyaren un anderi Velker.",🔎
,,,bulgarische,FALSE,"Jahrhundert am Hof vom bulgarische Zar Simeon am Großa durch 'n Kliment (Clemens) von Ohrid (sell isch au d´Name vum e See mit ganz bsundere Fisch), am Schüler vom Kyrill, Buechschtabe wo nit uus em Griechische übernoh worde si - die glagolitische Buechschtabe (Schpalte 4) entwickelt worra.",🔎
,,,Bulgar,FALSE,"Ire Vater isch en Exil-Bulgar gsii, wu in dr 1940er Johr uf Dytschland emigriert isch un z Stuegert as Ginekolog gschafft het.",🔎
,,,bülgàrischer,FALSE,"Àwrìl 1976 ìn dr Schwiiz) ìsch a bülgàrischer Giiger, wo-n-unter da bekànntescht klàssischa Müüsikànta vu siim Lànd zeehlt.",🔎
,,,Bugarie,TRUE,"Gründigsmitgliider sind näbe de Sowjetunion d Länder Pole, Rumänie, Bugarie, Ungarn und d Republik Tschechoslowakei, ab 1960 Tschechoslowakischi Sozialistischi Republik ksi.",🔎
140,Bosco/Gurin,Gurin,Grii,FALSE,"Wenkerboge vu Grii  Wenkersätz ""Vorbemerkige:"" Lehrer Hans Sartori ar wonat in Gurin.",🔎
,,,Guryner,FALSE,99 vo dëne Woortgschichte sind drum 1975 as Buech usechoo – mit Zäichnige vom Guryner Graafiker Hans Tomamichel.,🔎
,,,Bosco Gurin,FALSE,S Museum Walserhuus Gurin liit im charakteristische Walserdorf Bosco Gurin und isch s eltischte ethnographische Museum im Kanton Tessin.,🔎
,,,Guryn,TRUE,Us em Pomatt het’s en Bärgwääg über d Guriner Furgge is Tessiner Walserdorf Guryn.,🔎
141,Chanson,Chanson,Schaasoo,FALSE,"Au d Édith Piaf isch uf en ufmerksam worde und het drum bitett, ass dr Bécaud e Schaasoo für sä wurd schriibe.",🔎
,,,Schansonniee,FALSE,Denn isch er as Schansonniee z Bärn und z Sanggalle ufdräte und het in Wärbigsfilm mitgspiilt.,🔎
,,,Schaasonnier,FALSE,"Oktober 2018 z Mouriès, Frankriich) isch e armenisch-franzöösische Schaasonnier, Liedtexter, Komponist und Filmschauspiiler gsii.",🔎
,,,Schanson,TRUE,"Im Stil nooch sött men en zwüsche Schlager, Schanson und Popmuusig iiordne.",🔎
,,,Schaason,TRUE,"Dezämber 2001 z Bariis; äigentlig ""François Gilbert Léopold Silly"") isch e franzöösische Schaasonnier gsi.",🔎
142,Akademie für Darstellende Kunst Baden-Württemberg,Akademy fir Darstellendi Chunscht Baade-Wiirtebäärg,Akademy fir Daarstellendi Chunscht Baade-Wiirttebäärg,TRUE,Vu 2008 bis 2012 het d Odine Johne Schauspiil an dr Akademy fir Daarstellendi Chunscht Baade-Wiirttebäärg studiert..,🔎
,,,Akademy fir Darstellendi Chunscht Bade-Wirttebärg,TRUE,Anne 2008 isch d Akademy fir Darstellendi Chunscht Bade-Wirttebärg uf em Campus aagsidlet wore.,🔎
143,Barfüsserplatz,Dr Barfüesserblatz,Barfiesserblatz,TRUE,Si goot vom Stäinebärg bim Barfiesserblatz bis zur Heuwoog.,🔎
,,,Barfi,FALSE,vom Barfi ufechömme.,🔎
,,,Barfüesserbltz,TRUE,Die „Linie G“ het dur d Elisabethestrooss zum Barfüesserbltz und denn dur d Gärbergass au zum Määrtblatz gfüert.,🔎
,,,Barfüesser,FALSE,"In de 16 Däg vo dr Mäss chömme jewiils knapp e Million Lüt uf e Mäss-, Barfüesser-, Münster- und Petersblatz, in d Rosedaalalag und s Kasärneareal.",🔎
,,,Barfüesserblatz,TRUE,Bi dr Wisse Gass isch mä über e «Snürlinstääg» und am Barfüesserblatz über e «Barfüesserstääg».,🔎
144,Kernkraftwerk Fessenheim,Àtomkràftwark vu Fassena,AKW Fassena,FALSE,Mer chännt en z Sidbade as „Buki“ vor allem fir sy Engaschmänt un syni Lieder gege s blant AKW Wyhl un gege s franzeesisch AKW Fassena ääne vum Rhyy vis-à-vis vu Brysach.,🔎
,,,Atomchraftwärk Fassene,TRUE,"1973 het mä im Elsass drotz Brotest mit em Bau vom Atomchraftwärk Fassene aagfange und z Brisach het s ""Baadewärk"" (spööter ""EnBW"") vorghaa, en anders Atomchraftwärk z baue.",🔎
,,,Àtoomkràftwark vu Fassena,TRUE,Protäschtiart hàt’r vor àllem dur Fàschtàkzioona fìr d’ Schliassung vum Àtoomkràftwark vu Fassena un gega d’ Äffnung vu dr Groossa Wäschtumfàhrung vu Schtroossburi.,🔎
,,,Àtoomkràftwark Fassena,TRUE,Ìm Elsassischa Root ìsch’r Delegiart’r fìr d’ Umschtällung vum Gebiat vum ehamààliga-n-Àtoomkràftwark Fassena gsìì.,🔎
,,,Atomchraftwärk z Fessehäim,TRUE,"Im Mai 1972 het s die erste Brotest vo Atomchraftgegner uf dr lingge Site vom Rhii gege s blaante Atomchraftwärk z Fessehäim ge, und im Septämber häi Winzer vom Kaiserstuel gegen e blaants Atomchraftwärk bi Brisach demonstriert.",🔎
,,,Fessene,FALSE,"Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz.",🔎
145,Grafen von Lupfen,Grõfè vo Lupfè,Landgrõf zu Lupfè,FALSE,"Èn Untertan vom Landgrõf zu Lupfè, dè Hans Müller vo Bulgèbach, hèt sich im Buèrèchrièg 1524-1525 èn Nammè als Aafüürer von èm bis zu 18.000 Maa starkè Schwarzwälder Buèrèhuufè gmacht.",🔎
,,,Herrè vo Lupfè,FALSE,"Diè Herrè vo Lupfè, vo denè dè hütig Nammè vom Schloss Hohèlupfè stammt, sin è aalts Adelsgschlècht gsi.",🔎
,,,Lupfener Landgrõfè,FALSE,Johrhundert dè Lupfener Landgrõfè ghört un isch denn übber voschidèni Hèrrè zum Wilhèlm vo Fulach chò.,🔎
,,,Hèrrè vo Lupfè,FALSE,"Im Johr 1250 hèn d Hèrrè vo Lupfè d Landgrõfschaft Stüèlingè vo dè Freihèrrè vo Küssaburg gèrbt, woby d Küssaburger sèll Gebièt vo dè Grõfè vo Stüèlingè gèrbt cha hèn.",🔎
,,,Grafè vo Lupfè,TRUE,D Grafè vo Lupfè hèn diè Hooch Grichtsbarkeit cha.,🔎
,,,Lupfèner,FALSE,"Deilwys unter dè Hèrrschaft vo dè Lupfèner us Stüèlingè, isch dènõch s Kloschter Rhynau wittèrè Grundeigèdümer im Chlèggau gsi.",🔎
,,,Lupfener Grõfè,FALSE,"Nõch èm Erlöschè vo sèllèrè Familliè isch si 1352 i d Händ vo dè Lupfener Grõfè cho, è Urkundè us èm Johr 1245 vom Domhèrr vo Stròßburg isch übberliferèt als für dè Grõf Heinrich vo Lupfen uusgschtellt für s ""castro meo Almout"".",🔎
,,,Grofe von Lupfen,TRUE,Di urspringli Burgaalag Hochelupfe isch dur d Grofe von Lupfen böue loo un anne 1093 s erscht Mol urkundli gnännt wore.,🔎
,,,Lupfe,FALSE,"1398 si d Burg und d Herrschaft an dr Groof Johann vo Lupfe cho, wo dä d Herzlaude vo Grooss-Rappoltstäi ghürootet het, d Dochder vom Ulrich VII.",🔎
,,,Lupfener Gschlècht,FALSE,"D Landgrõfschaft Stüèlingè isch im Bappèheimer übbrigens vum dütsche Kaiser als Lehè für sini treuè Diènscht übberdrait worrè, nõchdèmm sèll Lehè nõch èm Uusschterbè vom Lupfener Gschlècht öppè 30 Johr lang vowaist gsi isch.",🔎
,,,Grõf vo Lupfè,TRUE,Er isch wiè nè Ärblehè bedribbè worrè un spôter a dè Grõf vo Lupfè un witter a d Bappèheimer gangè.,🔎
,,,Johann vo Lupfe,FALSE,"Die gliich Bitt het au dr Johann vo Lupfe, dr Landgroof vo Stüehlige gschriibe.",🔎
,,,Lupfener,FALSE,"Bläsy un links obbè isch s Stammwappè vo dè Lupfener Hèrrschaft, unnè links mörsbärgische abbildet.",🔎
,,,Grafe zu Lupfe,TRUE,"En markante Zytpunkt isch s Johr 1262 gsy, wo de oval, befeschtigte Ort uff eme Bergschporn hoch überm Wuetedal vum Graf Eberhard I. vo Lupfe (Grafe zu Lupfe) d Stadträcht griègt hät, un syther darf si sich (au hütt no) ""Stadt Stüelinge"" nänne.",🔎
,,,Stüèlingè,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
146,8. Jahrhundert,8. Jahrhundert,8. Johrhundert,TRUE,m Hexedal im 7. un 8. Johrhundert sin die erschte alemannische Bure ins Biit vu dr ,🔎
,,,8. Jahrhunnärt,TRUE,sall im Feudalismus vam 8. Jahrhunnärt isch där Vorgänger vam Lehnsma</a,🔎
,,,8. Joorhundert,TRUE, erscht im 7. oder 8. Joorhundert hett miesse passiert si. 1103 isch s'erschte Moll,🔎
147,Exzentrizität (Mathematik),Exzentrizität (Mathematik),Exzentrizitäte,FALSE,"Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,8 un 24,1 Millione km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowi Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 144,5° un 158,3° uf, wobi d'Monde sich retrograd, d. h. entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege.",🔎
,,,Exzentrizidäät,TRUE,"D Exzentrizidäät vo dr Ellipse isch also 0,0167.",🔎
,,,Bahnexzentrizität,FALSE,"D'Bahn isch 11,9657° gege d'Ekliptik gneigt, d'Bahnexzentrizität betrait 0,1929.",🔎
,,,Exzentrizitet,TRUE,Si charakterisiert – zsämme mit dr Exzentrizitet – d Form vo elliptische Umlaufbahne vo de verschidnige Himmelskörper.,🔎
,,,Exzentrizität,TRUE,"D'Bahn wiist e Exzentrizität vu 0,0041 uff un isch um 0,05 Grad gegenyber vu dr Äquatorebeni vum Jupiter gneigt.",🔎
,,,Exzèntrizität,TRUE,"D'Bahn wiist ä Exzèntrizität vu 0,0012 uf un isch 0,8° gegènibèr vu dè Äquatorebèni vum Jupitèr gnaigt.",🔎
148,Talmud,Talmud,talmudischi,FALSE,Z Amschderdam het ihm die jüdischi Gmeind ä biblisch-talmudischi Usbildig gä.,🔎
,,,Mischna,FALSE,Noch dr Mischna daf mä sech bis zu 2000 Elle vo dehei empfärne.,🔎
,,,talmudische,FALSE,Johrhundert es Zäntrum von erä chrischtlig-jüdische Übersetzigskultur gsi und Barcelona das vo talmudische Studie.,🔎
,,,talmud,FALSE,In dr talmudische Überliiferig het dr Ort immer Bet Sche'an gheisse.,🔎
,,,noochtalmudische,FALSE,"""Schmini Azeret"" het mä scho in dr Antike grad noch Sukkot gfiirt, Simchat Tora hingeege isch erst in dr noochtalmudische Zit entstande.",🔎
,,,Talmudist,FALSE,"Dr Obadiah da Bertinoro (""Rabbi Obadiah vo Bertinori,"" ""Obadja ben Abraham da Bertinoro;"" * öbbe 1465 z Bertinoro (Forlì); † öbbe 1515 z Jerusalem) isch en italiänische Talmudist gsi.",🔎
149,Präsident der Europäischen Kommission,Presidänt vo dr Europäische Kommission,EU-Kommissionspresidänt,FALSE,"Us de ""Hohe Behörde"" isch di Europäischi Kommission worde, wo under dr Leitig vom EU-Kommissionspresidänt stoot, us em ""Ministerrot"" (Legislative), em hütige ""Rot vo de EU,"" un us de ""Beratende Versammlig,"" wo s Europäische Parlamänt worden isch.",🔎
,,,Bresidänti vu dr Europäische Kommission,TRUE,Dezämber 2019 Bresidänti vu dr Europäische Kommission.,🔎
150,Sonthofen,Sünthöf,Sonthofe,TRUE,Zum Bodeseealemannische dezue ghört de nideralemannisch Deil vum Allgai mit Sonthofe.,🔎
,,,Sonthofa,TRUE,"Dr Sonthofa Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19.",🔎
,,,Sunthofe,TRUE,Anne 1996 het si ire Abitur am Gimnasium Sunthofe gmacht.,🔎
151,Gaiß-Waldkirch,Gaiß-Waldkirch,Gaiß-Waldchirch,TRUE,"D'Ortschaft ghört zämme mit de Ort Gaiß und Waldkirch zum Ort Gaiß-Waldchirch, wo vo de obere Hälfti vom Sältebachdal bis uff d'Bergrucke im Oste und s Lyderbachdal im Weste längt.",🔎
,,,Waldchirch,FALSE,"S Stadtgebiet vo Waldshüet-Düenge bstoht uss de Chärnstädt vo Waldshüet und Düenge und de Gmeinde Aiche (mit Güeteburg), Breitefäld, Detzle, Äschbach, Gurtwyl, Indlekofe, Kränkige, Oberalpfe und Waldchirch (mit Gaiß und Schmitzige).",🔎
152,Krokodile,Krokodil,Chrokedil,TRUE,"Die ainte gsient e Gsicht, anderi e Manndli oder au e Tier, wien en Haas oder e Chrokedil.",🔎
,,,Krokodilarte,FALSE,"Derzue git s uf Neiginea Reptilie wie Waran, Schlange wie zum Byschpel dr Grien Baumpython oder dr Papuapython un e baar Krokodilarte.",🔎
,,,Krokodyl,TRUE,"È Struktur, wo im Zwèrchfell glych chunnt, hèn ußer dè Säugedyr nu d Krokodyl.",🔎
,,,krokodilrychschte,FALSE,"Friejer het dr Gambia as krokodilrychschte Fluss z Afrika gulte; hite findet mer in dr freie Wildbahn nume no sälte Krokodil, dodrunter s Nilkrokodil un s Stumpfkrokodil.",🔎
,,,Chrokodil,TRUE,"D Chrokodil git s überall, vor allem aber an Schdelle, wo dr Fluss langsam fliesst.",🔎
153,Wutachtalbahn,Sauschwänzlebahn,Sauschwänzlèbaan,TRUE,"Als 1870 dè Bau vo dè Sauschwänzlèbaan bschlossè worrè isch, hèt mo d Idee von èrè normalschpurigè Vobindig vo Stüèlingè noch Beringè kaa.",🔎
,,,Aitrachdalbaan,FALSE,"S vokeerèd Züüg vo dè Hohenzollerischè Landesbaan vo Rottwyl übber d Gäubaan bis Duttlingè, witer übber d Donaudalbaan nõch Immendingè un vo dört uus übber d Aitrachdalbaan bis uff Zollhuus-Blummbärg.",🔎
,,,Wüetachdalbahn,TRUE,"Lauchringe isch e chleine regionale Ysebahnknote, wo d Hochrhybahn vo Basel uff Singe/Chonstanz uff d Wüetachdalbahn uff Immedinge drifft.",🔎
,,,Aitrachdalbahn,FALSE,"450 m unterhalb übberquert d Aitrachdalbaan d Donau Uff dè süèdlichè Dalsitè folget dè Aitrach d Streggi vo dè Aitrachdalbahn, welli vom so gnanntè ""Ringzug"" bediènt wörd, un uff dèrè als ""Sauschwänzlebahn"" bekanntè Mittelabschnitt weschtlich vom Bahnhof ""Zollhaus-Blumberg"" (uumittelbar süèdlich vom Aitrach-Quällgebièt) Museumsbahnbetrièb stattfindet.",🔎
,,,Unterè Sauschwänzlebahn,FALSE,È Zugaabindig isch sit dè Stilllegig 1971 vo dè Unterè Sauschwänzlebahn nit vorhandè.,🔎
,,,Wuètèdalbaan,TRUE,"Durch de Ortsdeil Underegginge verlauft di bekannti Wuètèdalbaan, wo's im Momänt aber numme Züebringerverchehr (dè sog.",🔎
,,,Sauschwänzlebaan,TRUE,S Prinzip vom Kreiskeerdunnel sich z Dütschland erstmols 1890 bim Bau vo dè Sauschwänzlebaan zur Aawendig kõ.,🔎
154,Staatliche Lehr- und Versuchsanstalt für Wein- und Obstbau Weinsberg,Staatli Leer- un Versuechsaaschtalt fir Räb- un Obstböu Weischberg,Staatlich Lehr- und Versuechsaastalt für Wii- und Obstbou Weinsberg,TRUE,Bekannt sind z Düütschland die Staatlich Lehr- und Versuechsaastalt für Wii- und Obstbou Weinsberg und d Hochschuel Geisenheim.,🔎
,,,Staatlige Lehr- un Versuechsaaschtalt fir Räbn- un Obstböu,FALSE,"Anne 1970 isch dr Götz as Noofolger vum Ernst Klenk zum Diräkter vu dr eltschte Räbböuschuel vu Dytschland bstellt wore, dr Staatlige Lehr- un Versuechsaaschtalt fir Räbn- un Obstböu z Weischberg.",🔎
,,,Wiinsberg,FALSE,"Neieri Klon üs Geiseheim, Friburg un Wiinsberg hän nit so grossi Problem mit Fülnis, abr ihri Wii hän äui ä weng anderi sensorischi Eigeschafte.",🔎
155,Tansania,Tansania,Tansaniia,TRUE,"Pruucht weert Kiswahili abr haupzächli z'Oschtafrikcha (Tansaniia, Keenia, Uganda, Ruanda, Burundi, ond Oscht-Kchònggo).",🔎
,,,tansanische,FALSE,"1962 isch in dr tansanische Hauptstadt Daressalam d Mouvement de la Libération Nationale des Comores (MOLINACO) grindet wore, di „National Befreiigsbewegig vu dr Komore“, un isch vu dr grad eerscht grindete Organisation fir Afrikanischi Ainhait (OAU) as Verdrättig vum Volk vu dr Komoren anerkännt wore.",🔎
,,,Tànsania,TRUE,"D’Gschlachtsriffa vum Naschtleng kummt noh 5 bis sewa Johr un sina Lawesschpànna kritzt zwescha 30 bis 4O Johr.. D’r Schparwagaijer labt vum Senegal, ewra uff Ethiopia un bis àwa ens mettlera Tànsania; un dàss en da uffana truckana Sumpfgebiater.",🔎
,,,tansanisch,FALSE,Dr tansanisch Bresidänt Julius Nyerere het si um en Ainigung gmiet.,🔎
156,Bahnhof Koblenz (CH),Baanhof vo Choblez (CH),Koblänz AG,FALSE,Z Waldshuèt bschtôn Aaschlüss a d Hochrhybaan Basel–Singè sowiè a d S-Bahnè Richtung Koblänz AG.,🔎
,,,Baanhof vo Choblez,TRUE,"Vom Baanhof vo Choblez git’s e Baanlinie em Rhy no in Kanton Züri uf Winterthur und d Schwiizer Hochrhybaan über Schtei uf Basel, und denn no d Baan im Aaretal über Chlingnau uf Turgi.",🔎
,,,Choblezer Baanhof,FALSE,Ab èm Choblezer Baanhof exischtyrèd zwei witteri Streggè: diè am 1.,🔎
,,,Baanhof Choblez,FALSE,"Nõch èm Baanhof Choblez füürt d Streggi durch de düèfè Yschnitt vom Apelööbach bim öppè 350 Meter hochè Frittel-Buggel un stygt dõdeby mit 12 Promille (1,2 %) bis zum 181 Meter langè, bogèförmigè Choblezer Dunell aa.",🔎
157,8. August,8. Augschte,8. Àuigscht,TRUE,D Martine Aubry (* 8. Àuigscht 1950 z Pàris</,🔎
,,,8. Ouguscht,TRUE,"href=""53"">53 villicht in Italica, Hispania; † 8. Ouguscht 117 z Selinus, Cilicia), wo nac",🔎
,,,8. Aügscht,TRUE,"2 z Stroßburg; † 8. Aügscht 2014 z <a href=""Stra%C3%9Fburg",🔎
158,Liebe,Liebi,Gschlächterliebi,FALSE,Bi allne wird über die subjektiv-erotische und die gsellschaftlig-ethische Aspäkt vo dr Gschlächterliebi im Sinn vo dr hööfische Minne diskutiert.,🔎
,,,Liawa,TRUE,"Ìn ìhrem Büach hàt sa g’schrììwa, àss d’ Liawa vum Gott s’ Zäntrum vum krìschtliga Laawa-n-ìsch.",🔎
159,Kleinkems,s Chleinechems,Chlainechems,TRUE,"Zum Bfaarer isch er z Huchenfeld anne 1868 wore, 1873 isch er uf Eutingen gruefe wore un 1878 isch er uf s Chlainechems zoge un isch dert Bfaarer gsii bis anne 1885.",🔎
,,,Chlaichems,TRUE,"S'Kloster ""Unserer lieben Frowen zu Istein"" isch uf de linke Sidde vum Isteiner Chlotze gstande, Richtig Chlaichems zue.",🔎
160,Pforzheim,Pforze,Bforze,TRUE,Septämber 1957 z Bforze) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un syt 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Pforze-Eutingen,FALSE,Noch ere dreijeerige Proobezyt z Philippsburg isch er zeerscht uf Gölshausen chuu un isch derno ab 1896 bis zue sym Dood Bfaarer z Pforze-Eutingen gsii.,🔎
,,,Pforzè,TRUE,"Nochdem mit dè Badischè Hauptbaan diè wichtige Nord-Süèd-Achsè Monnèm–Basel sowiè d Aabindig vom Bodenseeraum realisyrt gsi isch, hèn sich diè witerè Netzuusbautè uff d Erschlièßig vom Raum Pforzè mit dè Streggi Karlsruè–Pforzè–Müülacker (eröffnet 1859–1863), d Aabindig vom Odèwaald un Tauberfrankè mit dè ""Odèwaaldbaa"" Heidelberg–Mosbach–Würzburg (eröffnet 1862–1866) sowiè dè Schaffig von èrè Diräktvobindig vo Karlsruè noch Konschtanz ohni dè Umwäg übber Basel in Form vo dè ""Schwarzwaldbaan"" (eröffnet 1866–1873).",🔎
,,,Wirm,FALSE,D Herre vu Weißenstein hän anne 1268 ihri Burg Liebeneck zämme mit em Dorf Wirm em Markgrof Rudolf I. vu Bade.,🔎
161,Johann-Peter-Hebel-Preis,Johann-Peter-Hebel-Bryys,Johann-Peter-Hebel-Pris,TRUE,Er het anne 1966 de Johann-Peter-Hebel-Pris vom Land Bade-Württeberg übercho.,🔎
,,,Johann-Peter-Hebel-Priis,TRUE,"1961 het er d'Palmes académiques übercho, anne 1971 isch er mit 'm Johann-Peter-Hebel-Priis vom Land Baden-Württemberg uszeichnet worde.",🔎
,,,Johann-Peter-Hebel-Prys,TRUE,"Die berüömti Dichterin het für iires Schryben e Zyleten schööni Uuszäichnigen übercho: drby isch dr Droste-Prys vo dr Stadt Meersburg, e Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig, dr Conrad-Ferdinand-Meyer-Prys, Prysen und Uszäichnige vo dr Pro Argovia, dr Stadt Züri, em Kanton Züri un dr Pro Helvetia, dr Johann-Peter-Hebel-Prys, dr Aargauer Literaturprys, dr Wolfgang-Amadeus-Mozart-Prys, dr Gopfriid-Chäller-Prys un dr Mainzer Joseph-Bräitbach-Prys.",🔎
,,,Hebelbryysdreger,FALSE,In Vitrine wäre au di gsammlete Wärch vu dr Hebelbryysdreger presäntiert un es wird uf Hebel-Blakettedreger verwise.,🔎
,,,Hebelpriis,FALSE,"Es anders Basler Hebel-Monumänt isch d Schriftdafele am Huus Dootedanz 2, em «Hebelhuus» Sit 1936 duet Bade-Württeberg de staatlich Hebelpriis verleihe, zerscht isch’s all Johr gsi, sit 1974 no all zwei Johr.",🔎
,,,Johann Peter Hebel-Pryys übercho,FALSE,1955 het er de Johann Peter Hebel-Pryys übercho.,🔎
,,,Johann-Peter-Hebel-Pryys,TRUE,"E Hegschtpunkt in syym Schaffe isch aafangs vu dr 1970-er Johr gsi, wu dr Jung mit dr Johann-Peter-Hebel-Plakette dur d Gmei Huuse im Wisedal un em Johann-Peter-Hebel-Pryys vum Land Bade-Wirttebärg uuszeichnet woren isch.",🔎
,,,Hebel-Pryys,FALSE,"Der Hebelbund het en Sitz i der Jury vom Hebel-Pryys, wo s Land Baade-Würtebärg vergitt.",🔎
,,,Johann Peter Hebel-Pryys,TRUE,"Scho 1908 het er dr Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig überchoo; 1937 het iim d Regierig vo Baade dr Johann Peter Hebel-Pryys gää, und 1942 het er vo dr Uni Fryburg im Bryysgau dr ""Erwin vo Steibach-Pryys"" überchoo.",🔎
162,Schweizerische Nordbahn,Spanischbrötlibahn,Spanisch-Bröötli-Baan,TRUE,Ane 1847 isch d Spanisch-Bröötli-Baan vo Züri bis uf Bade choo.,🔎
,,,Spanischbrötli-Baan,TRUE,"Zäntraal isch de Hauptbaanhoof, wo uf der öschtlich Ändbaanhof vo de Spanischbrötli-Baan vo 1847 zrugggaat.",🔎
,,,Spanisch-Brötli-Bahn,TRUE,"August 1847 isch de ou die erschti rein schwiizerischi Strecki: Bade–Züri, besser bekannt under em Name «Spanisch-Brötli-Bahn» eröffnet worde.",🔎
,,,Schwizerischè Nordbahn-Gsellschaft,FALSE,"So hèt Badè scho 1846 dè Schwizerischè Nordbahn-Gsellschaft d Konzession zum Bau von èrè Ysebaastreggi vo Basel/Lörrach gu Waldshuèt mit Fortsetzig i d Schwiz Richtung Züri erteilt, um è Vobindig mit èm schwizerischè Ysebaanetz im badischè Waldshuèt anschtatt im schwizerischè Basel z erreichè.",🔎
,,,Spanisch-Brötli-Baan,TRUE,Auguscht 1847 als diè legendäri Spanisch-Brötli-Baan eröffnet worrè.,🔎
,,,Spanisch Brötli Baan,TRUE,"Drei Johr spòter, 1847, isch als erschti Schwizer Ysèbaaschtreggi diè Spanisch Brötli Baan vo Züri gu Badè eröffnet worrè.",🔎
163,Bank für Internationalen Zahlungsausgleich,Bank für en Internazional Zaaligsusgliich,BIZ-Durm,FALSE,"Bim Baanhoofareal chömme d Gränze vo vier Kwardier zämme; noch em Statistische Amt wird s Areal aber uf zwäi Stadtdäil ufdäilt: dr Baanhoof sälber befindet sich im Gundeli, die mäiste Gläis im Oste (Güeterbaanhoof) und dr Centralbahnblatz vor em Baanhoof (dr BIZ-Durm iibezooge) ghööre zum Dalbe-Kwardier.",🔎
,,,Bank für Internationale Zaaligsusgliich,TRUE,S Archiv vo dr Bank für Internationale Zaaligsusgliich (churz BIS Archive) isch s brivate Archiv vo dr Bank für Internationale Zaaligsusgliich (BIS) und befindet sich am Zentralbaanblatz 2 z Baasel.,🔎
,,,Bangg für internazionale Zaaligsusgliich,TRUE,1930 isch s Geböid zum Sitz vo dr Bangg für internazionale Zaaligsusgliich (BIZ) worde.,🔎
164,Helotenaufstand,Helotenaufstand,Heloteufstand,TRUE,Im Heloteufstand nochem groosse Erdbebe ane 464 v. Chr.,🔎
,,,Helotenuufstand,TRUE,"D Folge vo dem Erdbebe hend d Spartaner i groossi politischi Noot broocht, bsundrig de messenischi Helotenuufstand.",🔎
,,,Uufstand,FALSE,""">Erdbebe vo Sparta di messenische Periökestedt Thouria und Aithaia zäme mit Helote en Uufstand gege Sparta gmacht, wo zee Joor lang duuret hett.",🔎
,,,Heloteuufstand,TRUE,Hütt werd de Chrieg as unhistorisch aglueget.. Heloteuufstand oder Dritt Messenisch Chrieg.,🔎
,,,dritte messenische Chrieg,FALSE,""">Ärdbeebe vo Sparta gege d Spartaner erhoobe, si aber schliesslig im dritte messenische Chrieg von ene besigt worde.",🔎
165,Olivenbaum,Öölbomm,Olivenaabau,FALSE,"D Iiwooner vo dr Stadt läbe hauptsächlig vom Handel, Turismus, Fischfang und Olivenaabau.",🔎
,,,Ölbaum,TRUE,"Zudem cha Livia abgleitet werde vo ""Olivia"" = Ölbaum.",🔎
,,,Oliveböim,TRUE,"D Toskana isch bekannt für iiri hügeligi Landschaft, won e Hufe Pinie, Ziprässe, Oliveböim und Rääbe waggse.",🔎
,,,Olivebaum,TRUE,De Olivebaum isch e Pflanze wo urspringli nume rund um s Middelmeer gwachsen isch.,🔎
,,,Olivebäum,TRUE,"Im Übrige wird s Bild vo dä Insle vo Zypressä, Olivebäum und Johannisbrotbäum prägt.",🔎
,,,Olivezwiig,FALSE,"D Menorah isch umrahmt uf beide Siite vo Olivezwiig, und undedrah schtoht s Wort Israel uf Hebräisch.",🔎
,,,Ölbömm,TRUE,"Ölbömm hend Olive und Öl gliferet, wäred d Lüüs vo de Kermesaiche (galatisch: ""ὕς, hys"") zu rotem Farbstoff verarbaitet wore sind.",🔎
,,,Oliive,FALSE,"Im Hinderland hets fruchtbari Ebine, wo d Stadt mit Chorn und Oliive versorget.",🔎
,,,Elbaim,TRUE,Näb Zypresse un Elbaim brege Rääbe d Landschaft.,🔎
,,,Oliife,FALSE,"Traditionell hett de Aabau vo Oliife di grööst Bidüttig uf de Insle und vili Öölbuure hend uf bioloogischi Produkt umgstellt, so ass öppe d Hälfti vo allne Öölhain biologisch zertifiziert sind.",🔎
,,,Olive,FALSE,"Im Mittelalter hend d Lüt vom Ort, wo Olive aabaut het, under sarazenische Pirate glitte.",🔎
,,,Ölbomm,TRUE,"Bedi Götter hei der Schdat es Gschänk gmacht, und zwor het d Athene en Ölbomm wachse loo, de Poseidon het aber e Quele flüüsse loo.",🔎
166,Kiefern,Fööre,Fohre,TRUE,"In hechere Lage dominiere Nodelbaim, vor allem Zedere un Fohre.",🔎
,,,Kiafferholz,FALSE,D’ Bànka üs Kiafferholz vum 19.,🔎
,,,Kyferèwälder,FALSE,"In trockenè bis lycht füèchtè, lichtè Laubwäldēr, besunders in Buchè- un Eichèwälder mit mittlerem Artèrychdum un lichtè Kyferèwälder bildet s oft dichti Bschtänd uus.",🔎
,,,Foore,TRUE,"Dr Pionierwald wird, vor alem ùf sandige Flèchine, bilded vù Biirge ùn Foore.",🔎
,,,Chiifere,FALSE,"Mä het vor allem Chiifere und Danne gnoo, wil si graad si und e Hufe Harz din isch und het sä in Däich und Weijer (Düchelweijer) glaageret.",🔎
,,,Kyfèrè,FALSE,"Im Weschtè dominyrèd Fichtè un Kyfèrè, im Oschtè ehnder Lärchè.",🔎
,,,Föhrewälder,FALSE,"Wen är au vo Liechtige, Stroosse, Gwässer und vom betonierte Oberwasserkanal vom Chraftwärch bi Siders underbrochen isch, gilt er doch als eine vo de schönschte Föhrewälder i de Alpe.",🔎
,,,Föhre,FALSE,"Dr Namme Forche kummt vum aldhochdütsche ""forcha"" un bedütet Föhre.",🔎
167,Ammerbuch,Ãmmerbuch,Ammerbuach,TRUE,"De andre Gmoinda, wo zo dr Landschaft Scheebuach, abr et zom Naturpark gheeret, send (ôôgfanga em Nordweschda ond fortgsetzt en dr Uhrzeigerrichdong) Nufrenga, Gärtringen-Rohrau, Hildrizhausa, Altdorf, Holzgerlenga, Weil em Scheebuach, Waldabuach, Oichdal-Neiahaus, Walddorfhäslach, Bliezhausa, Kircha, Diibenga, Ammerbuach ond Herraberg.",🔎
,,,Ammorbuach,TRUE,"Folgende Stedt ond Gmaendena grenzed a Härrabärg ã (em Uhrzåegor nåch): Deggapfronn, Gärdreng, Nufreng, Hildrizhausa ond Aldorf (älle Landgraes Bebleng), Ammorbuach (Landgraes Dibeng), Gaefälda ond Jeddeng (båede Landgraes Bebleng) ond Wildberg (Landgraes Calb).",🔎
168,Beirut,Beirut,Berytos,FALSE,"Die wichdigste fönizische Stadtstaate si Akko, Arados, Byblos, Berytos, Karthago, Sidon und Tyros gsi.",🔎
,,,Bairut,TRUE,"Da de Libanon i de letschte 50 Jahr e sehr starchi Landflucht ufwist, zum Tail weg em Bürgerchrieg, wo s Land meriri Johrzent erschütteret het, lebt de Grossteil vo de Bevölkerig i Städt, vor allem i de Hauptstadt Bairut und Vorort.",🔎
169,Satz des Pythagoras,Dr Satz vom Pythagoras,Pythagoras-Satz,FALSE,Bekannt worde isch v. a. siin Pythagoras-Satz.,🔎
,,,Satz vom Pzthagoras,TRUE,"In e sonigi Grubbe chömme d ""Identidäätsgliichige"" wie dr Satz vom Pzthagoras: formula_7, wo woor isch für rächtwinggligi Dreiegg und formula_8 d Hypotenuse bezäichnet, d. h. d Site wo wisawii vom rächte Winkel lit.",🔎
170,Yuan-Dynastie,D Yuan-Dünastii,Yuan-Dünastii,TRUE,"Nume weenig Leenwörter het die mongolischi Herrschaft vo dr Yuan-Dünastii (1279–1368) hinderloo, zum Bischbil < mongolisch moku.",🔎
,,,Zuan-Dünastii,TRUE,Si het die mongolischi Zuan-Dünastii abglööst und isch im 17.,🔎
,,,Yuan-Dǜnaschty,TRUE,Ab 1308 hèt Sachalin zum Hèrrschaftsberyych vo dè Yuan-Dǜnaschty ghört.,🔎
,,,Zaun-Dünastii,FALSE,"""Dadu"" or ""Ta-Tu"" (大都, pinyin: Dàdū, Wade-Giles: Ta-tu) und bedüted «groossi Hauptstadt» uf Chinesisch, und isch d Hauptstadt vo dr Zaun-Dünastii gsi, wo dr Kublai Khan z China grundet het.",🔎
,,,Kaiserdünastii,FALSE,"Im Joor 1264 het dr Kublai Khan entschlosse, d Stadt e chli witer im Nordoste wider ufzbaue und si zur Hauptstadt vo dr chinesische Kaiserdünastii z mache, won er het welle gründe.",🔎
171,Violine,Wioliine,Giiger,FALSE,"1766 isch z Hamburg si Soon Johann Friedrich uf d Wält choo, wo spööter as Giiger Karriere gmacht het.",🔎
,,,Violinè,TRUE,"Lorin Maazel hèt gèrn bim Dirigyrè d Violinè gschpillt, zletscht im Wyner Neujohrskonzèrt 2005 (Solostimme im Vorspiel der Geschichten aus dem Wienerwald von Johann Strauss).",🔎
,,,Gyger,FALSE,"D Beata Heuer-Christen isch d Dochter vum Gyger un Mitglid vum Bärner Berner Sinfonyorcheschter, Cäsar Christen, un dr Greti Christen-Schiffmann, wu au Gygeri im Bärner Sinfonyorchester un Primaria vum Schiffmann-Quartett gsii isch.",🔎
,,,Gyge,FALSE,"Si isch in dr Zyt druf in Hyfe nazionale un internazionale Duo- un Trio-Bsetige in Stuck fir Gitarre mit Fleete, Klarinette, Klavier un Gyge ufdrätte.",🔎
,,,Violin,TRUE,"Andersch als d'Violin ond d'Bratsch werd das Enschdrumend (mit em Hals nach oba) aufrecht zwischen de Beine ghalten ond stoht heit moischd mit eme ausziehbare Schdachel aus Medall, Holz odrr kohlastofffaserverschdärkdem Kunschdstoff uff em Boda.",🔎
,,,Violina,TRUE,"Drei Fleeda, a Piccolo-Fleed, zwoi Oboa, a Englischhorn, viir Klarinedda, oi Bassklarinedd, drei Fagodd mit Kontra-Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, zwoi Harfa, oi Pauk, drei Persona zor Bediinong vom graußa Schlagwerk (= Glockaschbiil, Triangel, Becka, a graußa Trommel, a Tamburin, a Tamtam, a Tscheleschda, a Mandoline ond a graußa Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.",🔎
,,,Gigu,FALSE,1884 hedär agfangu Privatunärricht im Gigu z'näh.,🔎
,,,Violinist,FALSE,Januar 1713 z Rom) isch en italiänische Komponist und Violinist im Barock gsi.,🔎
,,,Gyygeri,FALSE,Augschte 1975 z Altdorf) isch e Schwyzer Gyygeri.,🔎
,,,Giigèschtimmè,FALSE,In Blõsmusigbearbeitungè vo sǜmphonischè Wärch übbernämmed diè in zwei odder mee Gruppè deiltè Klarinettè hüüfig d Giigèschtimmè.,🔎
,,,Giigè,FALSE,"In Begleittegscht zuè dè Historischè Ufffüürungsbraxis bi Aaltèr Musig cha mò hüüfig läsè èrè ""aaltè Mensur"" bi Giigè, Bosuunè usw.",🔎
,,,Giige,FALSE,Uf dr Giige isch er virtuoos worde.,🔎
,,,Violynè,TRUE,"Er würd für Frauèschtimmè, Violynè, hochi Blõsinschtrumänt, s Sopran-Inschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Diskant-Gambè) un diè rächti Hand bi Taschtèinschtrumänt vowendet, mengmoll au für d Notation vo extreem hochè Laagè bi düèfè Inschtrumänt.",🔎
,,,Gyyge,FALSE,"Di andre Mitgliider vo de Band sin de Fabian Liechti aa de Gitarre, de Andreas Renggli am Piano, de Adrian Pasquinelli am Bass, d Annette Huber mit de Gyyge ùn de Manuel Pasquinelli am Schlagzüüg gsi.",🔎
,,,Geiga,FALSE,"A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel.",🔎
,,,Giige spiile,FALSE,"Spiil (vo althoochdütsch: ""spil"" für „Danzbeweegig“) isch e Form vo dr Däätigkäit und s Spiile e Däätikäit, wo zum Vergnüege, zur Entspannig, elläi us Fröid a Due, aber au as Bruef cha usgfüert wärde (Theaterspiil, Sportspiil, Giige spiile).",🔎
,,,Geig,FALSE,"Dô drbei siht ma da Harpo – gmacht durch zwoi Schbiagel – glei drei Inschdrument gleichzeidich schbiila: a Harf, a Cello ond a Geig.",🔎
172,Klimatologie,D Klimatologii,klimatologisch,FALSE,Meteorologisch und klimatologisch deckt sich d Hocharktis zue grosse Teil mit em Polargebiet.,🔎
,,,Klimatologii,TRUE,"D Wüsseschaft, wo d Gsetzmäässikäite vom Klima erforscht, däm sine Äigeschafte, Entwigglig und Erschiinigsbild, bezäichnet mä as Klimatologii.",🔎
,,,Klimatologè,TRUE,"Diè vo Glaziologè gwunnenè Ysboorchèrn bildèt è wichtigi Informationsquällè für Klimatologè, well uss dè Zämmèsetzig vo sellènè un dè Schichtuffbautè Rüggschlüss zogè wörrè chönned übber d Klimagschicht vo dè Èrdè.",🔎
,,,Klimatology,TRUE,"S Fach wird underdeilt in d Geomorfology, wo d Forme vo dr Ärdoberflechi behandlet, in d Ozeanografy, wo sich mit de Meer und Ozean beschäfdigt, in d Hydrografy – das isch d Wüsseschaft vo de Gwässer – und d Klimatology.",🔎
173,Schynige Platte-Bahn,Schynige Platte-Bahn,Schynigi-Platte-Bahn,TRUE,"Bärgbahne: Bärgbahn Lutterbrunne-Mürre, Schynigi-Platte-Bahn Näbe der Bahn spiut ds Poschtouto e grossi Roue, einisch by der Erschliessig vo de Sytetäler, denn aber ou für di berüemte touristische Linie über Grimsupass, Suschtepass oder di Grossi Scheidegg.",🔎
,,,Schynigen Platte-Bahn,TRUE,"D Bahn ghört zämme mit der Schynigen Platte-Bahn zu de Berner Oberland-Bahnen AG, ere Aktiengesellschaft.",🔎
174,Messianismus,Messianismus,messianistischi,FALSE,"Er het sich sälber zum Messias erkläärt und e messianistischi Beweegig in s Lääbe grüeft, wo as Sabbatianismus in d Gschicht iigange isch.",🔎
,,,messianistisch,FALSE,"Iire Gründer isch dr messianistisch Missionäär Hamza ibn Ali ibn Ahmad, us Ostiran gsi, wo die koranisch Offebaarig und iiri ismailitisch Dütig abgleent het.",🔎
,,,messianische,FALSE,"Dr Simon bar Kochba (aramäisch שמעון בר כוכבא, ""Schim'ôn Bar Kochba"" oder ""Schim'on Bar Kochva"", „Soon vom Stärn“; † 135, äigentlig ""Schim'on bar Kosiba"") isch e jüüdische Rebell und messianische Pretendent gsi.",🔎
,,,messianischi,FALSE,"Aber wil messianischi Ändziterwartige wit verbräitet gsi si, häi vili Schtetliiwooner iiri brekääri materielli Laag mit Fassig akzeptiert.",🔎
,,,messianische Zitalter,FALSE,"Si hai sich hüfig um Rabbiner gschart, wo dr Afang vom ene messianische Zitalter versproche hai: so dr Jesaja Horowitz 1621 z Prag, bsunders aber dr Schabbtai Zvi, wo sich 1666 zum Messias erklärt het und au won er zwunge worden isch sich zum Islam z bekehre, het er immer no d Erwartig vo de Diaspora Jude gweckt, ass si bald chönnte heimgoh.",🔎
175,Württemberg,Württeberg,wirdabergischa Gschicht,FALSE,Ihre Wurzla hend se en de schwäbische Saga ond en dr wirdabergischa Gschicht ghet.,🔎
,,,Schwõbè,FALSE,"Durch Hürõt isch Pfirt 1325 zuè dè Habsburger übbergangè un zum habsburgischè Sundgau chò, Mömpelgard 1397 zuè dè Schwõbè.",🔎
,,,Wirttaberg,TRUE,"Jänner 1903 z Hermerenge, Wirttaberg; † 9.",🔎
,,,Wirdâbergischa,FALSE,"Auf de schwäbsche Eisebahne, Auf da schwäbscha Eisabahna oder Uff dr schwäbsche Eisebaa isch a Volkslied aus m Wirdâbergischa.",🔎
,,,Würddeberg,TRUE,"Des chunt dôhär, wäl Luddrbach lange Ziit vordereschderriichisch gsi isch un erschd 1805 zu Würddeberg komma isch.",🔎
,,,Württebärg,TRUE,"Das het o d Outonomyy vo de Landesfüürschte gschtèèrcht, öppe z Hesse, z Württebärg, y der Kurpfalz, z Sachse und z Brandeburg (spääter: Prüüsse).",🔎
,,,Kenigreich Wirddabärg,FALSE,Em vordoreschdorreischa Raodaburgor Dåel isch 1816 s katholische Bistum firs dåmåls no jonge Kenigreich Wirddabärg aegrichded wårda.,🔎
,,,Chenigrych Wirttebärg,FALSE,"Zwanzg Johr speter, mit em Ände vum Heilige Remische Rych dytscher Nation isch dr Busse an s Chenigrych Wirttebärg gfalle.",🔎
,,,wirttabergischa,FALSE,Sulz war Sitz vo me wirttabergischa Oberamt.,🔎
,,,Wirttebärg,TRUE,Dr arm Konrad im Friähjohr un Summer 1514 im Remstal (Wirttebärg).,🔎
,,,Württaberg,TRUE,"S Königshaus Württaberg hott sein Schdammsitz in Beitelsbach, ema Schdadtdoil von Weischadt.",🔎
,,,Königreich Württemberg,FALSE,"Jahrhonderd erfonda worra, om dia Doil vo Oberschwaba mo s Königreich Württemberg griagd hod, vo dene, mo s Königreich Bayern griagd hod, z ondrschoida.",🔎
,,,Chönigrych Württembärg,FALSE,"Im Gebiet vo der dütsche Broustürgmeinschaft (zu dere ghört nid: ds Chönigrych Bayern, ds Chönigrych Württembärg, ds Grossherzugtum Bade, Elsass-Lothringe u Luxeburg) sy 1879 insgesamt 12.743 Brauereie vorhande gsi.",🔎
,,,würrtebergische,FALSE,Früener het de Hegau mit Usnahm vo de würrtebergische Exklave ufm Hohentwiel zu Bade khert.,🔎
,,,wirdabergischer,FALSE,"Juli 1916 z Stuegert), ischt a deitscher (wirdabergischer) Bildhauer gwäa.",🔎
,,,schwôb,FALSE,I sèbbèrè feschtgfaarenè Situation hèt im Oktobèr 1836 dè schwôbische Könnig Wilhelm I. d Befeschtigung vo beidè Ört vorgschlagè.,🔎
,,,wirttebergisch,FALSE,1806 isch dr Ort wirttebergisch wore un isch 1810 schließlich zum Großherzogtum Bade kumme.,🔎
,,,Könnigrych Württèbärg,FALSE,Im Prèßburger Friddè hèt s Könnigrych Württèbärg d Grõfschaft Bõõdorf beaaschprucht.,🔎
,,,Wirttebärgische,FALSE,So het er emol uf em Tobel (bi Frauefäld im Wirttebärgische) zweine Schwizer zueglüschteret.,🔎
,,,württebergische König,FALSE,"De Vatter het em württebergische König Wilhelm II. als Oberhofmarschall dient, d Mutter isch Hofdame und Gsellschafteri vo de Königin gsi.",🔎
,,,wirdabergischa,FALSE,Dui Operedde schbiilt em kloina Dorf „Sankt Christoph“ em wirdabergischa Toil vom Schwarzwald.,🔎
,,,Württebärgischen,FALSE,"Die alte ""Erdmännle"" könnt men im Baadischen und im Württebärgischen a vilne Plätz.",🔎
,,,wirttebärgische,FALSE,Jänner 1442 zwische dr bede wirttebärgische Grofe Ludwig I. un syym Brueder Ulrich V. gschlosse wore.,🔎
,,,wirdebàrigscher,FALSE,"Johrhundert bis zue dr franzeesche Revolution 1789 unter wirdebàrigscher Herrschaft gsin, trotz dr Zuegheerigkeit zue Frankrich scho ab em End vum 17.",🔎
,,,schwôbisches,FALSE,"Zwǜschè Duttlingè un Stuègètt isch d Streggi fascht vollschtändig übber schwôbisches Territorium gangè, dõrum isch si vo dè Königlich Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè baut worrè.",🔎
,,,Volksschtaat Württèbärg,FALSE,I dè 1920er-Johr hèt dè freie Volksschtaat Württèbärg uff èn Uusbau vo dè im 19.,🔎
,,,Wittebärg,TRUE,Nochberländer sin im Nordoschte Wittebärg un im Sidweschte Bade gsii.,🔎
,,,württebergischi,FALSE,"Bal druf sin württebergischi Truppe im Kampf gege di Ufständisch dur Zell zoge, gfolgt vom Revolutionsdichter Georg Herwegh mit sinere ""Ditsche Demokratische Legion"", wu bal druf in dr Schlacht vo Dossenbach gschlaa wore isch.",🔎
,,,Würtebärg,TRUE,Zwische 1592 und 1664 isch d Schtadt verpfändet gsi und zwar on d Herzög vun Würtebärg.,🔎
,,,Schwõbèland,FALSE,"D Baanschtrèggi Duttlingè–Hattingè, au d ""Hattinger Kurvè"", ""Hattinger Vobindungskurvè"" odder d ""Hattinger Schleifè"" dauft, isch è eingleisigi, elegtrifizyrti Hauptbaan im a dè südweschtlichstè Rand vum Schwõbèland am nördöschtliche Rand vum Baddischè Obberland.",🔎
,,,württembergisch,FALSE,Januar 1972 sin die badisch Schtadt Villinge und die württembergisch Schtadt Schwenninge zu re oänzige vereiniget worre.,🔎
,,,Würteberg,TRUE,"1844 hät er, zäme mit em spöötere Bundesraat und -presidänt Wilhälm Hërtestäi, en Voorbiräitigskurs im Schwarzwald absolviert und isch nachane 1844–1845 uf Würteberg (a di naamaalig Uniwërsitëët Hohenheim) und Sachse (a di naamaalig Forschtlich Hoochschuel Tharandt) go studiere.",🔎
,,,Wirdebarig,TRUE,Vu dert a isch Horburg bis zue dr Grosse Revolution 1793 bis Wirdebarig gsin un het e Zentrum vu dr wirdebarigsche Länder im Elsass bildet.,🔎
,,,Wirtteberg,TRUE,"So ischs z Bade-Wirtteberg gängig, dass Londeslischte vun Parteie hälftig un glichverteilt zwischen de Londesteil Wirtteberg un Badä z bsetze.",🔎
,,,Keenigreich Wirddabärg,FALSE,"Midd-m ""Reichsdeputationshauptschluss"" isch midd Ulm ao s ganze Geislengor Gebiid ans nuie Keenigreich Wirddabärg komma.",🔎
,,,Schwaabeland,FALSE,De Grossvatter Clauss isch as Wagner us Calw im Schwaabeland uf Züri choo.,🔎
,,,Königrych Württèberg,FALSE,è Trassyrig durch s benochborte Königrych Württèberg über Schramberg wär wesentlich koschtègünschtiger uusgfallè.,🔎
,,,Schwäbische,FALSE,"Wil s Chloschter aber kei Novizinne het dörfe ufnäh, het me de Sitz vom Chloschter uf Habsthal im Schwäbische verlegt.",🔎
,,,Grofschaft Wirttebärg,FALSE,"Dezämber 1482 isch d Grofschaft Wirttebärg widervereinigt wore, wu zyter em Nirtenger Verdrag vu 1442 in zwe Deil ufdeilt gsi isch.",🔎
,,,Württebärger,FALSE,"Joorhundert het s Königshuus vo de Württebärger dää Name wider nöi bruucht, für e nid «äbebürtigi» Linie uufzwärte; d Mary of Teck zum Biispil isch d Frau vom britische König Georg V. gsi).",🔎
,,,Wirdebàrig,TRUE,"Im Hochmittelalter isch s'Dorf e Teil vu dr Herrschaft vu Horburg gsi, bevor es vu 1324 bis 1789 zue Wirdebàrig ghört het un dorum 1535 evangelisch worre isch, wo mer z'Wirdebàrig d'Reformation ingfüehrt het.",🔎
,,,württebärg,FALSE,"De südränkische Dialäkt, wo mä in Nordwürttebärg schwätzt, säit mer hingege nit „Baadisch“, sondern vilmol – und falsch – „Schwääbisch“.",🔎
,,,Württembergischen Staat,FALSE,"Diese Tabelle enthält die Eisenbahnstrecken in Baden-Württemberg, die im Zeitraum von 1845 bis 1919 vom Württembergischen Staat (1845–1875) bzw.",🔎
,,,Wirttebari,TRUE,Vun 1324 bìs züe dr Frànzesche Revolütion hàt s Derfel züe Wirttebari ghert.,🔎
,,,wiirtebärg,FALSE,Dodermit bildet s Territorium vu dr Hauezollersche Land zäme mit dr historische Länder Bade un wiirtebärg s Territorium vu Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Wirdåbärg,TRUE,1806 isch Wãldhousa zue Wirdåbärg kommå ond håd z'ärschd zom Obrãmd Näres gherd.,🔎
,,,Schwõbe,FALSE,"Wôrend dè Säkularisation isch Hürrlingè im Johr 1803 zèrscht zum Großpriorat vom Malteserordè chò, denn unter Schwõbe-Hèrrschaft un è Johr, 1806, zum Großherzogdum Baddè chò.",🔎
,,,Gräfin vo Württebärg,FALSE,Si isch e Prinzässin vo der Kurpfalz und derno Gräfin vo Württebärg und Erzherzogin vo Öschtryych gsi.,🔎
,,,württèbärgische Staat,FALSE,Nõch ém Ärschtè Wèltchrièg hèt dè württèbärgische Staat èn Uusbau vo sinè Ysèbaanè aagschtrebt.,🔎
,,,Kenigreich Wirttabärg,FALSE,Em Kenigreich Wirttabärg (1806-1918) isch Härrabärg oena vo de Oboramtsstedt gwäa.,🔎
,,,Wirteborg,TRUE,Wegem Napoleon isch es no im Johr 1805 zua Wirteborg kumme.,🔎
,,,Wirttebärger,FALSE,"Noch em Neiböu ab 1454 isch d Burg im Dryssgjehrige Chrieg, drotz ass si zuen ere starke Feschtig uusböue woren isch, 1634 vu dr Wirttebärger eroberet un zytwys bsetzt wore.",🔎
,,,Württèbärg,TRUE,"Bsunders schwirig sin d Vohandligè übber è Vobindig mit Württèbärg gsi, zmôl beidi Länder diräkt um dè Vokeer zwischè Dütschland un dè Alpèpäss konkurryrt hèn.",🔎
,,,Volksstaat Wirttebärg,FALSE,S Land het dr nerdli Dail vu dr ehmolige Republik Bade un dr nerdli Dail vum ehmolige Volksstaat Wirttebärg umfasst.,🔎
,,,Würtebärgische,FALSE,Dr Spreng het d Theology studiert und isch dänn Huuslehrer bin ere Adelsfamilie im Würtebärgische worde.,🔎
,,,Wirddâberg,TRUE,"An â 1802 isch s ganze Gebiâd an Bôirâ ganga, ond seid 1810 gheerâd d Schadt Langenau ond d Derfr zu Wirddâberg.",🔎
,,,Wirttbärg,TRUE,Do sin d Herrscher vu Wirttbärg ufglischtet.,🔎
,,,Königriich Württemberg,FALSE,D DVP isch im Königriich Württemberg i de 1860er-Jahre ggründet worde und isch dr Zämeschluss vo viilne demokratische Revolutionäre vo 1848.,🔎
,,,wirdebarigsch,FALSE,Johrhundert isch dr Ort wirdebarigsch un wie ganz Wirdebárig no 1535 in dr Reformation evangelisch worre.,🔎
,,,wirttebärgisch,FALSE,Mühlhuuse isch 1806 wirttebärgisch wore un isch vier Johr speter au zue Bade chuu.,🔎
,,,Württèbörg,TRUE,Chlyni Maidli vor irer Konfirmation (Guètach un einigi Nõchbòrgmeindè hèn bis 1804 zuè Württèbörg un sind dõher im Unterschyd zum großè Deil vom Schwarzwald evangelisch) sowiè aalti Wyber dräget nu selli Huubè.,🔎
,,,Württebäärg,TRUE,"Er het denn mit Belgie, de Niiderland, Frankriich, Spanie und de dütsche Staate Pröisse, Baade, Württebäärg, Saggse und Bayre Abkomme über e Bostvercheer abgschlosse.",🔎
,,,Herzogtum Wirttebärg,FALSE,"Är stammt us em Johr 1722 un markiert d Gränze zwische dr Markgrofschaft Bade, em Herzogtum Wirttebärg un em Firschtbischtum Stroßburi.",🔎
,,,Wirddabärg,TRUE,"Schwoaba sen a Velkle, wo vor ellem en Wirddabärg ond en Boirisch-Schwoabe läbed ond Schwäbisch schwätzad.",🔎
,,,Wirtebärg,TRUE,En dr Gschicht vo Wirtebärg isch dia Stadt ibr Jahrhondrt dr suidlichst Aussaboschta vo Wirtebärg gsei.,🔎
,,,wurttèbärg,FALSE,Bis 1934 isch d Gäubaan somit è Sǜnonǜm für diè Ysèbaavobindig vo Stuègètt a diè wurttèbärgisch-badischi Gränz bi Immendingè gsi.,🔎
,,,Württerberg,TRUE,Zwischedurch hän mol no kurz de Malteserorde (1803-1805) un s Königriich Württerberg (1805-1806) gherrscht.,🔎
,,,württebëërgisch,FALSE,"Das der Einstein 1896 syni württebëërgisch und daademit di tüütsch Staatsbürgerschaft uufggëë hät, isch zwaar waarschyndli drum gsy, wel er nöd hät wele in tüütsche Militëërdienscht yzoge wëërde.",🔎
,,,wirddabärgischa,FALSE,Grinded wårda isch se anna 1477 uff Bedreiba vom Gråf Eberhard im Bart und draed dor Nãma vom wirddabärgischa Herzog Karl Eugen.,🔎
,,,württebèèrgische Täil,FALSE,"Im badische Täil sind das Volljurischte gsy («Richternotäär»), im württebèèrgische Täil sind s quaasi «Halbjurischte» gsy («Bezirksnotäär mit ere Sonderlauffbaan, wo zum ghobene Tienscht ghöört»), si hetted aso nöd as Richter chöne schaffe.",🔎
,,,Wiirdebäärg,TRUE,D Bewäärbene mien 18 Joor ald syy ùn mien ebis wise iber dr Wyy ùn dr regional Wyyböu vù Wiirdebäärg.,🔎
,,,wirdabergische,FALSE,"Noch Stuegert, Heilbronn ond Ulm isch Reitlenga de viertgraischt Stadt im bis 1945 wirdabergische Gebiat.",🔎
,,,Wirdeberg,TRUE,"Oine vo de eldeschde Vrfasonga, mo d Recht vom a Firschda eigschrengt hot, war dr Diebenger Vrtrag en Wirdeberg vo 1514.",🔎
,,,Wirddabärgischa,FALSE,"D Lina Stöhr (* 1872 z Farndao, † 1938 (Ord obekannd)) isch a Dichdore vo viile humorvolle schwäbische Gedichd gwäa, zo iror Zeid em Wirddabärgischa weid bekannt ond gärn gläasa.",🔎
,,,Chenigryych Wirttebärg,FALSE,"S Bischtum Rauteburg isch anne 1821 dur di päpschtlige Zirkumskriptionsbulle ""De salute animarum"" un ""Provida solersque"" as katholischi Landeschilche vum Chenigryych Wirttebärg grindet wore.",🔎
,,,württebergische,FALSE,1802 isch's vo württebergische Druppe bsetzt worre und 1803 zu Württeberg cho.,🔎
,,,Wiirtebäärg,TRUE,"Anne 1837 isch z Wiirtebäärg dur dr Cheenig Wilhelm I. d ""Dienschtpriefig fir Verwaltigsämter im Departement vum Innere"" yygfiert woore.",🔎
,,,württebärgische,FALSE,"Kerner isch e Wisswy-Truube, wo 1929 vom August Herold in dr württebärgische Lehr- und Versuechsaastalt in Weinsberg als Krüzig zwüsche Trollinger und Riesling erfunde worden isch.",🔎
,,,württebergisch,FALSE,"S'Regierigspräsidium z'Friburg isch sither au fier Gegende zueständig, wo früeher württebergisch gsi sin.",🔎
,,,Wirdebàrigschi,FALSE,Dr Ort het domols zue dr Herrschaft vu Horburg ghört un isch 1324 no unter Wirdebàrigschi Herrschaft kumme.,🔎
,,,Wiirtebärg,TRUE,No dr Yygliderig vu ganze Landstrich in s friejer Herzogtum Wiirtebärg isch des notwändig gsi.,🔎
,,,Wirdaberg,TRUE,1345 isch Calb ã Wirdaberg komma ond isch bald druff Sitz vo-ma Amt worda.,🔎
176,Euklidischer Raum,Dr euklidisch Ruum,Euklidische Rüüm,TRUE,"Er isch defineert als s'Supremum vu alle Abständ vu je zwai Punkt vum Ruum, Fer Chraise un Chugle in Euklidische Rüüm stimmt sälli Definition mit em obe gnennte geometrische Begriff iberi.",🔎
,,,euklidische,FALSE,"Zum en füsikalisch z beschriibe brucht mä formali Äigeschafte vo verschidnige mathematische Rüüm, mäistens vom euklidische.",🔎
,,,Euklidische Ruum,TRUE,"Im ene dreidimensionale Euklidische Ruum isch en Ebeni drbii festgleit dur  Ligge zwei gradi Linie windschief zunenander, so ligge si nit in ere gmeinsamen Ebeni.",🔎
,,,(euklidischi) Ebeni,FALSE,"In der klassische Geometrii öbbe im Sinn vom Euklid siine Elemänt bildet ""die"" (euklidischi) Ebeni – in däm Zsämmehang bezeichnet me se im Allgemeine mit em bestimmte Ardikel – dr Rahme vo geometrische Undersuechige, öbbe für Konstruktione mit Zirkel und Lineal.",🔎
,,,euklidische Ruum,TRUE,Im reelle euklidische Ruum lit der chürzist Wäg zwüsche zwei Pünggt uf ere Grade.,🔎
177,Wiedikon,Wiedike,Wiediken,TRUE,"1906 hät er e Stell a de Sekundaarschuel Züri-Wiediken überchoo, isch aber scho 1910 uf London, zum sys Änglisch perfäktzioniere.",🔎
,,,Friesebärg,FALSE,"Wo mit de Bebouig vom Wiediker «Friesebärg» agfange worde isch, hät d StStZ Afang Juli 1925 d AGB chauft.",🔎
,,,Wiedikä,TRUE,Nachäne isch är in dä Pfarrei Herz Jesu z Züri Wiedikä Organischt gsii.,🔎
,,,Siilfeld,FALSE,Im Joor 1787 isch s Siilfeld zun ere aigne Gmaind worde und vo Wiedike abtrennt worde.,🔎
178,Musikproduzent,Muusigbroduzänt,Muusigbroduzänte,FALSE,Merz 2016) isch äine vo de bedütendste britische Muusigbroduzänte gsi.,🔎
,,,Musikproduzänti,TRUE,"D DJ Manon (* 1970 as ""Manon Maeder"" z Bärn) isch e Schwyzer DJ un Musikproduzänti un giltet as aini vu dr Pionierne vu dr elektronische Musik in dr Schwyz.",🔎
,,,Müüssikproduzänta,TRUE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
,,,Müüsikproduzänta,TRUE,"März 1969 z’ Huntington, Long Island, Näi York) ìsch a US-àmerikànischa Sangera, Liadermàchera, Müüsikproduzänta un Schàuischpììlera.",🔎
,,,Produzent,FALSE,"De Produzent isch wieder de Roger Glover gsii, uf dem siin Solo-Projekt ""Butterfly-Ball and the Grasshopper’s Feast"" de Dio e paar Songs interpretiert het.",🔎
,,,Musigproduzent,TRUE,"Mit emene Dubplate cha e Musigproduzent amene DJ neui, bislang no nid veröffentlichi Musigstük churzfristig zur Verfüegig stelle.",🔎
,,,Produzäntin,FALSE,"August 1958 z Bay City, Michigan als ""Madonna Louise Ciccone,"" syt irere Firmig 1967 ""Madonna Louise Veronica Ciccone"") isch en US-amerikanischi Sängeri, Songschryberi, Schauspileri, Autorin, Regisseurin, Produzäntin und Designeri.",🔎
179,Kloster St. Alban (Basel),S Baasler Dalbekloster,Chloster St. Alban z Basel,FALSE,Dr Dietrich I. vo Röttele het d Vogtei über die rächtsrhiinische Güeter vom Chloster St. Alban z Basel überchoo.,🔎
,,,Dalbe-Kloster,FALSE,Joorhundert häi d Iiwooner vo dr Dalbevorstadt under em Schutz vom Dalbe-Kloster gläbt und häi dorum dr Stadt Basel käini Dienst müesse läiste.,🔎
,,,Chloster in dr Dalbe,FALSE,Denn si im s Chloster in dr Dalbe und d Voorstadt zum Opfer gfalle.,🔎
,,,Dalbe-Klooster,FALSE,S Dalbe-Quartier isch nach em Dalbe-Klooster benennt.,🔎
,,,Dalbeklooster,FALSE,"1842 het si e Parzälle am Dalbe-Kirchräin 10 übernoo, won emol im Dalbeklooster ghöört het.",🔎
,,,Chloster St. Alban,FALSE,"D Grundherrschaft het im Chloster St. Alban ghöört, und d Gerichtsbarkäit vo 1383 aa dr Stadt, wo denn 1425 e chli bachab e Brugg us Stäi het lo baue, wo dr Dransbort vo Waare drüüber het chönne.",🔎
,,,Dalbekloster,FALSE,"Die westligi Quartiergränze isch am Dalbediich, ä Gwärbkanal, wo s Dalbekloster im Mittelalter het lo baue.",🔎
,,,Dalnekloster,FALSE,Joorhundert het si zum Dalnekloster ghöört.,🔎
,,,St. Alban,FALSE,"ss befunde. Gschicht. In ere Urkunde vom Chloster St. Alban us em Johr 1283 wird Klyybi (""by Kluben im grien""",🔎
180,Kreis Domleschg,Kreis Domleschg,Krais Domläschg,TRUE,"Tumegl/Tomils (rätoromanisch ""Tumegl"", dütsch ""Tomils"") isch es Dorf i de politische Gmeind Domläschg, wo (bis Ändi 2017) im Krais Domläschg bzw.",🔎
,,,Chreis Domläschg,TRUE,"Pratval isch e Dorf i de politische Gmeind Domläschg, Chreis Domläschg, i de Region Viamala vum Kanton Graubünde.",🔎
,,,Krais Domleschg,TRUE,"Scheid (rätoroman. ""Sched"") isch a Dorf i da pilitischa Gmaind Domläschg, wo zum Krais Domleschg (bis Ändi 2017) bzw.",🔎
,,,Chrais Domleschg,TRUE,Politisch händ bis Endi 2015 d Ortschafte rächts vom Hinderrhii zum Chrais Domleschg und dia uf da lingga Sita zum Chrais Thusis ghört.,🔎
,,,Chreis Domleschg,TRUE,"Feldis/Veulden (dütsche un bis 1943 offizielle Name: ""Feldis"", rätoromanisch ""Veulden"") isch e Dorf i de politischi Gmeind Domläschg, wo zum Chreis Domleschg (bis Ändi 2017) bzw.",🔎
181,Ruine Hertenberg,Ruine Hertebärg,Burg Herteberg,FALSE,"1265 hen d Habsburger d Burg Herteberg zum Schùtz vo de Herrschaft baut, wo 1268 vo de Basler zum Deil ùn 1356 dur s Basler Erdbebe völlig zerstört worde isch.",🔎
,,,vo Hertebärg,FALSE,"Won er in zwäiter Ee d Margarita vo Hertebärg ghürootet het, het er zum innere Kräis vom stedtische Aadel vo Baasel afo ghööre.",🔎
182,Brasilien,Brasilie,Brasiilie,TRUE,S isch lengeri Zyt au z Brasiilie gsii.,🔎
,,,Brasylie,TRUE,"S Feschtywal het regelmässig en ussereuropäische Gaschtkoor wie dr Philadelphia Boys Choir (1992), dr Drakensberg Boys Choir us Syydafrika (1998), und im 2004 het dr Jugendkoor Santa Cecilia us Riversul (im Bundesschtaat São Paulo, Brasylie als Gascht s Feschtywal beryycheret.",🔎
,,,Brasiliu,TRUE,"Meiju 1919 in Brasiliu hent Biobachtige vam Arthur Eddington bschtätigt, dass z'Schwerfäld vannär Sunnu z'Liächt gnau so ablänkt, wiäs d'allgemeine Relativitätstheorie vorhärgseit het.",🔎
,,,brasilianische,FALSE,Dr Ronald Golias (1929 - 2005) isch e brasilianische Film- und Färnsehschauspiiler gsi.,🔎
,,,brasilianisches,FALSE,"CELPE-Bras (Certificado de Proficiência em Língua Portuguesa para Estrangeiros) isch es brasilianisches Schprachdiplom fürs brasilianische Portugisisch, und zwar s'einzige, wo offizieu in Brasilie anerkennt wird.",🔎
,,,brasilianischi,FALSE,"Dezember 1947 z Belo Horizonte, Minas Gerais) isch e brasilianischi Politikerin.",🔎
,,,Brasilianer,FALSE,"Si Vater isch Brasilianer und si Mueter Schwiizerin, är isch zweispochig mit Schwiizerdütsch und Portugiesisch ufgwachse.",🔎
,,,brasilianisch,FALSE,"De bedütend brasilianisch Sänger und Liedermacher Gilberto Gil het ihm zu ehre sogar es Album ""Kaya N'Gan Daya"" gwidmet.",🔎
,,,brasilianischa,FALSE,Sport Club Corinthians Paulista isch dä Fuesballverein vo da brasilianischa Stadt São Paulo.,🔎
,,,Bràsilia,TRUE,"Joohrhundert hann àui d’ Verainigta Schtààta, Bràsilia un Itàlia unter da fiahrenda Nàzioona zeehlt.",🔎
183,Flussbarsch,Egli,Barsch,FALSE,"Bekônnt isch er vor allem fyr siine Renke, Brachse, Rotauge, Zander un Barsch.",🔎
,,,Berschig,FALSE,"Vu dr Fisch cheme im Kocher vor (relativi Hyfigkait in Prozänt): Gresslig (21,6 %), Rootaug (21,6 %), Alet (19,4 %), Laugeli (13,5 %), Schnyyderli (8,3 %), Schmerle (4,3 %), Hasli (2,4 %), Barbe (2,4 %), Berschig (2,2 %), Bitterling (1,6 %), Ool, Nase, Stichling, Brachse, Hächt, Bameli, Gibel, Weller, Koppe, Blicke, Blaubandbärbling, Schleie, Rottel, Karpfe, Bachforchel, Kaulbarsch un Zander.",🔎
184,Eidgenossenschaft,Eidgenossenschaft (Begriffsklärung),Eidgnosseschaft,TRUE,"Vo de Helvetier händ di Helvetische Republik und di hütigi Schwiiz de offiziell Name öberchoo: ""Confoederatio Helvetica"" und uf tütsch Helvetischi Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Eidgnossu,TRUE,Z'Schwizärchriz isch scho va de altu Eidgnossu als Fäldzeichu värwändut wordu.,🔎
,,,Eidgenosseschaft,TRUE,"Eini vo de indiräkte Folge vom Chrieg isch gsi, ass Basel anne 1501 dr Eidgenosseschaft as «Stadtort» bydrätten isch.",🔎
,,,Eidgenössischer,TRUE,Wettkämpf gits uf Kantonaler u Eidgenössischer Äbeni.,🔎
,,,Schwiizer Eidgenosseschaft,FALSE,1499 isch dr Friide zu Basel zwüschem Kaiser Maximilian I. und dr Schwiizer Eidgenosseschaft abgschlosse worde.,🔎
,,,Aidgnosseschaft,TRUE,Politisch und wertschaftlich hend aber d Alpe kai grossi Role gspillt und erst mit de Aidgnosseschaft und em Kaiserriich Ööstriich hend sich zerstmol Staate wie 1861 s Königriich Italie im Alperuum usbildet.,🔎
,,,eidgenössischi,FALSE,Är het s Mittelschuelleerer- und s eidgenössischi Turnleererdiplom gmacht.,🔎
,,,Äidgnosse,FALSE,Jarhundert politisch stèrcher woorde und hät sich ane 1351 mit den Äidgnosse zämetaa.,🔎
,,,Eidgenössischi,FALSE,"Auguscht 1833 het die Eidgenössischi Dagsatzig d Drennig vom Baselbiet und dr Schdadt beschdätigt, aber erscht mit dr neue Bundesverfassig si in dr Schwiiz d Grundbürgerrächt, wo dr Gutzwiller siis Läbe lang drfür kämpft het, garantiert worde.",🔎
,,,Äignosseschaft,TRUE,"D Altstadt isch mit de Usnam vom abbrochene Hus näbet de ""Portette"" (em Stadttörli im Oschte) erhalte blibe und stat unter em Schutz vo de Äignosseschaft.",🔎
,,,Äidgenosseschaft,TRUE,Die vier Waldstett si au spööter e Zentrum vom Konserwatismus bliibe und häi in dr Äidgenosseschaft bis zu iirer Niiderlag im Zwäite Villmergerchrieg 1712 e Hegemoniistellig gha.,🔎
,,,Äidgnosseschaft,TRUE,"1351 isch Züri als föifte Stand der eerschte Chèèrngruppe vo der Äidgnosseschaft byträtte, wo doozmaal Uri, Schwyz, Underwalde und Luzèèrn dezueghöört händ; glychzytig isch d Stadt wyter au na im Machtberych vo de Herzöög vo Habsburg plibe; mi dène hät Züri aber grad en Struuss uusgfochte.",🔎
,,,Eidgenosse,FALSE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,äidgenössische,FALSE,"Mä het däm dr «Galgechrieg» gsäit, wo denn aber umbluetig vom ene äidgenössische Schiidsgricht zu Gunste vo Soledurn entschiide worde isch.",🔎
,,,Aiggnosse,FALSE,Da hend Aiggnosse gschickt uusgnutzt und s Chloster abem Joor 1455 under ire militärisch Schutz gstellt.,🔎
,,,Eidgenossèschaft,TRUE,"Nõchdem sich 1501 Schafuusè dè Eidgenossèschaft aagschlossè hèt, un 1530 Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schafuusè im Uusduusch übbergangè isch., hèn sich diè Wäg vo Schlaatè links un Stüèlingè rächts vo dè Wuètè mee un mee drènnt.",🔎
,,,schwiizerische Eidgenosseschaft,FALSE,Än Bundesbrief isch ä Bündnissurkund vo dä schwiizerische Eidgenosseschaft.,🔎
,,,eidgenössisch,FALSE,"1792-93 isch Blaue Deil vo dr Raurakische Republik gsi, vo 1793 aa hai s d Franzose bsetzet und 1815 isch s dur en Entscheid vom Wiener Kongräss eidgenössisch und em Kanton Bärn zuegschlage worde.",🔎
185,Evangelisch-reformierte Kirche Schweiz,Evangelisch-reformierti Chile Schwiiz,Evangelisch-reformiert Chile Schwiiz,TRUE,"Sini Nochfolgeorganisation isch di Evangelisch-reformiert Chile Schwiiz (EKS), wobi es sich nach em Vereinsrächt um di gliich Organisation handled.",🔎
,,,Evangelisch-reformiertu Chirche,FALSE,D Evangelisch-reformiertu Chirche vaner Schwiz sind hitu durch d Evangelisch-reformiert Chircha vam Wallis verträtu.,🔎
,,,refermierte,FALSE,Di refermiert Chile vo Chlingnau isch d Chile vo der refermierte Pfarrei i dr Stadt Chlingnau im Aargau.,🔎
,,,Evangelisch-reformierte Chülcha Schwiiz,TRUE,Si isch Mitgliid i der Evangelisch-reformierte Chülcha Schwiiz.,🔎
,,,Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz,TRUE,Sie isch Mitglied i der Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz.,🔎
,,,Schwyzerische Evangelische Chilchebund,FALSE,"Näbe me Beruef isch er Mitglid vum Akzionskumitee vu Brot fir Brieder, Bresidänt vu dr Schwyzer Säkzion vu Amnesty International, Mitglid vu dr Mänscherächtskummission vum Schwyzerische Evangelische Chilchebund, vu 1985 bis 1990 Bresidänt vu Swissaid, bis Mitti 2006 Bresidänt vu dr Finanzierigskummission vu dr Glückskette un vu 2001 bis 2007 Vorstandsmitglid vu Exit, verantwortli fir Kommunikazion, gsii.",🔎
186,Lakonien,Lakoonie,Lakonie,TRUE,Si lit uf eme Felse vor dr Chüste vu dr Präfektur (nómos) Lakonie im Südoste vu dr Halbinsle Peloponnes.,🔎
,,,Laokonie,TRUE,"1245 bis 1278) het die byzantinischi Region Laokonie wo bis dert noch freii gsi isch erobert un het Mystras, näbe dr Ruine vu Sparta gläge, zue eme Standort fer eini vu sine Burge gmacht.",🔎
,,,Lakedaimon,FALSE,"Rund zee Generatione spööter isch de Theras, e Noochfaar vom thebanische Königshuus und dodemit au vom Kadmos, uf d Insle choo, zäme mit Dorer us Lakedaimon und Minyer, wo vo de Insle Lemnos vertribe wore sind.",🔎
,,,lakonischi,FALSE,Nochem Pausanias söll de Leukippos di lakonischi Stadt Leuktron gründet haa.,🔎
187,Reelle Zahl,Die reelle Zaale,reelli,FALSE,"In dr Mathematik isch en algebraischi Zaal ""x"" e reelli oder komplexi Zahl, wo e Nullstell vom ene Polynom vom Grad gröösser as Null mit razionale Koeffiziente formula_2 isch, also e Löösig vo dr Gliichig formula_3.",🔎
,,,reälla Zààhla,TRUE,"Salla Gliichung hàt mehrera Leesunga, wo m’r asoo schriiwa: Ìm Beraich vu da reälla Zààhla kààt d’ kwàdràtischa Gliichung kaina, aina odd’r zwai Leesunga hàà.",🔎
,,,reell,FALSE,Es cha positiv oder negativ si und isch also reell.,🔎
,,,reälla,FALSE,S’ Mahler-Mààs formula_1 vu’ma Polünoom formula_2 mìt reälla odd’r kompläxa Koeffizianta-n-ìsch Doo ìsch d’ formula_5-Norm vu formula_6.,🔎
,,,reelle Zahl,FALSE,"In drei Dimensione über em Körper vo de reelle Zahle erfüllt die Analytischi Geometrii alli Bedingige, wo dr Hilbert in siim Axiomesystem vorussetzt.",🔎
,,,reelle,FALSE,"In de Körper vo de rationale, reelle und komplexe Zahle gältet: Für jedi Zahl formula_1 und für jedi, vo null verschiideni, Zahl formula_2 git s genau ei Zahl formula_3, wo die folgendi Gliichig erfüllt: D Umchehrig vo dr Multiplikation zur Bestimmig vo formula_3 heisst Division.",🔎
,,,reelle Zaale,TRUE,"Die komplexe Zaale erwitere d Mängi vo de reelle Zaale eso, ass d Gliichig formula_1 e Löösig het.",🔎
,,,reelli Zaal,FALSE,"E razionali Zaal isch e reelli Zaal, wo as Verheltnis () vo zwäi ganze Zaale cha daargstellt wärde.",🔎
,,,reelle Zaal,FALSE,"Joorhundert isch denn dr Begriff vo dr Gröössi dur e Begriff vo dr reelle Zaal verdrängt worde, won e Abstrakzion vom Gröössebegriff isch, wil er die jewiiligi Äinhäit duet vernoochlässige.",🔎
,,,reelle Zahle,TRUE,Der Parameter formula_11 cha alli reelle Zahle as Wärt aneh.,🔎
188,Inflation,Inflation,Inflazioonsroote,FALSE,"""Nominalzins"" isch dr Zinssatz, wo für e Kredit veriibart oder zaalt wird, ""Realzins"" dr Zinssatz noch em Abzug vo dr Inflazioonsroote.",🔎
,,,Ìnflàzioon,TRUE,"’S ìsch àui d’ Rüssisch-Ukràinischa Kriag gsìì, wo-n-a Ernärgiikriisa un a Ìnflàzioon üssg’leest hàt.",🔎
189,Osteuropa,Osteuropa,osteuropäischs,FALSE,Rumänie isch a osteuropäischs Land mit ca.,🔎
,,,Oschdeuropa,TRUE,"Kasachstan (kasachisch Қазақстан, latinisiert Qasaqstan) isch ä Schdaat z Zentralasie und – wenn mä dt Fluss Ural as Gränze zwüsche Europa und Asie aaluegt – zum ä chliine Deil (öbbe 5,4 % vo der Landesflechi) im üsserschde Oschdeuropa.",🔎
,,,Ostöiropa,TRUE,"Die Goldigi Horde (/""Altan Ord""; tatarisch Алтын Урда/""Altın Urda""; /""Solotaja Orda"") isch dr Naame vom ene middelalterlige mongolische Khanat, wo vo Ostöiropa bis uf Westsibirie gange isch.",🔎
,,,Oschteuropa,TRUE,Mit dr Mongoleherrschaft isch Oschteuropa vu 1240 bis zue dr Mitti vum 14.,🔎
,,,osteuropäische,FALSE,"S kyrillische Alphabet wird z Russland, ir Ukraÿne, z Wißrussland, Bulgarie und in andere osteuropäische (z.",🔎
,,,oschteuropäischs,FALSE,D Republik Wiissrussland (amtlich Belarus) isch es oschteuropäischs Land.,🔎
,,,oschteuropäische,FALSE,"Hüt isch är allerdings nur no z Russland, einige oschteuropäische Länder u z Südameika vo Bedütig.",🔎
,,,Oschtöiropà,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla (""Hyla orientalis"") ìsch a Àrt vu da Làuibfräschla, wo ìn Oschtöiropà un Wäschtàsia labt.",🔎
,,,Oscheuropa,TRUE,"Z Oscheuropa isch dr Januar früeher au ""Wolfsmonat"" gnännt worde, wil i dere Ziit d Wölf ihri Ranzziit händ und liechter z jage gsii sind.",🔎
,,,ostöiropäischer,FALSE,"D Mamluke (DMG Mamlūke) oder Ghilman (DMG Ġilmān) si in e hufe islamische Herrschaftsgebiet Milidäärsklave vo zentralasiatischer oder ostöiropäischer Härkumft gsi, d. h. mäistens Türke oder Kaukasier.",🔎
190,Mansische Sprache,Mansischi Sproch,mansische,FALSE,Am nöchste verwandt isch s Chantisch mit de ungarische und de mansische Sproch; di letschti isch näbem Chantisch di einzigi obugrischi Sproch.,🔎
,,,Mansisch/Wogulisch,FALSE,"Zu de ugrische Sproche ghöre Ungarisch, Chantisch/Ostjakisch und Mansisch/Wogulisch.",🔎
,,,Mansische,FALSE,Dört ghört's zämme mit em Mansische und em Chantische (wo di obugrische Sproche bilde) zum ugrische Sprochzwyg.,🔎
,,,Mansisch,FALSE,"Numme zwei Sproche ghöre zum obugrische, Mansisch/Wogulisch und Chantisch/Ostjakisch.",🔎
191,Greifensee ZH,Griiffesee ZH,Griiffesee,FALSE,Als einzige Ort am Griiffesee liit das alt Stedtli diräkt am Uufer.,🔎
,,,Gryffesee,FALSE,"Dezämber 2018 hät de Veräin Schwyzertüütsch, wo vor 80 Jaar entstanden isch, z Gryffesee sis Jubileeum under em Titel ""mundartforum 80"" gfyret.",🔎
,,,Grifesee,FALSE,"D Äidgenosse häi z Grifesee churz vorhär zäigt, wie si mit ihre Gegner umgöön, wo si fast alli Verdeidiger vo Grifesee noch iirer Kapitulation ermordet häi.",🔎
192,Winzer,Winzer,Wybärg,FALSE,"Eren Name chunnt vom grosse Wybärg, wo sich über s Gebiet vo allne drü fusionierte Gmainde zücht.",🔎
,,,Räbbou,FALSE,Im Dorf isch t Landwirtschaft tradizionell bedüütend; der Räbbou isch am Bärghang über em See wichtig.,🔎
,,,Räbbuur,FALSE,Dr Bryys isch zum erschte Mol anne 1995 vum Räbbuur Hermann Dörflinger un em Kabarettischt Matthias Deutschmann uusglobt un vu dr Stadt Mille vergee wore.,🔎
,,,Rebbau,FALSE,"De Rebbau isch wirtschaftlich zwar nüm vo grosser Bedütig, aber ideel scho.",🔎
,,,Räbbuure,FALSE,Vu 1981–1986 sin in 14 europäische Staate un iber 420 Ortschafte fascht 1.000 Räbbuure befrogt un ihri Uussage uf eme Donband feschtghalte wore.,🔎
,,,Räbbärge,FALSE,"D Landwirtschaft pflägt Obschtpflanzige und Räbbärge uf 2,2 Prozänt vo der Flechi vom Taal und Matten und Weidland und Alpe uf 8,3 Prozänt.",🔎
,,,Wybou,FALSE,De Südhang vom Gäissbärg esch es ideals Wybougebiet.,🔎
,,,Wiibaugebiet,FALSE,"Lucera isch uf de drei Hügel ""Albano"", ""Belvedere"" und ""Sacro"" baut und d Umgäbig isch e Wiibaugebiet.",🔎
,,,Räbbyyri,FALSE,"Derno het si zeerscht drei Semeschter Psichology an dr Universideet Konschtanz studiert, het si derno aber doch fir dr Beruef vu dr Räbbyyri entschiide.",🔎
,,,Wiigebiet,FALSE,Wiiter unde am steile und warme bärghang isch s grosse Wiigebiet vom middlere Wallis.,🔎
,,,Räbbäärge,FALSE,"D Hauptstrooss goot vo Bèèrnig z’duruff bi dr ""Sonderegg"" vrby uf Rüüte. Bèèrnig isch die Sanggaller Gmeind, wo am meischte Räbbäärge het.",🔎
,,,Wyybou,FALSE,"I däm Wäärch goot s um die alte Wörter vom Wyybou i der Gägend..  Im Pricht us em Johr 2008 über s Patois-Theater vo Chermignon het der Lagger dene Lüüt d Referänz erwise, wo scho vor ihm s Patois i der Gmeind pflägt und Mundartstück mid der Theater- und Trachtegruppe ""Lè Partichiou"" ufgfüert hend: d Céline Rey (1909–1973), der Alfred Rey (1907–1994) und der Claude Barras.",🔎
,,,Räbbuurefamilie,FALSE,D Bewäärberne mien us ere Räbbuurefamilie chùù oder glèèrdi Räbyyri oder Chieferi syy oder sùnschd e äänligi Uusbildig haa.,🔎
,,,Wiibuure,FALSE,Die örtlige Wiibuure mache iiri Arbet und handle eerenamtlig mit offizieller Gnäämigung.,🔎
193,Anarchismus,Anarchismus,Anarchischtin,FALSE,"Jänner 1905 z Marseille) isch e französischi Lehrerin, Autorin, Feminischtin und Anarchischtin gsi.",🔎
,,,Ànàrkischmus,TRUE,"Ìn dr dogmààtischa Konschtituzioon ""Dei Filius"" vun Àwrìl 1870 hann d’ Konziilsvattera mehrera Ideea — Razionàlischmus, Ànàrkischmus, Kommunischmus, Soziàlìschmus, Liberàlischmus, Materialischmus, Modärnischmus, Nàtüràlischmus, Pantheischmus un Säkulàrischmus — àls Ìrrtummslehra verurtailt.",🔎
,,,Anarchist,FALSE,Juli 1876 z Bärn) isch e russische Revoluzionäär und Anarchist gsi.,🔎
,,,anarchistischi,FALSE,"Nöji Linggi isch e Sammelbegriff für verschiideni Persone, Grubbe, politischi Beweegige, Bardeie und Bardeiflügel vor allem in Westöiropa und Nordamerika, wo sit dr Middi vo de 1960er Joor alli mööglige sozialistischi, anarchistischi und anderi politisch linggi Konzept mit eme revolutionäre Aaspruch verdräte häi.",🔎
,,,Anarchomagazin,FALSE,"""Charlie Hebdo"" isch anne 1969 us em verbotene Anarchomagazin ""Hara-Kiri"" firigange, wu ab 1960 all Monet erschine un zytwylig verbote gsii isch.",🔎
,,,Anarchiste,FALSE,Noch em Ändi vom Chrieg 1918 het sich dr Dalí ere Grubbe vo Anarchiste aagschlosse und het uf e marxistischi Revoluzioon gsetzt.,🔎
,,,Anarchischt,FALSE,"Anne 1885 isch dr Mirbeau Anarchischt wore, wun ere bis zue syym Dod bliben isch.",🔎
194,Erzingen,Erzingen,Ärzingè,TRUE,"D Gmeind Chleggau bschtòt uss de Ortsdeil Büèl, Ärzingè, Gißlingè, Grießè, Rächbärg, Rièderè a. S. un Wyswyl (hochdütsch: Bühl, Erzingen, Geißlingen, Grießen, Rechberg, Riedern a. S., Weisweil).",🔎
,,,Èrzingè,TRUE,"Dè Gränzübbergang hèt nõch 1839 è wichtigi Rollè gschpillt, well diè nägschtè beidè Gränzübbergang, diè Reisebüss un dè Schwervokeer abfertigè hèn könnè, z Èrzingè im Südè bzw.",🔎
195,Mühle,Müli,Maal,FALSE,"D Reuètaller Mülli, au ""Reuèthaller Mülli"", isch è ehemòligi Maal- un Sägimülli im Öschinger Ortsdeil Oftringè im Landchrais Waldshuèt.",🔎
,,,Müüline,TRUE,Joorhundert het mä die mechanischi Energii hauptsächlig in Müüline gnützt.,🔎
,,,Mühli,TRUE,"Us däm Grund isch zum Byspil de Rhintaler Ribelmais as es Produkt, wo vom Fäld und us de Mühli chunt, uf däre Liste, de Ribel as Gricht hingege nööd.",🔎
,,,Wassermüllènè,FALSE,Windmüllènè im norddütschè odder holländische Flachland odder Wassermüllènè i dè dütschè Mittelgebirge.,🔎
,,,Mülli,TRUE,"Am Fuèß vo dè Müllihaaldè lyt diè aalt Mülli, öppè 25 m übber m Dalgrund vom Wuètèdal bzw.",🔎
,,,Möli,TRUE,"Om d Taverne ond d Möli ome esch e chliini Sedlig entstande, wo d Bewohner hauptsächlich vom Feschfang ond vom Scheffsverchehr gläbt händ.",🔎
,,,Wassermülli,FALSE,"D Wassermülli isch diè èrscht bekannti Maschinnè gsi, bi dèrrè è Drèèbewegung mit èrè Kurbelwèllè un Pleuelschtangè in è lineari Bewegung umgsetzt worrè.",🔎
,,,Müllènè,FALSE,"Zu dè ehemolige Gmeind Staufe ghörd s Dorf Schtaufè, dè Zinkè Bulgèbach un d Müllènè Heidemülli un Klausèmülli, beidi im Mettmadal.",🔎
,,,Wassermüli,FALSE,Die bekanntischti früehi Entwicklig von ere Maschine isch dänk d Wassermüli gsii.,🔎
,,,Dorfmülli,FALSE,D Dorfmülli vo Obberwangè isch urschrünglich am Sparrèbärg gschtandè.,🔎
,,,Müüli,TRUE,In dr ehemoolige Wassermüüli vom Brügligerhoof befindet sich d Usstellig über d Gschicht vo dr Müüli und s Hand- und Daagwärk vo de Müllerslüt vo dr Bronsezit bis ins 20.,🔎
,,,Möline,FALSE,"Früener het er d Energii för Möline, Saagine ond anders Gwärb gleferet.",🔎
,,,Wassermüülene,FALSE,"Dr Dalbedych isch e Gwärbkanal, wil früener mee as e Dotzed Wassermüülene am Ufer vom Kanal gstande si, wo für verschiidene Gwärb und Industrie (vor allem dr Herstellig vo Babbiir und spööter dr Siidebandfabrikazioon, dr Holz-, Metall- und Chornverarbäitig) brucht worde si.",🔎
,,,Mülene,FALSE,Sid em Middelalter het’s Wasserwärch mit Mülene und Saagine a der Areuse gha.,🔎
,,,Müelene,FALSE,In früehere Zitte isch d Wasserchraft vu dr schnell fliessende Radolfzeller Aach fer zahlriichi Müelene verwendet worre.,🔎
,,,Müllè,TRUE,Dé Bach hèt in früènerer Zit Blatz für mèngi Müllè botè.,🔎
,,,mììhla,FALSE,"D’ Mänchsmììhla (uff Hoochdiitsch ""Mönchsmühle"" odd’r ""Münchsmühle"" uff Frànzeesch ""moulin des Moines"") ìsch a Getraidamììhla z’ Krütwiller ìm Unt’relsàss.",🔎
,,,Kornmülli,FALSE,"Uff dè Brugg isch è städtischi Kornmülli gschtandè, wo vom Seerhy aadribbè worrè isch.",🔎
,,,Wassärmülänä,FALSE,Scho im Mittälaltär hät mä mit Wassärmülänä d'Wassärenergii vom Fluss gnutzt.,🔎
,,,Müline,TRUE,Sid dr antike Zyt het me Müline und Sagine mit Wasserchraft atribe.,🔎
196,Basler Lyrikpreis,Dr Baasler Lürikbriis,Basler Lyrikprys,TRUE,"Dr Klaus Merz het en Prys vo der Schwiizerische Schillerstiftig, der Aargauer Literaturprys, der Hermann-Hesse-Prys, der Basler Lyrikprys und en Zyleten anderi Uszäichnigen übercho.",🔎
,,,Baasler Lürikbriis,TRUE,"Im Joor 2020 isch ""dekarnation"" as ersts Lüürikdebü mit em Baasler Lürikbriis uszäichnet worde, Im gliiche Joor het si au dr Litratuurbriis vom Kanton Bärn und dr Orphil Debübriis vo dr Stadt Wisbaade überchoo, und 2021 dr ""PoesieDebütPreis Düsseldorf"".",🔎
197,Repower AG,Repower AG,Repower,FALSE,In Bremerhave hond sich zwei Anlaggebauer vu Windkraftanlagge uffm Meer aagsiedelt (d Repower us dr Schwiiz und d Multibrid) und en Hersteller vu Rotorblätter fir Windkraftanlagge (Powerblades).,🔎
,,,repower,FALSE,"Wiiteri wichtigi arbetgäber send s chraftwärch vo de repower, die Rhätischi Bahn ond d Zollverwaltig.",🔎
198,Friedrich I. (HRR),Friedrich I. Barbarossa,Barbarossaurkund,FALSE,Stißlinge isch zum erschte Mol gnännt worre anne 1155 in dr sognännte Barbarossaurkund as Bsitz vum Bischtum Konschtanz.,🔎
,,,Friedrich I. Barbarossa,FALSE,"Vu dr wältlige Syte här soll dr Chaiser Friedrich I. Barbarossa (1152–1190) fir Dännebach gurkundet haa, derwylscht no im Dännebacher Gieterbeuch um 14.",🔎
,,,Kaisr Barbarossa,FALSE,"S erschte Mol erwähnt worre isch Bäsge 1153 als ""curtis Basincheim"", en re Urkond, wo dr Kaisr Barbarossa d Schenkung an dr Badenzer Markgrafa Hermann III. bezeigt hat.",🔎
,,,Friedrich Barbarossa,FALSE,Dä isch spöter as Friedrich Barbarossa Kaiser worde.,🔎
,,,Kaiser Barbarossa,FALSE,Kreizzug vom Kaiser Barbarossa (1189–1190).,🔎
,,,Fridrich Barbarossa,FALSE,"Übber d Beatrix vo Burgund, wo vom Otto Willelm abgstammt isch, isch s Land denn a de Fridrich Barbarossa gange.",🔎
,,,Fridrich,FALSE,"Ane 1173 het dr Kaiser Fridrich d Burg, won er us em Erb vo de Länzbrger gha het, de Kyburger ggä, wo derno öpe 1230 undedra d Stadt gründet hend.",🔎
,,,Frìedrìch I. Barbarossa,TRUE,"Siner Sohn, de Kaiser Frìedrìch I. Barbarossa het e Pàlàscht drüs gmàcht un het d Stàdt Hawenau gegrindt.",🔎
,,,Chaiser Barbarossas,FALSE,"Arle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1005 as ""Arola"", Rüelasinge anne 1155 as ""Villa Röleizingen"" in ere Urkund vum Chaiser Barbarossas un Worblinge anne 1165 in ere Zinslischt vum Chloschter Riichenou.",🔎
,,,Friedrich III. vo Schwoobe,FALSE,"h I. Barbarossa. 1151 het dr Nöwöö vom Köönig, dr Friedrich III. vo Schwoobe, wo spööter as Barbarossa Kaiser worde isch, zwüs",🔎
199,Anna (Heilige),Sankt Anna,Anna,FALSE,"Die Molereie zeige Szene us em Läbe vo dr Heilige Margaretha, dr Maria und dr Anna.",🔎
,,,hailige Anna,FALSE,In ire jetzige Gstalt goot si uf d Freiheere vu Brandis zrug un isch dr hailige Anna gweit.,🔎
200,Kirchenjahr,Kirchajoohr,Chilejoor,TRUE,"""Patrozinium"" heisst denn au der Feschtdag, won e Pfarrei der Fyrtig vom Schutzpatron als eine vo de Höhepünkt vom Chilejoor begoot.",🔎
,,,evangelische Chilchejohr,FALSE,"Johrhundert isch er wie au hite zmaischt am Mittwuche vor em Dotesunntig, em letschte Sunntig vum evangelische Chilchejohr, begange, also elf Däg vor em erschte Adväntssunntig.",🔎
,,,Chilejahr,TRUE,"Im katholische Chilejahr isch dr Mai bsunders dr Verehrig vo dr Gottesmuetter Maria gwidmet (Maiandachte), drum wird er i dem Umfeld au als ""Marienmond"" bezeichnet.",🔎
,,,Chirchejoor,TRUE,"Di christliche Fest im Chirchejoor, wo a die entsprechende Eraignis erinneret, sind eng mi de Hailsgschicht verbunde.",🔎
,,,Chillejoor,TRUE,"Hüte gseen sä d Lüt mäistens äifach as Wienachtslieder, die musikalischi Gstaltig vom Chillejoor underschäidet allerdings zwüsche Apfänts- und Wienachtslieder.",🔎
,,,Feschtjohr,FALSE,"Novämber) isch im Feschtjohr vu dr remisch-katholische Chilche dr Gedänkdag, wu mer an dr Verstorbene dänkt.",🔎
,,,Chilchejohr,TRUE,"Was 's Chilchejohr betrifft, so fangts, anderscht wie di weltlichi Kalenderzählig, mit Sunndig, em 1.",🔎
201,Brunnen,Brunne,Brüne,TRUE,"Da stönd di beede Brüne vom Tapfere (""fontaine du Brave""), 1549 poue, und de Brunne vom Stadtpatron Mauritius vo 1574.",🔎
,,,Bronna,TRUE,"Bei de Sendlfenger Eiwohner wuud der Bronna fascht bloß noh als ""Schwätzweiberbronna"" bezeichnet (offiziell: ""Das Geheimnis"").",🔎
,,,Brunnestöck,FALSE,Chlyni Wimpel us agmooletem Bläch stelt men als Verzierig uf d Brunnestöck; uf alte Brünne het’s i vil Stedt im düütschsproochige Ruum d Figur vom Faane- oder Bannertreeger.,🔎
,,,Brunnwärk,FALSE,"1625 het d Stadt beschlosse, e Brunnwärk zur Wasserversorgig z baue und 1640 e Ziegelhütte.",🔎
,,,Soodbrünne,FALSE,Au d Schächt vo de Soodbrünne sind tradizionell teils us trochnigem Muurwärch gsi.,🔎
,,,Brünne,FALSE,"In dr Stadt Basel het s zurzit öbbe 170 öffentligi Brünne, wo vo de IWB (Industrielle Wärk Basel) bedriibe und im Stand ghalte wärde.",🔎
202,St. Margrethen,Sammargrethe,Sammargreötö,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,Sammagreta,TRUE,Rhynegg isch zwüsched Rorschach und Sammagreta im Rhyntl.,🔎
,,,Samagrethe,TRUE,"Buggs liit a de Hoptstrooss 13, wo vo Samagrethe ufe chunnt und em Rhii noo witer uf Sargans goht.",🔎
,,,Sammargreete,TRUE,"Es isch en 11,6 Kilometer längen Abschnidd vom alte Flussbett vom Rhy, wo bi Sammargreete afoot und bim Dorf Alterhy in Bodesee flüsst.",🔎
,,,Sammergreete,TRUE,"  Taal ischt e politeschi Gmäind am Nordendi vom Sanggaller Rhintl, zwüsche Rorschach und Sammergreete, am Delta vom alte Rhi am Bodäsee.",🔎
,,,St. Margrethe,TRUE,rt s Bodeseevorland it dezue - usser em Zipfel um St. Margrethe. Aber in onnige Gmeinde am Schweizer Ufer vum Unt,🔎
,,,Samagrete,TRUE,Mit eme Autobahnaaschluss am Zuebringer A1.1 uf Arbon und öber d Autobahnverzwiigig Meggähuus isch Mörschwil au a d A1 (Samagrete-Gämf) aabunde.,🔎
,,,Sammagreata,TRUE,Ab Sammagreata rhiiabwärts ischt d Gränza da Aalt Rhii.,🔎
203,Unterkulm,Choom,Untercholm,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Äsch send Seen em Norde, Haubu ond Bonischwiu em Nordoschte, Lüpu em Südoschte, Zetzbu em Süüde, Untercholm em Südweschte ond Obercholm ond Töüffetu em Weschte.",🔎
,,,Underchoom,TRUE,"Nachbargmeinde send Suhr im Nordweschte, Hunzeschwil im Norde, Schofise im Nordoschte, Seen im Oschte, Töüffetu im Südoschte, Underchoom im Süde, Mue im Südweschte und Herschtu im Weschte.",🔎
,,,Chulm,FALSE,"Tradizionell ""reformiert"" isch der ehemalig Bärner Aargau mit de hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige.",🔎
,,,Underchulm,TRUE,Äsch ghört zom Fredensrichterchreis IX (Underchulm).,🔎
204,Basel-Gotthelf,S Basler Gotthälf Quardier,Gotthälf-Quardier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand in Grossbasel und gränzt im Norde an s Santihans-Quartier (Burgfälderstrasse), im Weste an d Gmeind Allschwil und an d Stadt Saint-Louis (Stadtdeil Bourgfelden) z Frankriich, im Süde an s Gotthälf-Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss); östlig befindet sich s Am Ring-Quardier (Spalering).",🔎
,,,Gotthälf,FALSE,Deil drvo si im offizielle Bachlätte und dr Räscht im Gotthälf Quardier.,🔎
205,Giritzenmoos,s Giritzemoos und s Giritzegricht,Giritzemoos,FALSE,"Im Volchsglaube sind alti Jumpfere i Kibitz verwandlet worde, lueg der Artikel übers Giritzemoos.",🔎
,,,Giritzegricht,FALSE,Johrhundert eis vo de letschte Giritzegricht duregfüert woorde.,🔎
206,24. Juni,24. Juni,24. Jünni,TRUE,"=""1867"">1867 z Berlin; † 24. Jünni 1922 z <a href=""Berlin-Grunewa",🔎
,,,24. Juuni,TRUE,"f=""1913"">1913 z Baasel; † 24. Juuni 2006 z <a href=""R%C3%BCschliko",🔎
,,,24. Brachet,FALSE,"f=""1882"">1882 z Sarnä; † 24. Brachet 1946 oi z Sarnä) isch ä <a hre",🔎
,,,24. Jüüni,TRUE,"NHALTSVERZEICHNIS__ D’ Claudia Sheinbaum Pardo (* 24. Jüüni 1962 z’ <a href=""Mexiko-Stadt""",🔎
207,Baselstab,Baselstaab,Baslerwappe,FALSE,"Diräkt über em Doorbooge cha män e Baslerwappe gseh, wo us rotem Sandstei ghaue und vo zwei Leue umrahmt isch.",🔎
,,,Basler Bischofsstab,FALSE,"Zer Zyt vo dr bischöfliche Herrschaft, wo vo anne 1305 bis 1400 gangen isch, hett Lieschtel dr Basler Bischofsstab als Wappezeiche bicho, und es hett dä wies Bistum in roter Farbe gfiehrt.",🔎
,,,Baaselstaab,TRUE,"S Münzbild, e Baaselstaab (Bischofsstaab), s Wabbe vo dr Stadt Baasel, isch im ene hooche Rölief, wäärend die hinderi Site hool bliibe isch.",🔎
208,Werner Wollenberger,Werner Wollenberger,Werner Wolebèèrger,TRUE,"D Mundart hät au i de Zürcher Theater und im Zürcher Filmschaffe en guete Platz; unvergässe isch s Lied ""Mis Dach isch dr Himmel vo Züri,"" wo de Werner Wolebèèrger 1959 für s Theaterstuck ""Eusi chliini Stadt"" komponiert und de Zarli Carigiet gsunge hät.",🔎
,,,Werner Wulebèèrger,TRUE,"I dèm Stuck chunt e ganzi Räije vo Mundaartlieder vor, wo me nöd vergisst, so wie «Mis Dach isch de Himmel vo Züri […] und Züri, ganz Züri mis Huus», wo de Werner Wulebèèrger gschribe hät.",🔎
,,,Werner Wulebärger,TRUE,"Die chly Niderdorfoopere isch es züritüütsches Musical vom Komponischt Paul Burkhard mit Mundarttegscht vo drü Autoore: em Walter Lesch, em Werner Wulebärger und em Max Rüeger.",🔎
209,Historisches Kaufhaus (Freiburg im Breisgau),s Alt Chaufhuus z Fryburg,Historische Chaufhuus,FALSE,Di Berotend Landesversammlig un dr Landdag vu Bade hän vu 1946 bis 1952 im Historische Chaufhuus vu Fryybeg dagt.,🔎
,,,Alte Chaufhaus,FALSE,Novämber 1946 zue ire konschtituierende Sitzig unter em Altersbresidänt Otto Vielhauer im Alte Chaufhaus z Fryburg zämechuu.,🔎
,,,Alte Chaufhuus,FALSE,Bi dr Bryysverleiig im Alte Chaufhuus z Fryburg het dr Regierigsbresidänt Hermann Person dr Gwinner*ne grateliert.,🔎
,,,Historisch Chaufhuus,FALSE,S Barlemänt het s Historisch Chaufhuus z Fryburg fir syni Dagige brucht.,🔎
,,,Historische Kaufhuus,FALSE,"Witeri Exponat sin zem Bischpil Noobildige vun Fassadeschmuck am Historische Kaufhuus oder em Wentzingerhuus, wu de Bsuecher dert nur us de Ferni kaa bschaue.",🔎
210,Renningen,Rẽnnenge,Rennenga-Malmsa,FALSE,Juni 1885 enn Rennenga-Malmsa; † 5.,🔎
,,,Rennenga,TRUE,"Von-ra graosa Bedeidong fir d weidora Endwigglong isch, dass-mor d frijora Wirddabärgischa Schwarzwaldbã zwischa Rennenga/Weil dor Sdadd ond Calb widor en Bedriib nemma mechd.",🔎
,,,Renninge,TRUE,"Dr Landesvorsitz isch sit 2015 dr Wolfgang Faißt, Bürgermäister us Renninge (Landkräis Böblinge), sini Stellverträter bzw.",🔎
211,Rheinregulierung (Alpenrhein),Rhiregulirig,Internazionaale Rhyregulierig,FALSE,Bi dr Internazionaale Rhyregulierig isch im nördleche Deil vom Sanggaller Rhintel am Ändi vom 19.,🔎
,,,Rhiiregulierig,TRUE,Vo 1900 bis öpa 1960 het me dr Rhii im Projäkt Rhiiregulierig zume ena Kanal umbout zum neui Überschwemiga z verhindera.,🔎
,,,Rhireguliirig,TRUE,"Wo ma mit da Rhireguliirig agfanga hot, hot ma am Weschthang vom Kummaberg an Stuabruch aglet, vo deam hot ma mit da Bahn von dar Internationala Rhireguliirig Bruchmatrial zu da Bauschtella gschaffat.",🔎
,,,Rhiregulierig,TRUE,"Bispil deför sind d Binnekanäl, wo, wie de Rhintaler Binnekanal und de Vorarlbärger Rhintalbinnekanal, im Zämehang mit de Rhiregulierig im Rhintel rächts und lings vom Rhii entstande sind.",🔎
,,,Rhyregulierig,TRUE,"Noch de Gränze mit em Fürstetum bildet er d Gränze zu Öschtriich, mit Uusnaam vo Diepoldsau, wo sit de Rhyregulierig uf de rächte Site vom Fluss liit.",🔎
,,,Regulierig vom Rhy,FALSE,"Joorhundert bi der Regulierig vom Rhy ines neus Flussbett, wo e grosse glychmässige Kanaal isch, verleit worde.",🔎
212,Albanien,Albanie,Republik Albanie,FALSE,"Di meischte devo stamme ussem Kosovo, en chlynre Deil au uss Nordmazedonie oder Montenegro, ùn nùmme weenigi uss de Republik Albanie.",🔎
,,,Albaanie,TRUE,"Dr Lek (albanisch: ""Leku Shqiptar"") isch s Gält vo Albaanie.",🔎
,,,albanische,FALSE,West Side Family isch eini vo de erfolgrychschte albanische HipHop Gruppe gsi.,🔎
,,,albanischi,FALSE,(albanisch für “Gnueg!”) isch e albanischi Proteschtbewegig wo mit Aktione un Protescht uf d Problem vo Albanie ufmerchsam mache wot un sich gäge Apathi unter de Bürger un vorallem jungi Lüt wendet.,🔎
,,,albanisch,FALSE,"Albanie (""albanisch:"" Shqipëria) isch e Staat i Süedoschteuropa ufem Balkan.",🔎
,,,Albaniä,TRUE,"Vorhär hätt d'FSD aber au scho Miine grüümt in Albaniä, Kroatsiä, Bosniä, Afganischtan, Irak, Pakischtan und dä Filippiinä.",🔎
,,,Alboonie,TRUE,"Er grenzt an Serbie, Alboonie, Kroazie un Bosnie-Herzegowina.",🔎
,,,albanischer,FALSE,Juli 1964 z Tirana uf d Wält cho) isch en albanischer Künschtler un Politiker und syt em 10.,🔎
213,H/V-Signalsystem,H/V-Signaalsischteem,H/V-Bauart,FALSE,Yfaarsignaal nõch dè H/V-Bauart sin oft mit èm Uusfaarvorsignaal als separatem Signaal vosää.,🔎
,,,Signaalsischteem,FALSE,Erscht mit dè Gründig vo dè Dütschè Rychsbaan 1924 isch è deutschlandwit einheitlichs Signaalsischteem gschaffè worrè.,🔎
214,Land (Deutschland),Land (Dytschland),(Bundes-)Länder,FALSE,"Dr Bundesrat – mängisch seit me äm o Länderchammer – isch z Dütschland es wichtigs Verfassigsorgan, wo d (Bundes-)Länder uf de Bundesebni vertritt.",🔎
,,,dytsche Bundesländer,FALSE,"""Schleswig-Holstein,"" plattdütsch ""Sleswig-Holsteen,"" dänisch ""Slesvig-Holsten,"" nordfriesisch ""Slaswik-Holstiinj"") isch eins vo de dytsche Bundesländer.",🔎
,,,Länder,FALSE,"Dert isch zerst de Bund wiiderbeläbt worre un denooch als sini Deilstaate die dortige ""Länder"".",🔎
,,,Landes,FALSE,"Di offiziäll Fyyr zum Dag vu dr Dytsche Ainhait findet syter anne 1990 in dr Landeshauptstadt vum Landes statt, wu zue däm Zytpunkt dr Vorsitz im Bundesrot het.",🔎
,,,tüütsche Land,FALSE,"Hüt isch en Landtag s Parlamänt vomene tüütsche Land, vomenen ööschterrychische Land, vom Fürschtetum Liechtestäi und vo den italienische Provinze Südtirol und Trentino.",🔎
,,,Bùndesland,FALSE,Dr Regionalverband im Bùndesland Baade-Wiirdebäärg isch e Kerperschaft vùm effentlige Rächt.,🔎
,,,Bùndesländer,FALSE,"S gid 96 Ruumornigsregione, d Abgränzig good in dr Reegle no dr Gränze vù dr ainzelne Bùndesländer.",🔎
,,,Land,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,Ländr,FALSE,I dr Schwiiz und in Dütschland siand Polizeyanglegaheita Sach vo da Kanton beziehungswis da Ländr.,🔎
,,,Bundesländr,FALSE,"S gildet en Deitschland heitzdaag als woiche Droge, dia härdde von de Strofa, wo mr kriagt, wemmr mit handle duad etc., isch trotzdem in de moischda Bundesländr s gloiche wia wemmr des mit Kokain, Heroin odr andre hardde Droga machd.",🔎
,,,dütschs Bundesland,FALSE,"""Nordrhein-Westfalen,"" abkürzt NRW) isch e dütschs Bundesland und hät rund 18 Millione Ywohner.",🔎
,,,dytsche Länder,FALSE,"D ""Bundesrepublik Dytschland"" isch no ihrem Grundgsetz e Republik, wu us dr 16 dytsche Länder bildet wird.",🔎
,,,Bundesländer,FALSE,"S Land het nyyn Bundesländer: Burgeland, Kärnte, Nidereschtrych, Obereschtrych, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberg un Wien.",🔎
,,,dytsch Land,FALSE,D Landesflechi isch ebbe eso groß wie s dytsch Land Brandeburg.,🔎
,,,tüütsche Länder,FALSE,"i de tüütsche Länder, z Grossbritannie, z Schpanie, z Italie), i semi-präsidentielle Demokratie wie Frankriich oder Russland wird er vom Präsident beschtimmt.",🔎
,,,dütsche Bundesländer,FALSE,"""Brandenburg"", niidersorbisch ""Kraj Bramborska,"" Plattdütsch ""Bramborg/Brannenborg"") isch eins vo de 16 dütsche Bundesländer.",🔎
215,Neuhausen am Rheinfall,Nöühuuse,Nöihuuse,TRUE,Das isch tank ere Wasserrächtskonzessioon vo 1918 im Uftrag vo dr Aluminium-Induschtry z Nöihuuse entstande.,🔎
,,,Nöihuuse am Riifall,FALSE,"Dezue isch d S16 stündlich über Wintertuur beschleunigt uf Schaffuuse verlängret worde, wo si zwüsche Wintertuur und Schaffuuse nur ds Andelfinge und Nöihuuse am Riifall haltet.",🔎
,,,Neuhuusè am Rhyfall,FALSE,"1901 isch s Schaffuuser Tram in Bedryb gangè, wo mit èrè Linniè bis is benõchbòrti Neuhuusè am Rhyfall gfüürt hèt.",🔎
,,,Nüühuse am Rhifall,FALSE,"Fabriziärt hät si di ""Schwiizerisch Wagonfabrigg"" in Schliärä, d' ""Schindler Waggon"" in Prattälä, di ""Schwiizerisch Industrie-Gsellschaft"" z' Nüühuse am Rhifall und d' ""Société Anonyme des Ateliers de Sécheron"" z' Gämf.",🔎
,,,Noihuuse am Rhiifall,FALSE,"D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.",🔎
,,,Neuhuuse,TRUE,"Er lit zwüsche Neuhuuse uf dr Nordsyte, also am Fluss sym rächten Ufer, und Laufe-Uuwiise uf dr zürcherische Süüdsyte, wenigi Kilometer underhalb vo dr Stadt Schaffuuse.",🔎
,,,Neuhuse,TRUE,De Triebwage isch nämlech 1966 ad Südoschtbahn (SOB) aus BDe 4/4 82 abgliferet worde (erbout vo der Schwizerische Industrie- Gseuschaft (SIG) in Neuhuse u der Brown-Boveri Cie (BBC) ind Oerlikon) u het dört s Wappe vo Rapperswil übercho.,🔎
,,,Neuhuse am Rhyfall,FALSE,"Am linke Ufer ligt s Schloss Laufe, am rächte Ufer Neuhuse am Rhyfall.",🔎
,,,Neuhuusè,TRUE,August 1905 aa Neuhuusè mit èm Schlaatèmer Ortsdeil Oberwisè verbundè hèt.,🔎
216,Weiße Armee,Die Wissi Armee,Wisse Armee,FALSE,"Vo 1919 isch er Chriegsminister gsi und isch für d Intervenzion vo de Westalliierte im russische Bürgerchrieg uf dr Site vo dr Wisse Armee gsi, aber au die äignigi Bardei het er nid vom Kampf gegen e Bolschewismus chönne überzüüge.",🔎
,,,Wissen Armee,FALSE,"Es het zwar antisemitischi Tendänze under de japanische Soldaate ge, wo bi dr Sibirische Intervenzioon im Russische Bürgerchrieg (1918–1922) drbii gsi sin und vo dr extreem antisemitische Wissen Armee antijüüdischs Gedankeguet ufgno häi.",🔎
,,,Wissi Armee,TRUE,"Si isch grad noch dr Oktooberrevoluzioon ufgstellt worde, wo d Bolschewike en Armee für e Russisch Bürgerchrieg brucht häi, wo gege d Milidäärverbänd vo iire Gegner kämpft häi, bsundrigs gege d Grubbe, wo as ""Wissi Armee"" bekannt worde si.",🔎
217,Königreich Großbritannien,Köönigriich Groossbritannie,Chenigrych Großbritannien,TRUE,"S Chenigrych Ängland het s vum Zämmebruch vu dr Heptarchy im Friemittelalter bis zum Johr 1707 („Act of Union“) gee, wu dur dr Zämmeschluss vu Ängland un Schottland s Chenigrych Großbritannien entstanden isch.",🔎
,,,Brite,FALSE,"Dementsprechend het mer in dr DDR zwische Berlin un Westberlin (fer die drei Westsektore vu dr Franzose, Brite un Amerikaner) underschide, wogege mer in Westberlin un in dr alde Bundesrepublik Dytschland zwische Berlin (West) un Ostberlin underschide het.",🔎
,,,britische,FALSE,"März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii.",🔎
,,,Groossbritannie,FALSE,"Wu Frankrych un Groossbritannie dr Armenier e sälbschtändige Staat z Oschtanatolie versproche ghaa hän, het di osmanisch Regierig unter dr Jungtirke ne Schwechig vu ihre territorialen Integritet gferchet.",🔎
,,,Groossbritannie und Irland,FALSE,Dezembergreg. 1737 z London) isch as Markgrööfin vo Brandeburg-Ansbach geboore und as d Frau vom Georg II. vo 1727 aa Köönigin vo Groossbritannie und Irland gsi und au Kurfürstin vo Hannover.,🔎
218,Bollenhut,Bollèhuèt,Bollehuet,TRUE,"Als Markenzeichen vu de badische Volkstrachte gilt de Bollehuet, wo aber z'erst us Guetach im Schwarzwald kunnt.",🔎
,,,Bollahuat,TRUE,"Handlet d‘ Gschicht em Schwarzwald, müasset d‘ Mädla bei ma Fescht an Bollahuat traga, au wenn so an Huat en Wirklichkeit bloß de Evangelische en drei beschdemmde Schwarzwaldderfer traga dent.",🔎
219,Neuzeit,Neuziit,naizitliche,FALSE,In de Vergongehait ischs s Wort in de folgende naizitliche Stoote für derartige Strukture verwendet worre: Ussadäm wärre vilmol d inhaimische Bezaichnunge vo historische Verwaltigs- oder Selbschtverwaltigsainhaite vo de folgende Stooten als ‚Provinz‘ iwersetzt:  Provinzen vo moderne Staate.,🔎
,,,Früheje Nöizit,FALSE,"Im Spootmiddelalter und in dr Früheje Nöizit het mä Chetzer, wo wäge Heresii zum Dood verurdäilt worde si, vilmol uf em Schiterhufe hiigrichdet.",🔎
,,,Früehe Neuziit,FALSE,"Es wird hüt dr Früehe Neuziit zuegrechnet, wo vom Ändi vom Mittelalter bis as 19.",🔎
,,,früenöizitlige,FALSE,Si het sich witer gänderet bis si sich zum spootmittelalterlige und früenöizitlige Blattepanzer entwigglet het.,🔎
,,,Früeji Nöizit,FALSE,Er het zu de erste dütsche Humaniste ghüürt wo s Spootmiddelalter in die Früeji Nöizit übergange isch.,🔎
,,,Noizitt,TRUE,Guet vertrette sind Objekt usem Mittelaalter und bsunders us de Noizitt.,🔎
,,,Nèizitt,TRUE,Nèizitt.,🔎
,,,früene Neuzyt,FALSE,"D Burg Stei, wo au ""Stei vo Rhyfälde"" heisst, isch e middelalterlechi Adelsburg und derno i der früene Neuzyt en Artilleriifestig gsi näbe der Stadt Rhyfälde im Schwiizer Kanton Aargau.",🔎
,,,Früeje Nöizit,FALSE,"Mit Feede bezäichnet mä e rächtligi Iirichdig, wo vom Middelalter bis zur Früeje Nöizit d Regulierig vo Rächtsbrüch diräkt zwüschen däm, wo dr Schaade erlitte het, und däm, wo dr Schaade verursacht het, greeglet und drbii jedi übergordneti Instanz usgschaltet het.",🔎
,,,Nüüzyt,TRUE,"I de früehne Nüüzyt sind s nid sälte durchuus intelligänti und intriganti Strippezieher gsi, wo ire Poste als Hofnarr usgnützt hend, um sich es schöns Läbe bi Hof z mache, zum Byspiil die französischi Närrin Marthurine, wo sich zuesätlichs Gäld demit verdient het, dass sie Hofklatsch het drucke lah und eigehändig uf em Pont Neuf z Paris a s gmeini Volch verchauft het.",🔎
,,,früeji Nöizit,FALSE,"As Aadelsgsellschafte bezäichnet mä gnosseschaftligi Zämmeschlüss vo Aadlige, wo sich im Häilige Römische Riich entwigglet häi in dr Zit, wo s Middelalter in die früeji Nöizit übergangen isch.",🔎
,,,früeje Nöizit,FALSE,"Im Middelalter und in dr früeje Nöizit isch er vilmol die politischi Gränze gsi zwüschen em Beriich, won e zuenige Hofmark rächtlig zueständig gsi isch («Hoofmark im Etter dinne», «Grichtsbarkäit im Etter dinne») und däm, wo s Landgricht vom Landesheer zueständig gsi isch.",🔎
,,,Nöji Zyt,FALSE,"Wenn s Ändi vo dr antike Zyt gsi isch, do drüber redt me scho, sit me z Öiropa agfange het d Wältgschicht i die drüü grossen Epoche Alti Zyt, Mittelalter und Nöji Zyt yteile.",🔎
,,,Näizitt,TRUE,"Üsserdam hàt’r wälla, àss d’ Kìrìch a klààra Schtällung geega-n-ìwwer wìchtiga gsällschàftliga un politischa Äntwìcklunga vu dr Näizitt hàt.",🔎
,,,früehe Nöizitt,FALSE,"In dr früehe Nöizitt isch d'Bezeichnig ""Hippodrom"" fer Grossbaute un Johrmärktzelte ufgriffe worre, wo vor Publikum un bi Müsik Akrobatik mit Rösser vorgfüehrt worre isch.",🔎
,,,Früehe Neuzit,FALSE,In der Früehe Neuzit hai au d Riichsgricht und d Kurfürste s Rächt gha mitzrede bi der Verhängig vo der Riichsacht.,🔎
,,,früehe Neuziit,FALSE,Mit dr Reformation vom Luther im Jahr 1517 hät s Spaatmittelalter in Europa uufghört und es hät demit d Epoche vo der früehe Neuziit aagfange.,🔎
,,,Nöizit,TRUE,"Noch em Jürgen Osterhammel si die intellektuelle Grundlaage vo dr Modärne scho wäärend dr früeje Nöizit in Öiropa gläit worde, villicht scho so früe wie im Zitalter vom Montaigne, spöötistens aber in dr Ufkläärig.",🔎
,,,frühneuziitlige,FALSE,"As riichsunmittelbar oder riichsfrei si im spotmittelalterlige und frühneuziitlige Heilige Römische Riich sälli Persone und Institutione gheisse worde, wo keinere andere Herrschaft understande hai, sondern diräkt und unmittelbar em Kaiser undergee gsi si.",🔎
,,,Neuzyt,TRUE,"Es isch d Endphase vom Schpaatmittelalter, d Epoche vom Humanismus, dr Aafang vo dr Renaissance und dr Übergang zur Neuzyt.",🔎
,,,früehneuzitligi,FALSE,"Die mittelalterligi und früehneuzitligi Gsellschaft vo Europa het sich in mehreri Ständ (lat. ""statūs"", Singular ""status"") gliideret.",🔎
,,,Nöyzyt,TRUE,"D Reformazyoon isch eys vo de wichtyge Äréygnis gsyy, wo d Nöyzyt yygleytet hey.",🔎
,,,Nöizyt,TRUE,"I der Nöizyt, wo d Stedt immer wie grösser woorde sind, het men agfange, au den andere Gebiet vo der Stadtsidlig usserhalb vom Zäntrum ""Viertel"" oder ebe ""Kwartier"" z sääge.",🔎
,,,früehneuziitlige,FALSE,"Ökonomisch isch dr «Daig» in de früehneuziitlige Wirtschaftsaktivitäte vo Basel verwurzlet, d. h. im Waregrosshandel.",🔎
,,,Frieje Nejzyt,FALSE,"Syt em Ibergang vum Spotmittelalter zue dr Frieje Nejzyt isch näbe ""Tuiel"" oder ""Twiel"" au dr Name ""Hohentwiel"" brucht wore.",🔎
,,,Neizeit,TRUE,Allerdengs hend dia uralde Forma so guat wia nix mit-em Ballett us dr Neizeit zo doa.,🔎
,,,neuzitlige,FALSE,"D Revolution 1848/49 un de Fräiheitschampf ghöre zù de wichtigste Ereigniss in de neuzitlige Gschicht vu Ungarn, si hänn de Grundstei für s national Bewusstsii vu de Ungare glèggt.",🔎
,,,Nejzyt,TRUE,"Novämber gläge, wu vum Mittelalter bis in d Nejzyt – in dr orthodoxe Chilche deilwyys bis hite – vor dr Wynäächte begange woren isch.",🔎
,,,Neuzit,TRUE,"Di Französischi Revolution vu 1789 zellt zu de wichtigste Ereignìs z Europa vu de Neuzit, si hät de Monarchii zum erschte Mol e (wenn au churzes) Änd gsetzt.",🔎
,,,früehje Neuziit,FALSE,"Dr althochdütschi Begriff Vogt, au Voigt oder Fauth (französisch ""bailli"", änglisch ""bailiff"" oder ""reeve"") isch abgleitet vom latiinische Wort „advocatus“ („dä wo anegrüeft worden isch“) und bezeichnet allgemein e herrschaftlige, meistens adlige Beamten im Mittelalter und dr früehje Neuziit, wo as Verdräter vom ene Feudalherrscher in eme bestimmte Gebiet im Name vom Landesherr regiert und grichtet het.",🔎
,,,Neizit,TRUE,"S'ghert zu de Epoch vu de Neizit, wo um d'Johrhundertwendi zum 16.",🔎
220,Stühlingen,Stüelinge,Stühlinge,TRUE,"1877 hät mer z Bettmaringe, wo hüt zu de Schdadt Stühlinge ghört, e Fibel us dere Zit gfunde, usserdem sin alemannische Blattegräber mit Grabbeigabige gfunde wore.",🔎
,,,Stüehlinge,TRUE,"D Gmeind Bonndorf grenzt im Weschte a d Gmeind Schluchsee, im Nordweschte a d Gmeind Lenzkirch und im Norde an d Gmeind Leffinge (alli Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald) a. Im Oschte grenzt si a d Gmeind Wuetach, im Südoschte an Stüehlinge un im Süede an Grafehuuse (alle Landkreis Waldshuet) a. Schdadtgliderig.",🔎
,,,Stüehlige,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Bonndorf im Schwarzwald, im Oste an d Stadt Stüehlige und an Egginge, im Süde an Öschinge und Waldshuet-Düènge und im Weschtè an Wyle, Höcheschwand und Grafehuse.",🔎
,,,Stüelige,TRUE,S Schloss Hochelupfe isch e Schloss z Stüelige im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Stuèlingè,TRUE,"1177 isch èrschtmòls èn Heinricus als ""Comes"" (Graf) ""de Stuèlingè Henricus de Cussachberch"" in èrè Urkundè vom Berthold IV.",🔎
,,,Stüèhlingè,TRUE,"Ebedinge, Bonndorf, Stüèhlingè, Texas (Blummbärg), Leffinge un Hifinge sin u. a. d Gmonde drum umme.",🔎
,,,Stiählinge,TRUE,Anne 1524 ischs in dr Grafschaft Stiählinge zum e letschte Bundschueh kumme.,🔎
,,,Stüèlingè,TRUE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
,,,Stüèlinger,FALSE,D Wuètèflüè liget witgehend uff Stüèlinger un deilwys uff Blummbärger Gemarkig.,🔎
221,Polizei,Polizey,Polizäitruppa,FALSE,"D’ Gendarmerie nationale (, uff Diitsch sààga m’r ; uff Elsassisch Nàzionààlschàndàrmerii) ìsch a Polizäitruppa ìn Frànkrììch.",🔎
,,,Polizischt,FALSE,Alpha Zulu 8 (oder kurz: AZ8) isch de Codename vo eme Londoner Polizischt wo zu ere Spezialiiheit vo de Metropolitan Police ghört.,🔎
,,,Polizeiposte,FALSE,Bis 2005 het's z Merzhuse e eigene Polizeiposte gä.,🔎
,,,Chreispolizeibehörde,FALSE,Er cha zum Bispil au Leiter vum Schuelamt un vu dr Chreispolizeibehörde si.,🔎
,,,Vrkehrsbolezei,FALSE,"Se glaubt, dass-se da dobbleda Erger hett, wenn-se uff dr Strôß standa dät: Et bloß mit dr Vrkehrsbolezei, sondern au noh mit dr Sidde.",🔎
,,,Bolizei,TRUE,"Dr Globuskrawall isch en Usenandersetzig zwüsche jugendlige Demonstrante und dr Bolizei gsi, wo am 29.",🔎
222,Keltische Sprachen,Keltischi Sprooche,keltische Sprooch,TRUE,"S Wort ""Jura"" chunt us der keltische Sprooch.",🔎
,,,keltischi Sproche,TRUE,"D'keltischi Bvölkrig vo Britannie isch zum Teil vertrybe worre, zum allergröschte Teil aber assimiliirt worre; numme in abglegeni Regione hen sich keltischi Sproche chönne halte.",🔎
,,,kältischa,FALSE,"D’ Remer (uff Làtiinisch ""Remi"") sìnn naawa da Suessiona ainer vu da greeschta belgisch-kältischa Schtamm gsìì.",🔎
,,,keltischs,FALSE,"Vilicht isch es e keltischs Wort, vergliiche cha mer alefalls altirisch ""gair"" ‚Nachbar‘ oder ""gairm"" ‚Schrei‘, d Bidütig wär denn „die Nachbarn“ bzw.",🔎
,,,keltisch,FALSE,"D Gschicht vo Züri gaat uf di keltisch Sidlig, wo mer im Stadtgebiet gfunde hät, und uf s antik Doorff Turicum zrugg.",🔎
,,,keltischi Sproch,TRUE,"Gallisch isch e usgstorbeni keltischi Sproch, wo vo de keltischi Stämm in Gallie un Gebiet, wo dra gränze, gsproche worre isch.",🔎
,,,keltischa Schprocha,TRUE,"Dia keltischa Schprocha hot ma denn no net als indogermanisch xäna, wiil se ganz a andre Grammatik hond.",🔎
,,,keltische,FALSE,"Dä het nyt mit dr Belche-Theorie z due, wu d Belche ime keltische Kaländersystem erkläre.",🔎
,,,keltische Sprooche,TRUE,"Griechisch isch en indo-europäischi Sprooch und ghört innerhalb vo de indo-europäische Sprooche zur Kentumgruppe, zäme mit de keltische Sprooche, de germanische Sprooche und de italische Sprooche.",🔎
,,,Sprooch,FALSE,"کوردی Kurdî) isch e Sprooch, wo in dr Türkei, im Irak, im Iran, z Syrie, z Georgie und z Armenie gschwätzt wird.",🔎
,,,keltischa,FALSE,"Dia Bezeichnung isch uf an keltischa odr illyrischa Nama in dr Form vo ""Satanines"" zruckzfüera.",🔎
,,,Keltischi Sprooch,TRUE,"S Galatische isch e Keltischi Sprooch gsii, doch sind kai galatischi Text öberliferet, nume e paar Glosse und Näme vo Persone, Stämm und Ortschafte zaiget, ass s Galatische en Gallische Tielekt gsii isch.",🔎
,,,keltische Tielekt,FALSE,"Dodemit isches guet mögli, as di antiki Bivölkerig im Bündnerland, sofern si nöd en keltische Tielekt gredt het, en anderi Sproch as s Rätische gredt ghaa het.",🔎
,,,Keltischi Sproche,TRUE,"Ei Faktor für d'Entwicklig sin di präromanische Sproche (Baskisch, Iberisch un Keltischi Sproche) gsi un bsunders s Kastilianisch (un dodemit s Spanisch) wiisd e starchs iberischs Substrat uff.",🔎
,,,kelt,FALSE,Au de Name vom dütsche Mittelgebirge hangt demit zäme (kelt.,🔎
,,,keltischa Sprocha,TRUE,"Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha.",🔎
,,,cheltischi Sprach,TRUE,"Dit appa 700 odär 600 vor Chrischtus isch Galliu va cheltischu Volksgruppe bsidlut wordu, wa z Gallischa (""än cheltischi Sprach"") in dem Gibiät igfiährt heint.",🔎
,,,Keltisch,FALSE,Devor isch dört vorallem Keltisch un Rätisch gsproche worde.,🔎
,,,keltischi Sprooch,TRUE,"""Brezhoneg"") isch e keltischi Sprooch, wo im Weschte vu dr Bretagne (bret.",🔎
,,,keltischè,FALSE,"De Name ""Belche"" wird vilmol us em keltischè herglaitet, us em Name vom Sunnegott Belenus (vo ""bel"" «hell, glänzig»).",🔎
,,,Keltische,FALSE,"Im Johr 794 wird Mehli als ""Melina"" erschtmols urkundlich erwähnt, woby dr Name vom Keltische här söll cho.",🔎
223,Totensonntag,Dootesunntig,Ewigkeitssunndig/Totesunndig,FALSE,"B. dr Buess- und Bettag, Eidgenössische Dank-, Buess- und Bättag, Ewigkeitssunndig/Totesunndig usw.",🔎
,,,Dotesunntig,TRUE,"Johrhundert isch er wie au hite zmaischt am Mittwuche vor em Dotesunntig, em letschte Sunntig vum evangelische Chilchejohr, begange, also elf Däg vor em erschte Adväntssunntig.",🔎
,,,Ebigkeitssunndig,FALSE,"In dr evangelische Chilche wird dr Verstorbene am Ebigkeitssunndig dänkt, also erscht Endi Novämber.",🔎
,,,Dotesunndig,TRUE,"Gege Monetsend findet de Dotesunndig schtatt, un zwar rägelmäßig im Novämber am letschte Sunndig vor em 1.",🔎
224,Leibstadt,Löipschled,Leibschtadt,TRUE,"D Bahnhööf vo Full un Leibschtadt sin zwar no bedingt für dè Güètervokeer göffnet (Kundèlösig, Yschränkigè für Neuvokeer), wörred abber nu bi Bedarf aagfaarè.",🔎
,,,Löibschled,TRUE,Si het au Aateil a de Chärnchraftwärch vu Löibschled und Gösge.,🔎
,,,Löibschtel,TRUE,"S dorf Röilete liit zwei Kilometer im Süde vo Full uf em Hügel us Chalchschtei zwüsche der Aare und Löibschtel, der Nochbergmeind vo Full-Röilete im Weschte.",🔎
225,Neues Reich,S Neue Riich vom alte Ägypte,Neie Ryych,FALSE,As Folg vu dr Uflesig vum Neie Ryych ab em 12.,🔎
,,,Nöie Riich,FALSE,"Dünastii (Nöie Riich) und dr Soon vom <a href=""Amenophis%20III.",🔎
,,,Nöije Riich,FALSE,"Dä Naame het au dr Edouard Naville brucht, won er 1883 e Sammlig vo dene Büecher us em Nöije Riich publiziert het.",🔎
,,,Neuè Rych,FALSE,""">Sesostris III. odder im Neuè Rych vom <a href=""Sethos%20I.",🔎
226,10. Oktober,10. Oktober,10. Okdobr,TRUE,">1813 z Reitlenga, † 10. Okdobr 1873 en <a href=""T%C3%BCbingen",🔎
,,,10. Oktower,TRUE, z'Strossburi; † 10. Oktower 1994 z'Strossburi) ésch e beri,🔎
,,,10. Oktoower,TRUE,"Dr Jean-Georges Mieg (* 10. Oktoower 1788 ìn dr <a href=""Stadtrepub",🔎
,,,10. Oktobr,TRUE,"tadt Filderstadt, † 10. Oktobr 1960 en <a href=""Esslingen%20a",🔎
227,St. Alban-Teich,Dalbedych,Dalbe-Dyych,TRUE,Joorhundert git s dr Dalbe-Dyych mit de bäide Kanääl (1152 erwäänt).,🔎
,,,Dalbedyych,TRUE,"S Dalbeklooster het e Kanaal vo dr Birs zum Rhii aagläit, dr Dalbedyych und dört wo dä sich in dr hinderi und dr vorderi Dyych verzwigt het, si bim Holzblatz im Spitz verschiideni Holzbetriib, drunder au dr Schindlehoof gstande, es Zentrum vom Holzhandel und vo dr Holzverarbäitig in dr Stadt.",🔎
,,,Dalbe-Däich,TRUE,"Es lit am Dalbe-Däich, eme Gwärbkanal, wo sit em Middelalter bestoot.",🔎
,,,Dalbediich,TRUE,"Die westligi Quartiergränze isch am Dalbediich, ä Gwärbkanal, wo s Dalbekloster im Mittelalter het lo baue.",🔎
,,,Dalbe-Dych,TRUE,"Am öschtlige Rand vo dr Stadt mündet am sydlige Rhyufer d Birs, wo doo d Gränze zum Kanton Basel-Landschaft bildet, in dr ""Hochrhy;"" vo Syyde kunnt au dr Dalbe-Dych, e Kanal, wo vo dr Birs abglaitet isch, uff Basel und mündet unden am Gwärbkwartier wider in Rhy.",🔎
,,,Dalbeloch,FALSE,"1453 het er sä für d Hammerschmiidi im Dalbeloch usduscht, und het die in e Babbiirmüüli lo umbaue.",🔎
228,Umschrift,Umschrift,dransliteriere,FALSE,"Dr Manuel de Codage, abkürzt MdC, isch ä Beschriibig wie mä die altägyptische Hieroglyphe cha mit latiinische Buechschdabe dransliteriere, so dass mä keini bsundrige Zeiche bruucht und d Umschriibig dr Originalteggscht dreu wiidergit und ass es in erä komputerisierte Umgäbig braktisch siig.",🔎
,,,transkribiert,FALSE,"Vorheer hät me bi Undersuechige vo Spraachen und Mundarte, zum Bischpiil als Material für d Wörterbüecher, d Uussage vo de Gwäärslüüt deils transkribiert und mid underschidliche Luutschrifte feschtghalte, und jetz hät me dezue ane au d Luut, also d Foneem sälber und die ganz gschwätzti Spraach für d Forschig chönne pruuche.",🔎
,,,Transkription,FALSE,Mit em Iisetze vom enä „E“ zwüsche de Konsonante wärde d Näme denn läsbar (än Art Transkription.),🔎
229,Saudi-Arabien,Saudi-Arabie,Saudi Arabie,TRUE,Da System werd hüt no vo Bure in Saudi Arabie und im Jemen brucht.,🔎
,,,Sàuidi-Àràwia,TRUE,"Em Süda vu Ägypta en Moritània, un em Wäschtsahara fendet ma noch klaina Befälkerunga, meh befenda sech noch en Sàuidi-Àràwia.",🔎
,,,arabische,FALSE,"Die arabische Gschichtschryber, wie öpe dr al-Idrisi im 12.",🔎
,,,Saudi-Arbabie,TRUE,"Dr Räscht vu dr Sprächer verdailt sich uf Malaysia, Nepal, Saudi-Arbabie, Singapur, d VAE, Großbritannie un d USA.",🔎
,,,Arabie,FALSE,"Syt Johrhunderte ghere zue dr Bevelkerig au Mänsche, wu d Vorfahre vun ene us Arabie un vu Indie yygwanderet gsii sin.",🔎
,,,saudi-arabische,FALSE,"Juni 2014 het dr Gross verkündet, dass er bi bim saudi-arabische Verein al-Ahli e Zweijahresvertrag unterschribe hei.",🔎
,,,saudi-arabischer,FALSE,Syt Juni 2015 vereffetligt Wikileaks Ghaimdokumänt un Date vu saudi-arabischer Botschafte.,🔎
,,,Saudie-Arabie,TRUE,Mekka () isch e Stadt mit 1'484'858 Iiwooner (Stand 2010) im westlige Saudie-Arabie und mit em Häiligdum vo dr Kaaba gliichzitig dr zentrali Wallfaartsort vom Islam.,🔎
,,,Saudiarabie,TRUE,"Februar het Saudiarabie d Wallfahrten uf Mekka staarch ygschränkt; für di ""Chlyni Pilgerfahrt"" überchöme d Muslim us teil andere Länder kes Visum me.",🔎
,,,Saudi-Àrààwia,TRUE,"Ànna 2019 hàt Minaj a Konzärt ìn Saudi-Àrààwia-n-àbgsajt, wial sa vun Àktìwìschta haftig kritisart worra-n-ìsch, nohdam àss d’ Fràuijarachtlera Loujain al-Hathloul waga-n-ìhra Kritik àn dr saudischa Reschiim verhàftet un iigschpärrt worra gsìì-n-ìsch.",🔎
230,Chemie,Chemii,chemische,FALSE,"E Serie vom Periodesystem isch e Gruppe vo chemische Elemänt, wo ihri physikalische u chemische Eigeschaftä sich innerhalb vor gliche Serie, bis uf wenigi Usnahme, kontinuirlich ändere.",🔎
,,,Chemiker,FALSE,Dezember 1896 in San Remo) isch an Chemiker und Erfinder gsi.,🔎
,,,Chemikere,FALSE,"Juli 1934 z Sancellemoz, uf d Wält cho as ""Maria Salomea Skłodowska"") isch e Füüsikere und Chemikere us Pole gsi, wo z Frankriich gläbt und gschafft het.",🔎
,,,chemischi,FALSE,"E Räiz oder Stimulus isch e füsikalischi oder chemischi Gröössi vo dr innere Umgääbig oder dr üssere Umwält vom ene Lääbewääse, wo uf däm si Süsteem wirkt, wenn sich si Gröössi änderet.",🔎
,,,Chemii-Ingeniör,FALSE,"Juli 1921 z Warschau, Pole) isch an polnische Chemii-Ingeniör gsi.",🔎
,,,Chemy,TRUE,"Chemy, Maschynebau, Spedition und verschydeni Dienschtleistige sowie diversi chleineri Gschäft zum ychaufe.",🔎
,,,chemisch Element,FALSE,"Anno 1803, also zwei Johr nooch dr Entdeckig vu dr Ceres, isch s'chemisch Element Cer entdeckt un nooch em Asteroid benennt worre.",🔎
,,,Chemi,TRUE,In dr Astronomi isch die International Astronomisch Union zueständig (IAU) In dr Biologi: In dr Chemi isch die International Union of Pure and Applied Chemistry (IUPAC) zueständig In dr Medizin Anderi Ableitige vum Wort.,🔎
,,,Chemikeri,FALSE,Novämber 1970 z Fryybeg) isch e dytschi Chemikeri un Schriftstelleri.,🔎
231,Egerkingen,Egerchinge,Egerkinge,TRUE,"Set denn esch Oute e Verchers-Chnote-Ponkt vo der Schwiiz, nomeh wäg de Outobahne, wo sech sett de sebzger Johr ganz e der Nöchi be Egerkinge chrüze.",🔎
,,,Egerchenge,TRUE,"Nochbergmeine si Egerchenge, Gunzge, Nöiedorf, Fulebach Gschecht.",🔎
232,Rathaus (Bern),s Rothuus vo Bärn,Rothuus vo Bärn,FALSE,S Rothuus vo Bärn u d Chilche Sankt Peter u Poul si uf dr Lischte vo de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig.,🔎
,,,Bärner Roothuus,FALSE,Si stoot grad näb em Bärner Roothuus a dr Roothuusgass 2.,🔎
233,Insel,Insle,Insla,TRUE,Im Obersä gibts zwoi Insla: de Maina und d Inslastadt Linde.,🔎
,,,Inslä,TRUE,D Inslä wärd vo dr Volksrepublik China uf em Festland dur d'Stross vo Taiwan trennt und vo dä Philippinä dur d'Stross vo Luzon.,🔎
,,,Ìnsla,TRUE,"Long Island (uff Diitsch ""Lànga Ìnsla"") ìsch a Ìnsla, wo zem US-Bundesschtààt Näi York gheert.",🔎
,,,Inslen,FALSE,Dscharylhatsch isch en Inslen im Schwarze Meer.,🔎
,,,Ensle,TRUE,"I de Aare liit die chlii Ensle ""Feschergrien"", wo dor ahgschwämmts Gschieb entstande esch.",🔎
,,,Inselchetti,FALSE,"D Aleute ([] oder []; au mit eme Trema gschriibe: ""Alëute"") si en Inselchetti zwüsche Nordamerika und Asie am Südrand vom nordpazifische Beringmeer.",🔎
,,,Halbinsle,FALSE,"Geografisch schwätzt mer dorum au vu Eurasie als eim einzige Kontinänt, wo Europa numme e Halbinsle drvo isch.",🔎
,,,Hauptinsle,FALSE,"D Admiralitetsinsle bstehn us dr Hauptinsle Manus (uf alte Charte au ""Taui"" gnännt) un chlainere Koralelinsle.",🔎
,,,Inseli,TRUE,"Chnapp ùff dr Schwyzer Syte befindet sich s Inseli, e chlyni Insel, wo de Rhy in zwee Flùssarm drännt; ùff dr dütsche Syte isch dr „Höllhoogge“ wo dr Rhy e scharfi Drehig macht.",🔎
,,,Hàlbìnsla,FALSE,La Faute-sur-Mer lììgt uff’ma schmààla Kìschtaschtraifa-n-àm süüdliga Rànd vum Département Vendée — ’s ìsch àlso a Hàlbìnsla àn dr Kìschta vum Àtlàntik.,🔎
,,,Halbinslè,FALSE,"Durch diè ständigi Zuèfuur vo Flusswassèr gönn d Neerungè nit zuè, sondern blybed als langgschtreggti Halbinslè beschtô, wo è Rùnni zum Meer offè lònn.",🔎
,,,Inslegruppe,FALSE,Meriri Insle wo nöch binenand liged bildet en Inslegruppe.,🔎
,,,Inslè,TRUE,"D Oschtsee, zu wellerè voschidni Meeresbuchtè, Fördè un Meeresengènè ghöred un i wellerè zaalrychi Inslè vo unterschydlichschter Größi liget, lõt sich grob in folgendi größeri Beraich unterdeilè: Kattegat.",🔎
,,,Halbinsel,FALSE,"Januar 2004 isch e Schnällboot, wo zum Mänscheschmuggle bnutzt worre isch, 7 km vo dr Halbinsel Karaburun entfernt kentert.",🔎
234,Jura (Geologie),Jura (Geologie),Juraformation,FALSE,Èn großè Deil vo dè Brunnōdèmer Gemarkung wörd von èrè Juraformation bedeggt.,🔎
,,,Juragschdoa,FALSE,"I s Juragschdoa vo de Schwäbische Alb hät Donnä ä schääs Durchbruchsdal grabä mit mächtigä Felsä, wi dr Knopfmacherfelsä.",🔎
,,,Jurazit,FALSE,"Diè abglagertè Kalch- un Mergèlschichtè, wo zuè dè Jurazit in èm tropischè Flachmeer entschtandè sin, sin wôrend dè Faltig vom Juragebirge im spôtè Miozän un Pliozän stark zämmèpresst, deilwys in Schuppè zerlait, übberènand gschobbè un steil gschtellt worrè.",🔎
,,,Jurazyt,FALSE,Es sind Sedimäntgschtei us der Jurazyt.,🔎
,,,Jurameer,FALSE,"An dr Hangoberkante vum Teckbärg lyt dr ""Gel Fels"", e Schwummriff vum Jurameer us hällem Chalch.",🔎
,,,Jura,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Felse,FALSE,"Wil dr Felse a däre Stell vom Jura nid nume us feschtem Gschtei, sondern au us weichem Material wie Gips und Leemschichte bestoot, hend sech d Innewänd vom Dunäll langsam veränderet.",🔎
,,,Jurabede,FALSE,"Wel dr Winter friej chunnt un lang goht un wel die Jurabede uf dr Alb stark wasserdurlässig un ender uufruchtbar sin, isch Albstadt fir d Landwirtschaft mittlerwyyli ender uuinträssant.",🔎
235,Ettingen,Ettigä,Ettige,TRUE,"Mid em Noochberord Ettige, wo dr Däärwiler Chirche underschdande isch, heds sich dörde dr Bischof vo Basel und s Chloschder Reichenau d Herschafd däild.",🔎
,,,Eddige,TRUE,"S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde Oberwyl, Biel und Bängge, em scho solothurnische Wyderschwyl, und den widder s baselbyederische Eddige.",🔎
236,Chinesischer Kalender,Chinesische Kalender,chinesisch Kalender,FALSE,"Senigi Kalender sind au hüt no i wiite Teile vo dr Welt gebrüüchlich, und biischpiilswiise dr jüdisch Kalender, dr islamisch Kalender und dr traditionell chinesisch Kalender bezeichned wiiterhii en Phasendurchlauf vom Mond als Monet.",🔎
,,,chinesische Kaländer,FALSE,D Ratte 鼠 shu (oder Ratz) giut nachem chinesische Kaländer aus agriffsluschtig.,🔎
,,,chinesischen Kalender,FALSE,Tiger 虎 hŭ gälten noch m chinesischen Kalender als vawäaga.,🔎
,,,Johr vo dr Ratte oder Muus,FALSE,"In dr chinesischen Astrologii gälte Mensche, wo im Johr vo dr Ratte oder Muus (鼠, shu) uf d Wält cho si as aagriffslustig, aber au intelligänt und sälbstbewusst.",🔎
,,,chinesischè,FALSE,"Bekannti Lunisolarkalènder sin dè jüdischè, dè traditionèlle chinesischè un dè keltische Kalènder.",🔎
,,,chinesischa Kalenda,TRUE,"Dia zwölf Erdzweige (chin. 地支 Pinyin ""dìzhī"" oder 十二支 ""tiānèrzhī"", jap. ""jūnishi"" „zwölf Zweige“) sin a altes chinesisches Numerierungssystem und entsprechen da zwölf Tiere vom chinesischa Kalenda.",🔎
,,,chinesischä Kalenda,TRUE,"S Schof (羊 ""yáng"") oder Geiss (未 ""wèi"") isch eis vode zwöuf Tiere im chinesischä Kalenda.",🔎
237,Georg (Heiliger),Sankt Georg,Georg,FALSE,Die Dürm si noch de Ritterheilige Georg und Martin benennt.,🔎
,,,Hl. Georgs,FALSE,"chaels (29. Septembèr) un Georgi, èm Daag vom Hl. Georgs (23. April) braut wörrè hèt dürfè. I dè füüf Mönè",🔎
238,Konservatismus,Konservatismus,konservativi,FALSE,"D Tea-Party-Bewegig isch e bolitischi, rächtspopulistischi, konservativi Broteschtbewegig in dr Vereinigte Staate, wu anne 2009 as Reaktion uf Bankerettigsversuech un Konjunkturpaket dermit aagfange het, ihri Aahänger z mobilisiere gege Styyrbolitik un anderi Maßnamme vu dr Bundesregierung z Washington.",🔎
,,,konservativeri,FALSE,Si isch vo bäide die konservativeri.,🔎
,,,konservative,FALSE,"D Grubbe 33 isch en antifaschistische Zämmeschluss vo Baasler Künstler gsi, wo 1933 gründet worde isch zum gege die konservative Tendänze vo dr Schwizer Künstler- und Architekdeszeene brotestiere.",🔎
,,,konservativer,FALSE,Si sin konservativer yygstellt wie d Republikaner in ihrem Gsamtdurschnitt; si bschryybe sich sälber as „seli konservativ“ un Bresidänt Obama dergege as „seli links“.,🔎
,,,konsärwàtiiwa,FALSE,"A wìchtiger Tail vu dr Pàrtäi schteht ìn dr Tràdizioon vum Gaullischmus, àwwer ’s gìtt àui konsärwàtiiwa, chrìschtdemokrààtischa un liberààla bzw.",🔎
,,,rachtskonsärwàtiiwa,FALSE,Ìn da Sandunga waara vor àllem rachtskonsärwàtiiwa Mainunga vertratta; d’ maischta Züaschàuijer sìnn Ààhanger vu dr Repüblikàànischa Pàrtäi.,🔎
,,,konservatiivs,FALSE,D FAZ gältet allgemäin as bürgerlig-konservatiivs Medium.,🔎
,,,konserwatiivi,FALSE,Si definiert sich in iirem Grundsatzbrogramm as liberaali und konserwatiivi und fortschrittligi Organisazioon.,🔎
,,,Konservative,FALSE,Politisch isch dr Bischoff im sogenannte „Juste-Milieu“ gstande zwüsche de Konservative und de Freisinnige.,🔎
,,,konsärvàtiva,FALSE,Trotzdam hàt dr Thomas konsärvàtiva Mainunga biigschtìmmt; ar ìsch a klàssischer Demokràt vu da Südschtààta gsìì.,🔎
,,,konservativ,FALSE,"S Ziil vom Bündnis isch d Wahrig vo de Inträsse vo de katholisch, ländlig, konservativ und föderalistisch prägte Kantön gege dr wachsend Iifluss vo de stedtische, protestantische und liberale Chreft, wo e sterkeri Eiheit vom Schwiizer Staatebund agsträbt hai.",🔎
,,,gsällschàftskonsärwàtiiv,FALSE,Ìhra politischa Rìchtung ìsch wìrtschàftsliberààl un gsällschàftskonsärwàtiiv.,🔎
,,,Konservativi,FALSE,"Wärend s am Aafang (ab 1848) nume freisinnigi Bundesräät gee häd, sind 1891 de erschti und 1919 de zweiti Konservativi, 1929 der erscht BGB und 1943 de erschti Linggi gwält worde.",🔎
,,,Konservativismus,FALSE,"Dr Begriff vom Rächtspopulismus isch au schwer z fasse, wil sich sini Verdräter vilmol programmatisch stark von enander underschäide und d Gränze zum dradizionelle extreme Spektrum und Konservativismus fliessend si.",🔎
,,,konsärwàtiiv,FALSE,S’ Wark ìsch z’äärscht bis 1922 àntimodärnischtisch un konsärwàtiiv gepräägt gsìì.,🔎
,,,konserwatiiven,FALSE,"nazionalsozialistische Verbündete us Itaalie und Dütschland het s Bündnis us konserwatiiven Milidäär, dr katholische ""Confederación Española de Derechas Autónomas"" (CEDA), de Karliste und dr faschistische Falange gwunne.",🔎
239,Utzenfeld,Utzefäld,Utzefeld,TRUE,"Vo dört fließt si witer uf Schlechtenau, Gschwänd un Utzefeld, dann an Schöne vrbi uf Wembech, Fröhnd, Mambech, Atzebach und bis uf Zell.",🔎
,,,Utzèfäld,TRUE,"1844 hèt s è Entscheidung gää, abber für è Strõß zwǜschè Utzèfäld übbers Wyydener Egg durchs Münschterdal uff Staufè.",🔎
240,Wahlkreis Werdenberg,Waalkrais Werdeberg,Werdebergische,FALSE,"nu im Apizellische, im Toggeborg und im Werdebergische bruucht wore, und zwoor under Chind und junge Mane, wo sich guet gchennt hend.",🔎
,,,Waalkreis Werdeberg,TRUE,"Seavala (amtlech ""Sevelen"") isch e Gmeind im Waalkreis Werdeberg im Kanton Sanggale i dr Schwiiz.",🔎
,,,Waalchrais Werdebärg,TRUE,Gams isch e politeschi Gmaind im Waalchrais Werdebärg vom Kanton Sanggale i de Schwiiz.,🔎
,,,Waalchräis Wèèrdebäärg,TRUE,"Mit em romanistische Teil aber isch me besser fürschi cho, und dr Valentin Vincenz un dr Stricker händ e paar Bänd usebroocht; so het dr Stricker Namebüecher für Grabs und Wartau, zwo vo de groosse Gmäinden im sanggalische Waalchräis Wèèrdebäärg, verfasst.",🔎
,,,Wëërdebëërg,FALSE,"En Täil vo de Glaarner Tialäkt händ s mittelhoochtüütsch /ɛ/ (s gërmaanisch ""ë"") glupft, das es mit em gschlossene /e/ (em Primëërumluut) zämegfalen isch – d Löösig B. Beed Wääg hand zum glyche Ziil gfüert: e simeetrischs Sischteem mit ie drei vorderen und drei hindere Luut: En Täil vo de Oschschwyzer Tialäkt händ di drei verschidenen e-Luut bhalte, defüür aber analoog zun e-Luut der alt o-Luut uufgspalte und händ esoo e simeetrischs Sischteem mit vier vordere und vier hindere Luut überchoo – d Löösig C. Die gilt im Toggeburg, im eener weschtliche Fürschteland, im Appizällerland, im Obertuurgi (Bezirk Aarbe und früenerige Bezirk Bischefzël) und im Wëërdebëërg: Anderi Mundaarten i der Oschschwyz schliessli händ degäge s mittelhoochtüütsch überoffe /æ/ (de Sekundëërumluut) glupft, das es mit em /ɛ/ (em gërmaanische ""ë"") zämegfalen isch, und ebefalls dezue der o-Luut uufgspalte; uf dëë Wääg häts e simeetrischs Sischteem mit ie drei vordere und drei hindere Luut ggëë – d Löösig D. Die chunt im nördlichschte Züripiet (im Rafzerfäld plus Glattfälde, im Wyland und i de Gäged um Elgg), im ganze Kanton Schafuse, im weschtlichen und zäntraale Tuurgi plus zum Täil am Bodesee, im öschtliche und üsserschte weschtliche Sanggaler Fürschteland, im undere Sanggaler Rintel und im Pündner Rytaal voor: Dëre dritten und vierte Löösig säit me «oschtschwyzerischi Wokaalspaltig».",🔎
,,,Weerdeberg,FALSE,StG: Stadt Sanggale UT: Undertoggeborg NT: Noitoggeborg OT: Obertoggeborg W: Weerdeberg S: Sargaas,🔎
,,,Werdebärg,FALSE,"Johrhundert z Werdebärg, z Lugano und z Mendrisio Lampfögt gsi.",🔎
,,,Waalchrais Werdeberg,TRUE,"Buggs (amtlich ""Buchs"") isch e politeschi Gmaind und sit es paar Johr e Stadt, wo zum Waalchrais Werdeberg im Kanton Sanggale i de Schwiz ghört.",🔎
241,Riedlingen,Riadlenga,Riadlenge,TRUE,"Õlenga ligt uf dr rechte Site vu dr Donau, zwische Riadlenge und Eegne.",🔎
,,,Rieadlenga,TRUE,"D Schdäd vrsuachat au, älles a bissle schener z macha: Meersburg odr Rieadlenga.",🔎
,,,Bflommra,FALSE,"Noch Staziona en Obrboienga, Mehrenga, Kengga ond Bflommra kommt’r 1829 noch Bladdahard.",🔎
,,,Riedlenga,TRUE,"  D Narrezumft Gole 1865 e. V. Riedlenga isch an Vrei vo dr schwäbisch-alemannische Fasnet en Riedlenga, Oberschwaba.",🔎
,,,Riedlenge,TRUE,Dr Busse lyt im weschtlige Deil vum Landchreis Biberach z Bade-Wirttebärg zwisch em Federsee un dr Stadt Riedlenge.,🔎
,,,Rièdlingè,TRUE,"Z Ulm, im Alb-Donau-Chreis sowiè im Landchreis Biberach, also zwǜschè Ulm Hauptbaanhof un Rièdlingè, volauft d Streggi im Berych vom Naavokeersvobund (DING).",🔎
242,BLS AG,BLS AG,Lötschbergbaan,FALSE,Erscht mit em Bau vo de Lötschbergbaan vo 1906 bis 1913 het Chanderstäg e gueti Verchersaabindig öberchoo und hüt findet no de Autoverlaad dör de Lötschbergtunnel z Chanderstäg statt.,🔎
,,,Lötschbergbahn,FALSE,"Im Nüünänachzgi het das Konzept au s' Inträsse vu d'r Lötschbergbahn gweggt, so dass d BLS Re 465 entwigglet wordä-n-ischt.",🔎
,,,Lötschbärglinie,FALSE,"Thun het e Bahnhof a der Lötschbärglinie, und vo do goot au e Linie uf Münsigen und is Ämmetaal.",🔎
,,,BLS,FALSE,"Für diä ehemaligä Städtezüg, wu hüt d'r BLS gchöred, wärdet di verchaufte Re 4/4 II bruucht.",🔎
,,,Lötschbärgbahn,FALSE,Di Andere hends d'r Lötschbärgbahn verchauft.,🔎
,,,BLS Lötschbergbahn,FALSE,Hütt betrybt d'BLS Lötschbergbahn AG eine Flotte von 10 Schiffe.,🔎
243,Wetter,Wätter,Wetterverhältnisse,FALSE,Ds ATIS lauft automatisch in enere Endlosschleife (Bandasag) uf ärä beschtimmte Flugfunk-Frequänz und git Uskunft über Wetterverhältnisse sowie wiiteri für Ab- und Anflug wichtigi Informationä (z.,🔎
,,,Wädder,TRUE,S Wädder am Ekwator isch vor allem dur die interdroopischi Konwergänzzoone brägt.,🔎
,,,Wettrkunde,FALSE,"D Meteorologie isch d Wissâschaft von dr Atmosphäre, umgängsschbrôchlich kâ mâ Wettrkunde sagâ.",🔎
,,,Wätterprognoosä,FALSE,"Är häig gaar d Wätterprognoosä als Figuirätheaater dargschtelld, zur Freid vo villnä Chind.",🔎
,,,Watter,TRUE,"S’ Watter, womm’r sahn, fìndet ìn da untera 10 Kilomeeter schtàtt, àlso ìn dr Troposfäära.",🔎
244,Seengen,Seenge,Seengä,TRUE,S ghört zum Gmeindsbann vo Seengä und isch ursprünglich de Sitz vo der Herre vo Hallwyl gsi.,🔎
,,,Seènge,TRUE,"Me macht das ussert z Länzbrg au no öpen i den Aargauer Gmeinde Ammerschwyl, Gaueschtei, Brunegg, Dintike, Eglischwyl, Halwyl, Huuse, Häntschikle, Hunzeschwyl, Mägewyl, Mörike-Wildegg, Niderlänz, Otmisinge, Robischwyl, Schofise, Seènge, Seon und Staufe.",🔎
245,Todtmoos,Dodtmis,Dodtmis-Rüti,FALSE,"Septämber 1932 z Dodtmis-Rüti as ""Erna Kaiser,"" † 23.",🔎
,,,Dotmis-Schwaardsebach,FALSE,Tiernäme vo Dotmis-Schwaardsebach,🔎
,,,Dodmis,TRUE,D Aussufnahma send im Dodmis em badischa Schwarzwald dreht worra.,🔎
,,,Todtmis,TRUE,"D Ussauffnahma send an de Originalschauplätz vo sellem Film dreht wôrra, z Badaweiler, z Freiburg em Breisgau, am Titisee ond en Todtmis; d Ennuffnahma send en de UFA-Studios z Berlin entstanda.",🔎
246,Glaube (Religion),Glaube,Glàuiwa,TRUE,"Ìm Büach hàt dr Sardá y Salvany dr Liberàlìschmus verurtailt, dänn’r säjg a Sìnda geega s’ krìschtliga Glàuiwa.",🔎
,,,Gloube,TRUE,"Denn i all dene Büecher, wo am Luther Müej gmacht hei, geit’s drum, das me der Gloube am Handle vo nere Person cha erchenne.",🔎
247,Wahlkreis Rorschach,Waalkrais Roosche,Waalchrais Rorschach,TRUE,Tübach isch e Gmeind im Waalchrais Rorschach im Kanton Sanggale i de Schwiz.,🔎
,,,Waalkrais Roorsche,TRUE,Goldach isch e politeschi Gmaind im Waalkrais Roorsche im Schwizer Kanton Sanggale.,🔎
,,,Waalkrais Rorschach,TRUE,"Underegge (amtlech ""Untereggen"") isch e politeschi Gmaind im Waalkrais Rorschach im Schwizer Kanton St.",🔎
,,,Roosche,FALSE,"Es isch es drübändigs Wärch, wo 1996 z Roosche, z Doarabira und z Vaduz usecho isch.",🔎
248,Menzingen ZG,Mänzige ZG,Mänzige,FALSE,Dezember 1891 z Mänzige; † 23.,🔎
,,,Mänzinge,FALSE,"Si het d Primarschuel z Rickebach, d Bezirksschuel z Hägedorf und dän s Lehrerinneseminar z Mänzinge psuecht und derno a dr Universität Friburg und a dr Uni Basel s Fach Literatur studiert.",🔎
,,,Menzige,FALSE,"D Streusidlig ""Neuägeri"" ghört zum grööste Teil zu de Gmeind Unterägeri, en chline Ateil isch aber uf em Bode vo de Gmeind Baar und de südöstlich Zipfel verteilt sich no uf d Gmeinde Menzige und Zug.",🔎
249,Entstehung des Mondes,Entstehig vum Moo,Kollisionshypothese,FALSE,"Debi isch vil Materie in e Umlaufbahn zruckgworfe worre, wo sich sich innerhalb vu e baar hundert Johre dr Mo drus gformt het (""Kollisionshypothese"").",🔎
,,,Entstehig,FALSE,"Im Sunnesystem nimmt mer fer die meiste grössere planetare Objekte mit iber 3000 km Durmesser e Iisechern a. Säller isch bim Merkur mit 0,8 Planeteradie sehr gross, degege bim Erdmo ufgrund vu sinere Entstehig relativ chlei.",🔎
,,,Entstehig vum Erdmo,FALSE,(Lueg au: Entstehig vum Erdmo).,🔎
,,,Entstehig vum Mo,TRUE,"""Hauptartikel: Entstehig vum Mo"" Dr Mo het e Durmesser vu 3.476 km un wiist mit 3,345 g/cm3 e geringeri Dichti wie d'Erde uf.",🔎
250,Europäischer Tag der jüdischen Kultur,dr Öiropäisch Tag vo der jüdische Kultur,Europäisch Tag vo der Jüdische Kultur,TRUE,S Museum organaisiert sit 1999 all Joor für d Schwiiz dr Europäisch Tag vo der Jüdische Kultur.,🔎
,,,Öiropäische Tag vo der jüdische Kultur,TRUE,Und si macht bim Öiropäische Tag vo der jüdische Kultur mit.,🔎
251,Ethanol,Ethanol,Alkohol,FALSE,"Si füsiologisch Brennwärt isch 16,8 kJ oder 4,0 kcal pro Gramm (zum Vergliich: Alkohol liiferet 29,8 kJ pro Gramm, Fett öbbe 39 kJ pro Gramm), mit ere Dichdi vo 1,6 g/cm³ isch er schwerer as Wasser (1 g/cm³).",🔎
,,,Allohol,FALSE,"Näb dè Hauptbeschäftigung ""Alloholvonichtè"" hèt sèlli Cliquè au schu am Stüèlinger Städtlefäscht deilgnõ, im nüchternè (?)",🔎
252,Kreis Agno,Charis Agno,Chrais Agno,TRUE,"Dr Chrais Taverne (ital. ""Circolo di Taverne"") bildet zämme mit dr Chrais Agno, Breno, Capriasca, Carona, Ceresio, Lugano Nord, Lugano Oscht, Lugano Wescht, Magliasina, Sessa, Sonvico un Vezia dr Bezirk Lugano im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,Chrais (circolo) Agno,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Agno im Bezirk Lugano.,🔎
253,Repräsentantenhaus der Vereinigten Staaten,Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta,Represantàntahüss vu da Verainigita Schtààta,TRUE,Ar hàt vu 1871 bis 1875 dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigita Schtààta.,🔎
,,,àmerikànischer Repräsantànt,FALSE,März 1893 dr àmerikànischer Repräsantànt gsìì fìr dr 1.,🔎
,,,Representantehuus vo dr Vereinigti Schtaate,TRUE,"Novämber zuegstumme, s Representantehuus vo dr Vereinigti Schtaate am 6.",🔎
,,,Represantàntahüss vu da Verainigta Stààta,TRUE,Vu 1919 bis 1931 hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Stààta.,🔎
,,,àmerikànischer Represantànt,FALSE,Àn da Kongresswàhla vu 1872 ìsch dr McLean gwählt worra àls àmerikànischer Represantànt vum zwaita Wàhlbeziark vum Texas.,🔎
,,,US-Repräsantàntahüss,FALSE,Ar hàt vu 1849 bis 1853 dr Bundesstààt Texas ìm US-Repräsantàntahüss vertratta.,🔎
,,,Repräsantàntahüs vun da Verainigta Stààta,TRUE,"Ar ìsch vu 1838 bis 1845 Mìtglìed vum Parlament vu dr Republik Texas gsìì, un dernoh Mìtglìed vum Repräsantàntahüs vun da Verainigta Stààta fìr s’ Texas vu 1846 bis 1851. si Lawa un sina Kàrriar.",🔎
,,,Represantàntahüss,FALSE,"Nohdam àss s’ Texas nochamol àls US-Bundesschtààt ààgnumma worra ìsch, ìsch dr Conner ìm zwaita Wàhlbeziark vu Texas àls Mìtglìed vum Represantàntahüss gwählt worra.",🔎
,,,US-Represantànt,FALSE,"Nohdam àss s’ Texas ànna 1845 a US-Bundesschtààt worra ìsch, ìsch dr Spangler US-Represantànt gsìì fìr dr 1.",🔎
,,,Repräsantàntahüs vu da Verainigta Schtààta,TRUE,Ar hàt vu 1845 bis 1849 dr Bundesschtààt Texas ìm Repräsantàntahüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.,🔎
,,,àmerikànischa Represantàntahüüs,FALSE,Àn da Kongrasswàhla vum Joohr 1996 ìsch’r ìm äärschta Wàhlbezirk vum Texas ìns àmerikànischa Represantàntahüüs gwählt worra.,🔎
,,,àmerikànischa Represantàntahüss,FALSE,März 1870 ìsch dr Whitmore repüblikànischer Mìtglìed gsìì vum àmerikànischa Represantàntahüss fìr dr ärschta Wàhlbezirk vum Texas.,🔎
,,,Repräsantànt,FALSE,Àn dr Kongresswàhl vu 1904 hàt ma dr Broocks gwählt àls Repräsantànt vum 2.,🔎
,,,Sunder-Represantànt,FALSE,Àn dr Kongresswàhl vu 1932 hàt ma dr Bailey Jr. gwählt àls Sunder-Represantànt vum Texas.,🔎
,,,US-Repräsentàntahüs,FALSE,"Ar ìsch vu 1853 bis 1857 Mìtglìed gsìì vum Senàt vum Texas, un hàt vu 1887 bis 1891 dr Bundesschtààt Texas ìm US-Repräsentàntahüs vertratta.",🔎
,,,US-Represàntant,FALSE,"Ar ìsch vu 1855 bis 1857 US-Represàntant gsìì fìr dr Bundesstààt Texas, un Owerrìchter àm Ìwerschta Gerìchtshof vum Texas vu 1870 bis 1873. si Laawa.",🔎
,,,US-Represantàntahüüs,FALSE,Vu 1893 bis 1897 hàt’r dr Bundesschtààt Texas ìm US-Represantàntahüüs vertratta.,🔎
,,,Repräsentantehuus,FALSE,"Syni politischi Karriere het 1967 aagfange, als Abgordnete im Repräsentantehuus für Texas.",🔎
,,,Röpresantantehuus vo de Veräinigte Staate,FALSE,As bsundrigi Würdigung vo sim Wärk het s Röpresantantehuus vo de Veräinigte Staate am 15.,🔎
,,,US-Repräsantàntahüs,FALSE,Ar ìsch vu 1881 bis 1885 Mìtglìed vum Senàt vu Texas gsìì un hàt zwìscha 1893 un 1909 zwaimol dr Bundesschtààt Texas ìm US-Repräsantàntahüs vertratta.,🔎
,,,Repräsantàntahüss vu da Verainigta Stààta,FALSE,Vu 1985 bis 1997 hàt’r dr Bundesstààt Texas vertratta ìm Repräsantàntahüss vu da Verainigta Stààta.,🔎
,,,Representàntahüs vu da Verainigta Stààta,FALSE,Vu 1896 bis 1903 hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Representàntahüs vu da Verainigta Stààta.,🔎
,,,Represantànt,FALSE,"àmerikànischa Kongress dr Represantànt gsìì fìr dr ärschta Wàhlbezirk vum Texas, fìr d’ Àmerikànischa Pàrtäi.",🔎
,,,Repräsantàntahüs vu da Verainigta Stààta,TRUE,Vu 1897 bis züa sim Tod hàt’r dr Bundesschtààt Texas vertratta ìm Repräsantàntahüs vu da Verainigta Stààta.,🔎
,,,Represantàntahüs,FALSE,Juni 1976 ìm Represantàntahüs gsassa.,🔎
,,,Represantàntahüss vu da Verainigta Schtààta,TRUE,Vun 1869 bis 1871 hàt’r s’ Texas vertratta ìm Represantàntahüss vu da Verainigta Schtààta.,🔎
,,,àmerikànischa Represantàntahüus,FALSE,Àn dr Kongrasswàhl vu 1886 hàt maa dr Abbott ìm säckschta Wàhlbezirk vum Texàs ìns àmerikànischa Represantàntahüus gwählt.,🔎
,,,Represantàntahüüs vu da Veraingta Schtààta,TRUE,Zwìscha 1897 un 1901 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Veraingta Schtààta vertratta.,🔎
,,,Represantàntahüus vu da Verainigta Schtààta,TRUE,Vu 1887 bis 1897 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüus vu da Verainigta Schtààta vertratta.,🔎
,,,Representantehuus,FALSE,"Mit em «Wisse Huus», wo dr Amts- und Wohnsitz vom Bresidänt isch, em «Kapitol», wo s Barlamänt, wo us em Senat und em Representantehuus bestoht, deheim isch und em Oberste Grichtshof befinde sich d Spitz vo alle drei Gewalte in dr Stadt.",🔎
,,,Represantàntahüüs,FALSE,"Ìm Represantàntahüüs z’ Washington, D.C. ìsch’r àb’m 15.",🔎
254,Kolonie,Kolonii,Kolonye,FALSE,"Nach em Erschte Wältchrieg hät s besigte Dütschland vo de Siigermächt (Frankrych, England, USA, Italie) de Vertrag vo Versailles uufzwunge übercho: Alli Kolonye hät s müese abgäh, dezue en guets Sibtel vo sinere Gebiete (s Elsass, Weschtpreusse, Oberschlesie und en Teil vo Schleswig-Holschtein) und vor allem Gält zahle für d Schäde, wo s mit em Agriff uf fremdi Gebiet agrichtet het.",🔎
,,,Kolony,TRUE,De Houphouët-Boigny stamt us era wouhabendi Pflanzerfamilie i de damalegi wäutschi Kolony.,🔎
,,,Kolonialgebiet,FALSE,"isch de Name vom grosse zämmehängende italiänische Kolonialgebiet im Oste vo Afrika ksi, wo vo 1936 bis 1941 existiert hät.",🔎
,,,Schutzgebiet,FALSE,"Dütsch-Oschtafrika isch d Bezeichnig vo eme dütsche „Schutzgebiet“ gsi, wo s vo 1885 bis ins 1918 gäh het.",🔎
,,,Koloniä,TRUE,Viil Kreolsproche sin eso entstande: In dr Koloniä sin sich verschiideni Gruppe mit verschiidene Muetersproche begägnet un hän sich miäße verständige.,🔎
,,,Kolonialherre,FALSE,"D Insle sin anno 1600 vun de Spanier beoschprucht worre un sin später on d Ditsche gonge, Wil s Atoll im trockenere Norde vum Marshall-Areal leit, sin d Urywohner numme sehr selte in Kontakt mit de Kolonialherre kumme.",🔎
,,,Koloni,TRUE,D Gschicht vu Kenia as Koloni fangt anne 1885 aa mit eme dytsche Protektorat iber d Bsitzige an dr Kischte vum Sultan vu Sansibar.,🔎
,,,kolonialisiert,FALSE,"Tonga isch dr einzigi Staat in Ozeanie, wo nie vo Europäer kolonialisiert worden isch.",🔎
,,,Kolonialherrschaft,FALSE,"Dr gwaltfrei Widerstand gege di britisch Kolonialherrschaft, vor allem unter em Mohandas Karamchand Gandhi un em Jawaharlal Nehru, het anne 1947 zur Unabhängigkait gfiert.",🔎
255,Commonwealth Realm,Commonwealth Realm,Commonwealth-Königriich,FALSE,"September 2022 im Balmoral Castle, Aberdeenshire, Schottland) us em Huus Windsor isch in Personalunion d Königin vom Vereinigte Königriich vo Grossbritannie und Nordirland und Staatsoberhaupt vo dene Commonwealth-Königriich (Stand 2022; früener sind do no anderi Länder drbii gsi): Antigua und Barbuda, Australien, Bahamas, Belize, Grenada, Jamaika, Kanada, Neuseeland, Papua-Neuguinea, Salomonen, St.",🔎
,,,Chenigi vu Papua-Neiginea,FALSE,""">Elizabeth II., aber as Chenigi vu Papua-Neiginea, nit as britisch Chenigi.",🔎
256,Abendland,S Oobeland,Abundland,TRUE,D'Bizeichnig Mittlaltär biziäht schich in erschtär Linia uf d'Gschicht vam chrischtlichu Abundland vor där Reformation.,🔎
,,,Christlige Oobeland,FALSE,"Si verlange au e läistigsorientierti Gsellschaftsornig, e Bekenntnis zum „Christlige Oobeland“ und zur nazionale Kultur.",🔎
,,,Okzident,FALSE,"Noch däm Friidensverdrag, wo in der Gschicht zwüschen em Orient und em Okzident eimolig isch, het en Intensivierig vom materielle und kulturelle Usdusch agfange.",🔎
,,,Obeland,TRUE,"Dr Namme Europa isch vermuetli e ursprünglich asiatischi Schöpfig fer „Obeland“, vu semitisch ""ereb"" „Obe“, bzw.",🔎
,,,Okzidänt,FALSE,"An dr römischen Aggse zwüsche Norde (Mitternacht) und Süde (Mittag) lit dr Oriänt, d Wältgegend im Oste, wisawii vom Okzidänt (Oobeland, vo ""sol occidens"" „Sunne, wo undergoot“) mit de Gebiet, wo im Weste lige.",🔎
,,,Oobeland,TRUE,Joorhundert hot sich im Oobeland als Nama für d Iwohner vo da islamischa Wält da Begriff Sarazene durchgsetzt.,🔎
,,,oobeländische,FALSE,"Es het d Grundlaag vo dr hochmiddelalterlige Gsellschaftsornig in de oobeländische Staate bildet, vor allem im Häilige Römische Riich.",🔎
,,,oobedländische,FALSE,Si ghöört zu de eltisten und iiflussriichste Dichdige vo dr oobedländische Litratuur.,🔎
,,,õbèdländischè,FALSE,"I dè õbèdländischè Musig isch d Notation vo dè Rhǜthmè als Sequènz vo Notèwärt un Pausenwärt normal, also mit dè musigalischè Duèrzeichè dè Notèschrift.",🔎
257,Neustrien,Neustrie,Neustrier,FALSE,Dr Berthoald isch im Kampf gege d Neustrier under em Huusmeier Landrich und em Chlothar III.,🔎
,,,neustrisch,FALSE,Noch siim Siig über e neustrisch Huusmeier Ebroin in dr Schlacht bi Tertry 687 het dr Pippin d Macht im merowingische Riich in siine Händ gha.,🔎
,,,Nöistrie,TRUE,Scho 838 isch er zum Underköönig vo Nöistrie (s nördlige Frankriich) kröönt worde.,🔎
,,,neustrischs,FALSE,"(† 584) isch e merowingische König gsi, wo vo 561 bis 584 es neustrischs Deilriich gregiert und z Soissons gresidiert het.",🔎
,,,neustrischi,FALSE,""">Chlothar III., dr König vo Neustrie, 673 gstorben isch, het die neustrischi Opposition dr Childerich anstatt si Brueder <a href=""Theuderich%20III.",🔎
,,,neustrische,FALSE,"D Deilig het au dr Vordeil gha, as die neustrische Adlige nit Angst müesse ha, ass d Austrasier ihne wurde in s Züüg rede.",🔎
258,Emanzipation,Emanzipazioon,Emanzipazion,TRUE,"Es goht ainersits nöd nu um d Emanzipazion vo de Froue, sondern um grundsätzlichi Gliichberächtigung – es chönnt au haisse «Chile mit de Arme».",🔎
,,,emanzipatorisch,FALSE,Iiri Schwerpünkt si mäistens uf emanzipatorisch-sozialistische und internationalistische Ideal gsi.,🔎
,,,Emanzipazionsbesträäbige,FALSE,Dr Feminismus isch mit de Emanzipazionsbesträäbige vo Fraue im Zug vo dr Ufkläärig in Öiropa entstande wie au im Zämmehang vo de allgemäine Bürgerrächts- und Freihäitsbewegige uf dr ganze Wält und het d Aasprüch vo dr Gliichhäit vo alle Mensche mit de Alldaagserfaarige vo Fraue verglyche.,🔎
259,11. September,11. Septämber,11. Septamber,TRUE,"igreich%20Preu%C3%9Fen"">Kenigraich Preussa; † 11. Septamber 1890 z’ <a href=""San%20Antonio",🔎
,,,11. Septemb´r,TRUE,"Turenne, allsits bekannt unt´r´m Nàmme Turenne (* 11. Septemb´r 1611 z Sedan</",🔎
260,Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal,Gerundeter geschlossener Vorderzungenvokal,grundeter gschlossener Vorderzungevokal,FALSE,"So sait mer /i/ zum Byspil uugrundeter gschlossener Vorderzungevokal, /y/ grundeter gschlossener Vorderzungevokal un /u/ sait mer grundeter gschlossener Hinterzungevokal.",🔎
,,,grùndete gschlossene Vorderzùngevokal,FALSE,"Es isch en Diphthong, wo miteme grùndete gschlossene Vorderzùngevokal (im IPA: ) aafängt, ùn deno zumene zentralisierte Schwa-Luut (IPA: ) übergoot.",🔎
261,Scheid GR,Scheid GR,Scheid,FALSE,"Di ehemooligi Gmeind het e Gröösi vo 758 Hektare ghaa un hät aa Domat/Ems, Rothebrunne un Scheid gränzt.",🔎
,,,Schaid,FALSE,Bis zum Bau vunere Strooss über Schaid uff Tumegl/Tomils im Joor 1904 isch Feldis di isoliertescht Gmeind vum Domleschg gsi.,🔎
262,Albbruck,Albbruck,Birdef,FALSE,Dr Kaiser isch z Birdef im Hotzewald un z Steine im Wisedal ufgwachse.,🔎
,,,Albrugg,TRUE,"Er entschõt uss zwei Quällflüss, dè Menzèschwander Alb un dè Bernauer Alb, flüèßt i südlichi Richtig un mündet nõch 43,5 km bi Albrugg i dè Hochrhy.",🔎
,,,Steibach,FALSE,"Zu de Markgrafschaft het s Gebiet rund um d Residenzschtadt Baden ghört, wo vo Ettlinge bis Steibach gangen isch.",🔎
263,Vorläufige Volksvertretung für Württemberg-Baden,Vorlaifigi Volksverdrättig fir Wirttebärg-Bade,Vorlaifigi Volksverdrättig,FALSE,"Dezämber 1945 e Vorlaifigi Volksverdrättig mit Mitglider us dr Barteie, dr Landret un Oberburgermaischter un au Verdrätter vu dr Beruefsständ, Hochschuele un Chilche yygruefe.",🔎
,,,Vorlaifige Volksverdrättig fir Wirttebärg-Bade,TRUE,Im neie Land Wirttebärg-Bade sin erschti barlemäntarischi Ufgabe zerscht vun ere Landretkumferänz un ab Jänner 1946 vu dr Vorlaifige Volksverdrättig fir Wirttebärg-Bade ibernuu wore.,🔎
264,Landtagswahl in Baden-Württemberg 2011,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2011,Landdagswahl im Johr druf,FALSE,"Anne 2010 het d Bartei e wichtigi Roll bim Brotescht gege Stuegert 21 gspilt un isch mit 24,2 Brozät as zwootsterkschti Bartei us dr Landdagswahl im Johr druf firigange.",🔎
,,,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg,FALSE,"Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg im Merz 2011 händ i Griene mit 24,2 Brozänt vu dr Stimme s bescht Ergebnis uf Landesebeni iberhaupt iberchuu.",🔎
,,,Landtagswahl,FALSE,"Merz 2016, ai Dag no dr Landtagswahl, het si ihre Ruggdritt as Staatsministerin zum 18.",🔎
,,,Landdagswahl,FALSE,No dr Landdagswahl het di Dytsch Bahn am 29.,🔎
,,,am 27. Merz 2011 gwehlt,FALSE,", Wahlkrais un Stimmenaadail. Dr 15. Landdag isch am 27. Merz 2011 gwehlt wore. D Wahlperiod het am 1. Mai 2011 aagfange, d",🔎
265,Masturbation,Masturbation,Sälbstbefriidigung,FALSE,"Verschiideni sexuelli Verhaltenswiise si as „chrank“ iigschetzt worde: d Sälbstbefriidigung het me as ""gsundheitlig"" schädlig agluegt, und eso au die chindligi Sexualität.",🔎
,,,maschturbiert,FALSE,"I mene Häxeprozäss z Rotteburg (Württebärg) vo 1650, wo der Bärchtold-Stäubli erwähnt, (HWbDA 1.318 ach Birlinger 1874, I 162), het e Aklagte zuegä, das är i der Nacht i mene Wald i nes Gschirr maschturbiert heig u das vergrabe het, damit da druus e Glücksbringer entschteit wo für Rychtum söll sorge).",🔎
,,,Masturbiere,FALSE,"D Ejakulazion wird vo sexuelle Räiz usglööst, im Allgemäine bim Gschlächtsverchehr oder bim Masturbiere.",🔎
,,,Säubschdbefridigung,FALSE,"Um das z'erreiche, hets o öber Drogen u Sexualität informiert, was ou Aaleitig zor Drogeiinahm u zor Säubschdbefridigung umfasst het.",🔎
,,,Masturbazioon,TRUE,In däm Fall cha s zur Masturbazioon choo.,🔎
,,,Masturbierer,FALSE,"S ghäime Lääbe vom Salvador Dalí) het dr Dalí gschriibe, ass er e zwanghafte Masturbierer sig – was in sällere Zit e groosse Tabuubruch gsi isch – und er beschribt, wie äng sini Begäisterig für Kunst mit dr Sexualität verbunde isch.",🔎
266,Tegerfelden,Tägerfäld,Tegrfälde,TRUE,Septämbr 1832 z Tegrfälde; † 18.,🔎
,,,Tägerfälde,TRUE,"Usnahme hets z Zurzi u z Tägerfälde gäh, wo jewils i de Mehrheit reformiert si blibe, unter em Iifluiss vo de Stadt Züri im Amt Dietike un z Würelos, und wäge de Patronatsrächt vom ehemalige Chloschter Königsfälde z Birmischtorf u z Gäbischtorf hei sich in dene beide Ämter Reformierti chönne halte.",🔎
,,,Tegerfäld,TRUE,"Nochbergmeinde sind Räkige, Böbike, Längnau, Underändige und Tegerfäld.",🔎
267,Optoelektronik,Optoelektronik,optoelegtronischè Aaordnigè,FALSE,"Großi Mengè wörred hüt a optischè Sensorè hèrgschtellt, als Bildsensorè odder als Deil vo optoelegtronischè Aaordnigè.",🔎
,,,optische Verbindungen,FALSE,"Integrierte Optoelektronik: Angesichts zunehmender Signallaufzeiten insbesondere in langen Verbindungsleitungen (globale Interconnects) großer „System on a Chips“ wird darüber nachgedacht, diese elektrischen Leitungen durch optische Verbindungen zu ersetzen.",🔎
268,Geisingen,Giisinga,Geisinge,TRUE,"Zu niedrig isch des Fahrgaschtpotential erschine vo de noch Geisinge ygmeindete Dörfer Kirche-Huuse (1.128 Ywoner), Aulfingen (595 Ywoner) un Lipferdinge (829 Ywoner).",🔎
,,,Geisingè,TRUE,"Bi Kirchè-Huusè, èm Ortsdeil vo Geisingè, unterquert si zerscht d A 81 un mündet denn i d Doonau graad obberhalb vor dè Strõßèbrugg für d B 311 bi Geisingè.",🔎
,,,Gisingè,TRUE,"Belait sin Deilnämmer us Dettighoffè, Stockach, Singen am Hoèntwyyl, Emmingè ab Egg, Liptingè, Immèdingè, Fryburg im Briisgau, Mööringè, Grimmelzofè, Gisingè, Bärèdal, Falkau, Gurtwyyl, Düèngè, Utzèfäld.",🔎
,,,Gisinger,TRUE,"Nördlich vum Ort uff dè andèrè Sitè vum Aitrachdal volauft d L 185, wo durchs Aitrachdal am Südfuèß vo dè Längi bis zum Gisinger Ortsdeil Huusè gòt.",🔎
,,,Giisinge,TRUE,"Die folgende Städt und Gmoende grenzet a d Stadt Donaueschinge (im Uhrzoegersinn, agfange im Nordweschte): Vehrebach, Villinge-Schwenninge, Brigachtal, Bad Dürrheim (alli Schwarzwald-Baar-Kreis), Giisinge (Landkreis Tuttlinge) , Blumberg, Hifinge und Briilinge (alli Schwarzwald-Baar-Kreis).",🔎
269,Fußball-Weltmeisterschaft,Fuessball-Weltmeischterschaft,Wältmaischter,FALSE,Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 1972 Europamaischter und 1974 Wältmaischter wore.,🔎
,,,Füeßballwältmeischter,TRUE,"1998 – so wie au wider 2018 – isch Frankriich mit ere multikultürelle Nationalmannschaft Füeßballwältmeischter worde, vili Spiiler hänn iri Wurzle in de ehemolige Kolonie gha, vor allem us Nordafrika.",🔎
,,,Schutt-Wältmäisterschafte,FALSE,Näbe de Schutt-Wältmäisterschafte gälte si zur Zit as s grösste Sporteräignis uf dr Wält.,🔎
,,,Fueßball-Wältmaischterschaft,TRUE,Fueßball-Wältmaischterschaft isch vum 11.,🔎
,,,Wältmeischterschaft,FALSE,Är isch drümal zum Wälttorhüeter vom Jahr gwählt worde u het 2002 als erschte u bislang einzige Goali der Guldig Ball für e beschti Spiler bi der Wältmeischterschaft übercho.,🔎
,,,Manne-WM,FALSE,"D FIFA organisiärt Fuessballwettbewärb, drunter d Manne-WM- und d Fraue-Fuessball-WM.",🔎
,,,Wältmaischterschaft,FALSE,Dr U20-Wältmaischter vu 1979 het di argentinisch Nationalmannschaft 1986 z Mexiko as Mannschaftskapitän zum Gwinn vu dr zwoote Wältmaischterschaft no 1978 gfiert.,🔎
,,,Fuessball-Wältmeisterschaft,TRUE,"D Fuessball-Wältmeisterschaft 1934, ""ital. Campionato Mondiale Di Calcio"", isch die Zweiti ksi und hät vom 27.",🔎
,,,Tschutt-Wältmeisterschaft,FALSE,Anne 1930 isch die erschti Tschutt-Wältmeisterschaft usträit worde.,🔎
,,,Männer-Fueßball-Weltmeischterschaft,FALSE,Die 18i Männer-Fueßball-Weltmeischterschaft isch vom 9.,🔎
270,Weilheim an der Teck,Weile,Weile an dr Teck,FALSE,"Dô drvoo zeiget heit noh etliche zom Doil imposande Basaltkegl, zom Beischbiil dr Georgabärg zwischa Pfullenga ond Reitlenga, d Limburg bei Weile an dr Teck, dr Weiberg vo Metzenga ond dr Jusi bei Kohlbärg.",🔎
,,,Weila/Teck,FALSE,"An Kircha grenzd on ganzor Råeja vo Sdedd ond Gmaendena ã, em Urzåegor nåch, em Osda ågfanga: Schlierbach (Landgraes Gebbenga), Ohmda, Holzmada, Weila/Teck, Bissenga/Teck, Deddenga/Teck, Niirdeng, Bõẽng, Wendleng, Wärnao ond Notzenga (älle Landgraes Esslenga) Sdaddaedåelong.",🔎
,,,Weilheim an dr Teck,FALSE,"Nôch Bladdahard vorsiit’r noh sein Denscht als Vikar en Aua, Eldenga, en Ochsawang, en Weilheim an dr Teck, nomol en Aua ond schliaßlich noh en Eetlenga.",🔎
271,Wegenstetten,Wägestette,Wägestätte,TRUE,"Nochbergmeinde sin Roteflueh, Ormalinge, Buus und die aargauische Hellike und Wägestätte.",🔎
,,,Wägstette,TRUE,"Östlig vom Dorf lit d Hochebeni vom Wabrig, wo meh as e Kilometer breit isch und e Lengi vo meh as vier Kilometer het (bi Zuzge sait men ere Lohnbärg, bi Wägstette Hersbärg.",🔎
,,,Wegestette,TRUE,"Obedra lygge s soledurnische Chienbärg und d Gmeind Wölflinswil, undedra Gipf-Oberfrick, im Weschte Wegestette und d Baselbieter Gmeinde Ammel und Rooteflue.",🔎
272,Neobarock,Neobarock,neobarock,FALSE,Dr Baanhoof isch e representativs Geböid mit ere neobarocke Fassade und isch zwüsche 1905 und 1907 vom Emil Faesch und vom Emanuel La Roche baut worde.,🔎
,,,nöibarocke,FALSE,1865 het mä d Fassade vom Gaardesaal im nöibarocke Stiil umbaut.,🔎
,,,neubarocks,FALSE,S «Huus zum Paradiis» isch e neubarocks Woonhuus an dr Aeschevorstadt 13 z Baasel.,🔎
,,,neobarocks,FALSE,"1873–1875 het dr Johann Jakob Stehlin dr Jünger am Stäinebärg ä vierrängigs neobarocks Gebäud baut, wo am 7.",🔎
273,Kleiner Rat,Chliine Root,Chliine Rööt,TRUE,"Me het d Amtszite verlengeret und de «Chliine Rööt» (Exekutive) en Übergwicht ge und so hai die dominante, aristokratisch gsinnte Politiker fast unagfochte chönne regiere.",🔎
,,,Chlii Root,TRUE,"Dr Napoléon het dr Reding empfange und het im sogar versproche, in e baar Pünkt de Wünsch vo de Föderaliste nochzgä (d Abdrätig vom Frickdal, d Wiidervereinigung vo de Jura-Süddäler mit Helvetie, d Schaffig vo neu 23 Kantön, d Respektierig vo dr Neutralität), er het aber im Usdusch d Ufnahm vo sächs Unitarier in dr Chlii Root verlangt.",🔎
,,,Chläi Root,TRUE,"Wääred Johrhunderte het z Basel, wie in andere Stedt vo dr Eidgenosseschaft au, dr Chläi Root regimentiert und het dr Grooss Root wies em grad basst het, iiberüeft und kontrolliert.",🔎
,,,Chliini Rööt,TRUE,Chliini Rööt hai as Exekutive fungiert und zsämme mit sächzig bis zweihundert Bürger hai si wichdigi Entscheidige droffe.,🔎
274,Eislingen/Fils,Eislenge,Eisleng,TRUE,"An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).",🔎
,,,Eislenga,TRUE,"Merz 1927 z Eislenga, † 11.",🔎
275,Südafrika,Südafrika,Sidafrika,TRUE,"Diräkt derno isch e Burgerchrieg zwische MPLA, UNITA un FNLA uusbroche, wu au uusländischi Mächt yygriffe hän, in dr Hauptsach Sidafrika un Kuba.",🔎
,,,Südàfrik,TRUE,"D’r Kàpgaijer odder Fahlgaijer labt hàuiptsachlig en Südàfrik drum hàtt ar d’r Nàmma bikumma vu d’r Groosschtàdt Kap, odder àls zwaiter, fahl waga d’r Mova Fàrb vu sina Däckfattig.",🔎
,,,siidafrikanische,FALSE,Anne 1991 het si ne beruefsbezooge Praktikum im siidafrikanische Stellenbosch as Assistant Wine Maker vu dr Stellenbosch Farmers Winery gmacht.,🔎
,,,Republik Südafrika,FALSE,"Lesotho isch e Enklave in dr Republik Südafrika, het aber nie zue däm Staat ghert.",🔎
,,,Syydafrika,TRUE,"S Feschtywal het regelmässig en ussereuropäische Gaschtkoor wie dr Philadelphia Boys Choir (1992), dr Drakensberg Boys Choir us Syydafrika (1998), und im 2004 het dr Jugendkoor Santa Cecilia us Riversul (im Bundesschtaat São Paulo, Brasylie als Gascht s Feschtywal beryycheret.",🔎
,,,Sydafrigga,TRUE,"1998, zum 70-Joor-Jubileum, het e Rais nach Sydafrigga schtattgfunde.",🔎
,,,Süadafrika,TRUE,Sogar in Süadafrika het mr erfolgriich küeleri Küschderegione bstockt.,🔎
,,,Sidafrikanische Union,FALSE,"Allmee het sich s Ziil vun ere Koloni uusekrischtallisiert, wu noc h me Vorbild vu dr Sidafrikanische Union dur di europäische, wysse Sidler bstimmt gsii isch.",🔎
,,,südàfrikànischa,FALSE,Àuigscht 2022 z’ Nöi York) ìsch a südàfrikànischa Schàuischpìelera un Modäll gsìì.,🔎
,,,südàfrikànischer,FALSE,Ìhr Vàtter Dumisani Dlamini ìsch südàfrikànischer Kìnschtler üss’m Volk Zulu.,🔎
,,,Süüdàfrikà,TRUE,"D’ Warsan Shire ìsch rund um d’ Walt iiglààda worra, fìr ìhra Täckschta laasa — unteràndrem ìn Diitschlànd, Itààlia, Nordàmerikà, Süüdàfrikà un Kenia.",🔎
,,,südafrikanisch,FALSE,"Jänner 1957 in Johannesburg), heimatberächtigt und wohnhaft z Rüeschlike isch e südafrikanisch-australisch-schwyzerische Unternämmer und Manager.",🔎
,,,südafrikanische Kolonialzit,FALSE,"Wil Kapstadt die ersti Stadtgründig in dr südafrikanische Kolonialzit gsi isch, wird si mänggisch als „Mueterstadt“ (afrikaans: ""Moederstad"", änglisch: ""Mother City"") bezäichnet.",🔎
276,Unterseen,Unterseen,Untersee,TRUE,"Nochdäm dr Rhy dr Tail vom Bodesee, wo me Obersee nennt, bi dr änge Stell an dr alte Rhybrugg in Konstanz («Konstanzer Trichter») verloh het, fliesst er als Seerhy in drissig Santimeter tiefer glägene Untersee, bis er bi Stei am Rhy wider zumene Fluss wird.",🔎
,,,Unterseeä,TRUE,"De Name isch au i sinnere gallische Form erhalte im Flurname Interlappe (1228: ""Inderlappa"") und de Name vode Gmaind Unterseeä (1281: ""Undersewen"") isch e germanischi Öbersetzig vo dem.",🔎
,,,Underseeè,TRUE,Dezämber 1960 z Underseeè) isch e Schwiizer Mundartautor gsi.,🔎
277,Laufenburg (Baden),Laufeburg (Bade),Laufeburg,TRUE,"Di alti, hölzerni, ziigeldeggti Holzbrùgg, wo de Baumeischter Blasius Balteschwiler vo Laufeburg am Aafang vùm 19.",🔎
,,,nördligi Deil,FALSE,"(Laufeburg isch 1801 vom Napoleon em Rhii nooch in zwei Helfte deilt worde, dr südligi Deil ghört zur Schwiiz (Kanton Aargau) und dr nördligi Deil zu Dütschland (Land Bade-Württebärg).)",🔎
,,,südbaddischè,FALSE,Im Chleggau öschtlich übber diè link Wuètèhaaldè durrè lyt Traadingè un dè südbaddischè Gränzort Ärzingè.,🔎
,,,Chly-Laufèburg,FALSE,"D Hochrhybrugg isch è Strõßèbrugg, wo dè schwizer (Groß-Laufèburg) un dè dütsche Stadtdeil (Chly-Laufèburg) vo Laufèburg übber dè Hochrhy mitnand vobindèt.",🔎
,,,Lauffeburg,TRUE,"Z Lauffeburg isch d ""Städtlefasnacht"", wo vo Fasnachtsgruppe us de schwiizerischen und baadische Schwöschterstedt zäme organisiert wird.",🔎
,,,Laufèburg,TRUE,Dè Abschnitt zwischè Laufèburg un Murg isch vor è baar Johr zweigleisig uusbaut worre.,🔎
,,,Laufeburger,TRUE,"Es litt im üsserste Norde vo de Gmarkig Murg, nördlig vom Ortsdeil Oberhof und westlig vom Laufeburger Ortsdeil Rotzel.",🔎
,,,Lauffèburg,TRUE,D Hauptvowaltig isch z Lauffèburg.,🔎
,,,Rhine,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Rhine isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Dütsch Sprochadlas gmacht hed.",🔎
278,Germanisches Neuheidentum,Germanisches Noihaidetum,germanische Noihaidetum,FALSE,"I dem Raame het bsunders au s germanische Noihaidetum antinationalistischi Gruppierige vörebroocht, wääred z Osteuropa nationalistisch präägti Religioone au hüt no typisch sind.",🔎
,,,germanischi Noihaide,FALSE,"Vili germanischi Noihaide bruuched drum d Irminsul as e Symbol und Chennzaiche vo erer Organisatio, wobii d Metapher vom Widerufrichte vom Haidetum demit verbunde werd.",🔎
,,,Germanischi Noihaide,FALSE,"I germanischsproochige Piet wie Skandinavie, Tütschland, England oder Nordamerika sind Germanischi Noihaide verbraitet, wo sich vor alem uf d Edda abstützed, i keltischsprochige Piet wie Irland oder Wales isch s Druidetum wichtiger und i de Staate ene spiled ageblich indianischi Traditione, wie schamanistischi Praktike e grösseri Role.",🔎
,,,Noihaide,FALSE,"Ab 1983 sind d Externstai zomene regelchrecht Wallfartsoort för Noihaide, New Age-Ahänger und anderi moderni spirituelli Gruppierige woore, vor alem a de Walpurgisnacht und a de Summersunnwendi.",🔎
279,Skifahren,Skifahre,Schyfaare,TRUE,"Joorhundert isch Gargälle e Wintersportoort worde, wo am Schofbärg höchi Pischte zum Schyfaare het.",🔎
,,,Schyareal,FALSE,"Z’oberscht im Suvrettadaal lyt uf Samaadener Bode zwüschet am Corvigliahorn und em ""Piz Nair"" au no es chlyses Gebiet vom wyte Schyareal vo Sankt Moritz.",🔎
,,,Schyfaarer,FALSE,"Juli 1997, Bürger vo Hirschthal) isch e Schwiizer Schyfaarer.",🔎
,,,Schiigebiet,FALSE,Ftan und Suol hend zäme es Schiigebiet.,🔎
,,,Schgii,FALSE,"Dii Lit, wa dirüs pliibunt, ziets aber vilfach gliich nu regelmääsig zrugg in ds Wallis zum Verwandti und Fröinda ga z bsüechu, fer ga z Wandru oder Schgii z faaru; vil hent öi eiguni Feeriuhiischer im Wallis.",🔎
,,,Schyyrännlaiferi,FALSE,Februar 2016 ebe deert) isch e dytschi Schyyrännlaiferi un Bolitikeri gsii.,🔎
,,,Schiifaare,TRUE,"Fürs Schiifaare stönd hüt uf de ganze Alpgebiet über de Dörfer vil Gondelbaane, Sässellift und Schiilift.",🔎
,,,Schiifaarer,FALSE,"Bim alpiine Schiirenne (churz: Ski Alpin) faare d Schiifaarer uf ere Schiipiste, won e Kurs mit Door abgsteckt isch.",🔎
,,,Freestyle-Schyfahrerin,FALSE,Jänner 1991 z Gämf) isch e Freestyle-Schyfahrerin us dr Schwiiz.,🔎
,,,schiifahre,FALSE,"A der Diavolezza und em Piz Lagalb cha me schiifahre, und im Taal unde het Pontresina Aschluss as Langlaufareal vom Oberengadin.",🔎
,,,Schiipiste,FALSE,E Schiipiste för güebti Schiifahrer füert zrugg an Iltios wos au Schiilift för Afänger het.,🔎
,,,Schiiabfahrte,FALSE,"Für Wanderige im Summer, Schituure und Schiiabfahrte im Winter sind d Höchine vom Jaunpass und s ""Haanemoos"" zwüsche der Lengg und Adelboden bekannt, und es het Seilbaane uf d Bärge, so vo Erlebach ufs Stockhorn, vo Zwüüsimme ufe Rinderbärg, vo Saanemööser und Schönried uf d Bärge beidsyts vom Taal, vo Lengg ufs Haanemoos und ufe Bätelbärg, vo Gstaad us uf d Widmanett und uf d Wischpille und de Wassergraat und vo Gsteig zum Sanetschpass ufe.",🔎
,,,Schgiigebiet,FALSE,Dr Ferie- und Erholigsort Arosa chennt mr vor allem für schis schneesichere Schgiigebiet mit uber 70 Pistekilometer.,🔎
,,,Schyrönne,FALSE,"Er isch scho gly em Schyklub Ängelbärg byträtte, und für dä het er es bar Schyrönne vo de Juniore gwunne.",🔎
,,,Schyfahre,TRUE,Als Sportler het er sech trotz dere Yschränkig ufs Schyfahre verleit und uf e Slalom und e Riiseslalom im Stoo spezialisiert.,🔎
,,,Schi,FALSE,D Fédération Internationale de Ski (abkürzt FIS) isch dr internazionaali Schi-Verband.,🔎
,,,Schygebiet,FALSE,"Es het Wanderwäg, Route für Bärgtuure, Mountainbike-Trails, Schygebiet und vil Sehenswärts, bsunders Burge, Chile und Kapälle us em Middelalter.",🔎
,,,Schifahre,TRUE,"Im Sommer cha mer am Belche guet wandere, un im Winter losst sichs gmietlich Schifahre, wenns denn ämol Schnee het.",🔎
,,,Schifahrer,FALSE,Der Adolph Coors isch begeischterete Schifahrer gsi u isch 1998 i d Colorado Ski u Snowboard Hall fo Fame ufgno worde.,🔎
,,,schyfaare,FALSE,Me cha i verschidene Gägende vom Tal schyfaare.,🔎
280,Sauerstoff,Suurstoff,Süürstoff,TRUE,"S'Hauptgas vu dr Titanluft isch debi wie bi dr Erde dr Stickstoff, molekulare Süürstoff fählt degege erwartigsgmäss ganz.",🔎
,,,suurstoff,FALSE,"A dr Luft laufts langsam gälblich a, wills vom Luftsuurstoff oxidiärt wird.",🔎
,,,Sürstoff,TRUE,"Die 700 Kilometer hoch riichend Ionosphäri beśtoht us Schwäfel-, Sürstoff- un Natriumione.",🔎
,,,Sauerschtoff,TRUE,"Sell füürt dezuè, dass zum eintè s Düèfèwasser durch Wärmeabgaab a dè vill kälterè Atmosphärè abküèlt, zum anderè abber au mit Koll!èdioxid un Sauerschtoff uss dè Luft aagreicherèt wörd.",🔎
,,,Süürschtoof,TRUE,Sa hàt a hooch Ààtail àn Schtìckschtoof un Süürschtoof un hàt somìt oxidiarenda Verhaltnissa.,🔎
,,,Suurstoffuustuusch,FALSE,"Zudem werd de Suurstoffuustuusch im Hirni stärcher, d Ootmig verbesseret, de Herzchraislauf i Schwung broocht und ganz allgemain de Stoffwechsel agregt.",🔎
,,,Süürschtoff,FALSE,"Wàs m’r àls Luft bezaichna, b’schteht bii sehr klaina Wàsserdàmpfgehàlt (d. h. ìn Volumaprozant tockaner Luft mìt numma weenig Wàsserdàmpf) üss 78,08 % Schtìckschtoff (N2), 20,95 % Süürschtoff (O2) un 0,93 % Argon (Ar); d’rzüa sìnn Aerosola un Schpüaragààsa, drunter Koohlaschtoffdioxid (CO2) z’ fìnda, un ’s gìtt àui Methàn (CH4), Ozon (O3), Fluorchlorkoohlawàsserschtoffa, Schwaafeldioxid (SO2) un Schtìckschtoffverbìndunga.",🔎
,,,Oxygen,FALSE,"Osmium (Os, 76) Oxygen (O, 8) P. Palladium (Pd, 46) Phosphor (P, 15) Platin (Pt, 78) Plumbum (Pb, 82) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Plutonium (Pu, 94) Polonium (Po, 84) Praseodym (Pr, 59) Promethium (Pm, 61) Protactinium (Pa, 91) Q.",🔎
,,,Surstoff,TRUE,"Quecksilber (Hg, 80) R. Radium (Ra, 88) Radon (Rn, 86) Rhenium (Re, 75) Rhodium (Rh, 45) Roentgenium (Rg, 111) Rubidium (Rb, 37) Ruthenium (Ru, 44) Rutherfordium (Rf, 104) S. Samarium (Sm, 62) Scandium (Sc, 21) Schwefel (S, 16) Seaborgium (Sg, 106) Selen (Se, 34) Silber (Ag, 47) Silicium (Si, 14) Stibium (Sb, 51) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Stickstoff (N, 7) Strontium (Sr, 38) Sulfur (S, 16) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Surstoff (O, 8) T. Tantal (Ta, 73) Technetium (Tc, 43) Tellur (Te, 52) Terbium (Tb, 65) Thallium (Tl, 81) Theion (S, 16) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Thorium (Th, 90) Thulium (Tm, 69) Titan (Ti, 22) U.",🔎
,,,Suurschtoff,FALSE,"Bakterie zersetze dört d Schmutzschtoff, wobii me em Wasser dur nes Rüehrwärk schtändig Suurschtoff für de Abbau-Prozäss muess zuefüere.",🔎
281,Titisee-Neustadt,Titisee-Neistadt,Nöistadt,FALSE,Rötebach het e Bahnhof an dr nit elektrifizierte Bahnlinie vu Nöistadt nooch Doneeschige.,🔎
,,,Titisee-Neuschtadt,TRUE,"Nu a dè Ostflankè vum Fäldbärg sammlet sich d Abflüss in èm Hochdal bi Titisee-Neuschtadt, wo s denn dè Titisee bildet.",🔎
,,,Neuschtadt im Hochschwarzwald,FALSE,"D Züüg hèn vo dört wäg als RegionalSchnellBaanè (RSB) firmyrt un im Zwei-Stundè-Tagt vo Ulm bis Donaueschingè un witer übber d Höllèdalbaan bis Neuschtadt im Hochschwarzwald vokeert, wo mò uff elegtrisch bedribbèni Züüg gu Fryburg hèt umschtygè muè.",🔎
,,,Ditisee,FALSE,Är lyt im Hochschwarzwald zwisch em Fälberg im Weschte un em Ditisee im Oschte uf em Baan vu dr Gmai Hinterzarte uf rund sidweschtli vum Hauptort im Naturschutzbiet Eschegrundmoos.,🔎
,,,Neuschtadt,FALSE,Si umfasst d Berych vom Schwarzwald öppè sûdlich von èrè Linniè Fryburg–Neuschtadt.,🔎
,,,Ditisee-Neistadt,TRUE,"Nochbergmonde sin Sanderge im Norde, [Villinge-Schwenninge, d Untere Kirne un Eschinge im Oschte, Briilinge un Iisebach im Side, Ditisee-Neistadt im Sidweschte un Furtwange im Weschte.",🔎
,,,Neistadt im Schwarzwald,FALSE,"""Institut für Hirnforschung und allgemeine Biologie"", mänkmol au ""Hirnforschungsinstitut Neustadt"" gnännt) isch e privat Forschigsinschtitut gsii, wu s vu 1937 bis 1964 z Neistadt im Schwarzwald gee het.",🔎
,,,Neuschtadt im Schwarzwald,FALSE,Glychzitig isch diè Strecki bis Neuschtadt im Schwarzwald für dè Betrièb mit Elektrolokomotivè ygrichtet.,🔎
,,,Titisee-Nöistadt,TRUE,"Fridewiler isch e chleini Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald in Bade-Württeberg, öppe 10 km nordöstlich vu Titisee-Nöistadt im Schwarzwald.",🔎
,,,Titisee-Nejstadt,TRUE,"Dodryber nus underhaldet s Landrotsamt Ussestelle z Mille, z Titisee-Nejstadt un z (Alt-)Brisach.",🔎
,,,Neistadt,FALSE,Februar 1902 z Neistadt; † 10.,🔎
,,,Neustadt im Schwarzwald,FALSE,"Sie isch so e richtige Alemannin gsi, wo de Vater us Konschdanz und de Großeltere us em Linzgau (Owingen, Frickingen) und wo d Muetter und de andere Großpappe us de Familie Winterhalder, wo in Neustadt im Schwarzwald und drum enum Uhre hergstellt hond, herkummet isch.",🔎
282,Mercedes-Benz Group,Mercedes-Benz Group,Mercedes-Benz,FALSE,"Z Schliere häds vil Gwärbbetriib und grossi Firmene, zum Byschpiil d Druckerei vo dr NZZ un d Schwiizer Hauptsitz vo dr Mercedes-Benz und vo de Sony.",🔎
,,,Daimler,FALSE,"Churz druf hai unabhängig drvo z Cannstatt bi Stuttgart dr Gottlieb Däumler (spöter het er si Name zu Daimler gänderet), dr Wilhelm Maybach, und dr Siegfried Marcus z Wien ihri eigene Fahrzüg konstruiert.",🔎
,,,Daimler AG,FALSE,"Bekànnt ìsch Hombach àls Sìtz vun Smartville Hambach, wie dr ""Smart"" vun dr Daimler AG prodüziert wurd.",🔎
283,Hombrechtikon,Humbrächtike,Hombrächtikä,TRUE,Lutikä ghört zue dr Gmei Hombrächtikä.,🔎
,,,Hombrächtike,TRUE,"1896 händ d eidgenössische Rät ei Konzession für e normalschpurigi Bahn vo Uschter über Mönchaltorf–Gossau–Ottike nach Grüenige erteilt und vo dete nach Hombrächtike, wo en Aschluss a d äbefalls projäktiirti Uerikon-Bauma-Bahn (UeBB) erfolge sötti.",🔎
284,Hinterrhein,Hinterrhii,Hinderrii,TRUE,"S gliichnamige Tal erstreckt sich vo Versam gäge Süüde bis uf Thalkirch, wo da Safierberg, en Saumpfad-Übergang uf Splüge is Gebiet vom Hinderrii füert.",🔎
,,,Henderrhii,TRUE,"Am nordöstliche Abhang vom Gipfel entspringt de Henderrhii, en Quällfluss vom Rhii.",🔎
,,,Hinterrhytal,FALSE,"Sils im Domleschg (rätoromanisch ""Seglias"") isch äs Dorf und e Gmaind im Hinterrhytal, gnauer i dr underschte vu dry Talchammere, im Domleschg.",🔎
,,,Hinterrhydaal,FALSE,"Es wird traditionell im Bündner Hinterrhydaal, also im Imbode, em Heinzeberg, em Domleschg, em Ferreradaal ùn em Schams gschwätzt.",🔎
,,,Hinterrhy,TRUE,"70,1 % d Umgangssprooch, im Hinterrhy aber numme für 24,2 %.",🔎
,,,Hinterrhydal,FALSE,"D Lukmanièrbaan isch lang favorisyrt gsi, well Passschtrõss übber dè San Bernadino ganz i dè Nôchi (im Hinterrhydal) vum Lukmanièr als Steilvorlaag schu anno 1822 baut worrè isch, un d Nordzuèfaart vum Lukmanièr zwar vo Züri uus grossi Umwäg erzüügt hèt, abber voglychswys gringi Stygig ghaa hèt un sich wit gègè dè Alpèhauptkamm hyzogè hèt.",🔎
,,,Hinderrhii,TRUE,"De Vorderrhy i de Surselva (im Bündner Oberland) am Oberalppass, de Hinterrhy am Rhywaldhorn i dr ehmolige Gmeind Hinderrhii.",🔎
,,,Hinderrhytaal,FALSE,D Gmeind Tschappina lyt ufem Bärg näben em Hinderrhytaal oben a Thusis und Flerde.,🔎
,,,Hinderrhytal,FALSE,Es isch dr middler Teil vom Hinderrhytal.,🔎
,,,Hinterryh,TRUE,"S Biet wird ""(im Uhrzaigersinn ab Nord)"" umgränzt vum Hinterryh, Hüscherebach, Splügepass, Liro, Mera, em Oschtarm vum Comer See, dr Po-Ebene, em Lago Maggiore, Tessin, Moësa un em San-Bernardino-Pass un deckt e Flechi vu 2600 km2.",🔎
,,,Hinderrhy,TRUE,Em Rhy siner beide Quellflüss Vorderrhy und Hinderrhy entspringe im Schwizer Kanton Graubünde.,🔎
285,Credit Suisse,Credit Suisse Group,CS Holding,FALSE,"Wo d SKA im 1997 in de CS Holding ufgangen isch, isch er us em Generaldirektorium usgstiige und isch de CS witerhin als Berater zur Verfüegig gschtande.",🔎
,,,Kreditaastalt,FALSE,"Na im glyche Jaar isch uf syni Iniziative d Nordoschtbaan uf t Bei gstelt woorde und 1856 dänn d Kreditaastalt, wo bsunders au für s Gält vo de grosse Ysebaanprojäkt glueget hät.",🔎
286,Basken,Baske,Vaskonen,FALSE,"742 het sich dr Theudebald zomme mit dr Vaskonen, dr Bajuwaren un dr Sachsen im Elsass gege d Husmeier Karlmann un Pippin III. erhobe.",🔎
,,,baskisch Volk,FALSE,"S Baskisch (euskara) isch e isolierti Sproch, wo im Baskeland (französisch-spanischs Gränzgebiet) bim baskisch Volk gschwätzt wird.",🔎
,,,baskische,FALSE,"S Wort Elz leitet sich us ere vor-indoeuropäischè Wortwurzle al/el fer fliessends Gwässer ab, wo us ere mit em baskische verwandte Sproch stamme dürft.",🔎
,,,bàskischa,FALSE,"Ar ìsch dr Suhn vum Michel Fillon, a Notàr, un vu dr Anne Soulet, a bàskischa Historikera.",🔎
287,Tschechische Sprache,Tschechische Sprache,tschechisch,FALSE,"D'Bezeichnig ""Chreis"" fer e politischi Irichtig mit Verwaltigsufgabe got uf s'tschechisch Wort ""kraj"" (=Land) bis ins Middelalder zruck.",🔎
,,,tschechische Schpraach,TRUE,"Im Sanskrit gits es bsundere Zeiche für s vokalische l, au i dr tschechische Schpraach chunnt l als Vokal vor.",🔎
,,,Tschechische,FALSE,"Polnisch isch nöch verwandt mit em Kaschubische, em Tschechische, em Slowakische und em Sorbische, wo vonere Minderheit in Dütschland gschproche wird.",🔎
,,,Tscheechisch,FALSE,"S’ Wort „krasavice“ bediitet uff Tscheechisch „scheena Fràui“ Ìn da Videos ìsch sa fräizììgig ààgezooga gsìì, hàt äffentligt ìwwer Säxuàliteet grädd mìt Ààschpììgelung uff d’ Pornokültüür un hàt d’ plàstischa Schirürgii globt.",🔎
,,,tschechische,FALSE,"Sit 1709 staat im tschechische Ostrov (früener Schlackenwerth, Böhme) und sit 1714 im badische Rastatt z Dütschland, es Eisidler Gnadebild.",🔎
,,,Tschechisch,FALSE,"Hütt underscheidet mer zwüschä Ostslawische (Russisch, Wiisrussisch, Ukrainisch), Weschtslawischä (Polnisch, Tschechisch, Slowakisch, Kaschubisch, Sorbisch) und Südslawische Spraache (Slowenisch, Kroatisch, Serbisch, Makedonisch, Bulgarisch).",🔎
288,Nomenklatur (Biologie),Nomenklatur in dr Biologii,binominal Nomenklatur,FALSE,"Uflag vu ""Systema Naturae"") die binominal Nomenklatur verwendet, die sitdem au fer alli Organisme Geltig het.",🔎
,,,nomenklatorische Cod,FALSE,"D Reegle wie wüsseschaftligi Nääme für Taxa bildet wärde, si dr Inhalt vom entsprächende nomenklatorische Cod.",🔎
,,,Nomenklatur vu de klassische Systematik,FALSE,Si isch die historisch bedütsamst Klassifikation fer d'Idailig vu de Organisme un wird in de Nomenklatur vu de klassische Systematik ibersichtlich dargstellt.,🔎
,,,Nomenklatur,FALSE,"Es git Wüsseschaftler wo d Taxonomii in dr Biologii mit dr Süstematik vo de Lääbewääse gliichsetze, anderi gseen d Süstematik as d Wüsseschaft vo dr Vilgstaltigkäit vo de Organisme und d Taxonomii as d Leer vo iirer Klassifikazion, e Klassifikazioonsschema, wo sich uf d Ergäbniss vo dr Süstematik und dr Nomenklatur stützt.",🔎
289,Überzeugung,Überzüügig,Überzüügige,TRUE,"Als real gältet öbbis, wo kä Illusion isch und au nid abhängig isch vo de Wünsch oder Überzüügige vom ene Äinzelne.",🔎
,,,Überzügtsi,TRUE,"Wäared dr äänlig Begriff „Religiosidäät“ d Eerfurcht vor dr Ornig und dr Vilfalt in dr Wält und die ""allgemäini"" Empfindig von ere dranszendänte Wirkligkäit mäint, wo nid cha erklärt oder bewiise wärde, mäint mä mit „Glaube“ s Überzügtsi vo dr Leer von ere ""konkrete"" Religion (oder Filosofii).",🔎
290,Hochdorf LU,Hoofdere LU,Distrikt Hochdorf,FALSE,Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Distrikt Hochdorf ghört.,🔎
,,,Hofdere,FALSE,"Ämme (amtlech ""Emmen"") esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.",🔎
,,,Dischtirkt Hochdorf,FALSE,Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Dischtirkt Hochdorf ghört.,🔎
,,,Hooftere,FALSE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Hoofdere,FALSE,"  Hoofdere (amtlech ""Hochdorf"") esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Hoofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.",🔎
,,,Hoftere,FALSE,"Grösseri Dörfer im Seetal sind, vo Süüde här gseh, Eschebach, Hoftere, Ballwil, Ärmesee, Hitzkirch, Mäischterschwande, Böiel, Seenge, Boniswil, Seon und Egliswil.",🔎
,,,Hochdorf,FALSE,"In dr Stadtdeil Ebnet, Hochdorf, Kappel, Lehe, Munzige, Obfige, Dienge un Walderschhoufe, wo erscht bi dr Gmeireform 1971–75 igliderte worre sin, isch d Ortschaftsverfassig igfüehrt worre.",🔎
,,,Dischtrikt Hochdorf,FALSE,Di drü Dörfer vom Amt Merischwand hei in dere Ziit zum Dischtrikt Hochdorf ghört.,🔎
291,The Beggar’s Opera,Im Bättler si Opere,Beggar’s Opera,FALSE,"Mit Carey zämme het er au 1737 d Opereparodii ""The Dragon of Wantley,"" wo si erfolgriichsts Wärk worde isch und mee zitgenössischi Uffüerige erläbt het as im Gay si ""Beggar’s Opera.""",🔎
,,,The Beggar's Opera,FALSE,"Uf sim Graabstäi stoot si Spruch: Im Gay sis bekanntiste Wärk isch s Teggstbuech zum satirische Singspiil ""The Beggar's Opera"".",🔎
292,Schönau im Schwarzwald,Schönau im Schwarzwald,Schännau,FALSE,Februar 1960 z Schännau) isch sit em 1.,🔎
,,,Schöne,FALSE,"Vo dört fließt si witer uf Schlechtenau, Gschwänd un Utzefeld, dann an Schöne vrbi uf Wembech, Fröhnd, Mambech, Atzebach und bis uf Zell.",🔎
,,,Scheenau,FALSE,"Die Schneider von Schönau isch a Komischa Opr en drei Akt vom hollendischa Kombonischda Jan Brandts-Buys (1868 bis 1933), wo abr et – wia dr Titl vrmuada lôôt – em badischa Scheenau schbiilt, sondrn em wirdabergischa Schwarzwaldstädtle Liibazell.",🔎
,,,Schennau,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Scheenauer,FALSE,"Deam widerom sei Vaddr, dr Fridolin Weber, ischt a Scheenauer Amtmann en Zell em Wiisadal.",🔎
293,Region Nordschwarzwald,Region Noordschwaarzwald,Noordschwaarzwald,FALSE,Är ghèèrd zue dr Region Noordschwaarzwald im Regierigsbezirk Chaarlsruei.,🔎
,,,Regio Nordschwarzwald,TRUE,Är ghaerd zom Regirongsbezirk Karlsrua ond isch on Dåel vo dor Regio Nordschwarzwald.,🔎
294,Schwarzwälder Schinken,Schwarzwälder Schenga,Schwarzwälder Schenka,TRUE,"Dia moischte essad gern d’Lensa mit Spätzla ond Soidawirschtla, mr ka na au no Kassler, (grauchte) Baurabratwurscht, Bauch, an harda Zipfl Schwarzwälder Schenka oder so ebbas neidoa, manche kochet au no Schwarta mit, damit nix omkommt.",🔎
,,,Schwaazwäldr Schehga,TRUE,"Essa ond Drenga, wia s en de Ardikl Backa, Gletzabrod, Schwäbische Küche, Sauergraud, Schwaazwäldr Schehga, Dampfnudla, Mmoschd ond Woi zoigt wurd als an normala Zuaschdand parat z hann, macht a Doil vom Lebensgfühl aus.",🔎
295,Phonologie,Fonologii,fonologischi,FALSE,"Öbbe 85 % vo de hütige Zäiche enthalte aber fonologischi Informazioon und si us zwäi Komponänte zämmegsetzt, wo äini von ene d Bedütig aagit und die anderi für e Morfeem mit ere äänlige Ussprooch stoot.",🔎
,,,Phonologii,TRUE,D'Unterschid zum Latiinische hänn sowohl d'Phonologii wie au d'Morphologii un d'Syntax umfasst.,🔎
,,,Phonology,TRUE,"Für ne spezifischi Sprach z schrybe, bruuchts bi de Tengwar - genau wi bi allnen andere Schrifte - e spezifischi Orthografy, wo sech nach der Phonology vo dere Sprach richtet.",🔎
,,,Luut,FALSE,"Vo woo chunt weli Ändig?, und zum Zwäite nu de Luut und vil au de Forme, aber nie de Sintax gwidmet gsy sind.",🔎
,,,Fonology,TRUE,De Moulton isch i zwoo verschidene Forschigsrichtige tëëtig gsy: i de Fonology und im Frömdspraachenunterricht.,🔎
,,,fonologisch,FALSE,Typischi Merggmool vom Französische sin dr Verluscht vo der fonologisch dischtinktive Betonig u ds komplexe Vokalsystem.,🔎
296,Europäisches Parlament,Europäischs Barlemänt,Öiropäische Parlamänt,TRUE,"Ane 1979 het derno s Öiropäische Parlamänt die visuelli Vilfalt welle korigiere, und so isch bim Öiroparoot und bim öiropäische Parlamänt abgmacht worde, ass sid 1986 dä blaugääl Stärnefahne s Zeiche vo alnen Instituzioone vo dr EG wärdi.",🔎
,,,Europàpàrlamant,FALSE,Sa ìsch z’äärscht ìn Politik z’ Hénin-Beaumont (Pas-de-Calais) engaschiart gsìì un ìsch zitter 2019 Àbgoordneta ìm Europàpàrlamant.,🔎
,,,Europäische Barlemänt,TRUE,"Uf europäischer Ebeni isch Bindnis 90/Di Griene mit andere griene Barteie zur Europäische Griene Bartei zämmegschlosse, wu d Mitglider dervu im Europäische Barlemänt zur Fraktion Di Griene/Europäischi Freji Allianz (Grieni/EFA) ghere.",🔎
,,,Öiropäischi Parlamänt,TRUE,Spöter isch er dr Presidänt vom Öiropäischi Parlamänt gsi.,🔎
,,,Europäisch Barlemänt,TRUE,"S Europäisch Barlemänt vergit um dää Dag alljohr dr Sacharow-Bryys, d Organisation Reporter ohni Gränze ihre ""Mänscherächtsbryys"".",🔎
,,,Europaabgordnete,FALSE,Vu 2005 bis 2008 isch si Mitarbaiteri vu dr Europaabgordnete Elisabeth Schroedter un vu 2008 bis 2009 Referänti fir Usse- un Sicherhaitsbolitik vu dr Bundesdagsfraktion vu Bindnis 90/Di Griene gsii.,🔎
,,,Europaparlamänt,FALSE,"Strosburi isch „Europahauptstadt“ (Capitale de l'Europe), mit m Europarot, m Europaparlamänt und m Europäisch Grichtshof für Menscharechte.",🔎
,,,Europaparlament,FALSE,CDU un CSU sin Mitglid vu dr Europäische Volkspartei (EVP) un ihri Abgordnete im Europaparlament Mitglider vu dr EVP-Fraktion.,🔎
,,,Öiropäischa Pàrlamant,FALSE,"Vu 1989 bis 1992 ìsch’r pàrlamäntàrischer Àssistant vun Ecolo ìm Öiropäischa Pàrlamant gsìì, un vu 1992 bis 1994 Nàzionàlsekretär vu sinera Pàrtei.",🔎
,,,Europäische Parlamänt,TRUE,"Us de ""Hohe Behörde"" isch di Europäischi Kommission worde, wo under dr Leitig vom EU-Kommissionspresidänt stoot, us em ""Ministerrot"" (Legislative), em hütige ""Rot vo de EU,"" un us de ""Beratende Versammlig,"" wo s Europäische Parlamänt worden isch.",🔎
,,,EU-Parlament,FALSE,"D' Europaparlamäntsfraktion isch d' linki europäische Fraktion, wu sich vili vorschideni linkssozialistische bis zu dä kommunistische Parteiä vun Europa im EU-Parlament z Strosburg dinn zomä gschlossä hän.",🔎
,,,Öiropääisch Pàrlàmant,TRUE,’S ìsch d’ zeehnta Wààhl zem Öiropääisch Pàrlàmant gsìì.,🔎
,,,Öiropààbgordneta,FALSE,"Sa ìsch z’äärscht vu 2015 bis 2021 Regionààlräätin vun Näi-Àkwitània gsìì, un d’rnooh Öiropààbgordneta vu 2019 bis 2022.",🔎
,,,Öiopäischa Pàrlàmant,TRUE,"Ìm Àwrìl 2019 ìsch geega dr Julien Odoul a Ärmìttlungsverfààhra waaga Heehlaräi vu Missbrüüch vun äffentliga Galder iiglaita worra, ìm Ràhma vu dr Àffara vu da pàrlamäntààrischa Mìtàrwaiter vum Front National ìm Öiopäischa Pàrlàmant.",🔎
,,,Europäisch Barlemämt,TRUE,"April 2015 het s Europäisch Barlemämt aagregt, am 2.",🔎
,,,Öiropààbgoordneta,FALSE,"Bii da Kàndidààta sìnn a Minìschtera — d’ Sonia Backès —, säcks frànzeescha Àbgoordneta, sììwa Öiropààbgoordneta, 119 Senàtoora (dàs ìsch äbba 70 Prozant vu da Üssschaidanda) un säcks Vorsìtzenda vu Départementsräät.",🔎
,,,Öiropaparlamänt,FALSE,"D Öiropawahl, also die diräkti Wahl vo de Länderabgordnete is Öiropaparlamänt, isch immer wider prägt vo de aktuelle poltische Inträsse ufem Kontinänt.",🔎
,,,Europäischa Pàrlamànt,TRUE,"Ìm Dezamber 2012 hàt s Europäischa Pàrlamànt bschlossa, àss s EuroVelo-Netz ìns Projakt TEN („Trans-European Networks“, uf Anglisch) ufgnumma sott wara.",🔎
,,,Öiropäischa Pàrlàmant,TRUE,"Àlla Kìnder därfa ìn dia Schüal gànga, àwwer d’ Schialer wara noh-n-em Schtàtüs un Berüaf vun ìhra Äältra üssgwählt —d’ maischta Schialer sìnn àlso Kìnder vu Beàmter vum Öiropäischa Pàrlàmant odd’r vun àndra öiropäischa Orgànisàzioona, so wia vu Diplomàta un Fiahrungskräfta vu mültinàzionààla Konzärner.",🔎
,,,Öiropàpàrlamant,FALSE,Sa ìsch ìns Öiropàpàrlamant g’wählt worra.,🔎
,,,Europabarlemänt,FALSE,"Im Johr 1989 hän d REP mit je iber 7 Brozänt vu dr Stimme in s Europabarlemänt un s Berliner Abgordnetehuus chenne yyzie, die Erfolg aber nimi chenne widerhole.",🔎
,,,Öiropääisch Parlemänt,TRUE,Es Biispiil für e Versammlig von ere länderübegriifende Instituzioon isch s Öiropääisch Parlemänt vo dr Öiropäische Union.,🔎
297,Fraumünster,S Fraumöischter z Züri,Faumöischter,FALSE,"Im Middelalter hät’s daa nu e ganz e chlyses Doorf gha, es git es Dokumänt im Archyv vom Faumöischter vo ane 915, wo säit, z Schwamedinge siged dazmal nu grad zää Hüüser gsi.",🔎
,,,Fraumoischter,FALSE,"S Fraumoischter z Züri schrybt in dere Urkunde vo Persone us em niedere Adel, wo sich widerrechtlich Abgabe aageeignet hei, doderbi au Lüt us Woleschwil u de Umgebig.",🔎
,,,Fraumünsterschuel,FALSE,Er isch e Zitli z Äisiidle gsi und denn zrugg uf Züüri und dört isch er Leerer an dr Fraumünsterschuel worde.,🔎
,,,Fraumöischterchile,FALSE,"Er het grossi farbegi Fäischter für d Stadtchile z Frauefäld, d Dorfchile vo Adelbode und s Groossmöischter und d Fraumöischterchile z Züri und na für anderi Oort gstaltet.",🔎
,,,Fraumöischterchlooschter,FALSE,1837 isch s Staatsarchiv im ehemolige Fraumöischterchlooschter i dr Stadt Züri ygrichtet worde.,🔎
,,,Fraumöischter,FALSE,"Im Mittelalter sind d Burg uf em Lindehoof und s Fraumöischter, wo de König Ludwig de Tüütsch ane 853 a de Limet gründet hät, regionaali Zäntre vom Herzogtum Schwaabe gsy, wo sich naadisnaa drumume d Stadt entwicklet hät.",🔎
,,,Fraumöister,FALSE,"Im Jaar 858 het de Ludwig de Tüütsch de Hof ""Chama"" am Zürcher Fraumöister gschenkt.",🔎
298,Angelsachsen,D Angelsaggse,Angelsachse,TRUE,"Johrhundert uf 16 reduziert, d Angelsachse hond seit em 9.",🔎
,,,Angelsaggse,TRUE,"Scho bevor d Angelsaggse uf dr Insel aacho sin, hen si Wörter usem Latiinische übernoo gha, d meischte vo denne Wörter finde sich deswege in äänlicher Form au in de andre germanische Sprooche.",🔎
,,,angelsäggsische,FALSE,Di brythonische Sprooche sin derwyylscht de angelsäggsische Bsiidlig vo Ängland ge Weschte abdrängt worde.,🔎
,,,angelsächsisch,FALSE,"De angelsächsisch Donnergott ""Þunor"" isch mitem römische Gott Jupiter glichgsetzt wore und e Stell imene alte Text, erwähnt sis ""füürigi Bieli"".",🔎
,,,säggsische,FALSE,"Januar 1938 z Deutschbaselitz, hüt en Ortsdäil vo Kamenz in dr säggsische Oberlausitz) häisst äigentlig ""Hans-Georg Kern"" und isch e dütsche Mooler und Bildhauer.",🔎
,,,angelsäggsischi Invasore,FALSE,"S'Bretonischi gôht uf d'Schprôch vo brittanischi Ywanderer zruck, wo im 4te un 5te Jôhrhundert vor angelsäggsischi Invasore us Britannie nôch Aremorica gflüchtet sin.",🔎
,,,angelsächsischi,FALSE,"De angelsächsischi ""Flursege"" isch e Mischig us christliche und haidnische Element, wo d Erde abetet werd.",🔎
,,,angelsächsische,FALSE,"S Trückli vo Auzon vergliicht noch dere Dütig die christlich Hailsbotschaft, wo d Vereerig vom Jesus (-chindli) und de jungfröiliche Muetter Gottes mit de drai Kulture, wo maassgeblich ade Bildig vode angelsächsische Gsellschaft betailigt gsii sind: de Kelte, de Römer und de Germane.",🔎
,,,Angelsachs,FALSE,"Dr Offa vu Mercia, 757 bis 796, isch dr erscht Angelsachs gsii, wu si Chenig vu Ängland gnännt het (774).",🔎
299,Literatur,Litratuur,Litratur,TRUE,"Währed dr Alexander drbii – aber nid nume – dr naturwüsseschaftlige Forschig neui Horizont ufdoo het, het sich dr Wilhelm vor allem mit kulturwüsseschaftlige Zsämmehäng wie dr Bildigsproblematik, dr Staatstheorii, dr analytische Betrachtig vo Sprooch, Litratur und Kunst beschäfdigt, het Reforme im Schuel- und Hochschuelwäse duregfüehrt und isch e preussische Diplomat gsi.",🔎
,,,Literatuur,TRUE,"Vo 1964 bis 1971 hät er an Uniwërsitëëte vo Züri und Fryburg im Üechtland Germaanischi Filology, Tüütschi Literatuur, Volchskund, Schwyzergschicht und Allgimäini Spraachwüsseschaft gstudiert.",🔎
,,,Literaturgselschaft,FALSE,Der Hebelbund – oder eigetlech ofiziell Hebelbund Löörech – isch e Sprooch- und Literaturgselschaft z Löörech.,🔎
,,,Litteràtür,TRUE,Ar hàt Philosophii un moderna Litteràtür ìn dr Üniversität vu Besançon gstudiart.,🔎
,,,literarischi Gattig,FALSE,"D Legände isch e Teggschtsorte oder gnauer e literarischi Gattig, wo mit em Määrli und dr Saag verwandt isch.",🔎
,,,LItratuur,TRUE,"So wie die äänlige Schaner Science Fiction und Horror findet mä d Fantasy in dr LItratuur und im Film, weniger in dr Muusig und dr bildende Kunst.",🔎
,,,Verzelltradizioon,FALSE,"Es isch drzue z sääge: Bi allem isch es nume chly kurioos – eso eifach us der Sicht vom Mundartlexikon – , ass men i die so wie zuefellig zämegstifleti Ufzellig fascht nüüt vo der ryychen und vilfältige Schwiizer Sproochlandschaft mit all dene Dialäkt und Idioom und Patois und au nume ganz weneli doo und dört vo der bedüütende Verzelltradizioon i de Landesteil gnoo het.",🔎
,,,Literaturgschicht,FALSE,Ds Schwiizerische Literatuurarchiv (SLA) vor Schwiizerische Nazionalbibliotek z Bärn isch es Archyv für Dokumänt vo dr Literaturgschicht.,🔎
,,,Liddratuur,TRUE,"Es handlet sich mäistens um Wärk vo dr Liddratuur im witeste Sinn, wo vo Schriftsteller, Fachbuech-, Leerbuech-, Sachbuech-, Dräibuech-, Färnsee-, Opere- oder Büüniautore gschriibe wärde.",🔎
,,,Dialektliteratur,FALSE,"Bi däm Verein mache meh als hundert Dialäktautoore und -autoorinne mit oder sind früener drby gsi, die meischte vonne chöme us em düütschsproochige Gebiet; und es het derby au anderi Organisazioone, wo sech für d Dialektliteratur und für Minderhäitesprooche angaschiere.",🔎
,,,liderararische,FALSE,Lidderadurdeorediger schdudiere d liderararische Aawendig vure na Schproch.,🔎
,,,Literaat,FALSE,"E Biograaf,(altgriechisch βίος ""bíos"" „Lääbe“ und γράφειν ""gráphein"" „schriibe“) isch dr Verfasser von ere Lääbensbeschriibig (Biografii), as Fachhistoriker, Sachbuechautor, Familieforscher, as Literaat oder Laie.",🔎
,,,literarischè,FALSE,"D Yfüürig vo gschlossenè Füürerhüser gôt uff dè Ysebaapionyr Max Maria von Weber zrugg, wellè diè Strapazè vo dè Lokfüürer un Heizer vo allem i dè winterlichè Johreszit us eigner Aaschauig kennt hèt un i sinèm literarischè Wärk beschribbè hèt.",🔎
,,,Lidradur,TRUE,"Drbei wechlad s Gebied zwischa Lidradur, Liadermacher, Felmmacher ond Kabarett Bei dr erschda Vrleihong war d Lidradur draa Dr Preis isch an Liedrmachr ganga Publikumspreis: Thomas Felder vo Reidlenga Beim Kabarett hod ma zwoi erschde Preis vrdoild- Publikumspreis: Grubb ""Volksdampf"" Publikumspreis: Gluzer aus Raodeburg Publikumspreis: ""Subbr Sach"" mid em Trickfilm ""Drohtesl-Cowboys""  Publikumspreis: Hiltrud Stoll ond Franz Auber (""Hillu's Herzdropfa"") Publikumspreis: Mathilde Zimmerer Internetpreis: Gäumoggel",🔎
,,,Internet-Literatur,FALSE,Es entwiklet sech die eigeti Gattig vo der Internet-Literatur.,🔎
,,,literarische Texte,FALSE,"Als Schriftschteller werded Persone gnennt, wo im Verfasse vo eigene literarische Texte ihre bruefliche Schwerpunkt setzed.",🔎
,,,literarischs,FALSE,"Mit dr Zyt het dr Verlag es literarischs Programm ufbout, mit de Schrifte vo Autoore us dr Schwiiz, veräinzelt au mit Wäärch in ere Düütschschwiizer Mundart.",🔎
,,,literarische,FALSE,"Dr Charakter vo dr Stadt isch dr Inhalt von e Hufe literarische, musikalische und künstlerische Interpretazione.",🔎
,,,Litradur,TRUE,"Des Môrgabläddle hôt a viilfäldiga Mischong vo litrarische Artikel ghet: Reisebericht, Gedicht, Lebenserennronga, Uffsätz ibr d Bereich Litradur, Gschicht, Kunscht ond Nadurkunde.",🔎
,,,Literatûr,TRUE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,literarischi,FALSE,"Dezue ghöred insbesunderi literarischi, künschtlerischi, aber au wüsseschaftlichi Arbete und sit einiger Ziit au Software.",🔎
,,,Liddratur,TRUE,"in dr Huusmuusig, dr Innearchidekduur und au in dr Chläidermoode), uf dr andere Site uf d Liddratur vo dere Zit, wo men em vilmol s Etikett «prosaisch» oder «konservativ» git.",🔎
,,,Gägewartsliteratur,FALSE,"Z Bärn het är als Kritiker vo der dozmolige Gägewartsliteratur gwürkt, und är het sech immer für d Mundartdichtig ygsetzt.",🔎
,,,Literaturuustellig,FALSE,Im dritte Stock het e Literaturuustellig mit Sache vu dr Rezeption un vu Inschtitutione rund um dr Dichter.,🔎
,,,Lìteràtüür,TRUE,"Ìn ìhra Liader wìrd um Gaischteszüaschtànd, d’ Schwiarigkaita-n-ìn da Jugendsjoohra, Salbschtliawa, Aigasìnnligkait un d’ Folga vu dr Beriahmthait grädd, villmol ìn Bezug zu dr Lìteràtüür, dr Filosofii un Konzäpter üss dr Seelakunda.",🔎
300,Exarchat von Karthago,S Exarchat vo Karthago,Exarchat vo Kathago,TRUE,In Africa het dr Maurikios s Exarchat vo Kathago und z Italie das vo Ravenna iigrichdet.,🔎
,,,Exarchat vo Karthago,TRUE,"D Aasicht vo dr eltere Forschig, das sig dr entschäidendi Schlag für die spootantiki Ökonomii vo Afrika gsii, isch hüte revidiert worde: S Gebiet het vilmee non emol e Blüetezit erläbt und as Exarchat vo Karthago vo 590 aa sogar e gwüssi Sälbstständigkäit.",🔎
,,,Exarch vo Karthago,TRUE,"Dr Herakleios dr Elteri, dr Exarch vo Karthago het sich mit dr byzantinische Opposizioon zämme do.",🔎
301,Sri Lanka,Sri Lanka,Lanka,FALSE,"De bösi Dämon Ravana, wo öber Lanka gherrscht het und d Sita graubt het, isch siin Halbbrüeder.",🔎
,,,singhalesischi,FALSE,Oktober 2000 bi Colombo) isch e singhalesischi Bolitikeri gsii.,🔎
,,,Ceylon,FALSE,Si häi Zwüschestazione in Sumatra und Ceylon (hüte Sri Lanka) gmacht und dr Marco Polo het d Kulture dört beschriibe.,🔎
302,Heinrich Brockmann-Jerosch,Heinrich Brockmann-Jerosch,Heinrich Brockmann,FALSE,"Im nämlige Joor het si ire Stuudiekolleg Heinrich Brockmann ghyroote, wu doodmool Assischtänt vum Carl Schroeter gsii isch.",🔎
,,,Brockmann-Jerosch,FALSE,"Doderby het er näbe Aasätz vum Schröter, vum Brockmann-Jerosch, vum Rübel un vum Flahault au sonigi vum Robert Gradmann ufgriffe, wu zem Byschpel s Kunzäpt vu dr «Karakteraart» entwicklet het.",🔎
303,Buchmalerei,Buechmoolerei,Buechmolerei,TRUE,"Grad in dr Zit um 1000 het sich d'Chunscht im Riich an byzantinische Vorbilder in dr Buechmolerei un Goldschmidechunscht oreintiert; D'Theophanu het us Konstantinopel e Gfolge an Chünschtler, Architekte un Chunschthandwercher mitbrocht, durch sälli sich u. a. dr Ifluss vu dr byzantinische Chünschte im Riich verbreitet het.",🔎
,,,Buechillustrazioone,FALSE,"Es fallt uf, ass s Medium oodrfür nit Buechillustrazioone gsi si, sondern vor allem d Wandmoolerei und d Wanddeppigg.",🔎
304,Henry Purcell,Henry Purcell,Purcell,FALSE,"Im ""Utrechter Te Deum und Jubilate"" zur Fiir vom Friide vo Utrecht cha mä dr Iifluss vom Purcell gspüüre.",🔎
,,,Purcell-Opere,FALSE,"Im Johr 1969 isch si au in ""The Fairy Queen"" z sää gsii, e Version vu dr Purcell-Opere vum Kurt Jooss.",🔎
305,Julirevolution von 1830,Julirevolution,Julirevoluzioon,TRUE,Noch dr Julirevoluzioon vo 1830 z Bariis häi sich die demokratische Chreft im Fürstedum afo ufleene.,🔎
,,,Bariiser Julirewoluzioon,FALSE,"Nid nume in de Noochberkantöön Baasel und Aargau häi die liberale Chreft, wo vor allem im Landvolk stark gsi si, im Joor 1830 nöije Muet überchoo, wo si vo dr Pariser Bariiser Julirewoluzioon ghöört häi, au im Soledurnische häi die Fortschrittlige mee Demokratii afo verlange.",🔎
,,,Juli-Revolution,FALSE,"Dass e Zensus-Wahlrächt überhaupt het chönne existiere zu dere Ziit, erklärt sich mit dr Orientierig vo de domolige Schwiizer Liberale an dr Pariser Juli-Revolution vo 1830, wo grossbürgerlig gsi isch und ebefalls e Wahlzensus vorgseh het.",🔎
306,Grafenhausen,Grõfuusè,Gròòfuusè,TRUE,Zum Rothuuser Land ghörèd Gmeindè Gròòfuusè un Ühlingè-Birchèdorf.,🔎
,,,Grafehuse,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Bonndorf im Schwarzwald, im Oste an d Stadt Stüehlige und an Egginge, im Süde an Öschinge und Waldshuet-Düènge und im Weschtè an Wyle, Höcheschwand und Grafehuse.",🔎
,,,Grofehuuse,TRUE,"Johrhundert isch si im Pfandbsitz vu dr Herre ""von Roth"" vu Grofehuuse.",🔎
,,,Grõõfèhuusè,TRUE,"D Steina isch èn Fluss, wo uff dè Höchi vom Süèdschwarzwald, im dünn bsidlètè Gebièt zwischè ""Lènzkirch"" un ""Schluchsee"" nördlich vo ""Roothuus"", Gmeind Grõõfèhuusè entschpringt un zwischè Lauchringè un Waldshuèt-Düèngè i d ""Wuètè"" mündet.",🔎
,,,Grofuuse,TRUE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Grõfèhuusè,TRUE,"Nõchdem sich 1501 Schafuusè dè Eidgenossèschaft aagschlossè hèt, un 1530 Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schafuusè im Uusduusch übbergangè isch., hèn sich diè Wäg vo Schlaatè links un Stüèlingè rächts vo dè Wuètè mee un mee drènnt.",🔎
,,,Buggèrièd,FALSE,D Heidèmülli lyt a dè Mettma öppè 500 m unterhalb vo Bulgèbach (rächti Mettmahaaldè) un è bitzeli obberhalb vu Buggèrièd.,🔎
,,,Grõfuusemer,TRUE,"D Schluchseerinnè, i wellèrè sich schu d Schwarza zum Ur-Schluchsee uffgschtaut hèt, gòt übber diè Schwèllè witter im Dal vo dè Mettma bis zum Grõfuusemer Wyler Amertsfäld, wo d Rǜnni uff Höchi vo dè Ròthuus-Brauerei i s Kerbdal vo dè Mettma übbergòt.",🔎
,,,Grafehuuse,TRUE,Die Badisch Staatsbrauerei Rothuus AG isch e Brauerei mit Sitz z Grafehuuse in Bade-Württemberg.,🔎
307,Internationales Phonetisches Alphabet,Internationales Phonetisches Alphabet,internatíonale phonetische Alphabet,FALSE,Im internatíonale phonetische Alphabet wird er dur s Zeiche dargstellt.,🔎
,,,phonetische Schrift,FALSE,"In de phonetische Schrift stoht [ø] für e helles ö (wie bi ""höre"", allerdings kurz).",🔎
,,,Internationale foneetische Alfabet,FALSE,Wäge däm git es im Internationale foneetische Alfabet nùmme generelli Zeiche für alveolari Luut.,🔎
,,,internazionale fonetische Alfabet,FALSE,Unde nooche wärde si dorum mit em internazionale fonetische Alfabet umschriibe.,🔎
,,,IPA,FALSE,"Milhüsa (IPA: ; frànzesch ""Mulhouse"" un ditsch ""Mülhausen"") esch a Schtàdt wu em Oschte vu Frànkrich legt.",🔎
,,,Internationale phonetische Alphabet,FALSE,Im Internationale phonetische Alphabet stoht c für de stimmlose palatale Plosiv.,🔎
,,,Internationale Phonetische Alphabet,FALSE,Zur phonologisch genaue Widdergab vo de Ussproch wird s Internationale Phonetische Alphabet verwändet.,🔎
,,,phonetische Alphabet,FALSE,Usserdem schtaht s im phonetische Alphabet für de U-Nasal im Portugiesische.,🔎
,,,[pru:st,FALSE,"Dr Valentin Louis Georges Eugène Marcel Proust [pru:st], (* 10.",🔎
,,,IPA-Schrift,FALSE,"D Stichwerter sin in dr Diethschrift gschriibe, in Klammere stoht d Üssproch in dr IPA-Schrift.",🔎
,,,em Internationala Phonetischa Alphabet,FALSE,"D vierd Form, d em Internationala Phonetischa Alphabet isch no meh aigschrängd.",🔎
,,,Ussprooch,FALSE,"Kruja (Ussprooch: ; unbestimmti Form im Albanische: ""Krujë"") isch e Stadt in Mittelalbanie mit 15.829 Ywohner (Stand 2007).",🔎
,,,Internazionaale Foneetische Alfabeet,FALSE,In dr Vokaldabälle vom Internazionaale Foneetische Alfabeet (IPA) si die grundete Vokääl uf dr rächte Sit vo jeedem Bäärli.,🔎
,,,internationale phonetische Alphabet,FALSE,Im internationale phonetische Alphabet wird er mit transkribiert.,🔎
308,Deutsche Fußballnationalmannschaft,Dytschi Fueßballnationalmannschaft,dütschi Nazionalmannschaft,FALSE,Mai 2012 het dr Derdiyok drei Gool bim überraschende 5:3-Siig gege die dütschi Nazionalmannschaft gmacht (das isch dr erst Siig vo dr Schwizer Nazionalmannschaft gege Dütschland sit 1956 gsi).,🔎
,,,Dytsch Fueßballnationalmannschaftf,TRUE,"Scho ne baar Mol het s im Stadion Länderspiil gee, zletscht het di Dytsch Fueßballnationalmannschaftf churz vor dr Fueßball-Wältmaischterschaft 2006 e Fryndschaftsspiil gege Luxemburg gspiilt, in dr Fueßball-Wältmaischterschaft het s Stadion as Trainingsblatz fir di Niderländisch Nationalmannschaft dient, wu ihre Quartier z Hinterzarte ghaa het.",🔎
,,,dütschi Nationalmannschaft,FALSE,Am druuffolgende Tag het der FC Bayern Münche gäge di dütschi Nationalmannschaft es inoffiziells Fründschaftsspiil ustreit.,🔎
,,,dütschi Fuessballnationalmannschaft vo de Manne,TRUE,"→ Houptartikel ""Lyschte vo de Länderspiil vo der dütsche Fuessballnationamannschaft"" Di dütschi Fuessballnationalmannschaft vo de Manne het bis lang sibe Begägnige i der Arena ustreit.",🔎
,,,Nationalmannschaft,FALSE,"I der Saison 1958/59 het der BCA trotz de starche leischtige vom Helmuet Haller, wo im Septämber vo däm Jahr sys Debü i der Nationalmannschaft het ghä, nur der 15.",🔎
,,,dütsche Fuessballnationalmannschaft,TRUE,"Ds Erschte Pflichtspiil vo der dütsche Fuessballnationalmannschaft isch ds Eröffnigsspiil vo der Fuessball-Wältmeischterschaft 2006 gäge Costa Rica gsi, wo di dütschi Mannschaft mit 4:2 gwunne het.",🔎
,,,dütsche Herrefuessballnationalmannschaft,FALSE,"Ds Stadion isch Ustragigsort vo mehrere Liechtathletik-Länderkämpf, mehrere Länderspil vo der dütsche Herrefuessballnationalmannschaft, mehrere Feldhandball-Länderspil, mehrerne Spil vom Olympische Fuessballturnier 1972, zwöine dütsche Liechtathletik-Meischterschaften u eim Länderspil vo der dütsche Frouefuessballnationalmannschaft gsi.",🔎
,,,BR Dytschland,FALSE,Dr Titelverdaidiger BR Dytschland isch Vierte wore.,🔎
,,,dytsche Nationalmannschaft,FALSE,Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 1972 Europamaischter und 1974 Wältmaischter wore.,🔎
,,,dütsche Nationalmannschaft,FALSE,Vo 1993 bis 2006 isch är bi 86 Länderspil im Goal vo der dütsche Nationalmannschaft gstanden u isch mit ihre 1996 Europameischter u 2002 Vizewältmeischter worde.,🔎
,,,dytsche Fueßballnationalmannschaft,TRUE,"In dr Nechi vum Stade de France, wu e Frynschaftsspiil zwische dr franzesische un dr dytsche Fueßballnationalmannschaft stattgfunde het, het s baar Explosione dur Sälbschtmordattetäter gee.",🔎
,,,dytsche Fuessballnationalmannschaft,TRUE,Auguscht 2006 dr Trainer vu dr dytsche Fuessballnationalmannschaft.,🔎
,,,Di dütschi Fuessballnationalmannschaft vo de Herre,FALSE,Di dütschi Fuessballnationalmannschaft vo de Herre het dert gäge d Slowakei gspilt.,🔎
,,,Nationalelf,FALSE,"Ds Erschtemal wo der Kahn i d Nationalelf beruefe worden isch, isch im Herbscht 1993 gsi, är isch aber nid zum Ysatz cho.",🔎
,,,dütschi Fuessballnationalmanschaft,TRUE,"Die dütschi Fuessballnationalmanschaft isch Dritte, Österriich Vierte worde.",🔎
,,,dytsch Fueßballnationalmannschaft,TRUE,"Europamaischter isch di dytsch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1984 dr Titel gwunne het un im Finale gege di tschechisch Nationalmannschaft mit 2:1 dur e Golden Goal in dr 95.",🔎
,,,dytsch Nationalmannschaft,FALSE,"Europamaischter isch di spanisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1964 dr Titel gwunne het un im Finale gege di dytsch Nationalmannschaft mit 1:0 gwunne het.",🔎
309,Amsterdam,Amsterdam,Amschderdam,TRUE,"Z Dütschland, wo de Begriff bis 1992 gültig gsi isch, nümmt mer de Meeresspiegel vo de Nordsee z Amschderdam als Nullhöchi.",🔎
,,,Amschterdam,TRUE,Vu do üs sén Gieter uf Stroßburg un spéter oi uf Amschterdam verschéfft wore un zwàimol bro Johr sén Schéff züe der Frankfurter Màss gfahre.,🔎
,,,Amsschderdamer,FALSE,Sit dm End vu d 1990er wird in ganz Dytschland s Höchisystem auf Normalhöchi zum Nullpunkt vom Amsschderdamer Pegel umgschdellt.,🔎
,,,Amschterdamm,TRUE,"Normâlerwys si d Hauptstadd vomma Staat und dä Regiirigssitz glych, es git abr au pâr Ûsnâmä, wi zum Byschpil Holland (Hauptstadd Amschterdamm, Regiirigssitz Dén Hâg).",🔎
310,Ulmiz,Ùumiz,Uwmiz,TRUE,"D Nachburgmeinde si Ferebaum u Loupe im Kanton Bärn u Bösinge, Chlibösinge, Gurmus u Uwmiz im Kanton Friburg.",🔎
,,,Uumiz,TRUE,"D Nachpuurgmiine va Gùrmùs si Chliibösige, Düdinge, Courtepin, Cressier, Murte, Uumiz ù ds Gebiet Staatswald Galm im Kanton Fryybùrg ù Loupe, ù de na Chriechwiu ù Ferebaum im Kanton Bärn.",🔎
311,Biotechnologie,Biotechnologii,Biotächnology,TRUE,Anne 1985 isch em dr Japan-Bryys fir syni Laischtigen uf em Biet vu dr Biotächnology zuegsproche wore.,🔎
,,,Biotächnik,TRUE,"Ass e groß Aazahl vu Bakterie Stoff chenne produziere, wu fir dr Mänsch wichtig sin, wird in dr Biotächnik vylfeltig gnutzt.",🔎
,,,Biotechnology,TRUE,"Zurzit isch è Konvergenz vo Biotechnology un Mikroelegtronik un d Uusbildig von èrè neuè Fachwissèschaft z beobachtè, diè villfach als Bioelegtronik bezeichnèt wörd un a èrschter Stell vo dè Entwicklig vo neuartigè Biosensorè bedrôffè wörd.",🔎
312,Organist,Organist,Münsterorganist,FALSE,"Währed em ganze Johr finde do Konzärt vo dr Basler Münsterkantorei, vom Basler Gsangsverein und vom Münsterorganist Felix Pachlatko statt.",🔎
,,,Orgànìschta,TRUE,"Janner 2012 àui doo) ìsch a elsassischa Orgànìschta, Kùmponìschta un Müüsiklehrera gsìì.",🔎
,,,Hoforganist,FALSE,Im glichä Johr isch dä Beethoven äm Neefe sin Vötretär as Hoforganist wordä.,🔎
,,,Organischte,FALSE,Scho im Vollensweider si Vadder Hans zellt zue de fuehrende Organischte z Europa.,🔎
,,,Organischt,TRUE,"Januar 1978 z Hohengehren – heizodag an Ortsdoil vo dr Gmoid Baltmannsweiler em Landkreis Esslenga) ischt a deitscher Kombonischt, Organischt, Chorleidr, Autor, Vrleger, Landeskirchamusikdirektr ond Hochschuellehrer gwäa.",🔎
,,,Organischtin,FALSE,"I de Mitte vor de Organischtin isch s Manual, wo mer mit ämene Schiebdeckel cha zuemache.",🔎
313,Valsesia,Tseschrutol / Valsesia,Tseschrutol,FALSE,Im Land ist ds letsch dourf im Tseschrutol (Piemontäisisch und Wailschu: Valsesia) gor under da’ Gourner (Monte Rosa) fun ainer heiji va’ 1205 m. Ds ourd häd a boude va’ 72 km² und a wounrudicki va’ 6 wounre/km².,🔎
,,,Valle Sesia,FALSE,"Vo 1860 bis 1946 het de König vo Italie die Titel gfüert: Sini königlichi Majestät Umberto II., vo Gottes Gnade und em Wille vo de Nation, König vo Italie, König vo Sardinie, Zypere, Jerusalem, Armenie, Herzog vo Savoye, Graf vo Maurienne, Marquis (vom Heilige Römische Riich) in Italie, Fürst vo Piemont, Carignano, Oneglia, Poirino, Trino, Fürst und Vikar vom Heilige Römische Riich, Fürst vo Carmagnola, Montmélian mit Arbin und Francin, Principe Balì vom Herzogtum Aosta , Fürst vo Chieri, Dronero, Crescentino, Riva di Chieri und Banna, Busca, Bene, Brà, Herzog vo Genua, Herzog vo Monferrat, Chablais, Genevois, Herzog vo Piacenza, Marquis vo Saluzzo (Saluces), Ivrea, Susa, Maro, Oristano, Cesana, Savona, Tarantasia, Borgomanero und Cureggio, Caselle, Rivoli, Pianezza, Govone, Salussola, Racconigi mit Tegerone, Migliabruna und Motturone, Cavallermaggiore, Marene, Modane und Lanslebourg, Livorno Ferraris, Santhià Agliè, Centallo und Demonte, Desana, Ghemme, Vigone, Graf vo Barge, Villafranca, Ginevra, Nizza, Tenda, Romont, Asti, Alessandria, vom Goceano, Novara, Tortona, Bobbio, Soissons, Sant'Antioco, Pollenzo, Roccabruna, Tricerro, Bairo, Ozegna, vo de Apertole, Baron vo de Waadt und de Faucigny, Herr vo Vercelli, Pinerolo, de Lomellina, vo Valle Sesia, vo Ceva, Oberherr vo Monaco, Roccabruna und vo Menton, edle Patrizier vo Venedig und Ferrara.",🔎
,,,Sesiadaal,FALSE,"Die Erschyynig, wù nùmme fir Arimmu, Im Land ùn Remmalju gilded, chenne au di romaanische Dialägd vùm Sesiadaal.",🔎
314,Rütlischwur,Rütli-Schwur,Eid,FALSE,"Zamma schweeret se da Eid:  Wir wollen sein ein einzig Volk von Brüdern, in keiner Not uns trennen in Gefahr.",🔎
,,,Rütli beschwore worde,FALSE,"Dr Legände noch isch dr Bund 1291 uf em Rütli beschwore worde, dr Bund isch aber e chlii elter.",🔎
,,,schweeret,FALSE,"Uff-em Rütli treffet sich an Haufa Manna vo de Kanteen Uri, Schwyz ond Unterwalden ond schweeret, gemeinsam gega dui Tyrannei vo de Habsburger zo kempfa.",🔎
315,Schloss Gurtweil,Gurtwyler Schloss,Schloss Gurtwyl,FALSE,"D Herre vo Heidegg hen um 1600 s Schloss Gurtwyl baut, wo im Drysigjährige Chrieg abebrännt worre isch.",🔎
,,,Gurtwyyler Schloss,TRUE,Januar 1738 isch im Gurtwyyler Schloss dè Loskaufvodraag vo dè Hauèschtainer vo dè Leibeigèschaft unterzeichnet worrè.,🔎
316,Griechische Kolonisation,Die griechischi Kolonisazioon,Koloniistadt,FALSE,"Byzantion (, , tütsch: ""Byzanz"", türkisch ""Bizans"") isch e Koloniistadt, wo dorischi Grieche us Megara, Argos und Korinth um 660 vor dr Zitwändi gründet häi.",🔎
,,,Phokäer,FALSE,Nizza goht zrugg uf e Stadtgrindig vu dr Phokäer im vierte Johrhundert v.,🔎
,,,kolonisiert,FALSE,"Schbanisch isch die meischd verbreiteti Schbrooch in Mexiko und de andere Middelamerikanische Länder, wo vo de Schbanier kolonisiert worde si.",🔎
,,,Groosse Kolonisazioon,FALSE,"Vo öbbe 750 bis 550 v. d. Z. isch s zur Groosse Kolonisazioon choo, wo groossi Däil vom Schwarzmeergebiet und in e Hufe Geegende vom Middelmeerruum Dochderstedt gründet worde si.",🔎
,,,Kolonii im antike Griecheland,FALSE,Apoikia ( „Ussesiidlig“) bezäichnet e Kolonii im antike Griecheland.,🔎
317,Simbabwe,Simbabwe,simbabwische,FALSE,Dr Tendai Matare (* 1987) isch e schwizerisch-simbabwische Künschtler.,🔎
,,,Rhodesien,FALSE,"Mitti 1970er Johr isch e neii Widerstandsbewegig entstande, wu dur Sidafrika un Rhodesien unterstitzt woren isch – d RENAMO.",🔎
318,Villmergen,Villmärge,Filmärge,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Häntschigche sind Länzbrg, Otmisinge, Doddigche, Filmärge, Dintigche und Amerswyl.",🔎
,,,Villmerge,TRUE,"1712 hät de Toggeborgerchrieg – wo wider mitemene Schtriit ums Toggeborg aagfange het, die entschaidendi Schlacht isch aber bi Villmerge gsii – zunere Erschtarchig vo de reformierte Kantöö gfüert, was schlussendli (nochem Sonderbundschrieg im 1847i) d Bildig vom Schwiizerische Nationalschtaat ermöglicht het.",🔎
,,,Vilmärge,TRUE,Juni 1902 z Vilmärge; † 27.,🔎
319,Nikolaus von Myra,Niklaus vo Myra,Samichlaus,FALSE,"Denn chunnt de ""Samichlaus"", begleited vo drüüne ""Schmutzli"" und es paar ""Fackelträger"".",🔎
,,,Heiligi Nikolaus,FALSE,Dr Schutzheiligi vo de Becker isch dr Heiligi Nikolaus.,🔎
,,,Nikolaus vo Myra,TRUE,"De Name goht uf en Heilige zrugg, de Nikolaus vo Myra, wu Bischof z Myra gsii isch.",🔎
,,,Hl. Nikolaus,FALSE," kunschthistorisch bedütend. Kirchèpatrôn isch dè Hl. Nikolaus. Sellèm isch au diè Nikolauskapellè gwidmet, wo i",🔎
,,,Heiligè Nikolaus,FALSE,D Kapèllè isch im Heiligè Nikolaus gweyt worrè.,🔎
,,,Häilige Niklaus,FALSE,"Es isch vo dr St. Niklaus-Kapälle, am Ort wo hüte s Hotel Merian stoot, verwaltet worde und isch im Häilige Niklaus gwidmet gsi, wo as dr Schirmher vo de Arme gulte het.",🔎
,,,Heilig Nikolaus,FALSE,"D Figureschiibe vo Frybùrg zeigt de Heilig Nikolaus, wo de Chilepatron vo de Kathedrale z Frybùrg isch.",🔎
,,,St. Nikolaus,FALSE,"f=""Ulrich%20von%20Augsburg"">St. Ulrich und dr St. Nikolaus. Beschriibig. Am Iigang vom Friidhoof stoot d Häi",🔎
,,,heiligè Nikolaus,FALSE,Im Johr 1275 isch d Brunnèkapellè im heiligè Nikolaus gweit worrè.,🔎
320,Weströmisches Reich,S Weströmische Riich,weströmisch,FALSE,Dr machtloosi letschti weströmischi Kaiser Romulus Augustulus isch im Joor 476 vom Heerfüerer Odoaker abgsetzt worde.,🔎
,,,weströmische Kaiser,FALSE,D Gschicht vom Titel hät mit de Absetzig vom weströmische Kaiser Romulus Augustulus aagfange.,🔎
,,,weströömisch,FALSE,August 423 z Ravenna) isch zwüsche 395 und 423 dr weströömisch Kaiser gsi.,🔎
,,,Westrom,FALSE,"Noch em Dod vom weströmische Heermeister Aëtius, wo 436 s Burgunderiich zerstört und 451 in dr Schlacht uf de Katalaunische Fälder d Hunne gstoppt het, isch s fränkische Gebiet braktisch nümme vo Westrom kontrolliert worde.",🔎
,,,Westroom,FALSE,"Er het sich zerst gege Ostroom gwändet, noch 451/52 aber vor allem gege Westroom.",🔎
,,,Weströömische Riich,TRUE,"Merz 455 z Rom), mit vollständigem Naame Flavius Placid(i)us Valentinianus, isch vo 425 bis 455 Kaiser vom Weströömische Riich gsi.",🔎
,,,Weströmische Riich,TRUE,Noch em Untergang vom Weströmische Riich isch Alatri verfalle.,🔎
,,,Weschtremische Rych,TRUE,"Sy Pontifikat isch iberschattet gsii vum Nidergang vum Weschtremische Rych un vu dr Belagerig un Blinderig vu Rom dur d Weschtgote unter em <a href=""Alarich%20I.",🔎
,,,röömische Weste,FALSE,"Dä het dr 10-jöörig Honorius zum ""Augustus"" vom röömische Weste ernennt und dr bewäärt ""magister militum"" Stilicho zum oberste Heermäister vo dr gschlaagene Armee vom Westriich gmacht.",🔎
,,,Weschtrömische Riich,TRUE,S Weschtrömische Riich het d Provinze Rätie und Helvetie uufggä und ane 401 alli Truppe in Süüde zrüggzoge.,🔎
,,,weschtrömischu Rich,TRUE,Dischi hent de bald uf dä Ubärräschtu vam weschtrömischu Rich und dä Richi va anneru germanischu Velker schini Vorherrschaft in Wescht- und Mittleuropa bigründut.,🔎
,,,Weströmischs,FALSE,"Faktisch isch das die ändgültigi Drennig vom Römische Riich in e Weströmischs und e Oströmischs Riich, au wenn d Zitgenosse das nid eso gsee häi und s ""Imperium Romanum"" au staatsrächtlig immer non e Äinhäit gsi isch.",🔎
,,,Weschtrömische Ryych,TRUE,"Si tuet einersyts aluege, wie die romanische Sprooche us em Latyyn oder gnauer: us dr Umgangssprooch im Weschtrömische Ryych, em Vulgärlatyyn, use entstande sind und wie me se hüt pruucht.",🔎
,,,weströmische,FALSE,"Under em ""magister militum"" Aegidius, wo sich noch eme Konflikt mit dr weströmische Regierig in Nordgallie selbstständig gmacht het, het er 463 d Westgote bi Orléans besiigt.",🔎
,,,Westriich,FALSE,"Dr Aëtius het sit de 420er Joor drei Joorzäänt lang e maassgääblige Iifluss uf d Füerig vo de Riichsgschäft im Westriich gha und isch dreimol Konsul (432, 437 und 446) worde.",🔎
,,,weströömische,FALSE,Septämber 454 z Room) isch e weströömische Armeemäister und Politiker in dr spootantike Völkerwanderigszit gsi.,🔎
,,,weströmische Riich,TRUE,Nach em Undergang vom weströmische Riich isch de Teil vo de Küstelandschaft bis is Mittelalter ine byzantinisch blibe.,🔎
,,,römische Weste,FALSE,"S Westgooteriich isch vom ene föderierte Chriegerverband gründet worde und het in e Hufe Hiisichte e Brugg zwüsche dr Antike und em Middelalter bildet, wil do uf dr äinte Site die spootantike Strukture lenger bestande häi as in e Hufe andere Regione vom römische Weste, und uf dr andere Site d Lääbens- und Rächtsforme vom Middelalter in e baar Beriich prototüpisch und in Aasätz entwigglet worde si.",🔎
,,,Weschtrömische Reich,TRUE,"Wo s Reich anne 395 i Oscht- und Weschtrom ufftoelt worre isch, isch Konstantinopel d Hauptstadt vom Oschtrömische Reich und Rom vom Weschtrömische Reich worre.",🔎
,,,weschtrömischu Chaisärrich,FALSE,Im Grobu Ordnut mu z'Mittlaltär inni Ziit vam 500 odär 600 Jahrhunnärt bis ungfähr 1500 i. Gnauär sind nu folgundi Merkmal : Z'Mittlaltär erstreckt schi va ungfähr vam Ändi va där Völkärwandrig (375-568) odär vam unnärgang vam weschtrömischu Chaisärrich 476 bis zum Ziitaltär vannär Renaissance (mitti 15. jahrhunnärt).,🔎
,,,Westreich,FALSE,"Joorhundert häi sich die germanische und hunnische Aagriff denn immer mee gege s Westreich grichdet, wo milidäärisch und finanziell schwecher gsi isch.",🔎
321,Formelzeichen,Formelzeiche,Formlezaiche,TRUE,"D' Dichti, Formlezaiche: ""ρ"" (grichisch: rho), isch ä physikalischi Aigeschaft vume Material.",🔎
,,,Formlezäiche,TRUE,"S Formlezäiche isch s formula_1 , es chunnt vo „Intensidäät“ (gmäint isch d Sterki vom Stroom).",🔎
,,,Formlezeiche,TRUE,"S'Eiheitszeiche vum Meter lutet ""m"" un s'Formlezeiche vu dr Längi ""l"".",🔎
322,Verwaltungskreis Oberaargau,Verwautigskreis Oberaargou,Verwautigs-Chreis Oberaargou,TRUE,"Langete oder jünger Langetau oder Langetu, amtlech ""Langenthal,"" isch e Stadt un e Ywonergmeind im Verwautigs-Chreis Oberaargou vom Kanton Bärn.",🔎
,,,Verwautigschreis Oberaargou,TRUE,Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Wange u nächer zum Verwautigschreis Oberaargou ghört.,🔎
,,,Verwautigschreiis Oberaargou,TRUE,"Attiswiu (amtlech ""Attiswil"") esch e politischi Gmeind im Verwautigschreiis Oberaargou im Kanton Bärn, Schwiiz.",🔎
323,Biologie,Biologi,Biolooge,FALSE,"D Biolooge rede vo dünamische Läbensrüüm, wo d Fauna und d Flora immer wider anderi Verhältnis finde.",🔎
,,,Biolog,FALSE,November 1970 z Friiburg im Briisgau) isch en Biolog und en alemannische Autor.,🔎
,,,klassische biowüsseschaftlige,FALSE,"Öbbe 100 Mitarbäiterinne und Mitarbäiter vom Naturhistorische Museum mache an anthropologische, klassische biowüsseschaftlige und paleontologische Forschigsbrojekt mit, wo nazionaal und internazionaal vernetzt si.",🔎
,,,Bioloogi,TRUE,"Dezämber 1964 z Oberkocha) isch e dytschi Bioloogi mit em Schwäärpunkt Ornothology, Brofässeri an dr Universiteet Frankfurt, Diräkteri vum Senckenberg Biodiversiteet un Kliima Foorschigszäntrum (BiK-F) un Viizebresidänti vu dr Leibniz-Gmainschaft.",🔎
,,,Bioloog,FALSE,"Juni 2015 z Oschtfilder) isch e dytsche Fäärnseh- un Heerfunkpublizischt, Bioloog, Buechautor, Dokumentarfilmer un Bolitiker (FDP) gsii.",🔎
,,,Biologii,TRUE,"D'Begriffe vun de Sischdemtheorii sin in underschiedlichi Wisseschafte ogwendet worre, zum Biischpiel in die Informatik, de Elektrotechnik, de Pädagogik, de Chemii, de Biologii, de Logik, de Mathematik, de Soziologii, de Ethnologii un de Philosophii.",🔎
,,,biologisch,FALSE,"Historisch wie au aktuell spiile zwäi Aasätz vo Artkonzept e wichdigi Rolle: s äinte, dr biologisch Artbegriff, basiert uf dr Grundlaag von ere bostulierte Furtpflanzigsgmäinschaft, s andere, dr morfologisch Artbegriff, uf dr Aanaam von ere Grubbe vo Indiwidue mit charakteristische gmäinsame Artmerkmol, wo mä mit ene klar will abgränze, wär zuen ere Art ghöört und wär nid.",🔎
,,,biologischä,FALSE,"Bi no komplexerä biologischä Molekül chäm mer mit dä Strukturformlä nümmä drus, darum verwändät mer det numä no ä vereifachti darstellig vo dä Struktur.",🔎
,,,biologische,FALSE,"Sex) im ängere biologische Sinn redet me, wenn s mindestens zwei verschiideni Furtpflanzigstype (Gschlächter) vo Läbewäse vo der gliche Art git, und wenn die sich nume zsämme mit eme Aghörige vom ene andere Gschlächt zygotisch chönne furtpflanze.",🔎
,,,biologischi,FALSE,"), fer ""Gift"", ""Schlim"", ""Saft"") isch e sehr e kleini infektiösi biologischi Einheit mit eme Durchmässer vo nume öpe füffzää bis drüühundert Nanometer.",🔎
,,,Biologa,FALSE,"Dr Rabarbr isch fir d Biologa a Knöterichgewächs, so wia Buachwoiza ond dr Wiesa-Sauerampfr.",🔎
,,,Biology,TRUE,"Iberschnydigsberaich zwische Chemy, Biology un Medizin.",🔎
324,Zürcher Hochschule der Künste,D Zürcher Hoochschuel vo de Künst,Konserwatorium Züüri,FALSE,Si äigentligs Muusigstudium het er denn am Konserwatorium Züüri aagfange.,🔎
,,,Schauspiilschuel Züri,FALSE,No dr mittlere Ryfi het si ihri chinschtlerischi Uusbildig an dr Schauspiilschuel Züri iberchuu.,🔎
,,,Bühnestudio Züri,FALSE,Vu 1968 bis 1971 het si ne Schauspiiluusbildig am Bühnestudio Züri gmacht.. Dert isch si zwaimol mit em Emil-Oprecht-Bryys uuszaichnet wore.,🔎
,,,Hoochschuel fir Musik un Theater Züri,FALSE,Bal druf isch d Frick an dr Hoochschuel fir Musik un Theater Züri aagnuu woore.,🔎
,,,Zürcher Chunschtgwäärbeschuel,FALSE,D Katja Früh isch uf d Zürcher Chunschtgwäärbeschuel gange un het dert anne 1969 dr Abschluss gmacht.,🔎
,,,Schauspiilakademy Züri,FALSE,No dr Matura het si vu 1975 bis 1978 an dr Schauspiilakademy Züri Schauspiil gleert un si derno z Berlin bi «Strasberg-Workshop» wyterbildet.,🔎
,,,Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri,FALSE,Vu 1993 bis 1998 het si Film an dr Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri studiert.,🔎
,,,Kunstgwärbschuel Züri,FALSE,Vo 1894 bis 1897 het er a dr Kunstgwärbschuel Züri gleert zäichnen und moole.,🔎
,,,Zürcher Musikhochschuel,FALSE,"Vu 1985 bis 2002 isch er Dozänt fir Musiktheory, Musikanalyse un Gheerbildig an dr Zürcher Musikhochschuel gsii.",🔎
,,,Büünestudio Züri,FALSE,"Dr Fritz het sy Matura an dr Kantonsschuel z Kuur abglait, het derno ne Germanischtikstudium z Züri aagfange, aber schließlig am Büünestudio Züri e Schauspiluusbildig absolviert.",🔎
,,,Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht,TRUE,Anne 2004 het d Anna Luif e Stell as Dozänti an dr Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht aadrätte.,🔎
,,,ZHdK,FALSE,"Derzue ane het si 2012 au no dr ""Master of Arts"" für visuelli Komunikazion a dr ZHdK gmacht.",🔎
,,,Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht ZHdK,FALSE,Si het dr Vorkurs vu dr Chunschtgwäärbschuel Züri (di hitig Zürcher Hochschuel vu dr Chinscht ZHdK) bsuecht un het no Zwischestazione in mehrere Grafikatelier bi dr Wäärbeagäntur Gisler & Gisler gschafft.,🔎
,,,Zürcher Schauspiilakademy,FALSE,D Dünneisen het e Schauspiiluusbildig an dr Zürcher Schauspiilakademy gmacht un anne 1975 mit em Diploom abgschlosse.,🔎
,,,Zürcher Hoochschuel vo de Künst,TRUE,"Au het d CMB zämme mit dr Zürcher Hoochschuel vo de Künst Wörkschops für Dirigänte organisiert, si dass d Studänte bi de Broobe für d CMB-Konzärt könne mitschaffe und bim ene dradizioonsriiche Sinfoniiorkester könne Erfaarige sammle.",🔎
,,,Chunschtgwärbschuel z Züri,FALSE,No dr Matura het er ab 1962 Innenarchitäktur un Induschtrydesign an dr Chunschtgwärbschuel z Züri studiert.,🔎
,,,Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht,TRUE,Derno het si Schauspiil bis 1995 an dr Zürcher Hoochschuel vu dr Chinscht mit dr Fachriichtig Theater studiert.,🔎
,,,Chunschthochschuel Züri,FALSE,Näbe ihre Schurnalistische Arbet het d Andrea Meier Chunschthochschuel Züri Kulturwisseschaft un Mediebolitik studiert.,🔎
,,,Zürcher Hochschuel für Künscht,TRUE,Vo 2014 bis 2017 het r a dr Zürcher Hochschuel für Künscht s Fach Transdisziplinarität gstudiert.,🔎
,,,Zürcher Hoochschuel vo de Künscht,TRUE,Drufaben isch er a d Kunschtgwèèrbschuel Züri (hüt Zürcher Hoochschuel vo de Künscht) und isch deet under anderem en Schüeler gsy vom Ernst Gubler und em Heinrich Müller.,🔎
,,,Hochschuel fir Musik un Theater Züri,FALSE,Derno het si vu 1998 bis 2002 an dr Hochschuel fir Musik un Theater Züri Schauspiil studiert.,🔎
,,,Schauspiil-Akademy Züri,FALSE,Derno het si vu 1993 bis 1996 an dr Schauspiil-Akademy Züri studiert.,🔎
,,,Schauspiilschuel Züüri,FALSE,D Gerster het 1939/40 d Schauspiilschuel Züüri absolviert und het Brivaatunderricht u. a. bim Ernst Ginsberg gnoo.,🔎
,,,Zürcher Hochschuel vo de Künst,TRUE,S früenerig Konservatorium Winterthur ghöört hüt zu de Zürcher Hochschuel vo de Künst.,🔎
,,,Chunschtgwäärbeschuel Züri,FALSE,"1949 isch si z Lugano Schueleri vum Brofässer Heuselmann gsii, un 1951/1952 het si an dr Chunschtgwäärbeschuel Züri studiert, u. a. bim Otto Morach un bim Johannes Itten.",🔎
,,,SchauspiIlakademy Züri,FALSE,No isch si an d SchauspiIlakademy Züri un het dert d Schauspiiluusbildig anne 1991 mit em Diplom abgschlosse.,🔎
325,8. Februar,8. Februar,8. Februaar,TRUE,1889 z Gaiserwald; † 8. Februaar 1963 z Bëërn</a,🔎
,,,8. Hornung,FALSE,"=""New%20York%20%28Bundesstaat%29"">New York; † 8. Hornung 1902 z’ <a href=""San%20Antonio",🔎
326,Wiener Kongress,Dr Wiener Kongräss,Wiäner Kongräss,TRUE,Im Jaar 1815 isch Röschenz vom Wiäner Kongräss äm Kanton Bern zuteilt wordä und 1994 mit äm ganze Bezirk Laufe zum Kanton Basel-Landschaft gwächslät.,🔎
,,,Wiener Kongräss,TRUE,Noch de Napoleonische Chrieg isch s Fürschtbischtum Basel am Wiener Kongräss vo anne 1815 ufdailt worde zwysche Basel und Bäärn: Bäärn het s Laufedaal (hüt dailwys Baselbiet oder Soledurn) und dr Jura (hüt Tail vom Kanton Jura) bekhoo und Basel s Birsegg.,🔎
,,,Wiänär Kongress,TRUE,"Wehränd äm Wiänär Kongress het dä Beethoven erkennt, dass diä Zämäkunft vo dän öiropäischä Herrschär no zo witärän Undärdrückigä füärä söt.",🔎
,,,Kongräss vo Wien,FALSE,"Dr Buurget het aber witer gmacht mit em Menschehandel, au wo dr Kongräss vo Wien dr Sklaavehandel verbote het.",🔎
,,,Wyner Kongrèss,TRUE,D Vobindig vo dè drei Kantonsdeil un d Übernaam vo dè Enklavè Büsingè isch abber am Wyner Kongrèss gschiteret.,🔎
,,,Wiiner Kongress,TRUE,Bim Wiiner Kongress vo 1815 isch Savoye wider zum Königriich Sardinie-Piemont cho.,🔎
327,Eurasien,Eurasie,eurasische,FALSE,"Do es paar Länder met sehr hoche Läbenserwartige: Mer gset do, dass die meiste Länder met ere hoche Läbenserwartig em eurasische Bereich legid.",🔎
,,,Öirasie,TRUE,"D Familie isch äini vo de vilfältigste und erfolgriichste in dr Gschicht vo de Süüger und isch wäärend iirer Entwickligsgschicht, wo vor fast 50 Millioone Joor aagfange het, über witi Däil vo Öirasie, Afrika und Nordamerika verbräitet gsi.",🔎
,,,eurasische Landmasse,FALSE,Europa isch dr weschdlich Deil vo dr eurasische Landmasse.,🔎
,,,eurasischè Landmassè,FALSE,"Dõdemit wörd d Definition au uff diè högschstè Bärg vo dè Kontinänt ußerhalb vo dè eurasischè Landmassè un uff Inslè erwitterèt: We-mò sich vorschtellt, dass dè Meeresschpygel solang stygt, bis dè bedrèffende Gipfel durch s Wasser vo allè höchèrè Gipfel drènnt isch, asè isch d Schartèhöchi graad glych wiè d Höchi vo dè so entschtandnè Inslè, wo dè Gipfel druff stòt.",🔎
,,,Öiraasie,TRUE,"Dr Kaukasus (, ""Kawkas""; , ""K'avk'asioni"", , ""Kowkas"", (vo ), , vo ) isch e Hoochgebirg in Öiraasie zwüschen em Schwarze und em Kaspische Meer, wo wääred dr alpidische Orogeneese entstande isch.",🔎
,,,Oiraasie,TRUE,"Megaloceros (au Riisehirsch) isch e Gattig vo seer groosse Hirsch und Verdräter vo dr Megafauna gsi, wo wääred dr Zit vom spoote Pläistozään und vom früeje Holozään in Oiraasie und em nördlige Afrika gläbt het.",🔎
328,Arrondissement Sélestat-Erstein,Arrondissement Schlettstàdt-Eerstain,Arrondissement Schlettstàdt-Erstain,TRUE,"S Arrondissement granzt ìm Norda àn s Arrondissement Rappschwihr un àn s Arrondissement Schlettstàdt-Erstain ìm Département Bas-Rhin, ìm Weschta àn s Arrondissement Épinal un s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Vosges ìn Lothrìnga un ìm Sìda àn s Arrondissement Gawiller.",🔎
,,,Schlettstadt-Eerstain,FALSE,"Dr Kanton Markelse (amtlich: ""Canton de Marckolsheim"") isch bìs März 2015 e Untergliderung vom Arrondissement Schlettstadt-Eerstain (Sélestat-Erstein) im Département Niderelsass (Bas-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsin.",🔎
329,Empfingen,Empfinge,Empfenga,TRUE,"Januar 1924 z Empfenga, wo-nr am 16.",🔎
,,,Empfenge,TRUE,Mit dr Gmaine Empfenge un Eitenge het d Stadt Horb e Verwaltigsgmainschaft veryybart.,🔎
330,Zwiebel,Ziibele,Zibèlè,TRUE,"Wurschtsalòt isch èn suèr agmachtè Salòt mit Essig, Öl un Zibèlè, wo hauptsächlich us Wurscht bschtòt, sèll isch meischtens Brüèwurscht wiè Lyoner, Stadtwurscht odder Regènsburger Wurscht.",🔎
,,,Zibelen,FALSE,"Es wärde nid nume Zibelen aabbotte, sondern o alles mügleche Kunschthandwärch.",🔎
,,,Ziibeleschiibli,FALSE,"E Waaie isch ä Chueche us erä dünne Underlaag vo Waaiedäig, wo mä fiini Ziibeleschiibli und je noch Gebiet und Vorliebi Schbägg odr Luuch drufduet und mänggisch mit Chäs überbacht.",🔎
,,,Zwiblè,TRUE,"Dè Bärlauch (""Allium ursinum"") isch è Pflanzèart us dè Gattig ""Allium"" un dodèmit vowant mit èm Schnittlauch, Zwiblè un Knoblich.",🔎
,,,Bolla,TRUE,Grombiera kaa ma brägla mid a baar gloigschniddene Bolla dren.,🔎
,,,Zwible,TRUE,"Es wird us Teigware, Härdöpfel, Nidle, Chäs und Zwible gmacht.",🔎
,,,Röschtziibele,FALSE,Zum Schluss ka ma no Röschtziibele und Schniddling drufdue.,🔎
,,,Zwiiblstickla,FALSE,Bei-ra kloina Hitz lôôt mr des ganze ziiha ond duet vor-em Ôôrichda noh gschmelzde Zwiiblstickla drzua.,🔎
,,,Röschtzwibele,FALSE,"Huit kommt oft no Röschtzwibele, kochde Grombiera, griibnr Käs, Pfeaffr, Kümmi und Lorbeer zum Muas dazue.",🔎
,,,ziibele,FALSE,"Dezue Gschwellti, suur Gurke, Essigziibele, Sämffrücht oder Chnoblauch, Pfäffer oder Paprika un en guete Wy Znüni – Zvieri.",🔎
331,Kritische Theorie,Die Kritischi Theorii,Kritischi Theorii,TRUE,"Er ghöört zämme mit em Max Horkheimer zu de Hauptverdräter vo dr Dänkrichdig, wo as Kritischi Theorii bezäichnet wird und au under em Naame ""Frankfurter Schuel"" bekannt worde isch.",🔎
,,,Kritische Theorii,TRUE,"Dr Habermas isch dr bekanntist Verdräter mit nazionalem und internazionalem Ruef vo dr Generazioon, wo noch dr Kritische Theorii cho isch.",🔎
,,,kritische Theorii,TRUE,"In de spoote 1960er Joor häi d Filosofie vo dr Frankfurter Schuel vom Theodor W. Adorno, Herbert Marcuse, Jürgen Habermas und vom Ernst Bloch mit dr kritische Theorii und dr französisch Existentialismus vom Jean-Paul Sartre und André Gorz e wichdige Iifluss uf die Nöiji Linggi ghaa.",🔎
332,Zeit des Nationalsozialismus,D Zit vom Nazionalsozialismus,Nazi-Ziit,FALSE,"Seb het vorallem i de Nazi-Ziit bi de Ideologä im Bezug ufd Chriegs- und Durchhalte-Propaganda en fruchtbare Bode gfunde, was dur zahlriichi nöd nur pseudowüsseschaftlichi Literature gförderet worde isch.",🔎
,,,NS-Reschiie,FALSE,"Vo 1937 het er mit em NS-Reschiie zsämmegschafft, won er aber scho sit 1933 understützt het.",🔎
,,,NS-Reschiim,FALSE,"Die Ghäimi Staatsbolizei, churz Gestapo (bis 1936 au Gestapa für Ghäims Staatsbolizeiamt), isch die bolitischi Bolizei vom dütsche NS-Reschiim vo 1933 bis 1945 gsi.",🔎
,,,Zyt vum Nazionalsozialismus,TRUE,Dur di jidisch Härchumft vu ire Familie het si in dr Zyt vum Nazionalsozialismus dailwys e Ufdrittsverbot ghaa.,🔎
,,,Zit vum Nationalsozialismus,TRUE,"Dees isch en Buech vu de Verweigerung, Widerstand und Verfolgung in de Zit vum Nationalsozialismus in Südbade.",🔎
,,,Zyt vum Nazionaalsozialismus,TRUE,"Augschte an d Opfer vum Porajmos, em Velkermoord an dr europäische Sinti un Roma in dr Zyt vum Nazionaalsozialismus.",🔎
,,,Nationalsozialischten,FALSE,"Er hät sich gäge Gwalt algemein, gäge d Ideologie vo de Nationalsozialischten und iri Mitläufer i de Schwiiz und gäge d Frontischte gschtellt.",🔎
,,,Dritte Rych,FALSE,"Syni Wärch ""Helden und Haudegen"", ""Karl Müllers große Wandlung"" un ""Der Waffensegen"", wu im Dritte Rych uusechuu sin, sin no 1945 in dr Sowjetzone bzw.",🔎
,,,Zit vom Nazionalsozialismus,TRUE,"Dr Bode het de Bsuecher vor allem d Arbeite vo dene Künstler welle zäige, wo währed dr Zit vom Nazionalsozialismus as ""Entarteti Kunst"" in Dütschland verbote gsi isch.",🔎
,,,nationaalsozialistische Herrschaft,FALSE,"Grächte under de Völker () isch en Eerediddel für nitjüüdischi Persoone, wo z Israel noch dr Gründig vom Staat 1948 iigfüert worde isch, zum Persoone z eehre, wo under dr nationaalsozialistische Herrschaft wääred em Zwäiten Wältchrieg iir Lääbe riskiert häi, zum Juude vor dr Ermordig z rette.",🔎
,,,NS-Zyt,FALSE,In dr NS-Zyt vu 1933 bis 1945 sin d SPD-Mitglider verfolgt wore un vyl sin scho 1933 in Konzentrationslager verschlaipft wore.,🔎
,,,NS-Diktatur,FALSE,"Kritiker hän em vorghalte, är heb d „Erfolgsgschicht Dytschland“, d Ufböuleischtig no 1945, z arg betont gegeniber em Leid vum Chrieg un dr NS-Diktatur.",🔎
,,,Zit vom Nazionaalsozialismus,FALSE,"E Juuderoot isch e Zwangskörperschaft vo de Juude gsi, wo die dütsche Autoridääte wääred dr Zit vom Nazionaalsozialismus in de Gebiet, wo vom Dütsche Riich bsetzt und kontrolliert gsi si, errichdet häi.",🔎
,,,nazionalsozialistische,FALSE,"Der Vorwurf vom Gottesmord het au dr modärn Antisemitismus begünstiget, wo sit öbbe 1860 entstande isch, und het zu „akute Forme vo dr Komplizeschaft“ vo de Groosschille mit dr nazionalsozialistische Juudeverfolgig biidräit so dass es mööglig worde isch, ass dr Holocaust vor allem vo christlig daufte Dääter usgfüert worde isch.",🔎
,,,nationalsozialistische Diktatur,FALSE,"«Entarteti Kunst» isch währed dr nationalsozialistische Diktatur z Dütschland dr offiziell propagierti Begriff gsi für die modärni Kunst, wo mit rassetheoretische Begründige schlächtgmacht worden isch.",🔎
,,,Nazizyt,FALSE,"In sine Sachbiecher het de Ziegler di historisch Rolle vun de Schwiiz mehfach kritisiert, unter ondrem wege ihrem Verhalte in de Nazizyt.",🔎
,,,Naazi-Zyt,FALSE,I de Naazi-Zyt aber isch d Volchskund rassistisch umpoolet woorde.,🔎
,,,denn,FALSE,Er isch denn in d USA in s Exil und isch dört offiziell e Mitarbäiter am Instidut für Sozialforschig worde.,🔎
,,,Nazi-Zit,FALSE,I dè Nazi-Zit ischz durch d „Glychschaltig“ im April 1937 un d Umwandlig vom dütschè Luftschportvoband i s Nationalsozialistischi Flygerkorps (NSFK) uss dè Ortsgruppè Waldshuèt un Ärzingè dè „NSFK-Sturm Waldshuèt“ entschtandè.,🔎
,,,nationalsozialistisch Dytschland,FALSE,"Anne 1934 het er an dr Syte vum Heinrich Gretler s nationalsozialistisch Dytschland verloo, isch aber au in dr Schwyz wäg syre jidische Mueter aagfyndet wore.",🔎
,,,Zyt vom Nationalsozialismus,TRUE,"Komplexi Aalage vo däre Art, wie zum Byspil d Öberräst vo de Konzentrationslager us de Zyt vom Nationalsozialismus, wärded ehner als Gedänkstätte bezeichnet.",🔎
,,,Zit vom Nationalsozialismus,TRUE,"In dr Zit vom Nationalsozialismus het si sich gweigeret, mitzmache un isch in Ungnad gfalle.",🔎
,,,Zitt vum Nàzionààlsoziàlìschmus,TRUE,"D’ rachta-n-Extremìschta vertaidiga-n-oft rewisionìschta Theesa ìwwer d’ Gschìcht vu bschtìmma-n-Äära, wia zem Biischpììl vum itàlianischa Fàschìsmus odd’r dr Zitt vum Nàzionààlsoziàlìschmus.",🔎
,,,Nazi-Zyt,FALSE,Mit dr verlegerische Bschränklige in dr Nazi-Zyt isch dr Umsatz zruckggange.,🔎
,,,nazionalsozialistische Diktatur,FALSE,"Wäge de soziale Brobleem, wo si verursacht het, wird si as e wichdigi Mitursach für s Entstoo vo dr nazionalsozialistische Diktatur und für s Sterkerwärde vo de faschistische Bewegige über Dütschland uuse aagluegt.",🔎
,,,Zyt vum Nationalsozialismus,TRUE,In dr Zyt vum Nationalsozialismus isch dr Frauedag z Dytschland verbote gsii.,🔎
,,,Nazi,FALSE,"Däne Plän sin föderalischtischi Gedankestremige in dr Johrzehnt vorhär vorüsgange, wu aber dur d Nazi unterdruckt wore sin.",🔎
333,Feder (Technik),Fäädere,Fèddèr,TRUE,"Zum Druggè diènt i dè Regèl èn mit èrè Fèddèr vorgschpanntè Hebèl, wo übber mechanischi Glènk diè vertikali Bewegung vom Drugger in è horizontali vom Ventylhebèl umgsetzt wörrèd.",🔎
,,,Fedèrè,TRUE,"D Schinnèbrofyl vo Modèllysebaanè, feinmechanischi Fedèrè un Steggvobinder i dè Elegtrotechnig bschtònn mitunter uss Neusilber, well s Oxid elegtrisch leitend isch.",🔎
,,,Blattfäädere,FALSE,Mit em Rasterchraftmikroskop cha mä Chreft uf e chliini Blattfäädere bis öbbe 1 pN noochwiise.,🔎
,,,Schruubefäädere,FALSE,In dr Schuel und in e baar äifache Aawändige wärde Chreft mit sogenannte Fääderechraftmässer über d Veränderig vo dr Lengi vo Schruubefäädere gmässe.,🔎
,,,Fääderekonstante,FALSE,"Für daas brucht mä s Gsetz vom Hooke, wo säit, ass gäigneti Fäädere sich broporzional zur Chraft, wo usgüebt wird, usdeene; es gältet formula_5 wo formula_6 d Veränderig vo dr Lengi vo dr Fäädere und formula_7 d Fääderekonstante bezäichnet.",🔎
,,,Schruubèfèdèrè,FALSE,"Uff dè Drèègschtell stützt sich èn mittels realè, uffgrund vo dè Glenkwellè zwûschè dè Radsätz als deilti Drèètürm uusgfüürti, Drèèzapfè un Schruubèfèdèrè mit Teleskopschtoßdämpfer dè uss gwalztè Staalbrofyl un Blèch ebbèfalls als Schweißkonschtruktion gfertigte Lokomotyvraamè ab.",🔎
,,,Fèdèrè,TRUE,"Bim z London un Paris gfèrtigtè mechanischè Metronom wörd è Fèdèrè uffzogè, wo è Pendel in Schwung haaltè duèt, äänlich im Mechanismus in èrè Uhr.",🔎
334,Bied (Les Ponts-de-Martel),Bied (Les Ponts-de-Martel),Grand Bied,FALSE,"Si isch es bsunders Karschtgebiet uf em Bode us Jurachalch mit es bar Dolyne; der Bach, wo durs Tal flüsst und au d Gmeindgränze bildet, der ""Grand Bied,"" verschwindet bi Les Ponts-de-Martel im Bode und chunt erscht vier Kilometer wyter äna als Kwelle bi der Areuse wider us em Felse; s alte frankoprovenzalische Mundartwort ""bied"" bedüütet «Kanal» und au «Bach», wie me bim Wälschschwiizer Mundartwörterbuech, em GPSR, vo der Uni Nöieburg cha nochelääse.",🔎
,,,Bied,FALSE,"I der Middi vom Taal lauft der Bärgbach Bied uf Les Ponts-de-Martel, won er im vercharschtete Chalchbode in ere Dolyne verschwindet; erscht vier Kilometer wyter äne chunt er im Val-de-Travers bin ere Kwelle über em Fluss Areuse wider zum Boden use.",🔎
335,Europa-Park,Europa-Park,Europapark,FALSE,"Dr Silverstar [] (offiziell: Silver Star) isch en Achterbahn im Europapark z Rust, Düütschland.",🔎
,,,Europapark Ruescht,FALSE,"Z'Niderhüse betribt dr Bundesnochrichtedienscht (BND) in dr Nächi vum Europapark Ruescht e Abhöralag fer Satelliteufklärig, verglichbar mit sällere z'Schöninge.",🔎
336,England,Ängland,Ängländer,FALSE,"Vo 1859 bis 1869 isch dr Suezkanal baut worde und Ägypte isch schdrategisch für d Ängländer interessant worde, wo s 1882 bsetzt und 1914 zum Brotektorat erklärt hai.",🔎
,,,änglischer,FALSE,E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf.,🔎
,,,englische,FALSE,"Sine Ussproch entspricht zimli gnau em alemannische ""Z"" wie in de ""Zit"" (IPA: //), nit em englische weiche ""Z"".",🔎
,,,änglische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,anglischa,FALSE,S Verein ìsch ànna 1893 vu zwei anglischa Studanta vu dr Milhüüser Chemieschüel grìnda worra.,🔎
,,,Änglander,FALSE,"D Firma Osborne isch im Joor 1772 z Cádiz vom Änglander Thomas Osborne Mann, wo us Exeter (Devonshire) choo isch, gründet worde.",🔎
,,,$nglisch,FALSE,Dè $nglisch Seefaarer James Weddell isch bi guètè Witterigsbedingungè 1823 im nõch ym benamstè Weddell-Meer bis uff 74° 15′ Süd vorgschtoßè.,🔎
,,,Südoschtengland,FALSE,"Zitwiis isch an großa Toal vo Europa vo da Kelta besidlt gsi, und also o prägt wora vo da keltischa Kultur: Kelta hot's gä z'Irland, z'Südoschtengland, im Norda voSpanien und z'Frankriich; Im Oschta bis Weschtungarn umme, vo Oberitalien im Süda bis zum nördlicha Rand vom Mittlgebirge.",🔎
,,,Änglond,TRUE,"D erschte ""shires"" sin vun de Angelsachse im hitige Änglond un im Sidoschte vun Schottland grindet worre.",🔎
,,,Südengland,FALSE,D Themse isch a Fluss in Südengland und dr bedütendscht in ganz England.,🔎
,,,änglisch,FALSE,"bis) zelt wird, heissed d Schaltjaar und d Schalttääg bis uf de hütigi Taag „bissestilis“ (uf latinisch), „bissextile“ uf änglisch oder „bissetile“ uf italiänisch.",🔎
,,,Mittelengland,FALSE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,Anglànd,TRUE,"Àla Schàuispìeler, hàt'r aui a ìnternàtionàla Kàrriar pràwiart: ìn Anglànd, mìt „The Yellow Rolls-Royce“ un „Girl on a Motorcycle“, ìn Àmerikà z Hollywood, wo àwer dr Erfolg nìt so kumma ìsch wia erwàrta.",🔎
,,,Änglang,TRUE,"Zur Fuurtbidlig het si di internazionaal feministisch Bräss un Stuudieräise bruucht, wu si 1931 mit em SVF/ASSF uf Änglang un im Joor druf mit em Verband vu dr Akadeemikerne (SVA/ASFU) in d Sowjetunion gfiert hän.",🔎
,,,Britannie,FALSE,"Entschaidend för d Usbraitig vom Wicca z England isch under anderem gsii, as z Britannie 1951 mitem ""Fraudulent Mediums Act"" ane 1951 magischi Handlige vo Ainzelpersone legalisiert wore sind, solang si niemertem schadit.",🔎
,,,Anglischa,FALSE,"Sa han sìch àns Anglischa gwehnt, d ursprungliga Müetersproch ìsch ìn da Kìnder weniger glehrt worra, un a so hàt s Elsassischa fànga-n-à làngsàm üsstaarwa.",🔎
,,,änglischi,FALSE,"S Vosgien het zwee Konsonante wo's im Standardfranzösisch nüt git: e Frikativ [] wo em alemannische “ch”-Luut entspricht un e Nasal [] wo em alemannische –ng ähnelt; Byspiil ""lé montaing"" (de Luut wird im Standardfranzösisch i änglischi Lehnwörter verwändet).",🔎
,,,Angland,TRUE,Do sìn 107 „mule-jenny“ gloffa (Màschina erfunda ìn Angland vum Samuel Crompton).,🔎
,,,ängleschi,FALSE,"Joorhundert gseh, won e ängleschi Firma ygrichtet gha het.",🔎
,,,anglischer,FALSE,"Septamber 1589 z’ York) ìsch a anglischer reemisch-kàthoolischer Priaschter gsìì, wo-n-àls kàthoolischer Gmàrtertr betràchtet wìrd.",🔎
337,Kolonialismus,Kolonialismus,koloniale,FALSE,Dr Hồ Chí Minh het d Befreijig vo Vietnam vo dr koloniale Herrschaft vo de Franzoose gläitet.,🔎
,,,Koloniauherrschaft,FALSE,Dört heter sech zerschmol mit de Ungerächtigkeite vo de Koloniauherrschaft usenandergsetzt.,🔎
,,,Kolonialzyt,FALSE,"In dr Kolonialzyt isch d Bedytig allmee uf di hitige Biet vu Indie, Pakistan un Bangladesch un bi dr Grindig vum indische Staat schließli uf di hitig Bediytig yygschränkt wore.",🔎
,,,Kolonialisyrig,FALSE,"Wit entfèrnt vo dè Wälthandelsroutè, öd un läbènsfindlich, isch d Antarktis vo dè Kolonialisyrig im 19. un früènè 20.",🔎
,,,Kolonialmacht,FALSE,Im Middelalter isch Genua e Kolonialmacht worde und äini vo de vier groosse Seerepublike vo Italie.,🔎
,,,Kolony,FALSE,De Houphouët-Boigny stamt us era wouhabendi Pflanzerfamilie i de damalegi wäutschi Kolony.,🔎
,,,kolonialbolitischi,FALSE,"E großi kolonialbolitischi Konkerränz mit Portugal, Belgie, Frankrych oder Dytschland het s nit gee.",🔎
,,,Kolonialzit,FALSE,"Mänsche mit schwarzer Hutfarb us em Orient, Afrika und Amerika sind sit dä Kolonialzit öppe als Chammerdiener oder Page nach Europa gholt worde.",🔎
,,,Koloniaaldienscht,FALSE,"Syn Läbesplaan isch gsy, in Koloniaaldienscht z gaa.",🔎
,,,koloniale Zite,FALSE,"Mä kennt s vor allem in de Neuängland Staate, wo s zruggoht uf die koloniale Zite.",🔎
,,,Kolonialregierig,FALSE,"De Flughafe vo Tan Son Nhat hät sini Ursprüng i de Aafäng vo de 1930er Johr, wo di französisch Kolonialregierig en chlinne Flughafe mit ere uubefestigte Start- und Landebahn baut hät.",🔎
,,,Kolonialherrschaft,FALSE,"Dr gwaltfrei Widerstand gege di britisch Kolonialherrschaft, vor allem unter em Mohandas Karamchand Gandhi un em Jawaharlal Nehru, het anne 1947 zur Unabhängigkait gfiert.",🔎
,,,Kolonialziit,FALSE,"Bsundrigs heterogen si Staate, wo in dr Kolonialziit entstande si und wo d Kolonialherre ihri Gränze festgleit hai, ohni sich um d Bevölkerig z kümmere, so zum Bispil d Staate z Süd- und Mittelamerika, Afrika, Asie und Polynesie (z. B.",🔎
338,Fischen im Allgäu,Fische,Fischarei,FALSE,S Meer isch wichdig für d Fischarei.,🔎
,,,Fischgattig,FALSE,"""; alemannischi Näme) isch e Fischgattig, wo zo de Famili vo de Salmfisch (""Salmonidae"") ghört.",🔎
,,,Fesch,FALSE,"Soppe wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd.",🔎
,,,Fischfauna,FALSE,"Die bilde d Nahrigsgrundlag fir erychhaltigi Fischfauna, wu 136 Arten umfasst.",🔎
,,,Fisch,FALSE,Säägrentä tauched nach Fisch und anderi Wassertiär.,🔎
,,,Fische im Allgai,FALSE,Si wohnt mit ihrem Freind Manuel Schmid z Fische im Allgai.,🔎
,,,Fischarte,FALSE,In indische Gwässer lääbe derzue iber 2500 Fischarte.,🔎
339,Franziskanische Orden,Franziskaner,Franziskaaneroorde,FALSE,"Dr Franz giltet as Grinder vum Franziskaaneroorde, volksdiimlig woore isch er vor allem dur syni Dierpreedige.",🔎
,,,Franziskaaner,TRUE,"Näbet de Jesuite, de Benediktyner und de Franziskaaner sind d Salesiaaner vom Don Bosco äine von grööschte Manenoorde vo de katolische Chile – Ändi 2014 händ s rund 15 000 Mitglider ghaa (1964 na 22 000).",🔎
,,,Barfüesser,FALSE,"In de 16 Däg vo dr Mäss chömme jewiils knapp e Million Lüt uf e Mäss-, Barfüesser-, Münster- und Petersblatz, in d Rosedaalalag und s Kasärneareal.",🔎
,,,Frànsikààner,TRUE,Daa Tìtel hann vor àllem d’ Frànsikààner vertaidigt; vììla Dominikààner hann sìch d’rgeega g’schtällt.,🔎
340,Bistum Basel,Bistum Basel,Bischof vo Baasel,FALSE,"Dr Bischofshoof isch an dr Riddergass grad am Münsterblatz baut worde (hüte Riddergass 1) und isch dr Sitz vom Bischof vo Baasel gsi und au s Archiv vom Stift isch bis 1528 dört gsi, wo mä s uf Pruntrut züüglet het.",🔎
,,,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,vu Basel,FALSE,Är het langi Zyt dr Grof Rudolf vu Habsburg geg d Bischef vu Basel un Stroßburi unterstitzt un isch anne 1273 au eini vu dr Stypere vu däm syym Chenigtum gsi.,🔎
,,,Bischof vo Basel,FALSE,"D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli).",🔎
,,,Basler,FALSE,"In sym Film ""Babylon 2"" (1993) hed er bekannti ""Secondos"" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik.",🔎
,,,Bìschof vu Bàsel,FALSE,Ànna 1272 hàt dr Bìschof vu Bàsel Heinrich vu Neieburg d Àbtèi verbrennt.,🔎
,,,Bistum Baasel,TRUE,"Mit iirer Iifüerig im Joor 1529 het sich Baasel ändgültig vo sim föidale Ooberher, em Fürstbischof, loosgsäit und d Stadt het ufghöört, s Zentrum vom Bistum Baasel z sii.",🔎
,,,Bischtum Baasel,TRUE,"April 1141 wörd dè Heinrich I. als ""Heinricus de Cussachberc"" am königlichè Hoflager vom Konrad III. z Strõßburg als Zeug aaläßlich von èrè Schlichtig zwǜschè m Bischtum Baasel un èm Kloschter St. Bläsy in èrè Urkund gnennt.",🔎
,,,Basler Bischof,FALSE,Kaiser Heinrich II. hez im Basler Bischof Adalbero s'Wildbannrächt ime Beriich vu dr Friburger Bucht verlihe.,🔎
,,,Hochstift Basel,FALSE,Sälli hän d'Oberherrschaft 1365 an s'Hochstift Basel abträtte.,🔎
,,,Bischtum Basel,TRUE,"Mit Usnahm vu dr hütige Ortsdeile Huttinge un Istei, wo im Bischtum Basel zughörig gsi un doher römisch-katholisch blibe sin, isch s Gebit vu dr hütige Gmei sit dr Reformation evangelisch prägt.",🔎
,,,Bistümer Basel,TRUE,"Es het Bröbst, und Briester gee, und e baar häi sogar dr Sprung uf e Bischofssitz vo de Bistümer Basel und Lausanne fertig brocht: Wabbe.",🔎
341,Isaac Newton,Isaac Newton,Newton,FALSE,Langi Zit hen d mechanische Gsetz vom Newton für makroskopischi Objekte zamme mit de Theorii vom Huygens für Welle als bfridigendi Erklärig für die grundlegende physikalische Beobachdunge golte.,🔎
,,,newtonsche,FALSE,"1723 het er mit eme Vergliich vo dr newtonsche und dr cartesianische Philosophii, wo uf Latiinisch gschriibe gsi isch, d Magisterwürde überchoo.",🔎
342,Universität St. Gallen,Universität St. Gallen,Universiteet St. Galle,TRUE,Vu 1984 bis 1999 het si an dr Universiteet St. Galle Räächtswisseschaft studiert un 1990 mit eme lic.,🔎
,,,Hochschuel St. Galle,FALSE,"an dr Hochschuel St. Galle studiert un het e Lizenziat (""lic.oec.HSG"") iiberchuu.",🔎
,,,Universiteet St. Galle,TRUE,No dr Matura (Typ B) het si vu 1994 bis 1999 an dr Universiteet St. Galle Jura studiert un mit em Diplom (lic.iur.HSG) abgschlosse.,🔎
,,,Uniwersitet St. Galle,TRUE,"2007 isch er zum Ehresenator vu dr Uniwersitet St. Galle ernännt wore, wo dodermit «seinen wichtigen Beitrag zur Förderung von Offenheit und Toleranz über die Grenzen von Konfessionen und Kulturen hinweg» gwirdigt het.",🔎
,,,Universitet Sanggale,TRUE,D Niquille het an dr Universitet Sanggale studiert.,🔎
,,,Hochschuel St. Galle,FALSE,Är het au as Lektor fir Rätoromanisch an dr Universitet Züri un dr Hochschuel St. Galle gschafft.,🔎
,,,Handelshochschuel Sanggalle,FALSE,"Dr Sproochforscher Jakob Jud vo dr Uni Züri un dr Arnald Steiger, Profässer a dr Handelshochschuel Sanggalle, sind anne 1936 deren iiri Gründer gsi.",🔎
,,,Universiteet Sanggale,TRUE,Anne 2014 isch si in akademische Lehrbedriib retuurchuu un het an dr Universiteet Sanggale s Doktoraatsstudium vu dr Staatswisseschafte ufgnuu.,🔎
,,,HSG,FALSE,Doderzue sind Witerbildige zum eidgnössisch diplomiirte Marketingleiter und es Executive-MBA an de HSG cho.,🔎
,,,Uni Sanggalle,FALSE,"2008 het dr Veräin, wo tradizionell e Verbindig mit em Lehrstuel für tüütschi Sprooch und Literatur a dr Uni Sanggalle und mit der Kantonsbiblioteek Vadiana het, mit dr Feschtreie ""Sanggaller Literaturtääg “Wortluut”"" agfange, und sid 2016 macht er sini Veraastaltige under em Label ""Literatur i dr Hauptposcht.""",🔎
,,,Universität Sanggalle,TRUE,"Si isch Profässorin für Undernämeskommunikation a dr Universität Sanggalle und gschäftsfüehrendi Gsellschafteri vo dr ada Learning GmbH, wo digitals Lerne aabietet.",🔎
,,,Uni St. Galle,FALSE,"Der Model het 1991 a der Uni St. Galle mit ere Arbet über e ""Sport als Denk- und Handlungsmodell für die Leistungsoptimierung im Management"" promoviert.",🔎
,,,Universitet St. Galle,TRUE,No me abbrochene Wirtschaftsstudium an dr Universitet St. Galle het si aagfange schaffen as Schurnalischti bi dr Thurgauer Zytig un bi Radio Thurgau.,🔎
,,,Uniwersiteet St. Galle,TRUE,Derzue leert si an dr Uniwersiteet Züri un dr Uniwersiteet Lozärn un het e Leerufdraag fir Public Affairs an dr Uniwersiteet St. Galle.,🔎
343,31. August,31. Augschte,31. Ougschte,TRUE,"De Gaius Caesar Augustus Germanicus (* 31. Ougschte 12 z Antium; † <a href=""24.%20Ja",🔎
,,,31. Àuigscht,TRUE,Dr Thierry Romain Camille Jordan (* 31. Àuigscht 1943 z’ Sc,🔎
344,Pippiniden,Pippiniden,Pippinide,TRUE,"Merowinger, Pippinide, Arnulfinger, Karolinger, Poppone Frankriich.",🔎
,,,Pippinid,TRUE,"Oktober 741 z Quierzy) isch e fränkischer Huusmeier us em Gschlächt vo de Arnulfinger gsi, vo dr Grossmueter us Pippinid.",🔎
,,,pippinidisch,FALSE,"Aber schon e Johr spöter het en dr pippinidisch Huusmeier <a href=""Grimoald%20I.",🔎
345,Landkreis Göppingen,Landgraes Gebbenga,Landkreis Göppige,TRUE,"D Burg Hohestaufe isch e Ruine und lit oben am Ort Hohestaufe, eme Stadtteil vo Göppige, im Landkreis Göppige z Bade-Württebärg.",🔎
,,,Landgraes,FALSE,"Dor Graes Calb (amtlich ""Landkreis Calw"") isch a Landgraes en Bada-Wirddabärg.",🔎
,,,Landkroes Geppenga,TRUE,"""Adelberg"") ischt a Gmoed em Landkroes Geppenga en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Geppenga,FALSE,Vu 2009 bis isch er Vorsitzer vum griene Ortsverband z Geppenga gsii.,🔎
,,,Landgraes Gebbeng,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
,,,Gebbingá,FALSE,"Zwischá Schduagord ond dor boerischá Grenz, haitsdag ogfähr umrissá von de Landkroes Gebbingá und Oschdalbkroes, hier vor ellem im Altkrais Schwäbisch Gmind isch á ähnlichá Brotard bekannt, mo „Briegl“ gnannt werrád.",🔎
,,,Landkrois Geppinge,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Landchreis Geppenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Schorndorf (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Wẽnderbach, Reemshalde, Bergle, Ruederschberg, Welze, Urbach, Bliiderhouse (alli Rems-Murr-Chreis), Adelberg, Wãnge un Uigne (alli Landchreis Geppenga) un Lichtewald (Landchreis Esslenge).",🔎
,,,Landkrois Geppenge,TRUE,Si isch no dr Chreisstadt Geppenge di zwotgrescht Stadt vum Landkrois Geppenge un bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Landkreis Gebbenga,TRUE,"Sell, wo en deam Artikl vorgschtellt wuud, soll vo Wanga em Landkreis Gebbenga stamma.",🔎
,,,Landkrois Gebbenga,TRUE,"De Alb-Donau-Kreis grenzt im Norde an Landkrois Gebbenga und an Landkrois Hoedna, im Oschte a di bayerische Landkrois Genzburg und Nei-Ulm ond au an di kroisfrei Stadt Ulm, im Süde an Landkrois Bibra und im Weschte an Landkrois Reitlenga.",🔎
,,,Landchrais Geppenga,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Oschtalbchrais, im Siide an dr Alb-Donau-Chrais ùn im Weschde an dr Landchrais Geppenga.",🔎
,,,Krois Geppenga,FALSE,"A paar oinzelne Gmoinda von de Krois Biberach ond Minsenga send au no zomm Alb-Donau-Krois komma ond a paar Gmoinda vom Krois Ehinga san zu Biberach komma, außerdem no zwoi Gmoinda vom Krois Ulm zom Krois Geppenga.",🔎
,,,Landchreis Geppenge,TRUE,Si isch no Geppenge un Geislenge di drittgrescht Stadt vum Landchreis Geppenge.,🔎
346,Symmetrie (Geometrie),Sümmetrii in dr Geometrii,aggsesümmetrisch,FALSE,Jedes gliichschänklige Dreiegg isch aggsesümmetrisch.,🔎
,,,Sümmetrii,FALSE,"Dr Rönessansstiil bedoont d Sümmetrii, d Broporzioon, d Geometri und wie d Baudäil aagordnet wärde, wie mä s in dr Archidektur vom Alte Rom in e hufe erhaltene Bauwärk het chönne gsee.",🔎
,,,sümmetrischi,FALSE,Er isch as e sümmetrischi Gartenaalaag aagläit und zwölf Grabfälder iidäilt.,🔎
347,Naturhistorisches Museum Basel,Naturhistorischs Museum Basel,Naturhistorische Museum Basel,TRUE,"Im «Berri-Bau», wie men em noch sim Archidekt au säit, isch hüte s Naturhistorische Museum Basel dehäi.",🔎
,,,Museum an dr Augustinergass,FALSE,"Johrhundert het mä d Gipsabgüss, wo mä e Hufe drvo kauft het, meh beachdet, und die si zerst im neue Museum an dr Augustinergass, vo 1887 aa im ene eigene Usstelligsruum in dr Kunsthalle Basel zeigt worde.",🔎
,,,Naturwüsseschaftlige Museum,FALSE,"Under em Ordinarius für Füsik und Chemii Christian Friedrich Schönbein, wo s Ozon entdeggt het, isch s Füsikalische Kabinett as Däil vom Naturwüsseschaftlige Museum 1849 in s nöije Museum an dr Augustinergass choo.",🔎
,,,Naturhistorische Museum Baasel,TRUE,"Si Brueder Hans Georg isch bekannt drfür, ass er die fossili Süügersammlig vom Naturhistorische Museum Baasel usbaut het.",🔎
,,,Baasler Naturhistorische Museum,FALSE,Dr Meriaa het groosse Iifluss ghaa uf d Entwigglig vom Baasler Naturhistorische Museum.,🔎
,,,Naturhistorische Museum,FALSE,"1849 isch si in s Museum an dr Augustinergass züglet, wo hüte s Naturhistorische Museum isch.",🔎
348,Indogermanische Sprachen,Indogermanischi Sproochfamili,indogermaanische Sprooche,FALSE,Es ghöört zum westgermaanische Zwiig vo de indogermaanische Sprooche und isch us em Nöiniiderländische vom 17.,🔎
,,,indogermanischè,FALSE,"Dõgegè sin diè früèner oft aagnõènè Verknüpfigè mit èm indogermanischè Adjektiv *""albhos"" „wyß“ als falsch z beurteilè.",🔎
,,,indogermanischi Sproche,FALSE,"Er hod au zaigd, dass s modärn Hebräisch ebe net nu a semitischi Sproch isch wie s Althebräisch: Di europäische Jude hond indogermanischi Sproche – bsunders Jiddisch – gredet, und des hod sich im widerbeläbte Hebräisch stargg nidergschlage.",🔎
,,,indogermanische Sproochefamilie,TRUE,"Si ghöört zum iranische Zwiig vo dr indogermanische Sproochefamilie und isch d Amtssprooch im Iran, z Afghanistan un z Tadschikistan.",🔎
,,,Indogermanische,FALSE,B. di bekannte Luutverschiebige vom Indogermanische zu de germanische Schprache).,🔎
,,,indo-europäische Sproochfamilie,FALSE,"S Änglische ghört zu de germanische Sprooche, wo e Deil vo dr indo-europäische Sproochfamilie sin.",🔎
,,,indogermanische Sproche,FALSE,"D’deitsche Sproch ""(Deutsch)"" zählt zur Familie vo de indogermanische Sproche, spezifisch zu de weschtgermanische Sproche.",🔎
,,,indogermanischi Sprooche,FALSE,"Vili indogermanischi Sprooche hend uursprüngli drüü Geschlechter: S Neutrum isch i villne Sprooche verloore ggange, so i de Romaanische Sprooche.",🔎
,,,indogermanische Sproochfamilie,TRUE,ghöört zum westslawische Zwiig vo dr indogermanische Sproochfamilie.,🔎
,,,indogermanischa Schprocha,FALSE,"""español"" oder ""castellano"") kört zum romanischa Zweig vo da indogermanischa Schprocha und wird mankmol mit Portugiesisch, Galicisch und Katalanisch als oagane Gruppa (Iberoromanische Schprocha) xäna.",🔎
,,,Ìndogermanische Sprooche,FALSE,"Wiil sich d'Sprooch stark vù de Ìndogermanische Sprooche ùnderscheidet, wìrd ìhr Erlerne vù Ussländer oft als schwììrig iigstùùft; Ungarisch wìrd viilmool als eini vù de schweerste Sprooche ǜberhaupt bezeichnet.",🔎
,,,indogermanischi Sprooch,FALSE,"Da isch en indogermanischi Sprooch und verwandt mitem Palaische (""palaumnili"") und em Luwische (""luwili"").",🔎
,,,Indoeuropäischi Sprooche,FALSE,"I dene Länder wered verschidnigi Sprooche gredt, wo zu mindestes vier Sprochfamili ghööred: de Indoeuropäischi Sprooche, Drawidischi Sprooche, Mundasprooche, Tibeto-burmanischi Sprooche und dezue no verainzelti isolierti Sprooche, wie s Buruschaski.",🔎
,,,indogermanischen,FALSE,"Er het psunders über d Zämehäng vo de indogermanischen und semitische Sprooche, über s Keltische und d Dialäkt vo Itaalie gforschet.",🔎
,,,indogermanische Sprooche,FALSE,"E baar Forscher dänke zum Bischbil, ass es e genetischi Verwandtschaft mit de austronesische, de jenisseische oder sogar de kaukasische oder de indogermanische Sprooche git, und si bruche drfür Wortgliichige wie chinesisch 谁 shuí < *kwjəl „wäär“ = latiinisch quis „wäär“.",🔎
,,,indogermaanischi,FALSE,het sich die indogermaanischi Kultuur vo de Arier im Gangesgebiet bis in d Gegend vom hütige Delhi usbräitet.,🔎
,,,indogermanischi,FALSE,"Hisdorisch gseh glidert sich de russisch Wortschatz in indogermanischi Erbwörter, slawischi, ostslawischi un russischi Wörter (entstande noch de Spaltig vu de ostslawische Sproche).",🔎
,,,indogermanische,FALSE,"S Wort chennt uf dr indogermanische Wurzle ""*tu-"" mit dr Bedytig „schwelle“ zruckgoh.",🔎
,,,Indogermanischi Sproch,FALSE,"Di finnischi Grammatik und di meiste Finnische Wörter underscheide sich dytlig vo de andere Europäische Sproche, wyl Finnisch kei Indogermanischi Sproch isch.",🔎
,,,ìndogèrmanische Sprooche,FALSE,Di idalische Sprooche sìn e Ùndergrùppe vù de ìndogèrmanische Sprooche.,🔎
,,,indogermanische Sprochfamilie,TRUE,Johrdausend vor unserer Ziträchnig us de indogermanische Sprochfamilie glösd un sich zu de altslawische Sproch entwickelt.,🔎
,,,indogërmaanisch,FALSE,"D Grundelemänt sind us den eltischte Spraache vertleent, bsunders us em Sanskrit; d Gramatik isch ganz indogërmaanisch prëëgt.",🔎
349,Gonosom,Geschlechtschromosom,Gschlächtschromosoom,TRUE,"Dr dütligi Gschlächtsdimorfismus vom Mensch wird dur d Verdäilig vo de Chromosoom in dr Zygote bestimmt, bsunders vo de Gschlächtschromosoom.",🔎
,,,Gschlächtschromosom,TRUE,"S Y-Chromosom isch e Gschlächtschromosom (Gonosom) bi gwüsse Dierarte, drunder bim Mensch.",🔎
,,,Gschlächtschromosome,FALSE,"Us molekularbiologischer Sicht underschäidet sich dr Maa vo dr Frau dur s Chromosomebäärli XY (sälte chunnt aber en XX bim ene Maa vor) in de Gschlächtschromosome (statt mäistens XX bi dr Frau, wo aber sälte au en XY cha vorchoo).",🔎
350,Neujahr,Nüüjahr,Nöijoor,TRUE,Me dringgt en z Baasel hütte am Nöijoor.,🔎
,,,Nejohr,TRUE,An Nejohr sin d Chinder zu de Gfraint gange un hen fir s Ufseege vum e Neijohrssprichli Geld kriegt.,🔎
,,,Nöijohrsnacht,FALSE,"Im Piazzi, wo s'Objekt zuenächst fer e Komet ghalde het, isch si Entdeckig allerdings zuefällig glunge, während dr Überprüefig vum e Sternkatalog in dr Nöijohrsnacht 1801: er het nit zue dr „Himmelspolizey“ ghört.",🔎
,,,Neujohr,TRUE,"Es git ke Presidänt, aber dr Bundespresidänt, wo Staatsgescht empfoht und zu Neujohr und am erste Ougust Rede het.",🔎
,,,Nöijohrstag,FALSE,"Jewils am Nöijohrstag halted vil Touriste bim Ortsiigang a und mached e Foti, vo sich und de Ortstafle im Hindergrund.",🔎
,,,neu Jaar,FALSE,"Barchinas (rätoromanisch (Vallader) für «Schiffli» [Plural], usgsproche wie «bartschiinas») isch en Bruuch im Underängadiner Hauptort Scuol im Kanton Graubünde, wo der Übergang vom alte i s neu Jaar simbolisiert.",🔎
,,,Neijohr,TRUE,"I Teile vo dr reformierte Schwyz isch friähjer d Bschärig an Neijohr gsii - wäge däm het zum Byspil im Bärnbiät oder im Züripiet – d Kindergstalt, wu Gschänkli brocht het, viilmol Neujahrschind gheiße.",🔎
,,,Jahresanfang,FALSE,Jahresanfang,🔎
,,,Nöijohr,TRUE,"So fangt an Nöijohr um 0.00 Uhr die erst Sekunde vu dr erste Minute vum erste Dag vum erste Munät vum nöie Johr a, mer schribt also dr 1.1. und nit e 0.0.",🔎
351,Hurriter,Hurriter,hurritisch,FALSE,"Die ""kaluti""-Liste sind zwaifach: d ""kaluti""-Liste vom Wettergott Tessub zällt di männliche Götter (hurritisch: ""en=na turoḫe=na"") uuf un d ""kaluti""-Liste vo sinere Frau Ḫebat zällt di wiibliche Göttine (hurr: ""en=na astoḫe=na"") uuf.",🔎
,,,hurritische,FALSE,"De Appu isch de Held vonere hurritische Gschicht, wo nöd ganz erhalten isch.",🔎
,,,hurritischi,FALSE,"Die Bizaichnig chamer uf de Name Luwier zruggfüere, wobii de Wechsel zwösched ""l""/""n"" im Aaluut uf hurritischi Vermittlig zruggoot.",🔎
352,Duisburg,Duisburg,Düüsburg,TRUE,"Es het dört grossi Hääfe am Rhy: Köln, Düsseldorf, Neuss und Düüsburg.",🔎
,,,Düsburg,TRUE,"1974 und 1975 het si no Retrospektive in de Museum vo Stockholm, Winterduur und Düsburg gha.",🔎
353,Neopaganismus,Neopaganismus,neopagani,FALSE,"S Germanische Noihaidetum isch e neopagani religiösi Richtig, wo di alti Religioo vo de Germane vor de Christianisierig widerbilebt.",🔎
,,,Noihaide,FALSE,"Ab 1983 sind d Externstai zomene regelchrecht Wallfartsoort för Noihaide, New Age-Ahänger und anderi moderni spirituelli Gruppierige woore, vor alem a de Walpurgisnacht und a de Summersunnwendi.",🔎
,,,noihaidnische,FALSE,"Si sind sitt de 1980er Joor e Wallfartsort, wo a gwösse Tääg vor alem vo verschidnigste noihaidnische Gruppe uufgsuecht werd.",🔎
,,,neopagane,FALSE,I villne neopagane Chraise isch d Muetter Erde e wichtigi Göttin.,🔎
,,,Germaanische Haid,FALSE,1905 isch er us kadoolische Chilche uusdrätte („Germaanische Haid“).,🔎
,,,noihaidnischi,FALSE,"  S Wicca [] »Hexerai« isch e noihaidnischi Relegioo, wo vor alem i de westliche Kultur, aso Europa, Nordamerika und Australie verbraitet isch.",🔎
354,Gemeinden des Kantons Appenzell Ausserrhoden,Gmëënde vom Kantoo Appezäll Osseroode,Gmeinde vom Kanton Appezöll Usserrode,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Appezöll Usserrode Kanton Appezöll Inerrode.",🔎
,,,d Gmeinde vom Kanton Usserrhode,FALSE,"""Lueg au:"" d Gmeinde vom Kanton Usserrhode Kanton Appezäll Innerrhode.",🔎
,,,Gmeende vom Kantoo Appezell Osserroode,TRUE,Dia drüü ehemoligä Bezirk und hütigä Regione send: A Lischtä vo allne 20 Gmeende mit wytere Aagoobe föndet mer onder Gmeende vom Kantoo Appezell Osserroode.,🔎
355,Russische Revolution,Russischi Revolution,Rússische Revoluzioon,TRUE,Si häi iire Höhepunkt gege s Ändi vom Joorhundert ghaa und si bis zur Rússische Revoluzioon 1917 immer wider usbroche.,🔎
,,,Rüssischa Revoluzioon,TRUE,Z’lätscht hàt’r sìch mìt dr Verfolgung vu da Kàthoolika ìn dr Sowjetunioon un em Hungersnoot noh dr Rüssischa Revoluzioon b’schaftigt.,🔎
,,,Russische Revolutioon,TRUE,"Naach de Russische Revolutioon und em Erschte Wältchrieg händ muslimischi Nationaliste z Kars en unabhängigi Republik (di Südwäscht-Kaukasische Republik) gründet, won aber glii ufglöst worden isch.",🔎
,,,russische Revoluzioon,TRUE,"Dr Kropotkin und anderi kommunistischi Anarchiste häi s Konzept vom Kommunismus kritisiert, wie s dr Marxist Lenin wääred dr russische Revoluzioon propagiert het, und häi daas as „Staatssozialismus“ bezäichnet und as totalitäär und elitäär abgleent.",🔎
,,,Oktoberrevoluzioon,FALSE,"Noch dr Oktoberrevoluzioon 2017 isch e Bürgerchrieg usbroche, wo begläitet gsi isch vo antijüüdische Massaker und Pogrom mit mee as hundertduusig Doote.",🔎
356,Nufenen GR,Nufänä,Nufenä,TRUE,"Er flüüsst denn witer dur Nufenä, wo der Aureuabach vo Süüde zuen em chunt, und dur Medels und uf Splüügen abe, wo vo Süüde här dur s Taal vom Hüscherabach d Strooss vom Splüügepass obenabe chunt.",🔎
,,,Nufene,TRUE,"Jänner 2019 händ di bishärige Gmeinde Hinterrhii, Nufene und Splüüge zur neue Gmaind Rhiiwald fusioniert.",🔎
357,Leonberg,Leaberg,Leonbärg,TRUE,"Sell isch bis i d 1970er-Johr übber dè [|Braagdunnel un Stuègètt-Wescht sowiè è Vobindigskurvè, sit Eröffnig vo dè S-Baan Stuègètt 1978 übber d Rankbachbaan vom Kornweschtheimer Rangyrbaanhof übber Leonbärg gu Böblingè un vo dört witter uff d Gäubaan gangè.",🔎
,,,Leoberg,TRUE,"An Sendlfenga grenzed (em Uhrzaegor nåch, em Oschda ãgfanga): Stuagert (Stadtgraes), Laefelda-Echderdenga (Landgraes Esslenga) ond Beblenga, Ehnenga, Åedlenga, Grafenao, Magstadt ond Leoberg (älle Landgraes Beblenga).",🔎
,,,Leabärg,TRUE,Novämber 1956 z Leabärg) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene).,🔎
,,,Eldenga,FALSE,"Nôch Bladdahard vorsiit’r noh sein Denscht als Vikar en Aua, Eldenga, en Ochsawang, en Weilheim an dr Teck, nomol en Aua ond schliaßlich noh en Eetlenga.",🔎
358,Neue Volksmusik,Neui Volksmusig,nöije Volchsmusig,TRUE,"Und no en andere Begriff, wo dr Mundartrock au drzue basst, isch dä vo dr nöije Volchsmusig.",🔎
,,,Alpèrock,FALSE,D Alpinchatzè hèn è Tournee durch dè gsamte dütschschprõchigè Ruum gmacht un sin zuè eini vo dè erfolgrychschtè Formationè vom Alpèrock worrè.,🔎
,,,Neuè Volksmusig,TRUE,"Marching Bands Sousaphöner un Marschtubè, Guggèmusigè hautpsächlich Sousaphöner  Vowendig findet s Helikon bi dè Neuè Volksmusig, als Byschpill zu nennè wär d Gruppè Kofelgschroa, wo dè Martin vo Mücke è Helikon spillt, d Band LaBrassBanda, wo dè Tubischt Andreas Hofmeir oft mit èm Helikon uffdrèttè duèt odder d Blèchhaufn, è öschtrichischè Formation, wo dè Tubaschpiller mit sim Helikon gèrn mòl dè Saal rockt..",🔎
359,Backnang,Bagene,Baggena,TRUE,Mai 1992 z Baggena) isch a deitscher Schauschbiiler gwäa.,🔎
,,,Backene,TRUE,Vu 1996 bis 1998 het si dr Ambulant Bflägedienscht vu dr Arbaiterwohlfahrt z Backene glaitet.,🔎
360,Monsun,Monsun,monsun,FALSE,"Im spote Juni un frieje Juli gheit im Side ne Großdail vum Johresniderschlag as monsunartigi Räägefront (, ""baiu zensen"").",🔎
,,,Summer- und dr Wintermonsuun,FALSE,Reegelmäässigi Fenomeen si dr Summer- und dr Wintermonsuun.,🔎
361,Wiesentalbahn,Wyysèdalbaan,Wiisedaal,FALSE,Sproochlig sin die Mùndarte friener zwüschem Hotzewald im Oschte ùn de Markgräflerische Mùndart vùm Wiisedaal ùn em Oobere Markgräflerland gstande.,🔎
,,,Wiisedahlbahn,TRUE,"Rieche lit an dr Wiisedahlbahn, dr Linie S6 vo der Regio S-Bahn Basel.",🔎
,,,Wiisedalbahn,TRUE,"Usserdem isch es bis 1967 Endpunkt vum „Todtnauerli“ gsi, ere Schmalspurbahn, wo in Zell im Wiisedal as Fortsetzig vu dr normalspurige Wiisedalbahn agfange het.",🔎
,,,Wiisetalbahn,TRUE,"Vom Badische Bahnhof z'Basel bis uf Zell verlauft d'Wiisetalbahn, wobi z'Lörrach Aschluss herrscht uf Wiil.",🔎
,,,Wysèdalbaan,TRUE,"Dõdèbi handelet s sich nit nu um Nebbèstreggè mit uusschlièßlich lokaler Bedütig wiè d ""Wysèdalbaan"" Basel–Schopfè–Zell im Wysèdal, eröffnet 1862, sondern au um Hauptbaanè.",🔎
362,Tempelberg,Dr Tämpelbärg z Jerusalem,Tämpelbärg,FALSE,"September 2000 der domolig Oppositionsfüehrer Ariel Scharon dr Tämpelbärg bsuecht het und wo druf die zweiti Intifada oder d ""Al-Aqsa-Intifada"" usbrochen isch, het dr Barak kuum no Understützig gha bi der israelische Bevölkerig.",🔎
,,,Morja,FALSE,Gott git ihm der Uftrag mit em Isaak nach Morja z ga. Dert söll är uf em Bärg der Isaak opfere.,🔎
,,,Tämpelbäärg,FALSE,Dr Friidhoof lyt eschtli vu dr Altstadt im Kidrondaal (Daal Joschafat) vor em Tämpelbäärg.,🔎
363,Oensingen,Önsige,Öönsige,TRUE,"Wyters im Soledurnische: Bi Olte stoot vor dr äigentlichen eerschte Jurachetti usse dr Bärgzug vom ""Ängelbäärg"" bis zum ""Born"" mit dr Aarekluus vo Aarbig, und trotzdäm dänkt me bim ""Jurasüdfuess"" eender a d Linie under em Bäärg, wo jetz meh gäge Weschte immer wie hööcher isch, mit dr ""Bölcheflue"" un dr "" Roggeflue"" vo Egerchinge bis Öönsige.",🔎
,,,Önsinge,TRUE,"Tele M1, wo mit Tele Tell in vilne Pünkt identisch isch (Die beide Sänder teiled sich vili vo de Format, au s ""Aktuell""), chann i de Agglomeratione Aarau, Bade, Brugg, Lenzburg, Olte, Zofige, Önsinge sowie i de zürcherische Bezirk Dietike und Diesdorf und em luzernische Wahlchreis Sursi empfange wärde.",🔎
364,Koreanische Sprache,Die koreanischi Sprooch,koreanisch,FALSE,Ban Ki-moon (koreanisch: 반기문; * 13.,🔎
,,,koreanisch Sprooch,FALSE,"S koreanische Alphabet (한글 ""Hangeul"", Hangul, 조선글 ""Chosŏn’gŭl"") isch e Buechstaabeschrift, wo für die koreanisch Sprooch verwändet wird.",🔎
,,,koreànisch,FALSE,"2NE1 (koreànisch: , RR: ""Tuaeniwon"" ; üüssgschproocha wia s’ Anglischa ""to anyone"" odd’r ""twenty-one"", „ ainunzwànzig“) ìsch a süüdkoreànischa Girl-Grupp vu dr Plàttafirma YG Entertainment, wo vu 2009 bis 2016 àktiiv gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,Koreanische,FALSE,"D'Entwicklungschicht isch ziemlich oklar, abr mr vrmuatet, dass es Japanische urschpringlich us em Koreanische entschtanda isch.",🔎
,,,Koreànisch,FALSE,"Pjöngjang (uff Koreànisch [], MR ""P'yŏngyang,"" RR ""Pyeongyang,"" YR ""Phyeng.yang""), àui ""Pjongjang"" (ìn dr DDR hàt maa ""Ph(j)öngjang"" düa schriiwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà (Nordkoreà).",🔎
,,,Koreanisch,FALSE,"Da äs im Esperanto en fil laatinischi Wortschtämm git, töönt d’ Schpraach e bitz Romanisch, fo de Schtruktur und de Grammatik her het Esperanto aber äigetli fil mee Gmäinsamkäite mit Ostasiatische Schprache wie Japanisch und Koreanisch.",🔎
365,Kulturkampf,Kulturkampf,Kulturkampf in dr Schwyz,FALSE,Zue dr wichtigschten Arbeite zelle derzue no ne umfangryych Wärch zum Kulturkampf in dr Schwyz un e zweebändigi Biografii zum Johann Heinrich Pestalozzi.,🔎
,,,Kultuurkampf,TRUE,"Wo im Kultuurkampf d Meerhäit vo de Zürcher Katolike chrischtkatolisch woorden isch, hend sech die Katolike i dr Stadt, wo röömisch-katolisch plibe sind, früsch müessen organisiere.",🔎
366,Weihnachtsgeschichte,Wihnächtsgschicht,Wiehnechtsgschicht,TRUE,"D Wiehnechtsgschicht – d Gschicht vo dr Geburt vom Jesus – isch zämegsetzt us de bäide Originalversione, wo im Lukasevangelium Kapitel 2, Vers 1–20 und im Matthäusevangelium Kapitel 2, Vers 1–12 stönd.",🔎
,,,Wienechtsgschicht,TRUE,Das cha mer au i dr alemannische Sprooch in dr Wienechtsgschicht nochelääse.,🔎
,,,Weihnachtsgschiicht,TRUE,Des Stick behandlet – wia scho dr Titl verroda duet – an Doil vo dr Weihnachtsgschiicht aus em Matthäus-Evangeliom.,🔎
,,,Weihnachtsgschicht,TRUE,"Zäa Jôhr schbätr isch’s nô soweit gwäa: En dr Zeit vo seira erschda wirdabergischa Pfarrstell z Kuacha em Landkreis Gebbenga hôt’r ôôgfanga, d Weihnachtsgschicht us-em Lukas-Evangeliom ens Schwäbische zo ibrsetza.",🔎
367,Karl IV. (HRR),"Karl IV., Kaiser vom Häilige Röömische Riich",Karl de Viert,FALSE,"Es isch im Inträsse vo der öiropèèische Vercheerspolitik gläge, as uf dem Handelswääg e gueti Oornig isch, und soo hät de Kaiser Karl de Viert ane 1362 de Stadt Züri d Uufsicht über d Schiff uf em See bestèètiget.",🔎
,,,Kaiser Karl IV,FALSE,Kaiser Karl IV.,🔎
368,Nervenzelle,Närvezälle,Nöirone,FALSE,"Zämme mit de Plaques si Nöirofibrille, wo sich in dr Form vo Chnöiel in de Nöirone ablaagere, Kennzäiche (pathognomonisch) für d Chranket.",🔎
,,,Nöiroone,FALSE,"Im Geegesatz zum Golgi het er aber dänggt, ass s Närvesüsteem us Milliarde vo äinzelne Nöiroone wurd bestoo und dass die Zälle polarisiert wurde.",🔎
,,,Närvefaasere,FALSE,"1842 het dr Helmholtz in sinere Dokteraarbet zäigt, ass d Närvefaasere us Gangliezälle waggse.",🔎
369,Frauenbewegung,D Frauebeweegig,Frauebewegung,TRUE,Sexismus isch s erscht Mol dur d Frauebewegung kritisiert wore un isch mittlerwyli au Gegestand vu dr Gsetzgebig un dr Sozialforschig.,🔎
,,,Fraueräächtleri,FALSE,Novämber 2001 z Fryburg) isch e dytschi Fraueräächtleri gsii.,🔎
,,,Frouebewegig,TRUE,Dr Tachverband vo de Schwiizer Gmäinnützige Froue (SGF) isch en Organisazioon vo dr Schwiizer Frouebewegig.,🔎
,,,Frauerächtleri,FALSE,"Oktober 1940) isch e Schyzer Geologi, Orientierigslaiferi un Frauerächtleri.",🔎
,,,Frauebiwegig,TRUE,"Mai 1967 z Züri) isch e Gërmanischtin gsyy, wo dryyssg Jaar lang am Schwyyzerischen Idiotikon gschaffet hät und drüberusen as aktyyvs Mitgliid i de religiöös-soziaale Biwegig und i de Schwyyzer Frauebiwegig gwürkt hät.",🔎
,,,Frauerächtlere,FALSE,Nofämber 1926 z Bärn) isch e Schwiizer Frauerächtlere gsi.,🔎
,,,Fraueräächtlerne,FALSE,"Meerz 1929 z Baasel; haimetberäächtigt z Igis), mer chännt si vor allem as Meta von Salis, isch di eerscht Hischtoorikeri vu dr Schwyz gsii, di eerscht Schwyzeri, wu an dr Filosoofische Fakulteet vu dr Uniwersiteet Züri promowiert wooren isch, un aini vu dr bekannteschte Schwyzer Fraueräächtlerne un e Kämpferi fir s Frauestimmräächt gsii.",🔎
,,,Frauebeweegig,TRUE,"Dur d Frauebeweegig und d Emanzipation vo de Fraue, wo si usglööst het, het mä in dr westlige Wält die dradizionelle patriarchal strukturierte Gschlächterrolle afo in Froog stelle.",🔎
,,,Frauenemanzipazioon,FALSE,Hützudags isch in westlige Staate die grössti emanzipatorischi Beweegig die vo de Fraue und doorum wird dr Begriff hüfig as Sünonüüm für d Frauenemanzipazioon brucht.,🔎
,,,Fràuijarachtlera,FALSE,"Nowamber 1982 z’ Pàriis) ìsch a frànzeescha Politikera (LREM), Àuitoora un Fràuijarachtlera.",🔎
,,,Frauebewegig,TRUE,"So het si vil gwüsst dervo, wie d Medie funzioniere, und do dermit het si sech sit de 1960er Johre ganz für d Schwiizer Frauebewegig ygsetzt.",🔎
370,Baden (Land),Bade (Land),Bade,TRUE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Bada,TRUE,So isch-s Daal bis dånã ao a naddirlicha Grenz zwischa de frijor sälbsdendiche Sdaada Wirddabärg ond Bada gwaä.,🔎
,,,Badischè,FALSE,"Im Badischè isch er in Fokus gruckt, sit er als Alleivorschtand d Roothuus-Brauerei leitet.",🔎
,,,Bàdischa,FALSE,"Mìt dr Zitt sìn d „Elsass-Freunde Basel“ nìmm so ang mìt em Elsassischa Ecomusée verbunda blìewa, ìhr Ìntrassa geht jetz um s gànza Elsàss, un sogàr aui um s Bàdischa un Nordwestschwitz.",🔎
,,,Baadischen,FALSE,"Die alte ""Erdmännle"" könnt men im Baadischen und im Württebärgischen a vilne Plätz.",🔎
,,,baadischi,FALSE,"Mai 1893 z Oberwyyler bi Badewyyer) isch e baadischi Demokraati, Fraueräächtleri un Dailnämeri an dr Baadische Revoluzioon 1848/49 gsii.",🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
,,,Badischa,FALSE,"Des älles schbiilt sich em Badischa ab zo sellra Zeit, wo dui Erzehlong vom Dichter vrfasst wôrra ischt, also gega Ende vo de 1930er Jôhr.",🔎
,,,badische Staat,FALSE,S Chloschter isch in Bsitz vum badische Staat ibergange.,🔎
,,,Badener,FALSE,Nooch em Napoleon sinne Nììderlage ìsch Mìnschter 1814 vu de Bayere un 1815 vu de Badener un Eestriicher bsetzt wore.,🔎
,,,Kurfirschtedum Bade,FALSE,Im Johr 1803 isch d Stadt zum Kurfirschtedum Bade kumme.,🔎
,,,baddischè,FALSE,"Historisch gsää blybt s Helikon diè klassisch-traditionelli europäischi Marschtuba, si wörd bi Musiggruppè mit historischè Bezüüg wiè dè baddischè ""Gälfiäßler"" au nõch wiè vor vowendet.",🔎
,,,Land Baade,FALSE,"Am Ändi vo sim Lääbe het si Bsitz in dr Schwiz und im nooche Land Baade 325 Hektar umfasst, was für schwizerischi Verheltniss ungwöönlig grooss gsi isch.",🔎
,,,Baadnerland,FALSE,Immendingè lyt im Obberè Donaudal un a dè Oschtflankè vom Baadnerland un hèt mit dè Schwarzwaldbaan èn Ysèbaanzuègang chriègt.,🔎
,,,Großherzogtum Baddè,FALSE,"Mai 1874 hèt s Großherzogtum Baddè – als Eigèdümer vo dè Großherzoglich Baddischè Staatsysèbaanè – un s Dütsche Rych – als Eigèdümer vo dè Rychsysèbaanè im Elsaß – èn Staatsvodraag übber dè Bau von èrè eingleisigè, 5,6 Kilometer langè Baanschtrèggi zwǜschè Leopoldshöchi (Wyyl am Rhy) un St. Ludwig ratifizyrt.",🔎
,,,Grossherzogdum Baddè,FALSE,"Mai 1875 zwǜschè dè Schwiz un èm Grossherzogdum Baddè èn Staatsvodrag abgschlossè worrè, wellè dè Bau un Bedryb vo dè Streggi greglèt hèt.",🔎
,,,Grossherzogdum Bade,FALSE,"Für s Grossherzogdum Bade het dr Sigismund Freiherr vo Reitzestei gredet, wo s Gebiet vom Ländli het chönne vergrössere.",🔎
,,,Großherzogdum Baddè,FALSE,Im 1807 isch s Gebièt um St. Bläsy a s Großherzogdum Baddè übbergange.,🔎
,,,baddisch,FALSE,diè baddisch-elsässischi Gränz bis zu dè Höchi vo Karlsruè.,🔎
,,,Sidbadisch,FALSE,"Im Dezämber 1945 isch er in s Sidbadisch Minischterium vum Kultus un Unterricht z Fryburg ibernuu wore, aafangs in ere nidrige Position.",🔎
,,,Badè,TRUE,"Dõdrinn wûrkt au diè früènèrè gmeinsame Zuèghörigkeit zum Badè fort, sondern au zu dè Fürschtèbärger, deilwys sogar zum Albgau.",🔎
,,,Badä,TRUE,"So ischs z Bade-Wirtteberg gängig, dass Londeslischte vun Parteie hälftig un glichverteilt zwischen de Londesteil Wirtteberg un Badä z bsetze.",🔎
,,,Groossherzogtum Bade,FALSE,De rächtsrhynisch Deil vo de Herrschaft Rhyfälde isch 1805 isch dur de Friide vo Pressbùrg aa s Groossherzogtum Bade cho.,🔎
,,,Baade,TRUE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Großherzogtum Bade,FALSE,Dezämber 1805 isch es zum Großherzogtum Bade chuu.,🔎
,,,baadische,FALSE,"Dr Pamphilus Gängebach isch dr Soon vom Ulrich gsi, eme Drucker us em baadische Gängebach.",🔎
,,,bàdischa,FALSE,Ìhra Bevälkerung stàmmt meischtens üss elsassischa un bàdischa Iwànderer; sa han z'Castroville làng s Elsassischa àls Müetersproch bhàlta.,🔎
,,,badische Ländli,FALSE,"S Badisch Werterbuech sammlet un pubilziärt dr Wortschatz vu dr alemannische, dr süd- un oschtfränkische, un dr rhiifränkische Dialäkt im badische Ländli.",🔎
,,,Mittelbade,FALSE,D Ränch isch e rechter Näwefluss vum Rhin in de Ortenau (Mittelbade).,🔎
,,,südbaddischè,FALSE,Im Chleggau öschtlich übber diè link Wuètèhaaldè durrè lyt Traadingè un dè südbaddischè Gränzort Ärzingè.,🔎
,,,Bààda,TRUE,"Àwrìl, hàt’r zamma mìt da diitscha Àtoomgegner Gustav Rosa un Gisela Keitel uff’m Näitoorplàtz z’ Àlt-Briisàch ìm Bààda gfàschtet, fìr d’ Schliassung vum Karnkràftwark ärfoordra.",🔎
,,,Großherzogdum Bade,FALSE,1806 isch's an s Großherzogdum Bade cho.,🔎
,,,badisch,FALSE,Unter em Napoleon ischs denn alles badisch wore.,🔎
,,,Oberbade,FALSE,"Wu diä Niidige sich beriähjgt gha hän (dr Hebel het bränzilgi Stelle in spetere Üsgabe abgmilderet) un dr iberegional Erfolg uf Oberbade zruckgschwappt isch, isch dr Hebel zum unumstrittene Idol wore.",🔎
,,,Baddè,TRUE,"Geburtstag isch dè Scheffel durch dè Großherzog vo Baddè i dè badische ""persönliche"" Adelschtand erhobbè worrè.",🔎
,,,Südbaade,FALSE,Dr Burghof isch e Kultur- und Veraastaltigszentrum z Lörrach in Südbaade.,🔎
,,,badischer,FALSE,Mai 1975 z Friiburg im Briisgau) isch en badischer Politiker (CDU).,🔎
,,,Südbaddè,FALSE,Unvollendeti Streggè z Dütschland: Bi Chriègsènd 1945 zerschtörti un nit widder uffbautu Bruggènè: Strategischi Baanè z Südbaddè.,🔎
,,,Baadische,FALSE,D Familie isch ursprünglig e Buurefamilie im Baadische gsi.,🔎
,,,Badnerland,FALSE,"D Gälfiäßler sin è Mundart-Band, wo di vyr Musiger us èm Badnerland chöme.",🔎
,,,badische Täil,FALSE,"Im badische Täil sind das Volljurischte gsy («Richternotäär»), im württebèèrgische Täil sind s quaasi «Halbjurischte» gsy («Bezirksnotäär mit ere Sonderlauffbaan, wo zum ghobene Tienscht ghöört»), si hetted aso nöd as Richter chöne schaffe.",🔎
,,,badischi,FALSE,"Emmedinge isch e badischi Großi Kreisstadt im Südweschte vu Bade-Württeberg, öppe 14 km nördlich vu Friburg im Brisgau.",🔎
,,,Grooßherzogtduum Baade,FALSE,"Drotz syre schwache Gsundhait un weenig rhetoorische Fähigkaite isch dr Hermann von Vicari in dr 26 Joor vu syre Amtszyt zum Protagonischt im Baadische Kultuurkampf woore, ere Ussenandersetzig zwische Chilche un Staat im Grooßherzogtduum Baade.",🔎
,,,Baddischè Obberland,FALSE,"D Baanschtrèggi Duttlingè–Hattingè, au d ""Hattinger Kurvè"", ""Hattinger Vobindungskurvè"" odder d ""Hattinger Schleifè"" dauft, isch è eingleisigi, elegtrifizyrti Hauptbaan im a dè südweschtlichstè Rand vum Schwõbèland am nördöschtliche Rand vum Baddischè Obberland.",🔎
,,,badische,FALSE,Und as Prälat isch er au Abgeordnete i der erschte Chammere vom badische Landtag gsi.,🔎
,,,baddischèm,FALSE,"Well dè Rhy a sellèrè Stell d Gränz zwǜschè Dütschland un dè Schwiz bildet, lyt ein Deil vo dè Aalaagè uff baddischèm un dè ander uff zürcherschem Gebièt, dört lyt au s Härz devò, s Chraftwärchsgebäude.",🔎
,,,badischa,FALSE,  Saure Kuttla senn a sowohl em schwäbischa als au em badischa Teil von Baden-Württemberg beliebts Essa.,🔎
,,,badische Farbe,FALSE,"Bruucht wirds sit em Juni 1906 un zeigt e Schild mit eme Kriz wi schun 1610, wu in de badische Farbe ghalte isch.",🔎
371,Burg Wildenstein (Leibertingen),Burg Wildestei,Burg Wildèschtei,TRUE,"Größerei Deil vo irem wirtschaftlichè un kulturellè Imperiums hèn d Fürschtèbärg abber im Lauf vo dè Zit widder voüßeret, dorunter scho 1867 Schloss Neufra, 1869 Schloss Trochtelfingè un ab dè 1970er Joor Burg Wildèschtei un Schloss Meßkirch sowiè umfangrychi Wald- un Landbsitz, zuletscht 2011 Schloss Hohèlupfè z Stüèlingè mit Ländereiè.",🔎
,,,Wildèschtei,FALSE,"Sit èm uusgehendè Mittelaalter hèt s Huus nit nu dè spöteri fürschtèbergischè Residenzort Donaueschingè mit dè hochbedütsamè Donauquällè (1488) erworbè, sondern au so wichtigi Territoriè wiè diè Grofschaft Heiligèbärg (1543) un dè Landgrofschaft Stüèlingè (1637/1639) odder diè Herrschaft Trochtelfingè un Jungnau (1543), Meßkirch, Wildèschtei, Gundelfingè un Neufra (1627/1636) wy au Hewè (1637/1639).",🔎
372,8. Juli,8. Juli,8. Juuli,TRUE,"=""Basel"">Baasel as ""Adelheid Feigenwinter;"" † 8. Juuli 1996 au deert; Pseudoniim: Jud",🔎
,,,8. Jüüli,TRUE,"=""Pr%C3%A4fektur%20Tokio"">Prefäktüür Tokio; † 8. Jüüli 2022 z’ Kashihara, Prefäktüür ",🔎
373,Heidelberg,Haidelberch,Heidelbärg,TRUE,"Z Friiburg, z Heidelbärg un z Berlin het er witter gstüdiärt un isch 1954 Gymnasiallehrer wore am Progymnasium St. Landolin vu dr Schuelbrieder z Ätteneminschter, 1966 isch er pensioniärt wore.",🔎
,,,Häidelbäärg,TRUE,"Vo 1884 bis 1888 het er i dr Stadt Bulle sälber Schuel ggää, und i säbere Zyt isch er au zwüschtynen ad Uni z Häidelbäärg no besser go Düütsch leere.",🔎
,,,Häidelbärg,TRUE,"D ""Hochschuel für Jüüdischi Studie"" z Häidelbärg wird vom Zentraalroot vo de Juude in Dütschland dräit.",🔎
,,,Haidelberg,TRUE,"Noch em Chrieg het er an dr Universitete Haidelberg, Basel un Dibenga Theology studiert.",🔎
,,,Heidelberg-Kirchheim,FALSE,"Ab 1977 isch er Bfaaser z Sandhausen un z Heidelberg-Kirchheim gsii, voreb er anne 1989 d Stell vum Landesjugedbfaarer z Bade ibernuu het.",🔎
,,,Haidelbärig,TRUE,"De Negger flüüst denn no a Haidelbärig verbii und mündet nocheme Weeg vo 367 Kilometer bi Mannem in Rhy ine, bi 95 müM.",🔎
,,,Heidelberger,FALSE,1985 het de Afrika Bambaata de Heidelberger Rapper Torch zum „Kinig“ vu de ditsche Chapter vun de Zulu Nation krent.,🔎
,,,Heidlbärg,TRUE,"Drno isch är in s Gymnasium z Basel und het vo 1846 bis 1849 z Basel, Heidlbärg und Bonn Jurischt gschtudiert.",🔎
,,,Heidlberg,TRUE,"Em Weber selbr ischt s ""Gespensterbuch"" zom erschda Môl 1810 ondr d Fenger komma, wia-nr oina vo seine romandische Wandronga durch deitsche Landschafda gmacht hôt ond em Schloss Neiburg bei Heidlberg eikehrt ischt.",🔎
,,,Häidelbërg,TRUE,"1903 hät er sich für äis Jaar a der Uniwërsitëët Züri i de medizynische Fakultëët imatrikuliert; nachanen isch er a den Uniwërsitëëten vo Münche, Häidelbërg und Berlyn gsy.",🔎
,,,Haidelberich,TRUE,"D Hotelfachschuel Haidelberich (Fritz-Gabler-Schuel) isch e staatligi Schuel, Schueldreeger isch d Stadt Haidelberich.",🔎
,,,Heidelbärger,FALSE,Vo 1972 bis 1993 isch er Schuelleiter am Heidelbärger Kurfürst-Friedrich-Gymnasium gsi.,🔎
374,Ukraine,Ukraine,ukrainischi,FALSE,"April 1977 z Cambridge, Großbritannie) isch e ukrainischi Komponischti, Pianischti un Musikwisseschaftleri gsii.",🔎
,,,Ukraÿne,TRUE,"S kyrillische Alphabet wird z Russland, ir Ukraÿne, z Wißrussland, Bulgarie und in andere osteuropäische (z.",🔎
,,,Ukrainer,FALSE,"Im Joor 1648, wo wääred em Ufstand vo de Ukrainer under em Kosak Bogdan Chmelnizki gege die polnischi Aristokratii und dere iiri Verwalter, wo vilmol Juude gsi si, in Pogrom mee as 100'000 Juude in Ostöiropa umbrocht worde si, het dr Schabbtai e Wision ghaa.",🔎
,,,ukrainischer,FALSE,"Merz 1983 z Antibes) isch en italiäänische und franzöösische Komponist und Dirigänt gsi, mit russisch-ukrainischer Häärkumft.",🔎
,,,Zentralukraine,FALSE,"Poltawa (ukrainisch, russisch ""Полтава"", polnisch ""Połtawa"", englisch ""Poltava"") isch e Stadt in de Zentralukraine am Fluss Worskla.",🔎
,,,Südrussland,FALSE,"Johrhundert sind d ""Hunnen' "" us da zentralasiatischa Schteppe ge Südrussland ku und hond Wällena vo germanischa und sarmatischa Schtämm vor sich hertrieba in Richtung Süd- und Weschtöiropa.",🔎
,,,ukrainische,FALSE,Juli 1916 vum ukrainische Astronom G. N.,🔎
,,,Ukraiine,TRUE,"Als Folg vu de Russifikation in de Sowjetunion isch es in de Nochfolgestaate, d. h. in de Ukraiine, z Wißrussland, Kasachstan, Kirgisistan, Abchasie, Südossetie, Transnistrie un Kirgistan all no wit verbreitet un wird nit numme vu de russischsprochige Minderheite gschwätzt, sundern findet au bi de Völcher Verbreitig, wu jewiils in de Übberzahl sin.",🔎
,,,Ukrayne,TRUE,"Jiddischi Sprachatlante gits au suscht: I de Sowjetunioon vo de Zwüschechriegszyt hät de Leiser Wilenkin a äim für Wyssrussland und d Ukrayne gschaffet, nachane hät de Franz J. Beranek 1965 en weschtjiddische Spraachatlas publiziert (wo vo de Guggenheim-Grünberg scharff kritisiert woorden isch), und vo dëm Spraachatlas, wo der Uriel Weinreich gründet ghaa hät, sind ab 1992 drei Bänd usechoo ""(Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry),"" aber sithëër schynt er wider ygschlaaffe z sy.",🔎
,,,ukràinischa,FALSE,"D’ Hìmmelfàhrtskìrìch (ukràinisch ""Свято-Вознесенська церква"", àui ""Храм Вознесіння Христового"") ìsch a histoorischa Holzkìrìch z’ Lukjaniwka ìm ukràinischa Rajon Browary gsìì, wo-n-ìm März 2022 zärschteert worra-n-ìsch.",🔎
,,,ukràinischer,FALSE,"Janner 1978 z’ Krywyj Rih, Ukràinischa SSR, Sowjetunion) ìsch a ukràinischer Politiker un ehamooliger Schàuispììler, Filmproduzänt un Farnsahmoderàtoor.",🔎
,,,Ukràina,TRUE,"Lukjaniwka (ukràinisch Лук’янівка; ehamààlig uff Rüssisch Лукьяновка) ìsch a Dorf (""selo"") ìm Rajon Browary ìn dr Oblast Kiew ìm Norda vu dr Ukràina.",🔎
375,Ballett,Ballett,Ballettdänzeri,FALSE,April 1967 z Seoul) isch e sidkoreanischi Ballettdänzeri.,🔎
,,,klàssischa Tànz,FALSE,Sa hàt àui dr klàssischa Tànz glarnt un hàt àls Fräiweliga ìn'ma Kefig gschàfft.,🔎
,,,Ballettdänzer,FALSE,"Merz 1687 z Bariis; ursprünglig ""Giovanni Battista Lulli"") isch en italiänische Komponist und Ballettdänzer gsi, wo dr grösst Däil vo sim Lääbe für e Hoof vom <a href=""Ludwig%20XIV.",🔎
,,,Balledd,TRUE,Nôch dr Schuelzeit hôt’r sich zom Balledd-Denzer ausbilda lau.,🔎
,,,Handlongsballett,FALSE,L’Indifférent oder Der Bilderraub ischt a Handlongsballett en fenf Bildr mit dr Musik vom Schweizer Kombonischda Hans Haug.,🔎
,,,Balet,TRUE,"Wo ane 1926 z Züri s Schauspiilhuus pout worden isch, hät sech s Ooperehuus uf Oopere, Operette und Balet ygschränkt.",🔎
376,Burg Gutenberg,Burg Guatabärg,Burg Guetebärg,TRUE,"D Eidgenosse hai denn mit der Belagerig vo der Burg Guetebärg agfange, wo si aber, wil si kei Artillerii gha hai, nit hai chönne iinäh.",🔎
,,,Burg Guataberg,TRUE,D Burg Guataberg isch s Wohrzaha vo Balzers.,🔎
,,,Guetebärg,FALSE,"Archäologischi Funde uf em Guetebärg und uf em Eschnerbärg (Fundplatz Borscht) wysed nache, dass uf em hütige Gebiet vo Liachtaschtaa syt de Jungschteizyt (5.",🔎
377,Saxophon,Saxophon,Saxophöner,FALSE,"Spôter hèt mò d ""Wood Band"" stark mit èrè Brass Band vomischlèt un d Saxophöner dèzuè gnõ.",🔎
,,,Saxofoon,TRUE,"Kennzäiche für die mäiste Rock-’n’-Roll-Bänds isch d Bsetzig mit eme Sänger, wo as Frontmaa fungiert, begläitet vo Gitarre und/oder Klavier, Kontrabass oder E-Bass und Schlaagzüüg, gläägentlig no ergänzt dur witeri Instrumänt wie Saxofoon.",🔎
,,,Saxofon,TRUE,"Firs Orkeschtr braucht mr. Drei Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, viir Saxofon, zwoi Fagodd, viir Herner, drei Trombeeda, drei Posauna, oi Harf, Schlagwerk, Klavier ond Streicher Handlong.",🔎
,,,Saxofonischt,FALSE,Meerz 2023 z Los Angeles) isch e US-amerikanische Jazz-Saxofonischt un -Kumpenscht gsii.,🔎
378,Darmstädter Madonna,Darmstädter Madonna,Mariebild,FALSE,"Si Naame isch hüte vor allem e Begriff, wil er em Hans Holbein em Jüngere dr Ufdraag gee het, e Mariebild z moole.",🔎
,,,Darmstedter Madonna,TRUE,"1526/28 het sä dr Hans Holbäi dr Jünger uf em Grubbebild vereewigt, wo iire Maa in Ufdraag gee het und wo hüte as d Darmstedter Madonna bekannt isch.",🔎
379,Ökumenischer Rat der Kirchen,dr Ökumenisch Root vo de Chilene,Ökumenische Root vo de Chilene,TRUE,"Juni 2018 hät de Franziskus z Gämf en Psuech bim Ökumenische Root vo de Chilene gmacht, wo s Jubileum vo 70 Joor sit dr Gründig gfyret hät.",🔎
,,,Ökumenische Rat vo de Chilene,TRUE,1925 isch de SEK Mitglied vom Reformirte Wältbund worde un im Johr 1940 vom Ökumenische Rat vo de Chilene.,🔎
,,,Ekumenische Rot vu dr Chilche,TRUE,Dr Gerny isch bis zue sym Dod Mitglid im Zäntraluusschuss vum Ekumenische Rot vu dr Chilche gsii.,🔎
,,,Ökumenische Rat vo de Chile,TRUE,"Au im 1986 het si dann s Chileratspräsidium ufghä un het sich im internationale Kontekscht engagiert, zum Bischpil vo 1987 bis 1995 i de Kommission ""Diakoni z Europa"" vom Ökumenische Rat vo de Chile.",🔎
380,Chinesische Mauer,Chinesischi Muure,Muure,FALSE,Dr Fall vu dr Muure anne 1989 isch au fir di weschtdytsche Grienen e historische Yyschnitt gsii.,🔎
,,,Grossi Muur,FALSE,"I der Gschicht sind gwaltegi Bouwärch de Marche no zoge worde, so wie bi de Röömer vo der Donau zum Rhy und au an andere Ränder vo ihrem Piet der Limes und bi de Chineese die ""Grossi Muur"" und d Speerine im Weschte vo den Oschtblockländer im Chalte Chrieg.",🔎
381,Basel-Rosental,S Basler Roosedaal-Quardier,Roosedaal,FALSE,"Es lit in Chleibasel am Rhiiufer und gränzt im Norde an s Roosedaal und an s Clara (Riechestrooss), im Oste an s Hirzbrunne (Autobahn A3), im Süde an Rhii und im Weste an d Chleibasler Altstadt (Claragrabe, Wettsteistrooss).",🔎
,,,Roosedaal-Kwardier,FALSE,"D Erlematt isch e nöis Kwardier in der Schwizer Stadt Basel im Norde vom Roosedaal-Kwardier, grad süüdlig vo dr Nordtangänte.",🔎
,,,Rosedaal-Quardier,FALSE,"Es lit im Chlaibasel am Rhiiufer und gränzt im Süde an s Clara-Quardier (Sperrstrooss) und d Chlaibasler Altstadt (Klingedaalgrabe), im Norde an s Glybi-Quardier (Dreiroosestrooss, Horburgstrooss), im Oste an s Rosedaal-Quardier (Riechering).",🔎
,,,Rosedal,FALSE,"Es lit am östlige Stadtrand in Chleibasel und gränzt im Norde an s Quardier Chleihüninge und die dütschi Ortschaft Weil am Rhii, im Oste an d Gmeind Rieche, im Süde an dr Rhii und im Weste an s Wettstei- und Rosedal-Quardier (Autobahn A3).",🔎
,,,Rosedaal,FALSE,"Nordöstlig und östlig gränzt die dütschi Gmeind Wiil am Rhii, südöstlig s Quardier Hirzbrunne, südlig d Wiise mit de Quardier Klybeck und Rosedaal und westlig dr Rhii mit dr französische Gmeind Hünige an s Quardier.",🔎
,,,Roosdatalgwardier,FALSE,Dr Mässblatz lit im Zentrum vom Chläibaasel im Roosdatalgwardier in dr Stadt Baasel.,🔎
382,Kuba,Kuba,kuba,FALSE,"August 2005 in Havanna) isch an kubanischa Musika gsi, wo ma vor allem als Bolero-Sänga kennt.",🔎
,,,kubanische,FALSE,"Er isch en Anhänger von der kubanische und sowjetische sozialistische Revolution gsii und hett 1962 müesse mit anluege, wie der Kennedy während der Kuba-Krise d Russe drzue brocht het, iiri Atomwaffe von Kuba abzzieh.",🔎
383,Seetal,Seetal,Seedaal,TRUE,"Bedütendi Abtäilige sind d Uusstellig über d Urgschicht vom Seedaal und en Sammlig vo oschteuropäische Ikoone, wo dr Urs Peter Haemmerli em Museum gschänkt het.",🔎
,,,Seetaal,TRUE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
,,,Seetau,TRUE,De Hallwilersee esch de gröschti natürlichi See im Aargau (de zweiti relativ grossi See esch de Klingnauer Stausee) und liit wie de Baldeggersee im Seetau.,🔎
384,Felsmalerei,Felsemoolerei,Felsemoolereie,TRUE,"Au us Afrika, Asie und Australie si früeji Felsemoolereie bekannt.",🔎
,,,Felsebilder,FALSE,"D Höölimoolerei isch e Schaner vo de Felsebilder, wo an de Wänd vo Höölene oder ""Abri"" gmoolt si.",🔎
385,26. Juli,26. Juli,26. Jüüni,TRUE,"D’ Ariana Grande-Butera (* 26. Jüüni 1993 z’ Boca Raton, <a href=""F",🔎
,,,26. Jülli,TRUE,Dr Georg Thürer (* 26. Jülli 1908 z Tamins,🔎
,,,26. Jüüli,TRUE,"Dr Faustin Ambassa Ndjodo (* 26. Jüüli 1964 z’ Ekouda, <a href=""Kamer",🔎
386,Othmarsingen,Otmisinge,Otmarsinge,TRUE,"De höchschti Punkt isch uf 549 Meter, der tüüfschti uf 406 m. Nochbargmeinde sind Hägglige im Nordoschte, Wohle im Südoschte, Villmerge im Süde, Händschike im Weschte und Otmarsinge im Nordweschte.",🔎
,,,Othmarsinge,TRUE,"Es umfasst s Gebiet zwüsch em Lindebärg und em Heitersbärg, vo dr Ändmoräne bi Othmarsinge bis zur Rüüss be Tüetu.",🔎
,,,Otmissinge,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Mörike-Wildegg sind: Välte, Holderbank, Lupfig, Birr, Brunegg, Otmissinge, Länzbrg, Niiderlänz, Rupperswil und Gaueschtei.",🔎
387,New York,New York (Begriffsklärig),Nöi Zork,TRUE,An dr Ostküste isch Philadelphia noch Nöi Zork am zwäitgrösste.,🔎
,,,Nöi York,TRUE,Bis 1948 isch dr Dalí mit dr Gala in de Veräinigte Staate bliibe und het in Nöi York und Pebble Beach in Kalifornie gläbt.,🔎
,,,Neu York,TRUE,1966 isch er am Pratt Institute z'Neu York in de Staate als Gaschtstudänt für Architektur und Design gsii.,🔎
,,,Nu Jork,TRUE,"Als „Haupstadt vom Geld“ wird je nachdem Frankfurt, Zirrich, London odr Nu Jork bezaichnet.",🔎
388,Meilen,Mäile,Meile,TRUE,"2016)"" und ghört zum Bezirk Meile im Kanton Züri.",🔎
,,,Mäilä,TRUE,Mai 1926 sind's uf d'r Liniä Züri-Mäilä-Rapperschwil au mit d'r Fahrläitig fertig wordä.,🔎
,,,Maile,TRUE,"Näbet de vier S-Bahnhöf hät Horge en Aaschluss a d Autobahn A3, e Fähre uf Maile und no d Kursschiff uf em Zürisee.",🔎
389,Lauterstein,Louterstoe,Lauterstoi,TRUE,"Dreht wôrra isch der Film z Lauterstoi em Landkreis Gebbenga sowia z Megglenga, z Bartholomä ond z Heubach, älle drei Gmoida send em Ostalbkreis.",🔎
,,,Laudrstoa,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
,,,Laudorsdoe,TRUE,"Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.",🔎
390,Sephardim,Sephardim,sephaardische,FALSE,"Si hän doderby aachtloos Chnoche un Grund in untere sephaardische Friidhofsabschnitt gheit, wu derno het mieße ufgruumt wääre.",🔎
,,,sefardische Juude,FALSE,"In däm Joor si au die sefardische Juude, wo in dr Gegend vo Bordeaux gläbt häi, emanzipiert worde, im Elsass isch d Emanzipazioon vo de Aschkenazim, wo weeniger guet in dr allgemäine Gsellschaft integriert gsi si, erst im Joor druf noch heftigem Widerstand duuregsetzt worde.",🔎
,,,sefardische Juudedum,FALSE,Joorhundert häi em sefardische Juudedum en Ufblüeje vo dr Kultur und dr Wüsseschaft brocht.,🔎
,,,sefardisch,FALSE,Si Mueter isch sefardisch gsi.,🔎
,,,Sefarde,FALSE,D Sefarde häi sich guet in dr osmanische Gsellschaft integriert.,🔎
,,,sephardisch,FALSE,"Lag baOmer (ל""ג בעומר aschkenasisch) oder Lag laOmer (sephardisch) isch e jüüdischs Fest.",🔎
,,,sefardische,FALSE,"Joorhundert und de Pestpogrom im vierzäänte isch in Ostöiropa e Zentrum vom ene autonome jüüdische Lääbe entstande; anderi Zentre het s noch dr Verdriibig vo de Juude us Spanie (1492) und Bordugal (1497; sefardische Verströijig) sit 1517 im Osmanische Riich gee, sit 1581 in de Niiderland, in Nöi Amsterdam sit 1626 und in Ängland, wo dört s Iiwanderigs- und s Aasiidligsverbot 1650 ufghoobe worde isch.",🔎
,,,sephardische Jude,FALSE,"Wäret der osmanische Ziit isch Thessaloniki eis vo de Hauptzäntre gsi vo de sephardische Jude – si hei di gröscht Bevölkerigsgruppe gstellt, vor de Türgge as zweitgröschter und de Grieche as drittgröschter Gruppe, und d Sproch, wo me am meischte gredt het, isch Ladino (Judespanisch) gsi.",🔎
,,,sefardischi Juude,FALSE,So isch d Stadt vo 1536 bis 1554 zun ere wichdige Asüülstadt für sefardischi Juude worde.,🔎
,,,sephardische,FALSE,Bi sephardische Rabbiner isch d Bezäichnig Chacham (hebr.,🔎
,,,spaniolische,FALSE,Dr Gay isch us ere spaniolische Familie choo.,🔎
,,,Sefardim,TRUE,"1587 isch er uf Jerusalem, won er vo de Aschkenasim und vo de Sefardim as Füerer akzeptiert worde isch.",🔎
,,,Sepharde,FALSE,D Audrey Azoulay chunt us ere Familie vo marokkanische Sepharde.,🔎
,,,sefardischi,FALSE,Im Dezämber het dr Schabbtai Zvi dr neggst Schritt gmacht: er het die sefardischi Sünagooge bsetzt.,🔎
,,,hiberische Jude,FALSE,"Uf Hebräisch sait mä de zwangsdaufte hiberische Jude ""Anussim"" (אנוסים), was 'Zwungnigi' bedütet.",🔎
,,,sefardische Juud,FALSE,"Dr Emmanuel Karasu (* 1862 z Thessaloniki im Osmanische Riich; † 1934 z Triest in Italie; au ""Karaso"", ""Carasso"" oder ""Karasso"" geschriibe) isch e sefardische Juud, Rächtsaawalt und Politiker im Osmanische Riich gsi.",🔎
,,,spanische Juude,FALSE,"Merz 1492 s Alhambra-Edikt underschriibe, wo alli spanische Juude us em Land usgwiise het.",🔎
,,,Sepharadim,TRUE,"D Jude wärde ihrer Kultur noh in europäischi und öschtligi Jude iideilt, oder ihrer hischdorische Umgangssprooch noh in Aschkenasim (""dütschi"" Jude), wo Jiddisch gschwätzt hai, und Sepharadim (""spanischi"" Jude), wo Ladino gredet hai.",🔎
,,,marranische,FALSE,Johrhundert gläbt un het wahrschyns vun ere marranische Familie abgstammt.,🔎
,,,Sefardi,FALSE,"D Juude häi sich mit de Muslime arrangschiert, zum Bischbil isch dr Exilarch Bostanai e Günstling vom Kalif Umar ibn al-Chattab worde, won em, noch de Bricht vom Theophanes und em Sefardi Abraham Yacuto (* 1450 z Salamanca in Spanie; † um 1510 z Damaskus), d Dochder vom Sassanid <a href=""Chosrau%20II.",🔎
391,11. Januar,11. Jänner,11. Jäner,TRUE,"Der Emil Abegg (* 11. Jäner 1885 z <a href=""K%C3%BCsnacht%",🔎
,,,11. Janner,TRUE,"Dr Sam Blakeley Hall Jr. (* 11. Janner 1924 z’ <a href=""Marshall%20%2",🔎
392,Kreide (Geologie),Chryyde (Geologii),Chrydeformation,FALSE,D Randgebirge sy sehr ungerschidlech gschtaltet: D Sierra Madre Oriental im Oschte setzt sech us parallel strychende Faltezüg u steil ufragende Schichtrippe vo dr Jura- u Chrydeformation zäme.,🔎
,,,Chriidezit,FALSE,Die eltiste fossile Fund stamme us dr Chriidezit und wärde uf en Alter vo 100 Millione Joor datiert.,🔎
,,,Chriidezitt,FALSE,Dr Basisbestand insbsunder vu dr Waldflora isch trotzdem sit dr Chriidezitt bekannt (z.,🔎
,,,Chriide,TRUE,"Dr Bode vo de Bärge, wo d Geologe zu dr ""Wildschtrubel-Gruppe"" zelle, isch us verschidene Sorte vo Chalchgschtei, Jurachalch, Chriide und deils ganz brüchigem Schiifergschtei zämegsezt.",🔎
,,,Chryyde-Zit,FALSE,"Geologisch isch s Jauntal e Deil vo de Voralpe, wo vor öbe 135 Millione Joor ab em Übergang vùm Jura zur Chryyde-Zit bis zum Tertiär vor 35 Millione Joor ùffgfaltet worde sin.",🔎
,,,Chrydezyt,FALSE,In dr Chrydezyt isch vu dr Kontinäntalscholle vu dr Antarktis abgrisse un un in ere ärdgschichtli extrem churze Zyt vu 50 Millione Johr quer dur dr gsamte Tethys-Ozean gege dr Side vu dr Eurasische Platte driftet.,🔎
,,,Undere Chrideziit,FALSE,"D Externstai bistönd us Osning-Sandstai, wo i de Undere Chrideziit (vor 130-100 Mio.",🔎
,,,kreide,FALSE,Glych wiè diè öppè glych aaltè lothringischè Minätt odder Deile vo dè kreidezitlichè Iisèärz im norddütschè Ruum hèt s sich vor dè Küschtè im Meer (submarin) in Form vo sognanntè ooidè (Iisèoolith) abglagerèt.,🔎
,,,Chriideziit,FALSE,D Gruppe isch aber wohrschiinlig scho in dr Chriideziit entstande.,🔎
,,,Chryde,TRUE,"Chalch vu dr Chryde findet mer vor allem im Beraich Pilatus, Schratteflue, Hohgant, Güggisgrat un Sigriswilgrat.",🔎
,,,Chryyde,TRUE,"S weschtli Drittel vu dr Insle wird dur flachi Sedimäntgstai ufböue, wu s Alter vum oberschte Karbon bis in d Chryyde goht.",🔎
,,,Chryydezyt,FALSE,"Im Lauf vu dr Chryydezyt het si in dr Region e Zyylede vu Unterwasservulkan bildet, wu ainzelni dervu wahrschyns churzi Zyt iber d Meeresoberflechi duurechuu sin.",🔎
393,Bier,Bier,Pier,TRUE,"1914, nach em Staatsäxaame, hät de Vetsch es Praktikum i der Aawaltskanzlei Fick gmachet, und wo de Fick 1916 gstoorben isch, hät er dëm syni Stell as Sekretëër vom «Schwyzerische Pier­brouerveräin» übernaa.",🔎
,,,Bièr,TRUE,"Diè folgendè Bièrsortè wörréd in 0,5-Liter-Guttèrè aabotè: È baar Sortè wörrèd i dè 0,33-Liter-Gütterle aabotè: Im Jubiläumsjohr 2016 (225 Johr Rothuus-Brauerei, 60 Johr Dannèzäpfle) isch s nadurtrüèbe, unfiltryrte Bièr ""Schwarzwald Maidle"" im 0,33-Liter-Gütterle aabotè worrè.",🔎
,,,Braukultur,TRUE,I de Landwirtschaft spilt under anderem d Hopfeprodukzion als Grundlag vo de tschechische Braukultur e wichtigi Rolle.,🔎
394,Brüder Grimm,D Briäder Grimm,Wilhelm Grimm,FALSE,"Dr Jakob un dr Wilhelm Grimm, wu beidi e Generation jinger wiä dr Hebel gsii sin, hän im Wiisedäler Dichter drei Sache hoch agrächnet: Si Ruckgriff uf e alti Volkssproch, si grammatischs Inträssi un si dichterischi Qualität.",🔎
,,,Briader Grimm,TRUE,"Im Märle vo de Briader Grimm, vorn am Spiiß dr Herr Schulz, nacher dr Jackli, dr Marli, dr Jergli, dr Michal, dr Hans und hinte dr Veitli.",🔎
,,,Brüeder Jakob und Wilhelm Grimm,FALSE,"Um sonen anderi Zwärgefiguur goot’s öppen au bi der Verzellig im Gschichtebuech vo de Brüeder Jakob und Wilhelm Grimm mit der Nummere ATU 301, wo «s Ärdmänndli» heisst.",🔎
,,,s Grimms,FALSE,"In s Grimms „Ditschem Werterbuech“ isch „Hippe“ belegt, des Wort seig üs em Obersächsische vum Luther in d ditsch Schriftsproch iigfiährt wore.",🔎
,,,Brieder Grimm,TRUE,"Uf em Album ""Glücklich hier, Six Takes"" schwätzt si fir experimentälli Stuck us elektroonischer Musik un Literatuur vum Heerschpiilautoor Michael Farin un em Musiker Georg Zeitblom unter anderem Täxt vu dr Brieder Grimm, vum Arthur Rimbaud un em Edgar Allan Poe.",🔎
,,,Briadr Grimm,TRUE,T. A. Hoffmann ond em Adalbert von Chamisso ond en Kassel schliaßlich mit de Briadr Grimm zamma.,🔎
,,,Gebrüeder Grimm,TRUE,"D Gebrüeder Grimm überlifere ds Märli ""Der Riis u der Schnyder"", i däm heisst’s:Im ""Der keine Sackpfeifer"" (us de ""Irische Elfemärli"", übersetzt vom Wilhelm Grimm) nennt der Erzähler es Chind vo blödsinn macht, wo später zu de Elfe geit, e Alroun.",🔎
,,,Grimm,FALSE,Und im Uuftraag vom Zürcher Oberleererseminaar hät er sibezää von bikantischte Grimm-Mëërli i s Züritüütsch überträit und dänn sälber uf Toonband gredt.,🔎
,,,Jacob Grimm,FALSE,"1814 ischs z Karlsrueh zum e Dräffe vum Jacob Grimm un em Hebel kumme, wu beidi sich härzlig verstande hän.",🔎
,,,Brüeder Grimm,FALSE,D Brüeder Grimm si die bekanntischte Sammler vo Volksmärli im dütsche Sproochruum.,🔎
,,,J. Grimm,FALSE,>) oder e „gäistigi Süntax“ (J. Grimm) in iirer Gestaltigsoffehäit uf die verschidnigst,🔎
,,,Jakob Grimm,FALSE,"Im Corrodi Auguscht sini Idylle hän vu iberal här Lob bikumme; dr groß Jakob Grimm het dr ""«Profässer»"" gläse un im Corrodi drno gschriibe: «Wissen Sie, was ich glaube und Ihnen gerade unter die Augen sagen will?",🔎
,,,Grimm-Brüedere,FALSE,Är isch schdarch vode Grimm-Brüedere beiflusst worde o esch befründet gsi mitem dütsche Dichter Friedrich Rückert.,🔎
395,Baritonhorn,Baritonhorn,Baritôn,FALSE,"Dè Tonumfang vom Tenorhorn langet Dè Tonumfang für Virventiler sin èm Baritôn z entnää, well s Tenorhorn in aller Regèl mit 3 Ventyl vosää isch.",🔎
,,,Barydòn,FALSE,"È exakts metrischs Màß cha dõher nit definyrt wörrè, sondern mò voglycht meischtens glych langi Inschtrumänt mitènand.. D Mensur bschtimmt einersits d Klangfarb von èm Inschtrumänt: È Bosuunè töönt heller wiè nè Barydòn, è Drumbeetè heller wiè nè Flügelhorn.",🔎
,,,Barydònhorn,TRUE,"Z Dütschland, Öschterrych un dè Tschechei isch s Euphonium wènnig vobreitet, well mò dõ traditionèll diè ovalè Hörner mit Drèèventyl wiè s Barydònhorn bevorzugt.",🔎
,,,Baridòn,FALSE,"Inschtrumänt, uff dènnè mò dè Pedaldòn chriègt, nennt mò Ganzinschtrumänt, dezuè ghöred nebbè dè Tuba au dè Baridòn un s Euphonium.",🔎
,,,Barydön,FALSE,"Bi Inschtrumänt, wo hüüfiger i sèllèrè Laag gschpillt wörrèd, findet sich als koschtègünschtigschti Maßnaam hüüfig è vyrtes Ventyl, wo d Roorlängi um è Quartè volängerèt wörd (byschpillswys bi Piccolodrumbeetè, Barydön, Euphoniè un eifachi Tubè, ganz seltè au bi Flügelhörner.)",🔎
,,,Baridon,FALSE,"S Euphonium (grychisch: ""woolklingend"") isch è düèfes Blèchblŏsinschtrumänt, wo uffgrund vo sinèrè konischè Mensur zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört wiè s Flügelhorn, s Tenorhorn, dè Baridon un d Tuba.",🔎
,,,Baritônhorn,TRUE,"Als Mitglyd vo dè Bügèlhorn-Familliè wyst s Tenorhorn è konischi Mensur uff, welli abber ènger isch als sebbi vom Baritônhorn (wo öppè glych lang isch), weshalb sich dèmmgegèübber uff èm Tenorhorn lychter höcheri Naturdöön erzüügè lònn.",🔎
,,,Barydon,FALSE,: Barydon odder Tuba) wysd s Quartventyl un witteri Kompensationsventyl mit zimli langè Roorschleifè mitunter è größeri Boorung uff wiè die andrè drei Ventyl.,🔎
,,,Baridöner,FALSE,"Zämmè mit dè Alt-, Tenorhörner un dè Baridöner sorgt s Inschtrumènt i dè Milidärorcheschter für mee Klangbreiti.",🔎
,,,Barydonhorn,TRUE,"Zuèdèmm findet mò si a dè Blõsinschtrumänt vo dè mitteleuropäischè Volksmusig wiè bim Flügelhorn, Es-Horn i dè dütschè, chraisrundè Bauform, Tenorhorn, Barydonhorn un Tuba.",🔎
396,Reutte,Raete,Riede,TRUE,Wängla likt weschtlich vo Riede im Reidener Becke am Fuaß vom Ski- ond Wandergebiat Hahnakamm.,🔎
,,,Reitte,TRUE,"Vu dert uus verlauft si am ""Zürser Bach"" lang iber Zürs bis zue dr Yymindig in Lech bim glychnamige Ort un am Lech lang bis uf Reitte, wyter zue dr Ammergauer Alpe dur Zwischentoren, e langgstreckt Dal mit ere Wasserschaide bis zum Ehrwalder Dalchessel.",🔎
,,,Reide,TRUE,Mai 1769 z Reide; † 15.,🔎
397,Hohenzollern-Sigmaringen,Hauezollre-Semmerenga,Hoochzollere-Sigmaringe,TRUE,Uf em Gebiet vom hütige Regierigsbezirk Tübinge het s bis 1849 zwäi chliini sälbstständigi Fürstedümer gee: s Fürstedum Hoochezollere-Hächinge mit de Stammland vom Gsamthuus und sit 1534 Fürstedum Hoochzollere-Sigmaringe.,🔎
,,,Hauezollre-Semmerrenga,TRUE,Parallel het s s Firschtedum Hauezollre-Semmerrenga gee.,🔎
,,,Hauezollre-Simeringe,TRUE,"Zum andere heißt s, s Lied sej anne 1849 dichtet wore vum domolige Oberposchtpraktikante ""Hermann Vitalowitz"" (* 1825 z Hechinge), wu Hauezollere dur dr Regierigsverzicht vu dr Firschte vu Hauezollre-Simeringe un Hauezollre-Hechinge an Preuße gfallen isch.",🔎
,,,Firschtedum Hauezollre-Semmerenga,FALSE,D Landständ vum Firschtedum Hauezollre-Semmrenga sin dr Landdag vum Firschtedum Hauezollre-Semmerenga zwische 1831 un 1849 gsii.,🔎
,,,Hauellezollre-Semmerenga,TRUE,"D Verfassig vu Hauellezollre-Semmerenga het anne 1831 fir Hauellezollre-Semmerenga zum erschte Mol e Landtag, d Landständ vum Firschtedum Hauellezollre-Semmerenga, yygfiert.",🔎
,,,Hochezollere-Sigmaringe,TRUE,"""Archidioecesis Friburgensis"") isch e Diözes z Bade-Wirttebärg un umfasst di friejere Länder Bade, Hochezollere-Sigmaringe un Hochezollere-Hechinge.",🔎
398,Matten bei Interlaken,Maate bi Inderlache,Matte,FALSE,"D Gmiinde Unterseen, Matte un Inderlache si zämmegwachse.",🔎
,,,Maate,FALSE,"D Gmeinde Inderlache, Maate un Unterseen si baulech zämmegwachse.",🔎
399,Christlich-Soziale Union in Bayern,Christlich-Soziale Union in Bayern,CSU,FALSE,"As bodeständigem Biobuur isch s glunge, im CSU-Stammland Oberbayern duurhaft uf e dytligi Meehait z chuu.",🔎
,,,Christlig-Soziale Union (CSU) z Bayern,FALSE,Dr Karl-Theodor zu Guttenberg isch Mitglid vu dr Christlig-Soziale Union (CSU) z Bayern.,🔎
400,Ewattingen,Ebädinge,Ewèdingè,TRUE,"Ußerdèmm git s meereri Gmeindstrõßè, wo s Achdorfer Dalbeggè mit dè Ort Luusä, Blomegg un Ewèdingè im Landchreis Waldshuèt vobindè.",🔎
,,,Ewèdinger,TRUE,"Blommegg lyt im nördöschtlichè Albgau uff èm Ewèdinger Bärg, Desèll Bärg hèt uugfäär d Form von èm rächtwinkligè Dreiegg, dè rächte Winkel lyt nordöschtlich vo Ewedingè.",🔎
,,,Ebedinge,TRUE,"Ebedinge, Bonndorf, Stüèhlingè, Texas (Blummbärg), Leffinge un Hifinge sin u. a. d Gmonde drum umme.",🔎
,,,Ewèdingä,TRUE,"Mo hèt sich abber letschlich fridlich geinigt mit èm ""Waffèschtillschtand vo Ewèdingä"".",🔎
,,,Ewedingè,TRUE,"Diè Isoglossè isch it scharf ygränzt, sondern volauft in èm meereri Kilometer breitè Übbergangsband, so lyt Singè un au Ewedingè i sellèm Berych, wo s „ch“ un s „k“ scho mit em Rachelutt „chrätzt“ wörd, anderersits sait mò z Grimmelzofè schu ""Sòapfè"" statt ""Seifè"" un ""Lòatèrè"" aschtell vo ""Leitèrè"", woby s ""ei"" wiè im Boddèseealemannischè zuè ""òa"" wörd.",🔎
,,,Ewedinge,TRUE,"d Gmeind Wuete statt Ewedinge, Chleggau statt Ärzinge, Küssabärg statt Kadelburg).",🔎
401,Byzantinisches Reich,S Byzantinische Riich,Oschtrömische Reich,FALSE,"Wo s Reich anne 395 i Oscht- und Weschtrom ufftoelt worre isch, isch Konstantinopel d Hauptstadt vom Oschtrömische Reich und Rom vom Weschtrömische Reich worre.",🔎
,,,Oströmische Riich,FALSE,"""Nova Roma"") d Hauptstadt vom Oströmische Riich gsi, nach der osmanische Eroberig im Johr 1453 denn d Hauptstadt vom Osmanische Riich.",🔎
,,,middelbyzantinische Riich,FALSE,Er isch äine vo de bedütendste byzantinische Herrscher gsi und cha gliichzitig als dr letschti Herrscher vo dr Spootantike und als dr ersti vom middelbyzantinische Riich aagluegt wärde.,🔎
,,,Byzantinischa Riich,FALSE,"429 sind denn d‘Vandala igfalla und 534 isch Ceuta zum Byzantinischa Riich ko, aba scho 616 vo da Westgoten erobarat wora.",🔎
,,,Byzantinische Riich,TRUE,"August, im Byzantinische Riich und später au in Russland am 1.",🔎
,,,oströmischer,FALSE,Juli 518 z Konstantinopel) isch vo 491 bis 518 oströmischer Kaiser gsi.,🔎
,,,oströmische bzw. byzantinische Riich,FALSE,Noch 395 n. d. Z. het Ionie zum oströmische bzw. byzantinische Riich ghöört. Dr Naame Ionie isch au spööter no do und ,🔎
,,,byzantinische Riich,TRUE,"1453 isch Konstantinopel eroberet worde, s hüütig Istanbul, was s Endi vom byzantinische Riich (oschtrömische Riich) bedüütet het.",🔎
,,,oströmische Riich,FALSE,S Vandaleriich isch 534 vum oströmische Riich im e churze Feldzug zruckeroberet worre.,🔎
,,,büzantinischu Rich,TRUE,Äbu so sind nu witär im Oschtu unnärm Ifluss va dä Wikingär und orthodoxu Missionaru ussum büzantinischu Rich witäri Staatu wiä z'kiewer Rich ändschtanu.,🔎
,,,Ostrom,FALSE,"In Ostrom isch s de Herrscher und dr zivile Administrazioon wenigstens noch em Sturz vom Aspar im Joor 471 im Ganze seer vil besser glunge, au mächtigi Armeemäister wie dr Belisar under Kontrolle zu halte.",🔎
,,,oströömisch,FALSE,"Si elter Brueder isch dr oströömisch Kaiser Arcadius gsi, si jüngeri Halbschwöster Galla Placidia d Mueter vom spöötere Kaiser Valentinian III.",🔎
,,,Oströmische,FALSE,Oktober 610 z Konstantinopel) isch vo 602 bis 610 Kaiser vom Oströmische bzw.,🔎
,,,byzantinischen,FALSE,Dr Nikolaus het si bim byzantinischen Chaiser Michael III. beschwärt un het e Untersuechigskummission uf Konstantinopel gschickt.,🔎
,,,Byzantinische Rich,TRUE,"näbe Latiinisch Amtssproch wore, ab 630 d alleinig Amtssproch vum Byzantinische Rich, wie de Staat vu Historiker deno genennt wird, um ihn vum äldere latinische Remische Rich abzgrenze.",🔎
,,,büzantinische Riich,FALSE,"Zwar het sich dr Stiil gänderet, aber im wääsentlige isch d Dradizioon umbroche bis an s Ändi vom büzantinische Riich im 15.",🔎
,,,Byzandinische Riich,TRUE,Schbäder isch des Gebiet Teil vum Römische Riich un dann vum Byzandinische Riich worre.,🔎
,,,Oströmisch Riich,FALSE,"S Oströmisch Riich isch um 610 bis 638 fasch vu Persie eroberet worre un isch nooch em Siig yber d Perser chls spöter im Arabersturm im Wesetliche uf Chleiasie, d Chüstestriife vum Balkan un d Middelmeerinsle gschrumpft.",🔎
,,,büzantinisch Rich,FALSE,"Wichtigi Kutlurträgär sind z'büzantinisch Rich ,d'Chloschtär, insbsundri di vam Benediktinerordu, sowiä d'Glehrtu vam Arabisch - muslimischu Kulturchreis.",🔎
,,,Byzantinisch Riich,TRUE,Ums Johr 1000 isch s'Byzantinisch Riich de mächtigst Staat in Europa gsi.,🔎
,,,oströmische Kaiser,FALSE,"Dr Chlodwig het dr grösst Wärt druf gleit, vom oströmische Kaiser, wo immer no dr nominell Oberherr au vo Westrom gsi isch, anerchennt z wärde.",🔎
,,,Oschtrömische oder Byzantinische Riich,FALSE,Z unterscheide sind die Kaiser vo dene vom Oschtrömische oder Byzantinische Riich.,🔎
,,,oströmischi,FALSE,Noch dr Rückeroberig vo Italie dur oströmischi Druppe isch d Stadt denn bis zur Iinahm dur d Langobarde im Johr 751 s Zäntrum vom ene kaiserlige Exarchat gsi.,🔎
,,,oströmisch,FALSE,"Das neue Bündnis het aber keini Folge gha, wil dr oströmisch Kaiser Maurikios denn Bündnisverpflichtige igforderet het, und d Franke hai ihri Pflicht erfüllt und sich nit chönne bekämpfe für e Ziit, und denn isch dr Chilperich im Herbst 584 ermordet worde, wohrschiinlig as Folg von ere Adelsverschwörig, wo z Austrasie agfange het.",🔎
,,,Büzanz,FALSE,"D Herschaft vo Büzanz in Palestina isch bi de Juude, wo no dört gläbt häi, nid beliebt gsi.",🔎
,,,Römisch-Byzantinische Riich,FALSE,"Persie het vom Johr 610 aa Syrie, Palästina un Ägypte vum Römisch-Byzantinische Riich eroberet und großi Dail vu Chlaiasie bsetzt.",🔎
,,,Konstantinopel,FALSE,Mit dr Eroberung vu Konstantinopel dur d osmanische Tirke sin viil griächischi Glehrti uf Weschteuropa gflichtet un hän dr Humanismus un d Renaissance mit agstoße.,🔎
,,,Oschtremisch Rich,FALSE,So hän si s Oschtremisch Rich Stick fir Stick zum Zämmegheie brocht.,🔎
,,,Oschtremische Rich,FALSE,Im Oschtremische Rich isch s Koiné ab 330 n. Chr.,🔎
,,,Byzantiner,FALSE,Si isch aber 663 vo de Byzantiner zerstört und erst im 13.,🔎
,,,byzantinisch,FALSE,"Im Zug vo de Islamische Expansion isch s Gebiet, wo bis det byzantinisch gsi isch, im Joor 636 under arabischi Herrschaft grate.",🔎
,,,büzantinische,FALSE,Mä het Däil vom büzantinische Mangana-Balast drbii überbaut.,🔎
,,,Byzantinische Kaiserriich,FALSE,"Sälli lokali Tradition isch später mit dr Verlegig vu dr Hauptstadt nooch Byzanz im gsamte Oste vum Römische Riich, wo sich zum Byzantinische Kaiserriich entwicklet het, überno worde un het au in Russland bis zuem Johr 1700 no golte; erscht drno het me sich de allgemeine Kalenderregle agschlosse, was de Johresafang agoht.",🔎
,,,byzantinische,FALSE,Des chunnt vun ere alte byzantinische Definition vun eme Chlai-Russland (s historisch Chärnland um Kiew) un eme Groß-Russland (alli andere Biet).,🔎
,,,Oschtröömer,FALSE,"S Land vom Friaul bis is Piemont isch früener lang vo den Oschtgoote regiert und eerscht i dr Middi vom sächste Joorhundert vo den Oschtröömer zruggeroberet worde, und jetz het der König Alboin i de 1560er und 1570er Joor s Volch vo de Langobarde dörthii gfüert; das isch s letschte grosse Ereignis vo dr öiropäische Völkerwanderig gsi.",🔎
,,,Oströmer/Byzantiner,FALSE,"Oströmer/Byzantiner) höi ene äinewääg „Hunne“ gsäit, wie öbbe dr spootantiki Gschichtsschriiber Prokopios vo Caesarea, aber het drmit woorschinlig käi ethnischi Definizioon gmäint.",🔎
,,,Oströömische Riich,FALSE,(sit 395) vom Oströömische Riich gsi.,🔎
,,,Ostroom,FALSE,"Er het sich zerst gege Ostroom gwändet, noch 451/52 aber vor allem gege Westroom.",🔎
,,,oschtrömischi,FALSE,"Wo die oschtrömischi Armee under am Gäneraal Belisar em Oschtgooterych es Ändi gmacht het, isch dr Amalfrid uf Konstantinopel choo.",🔎
,,,früebyzantinisch,FALSE,"D Bezäichnig vo dr Epoche as ""Spootantike"" het dr Vordäil, ass män en für e ganz Middelmeerruum cha bruuche, wäarend dr Terminus ""früebyzantinisch,"" wo mängmol au brucht wird, nume für en Oste zuedrifft.",🔎
,,,byzantinische Zit,FALSE,"Es hät e Bezug zum Digenis Akritas, me Häldeepos uss de byzantinische Zit.",🔎
,,,Oströmer,FALSE,Der neu Langobardekönig Audoin het sich mit de Oströmer verbündet.,🔎
,,,byzantinische Zitt,FALSE,Da isch denn au s anzig Zügnis vo de Halbinsle us de byzantinische Zitt.,🔎
,,,oschtremische,FALSE,""">Theodora, d Frau vum oschtremische Chaiser <a href=""Justinian%20I.",🔎
,,,oströmische,FALSE,"Dr Childebert isch mit em oströmische Kaiser <a href=""Tiberios%20I.",🔎
,,,oströmischs Vizeköönigdum,FALSE,S Exarchat vo Karthago isch näben em Exarchat vo Ravenna en oströmischs Vizeköönigdum gsi.,🔎
,,,Oschtrom,FALSE,As erschte Papscht het er dodermit Oschtrom bsuecht.,🔎
,,,byzantinischi Herrschaft,FALSE,"D Periode vo de ""altbulgarische Sprach"" umfasst d Zyt zwüsched dr Übernahm vo de slawische Sprache als offizielli Sprach im Erste Bulgarische Rych, wo um 1018 under byzantinischi Herrschaft cho isch.",🔎
,,,oströmische (byzantinischi) Riich,FALSE,S oströmische (byzantinischi) Riich hingeege het d Krise vo dr Völkerwanderig überläbt und isch erst e Joorduusig spööter mit der Eroberig vo Konstantinopel dur d Osmane 1453 undergange.,🔎
,,,byzantinische Zyt,FALSE,"In dr byzantinische Zyt hän si Mench as Menchszälle dient, aber au as Chilche un Kabälle.",🔎
,,,Byzantinsche Riich,TRUE,S'christliche Konstantinopel isch die einzig christlich Metropole vu Weltbedütig im ganze Middelalder gsi un het als Hauptstadt vum Byzantinsche Riich d'Kultur nit nur vum Balkan noochhaltig bestimmt.,🔎
,,,Byzantinische Rych,TRUE,Intänsivi Kontakt mit em Byzantinische Rych hän schließlig ab 988 zue dr orthodoxe Christianisierig vu dr Kiewer Rus gfiert.,🔎
,,,oschtrömische Riich,FALSE,Noch m Tod vo Kaiser Theodosius isch denn 395 s’Riich in zwoa Töla toalt wora: s‘wescht- und s'oschtrömische Riich.,🔎
,,,byzantisch,FALSE,"Ni dr Gfangenahm vum Martin I. un dr Verurdailig dur dr byzantisch Chaiser <a href=""Konstans%26amp%3Bnbsp%3BII.",🔎
,,,Bizandinischa Reich,TRUE,"Dr Heinrich isch im Sebdember elfhondertsemnanoizg während der Vorbereidung auf an Kreizzug, dessa Zil in Verbindung mid der Erobrung Jerusalems womeglich au die Erobrung vom Bizandinischa Reich war, an ra Seich gschtorba.",🔎
,,,oschtreemische,FALSE,"Gegeniber em oschtreemische Chaiser <a href=""Konstans%20II.",🔎
,,,oströmische/byzantinische,FALSE,S Exarchat vo Ravenna (mä säit em au s Exarchat vo Italie) isch e oströmische/byzantinische Verwaltigsbezirk z Italie gsi.,🔎
,,,Middelbüzantinische Riich,FALSE,Im Middelbüzantinische Riich vom 10. und 11.,🔎
,,,Byzanz,FALSE,"Johrhundert ghaa, nodäm si dur militärischi Fäldzig Handelsprivilegie z Byzanz het chenne duresetze un s Chasarerych zerstert ghaa het.",🔎
,,,byzantinischi,FALSE,Au dass d'Quelle über e möglichi Ywandrig schwyge isch nüt bsunders merckwürdig; d'byzantinischi Schryberling hen sich zu derre Zit vorallem um d'Araber Sorge gmacht un de Balkan total ignoriirt.,🔎
,,,Oschtremische Rych,FALSE,Jorhundert isch Armenie wider zue aim vu dr Hauptkampfbiet zwisch em Oschtremische Rych un dr Sassanide wore (lueg Remisch-Persischi Chrieg).,🔎
,,,oschtrömisch,FALSE,"Es wichtigs Datum isch öppe s Joor 565, wo dr oschtrömisch Kaiser <a href=""Justinian%20I.",🔎
,,,Ostriich,FALSE,Wäge siner Laag im östlige Middelmeerruum het Egüpte zum Ostriich (Byzanz) ghört.,🔎
,,,Oströmischs Riich,FALSE,"Faktisch isch das die ändgültigi Drennig vom Römische Riich in e Weströmischs und e Oströmischs Riich, au wenn d Zitgenosse das nid eso gsee häi und s ""Imperium Romanum"" au staatsrächtlig immer non e Äinhäit gsi isch.",🔎
,,,oschtremisch,FALSE,Des Räch isch speter uf dr oschtremisch Chaiser iberdrait wore.,🔎
,,,oströmisch Kaiser,FALSE,Januar 474 bis zu sim Dood dr oströmisch Kaiser gsi.,🔎
,,,byzantinischs,FALSE,"""Angeloi"", Ἄγγελοι) isch e bedütends byzantinischs Aadelsgschlächt gsi, wo am Ändi vom 11.",🔎
402,Mülhausen,Milhüsa,Mìhlhüse,TRUE,"Näben em Rhii und am Hardtwald isch der Kànàl vum Rhii ìm Elsàss mit Schliaßa und Kràftwark, und vom Rhii uf Mìhlhüse und wyter gege Weschte dur die Burgundische Pforte goot der Rhy-Roone-Kanal.",🔎
,,,Mülhuuser,FALSE,"D Mülhuuser Linie het bis in d Geegewart überläbt, het aber kum me en öffentligi Rolle gschbiilt.",🔎
,,,Mülhusä,TRUE,"D S1, wo vo de Regio S-Bahn Basel unterhaltet wird, fahrt vo Frigch über Basel uf Mülhusä im Elsass.",🔎
,,,Mìlhüüser,FALSE,"Schun àb 2005 ìsch d’ Isaline Sager-Weider ìm Mìlhüüser Verain ASPTT Mulhouse gsìì: z’äärscht ìn dr zwaita Mànnschàft, un schpeeter àb 2007 àm Bìldungszäntrum vum Verain.",🔎
,,,Mülhuse,TRUE,"Ebefalls nur no touristischi Bedytig het dr Rhy-Rhone-Kanal (ganz alemannisch wär das dr ""Rhy-Rotte-Kanal"", aber das seit niemer), wo zwysche Basel und Mülhuse vom Rhysitekanal abzwigt und über d Rhone e diräkti Verbindig zwische dr Nordsee und em Mittelmeer härstellt.",🔎
,,,Milhuusa,TRUE,"Vo 1957 aa het er Glasfänster für Chille z Basel, z Lajoux, z Münster, z Milhuusa, z Peseux und noch bi sym Woonort z Soubey und usserdäm e baar Tapisserie und Emailarbäite gmacht.",🔎
,,,Milhüüsa,TRUE,Zamme mit Strossburi und Milhüüsa ghéért Kolmer züe de drei grééschti Städt im Elsass.,🔎
,,,Méhlhüse,TRUE,Kolmer légt am Füeß vu der Vogése un ésch d dréttgréschte Stadt vum Èlsass un noch Méhlhüse d zwàitgréschte vum Département.,🔎
,,,Mülhuuse,TRUE,"Genf, Mülhuuse und der Jura mit Biel si zu Frankriich cho; Neueburg isch preussisch bliibe und het kei Verbindig mit der Schwiz meh gha.",🔎
,,,Müllhuusè,TRUE,"Nõch dè èrschtè uss èrè Reiè vo Vogrößerungè, wo durch d Eröffnig von èrè neuè Linniè nõch Müllhuusè im Obberelsass durch diè in umbenamsti Betrybergsellschaft notwèndig worrè isch, hèt er 1854 sin hütigè Nammè chriègt.",🔎
,,,Milhuse,TRUE,"Badewiler (amtlich ""Badenweiler"") befindet sich im Markgräflerland, ebba 30 Kilometer südlich vu Friburg, 30 km nördlich vu Basel un 30 km östlich vu Milhuse entfernt in dr erste Hüegle vum Südschwarzwald.",🔎
,,,Mìlhüüsa,TRUE,"Rüese lijt àn dr Ìll, sìwe Kilometer nerdlich vun Mìlhüüsa.",🔎
,,,Milhüsemer,FALSE,"Ganz in de Nechi befindet sich de Kilchdurm vu de Milhüsemer evangelische Stephanskilche (97 Meter), errichtet 1859–66.",🔎
,,,Milhüse,TRUE,"Johrhundert (Westfälische Fride 1648, Strosburi 1681) mét Üssnàhm vun Milhüse, wo bis 1798 Teil vun de Schwizer Eidgenosseschàft gsin ésch.",🔎
,,,Milhuüsa,TRUE,"Dr Europaturm (uf Frànzeesch: „Tour de l'Europe“) ìsch s moderna Symbol vu Milhuüsa, ìm Elsàss.Mìt 100 Meter, ìsch's s heechschta Hoochhüss vum Elsàss.",🔎
,,,Mìlhüüse,TRUE,"Uf Basel ìm Oschte sìn s rund 30 Kilometer, uf Belfort im Weschte 42 Kilometer un uf Mìlhüüse im Norde 19 Kilometer.",🔎
,,,Milhouse,TRUE,"Die nächste Grossstädte sin Milhouse, Friburg im Brisgau un Basel.",🔎
,,,Milhausa,TRUE,"Sebdembr 1912 z Milhausa, † 23.",🔎
,,,Mìlüüse,FALSE,"Lüemschwiller lijt ìm Sundgöi, sìdlich vun Mìlüüse un nordeschtlich vun Àltkìrech ìn me Sittedàl vun dr Ìll.",🔎
,,,Mulhouse,TRUE,"Hamburg hot de ""Flughafe Fuhlsbüttel (Hamburg Airport)"" und isch so au mit de alemannische Schwiiz (Züri) und em Elsass (ibber Basel/Mulhouse), mit em alemanische Ditschland (Friedrichshafe, Karlsrue/Baden-Baden, Mannheim, Schduagert) und mit em Vorarlberg und em alemannische Liechtesta (ibber Innsbruck) direkt verbunde.",🔎
,,,Milhuuse,TRUE,D Stadt Basel dailt sich mit Milhuuse (z Frankriich) und Fryburg im Brysgau (z Dytschland) dr «EuroAirport».,🔎
,,,Mühlhuuse,TRUE,"Galle, Mühlhuuse un Biel hei des gmeinsam usegäh.",🔎
,,,Mehlhüsa,TRUE,September 1936 z'Mehlhüsa; † 23.,🔎
,,,Mielhüusa,TRUE,"Nooch'm Untrricht àn dr Grundschuel ésch se ""Pensionnaire"" (Internàt) gsin ze Saint-Louis un àn dr ""Höhere Mädchenschule"" vun Mielhüusa, wo se bsundrs Philosophie un Làtinisch glert het.",🔎
,,,Milhüüse,TRUE,"Biispiil: ""gumbe"" (= springen) isch im Süde verbreitet un goht im Oberelsass bis Dessene (Dessenheim) nerdlig vu Milhüüse, im Briisgau bis an dr Nordrand vum Kaiserstuehl.",🔎
,,,Mülhuusen,TRUE,"Am Aafang hät bim Bächtold na nüüt uf Züritüütsch hii tüüted: De Vatter, en Fabrikarbäiter und Bürger vom Kanton Schafuuse, hät e Gämferi ghüürate, und das Eepaar hät zytewys z Gämf und zytewys z Mülhuusen im Elsis gwont.",🔎
,,,Milhüüsemer,FALSE,Vu 1923 bis 1931 het er fir e Basler un e Milhüüsemer Firma Verdrätter gmacht un isch so aü uf Ditschland un in anderi Länder kumme.,🔎
403,Robert Gerwig,Robert Gerwig,Robert Gèrwig,TRUE,"Dènòch isch ès Brojèkt, wo uff dè Blään vum Wetli un vum Koller fuèsst, vom Anton Beckh un vum baddischè Baaningenieur Robert Gèrwig voraadribbè worrè.",🔎
,,,Robèrt Gèrwig,TRUE,"Mituusschlaggèbend isch d Intervention vom Bezirksförschter Frydrich Julius Gèrwig us Kirchzartè (sin Cousin Robèrt Gèrwig hèt u. a. d Schwarzwaldbaan baut), wo gegèübber dè staatlichè Forschtbehördè dè Standpungt vodrèttè hèt, dass diè 1200 Morgè vom staatlichè Waald am Notschrei un diè dõdruss resultyrèndi Vowärtung vom Holz durch è Holzabfuurwäg mächtig erlychtèrèt worrè isch.",🔎
404,Poliomyelitis,Poliomyelitis,Kinderlähmig,FALSE,"Vor allem d Kinderkrankete wie öpe d Masere, d Windpocke, d Röötele si immer no verbräitet und bekannt, aber au d Kinderlähmig, d Gürtelroose, d Fieberblootere und friener d Pocke sin vo Vire verursacht.",🔎
,,,Chinderlähmig,FALSE,"Im Alter vu zwai Johr het er e spinali Chinderlähmig iberchuu, us däre Zyt het er e deformierte Fueß bhalte.",🔎
405,Königsfrieden,Dr Köönigsfriide vo 387 v. d. Z.,Königsfrede,FALSE,Jedefalls isch im Königsfrede vom Joor 387 v.Chr.,🔎
,,,Köönigsfriide,FALSE,"387/386 isch s schliesslig zum sogenannte Köönigsfriide cho, wo de Grieche vo de Perser ufzwunge worde isch und wo im Chrieg im griechische Mueterland wenigstens e vorlöifigs Ändi gmacht het.",🔎
406,Bezirk Westlich Raron,Bizirk Weschtlich Araro,Westlich Raron,FALSE,"Politisch isch s Oberwallis i d Bezirk Goms, Östlich Raron, Brig, Visp, Westlich Raron und Leuk ufteilt.",🔎
,,,Weschtlich Araro,FALSE,"Üüsserbäärg (offiziell: ""Ausserberg"") isch e Munizipalgmeind vom Bezirk Weschtlich Araro im Kanton Wallis.",🔎
,,,Weschtlich Raro,FALSE,"Birchu (amtlich ""Bürchen"") ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Weschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.",🔎
,,,Weschtli Araro,FALSE,"Uf dr Blattun, offiziell Blatten, isch e Gmeind im Bezirk Weschtli Araro im Wallis.",🔎
,,,Weschtlich Aráro,FALSE,"Chiipl (amtlich ""Kippel"") ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Weschtlich Aráro im Kanton Wallis, Schwiiz.",🔎
407,Mittelstadt,Mittelstadt,Middelstadt,TRUE,"Grossi Chreisstadt, Grossi selbständigi Stadt, Grossi chreisaghörigi Stadt oder Middelstadt.",🔎
,,,Mittelschtadt,TRUE,"Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.",🔎
,,,Middelschtadt,TRUE,"Raveschburg (; hochdeitsch: ""Ravensburg"") isch a Middelschtadt ond Große Kroisschtadt.",🔎
,,,Middelstedt,TRUE,Im Allgemäine handlet es sich drbii um Grossstedt – also Stedt mit meer als 100'000 Iiwooner – oder gröösseri Middelstedt.,🔎
408,Freier Wille,Freije Wille,Freihäit vom Wille,FALSE,"Wo s um d Freihäit vom Wille goot, häi Nöirologe und Chaosforscher s Wort.",🔎
,,,Entschäidigsfreihäit,FALSE,"Drbii goot s under anderem um kwalitativi Äigeschafte wie d Personalidäät, d Entschäidigsfreihäit und d Möglichkäit zur Sälbstbestimmig.",🔎
,,,Freie Wille,TRUE,Het dr Mensch en unstärbligi Seel oder e Freie Wille?,🔎
,,,freie Wille,TRUE,"Z Sanaa isch dr Wahb Richter gsi und häig zerst an dr ""qadar"" (freie Wille) glaubt, spööter aber im Liecht vo dr Offebaarig häig er die Überzüügig ufgee.",🔎
409,Blotzheim,Blohze,Blootze,TRUE,"Mä het 1937 bi dr Chille vo Neuallschwil früehrömischi Brandgräber gfunde, was e Hiiwis druf isch, ass es au an dr nördlige Landstrooss, wo in Richdig Blootze ins Elsass gfüehrt het, e sonige Boste gee het.",🔎
,,,Blotze,TRUE,Dr Steinlin isch vo Murbe khoo und het z Blotze Bsitz gha.,🔎
410,Skandinavien,Skandinavie,Skandinaviè,TRUE,"Zurzit (2010) isch è witeri feschti Fehrmarnbeltquerung als Alternativè zu dè Jütlandlinniè in Blaanig, womit s Bruggè- un Dunnelnetz uff èm Wäg vo Mitteleuropa nõch Skandinaviè komplettyrt wär.",🔎
,,,Skandivaie,TRUE,"S Gletscherglinseli chunnt nume chüele Piet vor, und zwor im Hoochpirg, nämli i de Alpe oberhalb vo 2000 müM., i de Pyrenäe und i de Karpate, denn no im nördliche Skandivaie, uf Island und uf Grönland.",🔎
,,,skandinavischi,FALSE,Johrhundert sin skandinavischi Wikinger uf dr oschteuropäische Fliss gfahre un hän si mit dr slawische Bevelkerigsmeehait vermischlet.,🔎
,,,Schgandinaviá,TRUE,"Dî aldnordisché Sprôché isch dî Sammälbezaichnung fir d nordgärmanisché Sprôchá, wo zwischá 800 (Afang vun dr Wigingárzoidd) un 1500 in Schgandinaviá gschwätzt worde senn.",🔎
,,,Skàndinàvia,TRUE,"Üsserdam orgànisiart d’ Grupp mehrera Priisverlaihunga, fìr d’ Kìnschtler üsszaichna: d’ NRJ Music Awards z’ Cannes sitter 1999, d’ NRJ Radio Awards ìn Skàndinàvia, so wia sitter 2004 d’ NRJ Ciné Awards bzw.",🔎
,,,nordische Länder,FALSE,"Dr Begriff Jugendstil wird nume im dütschsproochige Ruum, z Holland, i de nordische Länder und z Lettland bruucht.",🔎
,,,Skandinavia,TRUE,Es ghört zu Skandinavia.,🔎
,,,Skandinaavie,TRUE,Er hät as de birüemtischt Nordischt usserhalb vo Skandinaavie ggulte.,🔎
,,,Süüdskandinavie,FALSE,"De Gresslig chunnt i Mitteleuropa, England, Süüdskandinavie und im nördliche Osteuropa bis an Ural ane vor.",🔎
,,,Skandinawie,TRUE,Si isch im Joor 1479 gründet worde und isch noch dr Uniwersidäät Uppsala die zwäiteltisti Hochschuel in Skandinawie.,🔎
,,,skandinavische,FALSE,"In skandinavische Quelle heisst si aber immer ""Miklagarð"" (dt.",🔎
,,,Skandinaviä,TRUE,"Vergliichbari Fesschtiwals findäd no z Dütschland, (Cross Music Metalfest, Bad Hersfeld), Ängland (Destruction Fest, London), oder in Skandinaviä (Nordicfest, Oslo; Resurrection Fest, Stockholm) statt.",🔎
,,,Skandinavische Halbinsle,FALSE,"D Nordsee isch e Meer zwische de Britische Insle, de Skandinavische Halbinsle un Feschtlandeuropa un isch e Nebemeer vum Atlantische Ozean.",🔎
,,,Skandinaawier,FALSE,"Spööter, wo Skandinaawier, Dääne und im 11.",🔎
411,Künstliche Intelligenz,Künstligi Intelligänz,künstligi Intelligänz,TRUE,Dr Turing-Test liiferet es Kriterium zum künstligi Intelligänz iizschetze.,🔎
,,,Künstlig Intelligänz,TRUE,"D Aasätz zur Entwigglig vo Expärtsystem und die Künstlig Intelligänz sind in voller Entwicklig: Smart Home, computergschtüüreti selbschtfahrendi Autos, 3D-Drucker zur Produktion vo dingliche Gegeschtänd, usw.",🔎
,,,Chinschtliger Intelligänz,TRUE,Parallel het er si in dr Wirtschaft fir Prognostächnike bi Devisekirs mit neuronale Netzwärch un Chinschtliger Intelligänz engaschiert.,🔎
,,,kìnschtliga Ìntelliganz,TRUE,Hornung 1971) ìsch a frànzeescher Ìngenieur ìn kìnschtliga Ìntelliganz un Sprochwìssaschàftler.,🔎
412,Dreirosenbrücke,D Dreiroosebrugg,Dreirosebrugg,TRUE,Dr Streckenabschnitt vo der Nordtangente zwigt vo dr A2 uf em Erlemattgebiet nördlig vom Badische Bahnhof Basel ab und verlauft westwärts über die doppelstöckigi Dreirosebrugg.,🔎
,,,Dreiroosebrugg,TRUE,"Si befindet sich am Bruggechopf vo dr Dreiroosebrugg im Santihans Quardier und wird vor allem für Konzärt- und Danzveraastaltige, Kunstusstellige und privati Aaläss bruucht.",🔎
413,Metzingen,Metzeng,Metzgenga,TRUE,"Si het dodermit Aaschluss an d Bundesstroße in Richtig Dibenga (B 28), Neckardal/Beblenga/Stuegert (B 464) un Metzgenga/Ermsdal (B 312 / B 313) im Norde, un Pfullenge bzw.",🔎
,,,Metzenga,TRUE,"Dô drvoo zeiget heit noh etliche zom Doil imposande Basaltkegl, zom Beischbiil dr Georgabärg zwischa Pfullenga ond Reitlenga, d Limburg bei Weile an dr Teck, dr Weiberg vo Metzenga ond dr Jusi bei Kohlbärg.",🔎
414,Germanische Sprachen,Germanischi Schprache,germanische,FALSE,"Johrhundert sin di germanische Stämm, wu vu Oste chuu sin, all meh züe-n-ere Bedrohig wore.",🔎
,,,germanischi Sproch,TRUE,"Holländisch oder Niderländisch isch a germanischi Sproch, wo va öbbe 22 Millione Lütt gredt wird.",🔎
,,,germaanische Sprooche,TRUE,Färööisch ghöört zu de chliinere germaanische Sprooche (indogermaanischi Sproochfamilie).,🔎
,,,germanischi Sproche,TRUE,vo germanischi Sproche verdrängt worre.,🔎
,,,weschtgermaanischi,FALSE,"Jiddisch isch e weschtgermaanischi Spraach, wo uf em Früenöihoochtüütsch basiert.",🔎
,,,germanische sprooche,TRUE,In de germanische sprooche isch /h/ allerdings nid verschwunde; allerdings wird s /h/ i viilene Dialäkt vo Nordängland hüffig nid ússgsproche.,🔎
,,,germanische Spraache,TRUE,De Unterschid zwüsche em Kantonesisch und em Hoochchinesisch isch öbe verglychbar mit em Unterschid zwüsche de verschiidne romanische oder germanische Spraache.,🔎
,,,Germanische,FALSE,"S Wort ""König"" chunnt us em Germanische (""kuningaz"") über s althochdütsche ""kuning"" und s middelhochdütsche ""künic"".",🔎
,,,germanische Sproch,TRUE,"Frysisch isch a germanische Sproch, wo si in klennere Gruppa uftoalt: S Oschtfrisisch z Oschtfrisland isch uusgstorbe un scho syt em 14.",🔎
,,,germanischer,FALSE,"De Gnoche (ladinisch-anatomisch ""Os"", Plurool ""Ossa"", griichisch-klinisch-paddologisch maischdens ""Ost~, Oste~"" odda ""Osteo~"", vo ""οστούν"") odda s Gnochegwääb (au als ""Bain"" us alda germanischer Wortwurzel) bzaichent ä bsondas hartes, skelettbildends Schditzgwääb vu de Wirbeldiir.",🔎
,,,germànischer Dialekt,FALSE,"Ìm Rascht vum Frànkrich, wo kè germànischer Dialekt gsprocha wìrd, sajt ma „kouglof“.",🔎
,,,germanischa,FALSE,"Johrhundat und setzt se zäm us däna zwoa Schprochgruppana, wo urschprünglich am witeschta usanad gsi sin: dia indischa Schprocha im Oschta und dia germanischa Gruppa (inkl.",🔎
,,,germanische Schprache,TRUE,B. di bekannte Luutverschiebige vom Indogermanische zu de germanische Schprache).,🔎
,,,weschtgermanische Sprooch,FALSE,"Dr Wortschatz vum Änglische, enere weschtgermanische Sprooch zeichnet sich durch e grossi Aazaal vo Lehnwörter us andri Sprooche us.",🔎
,,,altgermanische,FALSE,De Szadrowsky hät si au i den altgermanische Spraache guet uusgchänt.,🔎
,,,germanischi,FALSE,Es sin germanischi Siidler gsi.,🔎
,,,Germanisch,FALSE,"Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.",🔎
,,,germanische Sproche,TRUE,Des Schwizerisch Idiotikon oder „Wörterbuch der schweizerdeutschen Sprache“ erschiint sit 1881 un isch zum greschte Regionalsprooch-Werterbuech vu allene germanische Sproche wore.,🔎
,,,germanische Sprooche,TRUE,Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos.,🔎
,,,Altgermonische,FALSE,"Roland isch e männlicher Vornome, Dr Nome bstoht us zwei Bstondteil, wo usem Altgermonische kumme.",🔎
,,,germanische Sprache,TRUE,"Imeme früenere Verständnis hät si sich mit allne germanische Sprache abggää, und drum hät men au vo ""Germanische Philology"" gredt.",🔎
,,,Germanischi Sprooch,TRUE,"Di Krimgotischi Sprooch isch e Germanischi Sprooch, wo mindestens bis is 16.",🔎
,,,Germanische Sprooche,FALSE,Si chömet i allne Germanische Sprooche vor und wiiset Bsunderhaite i de Konjugation uuf.,🔎
,,,gmäingermaanische,FALSE,"S gmäingermaanische Wort middelhoochdütsch, althoochdütsch ""horn"" isch, wie z. B.",🔎
,,,germanische Sprooch,TRUE,"Imene Brief hät de König emol gschribe: «Was si glaube, chönne mer de Lüüt nid befäle; es cha ja nöd sy, ass öper an e Sach glaubt won er nid sälber wott.» Us de Zyt vom Theoderich isch e ganz e schöni und choschtbari Handschrift erhalte, wo d Bible i de gotische Sprooch drinn stoot, de berüemt ""Codex Argenteus,"" wo eis vo de allereltischte Schriftdokumänt von ere germanische Sprooch isch und wo hüt i de Unibiblioteeek z Uppsala liit.",🔎
,,,germanisch,FALSE,S ésch àn d'üsserschti süedweschtli Üssdehnung vun de germanisch Bsiedelung z'r Zit vun de gross Migratione (frz.,🔎
,,,germanischè,FALSE,"Dè Bstanddeil „Fell“ stammt vom germanischè ""*fel-"" für „Hutt“ (indogermanisch ""*pel-"", vgl.",🔎
415,Symbolismus (Literatur),Dr Sümbolismus in dr Litratuur,symbolistischi,FALSE,"D Bewegig het ritterlichi Ideal pflägt, zum de mittelalterliche Romantik nachezyyfere, und het de symbolistischi Lyriker Stefan George verehrt.",🔎
,,,Sümbolismus,FALSE,"Noch sinere Räis in Oriänt het dr May aagfange, literarischer z schriibe und komplexi allegorischi Teggst z verfasse, wo zum Sümbolismus zelt wärde.",🔎
416,Südwestdeutscher Sprachatlas,Südweschtditsch Sprochatlas,Sidweschtditsche Sprochatlas,TRUE,"Des isch awer e neii Erschiinung, no bi de Ufnahme zum Sidweschtditsche Sprochatlas isch in de Rhinewene s /r/ nit vokalisiert wore un isch fascht iwerall als [r] üsgsproche wore un im Schwarzwald als [] (Zäpfli-r).",🔎
,,,Südweschditsch Sprochatlas,TRUE,Dr Südweschditsch Sprochatlas (SSA) het d Lütschrift vu dr Schwizer mit e baar gleine Abassunge ibernumme.,🔎
,,,Südweschditsche Sprochatlas,TRUE,Im Weschte isch s Gebiit vum SBS dur d politisch Gränz zu Bade-Wirttebärg abgsteckt - ab dert isch s Fäld vum Südweschditsche Sprochatlas.,🔎
,,,Siidweschtdydsche Schbroochatlas,TRUE,"Dèrd hed dr Blaan fir dr Siidweschtdydsche Schbroochatlas gmachd, dr Schbroochatlas vù dr alemanische Dialäkt im siidlige Baade-Wiirdebärg.",🔎
,,,Südweschtdütsche Sproochatlas,TRUE,Bim Südweschtdütsche Sproochatlas sin Adelhuuse (Nr.,🔎
,,,Südweschtditsche Sprochatlas,TRUE,"Dr Hugo Steger, dr erscht Rüsgäber vum Südweschtditsche Sprochatlas, het anne 83 e wittere Gliiderigsvorschlag gmacht.",🔎
,,,Südweschttüütsche Spraachatlas,TRUE,"Si hät am ""Südweschttüütsche Spraachatlas"" mitgschaffet und auch suscht vil über di alemanische Tialäkt gschribe.",🔎
,,,SSA,FALSE,"SSA III/1.301–303; SBS Band 6 Karte 15–17, 174; SDS Band III Karte 1, 2, 55; VALZ Band 3 Karte 70a, 70b).",🔎
,,,Südweschtditsch Sprochtatlas,TRUE,(Im gliche Hüüs isch aü dr Südweschtditsch Sprochtatlas (SSA) entstande – mit Unterstitzung vum Prof.,🔎
417,Universität Bern,Universität Bern,Uniwersiteet Bärn,TRUE,"Vu 2012 bis 2015 isch d Bleisch an dr Uniwersiteet Bärn wisseschaftligi Mitarbaiteri im Projäkt ""Gründe der Parteilichkeit – Zur Ethik der Familienbeziehungen"" gsii, wu vum Schwyzerische Nazionaalfond gfeerderet wooren isch.",🔎
,,,Uni z Bärn,FALSE,De Daniel Koch hät a de Uni z Bärn Medizin studiert und dänn e paar Johr lang as Assistänzarzt gschaffet.,🔎
,,,Uni,FALSE,Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni.,🔎
,,,Uniwersidäät Bärn,TRUE,1982 isch er an d Uniwersidäät Bärn uf e Leerstuel für Latiinischi Filologii gange.,🔎
,,,Universität Bärn,TRUE,"Der Pedro Lenz het Muurer glehrt, speter d Matura nocheghout und ar Universität Bärn für’nes paar Semester Spanisch (syni Muetersprach) u Dütsch studiert.",🔎
,,,Uniwersideet Bärn,TRUE,"Anne 1971 het en dr Max Welten as Assischtänt (ab 1975 Ooberassischtänt) an s geobotaanisch Inschtitut vu dr Uniwersideet Bärn ghoolt, wun er bis 1982 gschafft het.",🔎
,,,Uniwersideed Bäärn,TRUE,"In dr Schwyz isch s in dr Haubdsach dr Paul Zinsli an dr Uniwersideed Bäärn gsii, wù hed chene Studänte ùn Studäntine motiwiere, si mid em Siidwalserdydsch abzgee.",🔎
,,,Bärner Akademii,FALSE,Noch em Studium vo dr Klassische Philologii und dr Mathematik an dr Gämfer Akademii und dr Bärner Akademii isch er 1805 bis 1809 Sekretär vo dr Bärner Akademii gsi.,🔎
,,,Uniwertsiteet Bärn,TRUE,No dr Matura (Typus E) het er an dr Uniwertsiteet Bärn Wiirtschaft studiert un anne 1996 mit em Diploom as Leerer fir Wiirtschaft un Räächt (mag.,🔎
,,,Universität in Bärn,TRUE,Im 2000 het d’Flavia Wasserfalle an dr Universität in Bärn Politischi Wüsseschaffte z'studiere aagfange.,🔎
,,,Uniwërsitëët Bëërn,TRUE,"Wo-n-i säbem Jaar dänn aber de Heinrich Baumgartner gstoorben isch, hät d Uniwërsitëët Bëërn de Henzen as Äxtraordinaarius uf dëm syn Leerstuel für Spraach, Literatuur und Volchskund vo de tüütsche Schwyz gsetzt.",🔎
,,,Universiteet Bärn,TRUE,"Derno het er vu 1985 bis 1991 an dr der Universiteet Bärn Physik, Chemy un Aschtronomy studiert um mit em Lizenziat (lic.",🔎
,,,Universität in Bern,TRUE,Si het Jura an dr Universität in Bern studiert und mit emene Lizenziat absgschlosse.,🔎
,,,Uniwèrsitèèt Bèèrn,TRUE,"Septämber 1939 z Unterseen; Bürger vo Lyss) isch en Schwyzer Gèrmanischt, wo zeerscht Profässer a der Uniwèrsitèèt Bèèrn und nachane a der ETH Züri gsy isch.",🔎
,,,Universidääd vo Bärn,TRUE,"Vo dr Universidääd vo Bärn hed dr Reinhart im 1936i dr Eeredoktor übercho, und im 1944i en Prys vom Schwiizerische Lehrerveräin, und im 1952i hed ihm di Schwiizerische Schillerschtiftig ire Prys zuegsproche.",🔎
,,,Uni Bäärn,FALSE,"Im Jaar 2019 isch a der Uni Bäärn e nöis Projäkt under de Läitig vom Adrian Leeme gstartet woorde: ""Swiss German Dialects Across Time and Space.""",🔎
,,,Uniwersitet Bärn,TRUE,"No dr Matura Typ B z Inderlache het si vu 1967 bis 1976 an dr Uniwersitet Bärn Chunschtgschicht, klassischi Archeology un Publizischtik studiert un as Lic.",🔎
,,,Bëërn,FALSE,"1864 hät er sich dänn z Bëërn habilitiert (ooni Publikazioon), und zwaar für allgimäini Spraachwüsseschaft, und isch drufabe a de Bëërner Uni 1866 usseroordentliche Profässer für allgimäini Spraachwüsseschaft und tüütschi Filologyy woorde.",🔎
,,,Universietet Bärn,TRUE,"Vom somatischen zum sozialen Leiden"" 1975 an dr Universitet Züri het si vu 1978 bis 1984 am Lehrstuel fir Medizingschicht an dr Universietet Bärn gschafft, derno het si as Psychotherapeuti gschafft.",🔎
,,,Bäärn,FALSE,Noch de Napoleonische Chrieg isch s Fürschtbischtum Basel am Wiener Kongräss vo anne 1815 ufdailt worde zwysche Basel und Bäärn: Bäärn het s Laufedaal (hüt dailwys Baselbiet oder Soledurn) und dr Jura (hüt Tail vom Kanton Jura) bekhoo und Basel s Birsegg.,🔎
,,,Uni Bärn,FALSE,"Nach Studien a der Uni Bärn hed är ab 1935 als Schurnalischt gschaffed, zersch by der Bärner Tageszytig ""De Bund"", denn bis 1960 bim ""Badener Tagblatt"".",🔎
,,,Universideed Bäärn,TRUE,"Zäme mid em Profässer Heinrich Baumgartner vù dr Universideed Bäärn hed er fir di nèi Landchaarde vù dr Schwyz aagfange, di dialäktaale Foorme vù dr Oords- ùn Fluernäme im Kanton Bäärn z erheebe.",🔎
,,,Universitet Bärn,TRUE,An dr Universitet Bärn het er e Zuesatzuusbildig in Archiv- un Informationswisseschaft absolviert.,🔎
,,,Universidäät Bärn,TRUE,"Si Studium vo Gschicht, Soziologii und Politikwüsseschaft het er z Bärn, z Freiburg und z Berlin gmacht und het s 1970 mit dr Dissertazioon an dr Universidäät Bärn abgschlosse.",🔎
,,,Uni dört,FALSE,"Si het an dr Uni dört studiert und an dr Hoochschuel für Künst Bärn.SI isch zwäimol, 2014 und 2017, Finalistin am ""open mike"" Berlin worde.",🔎
,,,Universität va Bäru,FALSE,Där Carl Friedrich va Weizsäcke het folgundus därzüä gschribu : Där Atrag vam Einstein uf Habilitation im Jahr 1907 annär Universität va Bäru isch zerscht abglähnt wordu.,🔎
418,Informatik,Informatik,Informatig,TRUE,Selli Elegtrizitätsleer umfasst d Themè: Uffgrund vo dè Interdisziplinaridät un dè èngè Voflechtung mit dè Informatig isch au d Programmyrig Deil von èm Elegtrotechnig-Studium.,🔎
,,,Informadig,TRUE,"Zumol wird d Linguischdig vu vielne andere Wüsseschaftsbereich informiert; wie Psüchologii, Schproochpadologii, Informadig, Kompiuderwisseschafde, Filosofii, Biologii, Menschlige Anadomii, Neurowisseschafde, Soziologii, Antropologii un Akuschdig.",🔎
,,,Informatiker,FALSE,Der Alexis Dufrenoy (* ane 1973) isch en elsässische Informatiker und der Iniziant vo der alemannische Wikipedia.,🔎
,,,Informaatik,TRUE,"Unterriichtsfächer vu dr Unterstapfle sin fir alli Schueler*ne Religioon, Reaalie I (Geografy un Gschiicht), Reaalie II (Natuurleer), Informaatik (US1), Dytsch, Änglisch, Franzeesisch (ab US2), Latyynisch (US3), Tächnisch un Textil Gstalte (US1 un US2), Bildnerisch Gstalte, Musik, Spoort un Mathematik.",🔎
419,Simplon VS,Simplu VS,Simpilu,FALSE,"D Nachbargmeiine va Brig-Glis sin im Bezirk Brig Natersch, Tärmu, Ried-Brig un Simpilu, im Bezirk Visp Lalu, Vischp und Tärbinu.",🔎
,,,Simplu,FALSE,De Bach het sini Quele bim Simplonpass i de Walliser Gmeind Simplu.,🔎
420,Wind,Wind,Winde,FALSE,"An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf.",🔎
,,,Luft,FALSE,"De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal.",🔎
,,,Wend,TRUE,"De wichtigschde von dene phikikalische Greesânâ send: Luftdruck, Wend, Lufttempratur (normalrweise im Schaddâ ond en 2 m ibr m Bodâ), Bodâtemratur (also d Lufttempratur 5 cm ibr m Bodâ), Luftfeichde, Niedrschlagsart ond -menge, Bewelkong, Sonnâscheindaur ond vrschidâna lang- ond kurzwellige Strahlongswert.",🔎
421,Frieden von Campo Formio,Dr Friide vo Campo-Formio,Campo Formio,FALSE,"Si hai sech drbii uf d Friidensverdräg vo Campo Formio (1797) und Lunéville (1801) berüeft, wo genau das vorgseh hai.",🔎
,,,Friide vo Campo Formio,TRUE,Mit em Friide vo Campo Formio si au die südlige Deil drzue cho.,🔎
,,,Fride vo Campo Formio,TRUE,Numme 18 Johr später isch s Fricktal es französischs Protektorat worde (Fride vo Campo Formio) und im zweite Koalitionschrieg isch d Front zwüsche de Franzose und de Öschtriicher z Hornusse gsi.,🔎
422,Rheintal,Rheintal,Rhytal,TRUE,"Dor Breogozarwold grenzt im Weschto a d Region Bodasee, dio im Rhytal ischt, im Südo a d Alperegion um Bludez, im Südoschto a s Arlberggebiet und im Nordoschto a s Kleinwalsertal.",🔎
,,,Rhydal,TRUE,"Bim Ortsdeil isch di mittelalterligi Burg Balm gläge, wo s Rhydal kondrolliert hät.",🔎
,,,Rhiidal,TRUE,"In dr nöchere Umgebig lige dr Schwarzwald, d Vogese, s Rhiidal un d Städt Wiil am Rhii un Basel.",🔎
,,,Rhital,TRUE,Er isch im Süda vom Rätikon abgränzt und im Norda gohts is Rhital.,🔎
,,,Rhiital,TRUE,D' Stadt isch Toal vom Ballungsraum Rhiital und mit  Iiwohnar di zechot gröschte Stadt vo Östorriich.,🔎
,,,Rhintel,TRUE,"Im gröschte Teil vom Kanton – Försteland, Toggeborg, Rhintel – redt me Oschtschwizer Dialekt (im Rhintel isch er noch verwandt mit em Liechtesteiner und em Vorarlberger Dialekt); am Zürisee redt me en Art Züridütsch, im Gaschterland en Art Glarnerdütsch, und im Oberland tönts ganz bsunders.",🔎
,,,Rhintl,TRUE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
423,Schweizerdeutsch,Schwyzerdütsch,Schwiizerdütsche,FALSE,E Bsunderheit isch de Gebruuch vo de Schwiizerdütsche Sprooch gsi ide Schwizer Fersehlandschaft.,🔎
,,,Schwiizer Alemannisch-Sprächer,FALSE,Hauchdeutsch isch e scherzhafti Bezeichnig für schlächts Standard-Tüütsch wo vomene Schwiizer Alemannisch-Sprächer gredt wird.,🔎
,,,Schwyzerdüdsch,TRUE,"D Lüd hän iire ganz äigeny Dialäkd kha, wo eigendlech es gmisch us Elsässisch und Schwyzerdüdsch isch gsii.",🔎
,,,Schwyzertütsch,TRUE,"D Koloniste, wo us Schwiizer und Tütsche bistande hend, hend e Mischtielekt us Schwyzertütsch und Schwööbisch gredt.",🔎
,,,Schwyzerdütsche,FALSE,S Ostschwyzerdütsch isch e Sitelinie vom Schwyzerdütsche und lot sich klar vo anderne Schwyzer Dialäkt unterscheide.,🔎
,,,Schwizerdüütsch,TRUE,"D Dütschschwiiz (au ""düütschi Schwiiz"" gnännt) isch dä Teil vo dr Schwiiz, wo mer Schwizerdüütsch redt.",🔎
,,,schwizedütsche,FALSE,"Under em Begriff Solodurner Dialäkt oder Solodurnisch wärde die verschiidene schwizedütsche Mundarte, wo im Kantoon Soledurn gschwätzt wärde, zsämmegfasst.",🔎
,,,Schwizerdütsch,TRUE,Umgangsschproch isch Schwizerdütsch.,🔎
,,,tüütschschwyzer Dialäkt,FALSE,"De Veräin wott d tüütschschwyzer Dialäkt pfläge, wil si di algemäin Umgangsspraach i de tüütsche Schwyz sind.",🔎
,,,Schwizerdütschè,FALSE,"Èn Baanschteig wörd im Schwizerdütschè, früèner au zimli oft z Öschterrych un Dütschland, dè/s Perron benamst.",🔎
,,,schwyzertüütsch,FALSE,"Berüemt isch Köln für syni Wullestoff gsi – vo do chunt s schwyzertüütsch Wort ""Chöltsch"" für en rot-wyss-ghüüslete Stoff.",🔎
,,,schwizertütsch,FALSE,"Dezember 1950 z Wetzike, Kanton Züri; bürgerlich ""Ulrich Maurer"", schwizertütsch ""Ueli Muurer"") isch en Schwiizer Politiker (SVP).",🔎
,,,Schwiizerdüütschen,FALSE,Ane 2007 het si imene Uufsatz über s Verheltnis zwüschem Schwiizerdüütschen und em Hochdüütsche gschribe.,🔎
,,,Düütschschwiizer Dialäkt,FALSE,"Er läitet als Nochfolger vom Christian Schmid d SRF-Mundartredakzioon – uf SRF 1 chömed jo vil Sändigen im Dialäkt – und schaffet im Radiostudio Basel für d Sproochsändig Schnabelweid, won er regelmässig de Frooge über d Düütschschwiizer Dialäkt nochegoot.",🔎
,,,schwyzertüütschi,FALSE,"Syni Forschigsschwèèrpünkt sind im Beräich Linguischtik Spraachgschicht und schwyzertüütschi Dialäktology und im Beräich Literatuur Tüütschschwyzer Literatuur uf Hoochtüütsch und Mundaart, dezue ane s Wèèrch vom Rainer Maria Rilke und mystischi Literatuur us de verschidenschte Kultuure.",🔎
,,,schwiizertüütsche,FALSE,"Schriftereihe für üses Schwyzerdütsch"") isch es Heftli gsi, wo häd wele di schwiizertüütsche Dialäkt pfläge.",🔎
,,,schwyzerdütsche,FALSE,"Di glarnerdütschi Sproochinsel z Wisconsin isch e Gegend im Staat Wisconsin im Mittlere Weschte vo de USA, wo sich ab ere erschte Yywandrigswelle im Joor 1845 über meereri Generatione en schwyzerdütsche Dialäkt het chönne halte.",🔎
,,,Schwyzer Dialägd,FALSE,D Dieth-Schryybig isch fir Schwyzer Dialägd gmachd woore ùn isch mid dr Joore an verschiideni (v. a. Schwyzer) Dialägd aabasd woore.,🔎
,,,Schwizer Dialekt,FALSE,"Die Dialekt hebet sich vode andere Schwizer Dialekt bsundrigs dur de Vokalismus ab, nämli die sognennti «Ostschwizerischi Vokaalspaltig».",🔎
,,,Schwyzerdytsch,TRUE,Gsendet wird uf Schwyzerdytsch und Hochdytsch.,🔎
,,,dütschsproochige,FALSE,In dütschsproochige Ziitige isch d Bezeichnig „NEAT“ aber immer no gebrüüchlig.,🔎
,,,Schwiizer Tieläkt,FALSE,"D Nikol Camenzind vo Wettige het das Programm aagfange, zum modärni Chinderlieder i Schwiizer Tieläkt usezggää.",🔎
,,,Schwiizer Mundart,FALSE,S Repertuar beschtoot vor allem us Lieder i Schwiizer Mundart.,🔎
,,,schwyzertüütsche,FALSE,Näbed em Leerer-Sy hät si de Seiler au für di schwyzertüütsche Tialäkt intressiert.,🔎
,,,schwiizerütsche,FALSE,"Dr Name ""Läppli"" isch wohrschiinlig vom schwiizerütsche ""Lappi"" abgleitet, was öbbe Duuble bedütet.",🔎
,,,Schwiizerdüütsch,TRUE,Näbe Sache vom Schwiizerdüütsch bringt d Schnabelweid glägentlech au öppe Bricht über anderi Sproochregioone vo dr Schwiiz – so wie s Rätoromanische – und us Sproochpiet im Ussland.,🔎
,,,schwiizerdüütsche,FALSE,"In letschter Zit is insbesunderi i dr Schwiiz en vermehrte Gebruuch vom ""ß"" i dr private SMS-Kommunikation z beobachte, also grad ienere Kommunikationsform, wo under de jüngere Teilnehmer fascht uusschliesslich im schwiizerdüütsche Dialekt abgwicklet wird.",🔎
,,,Schwizerdüütsche,TRUE,"Im Alltag reded d Mensche i dr Düütschschwiiz fascht uusschliesslich ihri Schwizerdüütsche Dialekt, wiit meeh als im übrige alemannische Schprachruum usserhalb vo dr Schwiz.",🔎
,,,schwyzerische Spraach,FALSE,"Dëë hät er aber nie überchoo, und so hät er si vo de schwyzerische Spraach abgwändet und isch – aagregt vo sym Basler Leerer Franz Misteli und spööter vom G. K. Niemann – ganz zun auschtroneesische Spraachen übereggange.",🔎
,,,schwyzerdytsche,FALSE,"Si het im 2007 dr schwyzerdytsche Sinkronisation vum änglisch-dytsche Spiilfilm ""Earth – Unsere Erde"" ihri Stimm gee.",🔎
,,,schwyyzertüütsche,FALSE,"S ""Seislertüütsch Wöörterbuech"" isch s wüsseschaftlichscht vo alne schwyyzertüütsche Regionaalwöörterbüecher und hät daademit en nöie Standard gsetzt.",🔎
,,,Düütschschwiizer Mundarte,FALSE,"I sinere ganze Gschicht het dr ""Hueber"" immer wider Schrifte zu dr alemannische Sprooch und psunders zu de Düütschschwiizer Mundarte und vo dermit verwandte Sache trukt – äänlech wie der Suurländer z Aarau.",🔎
,,,Schwyzertüütschi,FALSE,Schwyzertüütschi Autore gits vil.,🔎
,,,schwyztertüütsch,FALSE,"Me gchänt en hüt na, wil er e groossi Gramatik über de schwyztertüütsch Tialäkt im Kanton Luzëërn gschribe hät.",🔎
,,,Schwyzerdüütsch,TRUE,"Der Komponischt Paul Burkhard het’s uf Schwyzerdüütsch gschribe, und es isch i der Chile vo Zäll, emene Dorf im Tösstal bi Winterthur, ane 1960 s erschte Mol ufgfüert worde.",🔎
,,,Schwiizerdüütsche,FALSE,"Landere isch a der Sproochgränze vom Wälsche zum Schwiizerdüütsche, wo em Fluss no gaat.",🔎
,,,Schwyzerdüütsche,FALSE,"So isch druus erscht rächt eis vo dene Radiogfäss worde, wo für s Schwyzerdüütsche bsunders nützlech sind.",🔎
,,,Schwiz'rditsch,TRUE,"Un öi, ass 's én „viil meh Situatione gebrücht wurd, wie's bi'me Dialekt de Fall war.“ ('s langt, de Gebrüch vum Schwiz'rditsch ànzelöje, fer um ze sehn, dass diss nix mit de Fröj „Dialekt“ od'r „Sprooch“ ze duen het!)",🔎
,,,Schwizertütsch,TRUE,"I de dritte Spalte werdet i de obere Zile die tütsche Tielektnäme aggee, aso Schwizertütsch (dt.",🔎
,,,Schwiizerdütsch,TRUE,"Siner Wärk sin äntwäder schriftdytsch oder Schwiizerdütsch, woby är verschiideni Dialäkt spräche ka.",🔎
,,,schwizerdütschi,TRUE,"Und was jetz die schwizerdütschi Mundart vo Lieschtel agoot: die ghöört zum Baselbieterdütsch, das isch e Nordweschtschwizer Variante vom Hochalemannisch.",🔎
,,,Schwiizer Mundarte,FALSE,"I dere Hörspilreihe 1-6, wo vieli Schwiizer Mundarte und Schwäbisch vorchöme, spile grossi Mundartmeischter wie Marco Rima, Corin Curschellas, Pedro Lenz, Knackeboul, Christine Lauterburg, Hanery Amman, Eluveitie mit Anna Murphy, Büne Huber, Steff la Cheffe, Tinu Heiniger, Shem Thomas, Roland Zoss.",🔎
,,,schwyzerdytsch,FALSE,"Bellinzona (lombardisch ""Belinzòna,"" vylmol au aifach ""Bórgh"" ‘Stadt’; dytsch nimmen eso bekannt ""Bellenz,"" schwyzerdytsch ""Belänz"" (Uri, aber au im Milidär un sunscht no do un dert), ""Bälez, Bällez"" (Uri, Schwyz, Bünderland), ""Bälänz"" ( (z Gurin), ) isch e politeschi Gmaind im Kanton Tessin und Hauptstadt vu däm Schwyzer Kanton.",🔎
,,,Schwyzertüütsch,TRUE,"Es git im Kanton aber kei algemeinei und homogeni Mundart, ganz im Gägeteil: s hütige Kantonsgebiet isch für d Dialäktology en inträssante Fall vom Sproochkontakt vo verschidene Idioom: Wägen iirere Lag zwüsche de grössere alemannische Dialäktrüüm und wäge der Kulturgschicht ghöre di «aargauertüütsche» Mundarte täilwys zu der Gruppe vom weschtliche Schwyzertüütsch, wo me wie bim Wort ""fliege"" der zwöiförmig Plural bym Verb bruucht, und täilwys zum öschtliche Schwyzertüütsch, wo me ""Tag"" und ""flüüge"" seit und der Eihäitsplural bym Verb) bruucht.",🔎
,,,Schwizerdütsche,TRUE,"S Wort stammt vom mittelhochdütsche ""letze,"" wo Hindernis, Hemmig, Schutzwehr oder Gränzbefestigung bedüütet, und es isch hüte nume no im Schwizerdütsche bekannt.",🔎
,,,schwyzerdütsch,FALSE,"Minusio (lombardisch ""Minüs"", dytsch veraltet ""Maniss"", schwyzerdütsch ""Minüüs"") isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,Dütschsschwiizer Mundarte,FALSE,"Me findet drinn alti bekannti Schwiizer Volchslieder wie öppe: Und es hät no vil anderi alti und au nöiere Lieder i de Dütschsschwiizer Mundarte und und es bar hochdüütschi, französeschi und iteliäneschi Gsäng drby.",🔎
,,,Schwizerditsch,TRUE,"Schwizerditsch seig e Sammlig vu verschiidene ""„Mundarten“"".",🔎
,,,dytschschwyzer Dialäggt,FALSE,"S alt Baseldytsch hett innerhalb vo de dytschschwyzer Dialäggt e Sonderschtellig – ainersyts us linguistische Grind: S isch als ainzige Weschtschwyzer Dialäggt niideralemannisch, anderersyts gniessts e bsunders Prestige, wo vil mit dr Stadtkultur und au öppis mit dr Fasnacht z tue het.",🔎
,,,schwyzertütsche,FALSE,"Dr Aarauer Profässer erklärt i sym Bytrag, wie gwüssi Vornääme i dr schwyzertütsche Umgangssprooch vo de Lüüt dur d Deklinazioon vo Familienäme, als mundartlechi Verchlynerigsforme und grobi Abchürzige und als Übername entstande sind.",🔎
,,,schwiizerdütschs,FALSE,Bibi Balù isch e schwiizerdütschs Musical.,🔎
,,,düütschschwiizer,FALSE,"Er hät au Lieder uf hochdüütsch, i de düütschschwiizer Mundarte und vom Rätoromanische useggèè, und zwar meischtens bim Zürcher Chorliederverlag.",🔎
,,,schwyzerdüütsche,FALSE,"Stuck vom Huggebärger het men i d Blüetelääsine vo schwyzerdüütsche Mundartwäärch «Schwizer Schnabelweid» und «Schwyzer Meie» ufgnoo, und au im Georg Thürer sym wytgfasste Sammelband vo alemannischer Dialäktliteratur ""Holderbluescht"" isch öppis vo iim: dr Tegscht ""De Dorfheiri,"" wo au i dr Mundartzytschrift Schwzerlüt vo 1942 abtrukt isch.",🔎
,,,schwiizerdütsche,FALSE,"S schwiizerdütsche Dialäktwort ""Putsch"" bedütet ursprünglig luutmolerisch e 'Stooss', 'Zsämmestooss'.",🔎
,,,Mundart,FALSE,"iirer Mundart Artikel schryybe, verbesere oder au us dr hoochdydsche Wikipedia in s Alemannisch iberseze go di alemannische Dialäkt ùfzwäärde ùn hälfe, si au in dr Regione usserhalb vù dr Schwyz z erhalde.",🔎
,,,Schwyzerditsch,TRUE,"D'Instrumentalisierig vum Alemannisch dur d'Nazi, am sichtbarschte in ihrer Zittig, het äu mit dezue gfiehrt, dass sich d'Schwyzer mit ihrem Alemannisch als Schwyzerditsch abgränzt hän un dr Begriff „Alemannisch“ dert noch hit ender negativ bsetzt isch.",🔎
,,,Schwiizertüütsch,TRUE,"Im Programm vo Radio SRF 3 wird s Hochdüütschi immer meh in Hindergrund drängt, während dr Gebruuch vom Schwiizertüütsch zuenimmt.",🔎
,,,Schwiizertüütsche,FALSE,"En algemeine Samelnaame, wo us em Althochdütsche chunt, het s Schwiizertüütsche hüt no für die romanische Sprooche: me seit au eifach s Wältsche für s Französisch vo dr Weschtschwiiz; früener het me dä Naame au pruucht für anderi romanischi Sprooche, wie s Iteliänischen oder s Rätoromanische.",🔎
,,,Schwyzer Dialäkt,FALSE,Wörterbuch der schweizerdeutschen Sprache) isch es Projäkt zur vollständige Inventarisierig vo allne Schwyzer Dialäkt und de eltere Schwyzer Kanzlei- und Literatursprach.,🔎
,,,Schwyyzertüütsch,TRUE,"Altgermaanischi Spraache, mittelhoochtüütschi Meetrik und nöihoochtüütschi Gramatik, elteri und jüngeri Literatuur, Schwyyzertüütsch, Alt- und Mittelänglisch, Spraachfilosofyy und -psichologyy, Spraachstöörige, Woortbildung, Satzbou, Bedüütigsleer, Volchsdichtig und Volchsglaube.",🔎
,,,Literaturgschicht vom Schwiizerdüütsch,FALSE,"Er zeigt mit vil Zitat vo Autooren und Sproochforscher us dr zwöihundertjöörige Literaturgschicht vom Schwiizerdüütsch, was en eigeti Literatur in ere regionale Standardsprooch isch, wie öpe dr Gottlieb Jakob Kuhn und dr Franz Josef Schild druuf cho sind i dr Mundart z schrybe, was me vo de Düütschschwiizer Dialäkt sit em Jost Winteler und em Otto vo Greyerz dänkt het, wie men i dr Zyt vom Eugen Dieth, em Emil Baer, em Rudolf Trüb und bis hii zu dr Ruth Bietehard probiert het für s Schryben i dr Mundart einheitlechi Reglen yzfüere, und wurum d Mundartliteratur e schwääre Stand het.",🔎
424,Raumzeit,Ruumzit,Ruumzite,FALSE,d Ruumzite (u. a. deren iiri Metrik) im ene äinzige Punkt oder ere kompliziertere Mannigfaltikäit nit cha definiert wärde.,🔎
,,,Ruumzitt,TRUE,"In ihre wird d'Bewegig vu de Körper im Gravitationsfeld nit dur ä Chraft, sundern dur d'Chrümmig vu de Ruumzitt beschriibe.",🔎
425,Alamannen,Alemanne,Alemane,TRUE,"D Bukinobante (lat. ""Bucinobantes"") sind en germanische Stamm gsii, wo tailwiis zu de Alemane grechnet worde sind.",🔎
,,,alemannisch Ruum,FALSE,"Dur s Inschtitut, wu in dr Nochrichteverbund vum Ryychssicherhaitshauptamt vu dr SS gege d Schwyz yybunde gsii isch, het dr Metz velkischi Forschige bezogen uf dr alemannisch Ruum vum Oberryy bis Vorarlberg un em Monte-Rosa-Massiv propagiert.",🔎
,,,uralamannischè,FALSE,"S wörd zuèkümpftig èmòl untersuècht, ob diè demokratischi Sèlbschtvowaltig vo dè Grõfschaft Hauèschtai, wo gnau gnõ niè è Grõfschaft gsi isch, mit dè Einigè wiè allgmein aagnõ èrscht im Spôtmittelaalter entschtandè isch odder ob s sich dõdeby nit öppè um è Übberbliibsel vo dè uralamannischè, gnossèschaftsäänlichè, Sèlbschtvowaltigseinheit von èrè Huntarè handlèt.",🔎
,,,alemannischè,FALSE,"S Wort stammt uss althochdütsch ""fluoh"" un ""fluah"", mittelhochdütschè ""vluo"" un dõdrùs hützdaag im alemannischè denn au ""Fluèch"", ""Fluè"", ""Flüè"" (dim. ""Flüèli"".",🔎
,,,alemanische,FALSE,"Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundartstuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.",🔎
,,,alamannischi,FALSE,"hruoch ""Chraije"") sind zwee alamannischi Fürschte im 3. und 4.",🔎
,,,alamanische,FALSE,E Graab vùn eme alamanische Chrieger us dr zwaide Helfdi vùm 5.,🔎
,,,Alamann,FALSE,"Vom Wort här hät me früenr glaubt, Säckinge sig d Gründig vom Alamann Secco.",🔎
,,,alemannische,FALSE,"Au wenn s'Französische z'Strossburi mittlerwyle dominiert, so sin doch in de Näme vo de Quartier die alte alemannische Bezeichnige erhalte bliibe: Bispil: Krutenau (Ort des Krautes), Koenigshoffen (Königshofen), Meinau (Meine Aue), Robertsau (Ruprechtsau), Neudorf, Neuhof, Kronenbourg (Kronenburg).",🔎
,,,Allemanna,TRUE,"In der nördlichera ""Raetia secunda"" hond d Archäologa zwoa Entwicklunge nachvollzieha künna: Zum oana sind vom Weschta hera zwoa große Wälla mit Allemanna zersch bis zur Iller und schpöter bis zum Lech igwandert und hond dia keltisch-römische Bevölkerung übern Fluß umme verdrängt.",🔎
,,,alamannischa,FALSE,"*""Hordahari"" „Schatzchrieger“) isch en alamannischa Gaukini (""rex"") gsi, wo 356/8 im Gibiet vom Odewald gherrscht het.",🔎
,,,alamannischer,FALSE,"""Urius"", ""Varius"") isch en alamannischer Gaukinig (""rex"") usm 4.",🔎
,,,alamannische,FALSE,"*""Westaralb"" ) isch en alamannische Gaukönig (""rex"") gsi, wo ide Boor gherrscht het.",🔎
,,,alemannische Ursprung,FALSE,Der Ortsname Önsige het en alemannische Ursprung und isch ungfähr im 6.,🔎
,,,alemannischer,FALSE,"D'Wappe beziege sich uf die beherrschend Stellig vum Schlossberg yber dr Rhiebeni un gen uf d'Doppelbedütig vum germanische Substantiv ""stauf"" zruck, wo sowohl fer ""Becher"" als au fer ""chegelförmiger Berg"" sto cha und in alemannischer Zitt nammensgäbbend fer d'Sidlig worre isch.",🔎
,,,Allemannu,TRUE,"Im Värlöif va där Völkerwandrig sind germanischi Stämm (Wandalu, Allemannu, Weschtgotu, Burgundär, Franke) in Galliu igidrungu.",🔎
,,,Alemannä,TRUE,isch Alteref vo dä Alemannä besidlet wordä.,🔎
,,,alemannischi,FALSE,"D'Endig ""inge"" losst aber uf e früehi alemannischi Besidlig schliesse.",🔎
,,,Alamannia,TRUE,Scho d bishärig Bevelkerung vu dr Alamannia isch zum e große Deil elbgermanisch (oder suebisch) gsii – aber dr Zuezug vu wittere Elbgermane vu usse het zu neije Impuls gfiährt.,🔎
,,,Alamanne,TRUE,Joorhùndert isch d Rhyebeni ùn de Dinkelberg deno vo de Alamanne bsiidlet worde.,🔎
,,,Alemanniè,FALSE,"è baar Bezirk im früèmittelaalterlichè Alemanniè, dèmm nõch d Landschaft Baar benamst worrè isch.",🔎
,,,Alemanna,TRUE,Si isch im Johr 1920 entdeckt wora und isch im ersta Johrhundärt n. Christus baut und im dritta Johrhundärt durch d Alemanna zrstört wora.,🔎
,,,Alemannè,TRUE,"Spôter isch s Chlèggau Sidligsgebièt vo dè Alemannè gsi, dèvor isch dè mittlere Hochrhy zwǜschè Schaffuusè un Waldshuèt znägscht römisch bsetzt gsi.",🔎
,,,Alamannè,TRUE,"Bolitisch isch s Gebièt sit èm Ènd vom Weschtrömischè Rych èn Deil vom Gränzgebièt zwǜschè dè Rychè vo dè Alamannè un dè Burgunder, wo beidi wènnig spôter unter Bybhaaltung vom Gränzvolauf Deil vom Frankèrych worrè sin.",🔎
426,Mythologie,Mythologi,müthischs,FALSE,"""regulus"" = „chliine Köönig“; au ""Sibilus"") isch e müthischs Dier und mä het si Naame au ere Gattig vo Leguan in Latiinamerika ge (Basiliske).",🔎
,,,Mythology,TRUE,Bi dr Aschtrology inträssiert si si vor allem fir antike Stärnemärli un Zämehäng mit dr Mythology.,🔎
,,,mythologische,FALSE,"Wil dr Saturn mit blossem Aug sichtbar isch un as Wandelstern uffallt, isch er scho im Aldertum mit mythologische Dütige belegt worre.",🔎
,,,Mithology,TRUE,Syni Fachgebiet sind die keltischi und die griechischi Sprooch gsi und d Mithology vo de Kelte gsi.,🔎
,,,Mythos,FALSE,Zalli Théorie vermiet dàss d'Gsellschàftorgànisation so wie d'Mythos bi de indogermànische Vélker ebbs metnànder gemein hàn: se sen in drei ditlichi Funktione àbgteillt.,🔎
,,,müthologischi,FALSE,In sine Wärk het s vilmol e religiöösi oder müthologischi Symbolik.,🔎
,,,Mitology,TRUE,"Zeerscht hät me sich de Mitology, de Saage, de Mëërli und de Volchslieder gwidmet.",🔎
,,,Mythologii,TRUE,"Nebed Näme us dr griechisch-römische Mythologii chömed au Näme vo Gottheiten us andere Kulturchreise zur Aawendung, insbesonderi für neu entdeckti, grösseri Objekt, wie (20000) Varuna, (50000) Quaoar und (90377) Sedna.",🔎
,,,mythologischi,FALSE,"S konn, in de Antik siter em Xenophanes, vun eme Anthropomorphismus - ere Vermenschlichung vun de Getter – gschproche werre, die sin also durich ihr Urschprung als mythologischi Gschtalte de Mensche vor allem in ihre Schwäche ähnliger wie de eine Gott vun de Jude, Christe un Moslem si konn.",🔎
,,,Müthologii,TRUE,In de Wärk vom Sümbolismus git s bsundrigi Motiv us dr antike Müthologii und biblischi Allegorie.,🔎
,,,Müüthe,FALSE,D Ilias basiert uf früegschichtlige Müüthe und Gschichte und wird em Homer zuegschriibe.,🔎
,,,müthologische,FALSE,"Dr Ditel vom Wärk chunnt vom biblisch-müthologische Seeunghüür Leviathan, wo so mächdig isch, ass jeede menschlige Widerstand nüt nützt.",🔎
,,,Mythe,FALSE,"D Mythe behandle die grosse Frooge vo dr Menschheit über d Schöpfig und dr Undergang vo dr Wält und über Götter und Chreft, wo schterker as alles Menschlige si.",🔎
427,Ossolatal,Eschetaal,Eschetal,TRUE,"Au im Eschetal mitem Vorort ""Oscella Lepontiorum"" (hüt: Domodossola) hend Lepontier glebt und zäme mit de Uberer, en Tailstamm vo de Lepontier im Goms, de Simplonpass kontrolliert.",🔎
,,,Eschental,TRUE,Är verbindut i s Rottutal im Kanton Wallis mit dum Eschental i der italjenischu Provinz Verbano-Cusio-Ossola und dum Langesee.,🔎
,,,Ossola,FALSE,"S Haupttaal heisst Ossola, und es het dr düütsch Name «Eschetaal».",🔎
,,,Eschedaal,TRUE,"Novämber 1516 mit Frankriich e sogenannti «Ewigi Richtig» usghandlet: alli früenere Findschafte si ufghobe worde, für zuekümftigi Komflikt het mä welle e Schiidsgricht iisetze, käine vo de Verdragspartner het d Find vom andere döfe understütze, und d Äidgenosse häi iiri Erobrige z Italie mit dr Usnaam vom Eschedaal dörfe bhalte.",🔎
428,Elektrischer Strom,Dr elektrisch Stroom,Stromhandelsgsellschaft,FALSE,D Eleggtrizitätsgsellschaft Laufeburg isch e Stromhandelsgsellschaft mit Sitz z Laufeburg.,🔎
,,,elektrischem Stroom,FALSE,"D Gliichige beschriibe, wie elektrischi und magnetischi Fälder underenander und mit elektrische Laadige und elektrischem Stroom under Randbedingige, wo gee sin, zämmehänge.",🔎
,,,eläktrischs,FALSE,"Bim Platzspitz echli underhalb vo der Altstadt mündet d Syl i d Limet, wo deet es Stauweer hät; das ghöört zum Chraftwèèrch Lätte vom EWZ, wo es inträssants Tänkmaal vo de Tächnikgschicht isch; d Stadt hät’s ane 1868 zeerscht für d Wasserversorgig poue, und eerscht 1893 isch druus es eläktrischs Chraftwèèrch woorde.",🔎
,,,Gliichstrom,FALSE,Dete heder ide Gliichstrom-Abteilig gschaffet und esch Sektionsmänäger worde.,🔎
,,,elektrisch Strom,TRUE,"Widerständ wärde bzum Bischbil verwändet, zum dr elektrisch Strom uf sinnvolli Wärt z begränze, die elektrischi Spannig in ere Schaltig ufzdäile oder elektrischi Energii in Wermienergii umzwandle.",🔎
,,,elektrischi Energii,FALSE,"Dr Begriff Energiiwirtschaft umschribt alli Iirichdige und Handlige vo Lüt und Instituzioone, wo d Hushält und alli Arte vo Bedriib mit Energiidrääger wie Stadtgaas, Ärdgaas, flüssigi Chraftstoff, elektrischi Energii oder feste Energiidrääger wie Choole, Koks, Torf und Holz versorge.",🔎
,,,elektrischè Strom,TRUE,"Zu dè Aawendig isch dobeby è Sischtem mit èrè Spannig vo 20.000 Volt bi enèrè Frequenz vo 50 Hertz ko, mit wellerè diè domolige Dütsche Rychsbahn d Eignig vom us èm allgemeinè Netz zogenè elektrischè Strom für dè Bahnbetrièb untersuechè hèt wellè.",🔎
,,,eleggtrisch Strom,TRUE,"Wächselstrom isch d'r eleggtrisch Strom, wu alternierend und regelmässig d Richtig änderet.",🔎
,,,elektrische Strom,TRUE,"Energii isch nöötig, zum e Körper z beschlöinige oder zum en ere Chraft entgeege z beweege, zum e Substanz zerwerme, zum e Gas zämmezdrucke, zum elektrische Strom lo z fliesse oder zum elektromagnetischi Wällen abustraale.",🔎
,,,elegtrisch,FALSE,"Dè Aatryb isch bi inè rein elegtrisch, im Gegèsatz byschpilswys zu dè dieselelegtrischè, diselhùdraulischè odder dampfelegtrischè Loks.",🔎
,,,Stromversorgig,FALSE,"Infrastruktur Weschtlech vom Dorf Bonaduz stoot bi Caumas a dr Versamerstrooss es grosses Underwärch, wo für d Stromversorgig vom Bünderland und au vom Underland e zentraali Funkzion het.",🔎
,,,elektrische Ström,TRUE,"Erst die Erfindig het s mööglig gmacht, die magnetische Äigeschafte vo elektrische Ström z erforsche und Elektrizidäät in dr Chemii im Joorhundert druf z verwände.",🔎
,,,eleggtrisch,FALSE,Ä Schinätraggtor isch ä Motorwage wu eleggtrisch oder mit Disel uf Schinä fahrt.,🔎
,,,Elektrische Stroom,TRUE,"Dr Dransbort vo dr Laadig cha mä as grichdeti Beweegig von ere Zaal vo Elementarlaadige beschriibe, wo im Allgemäine vo Elektrone oder Ione dräit wärde; lueg au Elektrische Stroom.",🔎
,,,Schtrom,FALSE,"Hüt isch si bi Wettige psunders höch ufgschtaut, will s EW Züri deet us der Wasserchraft Schtrom gwünnt.",🔎
,,,Stroomversorgig,FALSE,I de Dörfer vo Wartou sind eigeti Dorfkorporazioone für die lokale Sache und bsunders au für d Wasser- und d Stroomversorgig zueständig:,🔎
,,,elegtrischè Stròm,TRUE," Dè Begriff „Transischtor“ isch è Kurzform vum änglischè , wa i dè Fungtion èm durch è aaglaiti elegtrischi Schpannig odder èm elegtrischè Stròm stüerbarè elegtrischè Widderschtand entschprechè duèt.",🔎
,,,eleggtrische Strom,TRUE,"D Axpo Power AG, bis 2012 ""Axpo AG"", bis 2009 ""Nordoschtschwiizerischi Chraftwärch AG"" (NOK), isch ä Grossvertäileri für eleggtrische Strom.",🔎
,,,Elektrifizierig,FALSE,D Elektrifizierig isch 1922 abgschlosse worde.,🔎
,,,elektrische Stroom,TRUE,"Wenn en elektrische Stroom dur e Kondänser ""duurefliesst"", denn laadet sich äini vo de Elektroode positiv, die anderi negativ uf.",🔎
,,,Stroom,FALSE,1899 het s erschte Elektrizidetswärk an dr Voltastrooss Stroom afo broduziere.,🔎
,,,Stromustuusch,FALSE,Die Linie isch wichtig füre Stromustuusch zwüsche der Schwiiz und Dütschland.,🔎
429,Franken (Region),D Regioon Franke,fränkische,FALSE,"Jahrhundert, wo di fränkische Herrscher d Burgunder hei abglöst, s ganze Land scho christlech isch gsi.",🔎
,,,Fròngn,FALSE,B. z Fròngn odder Sachsn) odder nu mit Brot (z. B.,🔎
,,,Frankè,FALSE,486/87 hèn d Frankè unter èm Merowinger Chlodwig übber dè letschte gallo-römischè Heerführẽr Syagrius obsygt un diè gallischè Gebièt nördlich vo dè Loire dezuègwunnè.,🔎
,,,fränkische Ruum,FALSE,"Sprengerle (in dr Schwiz Anisbrötli oder Springerli – im fränkische Ruum Eierzucker gnennt) send a Gebäck, wo mr vor dr Weihnachtszeid backt, daß se no z Weihnachte schee woich send.",🔎
,,,frängischi,FALSE,"Dè Flusslauf haaltet trotz èm grosszügigè Mäandryrè sini Hauptrichtung Oscht->Wescht yy, wa in Mitteleuropa sèltè isch un tangyrt dõdeby meereri frängischi Mittelgebirge.",🔎
,,,fränkischè,FALSE,D Bundesbaan hèt diè meischtè 86er z Nürnbärch für diè fränkischè Nebbèschtreggè un dè dortige Rangyrbaanhof stationyrt.,🔎
,,,Region Franke,TRUE,"Im dütschsproochige Ruum häi sich vo dr Region Franke us zwüsche 1298 und 1303 under dr Füerig vom ""„König Rintfleisch“"" und zwüsche 1336 und 1338 under dr Füerig vom Raubritter ""„König Armleder“"" Juudepogroom über s ganze Land verbräitet.",🔎
,,,Franke,FALSE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,fränkisch,FALSE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
,,,Frànkalànd,FALSE,"Wagadam sìnn ìm Frànkalànd d’ Roratemassa àui ""Lichtleskerch"" gnännt worra.",🔎
430,Porträtmalerei,Bordretmoolerei,Porträtischtin,FALSE,"D Clara Wagner-Grosch het sich im Damenatelier P. Borgmanns z Karlsruhe, bi R. Risse und W. Sohn z Düsseldorf, K. Gussow z Berlin, G. Courtois und Girardot z Paris zur Porträtischtin lo usbilde.",🔎
,,,Portrait,FALSE,"Öber vilne Töre vo Toggeburger Chäschte flügt än Chopf vomäne Engel, wo gäge s End vom Johrhondert ähnlech wien äs Portrait usgseht.",🔎
,,,Porträt,FALSE,"Dè Porträtmòler un Lithograf Franz Xaver Winterhalder isch z Menzèschwand geborè worrè, ebbèso sin Bruèder Hermann Fidel Winterhalder (1808–1891).",🔎
,,,bortretiert,FALSE,Vo 1647/48 aa isch er au in de Dienst vom General von Wrangel gstande und het en e baar Mol bortretiert.,🔎
,,,Bordret,FALSE,"Dr Ingres het Historiegmäld gmoolt, Bordret und Aktbilder, und het für sä mäistens e Hufe Vorzäichnige gmacht.",🔎
,,,Pordreemooler,FALSE,Er het zu de wichdigste Pordreemooler vo sinere Zit ghöört.,🔎
,,,Portree,FALSE,"Är hed Landschaftsbilder gmaald, hoiptsächlich mit Motiv us dr Zentralschwiiz, aber oi Portree oder Hiiser vo ussä und innä.",🔎
,,,Bordretist,FALSE,"Die grösste Erfolg het dr Merian as Bordretist ghaa, so het er 1658 d Krönig zum Kaiser vom Leopolds I. z Frankfurt gmoolt.",🔎
431,Heidi (Roman),Heidi,"Heidi kann brauchen, was es gelernt hat",FALSE,"Des Buech beruaht uff-ra freia Bearbeidong vom Kender- ond Jugendroman ""Heidi kann brauchen, was es gelernt hat"" vo dr Schweizer Schriftstellere Johanna Spyri.",🔎
,,,Heidis Lehr- und Wanderjahre,FALSE,"D Gschicht stammt vo dr Johanna Spyri ihram Kendrbuach ""Heidis Lehr- und Wanderjahre"".",🔎
432,Geographisches Lexikon der Schweiz,Geographisches Lexikon der Schweiz,Geographischu Lexikon vo der Schwiiz,TRUE,"Im Geographischu Lexikon vo der Schwiiz wird d Vermüetig güssrut, dass schich der Namu ""Bratsch"" vom mittellateinischu ""bracca"" „Deich, Wall, mächtigi Mürra“ ableitut, da Bratsch ufra Terrass ligt, wa nach dri Seite in hohi Felswänd abfallt.",🔎
,,,Geographische Lexikon vu dr Schwyz,TRUE,"""Emmentaler Alpen"", im Geographische Lexikon vu dr Schwyz ""Emmengruppe"") sin e Gebirgsgruppe am Aplenordrand un lige in dr Schwyer Kanten Bärn, Lozärn, Obwalde un Nidwauda.",🔎
,,,Geografische Lexikon vo dr Schwiiz,TRUE,"Wo d Sproochgränze zwüsche dr Grafschäftler Sprooch, also em Areal vo dr ""Langue d’oïl,"" und em Frankoprovänzalische im Schwiizer Jura duregoot, het dr Louis Gauchat imenen Artikel für s Geografische Lexikon vo dr Schwiiz anne 1908 nomol beschribe.",🔎
,,,Geografische Lexikon vu dr Schwyz,TRUE,"No eltere Darstellige u. a. au im Geografische Lexikon vu dr Schwyz, sin di ganze Ämmitauer Alpe, u. a. au Biet vum Bärner Oberland bis Thun, Inderlache un Brienz zue dr Zäntralschwyzer Voralpe zellt, no neiere un no SOIUSA verlauft d Weschtgränze vu dr Lozärner Voralpe un dodermit vu dr Zäntralschwyzer Voralpe am Ämmitau un am Marietal (d. h. uf dr Charte ohni d Biet XIV und XV).",🔎
,,,Geograafische Läxikon,FALSE,"E gueti Übersicht über d Sproochen ùn Dialäkt in dr Schwyz findt mer im ""Geograafische Läxikon,"" gschriibe vu dr doozmoolige Korifääe vu däm Gibiet, em Albert Baachme, em Louis Gauchat und em Carlo Salvioni.",🔎
433,Welschenrohr,Wäutscheror,Wälscheroor,TRUE,"So heisst es Dorf im Jura Wälscheroor und es Taal bi Arosa ""Wälschtobel"".",🔎
,,,Welscheroor,TRUE,"En usgezäichneti Kwelle für zum dr Thaler Dialäkt z erforsche isch d Autobiografii, wo dr Husierer Peter Binz us Welscheroor im Bezirk Thal in de Joor 1895/96 gschriibe het.",🔎
,,,Wäuscheror,TRUE,"Nochbergmeine si Günschbrg, Riedhouz, Rütene, Wäuscheror und Herbertswiu.",🔎
434,Unterkiefer,Dr Underchiifer bi de Wirbeldier,Unterchifel,FALSE,"Anne 1993 isch scho ne drei Millione Johr alte Unterchifel entdeckt wore, wu zue dr neie Art ""Australopithecus bahrelghazali"" gstellt woren isch.",🔎
,,,Underchiifer,FALSE,"Im Oberchiifer git s 2, im Underchiifer 3 hinderi Backezehn (""Molare"", M).",🔎
435,Hohkönigsburg,Hohkönigsburg,Hohkünnijsburi,TRUE,"): s Strosburj'r Ménscht'r, d'r Odilieberi, Mürbach (s Kloscht'r), d'Hohkünnijsburi, de Dompeter, de ""Gros Chêne"" (Dicki Eich) ém Höienöir Forscht un de Heidemüre uf'm Mäennelstein un'm Tännchel.",🔎
,,,Hohkinigsburig,TRUE,S Derfel lijt àm Füeß vun dr Hohkinigsburig.,🔎
436,Rostblättrige Alpenrose,Rostblettrigi Alperose,Bärgruose,FALSE,Ùnterhalb vo de Waldgränz waggse no d Bärgruose mit zwei Arte: de Rostrote ùn de Behaarte.,🔎
,,,Bergnägeli,FALSE,"B. Murmeli, Bergnägeli oder Enzioo weniger Platz hend.",🔎
,,,Alperoose,FALSE,"Di letschti Änderig goot i d 1960er Johr zrogg, wo d Alperoose i de Schwiz gschützt worde isch und dromm nome hät döre verarbaitet wärde.",🔎
,,,Alperöösli,FALSE,"Z La Roche sait mer zum Byspil em Alperöösli ""chtirvouâdze"" vo Senslerdütsch ‚Stiirose‘.",🔎
437,Liste der badischen Lokomotiven und Triebwagen,Lischtè vo dè badischè Lokomotyvè und Trybwägè,Lokomotyvè vo dè badischè Bauart,FALSE,"Nõch dè Gründig vo dè Dütschè Rychsbaan im Johr 1920 isch diè Badischi Hauptbaan zämmè mit dè anderè Streggè vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysebaanè i dè Bsitz vo dè Rychsbaan übbergangè, so dass nebbè dè Lokomotyvè vo dè badischè Bauart au Lokomotyvè vo anderè ehemõligè Länderbaanè sowiè diè neu entwickletè Dampflokomotyvè vo dè Einheitsbauartè uff dè Badischè Hauptbaan zum Ysatz cho sin.",🔎
,,,Lischtè vo dè badischè Lokomotivè un Trybwägè,TRUE,È Übberblick übber diè Badischè Lokomotyvbaureihè findet sich i dè Lischtè vo dè badischè Lokomotivè un Trybwägè.,🔎
438,Immaterielles Kulturerbe,Immaterielles Kulturerbe,nìt-màteriälla Kültüüräärwa,TRUE,"Ànna 2019 ìsch Pan bagnat ìns frànzeescha nìt-màteriälla Kültüüräärwa iitrajt worra, àls Tail vu dr Nizzer Kochkunscht.",🔎
,,,Immaterielle Kulturerb vo der Mönschheit,FALSE,"Der Dialäkt vom Taal, s ""Muntafunerisch,"" het d UNESCO ane 2017 i d Lischte vom Immaterielle Kulturerb vo der Mönschheit ufgnoo.",🔎
,,,nit-materielle Kulturguet,FALSE,Dr Bruuch isch uf dr wytere Lischte vom nit-materielle Kulturguet vo dr Schwiiz ufgschribe gsi.,🔎
,,,nìt-màteriäll Kültüüräärwa,TRUE,Naawa siim ärkitäcktoonischa-n-Äärwa hàt d’ Kabyläi a bediitend nìt-màteriäll Kültüüräärwa mìt mìndliga-n-Ìwwertrààgunga un lokààla Brüüchtummer.,🔎
,,,Immaterielle Kulturerb vo dr Menschhäit,FALSE,Sit 2010 ghört dr Flamenco zum Immaterielle Kulturerb vo dr Menschhäit.,🔎
,,,Nit-materielle Kulturguet,TRUE,Die Schwäbisch-alemannischi Fasnet stoot uf dr UNESCO-Lischte vom Nit-materielle Kulturguet.,🔎
,,,Immaterielle Kulturerbe,FALSE,D Schwäbisch Alemannische Fasned ghaird zom Immaterielle Kulturerbe vo dr UNESCO.,🔎
,,,nit-materiells Kulturguet,FALSE,"Wäge der plaanete wältwyte UNESCO-Dokumäntazioon het d Schwiiz wie alli Länder z’eerscht für sich sälber gluegt, was me so für «nit-materiells Kulturguet» het; do drfüür het jede Kantoon ufzellt, was es i sym Gebiet für tradizionelli Kulturforme git, zu vilne sind au früener scho volchskuntlichi Arbete gschribe worde; und us dene Vorschleeg het d Bundesverwaltig öppis gnoo für uf die nazionali Lischte, wo de s eerschte Mol anne 2012 usecho isch.",🔎
,,,Lischte vom Immaterielle Wältkultureerb,FALSE,Im Joor 2019 het d UNESCO d Kultur vom «Alpinismus» mit allem Drumundraa i d Lischte vom Immaterielle Wältkultureerb inegschribe.,🔎
439,Johann Wolfgang von Goethe,Johann Wolfgang von Goethe,Johann Wolfgang Goethe,FALSE,Joorhundert mit sine alemannische Gedicht grossen Erfolg gha het; au der Rezensänt Johann Wolfgang Goethe het se grüemt.,🔎
,,,Geede,FALSE,"Neabaher isch’r noh Hauslehrer vom Kreishauptmann Freiherr vo Berlichenga, ama Vorwandta vo sellem, wo durch da Geede ond weaga seira eiserna Hand so beriihmt worra isch.",🔎
,,,Johann Wolfgang vo Goethe,TRUE,"I dè Nôchi isch au d St.-Oswald-Kapèllè (baut worrè 1148) un s Hofguèt Stärnè, i wellèm d Mary Antoinette 1770 un dè Johann Wolfgang vo Goethe im Johr 1779 übbernachtet hèn.",🔎
,,,Johann Wolfgang Freihärr vo Goethe,FALSE,Zu de Klassiker zelt öppe de Johann Wolfgang Freihärr vo Goethe.,🔎
,,,Johànn Wolfgang vu Goethe,TRUE,Ìm Täkscht vum Rabanus ìsch uschrpìnglig d’ lätschta Schtrofa-n-asoo gsìì: Wittera Ìwwersätzunga hann unter àndrem dr Angelus Silesius (1668) un dr Johànn Wolfgang vu Goethe (9.,🔎
,,,Goethe,FALSE,"Durch gudi Berater isch d Hauptstadt Karlsrueh glichziddig zume Anziehungspunkt fir vieli Denker wie Voltaire, Goethe oder Johann Peter Hebel worre.",🔎
,,,Goethes,FALSE,Im Goethes „Faust II“ tritt der Tüüfel als Hofnarr auf.,🔎
440,Gelterkinden,Gälterchinde,Gälterkinden,TRUE,"Drno het er im Baselbiet z Ramschbrg, z Gälterkinden und de au no z Basel Schuel ggää.",🔎
,,,Gälterchinder,FALSE,"Dr Emanuel Benjamin Gerster isch e Gälterchinder Eerebürger, Leerer, Aawalt und Politiker gsi.",🔎
,,,Gälterchindä,TRUE,S Dorf wird vo Gälterchindä us per Poschtauti erschlosse.,🔎
441,Güterzug,Güèterzug,Güèterzüüg,TRUE,"Si sin für schweri Güèterzüüg vorgsää gsi, diè mit dè DR-Baureiè, dè lychterè ""KDL 1"", nit würtschaftlich beförderet wörrè hèn könnè.",🔎
,,,Güèterzùg,TRUE,"Èn Übbergabegüèterzùg (Abkürzig Üg, au Übbergaab) isch bi dè Ysebaan èn Güèterzùg, wo einzelni Güèterwägè zwüschè m Start- bzw.",🔎
,,,Güeterzug,TRUE,Z' erscht het si au möge äinigi Zugwäge ziä - d'r allererscht Güeterzug - doch nach churzer Ziit het das Syschtem d'r Geischt uufggii.,🔎
,,,Güèter,FALSE,"D Einheits-Güèterlokomotyvè vo dè Baureiè 50 mit èrè füürendè Laufachs un füüf Kuppelachsè, wo ab 1939 baut worrè sin, zellet zuè dè glungenschtè Konschtruktionè vo dè Dütschè Rychsbaan (DR).",🔎
,,,Güetervokehr,FALSE,D Güetervokehr spillt nu è Nebèrollè.,🔎
,,,Güèterzuug,TRUE,Sell Konzept hèt sich bis hüt enèrè starkè Vobreitig erfreut; großi Deil vo dè Güèterzuug-Traktion z Nordamerika wiè au i dè Sowjetunion hèn dôdruff basyrt.,🔎
,,,Güeterzüüg,TRUE,Für Güeterzüüg isch d Schäitelstrecki wäge de groosse Stiigige nume bedingt gäignet.,🔎
,,,Güeterzüg,TRUE,Seit am Joor 2002 isch uf em Areaal vom früenere Zimäntwärch en Platz zum Konteiner uf d Güeterzüg und vo der Baan uf d Laschtwäge z verlade.,🔎
,,,Güterzüüg,TRUE,Güterzüüg faarèd langsamer.,🔎
,,,Güeterverchehr,FALSE,Sit ä paar Jahr gits au grossi Diselloggene wu mer im Güeterverchehr cha im Ranschierdiänscht und au uf offener Streggi iisetzä.,🔎
442,Althorn,Althorn,Alt- odder Es-Hörner,FALSE,"In größerè (Blõs-)Musigkapèllè vo dè ehnder volgsdümlichè Art hèn d Alt-Saxophöner oft d Alt-Schtimm (in vyrschtimmigè Sätz diè zweit Stimm) un ersetzèd mee un mee d Alt- odder Es-Hörner, d Tenor-Saxophöner hèn entwedder d Tenor-Stimm (in vyrschtimmigè Sätz diè dritt Stimm) zämmè mit dè Tenorhörnern.",🔎
,,,Es-Horn,FALSE,"Sell hèt traditionelli Gründ, i dè Praxis sin Baritonschpiller oft Blächblõser, welli uff dè hohè Inschtrumänt Drompetè, Flügelhorn odder Es-Horn aagfangè hèn un sellèwäg d B-Stimmè mit Violynschlüssel gwoont sin.",🔎
443,C (Programmiersprache),C (Programmiersprache),Programmiersprooch C,FALSE,Zeme mit em Thompson und em Brian W. Kernighan entwicklet er d Programmiersprooch C.,🔎
,,,C Programmierspraach,TRUE,"Dr Larry Wall, en Linguischt hot se 1987 als Verbindung von dr C Programmierspraach, UNIX-Befehl on andere Eifliss entwickelt.",🔎
444,Cassini-Huygens,Cassini-Huygens-Mission,Huygens-Sonde,FALSE,D'Huygens-Sonde isch am 14.,🔎
,,,Cassini-Sonde,FALSE,Sit 2004 isch si detailliert un us dr Nächi vu dr Cassini-Sonde beobachtet worre.,🔎
445,Franz von Assisi,Franz vo Assisi,Frànz vun Assisi,TRUE,Frànz vun Assisi gsìì ìsch; dia Züawiisung ìsch jedoch umschtrìtta.,🔎
,,,Franz vu Assisi,TRUE,"1929 het er z Haag uf em Kriägsdiänschtgegner-Kongräss d Kriägsdiänschtpflicht as ""schrankelose Machtaspruch vum Staat"" zruckgwiise, fir ihne isch dr Chrischtus dr Friidenskinnig gsii un dr Franz vu Assisi dr Herold vum Friide.",🔎
,,,Franziskus vo Assisi,TRUE,"Die Franziskanische Orde si verschiideni, vor allem römisch-katholischi Ordensgmeinschafte, wo sich an dr Ordensregle orientiere, wo dr Franziskus vo Assisi (1181/1182 bis 1226) für e Bättelorde verfasst het, won er gründet het.",🔎
446,Hausratte,Huusratte,Husratte,TRUE,Di schwarzi Husratte isch mit re Chopf-Rumpf-Längi vo 16-23 Zäntimeter chleiner wie di graubruni Wanderratte mit 18-26 Zäntimeter.,🔎
,,,Radda,FALSE,"Radda hend auf Insla mo alte seltene Ara hond, wie d Galapagos, oiheimische Viechr dezimierd.",🔎
,,,Huusratz,TRUE,"Denebet lebet uf de Insle no de Wiissbrustigel (""Erinaceus roumenicus"") und chlinneri Süüger, wie de Feldmützger (""Crocidura leucodon""), drai Muusaarte und d Westblindmuus (""Spalax leucodon""), denn no de Huusratz (""Rattus rattus"") und eender seelte ono de Wanderratz (""Rattus norvegicus"").",🔎
447,Formales System,Formals Süsteem,formale Süsteem,FALSE,Er beschäftigt sich mit dr Abläitbarkäit vo Ussaage in formale Süsteem.,🔎
,,,formals Süsteem,TRUE,"En äifachs Bischbil für son e formals Süsteem isch d Ussaagelogik, wo sogenannti atomare Ussaagen dur Buechstaabe ersetzt wärde.",🔎
448,Astronomisches Objekt,Himmelskörper,Astronomische Objekt,FALSE,"Sächs Bahnelemänt lege d Bahn vom ene Astronomische Objekt eidütig fest, wo de Keplersche Gsetz im Gravitationsfäld vom ene Himmelskörper (Zweikörperproblem) folgt.",🔎
,,,astronomische Objekt,FALSE,D astronomisch Hechi wird ineme Polarkoordinatesyschtem gmesse un git doher e Winkel vunem astronomische Objekt iberm Horizont o.,🔎
,,,Objekte,FALSE,D' (1) Ceres (Sümbool: ) isch mit eme Äquatordurmesser vu 975 km dr gröscht Himmelskörper un dr einzig Zwergplanet vum Asteroide-Hauptgürtel mit sine zahlriiche Objekte.,🔎
,,,astronomischs Objekt,FALSE,"Um e Teleskop uf e astronomischs Objekt richte z'chänne, wird es uf ere Montierig abrocht.",🔎
,,,Himmèlskörpèr,TRUE,"Diè schinbar Hèlligkait git a, wiè hell ä Himmèlskörpèr fèr ä Beobachtèr uf dè Erde èrschint.",🔎
,,,Objekt,FALSE,"Als Umlaufbahn oder Orbit (vu lat. ""orbis"" fer ""Erdchrais"") wird d'Bahnkurve bezaichnet, wo sich ä Objekt periodisch um ä anders (masseriichers, zentral) Objekt druf beweggt.",🔎
449,Markt,Marktformen,Meert,FALSE,"Bi Uusgrabige het mer en grosser Meert, es Amphitheater un mehreri Friedhöf gfunde.",🔎
,,,Märkd,FALSE,D Feschd hend se ofd aus Märkd wia am Gallimarkt en Mainburg (seid 1397) endwiggld.,🔎
,,,Määrt,FALSE,Bekannt isch Frigch au für syni Määrt.,🔎
,,,Märt,FALSE,"E Platz wie gmacht für Fescht, zum Bischpyl erscht Auguschtfyr, Märt, Konzärt oder anderi Veranschtaltige („Donnschtig-Jass“).",🔎
,,,Märkt,FALSE,"Johrhundert au Märkt abghalte wore, do hen sich d'Nochberstädt grusig gärgert.",🔎
,,,Marktforme,TRUE,"Im Bereich Mikroökonomii sind einigi von de Gebiet d Priisbildig, d Marktforme und d Koschtefunktions-Analyse.",🔎
450,Rachen,Rache,Racheruum,FALSE,"D Chifer, di andere Muulchnoche un d Chiemebege 1 bis 4 sin zahnlos, im Racheruum sitze ai bis zwoo Raie Schlundzehn uf sichelfermige Schlundchnoche.",🔎
,,,Rach,TRUE,"Es zäigt d Entwigglig vom antike Rächtsverständnis vom Brinzip vo dr indiwiduelle Rach zun ere gordnete Rächtssprächig dur e Grubbe vo Richder und Gschworene, wo d Gsellschaft representiere.",🔎
451,Expressionismus,Expressionismus,expressionistische,FALSE,Si expressionistische Moolstil isch mit dr Bewegig vom Orphismus verbunde gsi.,🔎
,,,Expressioniste,FALSE,As Studänt isch er de Expressioniste nooch gstande und isch e Fründ vom August Macke worde.,🔎
,,,expressionistischi,FALSE,Dr Munch gältet as Baanbrächer für die expressionistischi Richdig in dr Moolerei vo dr Modärne.,🔎
,,,expressionistischè,FALSE,Dè Uffbruch zuè neuè Ufer hèt dè Nammè vo dè expressionistischè Künschtlergruppè D Brugg aafangs vom 20.,🔎
,,,expressive,FALSE,In dr Johr 1906 bis 1911 het er im expressive Stil gmolt.,🔎
,,,expressionistischer,FALSE,"Dr Begriff isch 1925 brägt worde as dr Ditel von ere stark beachdete Usstellig vo ""nooch-expressionistischer Kunst"" in dr Kunsthalle Mannheim.",🔎
,,,expressiv,FALSE,"D Bilder chönne expressiv abstrakt si, sinnlig geegeständlig, neon-grell, odr mit Graffiti-Elemänt dursetzt.",🔎
,,,Expressionischte,FALSE,Mit sine Arbete isch dr Ehrenstein eine vo de grosse Wiener Expressionischte gsy.,🔎
452,Ouvertüre,Uwertüüre,Uvertiire,TRUE,"Mit Abstand s bekanndeschde ond am meischda uffgfihrde Stick vom ganza Werk isch d Uvertiire, wo au oft – losgleest vom eigentlicha Werk – em Konzertsaal zo heera ischt.",🔎
,,,Uwerdüüre,TRUE,Dr Pepusch het d Theme vo de 69 Muusig-Nummere us populääre Arie und Gsäng gnoo und het sälber nume d Uwerdüüre und äi Lied komponiert.,🔎
453,Flora,Flora,blüemlede,FALSE,"D Ustattig im Innere isch nöigotisch mit drei Flügelaltär vom Freiburger Joseph Dettlinger, blüemlede Glasgmäld, Wandgmäld mit de Chrüzwäägstazioone, Kiirchebänk und Biichtstüel.",🔎
,,,floora,FALSE,I de Schwyz gchänt men en drum vor alem wäge syne Forschigen und Publikazioone zur Schwyzer- und Alpefloora und dank syne Kartierige vo de Floora i de Stadt Züri und im Sylwald.,🔎
454,Muggensturm,Muggesturm,Muggene,FALSE,"D'Bach isch 41 km long un fließt durch folgende Ort: Muggene, Rastatter Grenz zu Etje, Etje, Bietje, Durmesche, Rheinstetten und mündet dann in de Rhein.",🔎
,,,Muggeschdurm,TRUE,"D´Reschd vun seim Strombett hänn än großer See gebildet, wo damols vun Oos, Eberschde unn Sondwier, Kubbene unn Nidderbiil bis noch Raschdi, Muggeschdurm unn Ferch graicht hedd.",🔎
455,Linthal GL,Linthel GL,Lintl,FALSE,Bängge het än äigene Bahnhof a dr Liniä Rapperschwil–Glarus–Lintl.,🔎
,,,Linthel,FALSE,Im Jahr 1980 het de Schlosser und Handorglespiler Kurt Albert us Linthel d Kapälle gründet.,🔎
,,,Linthl,FALSE,D'r gliichnamig Bahnhof - deet chrüüzet sich d' Hauptachse Züri-Chur und d' Regionalliniä Rapperschwiil-Linthl - liit uf em Gebiet vu d'r Gmäind Schänis im Kantuu Sant Gallä.,🔎
456,Niklaus von Flüe,Brueder Chlaus,Niklaus vo Flüe,FALSE,Bim Stanser Verkommnis isch dank em Niklaus vo Flüe ir letschte Minute zu re Einigung chô.,🔎
,,,Brueder Chlais,TRUE,"Im Dezember vom Jaar 1481 isch es a de Tagsatzig z Stans zum sogenanntä Stanser Verkommnis cho, wo de Rat vom Brueder Chlais e wichtigi Rolle gspillt hed.",🔎
,,,Bruäder Chlois,TRUE,"Äs wird verzellt, dr Bruäder Chlois heig dä Brand glescht, indäm er vom Fliäli uis mit dä Hend s Chriizzäichä gmachd häig.",🔎
,,,Brueder-Chlaus,TRUE,"Als Reschissör inszeniert dr Dillier im Brueder-Chlaus-Gedänkjoor 2017 zäme mid sim Soon Jul, em Autor Paul Steinmann und anderne Innerschwiizer Künschtler s Gedänkspiil «Vo innä uisä».",🔎
457,Itingen,Ütige,Itige,FALSE,"Mänggisch fasst mä d Region um Liestel (v. a. dr Daalboode vo dr Hülfteschanz bis Sissach mit de Ort Fränkedef, Füllinschdef, Liestel, Lause, Itige und Sissach zämme mit Buebedorf) oder äifach dr Bezirk Liestel as «middlers Baaselbiet» zämme.",🔎
,,,Üttige,FALSE,"Witteri Nochbergmeinde sin Buebedorf, Ramschbrg, Üttige, Sissech und Herschbrg.",🔎
458,Amt Meienberg,Amt Meiebärg,Amt Maiebärg,TRUE,Beidi Dörfer hei zum Amt Maiebärg ghört.,🔎
,,,Maiebärg,FALSE,"Nach de Brunegger werde au d Hedinger, Troschtburger und d Gessler vo Maiebärg als Bsitzer gnennt.",🔎
459,Stadtkreis (Deutschland),Stadtkreis,Schdadkrais,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadkrais Fryybeg, dr Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf, dr Landkrais Ämedinge ùn dr Ortenaukrais.",🔎
,,,Stadtkräis,TRUE,"E kräisfreiji Stadt (z Baade-Württebärg as Stadtkräis bezäichnet; z Bayre früener au as ""kräisummiddelbari Stadt"") isch e kommunali Gebietskörperschaft.",🔎
,,,Schtadtchreis,TRUE,Si bildet en eigene Schtadtchreis u isch gliichzitig de Sitz vom Rhy-Neckar-Chreis.,🔎
,,,Stadtgraes,FALSE,"Nåchborgmaendena sind, em Uurzaegor nåch: Sduagord (Stadtgraes), Fildorsdadd (Landgraes Essleng), Waldabuach, Sdoenabronn, Beebleng ond Sendlfeng (älle Landgraes Bebleng) Aus dor Gschiichd.",🔎
,,,kreisfreie Städt,FALSE,En de Grauße Kreisstädt ond en de kreisfreie Städt derf sich dr erschde Birgermoischtr „Oberbirgermoischtr“ hoißa.,🔎
,,,Stadtchreise,FALSE,"Jänner 1973 ideilt in 4 Regierigsbezirke, 12 Regione (mit je eim Regionalverband) sowie 35 Landchreise un 9 Stadtchreise.",🔎
,,,Stadtchreis,TRUE,Ziffere bezeichne dr Stadtchreis (chreisfreii Stadt) bzw.,🔎
,,,Stadtchreis Stuegert,FALSE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Ditzenge (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Stuegert-Weilimdorf (Stadtchreis Stuegert), Gaerlenge (Landchreis Ludisburg), Leaberg un Weissich (beidi Landchreis Beblenga) un Eberdenge, Hemmenge un Korntal-Menchenge (alli Landchreis Ludisburg).",🔎
460,Herzogenhorn,Herzogehorn,Herzogèhorn,TRUE,"S Quällgebièt vo dè Menzeschwander Alb lyt am Südhaaldè vom Fèldbärg-Massiv im Landkreis Briisgau-Hochschwarzwald, sèbs vo dè Bernauer Alb a dè Südhaaldè vom Herzogèhorn.",🔎
,,,Härzogèhorn,TRUE,Langläufer hän vom Fäldbärgpass uus Zuègang zu dè Loipè am Härzogèhorn (ca.,🔎
,,,Hèrzogehorn,TRUE,Als markanteschti Gipfel vù dem Hoochgebièt zeichne sich dè Fäldbärg (1.493 m) ùn s Hèrzogehorn (1.415 m) ab.,🔎
461,Basler Läckerli,Basler Läckerli,Läckerli,FALSE,"Ob Brot oder Weckli, ob Läckerli was se schaffe isch guet.",🔎
,,,Baasler Läggerli,TRUE,"Mä dringgt en in dr Stund vor und noch em Jooreswäggsel, und es isch üüblig, ass mä drzue Baasler Läggerli serwiert, au wemmä hüte vilmol öbbis Härzhafters vorziet.",🔎
,,,Baasler Läckerli,TRUE,"Joorhundert häi d Baasler Bürger an dr Wienacht Brunsli, Äänisbrötli, Haaselnussläckerli, Zimmedstärn, Hagebutteschüümli, Mailänderli, Kittenepästli und Baasler Läckerli bacht.",🔎
462,Schiene (Schienenverkehr),Ysebaa-Schinnè,Schine,FALSE,"Es hät zur Liniefüerig nume ai Schine i de Mitti vom Trasse, s Gwicht wörd lings und rächts uf normale Pneu abgfäderet.",🔎
,,,Schinä,FALSE,Ä Schinätraggtor isch ä Motorwage wu eleggtrisch oder mit Disel uf Schinä fahrt.,🔎
,,,Ysebahnschinè,TRUE,"Als Schinèschtuèl wörd è Vorrichtig benamst, welli è Ysebahnschinè zu dè Befeschgtigung uf èrè Bahnschwellè ufnimmt.",🔎
,,,Schienenprofil,FALSE,Als Bsunderheit hèt Badè als einzigschtè dütschè Staat für sy neus Baansischteem znägscht è Spurwiti vo 1600 mm Breitschpur mit èm flachè nõch Isambard Kingdom Brunel konschtruyrtè uff Längsschwellè volait Schienenprofil.,🔎
,,,Schinnèschträng,FALSE,"Jewyls vor un hinter dè Bruggèwòòg sin diè beidè Schinnèschträng unterbrochè, dõdemit isch d Wòòg mit èm Ysèbaafaarzüüg, wo druff stòt, elegtrisch odder früèner au vo Hand mithǜlf von èrè Windè aaghobbè worrè un dè bsetzte Gleisabschnitt mit Faarzüüg gwogè worrè.",🔎
463,Lydien,Lüdie,lydische,FALSE,Wege dem Mord hett de Herakle as Magd bi de lydische Königi Omphale müsse tiene.,🔎
,,,Lydie,TRUE,Dr Valens het im Joor 366 dr Gegekaiser Procopius bi Thyateira z Lydie besigt und lo hiirichde.,🔎
,,,lydisch,FALSE,"An 645 isch de König Sandasarme vo de Kimmerier aagriffe wore, er hett drumm de Mugallu vo Tabal und de lydisch König Guggu (de Gyges) um Helff bette.",🔎
,,,Lyder,FALSE,"sind zo de anatolische Völker wie de Lyder, Karer oder Lykier no anderi indogermanischi Völcher dezuechoo, nämli Thraker, Phryger, Armenier und di keltische Galater, im Ebne Kilikie zom Tail au semitischi Phönizier und Aramäer.",🔎
464,Überlingen,Iberlinge,Yberlinge,TRUE,"Jänner 1973 in Kraft trätte isch, sin Biite um Rastatt un Bade-Bade (an dr Regierigsbezirk Charlsrueh) un Messchilche sowie Yberlinge (an dr Regierigsbezirk Tübinge) abträtte worre.",🔎
,,,Überlinge,TRUE,"Er het ane 612 z Überlinge (""villa Iburninga"") sin Sitz ghaa.",🔎
,,,Ibrlenga,TRUE,"Drom ischt em Jôhr 1526 dr kadolisch Bischof mit seim Domkabitl zerscht nôch Meersburg ond bald druff nôch Ibrlenga omzoga, ond dr Buchner hôt sich deane ôôgschlossa.",🔎
,,,Bamberge,FALSE,"Reemische Siedlunge hots u. a. bi Bamberge, Meerschburg und Mettebuech ggäe.",🔎
,,,Ibberlinge,TRUE,"Wichtige hischtorische Orte am Bodesee sin Arbe, Bodme, Breagez, Konschdanz, Langenarge, Markdorf, Linde, Ibberlinge, Radolfzell, Wasserburg, Romanshorn und Rorschach.",🔎
,,,Ibrlinga,TRUE,"Raveschburg isch zsamma mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galla, Pfulladorf, Zirich ond Lindau Mitglied vo dr ""Konschtanzer Gsellschaft"" gwäa ond do drmit au vom 1331 grindeta Schwäbischa Schtädtebund.",🔎
,,,Übberlingè,TRUE,1911 bis 1913 isch diè hütig Orglè vo dè Wèrkschtatt Wilhelm Schwarz & Sohn z Übberlingè gfertigèt worrè.,🔎
,,,Iiberlenga,TRUE,Ond des isch sei Glick; denn jetzt däff’r weitrstudiira: 1796 kommt’r uf d Lateinschual noch Iiberlenga ond drnôch (1801) studiirt’r an dr Uni Salzburg Theologii.,🔎
,,,Iberlenge,TRUE,"Galle, Iberlenge, Ulm un Wange unter dr Fierig vu Ulm grindet wore un het e bsunderi bolitischi Bedytig iberchuu.",🔎
,,,Ibnerlinge,TRUE,Owinge liit rund sechs Kilometer nerdlich vo Ibnerlinge im Hinterland vom Bodesee.,🔎
465,Biochemie,Biochemy,biochemisch,FALSE,"Am Aafang si die sicher dur Pheromon biochemisch gstüürt worde, spöter hai sich im Dierriich e Hufe underschiidligi Sinnessystem entwicklet.",🔎
,,,Biochemii,TRUE,"D Biologii wird in vili Deilgebiet iideilt: die theoretisch Biologii, die allgemeini Zoologii und die allgemeini Botanik, aber au d Physiologii, wo für d Mediziner wichdig isch, d Biochemii und d Ökologii.",🔎
,,,Biochemikeri,FALSE,Jänner 2013 z Paris) isch e franzesischi Biochemikeri gsii.,🔎
,,,Biokemii,TRUE,Noh dr Zitt ìm Gümnààsium hàt sa àn dr Drexel-Üniwärsiteet z’ Philadelphia Biokemii gschtudiart.,🔎
,,,biochemische,FALSE,"Es git sich ab mit de füsikalische und biochemische Vorgäng in de Zälle, Gwääb und Orgaan vo alle Lääbewääse und wie alli Lääbensvorgäng im ganze Organismus ufenander iiwirke.",🔎
,,,biochemischi,FALSE,"D Hormon (griech. ""ὁρμάω, hormáō"" „adriibe“) si biochemischi Botestoff.",🔎
,,,Biochemiker,FALSE,"Juli 2004 z San Diego, USA) isch en änglische Füsiker und Biochemiker gsi.",🔎
,,,Biochemi,TRUE,"S´Schdudium vo de Zahnmediziner umfasst als erschdes Humanmedizin mit de Fächer Biologi, Anatomi, Chemi, Biochemi, Mikrobiologi, Physiologi, inneri Medizin, Chirurgi, Hygiene, Hals- Nase- Ohreheilchund un au Dermatologi.",🔎
466,Herrischried,Herrischried,Hèrrischrièd,TRUE,"S wörd a sim Urschprung bim Ortsdeil ""Mülli"" (im Südè vo Hèrrischrièd), vum Wasser vo dè Murg a 3 Abgäng un vo eim ehemòligè Sitègwässer vo dè Murg, wo vo Segetè dèrab chunnt, gschpisè un gòt durch Obberwyyl un Hoochsel durrè.",🔎
,,,Herrischryd,TRUE,"Es lyt bi Herrischryd (Ortsdeil Hornbärg) un bi dè Stadt Wehr im Landkreis Waldshuèt z Badè-Württèbärg uff dè Kuppè vom Langè Eck, èm högschstè Bärg vom Hotzèwald.",🔎
467,Neue Helvetische Gesellschaft,Neue Helvetische Gesellschaft,Neui Helvetischi Gsellschaft,TRUE,"An d Ideal vo dr Helvetische Gsellschaft het die Neui Helvetischi Gsellschaft aaknüpft, wo 1914 churz vor em Usbruch vom Erste Wältchrieg gründet worden isch, für zum d Einigkeit zwüsche de alemannische und wälsche Schwiizer z sterke, wo denn stark gfährdet gsi isch, wil vili Dütschschwiizer ehnder Dütschland understützt hai, währed d Romands mit Frankriich sympatisiert hai.",🔎
,,,Nöie Helvetische Gselschaft,TRUE,"Dezember 1914 bi der Nöie Helvetische Gselschaft, wo dr Titel ""Unser Schweizer Standpunkt"" het, isch dr Dichter im Land mit sinere eigeständige politische Meinig bekant worde; es isch e Mahnreed gsi, ass me i dr Schwiiz besser für s nazionale Zämestoo sell luege.",🔎
,,,Neue Helvetische Gsellschaft,TRUE,D Organisazion isch ane 1916 vo der Neue Helvetische Gsellschaft gründet worde.,🔎
468,Schneider (Fisch),Schnyderli,Schnyyderli,TRUE,"Vu dr Fisch cheme im Kocher vor (relativi Hyfigkait in Prozänt): Gresslig (21,6 %), Rootaug (21,6 %), Alet (19,4 %), Laugeli (13,5 %), Schnyyderli (8,3 %), Schmerle (4,3 %), Hasli (2,4 %), Barbe (2,4 %), Berschig (2,2 %), Bitterling (1,6 %), Ool, Nase, Stichling, Brachse, Hächt, Bameli, Gibel, Weller, Koppe, Blicke, Blaubandbärbling, Schleie, Rottel, Karpfe, Bachforchel, Kaulbarsch un Zander.",🔎
,,,Schniider,TRUE,"I dr Glatt läbe Alet, Barbe, Rotauge, Aal, Charpfe, Schleie, Schniider, Gründling, Forälle, Barsch und Hecht.",🔎
469,Urdonau,Urdonau,Urduene,TRUE,"E ähnligi Flussaazapfig het d Urduene (in däm Abschnitt ""Fäldbärg-Donau"" gnennt) in dr Wirmyyszyt annè circa 70.000 Johr au scho wyter flussufezues, am hitige Wuetechnyy bi Blummbärg, erläbt.",🔎
,,,Urdoonau,TRUE,Quällfluss vo dè Urdoonau dargschtellt hèt.,🔎
470,Oberried (Breisgau),Oberried (Briisgau),St. Willelm,FALSE,"schidènè glazialè Formè. Dõ lyt au d Ortsmitti vo St. Willelm mit Räschtè vom ehemòligè, glychnammigè Kloschter",🔎
,,,Hofsgrund,FALSE,"Juni 1951 z Hofsgrund as ""Maria Lorenz"") isch e dytschi Dialäktdichteri.",🔎
,,,Obberrièd,TRUE,"Er lyt südöschtlich vo Fryburg uff èm Gebièt vo dè Gmeind Obberrièd, un nordweschtlich vom Fèldbärg.",🔎
,,,Oberried,TRUE,"S Oberzentrum Friburg übernimmt fer d Gmeinde Au, Betzige, Buechebach, Ebringe, Eichstett, Glotterdal, Gottene, Gundelfinge, Haiwiler, Horbe, Kilchzarte, March, Merzhuse, Oberried, St.",🔎
471,Esslingen ZH,Esslinge ZH,Esslinge,FALSE,D Forchbahn hät scho im Jahr 1873 e Konzession für de Abschnitt vo Esslinge nach Uschter gha.,🔎
,,,Esslige,FALSE,Sie verchert uf ihrem Weg vom Bahnhoof Züri-Stadelhofe uf Esslige bis zur Stadtgrenze bi der Haltestell Rehalp ufem Netz vo der Vercheersbetriib Züri (VBZ).,🔎
472,Komposition (Musik),Musigalischi Komposition,Komposizioon,FALSE,1899 het er z Budapest Klavier und Komposizioon afo studiere.,🔎
,,,Komposition,FALSE,"Zo dä bekanntischtä Fördärär und Lehrär z'Bonn hend dä Christian Gottlob Neefe (Klavier, Orgel und Komposition) und dä Franz Anton Ries (Violine) zelt.",🔎
,,,Komponiere,FALSE,"D Reegle vom Mäistergsang häi bim Komponiere sölle hälfe, si denn aber immer änger usgläit worde.",🔎
,,,Komposizioone,FALSE,"E Komponist ( ‚zämmesetze) isch öbber, wo musikalischi Wärk (Komposizioone) erschafft und dorum an dam Wärk s usschliesslige Rächt as gäistigs Äigedum het.",🔎
,,,Kumpesizioon,FALSE,Är het Kumpesizioon an dr Musikakademy Krakau bim Artur Malawski un em Stanisław Skołyszewski studiert un privat bim Franciszek Skołyszewski.,🔎
,,,Kumbositionsunterricht,FALSE,Vu 1968 bis 1972 het er Kumbositionsunterricht bim Klaus Huber z Basel un z Frburg gnuu.,🔎
,,,Komposizionstechnik,FALSE,"""punctus contra punctum"" = „Note gege Note“) isch die wichdigsti Komposizionstechnik vo dr Rönessans und vom Barock.",🔎
,,,Komposizionsleerer,FALSE,"Juli 1951 z Los Angeles) isch en ööstriichische Komponist, Muusigtheoretiker, Komposizionsleerer, Mooler, Dichter und Erfinder gsi, wo us ere Wiener jüdische Familie gstammt het, 1933 in die Veräinigte Staate usgwanderet isch und 1941 die amerikanischi Staatsbürgerschaft aagnoo het.",🔎
473,Wirbeltiere,Wirbeldier,Wirbeltierklasse,FALSE,"D Froschlurch (""Anura""; au: ""Salientia"") sin di mit Abstand arteryychscht vu dr drei rezänte Ornige us dr Wirbeltierklasse vu dr Amphibie.",🔎
,,,Wirbeldierer,FALSE,D Wirbeldierer stelle 5 % vum Arterychtum vu dr Dierwält.,🔎
,,,Wirbeltiir,TRUE,"Alli Wirbeltiir stitze iiri Kerpa vo inne middemme Skelett, wo us arra Vilzool vo Gnoche gbildet wird.",🔎
,,,Wirbeldiir,TRUE,"De Gnoche (ladinisch-anatomisch ""Os"", Plurool ""Ossa"", griichisch-klinisch-paddologisch maischdens ""Ost~, Oste~"" odda ""Osteo~"", vo ""οστούν"") odda s Gnochegwääb (au als ""Bain"" us alda germanischer Wortwurzel) bzaichent ä bsondas hartes, skelettbildends Schditzgwääb vu de Wirbeldiir.",🔎
,,,Wirbeldyr,TRUE,"Bim Mènsch sait mò dèm Organ oft ""Blôterle"" odder ""Blôsli"", also wèg dè Größi vonydlicht Dè Urin gòt bi dè Wirbeldyr vo dè Nyrè übber dè Harnleiter (""Ureter"") i d Blõtèrè.",🔎
,,,Wirbeltier,FALSE,Bi de Wirbeltier gits folgendi Klasse: D Schtellig vo de Chimäre (Seechatze) oder vo de Dinosaurier und Pterosaurier als Mitgliider vo de Klasse Chnorpelfisch beziehigswiis Reptilie oder als eigeni Klasse isch nonig endgültig klärt.,🔎
,,,Wirbeldiergsellschafte,FALSE,"Näbe genetische, endokrinologische und psychoanalytische Modäll setzt sich hüte immer meh d Dütig dure, wo em homosexuelle Verhalte, wil es so verbreitet isch, in der höchere Fauna e mögligi evolutionäri Funktion für en Abbau vo Aggression und für die soziali Integration vo komplexe Wirbeldiergsellschafte git.",🔎
,,,Wirbeldierarte,FALSE,"Bis uf d Fleischflosser (Sarcopterygii) und Chnorpelfisch (Chondrichthyes) ghöre alli rezänte (d. h. sonigi wo hüt läbe) Fisch zu däm Taxon, das si im Ganze fast d Helfti vo alle Wirbeldierarte.",🔎
,,,Vertebrate,FALSE,"D Chriechdier (Reptilia) oder Reptilie (lat. """" „chriechend“) bilden e Klass vo de Wirbeldier, genau am Übergang zwüsche de niidrige und de höchere Vertebrate.",🔎
474,Geodät,Geodät,Vermässer,FALSE,"D Marchpünkt und d Linie vo de Marche uf der Ärdeoberflechi wärde so, wie si zwüsche de Psitzer vom Land abgmacht – ebe ""uusgmarchet"" – worde sind, vo de Vermässer gnau i der Landschaft feschtgmacht und uf Chaarte ytreit und hüüffig no in prezyse Urkunde beschribe.",🔎
,,,Vomèssigingenieur,FALSE,"Us Zitgründ hèt mo dè Vortryb annè 1887 vo beidè Portaal voraatribbè, wa im Zämmehang mit dè permanentè Krümmig bsunderi Useforderigè a d Vomèssigingenieur gschtellt hèt.",🔎
,,,Geodäte,FALSE,"D Gränze wärde vo Geodäte vermässe mit ere Genauikäit, wo vo dr Obrikäit festgläit isch.",🔎
,,,Geometer,FALSE,"D Geometer hai zerst s Gländ abgsteckt noch de Blän vom Stadtblanigsarchitekt, wo dr Grundriss und Umfang vo dr neue Stadt entworfe het.",🔎
,,,Feldmesser,FALSE,"Uuffällig isch, as scho de Fuess inere Stadt meriri Grössine het chöne haa, so hend z Lozern d Feldmesser und d Muurer nochem Lozärner Stadtfuess à 28,42 cm gmesse, d Zimmermane nochem Nürnberger Fuess à 30,38 cm und die andere Handwercher nochem Pariser Fuess à 32,48 cm.",🔎
475,Birsigviadukt,S Birsigwiadukt,Birsigwiadukt,FALSE,"In dr Richdig vo dr Innestadt het s d Münchestäinerbrugg für dr öffentlig Verkeer, d Peter Merian-Brugg und s Birsigwiadukt, wo dr Individualverkeer drüüber goot, und d RailCity- und d Gundeli-Passerelle für d Fuessgänger.",🔎
,,,Viaduktstrooss,FALSE,"Dur si Laag und dur e monumental chrüzförmig Zentralbau mit em kwadratische Durm und dr Fänsterroose, wo mä vo witem cha gsee, bildet dr Kiirchebau dr Fluchtpunkt vom Baanhoof SBB in Richdig Viaduktstrooss.",🔎
476,Starke Wechselwirkung,Starchi Wächselwürkig,starki Wäggselwirkig,TRUE,Uf bäidi würkt die elektroschwachi aber nit die starki Wäggselwirkig.,🔎
,,,starke Wäggselwirkig,TRUE,"Es git zwar starki Hiiwiis druf, ass d Theorii vo dr starke Wäggselwirkig, d Kwantechromodünamik (QCD), drzue füehrt, ass mä d Kwark muess iifüere, aber e stränge mathematische Bewiis git s noonig.",🔎
,,,starchi,FALSE,"1011 mal, di starchi ca.",🔎
,,,starki,FALSE,Wäge de Kwark würke uf d Mesone die starki und die schwachi Wäggselwirkig und d Grawitazioon; uf elektrisch gladnigi Mesone würkt au no die elektromagnetischi Wäggselwirkig.,🔎
,,,starke Chraft,FALSE,"Das erklääre die (relativistische) Kwantefäldtheorie, wie d Kwantenelektrodünamik as speziell-relatiwistischi Theorii vo dr elektromagnetische Wäggselwirkig und d Kwantechromodünamik as Beschriibig vo dr starke Chraft, wo d Baustäi vo de Atomkärn zämmehebt.",🔎
477,Pluto,Pluto,Plutomond,FALSE,"Zum eine git's im ganze Sunnesystem (mit Usnahm vum Plutomond Charon) kei wittere Mond, wo e ähnlichi Grössi im Vergliich zum umchreiste Planet ufwiist.",🔎
,,,(134340) Pluto,FALSE,"Sälli Objekt zelle nooch dr nöie Systematik chümftig zue dr Kategori vu dr Plutoid, also Ojekt, wu im Zwergplanet (134340) Pluto ähnliche sin.",🔎
478,Oberwil BL,Oberwyl BL,Oberwyl,FALSE,"S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde Oberwyl, Biel und Bängge, em scho solothurnische Wyderschwyl, und den widder s baselbyederische Eddige.",🔎
,,,Oberwiler,FALSE,"D Mündig lit uf Oberwiler Gebiet im Baselbiet, an dr Gränze zu Therwil, uf .",🔎
479,Südgeorgien und die Südlichen Sandwichinseln,Südgeorgie und di Südlige Sandwitschinsle,Südgeorgie und die Südlige Sandwitschinsle,FALSE,"Novämber in See gstoche, isch um s Kap Hoorn, het no dr Südatlantik erforscht und für Ängland die öde Insle Südgeorgie und die Südlige Sandwitschinsle entdeggt.",🔎
,,,Südgeorgie und de Südlige Sandwitschinsle,FALSE,"En dr Antarktis hod ma Alga ond Tang (Kelp) gfonda, mo meh als 10.000 km vo de Kerguelen ond aus Südgeorgie und de Südlige Sandwitschinsle komma isch.",🔎
480,Kalifat,Kalifat,Kalife,FALSE,"Die abbasidische Kalife si dur e Beweegig an d Macht cho, wo gege d Umayyade grichdet gsi isch und vo dr proto-schiitische Haschimiyya z Kufa understützt worde isch, wil e Hufe Muslim dänggt häi, ass d Umayyade, wo eender die alti Aristokratii vo Mekka representiert häi, z wältlig sige.",🔎
,,,Kalif,FALSE,"Das Ereignis, d Hedschra, gältet sit dr Regierig vom Kalif Omar as dr Afang vo dr islamische Ziiträchnig.",🔎
481,Domherr,Domherr,Doomheere,FALSE,"Dr Herzog het im ene Böötli ins Chläibasel müesse flüchte, und öbbe fufzig Groofe, Doomheere, Eedel- und Dienstlüt si für churzi Zit in dr Gwalt vo de Ufrüerer gsi.",🔎
,,,Doomheer,TRUE,"Dr Heinrich wird zum erste Mol 1234 as Doomheer y Basel erwäänt, vo 1239 bis 1259 isch er dört Archidiakon und vo 1247/48 bis 1257 Archipresbyter.",🔎
482,Posament,Posamänt,Siidebandfabrikant,FALSE,"S Huus zum Kirschgarte isch zwüsche 1775 und 1780 as Woon- und Gschäftshuus vom Archidekt Johann Ulrich Büchel (1753–1792) für e Basler Siidebandfabrikant Johann Rudolf Burckhardt, wo denn 25 Joor alt gsi isch, baut worde.",🔎
,,,Bandfabrik,FALSE,"1788 het dr Root beschlosse, e, wie s dr Peter Ochs beschriibe het, Armekasse für d Bandfabrik-Arbeiter z errichde.",🔎
,,,Siidebandfabrigg,FALSE,1765 het s dr Johann Jakob Bischoff-Roschet kauft und im Hoof vo dr Liigeschaft e Siidebandfabrigg iigrichdet.,🔎
,,,Siideband,FALSE,Dr Johann Lukas Legrand het z Basel Theologii studiert und isch denn Siidebandfabrikant worde und Zumftmeister vo Huusgnosse bevor er 1792 s Amt vom e Basler Landvogt z Rieche übernoh het.,🔎
,,,Siidebandfabrikazioon,FALSE,D Familiemitgliider häi sich denn mee und mee mit dr Siidebandfabrikazioon abgee und d Firma «Lucas Preiswerk» isch uf dr ganze Wält bekannt worde.,🔎
,,,Passemänter,FALSE,"Joorhundert si Verein und Gnosseschafte as brivati Hinderlasseneversicherige gründet worde, wie zum Bischbil d Witwen- und Wäisekasse z Baasel, wo zum Däil wie d Witwe- und Waisekasse vo de Baasler Passemänter 1788 vo dr Obrigkäit aagstosse worde si.",🔎
,,,Siidefabrik,FALSE,"Dr Peter Vischer het au die sarasinschi Siidefabrik, wo im Blaue Huus dehäi gsi isch, witergfüert.",🔎
,,,Siidenband,FALSE,"Wo dr Lukas Sarasi gstorbe isch, het er 1802 s Blaue Huus kauft und isch zum Siidenbandfabrikant worde und het sich us dr Politik zruggzooge.",🔎
,,,Siidebänder,FALSE,"Joorhundert, as Verleeger vo Siidebänder däätig gsi.",🔎
,,,Posimänter,FALSE,"Dr Karl Völlmin isch dr Soon vom Mathias Völlmin, Buur und Posimänter und dr Eva Schaub, Posimäntere gsi.",🔎
,,,Posamänterei,FALSE,Johrhundert het d Posamänterei zuesätzligi Verdienstmöglikeite gee.,🔎
,,,Siidebandfabrik,FALSE,Er het si Siidebandfabrik vo Arlese noch St-Morand bi Altkirch z Frankriich verlait.,🔎
,,,Sydebandwäbereie,FALSE,"Gälterchinde isch eini vo dene gsi. Z Gälterchinde het s zwe grossi Sydebandwäbereie gha, wo de Basler Sydeherre ghört hei; die ""Oberi Fabrik“ (schpöter Maloya-Bürohuus) und die ""Unteri Fabrik“ (hüt Allmändmärt).",🔎
,,,Posamänter,FALSE,Die hei de Gälterchinder Posamänter Arbet und Uskomme brocht.,🔎
,,,Sydebänder,FALSE,"Es psunders kantonals Theema isch d Induschtry, und do het s Museum.BL e gueti Samlig zu dr Härstellig vo Sydebänder.",🔎
483,Kulturelle Vielfalt,Kulturelle Vielfalt,viile Forme vo dr Kultur,FALSE,"D Sproochregioone sind bsunders wichtig für d Politik vo de viile Forme vo dr Kultur (ufhochdütsch: «kulturelle Vielfalt», uf französisch: «Diversité culturelle»).",🔎
,,,vill Forme vo dr Kultur,FALSE,"Er wott z Frankrych de föderalistische Chreft hälfe und öpis gäge Zäntralismus vo Paris mache, und er isch für die vill Forme vo dr Kultur und luegt für die kulturelle Wärt vo de Regioone.",🔎
484,Flughafen Basel-Mülhausen,Flughaafe Baasel-Mülhuuse,Flughaafe Baasel-Mühuuse,TRUE,"Churz noch em Chriegsändi isch e nöiji Wariante ins Spiil choo, en internazionaale Flughaafe zwüsche Saint-Louis und Blotze, wo ganz uf franzöösischem Territorium ligt und spööter zum Flughaafe Baasel-Mühuuse worde isch.",🔎
,,,Flugblatz Basel-Mulhouse,TRUE,1953 isch dr Flugblatz Basel-Mulhouse ygweiht worde as dr erscht bi-national Flugblatz vo dr Wält.,🔎
,,,Euro-Airport Basel-Mulhouse-Friburg,FALSE,Dr Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald lit im Izugsberiich vum Euro-Airport Basel-Mulhouse-Friburg.,🔎
,,,Flughafe Basel-Milhüse-Friburg,FALSE,"Sit 1975 betribt d ""Rega"" uf em Flughafe Basel-Milhüse-Friburg e Basis.",🔎
,,,Fluughaafe Baasel-Mülhuuse,TRUE,"Au s Abkomme vo dr DaagesWuche mit em Fluughaafe Baasel-Mülhuuse und em Flughafe Chloote, wo die bäide Flughääfe 11'500 Exemplar (50.8% vo dr Gsamtuflaag) jedi Wuche gratis verdäilt häi, isch as broblematisch aagluegt worde.",🔎
,,,Basel-Mülhausen,FALSE,easyJet Switzerland SA isch e Schweizer Fluggesellschaft mit Sitz ds Meyrin und Basis ufe Flughäfe Basel-Mülhausen und Genf.,🔎
,,,EuroAirport,FALSE,D Stadt Basel dailt sich mit Milhuuse (z Frankriich) und Fryburg im Brysgau (z Dytschland) dr «EuroAirport».,🔎
,,,Basel-Milhüsemer Flughafe,FALSE,Im Kanton lit au dr Basel-Milhüsemer Flughafe.,🔎
,,,Flughafe Basel-Milhüüsa,TRUE,D große Flughàfe vu Europa sén oi nét allzüe wit ewèg (Flughafe Basel-Milhüüsa).,🔎
,,,EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg,FALSE,Dr Landkreis Lörrach lit im Izugsberich vom binationale EuroAirport Basel-Mulhouse-Freiburg.,🔎
,,,Flughàfa vu Bàsel-Milhüsa-Friiburg,TRUE,Uffem Gebìet vu Saint-Louis lìegt dr groß Flughàfa vu Bàsel-Milhüsa-Friiburg.,🔎
,,,Flughafe Basel-Milhuuse,TRUE,Sid ane 2014 isch si d Läiterin vo dr Umwältabdeilig vom Flughafe Basel-Milhuuse.,🔎
485,Tuileriensturm,Tuileriesturm,Stum uf d Tuilerie,FALSE,"Z Basel het sich mit dr Abschaffig vo dr Liibäigeschaft 1791 öbbis politisch afo beweege, und noch em Stum uf d Tuilerie am 10.",🔎
,,,Palais des Tuileries,FALSE,"Si Brueder isch dr Karl Josef Anton Leodegar vo Bachma gsi, wo 1792 z Paris s Palais des Tuileries verteidigt hette und denn guillotiniert worden isch.",🔎
,,,Sturm uf d Tuilerie,FALSE,Noch em Sturm uf d Tuilerie am 10.,🔎
486,Demografie,Demografi,Demografii,TRUE,D Bevölkerigsentwigglig isch äins vo de zentraale Undersuechigsgebiet vo dr Demografii.,🔎
,,,demografischi,FALSE,"Dè Bau vo dè BAM bedütet nit nu è neui Vobindig, sondern diè demografischi un wǜrtschaftlichi Erschlièßig von èrè bishèr fascht nit besidlèti Region.",🔎
487,Isländische Sprache,Ysländischi Sproch,Isländische,FALSE,Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos.,🔎
,,,isl,FALSE,"Hüüffig werd s germanische Noihaidetum mitem Name ""Ásatrú"" (isl.",🔎
,,,Isländisch,FALSE,Sproch D Alltags- und Amtssproch Isländisch kumt usm Altnordischa und isch da urschprünglicha Schproch vo da Wikinga no am ähnlichschta.,🔎
,,,isländische,FALSE,þ (Thorn) isch en Buechschtabe im alte englische und isländische Alphabet.,🔎
488,Bahnhof Schaffhausen,Baanhof Schaffuusè,Schaffuuse,FALSE,De Kanton Thurgau gränzt im Norde im Bodesee und im Rhy as dütsche Bundesland Bade-Württebärg und an Kanton Schaffuuse.,🔎
,,,Schaffuusè,FALSE,Schaffuusè i dè Schwiz lyt öppè 23 km sûdlich.,🔎
,,,Schaffuusé,FALSE,"Klasse"" baut worrè, wa nit selbschtvoschtändlich gsi isch, well s EG vum Nõchbòrbaanhof z Beringè un sogar s EG vum Chnotèbaanhof z Schaffuusé aafänglich als Provisorium baut worrè sin.",🔎
,,,Bf. Schaffuusè,FALSE,"ahnhof%20Erzingen%20%28Baden%29"">Bhf. Ärzingè–Bf. Schaffuusè elegdrifizyrt un zuèsätzlichi <a href=""Haltestell",🔎
,,,Baanhof Schaffhuusè,TRUE,"Uff dè 1,74 Kilometer langè Streggi zwǜschèm Baanhof Schaffhuusè un Neuhuus Scheidegg sin d StSS-Züüg dõgegè unter dè im Stadtbetryb üblichè 600 Volt Glychschtrom gfaarè.",🔎
,,,Schaffuuser Baanhof,FALSE,Übber d Rhybrugg Füèrthalè wörd dè Schaffuuser Baanhof a s Schinnènetz am Südufer vum Boddèsee aabundè.,🔎
489,Wilhelm von Humboldt,Wilhelm von Humboldt,W. v. Humboldt,FALSE,", wo dr Entwigglig vo de Gedanke entspricht, (W. v. Humboldt) oder e „gäistigi Süntax“ (<",🔎
,,,Wilhelm vo Humboldt,TRUE,Doch scho vorene hend de Friedrich Schlegel (1772-1892) und de Wilhelm vo Humboldt (1767-1835) Kommentär öber d Bhagavadgita uf Tütsch usegee.,🔎
490,Maschine,Maschine,maschine,FALSE,"S Kunstgwärb umfasst die handwärkligi, maschinelli oder industrielli Herstellig vo Gebruuchsgeegeständ mit künstlerischem Aaspruch.",🔎
,,,Maschiine,TRUE,"D Industrii broduziert Textilie, Iise, Maschiine, Chemikalie, Elektronik, Don und Zemänt, im Jura wärde au Uhre härgschtellt.",🔎
491,Bundesvertrag,Bundesvertrag,Bundesvotrag,TRUE,de Bundesvotrag vun 1815 uffghobe.,🔎
,,,Bundesverdraag,TRUE,"1817 het denn d Daagsatzig, gstützt uf d Beschlüss vom Wiener Kongräss und uf e Bundesverdraag vo 1815, gegen e Wille vo de Gersauer beschlosse, ass d Republik vom 1.",🔎
,,,Bundesverdrag,TRUE,"Novämber 1847 d Dagsatzig z Bärn beschlosse, dr Sonderbund mit Waffegwalt ufzlöse, au wenn er noch em Bundesverdrag nit ungsetzlig gsi isch.",🔎
492,Zionistische Weltorganisation,Die Zionistischi Wältorganisation,Zionistische Wältorganisazioon,TRUE,August 1897) in Basel organsisiert und isch zum Bresidänt vo dr Zionistische Wältorganisazioon gweelt worde.,🔎
,,,WZO,FALSE,"Dr allgemein oder liberal Zionismus isch vom Erste Zionistekongräss 1897 bis noch em Erste Wältchrieg die sterksti Strömig gsi in dr ZO (dr Zioniste Organisation, wo sich sit 1960 WZO nennt).",🔎
,,,Zioniste Wältorganisazion,TRUE,Si häi sich in dr Zioniste Wältorganisazion zämmedoo und uf d Gründig vom ene jüüdische Staat aanegschafft.,🔎
,,,Zionistischi Organisation,FALSE,"Drufabe isch die Zionistischi Organisation (abkürzt ZO, hebräisch ההסתדרות הציונית, sit 1960 ""World Zionist Organisation"", abkürzt WZO) gründet worde mit em Programm: Das isch s gmeinsame Ziil vo alle zionistische Strömige worde.",🔎
,,,ZO,FALSE,"Dr allgemein oder liberal Zionismus isch vom Erste Zionistekongräss 1897 bis noch em Erste Wältchrieg die sterksti Strömig gsi in dr ZO (dr Zioniste Organisation, wo sich sit 1960 WZO nennt).",🔎
,,,zionistische Wältorganisazioon,TRUE,Die Deklarazioon isch an d Füerer vo dr zionistische Wältorganisazioon grichdet gsi.,🔎
493,Arabisches Meer,S Arabische Meer,Arabische Meer,TRUE,D Weschtghat gehn gäch aabe zue dr Konkan- un Malabarkischte am Arabische Meer.,🔎
,,,Arabisch Meer,TRUE,Dert bildet er unterhalb vu Hyderabad e Delta vu 7.800 km² un mindet derno in s Arabisch Meer.,🔎
494,Hohentwiel,Hontes,Hohentwyl,TRUE,Widder hèt dè Müller abhauè chönnè un hèt sich uff èm Hohentwyl voschtegglèt.,🔎
,,,Hohetwil,TRUE,"Im Hegau stehn noch Schlöt vu sit öppe 20 Millione Johre erloschene Vulkane as riisigi Türm ällei in dr Landschaft, so dr Hohetwil bi Singe.",🔎
495,Linth,Linth,Linthkorrekzion,FALSE,Im Zug vo de Linthkorrekzion im Linthgebiet und mit em Hochwasserschutz a de Thur im Thurgi sind ebefalls Binnekanäl erstellt worde.,🔎
,,,Linthtal,FALSE,"Zur Gmaind Glaris Süd ghört s Grosstal, das isch s hinderi Linthtal, und s Chliital, das isch s ganzi Sernftal.",🔎
,,,Linthebni,FALSE,"Aidüttig isch ass s Toggeborg vo verschidnige Sitte her bisidlet woren isch, nämmli emole vom Noorde heer usem Thurgauische und im anderen End vom Rintl unenufe is Obertoggeborg und denn no usem Piet vo de Linthebni.",🔎
,,,Linthkanal,FALSE,S Dorf Bängge liit uugfähr füüf Kilometer öschtlich vum Zürisee und rächts vum Linthkanal.,🔎
496,Araber,Araber,arabische Wält,FALSE,Er het as äine vo de bedütendste Autore in siner Häimet gulte und as äine vo de füerende Intellektuelle in dr arabische Wält.,🔎
,,,arabisch,FALSE,"Das (au ""der"") Azimut (vo arabisch ""as-sumut"" - ""die Wege"", Plural vo ""asamt"": ""der Weg"") isch die uf Nordä bezogeni horizontali Richtig zumene Gschtirn oder zumene Punkt uf der Erdoberflächi.",🔎
,,,arabische,FALSE,"Die arabische Gschichtschryber, wie öpe dr al-Idrisi im 12.",🔎
,,,Àrààwer,TRUE,Bis 1946 hann ìn dr Regioon numma-n-Àrààwer g’woohnt.,🔎
,,,Arabie,FALSE,"Syt Johrhunderte ghere zue dr Bevelkerig au Mänsche, wu d Vorfahre vun ene us Arabie un vu Indie yygwanderet gsii sin.",🔎
,,,àràwerischa,FALSE,"Johra mìt em Nàmma Jacques Higelin, ar hàt a einzigàrtiger Stil entwìckelt, a Mìschung vu Swing, Jazz, Rock, àràwerischa Müsik un gedìchtvolla Text.",🔎
,,,arabischstämmig,FALSE,Öbbe 20 % vo de Marokkaner si arabischstämmig.,🔎
,,,arabischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,araabischi Bevölkerig,FALSE,Noch em Araabische Ufstand het dr Irgun terroristischi Aaschleeg gege die araabischi Bevölkerig usgfüert.,🔎
,,,arábr,FALSE,O d arábr hôn an grooßa têêl vom land vür sich entdeckt.,🔎
,,,arabischen,FALSE,"Ass di mittelalterlige arabischen Seefahrer un Geografe Madagaskar gchännt ghaa hän, isch langi Zyt umstritte gsii.",🔎
,,,arabischi,FALSE,"Über de Umweg vum Spanische sin au vili arabischi Wörter entlehnt wore, wie zum Byspil ""admiral"" (أميرالبحار, ""amīr al-bihār"", Kommandant vo de See) oder ""mattress"" (مطرح ""matrah"").",🔎
497,Mönthal,Müendl,s Müendel,FALSE,"Det hèt näbe Rèmige ond Räi au d Dörfer Oberbözberg, Onderbözberg, Lenn, Gallechelech ond d Gmeinde s Müendel, Rinike, Röfenach, Stelli ond Vellige wie au Lauffohr wo höt z Brogg igmäindet esch, dezue ghört.",🔎
,,,Möntel,TRUE,Dr Sulzerbach het sini Quelle am Oberhoomel im Gmeindbann vo Möntel.,🔎
,,,Müendel,TRUE,"Nochbergmäinde send Hottl im Norde, Vellige im Nordoschte, Röfenach im Südoschte, Rinike und Bözbrg im Süde, Müendel im Wèschte ond Gansige im Nordwèschte.",🔎
,,,Mööntel,TRUE,"Zum Parkareal ghöre – ganz oder deilwys – d Aargauer Gmeinde Gipf-Oberfrick, Schupfart, Wägestette, Wittnau, Wölflinswil, Herznach, Zäie, Gaueschtei, Biberschtei, Däischbere, Chüddige, Oberhof, Schinznach, Taale, Välte, Bööze, Efige, Elfige, Gansige, Lauffeburg, Mettauertal, Mööntel und Vilige und drzue no s soledurnische Dorf Chiembärg.",🔎
498,Döbel,Alet,Schuebere,FALSE,"Zitt 2013 gitt s mit de ""Pescaria Zadareni"" e Fischzucht, wo unter anderem Barbe, Brachse, Hächt, Karpfe, Nase, Rotauge, Rottel, Schlaie, Schuebere, Sterlet un Wäller zichtet weret.",🔎
,,,Aalet,TRUE,"De Aalet chamer im Oberlauf und im stainige Underlauf biobachte, wo au d Barbe mengisch biobachtet were cha.",🔎
,,,Döbl,FALSE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
499,Galileische Monde,Galileische Moo,galileische Mond,TRUE,"Die veer große Mond Io, Europa, Ganymed un Kallisto werre au als die galileische Mond bzajchnet.",🔎
,,,Galileische Mönd,TRUE,"Si chönne in mehreri Gruppe underdeilt werre: Die Galileische Mönd Io, Europa, Ganymed un Kallisto mit Durmesser zwische 3122 km un 5262 km (Erddurmesser 12.756 km) sin 1610 unabhängig vunenander dur dr Galileo Galilei un dr Simon Marius entdeckt worre, alli andere Mönd mit Usnahm vu dr 1892 entdeckte Amalthea erscht im 20. oder 21.",🔎
,,,Galilei'schi Mönd,TRUE,Sälli vier Mönd werre ihm z'Ehre au als Galilei'schi Mönd bezeichnet.,🔎
,,,grossè Jupitermönd,FALSE,"Uf d'Vèrmuètig, dass d'Liechtgschwindigkait nit unèndli gross isch, isch èr 1676 dur Uregèlmäßigkaitè bim Umlauf vu dè vier grossè Jupitermönd chu, Sälli Mond het Galilei 1610 èntdeckt un ihr Umlaufzittè bstimmt.",🔎
,,,galileische Mönd,FALSE,"Die vier grosse Mönd Io, Europa, Ganymed un Kallisto werre au als die galileische Mönd bezeichnet.",🔎
,,,Galileischi Mönd,TRUE,"Die vier grosse Mönd Io, Europa, Ganymed un Kallisto werre sällewäg au as Galileischi Mönd bezeichnet.",🔎
,,,Galileische Mond,TRUE,"Hüt werre si - usgrechnet uf ä Vorschlag vum Simon Marius, wo si etwa zittglich au entdeckt het - als die ""Galileische Mond"" bezaichnet.",🔎
500,Felix und Regula,Felix und Regula,Felix un d Regula,TRUE,"So wie vom Fraumöischter uf de andere Siite vo de Limmet sin de Felix un d Regula d Patrön vo dere Chile, sit em 13.",🔎
,,,Felix und dr Regula,TRUE,"Es sig denn, so goot d Gschicht wyter, es paarne vo de Thebäer glunge, us em Wallis z flüchte, öppen em Urs und em Viktor, und au em Felix und dr Regula, wo uf Züri sind.",🔎
,,,Stadthäilige,FALSE,Der Bilderzüklus öber s Lääbe vo dr Zürcher Stadthäilige Regula het dr Landvogt Felix Schwarzmurer um 1480 gstifdet.,🔎
,,,Felix und d Regula,TRUE,"E Deil vonne het me dört nid verwütscht, und die sind us em Wallis wääg gange, dr Ursus und dr Victor is Land a dr Aare i d Römerstadt ""Salodurum"", d Verena isch mit iine mitcho und spööter no wyter d Aare ab und uf ""Tenedo"" bim hütige Zurzach gfahre, und dr Felix und d Regula sind über d Alpe i d Ostschwiiz, uf ""Turicum"" flüchtet; das isch s hüttige (Züri).",🔎
,,,de Felix und d Regula,TRUE,"Am Änd vom dritte Jarhundert söled de Felix und d Regula, wo zu de Thebèèische Legioon ghöört händ, nach dère irem traagische Ändi bi Agaunum im Rhonetaal us em Walis über d Alpen und dur s Land Glaris uf Turicum choo und daa vo de Röömer gfangegnaa und hiigrichtet woorde sy.",🔎
501,Binnenwanderung,Binnenmigration,Binnewanderig,FALSE,"D Gsellschaft het sich stark afo verändere: d Bevölkerig isch rasch gwaggse, d Binnewanderig und d Urbanisierig häi die stedtische und industrielle Zentre versterkt.",🔎
,,,Binnemigrazioon,TRUE,"Wäge dr Zwangskollektivierig vo dr Landwirtschaft, dr zuesätzlige Belastig vo de Buure, wo au no an dr Infrastruktur- und bi Industrialisierigsbrojekt het müesse mitschaffe und ere Binnemigrazioon vo dr Landbevölkerig in d Stedt si die landwirtschaftlige Erdrääg vo 1959 bis 1961 gsunke.",🔎
,,,Binnemigration,TRUE,"D Änderig vom Wohnsitz im Inland wird as ""Binnemigration"" bezeichnet.",🔎
502,Vahana,Vahana,vāhana,TRUE,"Sis Riittier (""vāhana"") isch de Adlermensch Garuda.",🔎
,,,vahana,TRUE,"Sini Waffe sind de Speer und de Pfiilboge und siis Riittier (""vahana"") isch e Chraaie.",🔎
503,Feuerthalen,Füürtale,Fürthale,TRUE,Vo Schlossrued isch d Familie nach Fürthale zoge.,🔎
,,,Füèrthalè,TRUE,"S Bauwärch uss èm Johr 1895 übberschpannt zwǜschè Füèrthalè un Schaffuusè dè Rhy bi Kilometer 44,310.",🔎
504,Eichhörnchen,Iichhöörnli,Kaukasischi Aicherli,FALSE,"Hüüffig sind de Feldhaas (""Lepus europaeus"") und s Kaukasischi Aicherli (""Sciurus anomalus""), wo mee i bommriiche Gegete vorchunnt.",🔎
,,,Eicherli,TRUE,"Vo Nagedier het s Eicherli, dr wiiss arktisch Haas und in de gmischde Wälder dr grau Haas und dr Biber.",🔎
,,,Oichhörnle,TRUE,"S Europäisch ""Oichhörnle"" wurd in a baar Schdaada vom Grauhörnle, mo 1889 aus Amerika auf England komma isch, vrdrengd.",🔎
,,,Eichhörnli,TRUE,"Si isch urschprünglig ä Zoonose vo Naager (Murmeldier, Ratte, Eichhörnli), in dene ihre Populatione cha si enzootisch si.",🔎
,,,Aichörnli,TRUE,"Zom Brüete bruuchts alti Nest vo Chraie, Ägerste und au vo Aichörnli.",🔎
,,,Eichhörnle,TRUE,"I dè Taiga drǜfft mò uff Bruubärè, Schwarzbärè, Wölf, Zobel, Eichhörnle, Illtiss, Hèrmelin, Füchs, Otter, Luchs, Elch, Hasè, Wildsauè, Dachs, Vylfraß un vill Vogelartè.",🔎
,,,Aichchätzli,TRUE,"Uusbraitet wäre d Nuss dur Aichchätzli, Siibeschlefer, Chrabbe un Herrevegel.",🔎
,,,Aichätzli,TRUE,"In dr Taiga un dr boreale Nodlewälder läbe Elch, Rendier, Welf, Bäre, Zobel, Aichätzli, Figs un dr Vylfraß.",🔎
505,Meierskappel,Mäierschappu,Meierschappel,TRUE,"D Ortschaft ligt am nördlichen Ändi vom Rooterbärg, a der Strooss vom Doorff Rootchrüüz uf Meierschappel und is Doorff Risch.",🔎
,,,Meierschappele,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Uedligeswil, Adligeswil, Megge, Greppe, Arth, Meierschappele, Risch und änet em See Walchwil.",🔎
506,Freiheit,Freihäit,Freihäitskämpfer,FALSE,"Es git groossi Underschiid wie dr Arafat beurdäilt wird, vo Freihäitskämpfer über Guerillakämpfer bis Terrorist.",🔎
,,,Freihäite,FALSE,Alli Soldate müesse de Befääl vo iire Vorgsetzte folge und Iischränkige vo iire Freihäite und Grundrächt akzeptiere.,🔎
,,,Friheit,TRUE,"So het där Einstein zum Bispiel än Ileitig zu dä Üfsätz Wahrheit, Friheit, Demokratie und Ethik vam Wertheimär gschribu.",🔎
,,,zwunge oder begränzt,FALSE,"Under anderem liidet mä dra, wenn Bedürfniss, Hoffnige und Erwartige nid erfüllt wärde, wemm mä e Individuum, wo äim noochstoot, verliert, wemm mä von soziale Grubbe drennt wird, wemm mä vo usse zwunge oder begränzt wird, wemm mä alt oder chrank wird, Schmärze empfindet oder sich mit em Dood muess usenandersetze.",🔎
,,,frei,FALSE,"vor Gricht chönne goo oder Äigedum chönne erwirtschafte, so dass si mänggisch sich häi chönne freichaufe.",🔎
507,Thessaloniki,Thessaloniki,Saloniki,FALSE,"Dr Emanuel Karasu vo Saloniki zum Bischbil isch dr Mäinig gsi, ass d Juude im Riich zerst Türke und denn erst Juude sötte si.",🔎
,,,Thessaloníki,TRUE,"Es isch im aber nit emol glunge, die zwäiti byzantinischi Hauptstadt Thessaloníki z eroobere, und si Groossserbischs Riich isch scho noch sim Dood 1355 in e Konglomerat vo meer oder weeniger unabhängige serbische Fürstedümer (Despotat) zerfalle.",🔎
,,,Thessalonike,TRUE,"Weniger Erfolg het er im Oschte ghaa (Yygryfe fir dr Johannes Chrysostomos, *344/345, † 407), drotz ass er mit em päpschtlige Vikariat vu Thessalonike em Yyfluss vu Konstantinopel het welle entgege drätte.",🔎
508,Haushuhn,Huen,Guler,TRUE,"Z'Wales hät sich ä Siedlig numme Dorf oder Hamlet (Dörfli) nenne dürfe, wenn's mindeschtens nüün Hüüser, ei Pflug, ei Brennofe, ei Butterfass, ei Guler, ei Muni, ä Hirt un ä Chatz hät chönne ufwiise.",🔎
,,,Güggel,TRUE,"In middelalterlige Dierbüecher wärde d Basiliske vilmol as Mischwääse mit em Oberkörper vom ene Güggel, wo uf em Chopf e Chroone dräit, und em Underliib von ere Schlange daargstellt.",🔎
,,,Hiener,FALSE,"An Huusdier wäre vor allem Chie ghalte, aber au Ross, Schof, Gaiße, Esel, Hiener, Hind un Chatze.",🔎
,,,Heahnr,FALSE,"Efter monnt mr mit dem Begriff Oier au direkt Heahnroier, well mr die weltweit am meschte isst.",🔎
,,,Hänne,FALSE,"Usser as d Hänne in Stall ini gönd, wil si z Gfühl händ, es nachti scho.",🔎
509,Saignelégier,Saignelégier,Goumois,FALSE,Si isch vo Goumois und d Dochter vom Yvan Siegenthaler und vo dr Marie-Laure Barthoulot geb.,🔎
,,,St. Leodegar,FALSE,"a> vo Schwarzebärg uf St. Leodegar (frz.: ""Saignelégier""), und au d Ysebaanlinie vo ",🔎
510,Winter,Winter,Wintèr,TRUE,"Dõher voyset si jedè Wintèr deilwys, hin un widder sogar vollschtändig.",🔎
,,,winter,FALSE,"D Yfüürig vo gschlossenè Füürerhüser gôt uff dè Ysebaapionyr Max Maria von Weber zrugg, wellè diè Strapazè vo dè Lokfüürer un Heizer vo allem i dè winterlichè Johreszit us eigner Aaschauig kennt hèt un i sinèm literarischè Wärk beschribbè hèt.",🔎
511,Arosa,Arosa,Aroossä,TRUE,"Ds Taal chund vo Aroossä gäg Nordä dür ds Wälschtobel an di Lenggwis apper und gäid va dert i weschtlicher Richtig bis gä Malaadersch, waa s mit em Taal va Charwoolde zemmächund, das ischt zwäi Kilomeeter südöschtlich va Chuur.",🔎
,,,Langwyys,FALSE,"Über d Lücke vo dr Arflinafurgge goot e Bärgwääg zum Faninpass derdur und uf Langwyys übere, und vom Strassbärger Fürggli chunt men im Fondei äne taaluus uf Strassbäärg und Sapüün und taaly zum Durannapass, wo zwüsche Guntersch und em Tschilfigg lyt.",🔎
,,,Langwys,FALSE,"Ussert de Alpe Tarnutz und Duranna bruuche d Fiderscher au d Alp ""Steiner"" ob Langwys im Fondei; vo Fiderisch chunt me über d Duranna oder übers ""Straassbärger Fürggli"" dörthi.",🔎
512,Heilbronn,Haalbrunn,Hallbrunn,TRUE,"«Brunne» isch au en alti Bezeichnig für chlyni Gwässer, wo dervo a teil Oorte Fluernääme und Ortsnäämen abgleitet sind wie öppe bi Luuterbrunnen im Bärner Oberland und bi Brunne im Kanton Schwyz und bi der Stadt Hallbrunn.",🔎
,,,Sontheim,FALSE,"Novämber 1963 z Sontheim), isch e dytschi Unternämeri un Bolitiker (AfD).",🔎
,,,Haelbronn,TRUE,"Leabärg leid diräggd näaba-m Audobãdreiegg Sduagord-Leabärg (A8 Karlsrua – Ulm, A81 Sduagord – Haelbronn) ond håd zwåe åegene Ãschlusssdella, Leabärg-Osd ond Leabärg-Wäsd.",🔎
,,,Halbrunn,TRUE,De Negger flüsst witter a Halbrunn verbii und gegenöber vo Bad Wimpfe ninnt er de Kocher und d Joogst uuf.,🔎
513,Föderalismus,Föderalismus,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,föderalistischere,FALSE,"Wo dr Napoleon d Schwiiz 1803 mit dr Mediationsverfassig neu gordnet het, isch die zentralistischi Regierigswiis wiider zugunste von ere föderalistischere Form ufge worde.",🔎
,,,Föderalischte,FALSE,"""médiateur"") zwüsche de Schwizer Parteie vo de Unitarier und de Föderalischte gseh, won elei kei gmeinsami Staatsornig me gfunde hai.",🔎
,,,föderali,FALSE,Er verordnet drum de Schwiz wieder ä föderali Struktur.,🔎
,,,föderale,FALSE,Pakistan isch no dr Verfassuig vo 1973 e föderale Staat.,🔎
,,,federative,FALSE,"di Russisch Federation (oder sältener ""Russländischi Federation;"" russisch , , Transkription ') isch e federative Staat im nordeschtlige Eurasien un vu dr Flechi här dr grescht vu dr Erde.",🔎
,,,federàlìschta,FALSE,"Unser Land ìsch a elsassischa regionàlìschta Pàrtäi, wo-n-a federàlìschta un autonomìschta Politik bfìrwortet.",🔎
,,,föderativ,FALSE,"Si isch räin demokratisch, republikanisch und es Stuck wyt föderativ gsy.",🔎
,,,föderalistische,FALSE,Dytschland isch e föderalistische Staat z Mitteleuropa.,🔎
,,,föderalistischi,FALSE,"1848: D Mehrheit vo de liberale Kantön gründet dr hütig Bundesstaat, nachdem im Sonderbundschrieg die katholisch-konservative Kantön zwunge worde sind, ihri eigeständigi föderalistischi Politik ufzgee.",🔎
,,,föderaale Süsteem,FALSE,"In dr Strukduur vo dr Bundesrepublik Dütschland mit iirem föderaale Süsteem het d Bezäichnig ""Freistaat"" käi sonderrächtligi Bedütig, wil alli Länder vo dr Bundesrepublik die gliichi verfassigsrächtligi Stellig häi.",🔎
,,,federale,FALSE,"Somalia (Somali ""Soomaaliya""; ) oder Bundesrepublik Somalia isch e federale Staat im usserschte Oschte vu Afrika am Horn vu Afrika.",🔎
,,,Föderation,FALSE,"Er isch us Böhme, Mähre, Schlesie und de autonomen Regione vo der Slowakei und de Karpatenukraine bildet worde un isch e moderni Föderation gsi.",🔎
,,,föderalistisch,FALSE,"D Schwiz isch e Schtaat, wo als e föderalistisch organisierti direkti Demokratii funkzioniert.",🔎
514,Leukozyt,Löikozüt,wisse Bluetkörperli,FALSE,uf wisse Bluetkörperli cha mä sä liicht finde).,🔎
,,,wisse Bluedkerperle,FALSE,"Ussadäm bilde sich im roode Gnochemark d roode Bluedkerperle, d Bluedplättle un d wisse Bluedkerperle.",🔎
,,,wisse Bluetzälle,FALSE,"Antikörper wärde von er Klass vo wisse Bluetzälle, de Plasmazälle,broduziert uf e Reakzioon vo de B-Lymphozyt aane.",🔎
,,,Löikozüte,FALSE,"Si umfasse d B-Lümfozüte, d T-Lümfozüte und d NK-Zälle (natürlige Killerzälle) und ghööre zu de sognennte «wisse Bluetkörperli» (Löikozüte).",🔎
515,Zensuswahlrecht,Zensuswahlrecht,Zensuswahl,FALSE,"Nach dr unter Füehrig vo Preusse niedergschlagne Märzrevolution isch es 1851 e konstitutionelli Monarchie mit eme Parlamänt worde; dises isch mit Zensuswahl, z Preusse bsunders uusgeprägt als „Dreiklasse-Wahlrächt“, bsetzt worde.",🔎
,,,Zensuswaalrächt,TRUE,"1700 Elsässer Gäistligi si vo 1789 aa in d Schwiz und uf Dütschländ Die nöi bürgerlig Verfassig, wo d Menscherächt, s Rächt uf Brivatäigedum und e Zensuswaalrächt bostuliert het, het für s ganze Land gulte.",🔎
,,,Zensuswahlrächt,TRUE,"Dorum hai si gege s allgemeine Wahlrächt kämpft, wo si mit eme Zensuswahlrächt hai welle ersetze.",🔎
516,Mondfinsternis,Mondfinschternis,Mofinsternis,TRUE,"Bi ere Mofinsternis (lunare Eklipse), wo numme bi Vollmo ufträtte cha, stot d'Erde zwische Sunne un Mo.",🔎
,,,Moofinsternisse,FALSE,"Die geltet ebefalls as Planeete, womer aber nöd gsiet, aber d Sunefinsternisse und Moofinsternisse verursachet.",🔎
517,Wort,Wort,Wörter,FALSE,"Bym Buechschtabiere vo nöd eifache Wörter oder Eigenäme, insbsundrigs by Funk- und Fernschprächverbindige, grifft me zue Vermiidig vo Falschübermittlige uf s' Hilfsmittel vo de Buechschtabiertafle zrug: Wörter, wo d Afangsbuechschtabe für de gnannti Buechschtabe schtaht, ersetzed da d'einzelne Buechschtabe.",🔎
,,,Wöörter,FALSE,Sit der Uflaag vo anne 1893 het men im Duude zu vilne Wöörter no churzi etymologischi Erkläärige gsetzt.,🔎
,,,Werter,FALSE,"D Sproch bstoht us Werter un Sätz, si wäre E bsunderi Aart vo Werter sin d Nääme.",🔎
,,,Wortarte,FALSE,"Ganz gnau het er die Sprooch agluegt uund prezys und doch knapp alles beschribe und mit eidütige Uussage definiert, won er usegfunde het: wie me d Wortarte cha underscheide, weles d Wortschtämm und weles d Wortändige sind, wie me d Foneem und Morfeem bestimmt und wie s Sproochsischteem i alnen Einzelheite vo dr Syntax funkzioniert; die logische Begriff, won er bruucht het, sind sproochwüsseschaftlechi Wärchzüüg, wo bis hütt nid veraltet sind.",🔎
518,Regensberg,Rägischbèèrg,Rägeschbärg,TRUE,"Er verlauft vo Bade im Weschte, wo d Limet de Jura duet in ere Klus durschniide, bis uf Rägeschbärg un Tielschtoorf im Oschte.",🔎
,,,Rägischbëërg,TRUE,Im Jaar 1903 isch d Hochwacht vo de Gmäind Rägischbëërg zue Bopplisse choo.,🔎
519,Alte Masse und Gewichte (Schweiz),Alti Schwiizer Mäss und Gwicht,Auti Mass u Gwicht vor Schwyz,FALSE,"Johrhundert füre Lynewandhandu isch brucht worde ""(Lueg do derzue im Artiku: Auti Mass u Gwicht vor Schwyz).""",🔎
,,,alte Längimass,FALSE,"Wo 1877 die alte Längimass dur e Meter abglööst worde si, het d Zentraalbaan d Distanzbezäichnig vo iire Baanlinie gänderet.",🔎
,,,gschichtlige Mass- und Gwichteiheite,FALSE,"Die gschichtlige Mass- und Gwichteiheite aber si vo Kanton zu Kanton verschiide bliibe, bis 1877 s französische metrische System iigfüehrt worden isch.",🔎
,,,alte Mäss,FALSE,"E Massnahm wo dr Handel erliichderet het, isch d Metrisierig gsi, wo 1838 vo de meiste Kantön iigfüehrt worden isch und so die alte Mäss ufghobe het, aber erst 1851 si die Konkordats-Mäss für die ganzi Schwiz gsetzlig vorgschriibe worde.",🔎
520,Bezirk Pays-d’Enhaut,Bezirk Pays-d’Enhaut,Pays-d’Enhaut,FALSE,"Si fliesst zerst westwärts dur s waadtländische Pays-d’Enhaut, aschliessend noch Norde, dur s Greyerzerland – mit em Greyerzersee.",🔎
,,,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
521,Standardsprache,Standartsproch,Standardschprach,TRUE,"Mittelhochdüütsch bezeichnet kei Standardschprach (im Gegesatz zur Umgangsschprach), sondern isch als Gegebegriff zum Mittelniderdüütsche z verschtah und umfasst demnach d Schprache vo allne mitteldüütsche (Thüringisch, Hessisch, Rhyfränkisch) und oberdüütsche Regione (Alemannisch, Bayrisch).",🔎
,,,standardsprochlige,FALSE,"Also kenn e Dialäktdichter alles erreiche, was aü e standardsprochlige Kolleg ka zwinge.",🔎
,,,Schtandardschpraach,TRUE,"Vergliich di verschiedene Forme vo ""essen"": Vergliiche di verschiedene Forme vo ""treffen"": Das für d Rechtschriibregle zur Schriibig vo dopplete Konsonantebuechschtabe zentrali Kriterium vo dr Vokallängi isch vor allem i dr Diskussion um d Darschtellig vo dr ß-Regle immer wieder als problematisch bezeichnet worde, wil d Vokallängi i verschiedene Teile vom düütsche Schpraachgebiet nöd mit de Verhältnis i dr Schtandardschpraach überiischtimmt (z.",🔎
,,,Hochditsch,FALSE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
,,,Standardiirische,FALSE,"Vu Irischlerner wird jedoch zmindestens ufs staatliche Niveau hi erarbeitete und unterrichtete Standardiirische (""An Caighdeán Oifigiúil"", offiziell gültig sit 1948) gredet, vil vermischt mit emene erlernte Dialekt.",🔎
,,,Hoochtüütsch,FALSE,"Di offiziell Spraach isch Hoochtüütsch, aber me redt im grööschte Täil vom Kanton Züritüütsch, en hoochalemanische Dialäkt.",🔎
,,,Standardditsch,FALSE,"12 Sitte Rot un Wiss het bis in d 90er Johr ungfähr d Helfti vu dr Artikel uf Standardditsch gha, dr Räscht uf Franzesisch.",🔎
,,,Standardsprooch,TRUE,"Das isch zum ene groosse Däil s Resultat drvo, ass d Regierige uf em Festland wie au z Taiwan Hoochchinesisch as Standardsprooch vom Chinesische duurezusetze.",🔎
,,,Standarddütsche,FALSE,"Glych wi im Standarddütsche het jedes Subschtantiv im Alemannische nes inhärents Genus, u zwar entweder Maskulinum (Byspil: ""der Maa""), Femininum (Byspil: ""d Frou"") oder Neutrum (Byspil: ""ds Chind"").",🔎
,,,standardditschi,FALSE,"Dr Alsatia-Verlag het standardditschi, elsässischi un franzesischi Publikatione rüsbrocht.",🔎
,,,standardditsche,FALSE,"Wiä aü d Tabälle rächts zeigt, sin diä ""neije"" schwebische Diphthong nit identisch mit dr standardditsche, sondern hän do, wu dr Dialäkt no guet erhalte isch, e eigene Charakter.",🔎
,,,Standardsproch,TRUE,"Im Altgriächische hets johrhundertilang kei Standardsproch gha, d Dialäkt sin gegesittig verständlig gsii un hän sich hauptsächlig dur Luut (Phonetik) unterschiide.",🔎
,,,Standarddütsch,FALSE,"Jede Vokau bis ufe Schwa cha entweder läng sy oder churz, u zwar genau i der glyche Vokauqualität (nid wi im Standarddütsch, wo di länge Vokale bis ufen // viu gschlossniger sy aus di churze).",🔎
,,,Standardditsche,FALSE,"Drotz ass mer em-s nit asiiht, verdrittet ""wo"" in dr Biispiil, wu folge, e Nominativ oder e Akkusativ: Bim e Dativ-Bezug mueß dur e zuesätzlig Pronome im Dativ (zum Biispiil ""em, eren"") dittlig gmacht wäre, was gmeint isch: -*Do isch ""i"" (""ich"") üsgfalle; meglig, aber wenniger elegant, wär aü ""wun i n ere ..."" Mit Dativ-Bezug kenne aü diä Relativsätz üsgfiährt wäre, wu im Standardditsche e Relativpronome im Genitiv (dessen, deren) hän: Dr Bezug ka au dur e Präposition mit Dativ härgstellt wäre: Gmischti Biispiil, in Glammere s standarddisch Relativpronome: Temporale Aschluss mit wo.",🔎
,,,Standardtüütsch,FALSE,Di mäischten Artikel sind uf Standardtüütsch gschribe.,🔎
,,,standardditsch,FALSE,"Uf d standardditsch un uf d franzesisch Dichtung un ihre Theater het drgege dr Staat, wu grad gherrscht het, kenne große Iifluss nämme – d Bildung in dr Staatssproche wird schliäßlig vum Staat bsorgt.",🔎
,,,standardditschem,FALSE,"Friili kunnt in s Burtes Dichtig d Sproch nit alliwiil eso drhär, wiä si s eifach Volk gschwätzt het; dr het etligi neiji Werter üsdänkt, aber noch alemannischem un nit no standardditschem Vorbild.",🔎
,,,Standardsprach,TRUE,E Vorussetzig für ne normierti Rächtschrybig isch e Standardsprach.,🔎
,,,Standardsprooche,TRUE,"Hindustani isch d Bezäichnig von ere nordindische Sprooch, wo sich us ere d Standardsprooche Hindi, Urdu und Fidschi-Hindustani entwigglet häi.",🔎
522,Heiliges Land,S Häilige Land,Heilige Land,TRUE,"1267 het sich dr Nachmanides im Heilige Land niiderglo und brobiert, die jüdische Gmeinde nach de Zerschdörige, wo d Chrüzzüg und d Tataren-Invasione agrichtet hai, widr neu ufzbaue.",🔎
,,,Häiligs Land,TRUE,"Hüte wird für das Gebiet vilmol dr Naame ""Häiligs Land"" (hebräisch ארץ הקודש) brucht.",🔎
,,,Häilige Land,TRUE,"Im ene Brief, wo d Chrüzfaarer überchoo häi z lääse, het sich dr Alexios usdrücklig vo de latiinische Erooberer vom Häilige Land distanziert.",🔎
,,,Hailige Land,TRUE,"De Biiname wo si trait, verwiist uf de Ort Magdala (Migdal) am Weschtufer vom See Genezareth im Hailige Land.",🔎
523,Zeitzone,Zitzone,Ziitzone,TRUE,"D Uhrziit - in Abhängigkeit vo dr Ortslaag (lueg bi: Ziitzone) - wird vo Mitternacht, em Aafang vom Tag, gmesse.",🔎
,,,Zytzone,TRUE,"Dr kontinäntal Dail vu Brasilie lyt in zwoo Zytzone, e Dail vorglagereti Insle ghere zuen ere dritte.",🔎
,,,Zytzonen,FALSE,"Russland isch in nyyn Zytzonen yydailt (vu UTC+3 bis UTC+12), doderby giltet syter anne 2011 im ganze Land s ganz Johr d Summerzyt.",🔎
,,,Zitzoone,TRUE,richtet sich meer oder weniger noch em Stand vo dr Sunne und d Staate reegle sä äihäitlig innerhalb vo gwüsse Zitzoone.,🔎
524,Stettin,Stettin,Stettyn,TRUE,"Könnigsbärg), Danzig, Gdynia, Stettyn, Świnoujście (ehem.",🔎
,,,Finkewalde,FALSE,Im Johr 1935 het er d Leitig vom Predigerseminar vo de Bekennende Chile z Finkewalde übernoh.,🔎
525,Fehraltorf,Feeraltoorf,Feeraltorf,TRUE,"Im Nordwescht gärnzt Froidwyl a Feeraltorf, im Südweschtä a Wermätswil, im Süde uf dä andärä Sytä vom Wald ännät dä Autobahn a Chirchuschtär und Winikä-Gschwadär, im Südoschtä a Werrikä, im Oschtä a Nänikä und im Nordoschtä a Volki.",🔎
,,,Feraltdorf,TRUE,Im Norde liit Volketswil und en chline Zipfel vo Feraltdorf.,🔎
526,Riemenstalden,Riemestalde,Riemestaldä,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Birglà sind Ättighüüsä, Alteref, Flielä, Sisìgä, d schwyzer Gmeinde Riemestaldä und Muetithal, und wider im Ürnerland Unterschächä, Spirìgä und Schaateref.",🔎
,,,Riemenstaldner Tal,FALSE,"Im Innere vu dr Gebirgsgruppe het s Dal vu dr Minschter, Sihltal, Dal vu dr Wägitaler Aa, Oberseetal, Klöntal, Bisital, Riemenstaldner Tal, Muotatal, s Dal vu dr Steiner Aa un vu dr Biber, Alptal mit dr Ortschafte Muotathal, Schwyz, Goldau, Steine, Sattel, Rothethurm, Äisele, am Rand Pfäffike, Niderurne, Näfels, Glaris, Linthal, Altdorf, Brunne, Gersau, Vitznau, Weggis, Zug un Wädischwil, wu zum Kantoin Züri ghert.",🔎
527,Schlacht von Zülpich,Schlacht vo Zülpich,Schlacht vu Zülpich,TRUE,"D Alamanne verliere d Schlacht vu Zülpich gege d Franke underem <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Schlacht bi Zülpich,TRUE,"Noch de verlustriiche Schlacht bi Zülpich isch de nördlich Tail vo de Alemanne under di fränkischi Macht vo de Merowinger choo, wääred de südlich Tail spötistens 506 under d Schutzherrschaft vom ostgotische König Theoderich em Groosse cho isch.",🔎
,,,Schlacht vun Zülpich,TRUE,"Di erscht Ditig waar üs dr Sicht vun de Lit vun de rachte Rhin-Site, di zweit (wohrschinlicher) daat d Lit meine, wo noo dr Néderlàà vun de Àlemànne gage d Frànke én dr Schlacht vun Zülpich 496 uf dr lingge Rhin-Site àngsidlet wore sin.",🔎
528,Feuer,Füür,füür,FALSE,Chinder und Erwaggseni veraastalte Picknick und versammle sich um Lagerfüür.,🔎
,,,Feur,TRUE,"Weil ma, bsondr zom Kocha ond Brota ebbes brauch, wo drmid ma ebbes mid Feur gara kaa ohne s z vrbrenna, hod s des scho bal nach em Gebrauch vom Feur aagfaanga z endwiggla.",🔎
,,,Fyr,TRUE,Us Naturschutzgrind isch au meischt s Aazinde vun Fyr un d Benutzung vun Seife un Shampoo verbotte.,🔎
,,,Füèr,TRUE,Dè Aabligg vo Wasserdampf isch dè Menschè sit dè Nutzbarmachig vom Füèr bekannt; er isch mee odder wènniger unbeabsichtigt bim Kochè odder bim Löschè vo dè Füèrschtellè mit Wasser entschtandè.,🔎
529,Kloster Hermetschwil,Chloschter Hermetschwiil,Hermetschwyl,FALSE,"Si chunt under Brugge vo de Autobaan und vo de Ysebaan dure, zum Flachsee bi Roddeschwyl und under em Chlooschter Hermetschwyl dure, und derno flüsst si a de alte Stedtli Brämgarte und Melige verby, bis si zletscht im Schwiizer Wasserschloss bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang i d Aare mündet.",🔎
,,,Hermetschwil,FALSE,Fahr und Hermetschwil) wider dörfe uftue.,🔎
530,Dschingis Khan,Dschingis Khan,Dschinghis Khan,TRUE,"S Land isch vo verschidene Länder bsetzt gsi, wie zum Biischpil em Persische Riich, em Mongoleriich vom Dschinghis Khan, oder em Riich vom Alexander em Groosse.",🔎
,,,Dschingis-Khan,FALSE,"Denn si si ins Gebiet cho, wo die Goldigi Horde gherrscht het, und und häi öbbe e Joor lang in dr Nööchi vom Dschingis-Khan sim Änkel Berke Khan an dr Wolga gläbt.",🔎
531,Europäische Zwergstaaten,Europäischi Zwergstaate (Chliistaate),Europäischa Zwärgschtaata,TRUE,"S Land bedeckt eppa a Flähi vo 160,477 Quadratkilometr und ischt damet dr sechschtklinschte Schtaat vor Erda, dr viertklinschte Schtaat z Europa und ghört natürleg o zo da Europäischa Zwärgschtaata.",🔎
,,,Europäische Zwärgstaate,TRUE,September 1964 vo Großbritannien unabhängig worde und ghört zu de Europäische Zwärgstaate.,🔎
,,,Zwergstaat z Europa,FALSE,Andorra isch e unabhängige Zwergstaat z Europa und befindet sich i dä östliche Pyrenäen zwüsche Spanie (Katalonie) und Frankriich (Pyrénées-Orientales).,🔎
,,,Zwärgstaate z Europa,FALSE,Monaco ghört zu de Zwärgstaate z Europa.,🔎
532,Nördlinger Ries,Ries,Nerdlenger Riis,FALSE,S Steinheimer Becka ond s Nerdlenger Riis send Krater vo-ma friahener Meteroida-Eischlag.,🔎
,,,Rias,TRUE,"Meggesa leit en dr Blanongsregion Augschburg am Nordrand vom Rias, sidlich vom Gänsbach, eme Zuafluss vo dr Wörnitz.",🔎
,,,Riis,TRUE,"Uf große Plantage hän farbigi Sklave Bauele, Riis, Tabak u.ä.",🔎
,,,Nerdlenger Ries,FALSE,S good vùm Nerdlenger Ries im Noorde bis zem bairische Allgai im Siide.,🔎
,,,Nearler Rias,FALSE,Nearle leit em Nearler Rias en dr Blanongsregion Augschburg.,🔎
,,,Nerdlengr Riis,FALSE,"Se ischt rond 220 Kilometr lang, 40 Kilometr broid ond vorlauft vo Sidweschda, wo d ôôgrenzend Baar d'Alb vom Schwarzwald drennt, nôch Nordoschda bis hender de boirisch Grenz zom Nerdlengr Riis.",🔎
,,,Nördlinger Riis,FALSE,Dr amerikanisch Geolog un Astronom Eugene Shoemaker het no in dr 1960er Johre s'Nördlinger Riis zwifelsfrei as e Ischlagskrater erchläre chänne un inzwische sin Ischlagskrater als geologischi Phänomene au uf dr Erde allgmein akzeptiert.,🔎
533,Arabische Sprache,Arabischi Sprooch,àrààwischa,FALSE,"""), äältra Schriibwiis ""Rigjl Kentaurus"", schtàmmt vum àrààwischa Sàtz ""Rijl Qantūris"" (odd’r ""Rijl al-Qantūris;"" ) un bediitet „Füass vum Käntàuir“.",🔎
,,,arabische,FALSE,"Die arabische Gschichtschryber, wie öpe dr al-Idrisi im 12.",🔎
,,,arabische Sproch,TRUE,S arabisch Alphabet isch e Alphabet wo zum schrybe vur arabische Sproch un viili andri Sproche bruucht wird.,🔎
,,,àràwisch,FALSE,"""Tamurt n Iqbayliyen"", Tifinagh-Schrìft: ; àràwisch DMG ""Minṭaqat al-Qabāʾil"" „Geejend vu da Volksschtamm“) ìsch d’ Regioon ìm Noorda vum Àlgeria, wu d’ Mehrhait vu dr Beväälkerung vum Volksschtàmm vu da Kabyla labt, un wu maa vor àllem d’ Berberschprooch Kabylisch reedet.",🔎
,,,arabisiert,FALSE,"Alexandria oder Alexandrie (, noch em Alexander em Grosse; arabisiert الإسكندرية - al-Iskandariyya) isch e Hafestadt an dr Mittelmeerküste vo Ägypte und Hauptstadt vom Gouvernemänt mit em gliiche Name.",🔎
,,,arabisch,FALSE,"Das (au ""der"") Azimut (vo arabisch ""as-sumut"" - ""die Wege"", Plural vo ""asamt"": ""der Weg"") isch die uf Nordä bezogeni horizontali Richtig zumene Gschtirn oder zumene Punkt uf der Erdoberflächi.",🔎
,,,Arabische,FALSE,"Dr semitischi Buechschtabe isch für // gschtande, wi no hütt im Arabische.",🔎
,,,hocharabisch,FALSE,"Dè arabische Namè السويس wörd hocharabisch ""as-Suwais"", ägiptisch ""es-Swēs"" uusgschprochè (wobi mo s ""w"" „änglisch“ – also als konsonantischs u – uusschprèchè duèt).",🔎
,,,arab,FALSE,Ägypte (arab.,🔎
,,,arabisch Sproch,TRUE,S Änglisch isch au no dr Unabhängigkait vum Verainigte Chenigrych anne 1965 offiziälli Amtssproch blibe un hite au di am meeschte brucht Schriftsproch Di arabisch Sproch isch im Gambia-Dal en alti Schriftsproch.,🔎
,,,hocharabische,FALSE,"S dütsche Wort ""Moschee"" chunnt vonere nordafrikanische Form vom hocharabische مسجد - ""masdschid"", z Ägypte ""masgid"", und maint »Ort vo dr Niiderwärfig« (zum Bätte).",🔎
,,,Arabischi Sproch,TRUE,D Arabischi Sproch oder au s Inuktitut (d Sproch vo de Inuit-Eskimo) hen en Vokalsyschtem vo 3 Churz- un 3 Langvokal.,🔎
,,,Hocharabisch,FALSE,"S Ǧīm stoot im kalssische Hocharabisch för di stimmhaft postalveolare Affrikat (IPA //) und werd wie s Hochtütsch ""dsch"" i ""Dschungel"" oder wie s ""j"" im Englische ""jungle"" usgsproche.",🔎
,,,arabischi,FALSE,"Über de Umweg vum Spanische sin au vili arabischi Wörter entlehnt wore, wie zum Byspil ""admiral"" (أميرالبحار, ""amīr al-bihār"", Kommandant vo de See) oder ""mattress"" (مطرح ""matrah"").",🔎
,,,araabische Sprooch,TRUE,"Es git meereri Kriterie, zum z Definiere, wär zur araabische Wält ghöört: d Dominanz vo dr araabische Sprooch (spróochligs Kriterium), dr Iifluss vom Islam (religiööses Kriterium) und schliesslig d Mitgliidschaft in dr Arabische Liga (politischs Kriterium).",🔎
,,,arabischi Sprooch,FALSE,"Dr Äigenaame vo dr Sprooch isch in dr Sassanidezit Pārsīk oder Pārsīg gsi und sit dr arabisch-islamische Eroberig vo Persie Fārsī (; wil die arabischi Sprooch dr ""p""-Lut nit kennt bzw.",🔎
,,,àrààwerisch,FALSE,D’ Maya Diab (àrààwerisch ; * 12.,🔎
,,,àrààwisch,FALSE,"S’ Adrar des Ifoghas odd’r Adrar des Iforas (; Tifinagh: ⴰⴷⵔⴰⵔ ⵏ ⵉⴼⵓⵖⴰⵙ ""Adagh-n-Ifoghas"", àrààwisch ), àui Ifoghas-Gebìrg odd’r aifàch Adagh gnännt, ìsch a Gebìrgsmàssiiv ìn dr Sahara, wo 250.000 Kwàdrààtkilomääter umfàsst.",🔎
,,,araabische,FALSE,"Biischpeeli: S'Woort ""kitabu"" chomt fòm araabische ""kitāb"" (Buèch).",🔎
,,,arabischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,arabischsproochigi,FALSE,1988 het er as dr erst arabischsproochigi Autor dr Nobelbriis für Litratuur überchoo.,🔎
,,,Arabischen,FALSE,"Si wärde au mit em chinesische Naame „""Ye-ta""“ bezäichnet, mit em Middelpersische ""„Heftal“"" und em Arabischen „""Haital""“.",🔎
,,,arabischi Dialäkt,FALSE,"Näbe Dytsch, Änglisch, Franzesisch, Spanisch un Italienisch het er au sibe arabischi Dialäkt gschwätzt.",🔎
,,,Hocharabische,FALSE,"Um de //-Luut schrybe z kinne wo im Hocharabische nit vorkommt, isch im persische Alphabet de Buechschtab Pe usm Ba entwickelt worre.",🔎
,,,Àrààwisch,FALSE,"Dr Rizvi hàt fliassend Urdu, Punjabi, Àrààwisch un persisch gredd.",🔎
,,,Arabisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,klassisch-arabischi,FALSE,Sini klassisch-arabischi Entsprächig isch s ح.,🔎
534,Großbritannien,Grossbritannien,Großbritannie,TRUE,"Di änglischi Sprooch (änglisch: ""English"") isch e Sprooch, wo us England chunnt, un hüt als Muettersprooch unter andrem z Großbritannie, Nordamerika, Südafrika, Irland, Auschtralie und Neuseeland gschwätzt wird.",🔎
,,,britischi,FALSE,1941 isch dr Vatter wärend em Zwäite Wältchrieg im Kampf gege britischi Druppe ums Läbe koo.,🔎
,,,Briite,FALSE,"45 Brozänt vu de Iiwohner sin Usländer, devuu rund 80.000 Portugiise, 28.500 Franzose, 19.400 Italiäner, 16.700 Belgier, 12.000 Dütschi, 5.300 Briite un 3.900 Holländer.",🔎
,,,Großbritanniè,TRUE,"Dè Bellfront stammt us èm westeuropäischè Ruum (Frankrych, Benelux-Staatè, Iberischi Halbinslè un vo allem Großbritanniè).",🔎
,,,Brite,FALSE,"Dementsprechend het mer in dr DDR zwische Berlin un Westberlin (fer die drei Westsektore vu dr Franzose, Brite un Amerikaner) underschide, wogege mer in Westberlin un in dr alde Bundesrepublik Dytschland zwische Berlin (West) un Ostberlin underschide het.",🔎
,,,Engländer,FALSE,De Hinduismus isch erst dör Kolonialherrschaft vo de Engländer öber Indie im Weste bikannt wore.,🔎
,,,Britische Mandatsgebiet,FALSE,"Dr Name isch in dr moderne Ziit erscht 1922 widr uufcho, für zum s Britische Mandatsgebiet z bezeichne.",🔎
,,,Groaßbritannia,TRUE,"Juni 1969 z London, Groaßbritannia; uf d Wält choo as ""Frances Ethel Gumm"", isch en amerikanischi Filmschauschbiilere und Sängere gsi.",🔎
,,,Britannie,FALSE,"Entschaidend för d Usbraitig vom Wicca z England isch under anderem gsii, as z Britannie 1951 mitem ""Fraudulent Mediums Act"" ane 1951 magischi Handlige vo Ainzelpersone legalisiert wore sind, solang si niemertem schadit.",🔎
,,,britische,FALSE,"März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii.",🔎
,,,Groossbritannie,TRUE,"Wu Frankrych un Groossbritannie dr Armenier e sälbschtändige Staat z Oschtanatolie versproche ghaa hän, het di osmanisch Regierig unter dr Jungtirke ne Schwechig vu ihre territorialen Integritet gferchet.",🔎
,,,Grossbrittanie,TRUE,"Wil au Grossbrittanie schtarch z Oschtafrika, bsunders z Kenia, isch engagiert gsi, het me in eme Vertrag vom 29.",🔎
535,Kloster Bellelay,Chloschter Bellelay,Chlooschter Bellelay,TRUE,Dr Ort het em Chlooschter Bellelay ghört.,🔎
,,,Bellelay,FALSE,Urban und Bellelay häi Musterschuele ufbaut und sich dr Usbildig vo Leerchreft und em Uusegee vo Leermiddel gwidmet.,🔎
,,,Prämonstratenserabtei Bellelay,FALSE,"S Stedtli La Neuveville und d Propstei Moutier-Grandval si mit Bärn verburgrächtet gsi, d Prämonstratenserabtei Bellelay und s Chorherrestift Moutier-Grandval mit Sitz z Dälsbärg si mit dr Stadt Soledurn verbündet gsi.",🔎
536,Nashörner,Naashörner,Nashorn,FALSE,"Vil Nationalpark sin d Heimet vu dr afrikanische „Big Five“, dr fimf große Sugedierarte: Leeb, Leopard, Biffel, Elifant un Nashorn.",🔎
,,,Nasherner,TRUE,"D Fauna vu Angola isch arg vylfältig, zum Byschpel het s Elifante, Flusspfärd, Geparde, Gnu, Krokodil, Strauße, Nasherner un Zebra.",🔎
537,Höchstalemannisch,Hegschtalemannisch,heeggschtalemannischu,FALSE,Wallisertitsch isch dr Dialäkt va nu Tiitschschwiizer im Kanton Wallis; är gcheert zer heeggschtalemannischu Dialäktgruppu.,🔎
,,,Hööchschtalemanisch,TRUE,Au em Henzen syni Habilitazioonsschrift über d Abschwëchig von Naachtoonwokaal im Hööchschtalemanisch (1929 usechoo) isch gchäntnisrych gschribe gsy.,🔎
,,,Höchstalemannische,FALSE,"Allerdings het sich d Extremverschiebig zu /f-/ nöd chöne halte, aber d Extremverschiebig zu /ch-/ isch hüt e Merkmool (k/ch-Lini) vom Hooch- und Höchstalemannische.",🔎
,,,hegschdalemanische,FALSE,"S Siidwalserisch oder s ""ännetbirgisch Walserdytsch,"" wie dr Paul Zinsli gsäit hed, isch e Uusdrùg fir di hegschdalemanische Dialägd, wù in dr Walsergmaine z Italie ùn im Tessin gschwäzd wääre.",🔎
,,,Höggstalemannisch,TRUE,"Zum Südalemannische zelt mä mäistens s Hochalemannisch und s Höggstalemannisch, das häisst fast alli alemannische Dialäkt, wo südlig vo dr Isoglosse k/ch (k/ch-Linie) gschwätzt wärde.",🔎
,,,alemannische,FALSE,"Au wenn s'Französische z'Strossburi mittlerwyle dominiert, so sin doch in de Näme vo de Quartier die alte alemannische Bezeichnige erhalte bliibe: Bispil: Krutenau (Ort des Krautes), Koenigshoffen (Königshofen), Meinau (Meine Aue), Robertsau (Ruprechtsau), Neudorf, Neuhof, Kronenbourg (Kronenburg).",🔎
,,,höchschtalemannisch,FALSE,Z Greppe redt me scho s höchschtalemannisch Schwyzerisch.,🔎
,,,Höchschtalemannisch,TRUE,"D Tielekt vom Förschtetum Liechteschtää chöned i drai Tielekt glideret were, wa scho dütli im Landesname zom Uusdruck chunnt:  S Unter- und s Oberländische wered zum Nideralemannische oder Bodeseealemannische grechnet und sind erchennbar as im Wortaafang /k/ nöd verschoben isch (Khua), s Walsertütsch ghört natüürli zum Höchschtalemannisch mit Verschiebig (Chua).",🔎
,,,Hööjschtalemannisch,TRUE,De seislertüütsch Tialäkt va Santòòni ghöört zum Hööjschtalemannisch.,🔎
,,,hööchschtalemanischi,FALSE,"Scho bald sind aber Aarbeten über hööchschtalemanischi und süüdbairischi Tialäkt usechoo – e paar wenig häts au scho vorane ggëë –, wo e ganzi Räie vo Wokaal im Uusluut prësëntiert händ, wo nach de Luutgsetz vo de Junggramatiker gaar nüme hetted tërffe daa sy, wän s vo churzen althoochtüütsche Wokaal abstamed.",🔎
,,,Höuchschtalemannisch,TRUE,De Tieläkt vu Chüsnach ghöört zum Höuchschtalemannisch.,🔎
,,,hööchschtalemanisch,FALSE,"Das d Elise Wipf iri Aarbet über di hööchschtalemanisch Mundaart vo Vischpertäärbinu gschribe hät, hät zwee Gründ ghaa: Wil de Baachme für syni Reihe «Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik» di ganz Tüütschschwyyz hät welen abtecke, isch s Walis käi Zuefallswaal gsyy, und es hät müesen es Oort syy, wo nanig von groosse Turischteströöm überfluetet gsyy isch.",🔎
,,,höchschtalemannische,FALSE,"Z Zärmatt rede di Yhäimische en Tialäkt vom Walliserdütsch, wo zu de höchschtalemannische Sprooche ghört.",🔎
,,,hegschdalemanisch,FALSE,S Saleytitsch isch dr hegschdalemanisch Dialäkt vù Saley (ital.,🔎
,,,höchstalemannisch,FALSE,Nu uf Dimülsch redt mo s höchstalemannisch Walsertüütsch.,🔎
,,,heggtschalemannisch,FALSE,Dr heggtschalemannisch Tialäkt va Baltschieder gcheert zen weschtlichu Tialäktu vam Wallisertiitsch.,🔎
,,,Högstalemannische,TRUE,"Eren Dialäkt, s Walliserdütsch, ghört zum Högstalemannische.",🔎
,,,hööchschtalemannisch,FALSE,Em Winteler syni Dissertazioon über di hööchschtalemannisch Mundaart von Döörffer am Chirezerbëërg isch di eerscht foneetisch äxakt Bischrybig vomenen Oortstieläkt gsy.,🔎
,,,hekschtalemannisch,FALSE,Dr hekschtalemannisch Dialäkt vo Alteref ghert zue dr Untere Ryysstaler Mundart.,🔎
,,,Heechschtalemannisch,TRUE,Dr Tialäkt vu Stans gheerd zum Heechschtalemannisch.,🔎
,,,Höjstalemannisch,TRUE,"D Mundart vo Güfersch kört zum Seislerdütsche, wo zum Höjstalemannische zeut chunt.",🔎
,,,Hööchschtalemannisch,TRUE,De Tieläkt vo Choom liit im Übergangsberiich vom Hoochalemannisch zum Hööchschtalemannisch.,🔎
,,,heegschtalemannische Dialäkt,FALSE,"Im Oberwallis (im Oschtu va Siders, französisch ""Sierre"") redut mu Wallisertiitsch, en heegschtalemannische Dialäkt, im Unnerwallis (im Weschtu vam Pfyywaald) redut mu Französisch oder wie mu öi seit «Wälsch».",🔎
,,,alemannische Spraach,FALSE,"Z Düdinge redt mu a Tialäkt vo de alemannische Spraach, s Seislertütsch, wo iini vo de Dütschfryburger Mundarte isch.",🔎
,,,Hegschtalemannischen,TRUE,Dialäkta vom Bärner Oberland gheeren zum Hegschtalemannischen.,🔎
,,,heggschtalemannisch,FALSE,"Im Geegesatz zue den allermaischte andere dytschschwyzer Dialäggt isch s dradizionell Baaseldytsch Niideralemannisch (mit Usnaam vo de Diäläggt am Rhy im Kanton Sanggalle, z Chur un wenige andere Ort im Bindner Land sin die andere Schwyzer Dialäggt hooch- oder heggschtalemannisch).",🔎
,,,hööchschtalemanische,FALSE,"Für «Lawine» gits i de hööchschtalemanische Mundaarte und dëne hoochalemanische, wo au i hööchen und gëëche Gägete gredt wëërded, e ganzi Räie Tialäktvariante.",🔎
,,,heegschtalemannisch,FALSE,Dr heegschtalemannisch Dialäkt va Vìschp gcheert ze weschtlichu Dialäkta vam Wallisertitschu.,🔎
538,Internet,Internet,Online,FALSE,"Z Wettige gits es Online-Nochrichteportal mit Nochrichte (fascht) nume us de Gmeind, d Wettiger Nochrichte.",🔎
,,,online,FALSE,"Sid 2010, wo d XING SE d Firma ""amiando"" gchauft het, ghört dere ihres Gschäft als online-Ticket-Händler au derzue; es isch hüt dr düütsch Dienscht ""XING EVENTS"".",🔎
,,,Webplattform,FALSE,"E nöii „Webplattform“ zum Dialäkt isch entstande – lueg da dezue: ""Mundartforum"".",🔎
,,,Websyten,FALSE,"Anne 2015 het s kantonale Amt für Migrazioon en eigeti Websyten uuftoo, wo «hello-Aargau.ch» heisst und Sache in drizää Sprooche bringt.",🔎
,,,Netz,FALSE,"Hüt gits s Wöörterbuech nüme nu i Buechform, sondern au digitaal im Netz, di äinzelne Bidüütige chönd tank eme digitaale Semantikregischter ringer naagschlage wëërde, es git en imformatyvi Homepage, d Redakzioon chunt i de Zytig, am Raadio und im Fërnsee z Woort, isch uf ""Facebook"" presänt und schaffet wyter a de Digitalisierig vom Wëërch.",🔎
,,,Indrned,TRUE,"Zwar isch en dr Zeid vom Fernseha ond em Indrned d Ausbroidong nemme so oifach, abr s geid se no emmr.",🔎
,,,Ìnternet,TRUE,Johra hàt sìch s Ìnternet entwìckelt.,🔎
539,Mittelalter,Mittlaltär,Middelalder,TRUE,Dr Ifluss vum Chloster St. Galle iber Ebringe sott währendem gsamte Middelalder un dr früehe Neizitt bis zue dr vu Napoleon veralosste Säkularisation anno 1806 besto blibe.,🔎
,,,Middlaldor,TRUE,D´Gschiichd vo dor Stadd gåd bis ens Middlaldor zrugg.,🔎
,,,Midduouter,TRUE,Uf emene Felssporn über dr Seise isch im Midduouter sid em 12.,🔎
,,,Früèmittelalter,FALSE,Im Früèmittelalter isch sèlli Landschaft dè Oschtè vum Waldsassègau gsi.,🔎
,,,Mittlalter,TRUE,"Obwohl s'Funkafür und d'Hexaverbrennung im Mittlalter ziemli ähnliche Bilder sind, hond se nix mitanandr zum toa.",🔎
,,,friemittelalterligi,FALSE,D Alemanne oder Alamanne (; ahd. Alaman) sin e antiki un friemittelalterligi Stammesgruppe us em germanische Kulturchreis gsi.,🔎
,,,Mittelaalter,TRUE,Z Skandinavie hot me im hohe Mittelaalter punktierte Rune entwicklet und dert sind Rune i mänge ländliche Gegende no bis i s 19.,🔎
,,,Spõtmittelaalter,FALSE,Durch d Wärch vo Plinius im Älterè isch sèll Wǜssè bis is Spõtmittelaalter übberliferèt.,🔎
,,,Früähmittlaltär,FALSE,Und schpetschtens innär Mitti vam sägschtu Jahrhunnärt het in der Region z Früähmittlaltär agfangu.,🔎
,,,Früehmittelalter,FALSE,Es isch d Epoche vom Übergang zwüsched dr Schpaatantike und em Früehmittelalter.,🔎
,,,Früemidduauter,FALSE,"Bi de archäologische Ungersuechige ufem Trassee vor «Bahn 2000» z Langeten-Ungerhard het men e Fridhof gfunde, wo vor Iisezyt bis is Früemidduauter, auso währet 1500 Johr, gäng wider isch bruucht worde.",🔎
,,,Früeje Middelalter,FALSE,Im Früeje Middelalter het s zerst die merowingischi und die insulaari Buechmoolerei vo Irland und Ängland gee.,🔎
,,,Hochmittelaalter,FALSE,Èrscht im Hochmittelaalter sin z Europa widder Sägèmüllènè urkundlich z erfassè.,🔎
,,,Hochmittelalter,FALSE,"Im Hochmittelalter hänn d'Franzose um s Gebiet gchämpft, während de Bapscht z Mittelitalie e Machtposition erreicht hät.",🔎
,,,Middlalder,TRUE,"Jôhrhundärdd állmäälî vunanandá diffäränzierändá Sprôchá im Middlalder isch ""dönsk tunga"" (wéérdlî: Dänisché Zung) gwä.",🔎
,,,Mittùaùter,TRUE,Ds Mittùaùter (500 bis 1500) isch z Weschtöyroopa präägt gsyy vo der Aumacht vo der katholische Chiùche – im religyööse Läbe wy im Schtaat.,🔎
,,,Mìttelàlter,TRUE,Scho ìm Mìttelàlter hàt's do Zersteerunga gaa.,🔎
,,,Midelalder,TRUE,S Maietal hed scho im Midelalder zue dr Vogtei (Pieve) Locarno ghèèrd.,🔎
,,,Früehmittlalta,FALSE,"), im Früehmittlalta zum Heiliga Römischa Riich vom Karl em Große, danoch zum Dütscha Riich (eppa 925) kört und sind denn untarm Phillip em Guete (1419 – 1467) als Burgundische Niderlande zum Burgundischa Riich zällt wora.",🔎
,,,Middelaltr,TRUE,"Scho d Römer hend dä Wääg bruucht vom grosse Landguet, wo me z Zofige gfunde het, uf Vindonissa abe; do isch den sid em Middelaltr di alti Landstrooss vo Züri uf Bärn und a Gämfersee dure ggange; i der neue Zyt isch das d Houptstrooss Nummere 1 vo dr Schwiiz, wo no hüt der steil Stutz übere Strigel muess nää; dezue ane sind im 19.",🔎
,,,Spootmittelaalter,FALSE,Im Spootmittelaalter isch s Gricht Bichwil under de Edle vo Eppeberg gstande.,🔎
,,,Spôtmittelaalter,FALSE,Diè bürgerlichi Familliè Schad vo Radegg hèt sich im Spôtmittelaalter z Schaffuusè nidderglõ.,🔎
,,,Schbootmiddelalter,FALSE,Dr Jan van Eyck (* um 1390 z Maaseik; † 1441 z Brügge) isch e fläämische Mooler im Schbootmiddelalter gsi.,🔎
,,,middelalterliche,FALSE,"D Burg Schidbärg isch hüt nur no en Ruiine, wo von ere middelalterliche Burg i dr Gmaind Sagens im Kanton Graubünde übrig bliben isch.",🔎
,,,Früemiddelalter,FALSE,"D Exarchat si im Früemiddelalter verschwunde, wo die byzantinisch Herrschaft im Weste zämmebroche isch: 697/98 isch Karthago an d Araber gfalle, und 751 häi d Langobarde Ravenna eroberet.",🔎
,,,Spootmittelalter,FALSE,"Dr Niklaus Franz vo Bachma het die rote Armbinde mit em wiisse Schwiizerchrüz iigfüehrt, wo sit em Spootmittelalter in Vergässeheit grooten isch.",🔎
,,,middelalterligi,FALSE,Johrhundert zsämme mit dr Renaissance und dr Reformation im weschdlige Europa die middelalterligi Läbesaschauig abglöst und d Neuzit iigleitet het.,🔎
,,,Spòtmittelaalter,FALSE,"Well èrscht ab èm Spòtmittelaalter sicheri schriftlichi Quällè für dè Ortsnammè „Horrè“ un „Lütisloh“ (= Horrèmer Hööf) vorligè duèn, cha übber d Besidlig vo dè Gmarkung nu spekulyrt wörrè: Voeinzelti Boddèfünd, wiè zum Byschpill dè Fund von èrè spòtrömischè Zwibbelchnopffiblè bi Horrè, machèd è Uussaag für è Besidelig i dè vor- un früègschichtlichè Zit.",🔎
,,,mittelalterligi,FALSE,"Anderi mittelalterligi Institutione wie d Gilde si abgschafft worde, vor allem wil si sich as Monopol benoh hai, oder Priis- und Lohnkontrolle.",🔎
,,,Schpätmittelalter,FALSE,Landsknächte sind nach em Niidergang vom Rittertum im Schpätmittelalter angworbni Chriegsknächte gsii.,🔎
,,,Mettelalter,TRUE,"Im Mettelalter, wo dr Gotthard-Pass meh pruucht worde esch, het s Schtedtli Oute vom Nord-Süd-Vercher chönne profitiere, wöus a dr Linie zom Houestei-Pass lyt.",🔎
,,,middelalderligi,FALSE,"Mit siiner Liebi zu de pagane Klassiker und siim chrischdlig Glaube het er ä Wältaschauig gschaffe, wo mä cha as modärn bedrachte: dr Renaissance Humanismus, wo die fruchdlose Diskussione, wo die middelalderligi Scholastik charakterisiert hai, mit em Dänke vo de Klassiker ersetzt het.",🔎
,,,Früèmittelaalter,FALSE,Selli Läbbensbeschrybig hèt im Früèmittelaalter im Berych vo dè frängischè Rychskirchè un drübber usè au i dè Weschtkirchè als è Vorlaag für diè Heiligè bzw.,🔎
,,,früemiddelalterlige,FALSE,"Die karolingische Freske, wo d Chlosterchille mit ene um 800 usgstattet worde isch, si e kulturgeschichtligs Dänkmol vo dr früemiddelalterlige sakrale Bilddarstellig, wo in dr Art und im Usmass äinzigartig si; wäge iine isch d Chille über d Region uuse berüemt worde.",🔎
,,,früene Middelalter,FALSE,"Als Gschichtskwelle isch das Stück bsunders wichtig, wil s die eltischti Zeichnig vom ene ganze Chlooschter us em früene Middelalter isch.",🔎
,,,Spatmittelalter,FALSE,Degäge gits die Bezeichnig im latinische Sprachruum weder i de Antike no im gsamte Hoch- und Spatmittelalter.,🔎
,,,Friemittelalter,FALSE,"S Chenigrych Ängland het s vum Zämmebruch vu dr Heptarchy im Friemittelalter bis zum Johr 1707 („Act of Union“) gee, wu dur dr Zämmeschluss vu Ängland un Schottland s Chenigrych Großbritannien entstanden isch.",🔎
,,,hochmiddelalterlige,FALSE,"Es het d Grundlaag vo dr hochmiddelalterlige Gsellschaftsornig in de oobeländische Staate bildet, vor allem im Häilige Römische Riich.",🔎
,,,Hoch,FALSE,"Usserdäm hät s Altalemannischi schynbar zwee Dialekt gha, einer bim Bodesee und dr andri am Hoch- un Oberrhy.",🔎
,,,Spotmittelalter,FALSE,"Syt em Ibergang vum Spotmittelalter zue dr Frieje Nejzyt isch näbe ""Tuiel"" oder ""Twiel"" au dr Name ""Hohentwiel"" brucht wore.",🔎
,,,Hoochmidelalter,FALSE,In Europa häi sich Wiidestillaat im Hoochmidelalter verbräitet und mä het sä zerst vor allem für medizinischi Zwäck brucht.,🔎
,,,Hoochmìttelalter,FALSE,"Johrhundert di erschte gsìì, wùù au ìn di hööcher glägene Deil ùn di schweer erreichbaare Däler hän chönne iidringe; e sysdematischi Bsììdlig hät abber erscht ìm Hoochmìttelalter gee, wùù Bure, Hörigi ùn Unfräii aagfange hän dört z rode, wiil d Chlööster ihne doodefǜr züesätzligi Fräiheit aabotte ghaa hän.",🔎
,,,frie Mittelalter,FALSE,Dr Schwerpunkt vum Museum litt uf dr menschlige Entwicklig am Ober- un am Hochrhii vu dr Altstaizitt bis in s frie Mittelalter.,🔎
,,,mittelalterlige,FALSE,"Uf em Bärg befinde sich d Ruine vo drei mittelalterlige Burge, wo au Wartebärg heisse.",🔎
,,,Mittelaltar,TRUE,"D Gschicht vo äm Land luagat folgandarmaßa us: Im Mittelaltar isch Vorarlbearg zerschd vo da Franka und schpötr vo verschidana Grafana wia zum Biespiel da Montfortar bherscht worra, bevor as endgüültig zua da Habsburgar ko isch.",🔎
,,,middlaldrlichs,FALSE,"S Hoilig–Goisch–Schbidal en Blaubeira isch a middlaldrlichs Haus, mo heid s Urgschidichlich Museum dren isch.",🔎
,,,mittlalterlicher,FALSE,Abr au vo mittlalterlicher und klassischer Muuseg und vu huitige musikalische Strömunga länd sich dia Muusikar beeiflusse.,🔎
,,,spootmiddelalterligi,FALSE,"S Gschäid isch e spootmiddelalterligi Behörde z Baasel und im Schwarzbuebeland gsi, wo für d March, d. h. d Gränzstäi, Grääbe, Muure und anderi Markierige vo de Gränze zwüsche de verschidnige Fälder und Fluer zueständig gsi isch.",🔎
,,,middelalderliche,FALSE,Hüt werre die middelalderliche Baute nooch un nooch restauriert; viili vunene sin in Hotel umgwandlet worre.,🔎
,,,Middelalter,TRUE,"Im Middelalter isch si äng mit dr Alchemii verbunde gsi, wo in China, Öiropa und Indie scho sit langer Zit braktiziert worde isch.",🔎
,,,middelalter,FALSE,"Landfriide sait me de Verdräg, wo vom Hochmiddelalter a abgschlosse worde si, für zum Friide stifte und Fehde und Bluetrache iischränke.",🔎
,,,spotmittelalterlige,FALSE,"Vor em Basler Münster lit dr Münsterblatz, wo vo vili spotmittelalterlige Fachwärkhüüser und e Reije vo representative Bürgerhüüser drum ume stöön.",🔎
,,,Mittlaltr,TRUE,Jahrhunnärt isch där Vorgänger vam Lehnsma im spetru Mittlaltr gsi.,🔎
,,,mittelalterlig,FALSE,Di mittelalterlig jidisch Gmai het wahrschiins scho um 1300 e Synagog ghet.,🔎
,,,middelalterlige,FALSE,"D fueros si draditionelli, verbriefti Rächt im middelalterlige Schbanie gsi.",🔎
,,,mittelalterliche,FALSE,"Dr Huusmeier, Kaschtellan oder dr Majordomus (us latiinisch ""maior – dr Verwalter, Verwäser,"" und ""domus – s Huus""), also s Amt vom ""Verwalter vom Huus,"" zellt zu de Ämter vom mittelalterliche Hof (lueg au: maior villae).",🔎
,,,mittelalter,FALSE,Im Spaatmittelalter sind alemannischi Walser in ds Prättigä iigwanderet.,🔎
,,,Mettelàlter,TRUE,Dia Aigaschàft hàtt ma o benutz àls Làndwehrhäcka em Mettelàlter schu.,🔎
,,,spaatmittelalterlich,FALSE,"Es bischryybt aber au de schriftspraachlich regionaalfranzösisch Woortschatz vo de Weschtschwyyz (d ""Romandisme""), di spaatmittelalterlich und früenöizyytlich Kanzleispraach vo dëre Gäged und d Oorts- und Familienäme vo änet der Saane.",🔎
,,,Mittälaltär,TRUE,Scho im Mittälaltär hät mä mit Wassärmülänä d'Wassärenergii vom Fluss gnutzt.,🔎
,,,Früamittlalta,FALSE,Dezember 700 und kört zum Früamittlalta.,🔎
,,,Schpaatmittelalter,FALSE,Gege Endi vo dem Jahrhundert isch de Übergang vom Hochmittelalter zum Schpaatmittelalter in Europa gsii.,🔎
,,,Mittelàlter,TRUE,"Un aach dr Strosburjer Chrischtkindelsmärik isch aanr vun d'älteschte, wo de Tradition noch bis vor'm Nàmme bis in's Mittelàlter zerückgeht.",🔎
,,,Friehmittelalter,FALSE,Im Friehmittelalter isch Italie in Fürschtetümer zerfalle un uuabhängigi Stadtstaate sin entstande.,🔎
,,,mìttelalterlige,FALSE,"Ìn-e-re mìttelalterlige Chronik wìrd usserdèm devùù brichtet, dass de stärkst vù de sììbe magyarische Stämm, wùù ìm Mìttelalter ìns Karpatebecke chùù sìn, de Name „Megyer“ drage hät.",🔎
,,,Früemittelaalter,FALSE,Usem Früemittelaalter stamed e paar wenigi Gräber im undere Toggeborg.,🔎
,,,friihe Mittelaalter,FALSE,It vil dichter isch scheints d Besidlung im friihe Mittelaalter (im 6.,🔎
,,,früehne Middelalter,FALSE,Dr Wildi Maa isch vom früehne Middelalter bis zum Aafang vo dr Neuzit im Volksglaube vom germanische und slawische Sproochruum en anthropomorphs Wäse gsi.,🔎
,,,Spootmiddelalter,FALSE,"Dr Basler Dotedanz, au as Dod vo Basel bekannt, bezeichnet e Bild, wo im Spootmiddelalter z Basel uf dr Innesite vo dr Friidhofsmuure bi dr Predigerchille gmoolt gsi isch und dr Dotedanz zeigt het.",🔎
,,,Schpotmittelalter,FALSE,"D Ytälig vom Hus isch eso, wies vom Schpotmittelalter bis zom Afang vom 20.",🔎
,,,middelalterlech,FALSE,"Dr erscht middelalterlech Schriftsteller, wo für vil vo sine Fachbüecher statt em dozmol übleche Latyn e romanischi Volchssprooch pruucht het, isch dr Ramon Llull gsi.",🔎
,,,Mittualter,TRUE,Im europäsche Mittualter hed mer Naturkatastrophe em Wirke vo Gott zugschrebe.,🔎
,,,Spaatmittelalter,FALSE,Es isch d Epoche vom Spaatmittelalter in Europa.,🔎
,,,Hochmiddlaldá,FALSE,"Im Frîe- bis Hochmiddlaldá isch a wächslsaidigé Uusduusch vun d aldnordischá Sprôchá midd em Aldnîderdaidschá (Aldsäxisch) un em Aldänglischá gwä, uff des diu aldnordisché Sprôch ârg Aifluss ghett habbd.",🔎
,,,spoote Middelalter,FALSE,"Daas Verbot het lang au im Christedum gulte, isch denn aber im spoote Middelalter abgschwecht und schliesslig ganz ufghoobe worde.",🔎
,,,Hoochmiddelalter,FALSE,Dr Begriff isch im Hellenismus entstande und mä het en im Christedum sit em Hoochmiddelalter für d Chrüzzüüg brucht.,🔎
,,,Mittuauter,TRUE,Ds Schloss Bümpliz het uursprünglech im Mittuauter als Residänz vo dr savoyische Chünigin Bertha dient.,🔎
,,,Mitelalter,TRUE,"Im Mitelalter sind z Miteleuropa, bsunders au wäge de Überfüerig vo de Reliquie vo de drü Magier, wo me denn scho lang für König ghalte het, vo Mailand uf Köln im Johr 1164 die drü König immer wichtiger worde.",🔎
,,,Früemittelalter,FALSE,"vo da römische Kaiserzit gsi, und der Afang vom europäischa Früemittelalter.",🔎
,,,spòtmittelalterlichè,FALSE,"D Landgrõfschaft Chlèggau odder Landgrõfschaft Chläggi isch èn spòtmittelalterlichè un früèneuzitlichè Hèrrschaftsberych mit èrè territorialè Uusdèènung am Hochrhy zwǜschè Schaffuusè un Dǜèngè, wo sich übber d Johrhunderte gändèrèt hèt .",🔎
,,,früeje Middelalter,FALSE,D Brügliger Ebeni isch scho in dr Zit vo dr alemannische Landnaam in dr Spootantike und früeje Middelalter gnutzt worde.,🔎
,,,spootmittelalterligi,FALSE,Vili Hüüser am Münsterblatz si spootmittelalterligi Fachwärkhüüser.,🔎
,,,hochmittelalter,FALSE,"Vu däre hochmittelalterlige Burg sin no dr Bärgfrid, Räscht vu dr Wohngebej un Deil vu dr Umfassigsmuure erhalte.",🔎
,,,Früehmiddelalter,FALSE,Die erscht Jahrhunderthälfti isch d Übergangsphase vom Früehmiddelalter zum Hochmiddelalter in Europa gsii.,🔎
,,,middelalterligs,FALSE,"Kiewer Russland (, , ) isch e middelalterligs Groossriich in Ostöiropa gsi, wo sis Zentrum z Kiew gha het und vom Ändi vom 9.",🔎
,,,Middlaldr,TRUE,"Ort ond Zeit: A Dorf e dr Schweiz em Middlaldr D Beiere Chrischdine glaubt, mit Hilf vom Deifl d Pescht us-em Dorf vortreiba zo kenna.",🔎
,,,hochmittelalterligi,FALSE,"D Burg Guetebärg isch e hochmittelalterligi Burg z Balzers, der südligste Gmeind vo Lichtestei.",🔎
,,,hochmìttelàlterliga,FALSE,"Ainersitts hàt’r a hochmìttelàlterliga Ordnung vu Kìrìch un Schtààt befìrwortet, àndersitts hàt’r d’ äärschta Soziààlenzüklika vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gschrììwa un hàt domìt d’ kàthoolischa Soziààllehr uffgwarta.",🔎
,,,Spätmittelalter,FALSE,"Mit em wirtschaftlech Uufstig vo de Städt und em politische vo de Landesfürschte ab anfangs vom Spätmittelalter isch der Abschtiig vo der Ritterschaft iträtte, wo sech wirtschaftlich und politisch nit hett chönne halte.",🔎
,,,hochmittelalterlichi,FALSE,"Als legändehafti Figur isch der alt Gotefürscht i di hochmittelalterlichi Literatur yggange, zum Biischpiil chunt er im Nibelungelied vor.",🔎
,,,spootmittelalterlige,FALSE,Si het sich witer gänderet bis si sich zum spootmittelalterlige und früenöizitlige Blattepanzer entwigglet het.,🔎
,,,Frîe,FALSE,"Im Frîe- bis Hochmiddlaldá isch a wächslsaidigé Uusduusch vun d aldnordischá Sprôchá midd em Aldnîderdaidschá (Aldsäxisch) un em Aldänglischá gwä, uff des diu aldnordisché Sprôch ârg Aifluss ghett habbd.",🔎
,,,Füämittlaltär,FALSE,D'feudal Gsellschaft isch im Füämittlaltär durch en Verschmälzig va de schich üflesundu antiku Gsellschaft und där germanischu Gsellschaft entschtanu.,🔎
,,,Mittloltar,TRUE,"Dorzuo kunnt der ursprüngliche Wortschtamm, der usom Mittloltar vom Schtadträet her kunnt.",🔎
,,,Hochmiddelalter,FALSE,Die erscht Jahrhunderthälfti isch d Übergangsphase vom Früehmiddelalter zum Hochmiddelalter in Europa gsii.,🔎
,,,Früemittelaalterlichi,FALSE,Früemittelaalterlichi Fünd gits nöd grad fill.,🔎
,,,Mittlalta,TRUE,"(...) Andere schpanische Schprocha gälten o als offizielle Schprocha in da Autonoma Kummuna…"" Manche Linguischta definieren ""Castellano"" nur als dia Schproch, wo im Mittlalta in Kastilien gredet wora isch, und vaträten dia Mainung, dass für dia hütige Schproch da Begriff ""Schpanisch"" vawendet wera sött.",🔎
,,,mittelalterlichs,FALSE,"Di Edle vo Eppeberg sind e mittelalterlichs Ministralgschlecht gsii, wo em nidrige Adel aaghört hend.",🔎
,,,früemittelalterliche,FALSE,Si isch vo föfzee früemittelalterliche Laiere die wo em beste erhaalten isch.,🔎
,,,middelalterlechi,FALSE,Di middelalterlechi Sidlig isch im ene Dokumänt vo anne 1107 s erschte Mol erwähnt.,🔎
,,,Spootmiddellater,FALSE,Im Spootmiddellater (vo öbbe 1250 aa) häi anderi literarischi Gattige dr höfisch-ritterlig Minnesang abglööst.,🔎
,,,Hoochmìttelàlter,FALSE,"Politisch ìsch d’ Brauce nia a ainig Territoorium gsìì: ìm Friahj- un Hoochmìttelàlter hàt’s d’ Grààfschàft Chartres gaa, wo ànna 1284 iikàuift un domìt ìn dr Krongebiat ""(Domaine royal)"" iiglììdert worra-n-ìsch.",🔎
,,,spootmiddelalterlige,FALSE,"Dr Matthias vo Nöijeburg (au ""Mathias""; * um 1295 z Nöijeburg am Rhii; † churz noch 1364) isch e spootmiddelalterlige dütsche Chronist gsi.",🔎
,,,Frühmittelalter,FALSE,Im Frühmittelalter isch im Lorscher Codex vo 769 de Kraichgau zum erschten Mol in ere Urkunde erwähnt worde.,🔎
,,,Mittalaltar,TRUE,Im Mittalaltar hets immar öppa 1'200 Seela innerhalb vu da Schtattmuura ghaa.,🔎
540,Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen,Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen,Lexikon vo de Schwiizer Gmäindnääme,TRUE,"Es Buech, wo d Gschicht vo vilnen Oortsnäämen erkläärt, isch em Andres Kristol sys Lexikon vo de Schwiizer Gmäindnääme.",🔎
,,,Lexikon vo de schwiizerische Gmeindnääme,TRUE,"Der Kristol het s Lexikon vo de schwiizerische Gmeindnääme useggää, wo öppe 3000 Ortsnaäme i de Landessprooche Dütsch, Französisch und Iteliänisch beschribt, und er isch Redakter vo der Zytschrift ""Vox Romanica,"" Stiftigsrootsmitgliid vom Französischen Etymologische Wörterbuech und Mitgliid vom wüsseschaftliche Root vom Fonogrammarchyv vo der Uni Züri.",🔎
,,,Dictionnaire toponymique des communes suisses,FALSE,"Für em Kristol sys Buech ""Dictionnaire toponymique des communes suisses"" het er bi dr Redakzioon ghulfe.",🔎
,,,Lexikon vo de Schwyzerische Gmeindnäme,TRUE,"Im Lexikon vo de Schwyzerische Gmeindnäme wird die Erklärig aber abgähnt, und statt möcht me de Name miteme keltische Personename erkläre, wo ""Carantus"" gluutet het un öbe ‚Fründ, Eltre‘ bedütet het.",🔎
,,,Lexikon vo da schwizerische Gmaindsnäme,TRUE,"Alvaneu (bündnerdütschi Ussprooch: []; [])Gunhild Hoyer/Andres Kristol: ""Alvaneu / Alvagni GR (Albula)"" in: ""Dictionnaire toponymique des communes suisses – Lexikon vo da schwizerische Gmaindsnäme – Dizionario toponomastico dei comuni svizzeri (DTS|LSG).""",🔎
,,,Lexikon vo de Schwyzerische Gmeinsname,TRUE,"Im Lexikon vo de Schwyzerische Gmeinsname wird die Dütig aber aazwyyflet, wyl die erschte urkùndliche Beleg nit dur de Name vùm heilige Sankt Magnus chönne erklärt werde.",🔎
541,Polen-Litauen,Poole-Litaue,Polnisch-Litauische Riich,FALSE,"S spöötere Polnisch-Litauische Riich isch 1795 mit dr Dritte Däilig vo Pole und dr Abdankig vom Köönig Stanisław August Poniatowski, wo vo Russland, Ööstriich und Pröisse erzwunge worde isch, undergange.",🔎
,,,Pole-Litaue,TRUE,"S Judetum het sy Zäntre bis zum Zweete Wältchrieg vor allem im Weschte und im Landesinnere gha, aso i däne Landesdail, wu friener zum Kenigrych Pole-Litaue gherd gha hän.",🔎
,,,Königrych Poole-Litaue,FALSE,"Zum anderen isch es s früenerig Königrych Poole-Litaue (aso öppe Poole, Litaue, Wyssrussland, Ukraine, Karpateboge), dezue ane spööter au Täil vo Rumäänie und Weschtrussland – deet hät mer ""Oschtjiddisch"" gredt.",🔎
542,Zell im Wiesental,Zell im Wiisedal,Zell im Wysèdal,TRUE,"Dõdèbi handelet s sich nit nu um Nebbèstreggè mit uusschlièßlich lokaler Bedütig wiè d ""Wysèdalbaan"" Basel–Schopfè–Zell im Wysèdal, eröffnet 1862, sondern au um Hauptbaanè.",🔎
,,,Zèll im Wyysèdal,TRUE,Si gòt a dè Wyysè nõch vom Baddischè Baanhof z Basel èwäg – aafangs uff schwizerischem Boddè – übber Lerrach un Schopfè nõch Zèll im Wyysèdal.,🔎
,,,Zell im Wysedal,TRUE,Di nächsti Realschüel isch z Zell im Wysedal.,🔎
,,,Zell em Wiisadal,TRUE,"Deam widerom sei Vaddr, dr Fridolin Weber, ischt a Scheenauer Amtmann en Zell em Wiisadal.",🔎
,,,Zäll,FALSE,Är isch z Zäll uf d Volksschuel gange un z Schopfe uf s Gymnasium.,🔎
,,,Zell im Wiesedal,TRUE,"Nochbergmeinde sin Schönau im Schwarzwald, Wembach und Tunau im Norde, Präg-Herreschwand (Todtnau) im Oste, Häg-Ehrsberg und Zell im Wiesedal im Süde und Elbeschwand und Bürchau im Weste.",🔎
,,,Zeller,FALSE,Asè hèt dè Zeller Kaufmaa un Textilingenieur Johann Faller – èn gebürtigè Todtnauer un Mitglyd i dè Zweitè Kammer z Karlsruè – zämmè mit èm Schopfèmer Abgordnètè Gottschalk d Todtnauer Petition unterschtützt.,🔎
,,,Zell im Wiisetal,TRUE,Wiise lit a der Ysebahnlinie uf Zell im Wiisetal.,🔎
,,,Atzebach,FALSE,D Nicole Keilbach isch z Dodtnau uf d Wält chuu un z Atzebach ufgwachse.,🔎
,,,Zell,FALSE,Durchs Wiisetal fiehrt vo Basel übr Lörrach un Schopfe d Wiisetalbahn uf Zell.,🔎
,,,Zäll im Wisedal,TRUE,Augschte 1926 z Zäll im Wisedal; † 25.,🔎
543,Riva Valdobbia,Riva Valdobbia,Rifu,TRUE,"Noochbergmaine vùm frienerige Rima San Giuseppe sin gsii Im Land, Boccioleto, Chalchoufu, Makanaa, Mollia, Rimasco ùn Rifu.",🔎
,,,Riifu,TRUE,"Noochbergmaine vù Greschonei sin Im Land (Greschoneititschu: Laanja), Ayas (Greschoneititschu: Ajáts), Brusson (Greschoneititschu: Britse), Goabi (Greschoneititschu: Goobi), Rassa (Greschoneititschu: Ratsa), Riifu ùn Zermatt CH (Greschoneititschu: Zérmatt).",🔎
544,Landkreis Aichach-Friedberg,Landchrais Aichach-Fridberg,Landkroes Aichach-Friedberg,TRUE,"Adelzhausen (bairisch ""Aelshausen"") ischt e Gmoed im Landkroes Aichach-Friedberg z Bayern.",🔎
,,,Landchrais Aichach-Friedberg,TRUE,"Är gränzd im Noorde an dr Landchrais Donau-Ries, im Oschde an dr Landchrais Aichach-Friedberg, an di chraisfrei Schdad Augschburg ùn an dr Landchrais Landsberg am Lech.",🔎
545,Krypta,Krypta,Krüptä,TRUE,"Uf si äignig Wunsch isch er in dr Krüptä under dr Glaskupple vo sim Theater-Museum, em „Teatre-Museu Dalí“, z Figueres begraabe worde und nit näbe dr Gala in dr Gruft vom Schloss Púbol.",🔎
,,,Krüpte,TRUE,Dr Dalí het sich in dr Krüpte vom Museum lo begraabe.,🔎
,,,kruft,FALSE,Àuigscht 2021 ìn dr Bischoofskruft vum Mìnschter vun Évry.,🔎
,,,Krüpta,TRUE,S Grab vo der Verena i dr Krüpta under em Chillechor isch im Mitelalter un über d Reformazioon use es wichtigs Ziil vo Wallfaarte gsi.,🔎
,,,krypta,FALSE,Drbi isch vo 1852 bis 1857 der Lettner versetzt worde und mä het d Vierigskrypta im Weste zuegmacht.,🔎
546,Ästier,Ästier,Aestii,FALSE,"wird er vom Tacitus als ""Aestii"" erwähnt.",🔎
,,,Äschtièr,TRUE,"È anderi Form isch ""Aeschtèmeer"" – analog isch s Volk vo dè Äschtièr, vomuètlich baltischi Prußè, vo Tacitus i dè Germania als diè am witescht öschtlich am ""Mare Suebicum"" läbendi Menschè beschribbè worrè.",🔎
547,Philippe Pétain,Philippe Pétain,Pétain,FALSE,"hàt bis zem And vu siim Pontifikààt dr Frììda gsüacht; ar hàt d’ Frììndschàft vu da Àmerikààner wälla hàà, [...] ar hàt ìm Pétain siina Ràssagsätzer verwaigert“.",🔎
,,,Màrschàll Pétain,FALSE,"Mai demonschtriart, fìr dr „gwarkschàftlig-lìnksràdikààla Monopol“ zerbracha; sa hann àui d’ Àrwetsfascht vum Màrschàll Pétain un s’ Ààdanka àn d’ Jeanne d’Arc wälla zammaschtälla.",🔎
548,Schwarzwald,Schwarzwald,Schwàrzwàld,TRUE,"Zwar lége an der Col de la Schlucht ém Johr an 130 Dàg Schnée und sàller ka bis zu 2 Méter hoch sé, s Èlsass ésch awer wàge de blètzlige Dàuwàtter bi de Wéntersportler nét eso bliebt wie zum Bispil der Schwàrzwàld.",🔎
,,,Mittlere Schwarzwald,FALSE,Die Wild Guetich isch e Flüssli im Mittlere Schwarzwald (Bade-Württeberg).,🔎
,,,Schwàrzwald,TRUE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Schwaarzwald,TRUE,"Ùf d Zyd vùm Paläozoikum (Äärdalderdùùm) geen di krischtalline Gschdai vù Dydschland zrùg wie Gneis ùn Granit, wie mer si in dr dydschde Midelgebiirg finded, zem Byyschbel im Schwaarzwald.",🔎
,,,Sidschwarzwald,FALSE,D Burgruine lyt am Fueß vum Sidschwarzwald am untere Änd vum diefe Dalyyschnitt vu dr Schlücht.,🔎
,,,Schwaarzwälder,FALSE,"Syter anne 2009 dritt er as „Fidelius Waldvogel“ uf, eme boodeständige Schwaarzwälder Orginaal un Querdänker, wu Schwaarzwälder Alemannisch schwätzt.",🔎
,,,Schwarzwälder,FALSE,"D Schwarzwälder Sage vum Wuedîs-Heer het de Otto Heinrich Klingele in sim Roman ""S’ Wuedîs-Heer.",🔎
,,,Schwarzwaldbach,FALSE,"D Glodder (au: Glodderbach) isch e Schwarzwaldbach, wo am Berg Kandel entspringt, dur's Glodderdal fliesst un am Nordεnd vu dr Friburger Bucht in dr Oberrhinische Diefebeni bi Rigel in d'Elz mündet, eme Näbefluss vum Rhi.",🔎
,,,schwarzwald,FALSE,Er ligt im Nordschwarzwald und umfasst e Flächi vo 10'062 Hektare.,🔎
,,,Hoochschwaarzwald,FALSE,"Doodervù uusgnùù sin Moorlandschafde ùn di alpine (Bayerischi Alpe) ùn an weenige Schdele au subalpini (im Hoochschwaarzwald, im Hoochharz ùn im Westerzgebiirg) Hoochlaage, wù wäge iire bsùndere Bedingige vù Naduur uus waldfrèi sin.",🔎
,,,Süèdschwarzwald,FALSE,"D Schlüècht isch èn Fluss, wo im Süèdschwarzwald bi Roothuus, Gmeind Grõfèhuusè entschpringt un z Waldshuèt-Düèngè i d Wuètè mündet.",🔎
549,Ätna,Ätna,Aitna,TRUE,"De Typhon isch uf Sizile gfloche, aber de Zeus hetem de Berg Aitna nochegworffe und de Typhon ase vergrabe.",🔎
,,,Etna,TRUE,S geografisch markantiste Merkmol vo dr Insle isch dr Vulkan Etna.,🔎
550,Baldenweger Buck,Baldenweger Buck,Baldewäger Buck,TRUE,"Dr Stibewase isch mit () dr sechsthegscht Bärg im Schwarzwald, noch em Fälberg (), em Baldewäger Buck (), em Seebuck (), em Herzogehorn () un em Belche ().",🔎
,,,Baldèwäger Buck,TRUE,"È guèts Byschpill dõdefür isch dè Baldèwäger Buck im Fèldbärg-Massyv im Schwarzwald, wo mit èrè Schartèhöchi vo 7,7 m gèg dè Fèldbärg traditionèll nit als eigèschtändigè Bärg wòòrgnõ wörd un isch asè au nit i dè allermeischtè Landchartè als Bärg vodrèttè.",🔎
,,,Baldeweger Buck,TRUE,"Dè Seebuck isch èn hochè Buckel vom Fèldbärg-Massyv un isch, noch em Baldeweger Buck, dè dritthögschte Bärg im Schwarzwald.",🔎
551,Kabinett Scholz,Kabinett Scholz,Bundesregierig,FALSE,D Bundesregierig het däm Voorschlaag am 10.,🔎
,,,neie Kabinett,FALSE,Novämber 2021 as Noofolgeri vu dr Christine Lambrecht im Amt vu dr Bundesfamilieminischteri im neie Kabinett nominiert.,🔎
,,,"Ampelkoalition us SPD, FDP un Griene",FALSE,"Mit em Aadritt vu dr Ampelkoalition us SPD, FDP un Griene Aafangs Dezämber 2021 isch er us däm Amt uusgschide.",🔎
552,Rotfeder,Rottel,Rotteli,TRUE,"Zo de Fisch, wo i de Taich biobachtet were chönd, ghöred s Rotteli und de Schwaal, wo ganz äänlich uusgsiend, denn d Schlaie, de Chaarpfe, de Goldfisch, de Weller und de Hecht.",🔎
,,,Rotfèddèrè,FALSE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
553,Offenbarung,Offebaarig,offebaart,FALSE,"Dr Kärn vom Weeda bildet die mündligi Dradizioon vo de Schruti, das si Gsäng, wo de ""Rischi"" (müstischi wiisi Manne) offebaart worde si.",🔎
,,,Offebaarigswüsse,FALSE,"im Juudedum, Christedum oder im Islam), s Offebaarigswüsse und d Wunder, wo in de Religione überliiferet si, und sunstigi Argumänt, wo für d Existänz vo hööchere Wääse aagfüert wärde, si in dr Mäinig vo de Agnostiker wüsseschaftlig nid bewiise.",🔎
,,,Offebarig,TRUE,"Nooch dr ersten Position werre alli andere Religione als uzuelässigi un umöglichi Versuech vum Mensch angluegt, mit sine Astrengige un „Wercher“ im Gott, oder des, was er defür haldet, z gfalle un sich ihm z nächere; die ander siht sälli Versuech als uzueriichend chlärti a. Sälli Chlärig, wo in Gottes Offebarig gschiht, isch aber fer beidi vu sällene Positione e Gschenk (Gnade) Gottes, kei aktivs Due vum Mensch.",🔎
554,Berkano,ᛒ,ᛒ berkana,FALSE,"Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.",🔎
,,,b-Ruune,FALSE,"D p-Ruune isch die vierzeet Ruune im Ruunealphabet und feelt im nordische Futhork, wo d b-Ruune deför bruucht werd.",🔎
555,Communauté urbaine du Grand Reims,Communauté urbaine du Grand Reims,Gmaindaverbànd Grand Reims,FALSE,Sa gheert àui zem Gmaindaverbànd Grand Reims.,🔎
,,,Grand Reims,FALSE,Aubilly ìsch d’ klainschta Gmainda ìm Kommünààlverbànd Grand Reims.,🔎
556,Rangierbahnhof Limmattal,Rangschierbaanhof Limettaal,Rangschierbaanhof Limmetdaal,TRUE,En grosse Deil vom Rangschierbaanhof Limmetdaal vo de SBB isch uf Spreitebacher Bode.,🔎
,,,Güeterbaanhof Limettal,TRUE,Bim Güetervercheer bruuche d Baane eigeni Rangschierbaanhööf so wie öppe der Güeterbaanhof Limettal im Aargau.,🔎
,,,RBL,FALSE,Ebbèfalls rollt dè zweit Güèterzug vom RBL uff Rekingè übber sèlli Streggi.,🔎
,,,Güeterbaahnhof Limettal,FALSE,Der Spräitebacher Dorfbach lauft durs Dorf und under em grosse Güeterbaahnhof Limettal dure zu der Limet.,🔎
557,Andreas Vesalius,Andreas Vesalius,Andreas Vesal,TRUE,"Das früeje Gründigsdatum erkläärt die üsserst umfangriichi Sammlig vo historische Preparaat, drunder e Skelett, wo dr Andreas Vesal 1543 prepariert het und s eltiste anatomische Preparaat uf dr Wält isch, und en anders Skelett us em Joor 1573 vom Felix Platter.",🔎
,,,Vesalius,FALSE,"1568 het er dr Dotedanz an dr Predigerchille, wo Fragmänt drvo im Historische Museum Basel z gseh si, restauriert und es Portret vo sich und siiner Familie und es Skelett im Stil vom Vesalius drzue zeichnet.",🔎
558,Zupfinstrument,Zupfinstrument,Zupfinschtrumänt,TRUE,"Bi Giitarrè un anderè Zupfinschtrumänt git s d Möglichkeit, anschtell vo herkömmlichè Notè Tabulaturè z notyrè.",🔎
,,,Zupfinstrumänt,TRUE,"Dasteinstrumänt häi in de Grubbe Schlaaginstrumänt, Zupfinstrumänt und Bloosinstrumänt e Sonderrolle.",🔎
559,Pfannenstiel (Zürich),Pfannestììl,Pfaneschtiil,TRUE,Zum Bezirk ghöred 11 Gmäinde am rächte Ufer vom Zürisee und am Pfaneschtiil.,🔎
,,,Pfanneschtiiltunnel,FALSE,Im März 1895 isch es normalschpurigs Projäkt für ei Bahnlinie vo Effretike über Volketschwil–Uschter–Egg und dur en 250 Meter lange Pfanneschtiiltunnel nach Meile vorgschtellt worde.,🔎
,,,Pfanestiil,TRUE,"As offizielli Planigsregioone gits dezue na s Furttaal und s Glatttaal, und s lingg und s rächt Seeufer ghäissed Zimmerbäärg reschpäktiv Pfanestiil.",🔎
560,Krimtatarische Sprache,Krimtatarisch,krimtatarische,FALSE,"Nebet wenige krimtatarische Interpretatione gits no e meriri gotischi Öbersetzige, si gönd vo “Wiegeliedli” und “Liebesliedli” öber “Suuflied” bis zum “Heldegsang”.",🔎
,,,krimtatarisch,FALSE,"De krimtatarisch Name Çufut Qale bidütet »Jude-Festig«, well sich underem Krimchanat vill Jude i de Stadt niderloo hend.",🔎
,,,krimtat,FALSE,"Гаспра, Gaspra; krimtat.",🔎
,,,Krimtatarische,FALSE,dörft s Krimgotische zu Gunste vom Griechische und Krimtatarische uusgstorbe sii.,🔎
561,Pfäffikon ZH,Pfäfike ZH,Pfäfike,FALSE,Hauptort isch Pfäfike.,🔎
,,,Pfäffike,FALSE,"Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat.",🔎
,,,Pfäffike ZH,TRUE,De See isch i Nord-Süd-Richtig zwüsched Pfäffike ZH und Wetzike.,🔎
562,Service Civil International,Service Civil International,Ziviildienschtler,FALSE,"Wel ere di starre bolitische Fronte z schaffe gmacht ghaa hän, het si si dr Evakuazioonsgruppe vu dr Schwyzerische Aarbetsgmainschaft fir Spaaniechinder (SAS) («Ayuda Suiza») z Madrid aagschlosse, wu iberzygti Ziviildienschtler – wie ire Sekreteer Rodolfo Olgiati – gschafft hän.",🔎
,,,Ziviildienscht,FALSE,"Si isch begaischteret gsii vum däänische Volksschuelsischteem un het 1937 e Summerkuurs in dr Privaatschuel Danebod z Fynshav, Däänemaark gmacht, vu deert uus isch si uf Aafroog vum Willi Begert vum Ziviildienscht diräkt uf Spaanie graist.",🔎
563,St. Galler Rheintal,Sanggaller Rhintl,Rheantl,FALSE,"S Doarf Muntlaga lit rund um s Muntalgarbeargli, leangs vom Rhii, zmeazt im Rheantl.",🔎
,,,Rintal,FALSE,"Vo Sanggalen us cha mer s Rintal, de Bodeseeruum, s Appezöll Inner- und Osserode, d Zentralschwiiz und s Gebiet vo Züri guet mit em Zug erreiche.",🔎
,,,Sangaller Rhintl,TRUE,"Tippilzou (hochtütsch: ""Diepoldsau"") ischt a politischi Gmoand im Sangaller Rhintl.",🔎
,,,Rhintler,FALSE,"""Widnau"") isch as Rhintler Dorf mit über 9'000 Iwohner.",🔎
,,,St. Galler Rhintl,TRUE,"cht a oafachs Maisgricht us em St. Galler Rhintl, Föarstetum Liachtasta</a",🔎
,,,Rhintl,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
,,,Rhytaler,FALSE,De Naeff isch in ere altiigsessene Rhytaler Familie ufgwachse.,🔎
,,,Sanggaler Rhintl,TRUE,"Är chunnt sälte au in dr Schryybwyys 'Gabatuler' vor, Dr Name ""Gabathuler"" chunnt noch em Schwyzer Familienämmebuech vu Malans, eme Dorf, wu hite zue dr Gmei Wartau im Sanggaler Rhintl ghert.",🔎
,,,Sanggaller Rhiidaal,TRUE,"S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt.",🔎
,,,Sangaller Rhyntel,TRUE,"Im alemannische Sproochgebiet sind d Wurzle vo vil Fluernääme im Althochdüütsche z sueche, i dene Gebiet, wo sech die alemannische Mundarte aber erscht spoot usbräitet hend, den au i de eltere romanische Namensforme, so wie’s grad im Bärnbiet, im Bünderland und im Sangaller Rhyntel guet undersuecht isch.",🔎
,,,Rhiital,FALSE,D' Stadt isch Toal vom Ballungsraum Rhiital und mit  Iiwohnar di zechot gröschte Stadt vo Östorriich.,🔎
,,,Rhintel,FALSE,"Im gröschte Teil vom Kanton – Försteland, Toggeborg, Rhintel – redt me Oschtschwizer Dialekt (im Rhintel isch er noch verwandt mit em Liechtesteiner und em Vorarlberger Dialekt); am Zürisee redt me en Art Züridütsch, im Gaschterland en Art Glarnerdütsch, und im Oberland tönts ganz bsunders.",🔎
,,,Sanggaller Ryntel,TRUE,"De Hammer isch im Stettli Altstetten im Sanggaller Ryntel uufgwachse, wo syni Familie vo s Mueters Syte sit vilne Gänerazioone s bescht Huus am Platz, de «Frauehoof», gfüert hät.",🔎
,,,St. Galler Rhytal,TRUE,"doschte bis uff Rüthi im St. Galler Rhytal, un im Oschte sin Deil vo Vo",🔎
,,,San Galler Rhintil,TRUE,D Gmõand liid zmeatst im San Galler Rhintil ar Grenza zum Võralbäarg (Öschtriich) und wead doar da Alparii und d Uslöüfer vom Alpstõa igrahmat.,🔎
,,,Sanggaller Rintl,TRUE,"De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal.",🔎
,,,Sanggaller Rhiital,TRUE,"De Alperhii flüsst dann witer über Khûr, wo er d Flüssrichtig uf Norde duet ändre, goht durch's Sanggaller Rhiital bis er ind e Nöchi vo Breagaz de Bodesee erreicht.",🔎
,,,Sanggallische Rintl,TRUE,"""Οὐέννωνες, Ouénnōnes; Οὐέννοντες, Ouénnontes""), wo im undere Sanggallische Rintl gwont hend, sind woll Räter und nöd Vindeliker gsii.",🔎
,,,Sanggaller Rhintel,TRUE,"Uf eme roseroote Zuckersäckli, wo im Vorfäld vom Film im Sanggaller Rhintel vertail worde isch, hät me folgendes chöne läse: D Roosi isch e läbesfrohi, starrchöpfigi, über 70-jährigi Wittfrau.",🔎
,,,Rintel,FALSE,"Glychzitig isch sèll diè èrscht Vobindung zwischè m nördlichè un südlichè Boddèsee-Ufer uff èm Landwäg, sit dè Rhy, also de Aalt Rhy s Rintel bi Aaltèrhy volõ hèt.",🔎
,,,Sangaller Rhintel,TRUE,För de Lorenz isch da aber nöd mee als es Schwärme vo däm junge Liebhaber und e willkommeni Abwächslig bi sine Bsüech im Sangaller Rhintel.,🔎
,,,Sanggaller Rhytal,TRUE,Novämber 1979) isch e Schwiizer Sängeri und Songwriter vo Sevele im Sanggaller Rhytal.,🔎
,,,Rhyntl,FALSE,Rhynegg isch zwüsched Rorschach und Sammagreta im Rhyntl.,🔎
,,,Rintl,FALSE,S Obertoggeburg isch nume mit Postauto vo Nesslau us und vom Rintl her erschlosse und e Postautolinie verbindet Nesslau mit de Schwägalp.,🔎
,,,San Galler Rhintl,TRUE,Aaltstetta lit i da Mitti vom San Galler Rhintl a da Grenza zu da beeda Appazeller Kantön.,🔎
564,Pfarrer,Pfarrer,Pfaarer,TRUE,"Joorhundert im südwestlige dütsche Sproochruum üblig gsi, mäistens as Heteronüüm vo Pfaarer.",🔎
,,,Pfarer,TRUE,"Juni 1911 z Silvaplana; Bürger vo Iigis) isch en Schwyzer refermierte Pfarer gsy, wo s Läbe lang amene monumäntaale Tüütschpüntner Wöörterbuech gschribe hät, daademit aber nie fërtig woorden isch.",🔎
,,,Bfaareri,TRUE,"Vu 2003 bis 2017, no ihre bolitische Karriere, isch si Bfaareri z Bodelshausen gsii.",🔎
,,,pfarrer,FALSE,"Vo Stette isch de Welti öppe im 1832 uf Woleschwil cho, wo er Dorfpfarrer worde-n-isch.",🔎
,,,Pfarrär,TRUE,"Im Altär vo 20 Jâr isch de Son z Züri Pfarrär wordä, aber im Jâr 1763 hät er mit sim Vater Krach bicho und d Schwîz und d Chilä verla.",🔎
,,,Bfaarer,TRUE,"Speter isch er katholische Bfaarer z Merzhuuse wore, em Dorf grad südlech vo der Stadt Fryybeg, und dert isch er anne 1825 gstorben.",🔎
,,,Paschtore,FALSE,"So hei sich zum Bischpil im 1948 Paschtore z Bielefeld gege d Umbenennig von ere Schtross gwehrt, „weil wir die Namen unserer Amtsbrüder, die um ihres Glaubens willen getötet sind, nicht in eine Reihe mit politischen Märtyrern gestellt wissen wollen.“ D Iistellig in de Chile gägenüber em Bonhoeffer het sich aber gwandlet un in de Zwischeziit gits vili Chilegeminshüser un anderi Iirichtige, wo de Näme vom Bonhoeffer träged.",🔎
,,,Pfàrrer,TRUE,"Mai 1822 z’ Niderbipp, Schwiiz) ìsch a elsassischer reformiarter Pfàrrer gsìì.",🔎
,,,Pfärrer,TRUE,"Uf Initiative vo Bäärner Pfärrer sin drum reformierti Schuele gründt cho, wi zum Bischspiil im Wyssestei (Gmiin Rächthaute), z Bärg (Gmiin Schmitte) un im Kessibrunnholz.",🔎
,,,Pfarrstell,FALSE,"Em Jôhr 1810 – enzwischa ischt’r 36 Jôhr alt – kriagt’r sei erschda Pfarrstell z Ludwigsburg, en sellra Stadt, wo neilich vom wirdabergischa Keenich zo seira Sommerresidenz ausgwehlt wôrra ischt.",🔎
,,,Pfarreri,TRUE,D Kristin Lamprecht (* 1970 z Münche) esch e Schwiizer Pfarreri.,🔎
565,Weil der Stadt,Weil dr Stadt,Weil d’r Stadt,TRUE,"Schafhàuse isch an Ortsdail vo Weil d’r Stadt, em Landkreis Béblebge en Bade-Wìrtteberg.",🔎
,,,Weil dor Sdadd,TRUE,"Von-ra graosa Bedeidong fir d weidora Endwigglong isch, dass-mor d frijora Wirddabärgischa Schwarzwaldbã zwischa Rennenga/Weil dor Sdadd ond Calb widor en Bedriib nemma mechd.",🔎
566,Kanton Luzern,Kanton Lozärn,glichnamige Kanton,FALSE,Si esch d Hauptstadt vom glichnamige Kanton ond esch bes Endi 2012 au de Hauptort vom Amt Lozärn (Bezerk) gsii.,🔎
,,,Kanton Luzärn,TRUE,"Vo 1863 bis 1891 isch er im Grosse Rat vom Kanton Luzärn gsässe, vo 1871 bis 1872 im Schwizer Ständerat.",🔎
,,,Kantuu Luzärn,TRUE,Si füehrt vu Lavorgo im Tessin uf Mettlä bi Eibu im Kantuu Luzärn.,🔎
,,,luzärnische,FALSE,"Er het au dr Muet gha, im Summer 1796 ohni öbbis azkündige si Sitz vo Konstanz uf La Neuveville z verlege, aber Frankriich und Bärn hai uf en Druck usgüebt, und er het s Dorf wider müesse verlo und isch in s luzärnische Chloschter Sankt Urban zoge.",🔎
,,,Lozärner,FALSE,Erscht wo e Lozärner Iiheit am 9.,🔎
,,,kanton Lozärn,TRUE,"  Horb (amtlech ""Horw"") isch en iiwohnergmeind im wahlchreis Lozärn-Land im kanton Lozärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Luzärä,FALSE,"Bärn), im Weschtä und Nordä liid Luzärä und im Oschtä Nidwaldä und dr Kanton Uiri.",🔎
,,,Lozärnische,FALSE,"Sini Muetter isch us Root im Lozärnische gsi, aber ihre Vater het sit 1427 s Bürgerrächt vo Züri gah un het dete mit Salz ghandlet.",🔎
,,,Kantòn Lozäärn,TRUE,Em Kantòn Lozäärn wäärde Öbergangsmondaarte zwöschet em ö̀schtliche ond em weschtliche Hoochalemannisch gschwätzt ond i de süüdliche Gebiet e betz Hööchschtalemannisch.,🔎
,,,Kantöön Luzäärn,TRUE,"Es het aber an dr Börse vo Bariis Spekulazioonsverchöif gee und es isch zum ene Kurssturz cho, so dass dr Wärt vo de SCB-Akzie vo 500 auf 200 Franke gfalle isch und s Akziekapitaal schliesslig nume no 14,5 Millioone Franke grooss gsi isch, D Kantöön Luzäärn und Bäärn und Bäärner Gmäinde häi s Undernääme mit Stützigschöif und Subwenzioone in dr Hööchi vo im Ganze 6 Millioone Franke grettet.",🔎
,,,Luzärner,FALSE,Bi der Eroberig vom Aargau und de Freie Ämter und der Grafschaft Baade durch d Eidgnosse im Johr 1415 isch Mellige nach vo de Zürcher und Luzärner belageret woorde.,🔎
,,,Luzèèrn,FALSE,"1351 isch Züri als föifte Stand der eerschte Chèèrngruppe vo der Äidgnosseschaft byträtte, wo doozmaal Uri, Schwyz, Underwalde und Luzèèrn dezueghöört händ; glychzytig isch d Stadt wyter au na im Machtberych vo de Herzöög vo Habsburg plibe; mi dène hät Züri aber grad en Struuss uusgfochte.",🔎
,,,Luzärnbiet,FALSE,"D Marie Theres vo Gunte isch d Dirigäntin vom Jodlerchörli vo Göiesee im Luzärnbiet und vom Wäber-Chörli vo Bärn, und die hend zäme d Lieder und d Jodelgsäng vortreit, begleitet het se dr Wolfgang Sieber uf dr grosse Hoforgele.",🔎
,,,lozärnische,FALSE,"Böju het ursprünglich zu de lozärnische Pfarrei Pfeffike ghört und wo im Bärner Aargau im 1528 d Reformation isch iigfüert worde, het de Rat vo de Schtadt Bärn sine Untertane, wo zum altgläubige Pfeffike ghört hei, de Bau von erer Chile z Rinach erlaubt.",🔎
,,,LU,FALSE,"D Nachburgmeinde si Winou im Norde, Murgethal (AG) u Pfaffnau (LU) im Oschte, Langete im Süden un Arwange im Weschte.",🔎
,,,Kanton Luzëërn,TRUE,"Me gchänt en hüt na, wil er e groossi Gramatik über de schwyztertüütsch Tialäkt im Kanton Luzëërn gschribe hät.",🔎
,,,Luzärn,FALSE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,lozärnischi,FALSE,"Nochbargmeinde sind die Aargauer Gmeinde Zofige im Weschte, Uerke im Norde, Schtafubach im Oschte, Willibärg im Südoschte und d lozärnischi Wikon im Südweschte.",🔎
567,Diokletian,Diokletian,Dioklezian,TRUE,"Jahrhundert hot der Kaiser Dioklezian s Römische Rich neuorganisiert und dobi isch die Provinz ""Raetia"" in drü Töl uftoalt wora: der Süda isch zur Diözese ""Italia"" ku, da Rescht isch ufgschpalta wora in d ""Raetia prima"" ""(Curiensis)"" und d ""Raetia secunda"" ""(Vindelica)"".",🔎
,,,diokletianisch,FALSE,Denäbe isch au d Ära „ab urbe condita“ (Gründig vu dr Stadt Rom) un später die diokletianisch Ära benutzt worre.,🔎
568,Kanton Basel-Landschaft,Baselbiet,Kanton Baselland,FALSE,"Spöter, won s Laufetaal dur de Kanton Jura vo Bärn trännt gsi isch, häts sich em Kanton Baselland aagschlosse (1994).",🔎
,,,Kandon Basel Land,FALSE,De Dafelejura folgt em Faldejura im Berich vom Kandon Basel Land vo Süde her.,🔎
,,,Kantuu Baselland,FALSE,Münchästäi isch ä grosses Dorf im Tal vu dr Birs im Kantuu Baselland.,🔎
,,,baselbieterdütsch,FALSE,(a) = allgmein verbreitet (ba) = bodeseealemannisch (bb) = baselbieterdütsch (bd) = bärndütsch (bsd) = baselditsch (ha) = hochalemannisch (ml) = Markgräflerland (oa) = oberrhiinalemannisch (os) = Ostschwiz (osch) = Oberschwabe (sch) = schwäbisch (sd) = standardditsch (sg) = Sanggale (sw) = Schwarzwald (ue) = Unterelsass (wa) = Wallis (zd) = züritüütsch (ld) = Lozärn-Dütsch (xx-t) = teilwiis (xx-s) = süd (xx-n) = nord Alemannisch-Standardditsch.,🔎
,,,Kanton Baaselland,FALSE,"Baaselbieterdütsch säit mä dä hoochalemannische Mundarte, wo im Kanton Baaselland gschwätzt wärde, und seer äänlig au im soledurnische Läimedaal und Schwarzbuebeland und in de nordwestligste Däil vom Kanton Aargau.",🔎
,,,Baasel-Landschaft,FALSE,S Bruederholz isch e Blatoo in de bäide Halbkantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft in dr Schwiz.,🔎
,,,Bàselbiat,TRUE,"Ar hàt nìt fliassend ditsch grädd, àwwer ìsch doch àls Pfàrrer vu Röschenz ìm hittiga Bàselbiat ärnännt worra, wu-n-’r àm 24.",🔎
,,,BL,FALSE,"Nochbergmeine si Wolschwiller (Elsass, Frankriich) im Norde, Burg (BL) im Nordoschte, Röschenz (BL) im Oschte, Lieschbrg (BL) im Süde, Soyhières (JU) im Südweschte, Roggeburg (BL) im Weschte un Cheefis (Elsass, Frankriich) im Nordweschte.",🔎
,,,Land,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,Baselbièt,TRUE,"Dè Daflèjura vom Randè findet sini Fortsetzig im Südè im Daflèjura vo Chläggi, Aargau un Baselbièt, im Nordè im Baarjura ""(Eichberg, Längi u. a.)"".",🔎
,,,Oberbaselbieter,FALSE,"I der Oberbaselbieter Zytig ""Volksstimme"" isch d Mundartkolumne vom Lieschtler Markus Ramseier abtrukt worde.",🔎
,,,Baselland,FALSE,"S isch druf zur Deilig vom Kanton Basel in zwei Halbkantön khoo, Baselstadt und Baselland, und nume die rächtsrhynische Ortschafte Bettige, Rieche und Chlaihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Baselbiät,TRUE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,baaselbietische,FALSE,April 1953) us em baaselbietische Oberwil BL isch e Schwizer Veraastalter vo Dschääskonzärt.,🔎
,,,Baasel-Land,FALSE,"Im Siide gränzd s an d Schwyzer Kanton Baasel-Schdad, Baasel-Land, Aargau, Ziiri, Schafuuse ùn dr Thurgau.",🔎
,,,Baselländer,FALSE,I dr Baselländer Kantonsregierig isch er bis 1866 gsi.,🔎
,,,Kantoon Baasel-Landschaft,FALSE,"In dr Restaurazioonszit het d Stadt dr Aaspruch vo de Baaselbieter uf gliichi Rächt immer wider abgleent, bis dass die früenere Underdaanegebiet sich in dr Baasler Kantoonsdrennig iiri Sälbständigkeit erkämpft und 1833 dr Kantoon Baasel-Landschaft bildet häi.",🔎
,,,Baaselbiet,TRUE,"Dr Dialäggt, wo im eschtlige Baaselbiet und fascht glych im aargauische Frickdaal gredt wird, isch s Ooberbaaselbieterdütsch.",🔎
,,,Basubiet,TRUE,"Nach em Omzog es Basubiet, won är d Sekondarschueu ond s Gymnasiom absolviert het, het er glehrt Kybord schpele on het HipHop-Tegscht verfasst, won er zo säuber komponierte Beats performt het.",🔎
,,,Baaselbieter,FALSE,"S Buurehuusmuseum isch e Museum, wo em Landlääbe gwidmet isch, und befindet sich im Oberdorf 4 in dr Baaselbieter Gmäind Muttez.",🔎
,,,Baasler Landschaft,FALSE,"D Chupferstich, wo noch de Zäichnige gmacht worde si, fasziniere au hüte no und zäige, wie die alti Stadt und d Baasler Landschaft usgsee häi.",🔎
,,,baselbieter Farbe,FALSE,"In Uniform e schtattliche Maa mit Bärefällmütze, druff e rysige rot-wisse (baselbieter Farbe) Fäderebusch, silberigi Schultereschtück und wyssi Schtulpehändsche.",🔎
,,,Baselbiert,TRUE,"Noochbargmei sin Inzlinge im Norde, Herte (e Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde) im Oschte, Prattle, Muttez un Birsfälde im Süde (alli im Baselbiert) un Rieche un Bettige im Nordweschte (Kanton Basel-Stadt).",🔎
,,,Baselbieter,FALSE,Auguscht 1833 isch es an dr Gränze zu Brattele a dr Hülfteschanz zunere bewaffnete Usandersetzig zwüsche Baselstedtische Truppe und Baselbieter Freiheitskämpfer ko.,🔎
,,,basellandschaftliche,FALSE,"Nochbergmaine si di soledurnische Metzerle-Mariestai, Bättwyl un Witterschwyl, di basellandschaftliche Ettige un Blaue un s französisch Laime.",🔎
,,,Kanton Baasel-Land,FALSE,Ìm Sìda granzt s àn dr Schwizer Kanton Baasel-Stadt un Kanton Baasel-Land Kanton.,🔎
,,,Basel-Landschaft,FALSE,"Lieschtel (IPA: []), hochdütsch ""Liestal,"" friener ""Liesthal "") isch d Hauptstadt vom Kanton Basel-Landschaft und em Bezirk Lieschtel in dr Schwiiz.",🔎
,,,Basu-Land,FALSE,"Si umfasst nün Hochschuele mit 50 Institut i de Kantön Aargau, Basu-Land, Basu-Stadt u Solothurn.",🔎
,,,Kanton Baasel-Landschaft,FALSE,"D Schwarzbuebe ghööre vo dr Sprooch us eender zum Baaslerische aber wääred dr liberale Revoluzioon vo 1830 häi si sich ganz andersch benoo as d Baselbieter, wo sich im ene bluetige Kampf vo dr Stadt drennt und 1833 dr Kanton Baasel-Landschaft gründet häi; vo de Schwarzbuebe si zwar e baar am ""Balsthaler Daag"" drbii gsi, wo mee Demokratii und Gliichberächdigung für d Landbevölkerig im Kanton gforderet het, häi aber nid zu de Aafüerer vom liberale Umbruch in Soledurn ghöört.",🔎
,,,Baaselland,FALSE,"S Bölchedunäll isch es doplets Strossedunäll im Jura, a dr Gränze vo de beide Kantöön Baaselland und Soledurn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Baselstadt,FALSE,"S isch druf zur Deilig vom Kanton Basel in zwei Halbkantön khoo, Baselstadt und Baselland, und nume die rächtsrhynische Ortschafte Bettige, Rieche und Chlaihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Kantoon Baaselland,FALSE,"Dr Kantoon Baaselland het d Konzessioon für e Bötzbäärgbaan verwäigeret, was d Aargauer möff gmacht het.",🔎
,,,basellandschaftlige,FALSE,D Schwiizerhalle isch e bedütends Industriigebiet diräkt am Rhii in de basellandschaftlige Gmeinde Muttez und Brattele bi Basel.,🔎
,,,Basellandschaftlige,FALSE,"Dr Jakob Thommen isch Mitglyd vo dr Schulpfläg z Gälterchinde gsi, färner Mitglyd vom Verwaltigsrot vo dr Elektra Gälterchinde und dr Basellandschaftlige Hüpotekebank.",🔎
,,,Landschaft,FALSE,"Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür.",🔎
,,,Basel-Land,FALSE,"Dr Landkreis Lörrach isch e Landkreis im üsserschte Südweste vom Bundesland Bade-Württeberg (Dütschland) un grenzt im Süde an d' Schwyz (Kanton Basel-Stadt, Basel-Land un Aargau), im Weschte an's Elsass (Frankriich), im Norde an de Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald un im Oschte an de Landkreis Waldshuet.",🔎
569,Nikita Sergejewitsch Chruschtschow,Nikita Sergejewitsch Chruschtschow,Nikita Chruschtschow,FALSE,"Die internationali politischi Atmosphäre isch damals, nach der Kuba-Krise, wo der Sowjet-Präsident Nikita Chruschtschow uff der Insle Kuba in unmittelbarer Nachbarschaft von de USA Atomrakete hett afoo schtationiere, was beinah en dritte Wältchrieg uusglöst hätt, üsserscht angschpannt gsii.",🔎
,,,Chruschtschow,FALSE,"Grubbe vo dr dogmatische nöije („orthodoxe“) Lingge, drunder die mäiste dütsche K-Gruppe, luege d Entwigglig vo dr Sowjetunion noch 1956 kritisch aa und leene d Entstalinisierig, wo under em Chruschtschow aagfange het, as ""rewisionistisch"" ab.",🔎
570,19. Juni,19. Juni,19. Juuni,TRUE,Dr Hans-Martin Gauger (* 19. Juuni 1935 z ,🔎
,,,19. Jüüni,TRUE,"Dr Dudley Goodall Wooten (* 19. Jüüni 1860 bii <a href=""Springfield%",🔎
571,Brienz BE,Briens BE,Brienzer,FALSE,"Dr Peter Wyss schribt in sinem entrundete Brienzer Hegschtalemannisch im ""Stübli"" üs sinere Kindheit (in dr 20er Johr vum 20.",🔎
,,,Briens,FALSE,"Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil Aves (Vögel).",🔎
572,Banntag,Banndaag,Bann umgange,FALSE,"S Gschäid isch verantwortlig gsi für s Setze vo de Marchstäi und drfür, ass jedes Joor dr Bann umgange worde isch, d Gränzstäi kontrolliert worde si und, wenn e Verstooss entdeckt worden isch, dä au bestrooft worden isch.",🔎
,,,Bannritt,FALSE,D Gmäindivorsteher und Bürger vo Münchestäi häi au Wii bim jöörlige Bannritt üüberchoo.,🔎
,,,Umgang vom Stadtbann,FALSE,"Joorhundert het s Gschäid an dr Uffaart e fiirlige Umgang vom Stadtbann gmacht, jedes Mol begläitet von e Hufe Lüt.",🔎
573,Tennis,Dennis,Dennisdurnier,FALSE,S ATP-Durnier vo Basel (offiziell Swiss Indoors) isch e Dennisdurnier vo dr Kategorii ATP World Tour 500.,🔎
,,,Tenis,TRUE,Privaat hät si bim Tenis-Club Brysach mitgspilt.,🔎
574,Alemannisch,Alemannisch (Begriffsklärung),hoochalemannische,FALSE,Züritüütsch isch en hoochalemannische Dialäkt.,🔎
,,,alemannische Sproochruum,FALSE,In dr Liederhandschrift het s Wärk vo Dichter us em alemannische Sproochruum und us de düütsche Nochbergebiet.,🔎
,,,alemannischschproochige,FALSE,"En modärne Sozioläkt, wo sich im dütschschproochige und im alemannischschproochige Ruum uusbildet, isch d Dschänderschprooch, wo for allem fo politisch progressiife und guet uusbildete Lüüt, hüüffig Akademiker*inne, gschribe wird und fo Büetzer oder kultuurkonserwatiife Persoone abgleenet wird.",🔎
,,,alemanische,FALSE,"Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundartstuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.",🔎
,,,hochalemannische Piet,FALSE,"Joorhundert im hochalemannische Piet uf Pergamänt gschribe worde, vermuetli z Züri.",🔎
,,,alemannische Mùndarte,FALSE,"E typischs Byspiil für e diglossischi Sproochgmeinschaft isch zum Byspil d Dütschschwyz, wo s Standarddütsch di ieblichi Schriftsprooch isch, aber im normale däägliche Ùmgang die alemannische Mùndarte bruucht werde.",🔎
,,,alemannischa,FALSE,"Soss redet ma an alemannischa Dialekt, s Liachtaschtanerisch.",🔎
,,,alemannische,FALSE,"Au wenn s'Französische z'Strossburi mittlerwyle dominiert, so sin doch in de Näme vo de Quartier die alte alemannische Bezeichnige erhalte bliibe: Bispil: Krutenau (Ort des Krautes), Koenigshoffen (Königshofen), Meinau (Meine Aue), Robertsau (Ruprechtsau), Neudorf, Neuhof, Kronenbourg (Kronenburg).",🔎
,,,alemannisch,FALSE,"D Muaddrsproch vum Allgai isch es Allgairisch, wo zum schwäbisch-alemannische Sprochberiich gheert und zimle näh mit m Vorarlbergische, em Liechteschdtoinische und em Schwäbische verwåndt isch.",🔎
,,,alemannische Mundarte,FALSE,Uf de Bärge bi Montsevelier isch d Sproochgränze zwüschem Land vo de alemannische Mundarte und em französische Sproochruum.,🔎
,,,alemannische Sproch,FALSE,D gsprochene alemannische Sproch hosst dett Alemán Coloniero und wird vun de Alte bim Schwätze unterenand agwandt.,🔎
,,,alemannischi Sprooch,FALSE,"S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch.",🔎
,,,alemannischi Mundarte,FALSE,"- Was de Inwohner vun dere Region zeàllrerscht gmeinsam hàn, isch ass si alemannischi Mundarte schwätze - über d Gränze ewäg.",🔎
,,,Alemannischen,FALSE,"D Arbetstääg für die alemannischi Dialäktology, früener ""Arbetstääg vo den alemannische Dialäktolooge"" oder, wie d Dialäktolooge sälber säge, eifach d ""Alemannetagige,"" sind Träffe vo Sproochwüsseschafter, wo Frooge vom Alemannischen undersueche.",🔎
,,,alemannischi Dialäkt,FALSE,"D Mehrheit vo dr Bevölkerig het Dütsch gschwätzt, also verschideni alemannischi Dialäkt, in de Ämter Zwinge, Pfäffige, Birsegg, Biel, de rächtsrhiinische dütsche Gebiet, im Elsass und am fürstlige Hof z Pruntrut.",🔎
,,,alemannischer,FALSE,"D'Wappe beziege sich uf die beherrschend Stellig vum Schlossberg yber dr Rhiebeni un gen uf d'Doppelbedütig vum germanische Substantiv ""stauf"" zruck, wo sowohl fer ""Becher"" als au fer ""chegelförmiger Berg"" sto cha und in alemannischer Zitt nammensgäbbend fer d'Sidlig worre isch.",🔎
,,,alemannischi,FALSE,"D'Endig ""inge"" losst aber uf e früehi alemannischi Besidlig schliesse.",🔎
,,,alemannische Sprooch,FALSE,Das cha mer au i dr alemannische Sprooch in dr Wienechtsgschicht nochelääse.,🔎
,,,alemannische Sprochgebiet,FALSE,Au im alemannische Sprochgebiet hend vili Gmeindschuele mitgmacht.,🔎
,,,Alemannisché,FALSE,Zur Bildíg vom Plural vo Nomé git s im Alemannisché recht wenígi Reglé.,🔎
,,,Alemannische,FALSE,"Dr Grundstei fir d Liäbi vum Goethe zum Alemannische mueß z Säsene bi Stroßburg glegt wore sii, wu ner 1770 mit ere junge Elsässeri (Frederike Brioni) büssiärt het.",🔎
,,,alemanneschi,FALSE,"Zwöi alemanneschi Bilderbüecher sind au derby, wo d Engelmann Bilder für Wärch vo dr Sophie Haemmerli-Marti gmacht het.",🔎
575,Markgräflerland,Markgräflerland,Marggräflerland,TRUE,"Im Badische cha de Sender tailwiis uf 104,8 MHz im Marggräflerland bis zum südliche Chaiserstuel empfange werde.",🔎
,,,Markgräfler,FALSE,"Fir d Markgräfler, so schribt dr Burte, seig dr verwandt Sundgaüer Dialäkt „Hall verwandten Geistes und einiger Seele“.",🔎
,,,markgräfler Dichter,FALSE,"Oder ka mer drvu üsgoh, ass im markgräfler Dichter sini Zitgnosse dä Lobsang as unvermeidligi Routine abghokt hän?",🔎
,,,Markgreflerland,TRUE,"Markgreflerisch isch dr Dialäkt vum Markgreflerland, dr Region zwische Fryybeg un Basel.",🔎
,,,markgräfler Heimet,FALSE,"Dr ""Martin Wiltfeber"" kunnt as 27jährige noch 9 Johr Ufenthalt in dr Främdi zruck un misst si Dorf, si markgräfler Heimet am Basler Rhiinknii mit sinene neij gwunnene Maßstäb.",🔎
,,,Maarkgreeflerland,TRUE,"Si isch Mitgliid im Elbeschwander Choor gsii un het mit ire Fryndin Erna Lenz as Gsangsduo „d´ Erna und d´ Els“ iber 100 Ufdritt im Chlaine Wiisedaal, im Chanderdaal un im Maarkgreeflerland ghaa.",🔎
,,,Màrkgraferlànd,TRUE,"„2 Ufer, 3 Brucka, 1000 Dìnger z'entdecka“ ìsch a Projakt fer, ìm Owerelsàss un ìm Màrkgraferlànd, Wànderwag fer d Velos irìchta.",🔎
,,,Maarkgreelferland,TRUE,"""Hebelbund Müllheim"", zmaischt nume ""Hebelbund"" gnännt), isch e dytschi literaarischi Gsellschaft un en Haimatverain mit Sitz z Mille im Maarkgreelferland gsii, wu as Schwäärpunkt s Lääbe un s Wäärch vum Johann Peter Hebel ghaa het.",🔎
,,,Margräflerland,TRUE,Es litt im südliche Margräflerland un schmiigd sich anne Buggel wo Läufelbärg heissd.,🔎
,,,Merkgreflerland,TRUE,D Ida Guldenschuh isch z Chilchen im Merkgreflerland uf d Wält chuu un dert ufgwachse.,🔎
,,,Markgrööflerland,TRUE,"Dr Fechter het e Hufe Geböid für öffentligi und brivati Ufdraaggääber in und um Baasel baut, drunder: E Hufe kiirchligi Geböid in dr Region, au im Markgrööflerland und am Hoochrhii (z.",🔎
,,,Markgrefler,FALSE,"Merz 1978 ebe dert), isch e Markgrefler Buur un Haimetdichter gsii.",🔎
,,,Markgräfler Hügelland,FALSE,"Im Weschte hebe sich d'Wiiberg vom Markgräfler Hügelland use, im Süde de Dinkelbärg.",🔎
576,Sigmaringen,Semmerenga,Sigmaringè im Donaudal,FALSE,È baar Ringzüüg vokeerèd übber s eigentliche Streggènetz drübber usè bis uff Sigmaringè im Donaudal un uff Neuschtadt im Hochschwarzwald.,🔎
,,,Simmeringe,TRUE,"Di historische Territorie – vor allem Deile vu Breagaz, Genzburg un Weissehorn – sin an s nej Chenigrych Bayern gange, dr Bryysgau an s nej Großherzogtum Bade, Rauteburg un Horb an s Chenigrych Wirttebärg, Biet bi Simmeringe an Hohezollere un chleineri Biet an s Großherzogtum Hessen.",🔎
,,,Sigmaringe,TRUE,Zue dr dert zledscht gnennte Landchreise hän noch ferner die beide ehemolige preussische Landchreise Hechinge un Sigmaringe.,🔎
,,,Sigmaringè,TRUE,Zwǜschè Inzigkoffè un Sigmaringè bruuchèd d Züüg vo dè Donaudalbaan d Streggi vo dè Zollerèalbbaan.,🔎
,,,Semmerengea,TRUE,No dr Schuel het er z Pfulladorf un z Semmerengea dr Wehrdienscht glaischtet.,🔎
,,,Simmeringa,TRUE,"Novämber 1937 z Simmeringa, Hauezollere; † 18.",🔎
,,,Sigmarenga,TRUE,Em Johr 1947 isch’r zom erschda Môl z Heidaheim ond en Sigmarenga uf de Bihna gstanda.,🔎
,,,Simmerenge,TRUE,"D Schmiecha het ihri Quälle nordweschtli vum Stadtdeil Onschtmettenge, fließt derno zerscht no Oschte uf Onschtmettenge, derno no Side dur d Stadtdeil Dailfenge, Druchtelfenge un Ebenge, dno no Sidoschte un verlosst s Stadtgebiet in Richtig Simmerenge.",🔎
577,Söldner,Söldner,Seldner,TRUE,"No dr Unabhängigkait isch s Land bolitisch chronisch inschtabil ugsii un het bis hite 19 Butschversuech ghaa, vier dervu unter dr Fierig vum franzesische Seldner Bob Denard.",🔎
,,,Solddienst,FALSE,Dr Bachma isch 1756 in dr französisch Solddienst iidrätte und isch bis zum Oberst ufgstiige und zum Generalmajor in sardinisch-piemontesische Dienst.,🔎
578,Grenzach-Wyhlen,Chrenzach-Wyhle,Grenzach-Wyhle,TRUE,De Rührberg isch e Berg im Gränzgebiet vo de Gmei Grenzach-Wyhle un Badisch Rhyfälde im Landchreis Lörrach.,🔎
,,,Grenzach,FALSE,"Durch Degerfälde fiehre d B316, wo s Dorf mit Rhyfälde und Lörrach verbindet, d B34 in Richtig Grenzach bzw.",🔎
,,,Grenzacher,FALSE,S hüttig Wiibaugebiet Markgräflerland goht vum Grenzacher Horn un Wil am Rhii im Süde bis uf Friburg-Sant-Jerge im Norde un bstoht us dr Vorbergzone zwische dr Rhiiebeni un em Schwarzwald.,🔎
,,,Wyyle ùn Chrenzech,FALSE,"In derre Ùntersuechig hen d Lüt vo Charsau ùn Herte vorallem en Streife längs em Rhy, im Oschte bis Schwörstedt ùn im Weschte bis Wyyle ùn Chrenzech, im Norde zum Deil mit Löörech aber nit über de Dinkelberg usse, als ihre Dialäktruum yyzeichnet.",🔎
,,,Chränzech,FALSE,"Vu säälene chline Buurehüser het s in hoch- und schpotrömischer Zit bi uns nochwiislig e Huffe ghaa im Sinn vu Wehrbuuresidlig, also Buurehüüser, wu in gwissem Abschtand zuenenader glege sin, so isch zum Bischpiel s nächscht vu Wiil us noch Süde zue dert gsi, wu hitte d Fondation Beyeler z Rieche ihre Platz het und im Mittelalter ä grössrs landwirtschaftligs Aawäse, gheisse s Berowerguet, sy Platz ghaa het, und noch Noorde zue im Berich vum Neubaugebiet vu Haltige isch di nächscht Villa Ruschtika z liige chu, un nach Oschte zue im Hoochrhii uffe z Chränzech au eini.",🔎
,,,Gränzach-Wyhle,TRUE,D Birs bildet d Gränze zur Stadt Basel im Weste; im Norde und Nordoste isch dr Rhii die natürligi Gränze zu Basel und Rieche (Kanton Basel-Stadt) und zu Gränzach-Wyhle (Dütschland).,🔎
,,,Wyhlemer,FALSE,D Ortschaft Rührberg lit uffem Wyhlemer Bann un isch - scho ufgrund vu de rächt spote Besidlig im 19.,🔎
,,,Gränzacher,FALSE,Joorhundert het sich s Gschlächt vo Bäärefels in e Häägener und e Gränzacher Linie däilt.,🔎
,,,Gränzach-Wyylè,TRUE,"D Bundesstrõß fangt am Gränzübbergang Gränzach-Wyylè bim Gränzacher Horn aa, un gòt am Hochrhy nõch am Nordufer uèzuès übber Rhyfäldè, Säckingè un Waldshuèt bis Ärzingè.",🔎
,,,Wyyle,FALSE,"Si lyt uf ere Hochflechi 800 Meter eschtlig vu Schnörrige, eme Ortsdeil vu dr Gmei Wyyle Die Hecheburg isch Aafangs 12.",🔎
,,,Wyhle,FALSE,"Si hän au e Stroß uff Wyhle baut, wo z Ottwange immer no erhalte isch.",🔎
,,,Gränzach-Wyle,TRUE,"Nochbargmainde vo Brattele sin Augscht, Füllschdrf, Fränkedef, Muttez, s soledurnische Gämpe und ännet em Rhy s dytsche Gränzach-Wyle.",🔎
579,20. Jahrhundert,20. Jahrhundert,20. Jarhundert,TRUE,"di gringi Mobilität vo de Lüüt bis zum Aafang vum 20. Jarhundert händ dezue gfüert, des sich d Dialäkt teilwiis st",🔎
,,,20. Johrhundert worre,FALSE,sch dr Fridig in einige islamische Länder erst im 20. Johrhundert worre — analog zum Sunndig in dr westliche Länder. In d,🔎
,,,20. Jôhrhondert,TRUE,Wende vom 19. zom 20. Jôhrhondert z Berlin: Em Frailein Nini i,🔎
,,,20te Johrhundert,TRUE,Im früehi 20te Johrhundert isch mer vonere enge Verwandtschaft zwüsche de zwo Sproche usgange; us Mangel a Beweis wird die Theori inzwüsche aber abglehnt.,🔎
,,,20. Joorhundert,TRUE," href=""Zeitgeschichte"">Zitgschicht vom früene 20. Joorhundert. Vorgschicht. Sid em Ändi vom 19. Joorhundert isc",🔎
,,,20. Joorhundert,TRUE,"räinte Königriich Italie worde. Am Aafang vom 20. Joorhundert het mä d Stadtmuure usser wenige Räst abgrissen, ",🔎
,,,20. Johrhundert,TRUE,a> immer mehr verdrängt worre und ab dr Mitte vum 20. Johrhundert praktisch nümmi de Kinder beibrocht worre. Plattd,🔎
,,,20. Johrhundat,TRUE,d se als „Dialekte“ diffamiert. Ersch am Ende vom 20. Johrhundat hot ma im Zuge vo da Sensibilisierung vo Rechte v,🔎
,,,20. Jahrhunnärt,TRUE,rchschnittlichu Gressi va de Mänschu am Afang vam 20. Jahrhunnärt. Europa het im Hochmittlaltär än üsgiprägti Wärme,🔎
580,"Ministerium für Kultus, Jugend und Sport Baden-Württemberg","S Ministerium für Kultus, Juuged und Sport Baade-Württebärg",Kultusminischterium Baade-Wiirttebäärg,FALSE,"Leerinhalt, Leerziil, Stoffverdailigsblään un d Briefigs- un Schueloornig sin fachli beguetaachtet un vum Kultusminischterium Baade-Wiirttebäärg approbiert woore.",🔎
,,,Kultus,FALSE,Är isch vu 1980 bis 2001 Abgordnete im Landdag vu Bade-Wirttebärg un vu 1980 bis 1991 Kultus- un vu 1991 bis 1998 Finanzminischter vum Land Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,bade-wirttebärgische Kultusminischter,FALSE,"Dradizionäll wird d Haimetmedaille dr Bryysdreeger*ne all Johr im Septämber vum bade-wirttebärgische Kultusminischter ibergee, wänn d Hametdäg Bade-Wirttebärg ufgmacht wäre.",🔎
,,,Minischter fir Kultus un Sport,FALSE,Vu 1978 bis 1980 isch er in dr vum Minischterbresidänt Lothar Späth gfierte Landesregierig Minischter fir Kultus un Sport vum Land Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,"Minischterium fir Kultus, Juged un Sport",FALSE,"Vu 2011 bis Jänner 2021 het d Stumpp in verschidene Stelle as Sachbearbaiteri un Referänti gschafft, im bade-wirttebärgische Minischterium fir Finanze un Wirtschaft, im Minischterium fir Inners, Digitalisierig un Migration un im Minischterium fir Kultus, Juged un Sport.",🔎
581,Globale Erwärmung,Globali Ufwermig,globaali Ufwermig,TRUE,"In dr öffentlige Diskussioon wird dr Begriff ""Klimawandel"" mit em bestimmte Ardikel ""dr"" vilmol as Sünonüüm für globaali Ufwermig brucht.",🔎
,,,Ärderwermig,FALSE,"Joorhundert, dr regionale Instabilidäät, dr Globalisierig, dr Digitaale Revoluzioon und dr Ärderwermig wird was in Sache Migrazioon bassiert komplexer.",🔎
,,,Global Ufwermig,TRUE,"Mer goht dervu uus, ass dur di Global Ufwermig d Zyklon weniger, defir aber hefriger wäre.",🔎
,,,globali Erwermig,TRUE,Noch em Wältklimaroot sin si e wichdige Grund für die globali Erwermig.,🔎
,,,Klima uff der Äärden immer wie wermer wird,FALSE,Si wäärden aber jetz wo s Klima uff der Äärden immer wie wermer wird geng wie chlyner.,🔎
,,,Dryybhuuseffäkt,FALSE,"S Klima isch insgsamt rächt warm gsii, au beyyflusst dur dr hoch Aadail vum atmosphärische Chohledioxid un dr dodermit verbunde Dryybhuuseffäkt.",🔎
,,,Klima-Erwärmig,FALSE,"Uus Umwältschutz-Gründ, zur Schonig von de Wald-Beschtänd, wo gäge d Klima-Erwärmig als Chohledioxid-Reduzente wirked, wird aber sog.",🔎
,,,Globaali Erwermig,TRUE,S Bevölkerigswaggsdum isch äins vo de zentraale globaale Brobleem und äine vo de Gründ für die Globaali Erwermig.,🔎
,,,Klimaerwärmig,FALSE,"De Klimastraik, im Weltsche ""grève du climat"" oder ""Grève du climat,"" z Tütschland und in anderne Länder aber ""Fridays For Future"" („Frittig für d Zuekumpft“) isch en internationaali Biwegig vo Jugedliche, bsundrig vo Schüeller und Schüellerine, aber o vo Studente und Studentine, wo sich deföör isetzid, as d Regierige vo de anzelne Länder endlich emole ernsthafti Schritt undernemed, demit d Klimaerwärmig iidämmt were cha.",🔎
,,,Drybhuuseffèkt,FALSE,I dè Èrdatmosphäri vorhandenè Wasserdampf isch mit um 36 % bis zu 70 % Aadeil d Hauptquèllè vo dè atmosphärischè Gegèschtraalig un Dräger vom „natürlichè“ Drybhuuseffèkt.,🔎
,,,Triibhuuseffekt,FALSE,"B. uff der Schpitze vom Bärg Kilimandscharo in Afrika ""ewige Schnee""), loot sich mit em gliiche Phänomen beantworte, wie die bekannti problematischi Klimaerwärmig durchs Chohledioxid (dr Triibhuuseffekt): D Bodewärmi (v. a.",🔎
,,,Kliimawandel,FALSE,"En ander wiichtig Aaliigefir sai isch dr Kliimaschutz, wel dr Kliimawandel dr Rääbe vu ire Familie seli zuesetzt.",🔎
,,,Wermi,FALSE,"Se jedes Joor nöi us em Ysch z haue und dr Wäg vo dr Passstross an Gletscher abe z boue wird als wie schwiriger wäge dr Wermi, wo d Gletscher i de Alpe loot lo zrugg goo.",🔎
,,,globaale Erwermig,TRUE,"D Motiiv für e duurhafte Ortswäggsel si d Ussicht uf besseri Mööglikäite sich nöime niiderzloo und s Lääbe chönne verdiene, Zuefluchtsort bi Natuurkatastroofe oder – nöijerdings – wäge dr globaale Erwermig chönne finde, Sicherhäit für Liib und Lääbe noch ere Flucht oder Verdriibig as Folg vo Chrieg und Schutz vor Diskriminierig und persöönliger Verfolgig us rassistische, religiööse bzw.",🔎
,,,Triibhüüseffakt,FALSE,"Obwohl Koohlaschtoffdioxid dàdoo numma 0,04 % vu dr Àtmosfäära dàrschtällt, ìsch’r nooh-n-em Wàsserdàmpf dr wìchtigschta Verursàcher vum Triibhüüseffakt.",🔎
,,,globaali Erwermig,TRUE,"Die geegewärtigi globaali Erwermig, wo vor allem vom Mensch verursacht isch (anthropogen), isch e Bispil für e Klimawandel, wo seer schnäll vor sich goot aber nonig abgschlosse isch.",🔎
,,,globale Ufwermig,TRUE,Mitti 2008 het Brasilie ne Fond zum Schutz vum Amazonas-Rägewald in s Läbe gruefen un zum erschte Mol d Zämmehang zwische däm Schutz un dr globale Ufwermig akzäptiert.,🔎
,,,Wältwyt Klimaufwermig,FALSE,"Si hän dodermit di Wältwyt Klimaufwermig welle thematisiere, sin aber bi dr Wehler nit dermit aachuu.",🔎
,,,Erderwärmig,FALSE,"Nochdem d Greta i de Grundschuel vo der Erderwärmig ghört hett, hett si afange dihai Energii spare und hett o agfange vegaan zesse und si het o uffghöört mit em Flugi umezraise.",🔎
,,,Driibhuuseffekt,FALSE,"Noch em gegewärtige wüsseschaftlige Verständnis isch dodra „sehr wohrschiinlig“ d Versterkig vom natürlige Driibhuuseffekt tschuld, wo dr Mensch drfür verantwortlig isch.",🔎
,,,globalè Erwärmig,TRUE,"Im Kontext vo dè globalè Erwärmig isch selli sognannti ""Wasserdampf-Rückkopplig"" nebbè dè Eis-Albedo-Rückkopplig diè stärkschti bositivi Rüggkopplig.",🔎
,,,Globale Erwermig,TRUE,In de letschte 20 Joor zrfallt er aber immer mehr wäge dr Globale Erwermig.,🔎
582,Royal Opera House,Royal Opera House,Royal Opera House Covent Garden,FALSE,"Syter 1960 het si bi dr Bayreuther Feschtspiil (1960–64 un 1967–75) un am Royal Opera House Covent Garden z London gsunge, an dr Wiener Staatsoper un am Teatro Colón z Buenos Aires, un zwar u. a. immer wider gärn d Opere-Roll vu dr ""Erda"" in s Richard Wagners ""Der Ring des Nibelungen"".",🔎
,,,Covent Garden,FALSE,"Vo 1730 aa het dr Lampe für e John Rich (1692–1761) d Muusig zu de Pantomime am Theater ""Covent Garden"" gschriibe, 1732 si ersti Opere uf Änglisch ""Amelia"" mit em Libretto vom Henry Carey.",🔎
,,,Theater in Covent Garden,FALSE,"Si het s Operehuus King's Theatre am Haymarket übernoo, und dr Händel isch in s nöije Theater in Covent Garden züüglet.",🔎
,,,Covent Garden Opera,FALSE,1968 het er wider an dr Mailänder Scala dirigiert und denn an dr Covent Garden Opera z London.,🔎
,,,Theatre Royal,FALSE,Januar 1735 im Theatre Royal z Covent Garden in London urufgfüert worde.,🔎
,,,Covent Garden Theatre,FALSE,"Dr Händel isch ins Covent Garden Theatre züüglet, wo grad fertig baut worde isch, und het s Opereundernääme, wo jetz scho die dritti Opereakademii gsi isch, eläi gläitet und uf si äigeni finanzielli Verantwortig.",🔎
,,,Royal Opera House in Covent Garden,FALSE,"Dame im Mozart siiner ""Zauberflöte"" am Royal Opera House in Covent Garden debütiert, wo ihri Begabig as Koloratursopranistin entdeckt worden isch.",🔎
,,,Theatre Royal in Covent Garden,FALSE,Februar 1744 im Theatre Royal in Covent Garden stattgfunde.,🔎
583,Gretzenbach,Gretzebach,Grezzebach,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Kölike sind Oberämpfälde, Muè, Holzike, Üerke, Saafewyl und Grezzebach.",🔎
,,,Grezebach,TRUE,"Nochbergmeine send Ärlischbach, Schönewerd, Grezebach, Dänike, Obergösge, Lostorf ond Stüsslingen.",🔎
584,Aramäer,Aramäer,aramäischi,FALSE,In zwäi von ene het s e baar aramäischi Teggstpassaasche.,🔎
,,,aramäische,FALSE,"Die Schrift isch nöd nume für die phönizischi und punischi Sprooch brucht worde, sondern au för die ältischte aramäische Text.",🔎
585,Caesar (Titel),Dr römisch Eereditel Caesar,Cäsar,FALSE,"De Cäsar git i sinene Bricht aa, as de Orgetorix, de Dumnorix und de Casticus heget wöle ganz Gallie unterwerfe.",🔎
,,,Caesar,FALSE,Drum het si dr Caesar aghalte und trotz de Verhandlige vo de Helvetierfürste Nammeius und Verucloetius nöd über d Rhone laa.,🔎
586,Grabeskirche,Grabeskirche,Graabchille,TRUE,So isch 1009 d Graabchille z Jerusalem zerstöört worde.,🔎
,,,Grabchille,TRUE,"Merz 1229 in dr Grabchille sälber zum König vo Jerusalem krönt, was aber allgemein nit anerkennt worden isch, au wenn dr Friedrich erst 1245 vom Papst as abgsetzt erklärt worden isch.",🔎
,,,Heilige Grab,FALSE,Dr Patriarch vo Jerusalem het em d Schlüssel vom Heilige Grab as symbolischi Anerkennig vo der Schutzherrschaft vom Karl I. über d Christeheit.,🔎
587,Dialekt,Dialäkt,Dialäktforschig,FALSE,"Joorhundert het sech a de Schwiizer Universitäte s Lehren und Forsche über die romanische Sprooche als vilsytigs und wäge der Mehrsproochikeit vom Land bedütends Fach etabliert, und der Louis Gauchat isch eine vo dene gsi, wo dank iine i der Schwiiz d Dialäktforschig und d Sproochgeografy es bedüütends wüsseschaftlechs Spezialgebiet worden isch.",🔎
,,,Dialekd,TRUE,Dr Deidsch Schbrochadlas (DSA) isch e Schbrochadlas vo dr Dialekd em domoliga Deidscha Kaiserreich.,🔎
,,,Muettersproch,FALSE,Bei em Rundgang wird alles was mer am Tag so erläbbe kaa in de Schwäbisch und Alemannische Muettersproch uf elf Täfele feschtghalte.,🔎
,,,Tialäktology,FALSE,"A der Uniwërsitëët Bëërn hät er Tialäktology und Volchskund, tüütschi Spraach und Schwyzergschicht gstudiert.",🔎
,,,Tialäkt,TRUE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Mundartschriftstellerin,FALSE,Meerz 1957 au dört) isch e Schwiizer Mundartschriftstellerin gsi.,🔎
,,,Dialäktgruppu,FALSE,Wallisertitsch isch dr Dialäkt va nu Tiitschschwiizer im Kanton Wallis; är gcheert zer heeggschtalemannischu Dialäktgruppu.,🔎
,,,Dialäktspiilarte,FALSE,"""„Wer in einer Sitzung gutmeinend beginnt: „Sämtliche Vorkehrunge, die mer troffe händ ...“ hat die Mundart dreimal verleugnet, bevor er das zweite Mal Atem holt.“"" Do sig d Deklinationsändig vu „sämtliche“ falsch, in dr meischte Schwizer Dialäktspiilarte heißts Vorkehrig mit –ig un s Relativpronome seig grundsätzlig „wo“.",🔎
,,,Dialäktautore,FALSE,"Di International Schopfemer Mund-Art Literatur-Wärchstatt (dt. ""Internationale Schopfheimer Mund-Art Literatur-Werkstatt"") isch e Literaturveraastaltig, wu syter anne 1989 z Schopfe alljohr im Friejohr stattfindet un hite aini vu dr wichtigschte Dräffe vu Dialäktautore us em dytschsprochige Ruum isch Zue dr Mund-Art Literatur-Werkstatt wäre sechs oder sibe Dialäktautore us em ganze dytsche Sprochruum yyglade, zmaischt e jede us eme andere Dialäktruum.",🔎
,,,Mundartlieder,FALSE,isch e Jodelmäss mit Mundartlieder us dr Schwiiz.,🔎
,,,Mundartwärch,FALSE,Si hät au Mundartwärch gschribe.,🔎
,,,Ortsdialäkt,FALSE,Diä Gwährslyt hän miäße zwische 50 un 70 Johr alt un gueti Sprächer un Känner vum Ortsdialäkt miäße sy.,🔎
,,,dialekt,FALSE,S Welche isch e Unterdialekt vum Lorrain un isch au mitem Walonische eng verwandt.,🔎
,,,Muetersprooch,FALSE,"Dr Otto vo Greyerz het als Sproochlehrer de schwiizerdüütsche Tieläkt bsunders i dr Schuel mee Gwicht welle ggää, so wien ers vom Jost Winteler und vo andere erfaare het, wone d Muetersprooch wichtig gsi isch.",🔎
,,,Mundarte,FALSE,"S'Altalemannischi wird meischtens mit dä andri althochdüütschi Dialekt zammegfasst, ä Unterscheidig zwüsche dä verschiidni Mundarte isch abr viilmol passender, wel die Dialäkt klar unterscheidbar gsii sin.",🔎
,,,Dialäkd,TRUE,"D Lüd hän iire ganz äigeny Dialäkd kha, wo eigendlech es gmisch us Elsässisch und Schwyzerdüdsch isch gsii.",🔎
,,,mundartlechen,FALSE,Do derby isch s em trum ggange au der Rahme vo dr latinisch prägte Kultur und vo dr früenere mundartlechen Umgangssprooch azluege.,🔎
,,,Dialegd,TRUE,S hod – obwohl se so kloi isch – en Haufa Dialegd.,🔎
,,,mundart,FALSE,"Ganz früeni Ortsnämme vo alemannische Döörfer sind die mit der Ändig uf ""-ingen"" und hüt mundartlich ""-ige,"" so wie Bettige, Hünige, Bottmige.",🔎
,,,Tialäktoloog,FALSE,"Januaar 1954 z Lüggere) isch en Schwyzer Tialäktoloog und Lexikograaf und de sibet Scheffredakter vom ""Schwyzerischen Idiotikon"" gsy.",🔎
,,,Tieläkt,TRUE,"Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundartstuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.",🔎
,,,Tielekt,TRUE,"S Liachtaschtänerisch ischt net änn änzige Tielekt, sondern es hät elf verschidini Mundarten im Land Liachtaschtä, nämlig vu da verschidana Gmända.",🔎
,,,Idiom,FALSE,S hütige Ladinisch chame i föif Idiom ufteile: Sprachbispil.,🔎
,,,dialæktabh,FALSE,Im Alemannische erfolgt d Deklination vo Adjektiv noch em folgende Schema: D Deklination isch dialæktabhängig.,🔎
,,,Dialäktruum,FALSE,"D ""euch-enk""-Linie bildet im Norde d Gränze vum bairische zum oschtfränkscihe un im Weschte d Gränze zum schwebische un dodermit zum alemannische Dialäktruum.",🔎
,,,Mundartnäme,FALSE,Die vier Glogge gheisse mit de Mundartnäme:,🔎
,,,Dialäktoloog,FALSE,"Juli 1962 uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Sproochwüsseschaftler un Dialäktoloog.",🔎
,,,mundartliche,FALSE,"Dr Rochholz het gschribe, me chön vom ene Deil vo de Vornääme gschichtlechi und mundartliche Eigeheite vo de Regioone ableite.",🔎
,,,Dialäktology,FALSE,"Bi sim Lehrer, em Morf, het der Gauchat es Arbetsgebiet lehre könne, wo sech dozmol i der Romanistik starch entwicklet het: d Dialäktology.",🔎
,,,Tieläktregione,FALSE,"Em Guggebüel und em Thürer isch es drby überhaupt nid drum ggange, alli Dütschschwiizer Kantöön glych z berücksichtige, sondern schöni Byschpiil vo dere literarischi Kunscht vo de verschidene Tieläktregione z bringe.",🔎
,,,Dialäktoloogin,FALSE,D Sara Cotelli isch e Schwiizer Sproochwüsseschaftlerin und Dialäktoloogin.,🔎
,,,dialektali,FALSE,dialektali Underschiid.,🔎
,,,Dialäktgruppe,FALSE,Me glideret s Polnisch tradizionell in füüf Dialäktgruppe.,🔎
,,,Mundartdichtig,FALSE,Är gilted as äine vo de Begründer vo de Schwiizer Mundartdichtig und häd sich vil mit Saage und Heldegschichte befasst.,🔎
,,,Mundartliteratuur,FALSE,"Wämme d Programm vom Strauhoof i de letsche Jaar aalueget, so gseet’s so uus, wie wänn d Mundartliteratuur daa ender sälte zum Zug chèèm.",🔎
,,,Dialäktkultur,FALSE,"S Mundartfestival Arosa isch es Festival für d Dialäktkultur, wo z Arosa im Bündnerland über d Büüni goot.",🔎
,,,Dialäktgruppen,FALSE,"Im Iteliänische chame drüü ferschideni Dialäktgruppen underscheide, grob gseit öppe die norditeliänische Dialäkt mit em Lombardische und em Venetische, die toskanische Dialäkt, wo dervo die iteliänischi Schrift- oder Standardsprooch chunt, und die middel- und süditeliänische Mundarte.",🔎
,,,dialäktaale,FALSE,Si hilft de dialäktaale Kulturprojäkt vo der frankoprovänzalischen oder ebe «arpitanische» Sprooch und ganz algemäin der modärne frankoprovänzalische Bewegig.,🔎
,,,Stadtdialäkt,FALSE,"Dr Stadtdialäkt isch öppe no bi de vile Kabaretischte, wo z Leibzsch ufträtte sin, z ghööre – und das isch scho i dr Zyt vo dr DDR so gsi: so bim ""Kabarett Leipziger Brettl,"" dr ""Pfäffermüüli"" und andere.",🔎
,,,dialägd,FALSE,Die siidlichi Schbroochfamilie vùm Walserdytsch hed verschiideni Oordsdialägd.,🔎
,,,Mundàrta,FALSE,Do fìndet ma àlla verschìedena Mundàrta vum Elsàss: vum Hochàlemànnischa bis zum Fränkischa.,🔎
,,,Mundarttegscht,FALSE,Igajanumenechligalose isch en Antologii vo modärne Mundarttegscht us dr Tüütschschwiiz.,🔎
,,,Mundartkultur,FALSE,"Für d Mundartkultur het dr Trummer öppis schöns gmacht, won er d Gedicht vo dr Frutigtaler Dichterin Maria Lauber (1891–1973) verdoont het.",🔎
,,,Dialäktolooge,FALSE,"Was mit de Wörter bim Kontakt vo frömde Sprooche alles cha bassiere, do drüber schaffe d Sproochgschichtsforscher – s Fach häisst ""Historischi vrglychendi Sproochwüsseschaft"" – und psunders d Dialäktolooge scho lang.",🔎
,,,Mundartusdrück,FALSE,E Serii vo Mundartusdrück isch i de Fluernäme vom ganze wiite Gmeindbann erhalte blibe.,🔎
,,,Mundertschriftstellerin,FALSE,Si isch d Dochter vom Ernst Franz und vo der Arbeiterpolitikerin und Mundertschriftstellerin Aenne Franz us em Rhyland.,🔎
,,,Dieläkt,TRUE,"""Wörterbuch der donauschwäbischen Fachwortschätze"") erfasst un bschrybt dr Wortschatz vu dr Handwärcher un dr Landwirtschaft vu dr donauschwebische Dieläkt.",🔎
,,,Dialäktfoorscher,FALSE,"April 2011, Bùrger vo Baasel) isch e Schwyzer Schurnalischt ùnd Dialäktfoorscher gsii.",🔎
,,,Dialäktiteratur,FALSE,"Er isch dr Pionier vo de Baselbieter Dialäktiteratur, het aber au Erzählige uf Hochdütsch gschribe und ghört zu de wichtige Schwizer Vrträter vom Poetische Realismus.",🔎
,,,Tieläk,TRUE,"Uf de Bärge im Süde berüert au s Gmeindpiet vo Leigg d Sproochgränze: ännet em Gorwetschgraat ligge dr Bärg ""Plaine Madeleine"" und d Alp ""Ponchet"" vo dr Underwalliser Gmeind Anniviers, wo me en Form vom regionale Französisch redt; sid em Middelalter isch do e lokale Tieläkt vom frankoprovenzalische Walliser Patois d Umgangssprooch gsi.",🔎
,,,Mundart,FALSE,"iirer Mundart Artikel schryybe, verbesere oder au us dr hoochdydsche Wikipedia in s Alemannisch iberseze go di alemannische Dialäkt ùfzwäärde ùn hälfe, si au in dr Regione usserhalb vù dr Schwyz z erhalde.",🔎
,,,Mundaarte,FALSE,Jarhundert speziell au d Mundaarte schaffe.,🔎
,,,mundartlech,FALSE,I früehere Zyte isch drunder au e Personalkörperschaft z’verschtaa gsii; s Wort «Gmeind» bruucht me hüt mundartlech immer no für d Gmeindversamlig.,🔎
,,,Mundartforscher,FALSE,"Dezämber 2008 im Wyler Miserez, wo hüt i dr Gmeind La Baroche lyt, gstoorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und Mundartforscher gsi.",🔎
,,,Dialêkt,TRUE,"Es giit zwôa Dialêkt, am Berbice River und am Wiruni Creek.",🔎
,,,Mundarda,FALSE,"Aafangs vo de 1950er-Joor mid em domols neia Middl Tooband gmachd hod, om deidsche Mundarda ond Omgangschbrooch feschd z halda.",🔎
,,,Dialèkt,TRUE,De hochalemannisch Dialèkt vo Òòderef ghöort zum Oschtschwizerisch,🔎
,,,Dialäggt,TRUE,"Dr modärni, alldäägligi Basler Dialäggt aaber het allerdings als wie weniger z due mit em eltere, draditionelle Baseldytsch.",🔎
,,,Dialäktgschichte,FALSE,"Es git vonnere zwäi Büechli mit Dialäktgschichte, s eerschten isch ane 1969 z Winterthur usecho; iri Dochter, d Margret Morf, hät defür s Umschlagbild zäichnet.",🔎
,,,Dialektolog,FALSE,"Syy Dydschlèèrer isch e Dialektolog gsi, dr Profässer Manfred Szadrowsky.",🔎
,,,Mundartgedicht,FALSE,isch e Mundartgedicht vum Hermann Burte.,🔎
,,,Dialäktspiiart,FALSE,Im Burte si alemannischi Dichtersproch fueßt uf em Wiisetääler Dialäkt vu Muulburg – er stoht zweifach – vu sinere Dialäktspiiart un vu sinere dichterische Greßi här dicht näbe sinem Wiisetäler Dalgnoss Hebel.,🔎
,,,Mundartwörter,FALSE,Die grossi Samlig vo Mundartwörter isch die eerschti sistematischi Dokumäntazioon von ere Düütschschwiizer Mundart; dr Basler Düütschprofässer und Dialäktoloog Adolf Socin het es bar Sache drvo i dr Zytschrift Alemannia publiziert.,🔎
,,,Mundartautooren und -autoorinne,FALSE,Dr Sowinski het es grosses Läxikon zu de Mundartautooren und -autoorinne vo de düütschsproochige Länder zämegstellt.,🔎
,,,Mùndart,FALSE,Seislertütsch isch a Schwyzer Mùndart im Kanton Frybùrg.,🔎
,,,dialäkt,FALSE,S'het im Koptische zwee Schriftdialäkt gää un mehreri gsprochene.,🔎
,,,Dialäktevänt,FALSE,"Vili vo dääne Gugge hän baseldytschi Dialäktnääme; es isch e Tradizion a dr Basler Fasnacht, ass als i dr Mundart isch: d Nääme, d Sujets, d Sprüüch, d Zeedel, d Schrifte uf de Wääge un d Schnizzelbängg; d Väärs uf de Zeedel sind en eigeti Art vo dr alemannische Dialäktliteratur und die ganzi Fasnacht isch es grosses Mundartfäscht wo au i de modärne Meedie zum Zug chunt, vilech isch es so öpis wie dr gröschti Dialäktevänt vo dr alemannische Sprooch.",🔎
,,,Dialägd,TRUE,"Schwäbisch isch â Grupp von Dialägd wo mer em Zendrom, em Oschdâ vo Badâ-Wirdâberg ond em Regierongsbezirk Schwabe vo Boerâ schwätzt – ond se ghöred zu de Alemannische Dialekt.",🔎
588,Basileus,Basileus,Basileios,FALSE,"D Chrönig zum Kaiser isch e Useforderig für s byzantinische Kaisertum (Basileios) gsi, dr Karl het ihm gegenüber d Gliichberächtigung beasprucht – wenn nit meh.",🔎
,,,Basilissa,FALSE,D Irene het vo denn aa as Basilissa alli Gwalt über s Riich ghaa.,🔎
,,,Basileia,FALSE,"Im Geegesatz zur ""Basileia"" („Köönigdum“) het dr Begriff ""Tyrannis"" mäistens en illegitimi Form vo dr Monarchii über e ""Polis"" bezäichnet, wo äigentlig e monarchischi Staatsform nit vorgsee gsi isch und mit de ""nomoi"" („Gsetz“) nume schweer oder gar nit zämme gange isch und vom 5.",🔎
589,Farbe,Farbe,Pigmäntfarbe,FALSE,"Für s Moole si Pigmäntfarbe brucht worde, vor allem roote, gääle oder bruune Ocker (Limonit), Rötel (uf ere Hämatit-Basis) oder ere Mischig us bäide Mineralstoff.",🔎
,,,Farb,TRUE,"Festkörper un freii Deilli sende verschideni Arte vu elektromagnetische Welle us, wobi mer si nooch ihrem Spektrum (im sichtbare Beriich nooch ihrer Farb) un ihrer Entstehigsart klassifiziert.",🔎
590,Elektrizität,Elektrizideet,Elektrizitet,TRUE,"D Elektrizitet, wo brucht worden isch, hei si us eme Wasserchraftwärk bezoge, wo si extra drfür boue hei.",🔎
,,,Elegdrizität,TRUE,"Ès wörd meischtens im Lauf vo Flièßgwässer errichtet, um èn Stausee entschtô z lõ un in Kraftwärk Elegdrizität z erzüügè chöne.",🔎
,,,elektrisch,FALSE,"D Date vu Galileo wiise druf hi, dass sich under de Europa ihrer Oberflächi ä elektrisch lajtendi Flüssigkeit bfindet, etwa ä Ozean us Salzwasser.",🔎
,,,Elegtrizidät,TRUE,"Gilbert hèt dõdemit als Èrschter dè Begriff ""Elegtrizidät"", wo n-er uss èm altgrychischè Wort für ""Bernschtei"" (ἤλεκτρον; transkribyrt: ḗlegtron; übbersetzt: Hellgold) abgleitet hèt.",🔎
,,,Schtromproduktion,FALSE,Siini Wasser werded zur Trinkwasserversorgig vo Chanderstäg und zur Schtromproduktion gnutzt.,🔎
,,,Eläktriziteet,TRUE,"Ainiga nàdììrliga Ärraignissa düan Infraschàll ärziiga, wia G’wìtter, Wàsserwälla, Leewälla, Làwiina, Ardbeewa, Vulkààna, Boliida, Wàsserfalla, s’ Schplìttra vu’ma Iisbarg, Polààrlìchter, Blìtza un Eläktriziteet ìn dr Ionosfäära.",🔎
,,,Elektrizidetswärk,FALSE,1899 het s erschte Elektrizidetswärk an dr Voltastrooss Stroom afo broduziere.,🔎
,,,elektrischi,FALSE,"D'Io beweggt sich uf ihrer Bahn dur's śtarch Magnetfeld vum Jupiter, wodur elektrischi Śtröm induziert werre.",🔎
,,,Elegtrizitäts,FALSE,D Basis vo dè Theory un d Vobindung zu dè Phǜsik vo dè Elegtrotechnig sin d Erkènntnis uss dè Elegtrizitätsleeri.,🔎
,,,Stroom,FALSE,1899 het s erschte Elektrizidetswärk an dr Voltastrooss Stroom afo broduziere.,🔎
,,,elektrische,FALSE,"D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder.",🔎
,,,Elektrizidäät,TRUE,"Si isch verantwortlig für die mäiste alldääglige Fänomeen wie Liecht, Elektrizidäät und Magnetismus.",🔎
591,Schabbat,Schabbat,Schabatmool,FALSE,"Joorhundert, wo Baasel wider e jüüdischi Gmäind ghaa het, si die vilmol am Fritig Fisch für s Schabatmool kho khaufe.",🔎
,,,Sabbat,TRUE,"Dr ""Saturndag"" het sich numme im englische ghalte ""(Saturday)"", ""Samschdig"" isch wie französisch ""Samedi"" e Ableitig vu Sabbat, uns norddytsch ""Sonnabend"" isch e rächt durchsichtigi Ableitig.",🔎
,,,Sabbad,TRUE,"Die hod en ara Endfernong sei müassa, mo ma z Fuaß laufa kaa (d Regla vo da 1000 Schritt), weil vrbodda isch, am Sabbad gwisse Sacha z braucha.",🔎
592,Aragonien,Die autonomi Gmäinschaft Aragonie,Aragón,FALSE,Si ghört zu de Region Aragón z Schpanie.,🔎
,,,Region Aragón,FALSE,"S liit im Nord-Oschte vo de Iberische Halbinsle und grenzt im Norde a Andorra und Frankriich, im Weschte a di spanisch Region Aragón, im Süde a di spanisch Region Valencia und im Oschte as Mittelmeer.",🔎
,,,Aragonie,FALSE,D Aragon-Rundfahrt (spanisch Vuelta a Aragón) isch e Radränne in dr spanische Region Aragonie.,🔎
593,Botanischer Garten,Botanische Garte,botanische Gärte,TRUE,Am Aafang isch er bsunders als exotischi Pflanze mit schöne Blüete i botanische Gärte beliebt gsi.,🔎
,,,botanischi Garte,TRUE,"Er het botanischi Exkursione duregfüehrt und het en Arzneipflanzengarte aagleit, de ersti botanischi Garte vo de Uni und eine vo de älteste vo de Wält überhaupt.",🔎
,,,Botanische Gaarte,TRUE,D Georgette Berger het er 1920 zuefellig im Brüsseler Botanische Gaarte wider aadroffe.,🔎
,,,botanischi Gärte,FALSE,D Bibliothek hät au noo e Chunschtsammlig und einigi botanischi Gärte.,🔎
,,,botanische Gaarde,TRUE,Dr Botanisch Gaarde vo dr Universidäät Basel isch en öffentlige botanische Gaarde z Basel.,🔎
,,,botanische,FALSE,"Uußerdem het s z Kiew 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte.",🔎
,,,Botanischa Gäärda,FALSE,"Mid em Handel werred en Haufa Pflanza ond Viechr rond om d Weld broch, zom als Zier en Parks wia uff dr Insl Mainau bi Konschdanz, in Botanischa Gäärda und Zoos ghalta z werra.",🔎
,,,Botanischi Garten,TRUE,"Er hät z Züri der erst Botanischi Garten und au e bedüütendi Naturaliesammlung gründet, wo aber scho churz nach sim Tod verlore gange isch.",🔎
594,Tataren,Tataren,Tatara,TRUE,"Außerdem lebnd Usbeka (20 %), Russa(9 %), Tadschika, Dungana (chinesische Muslime), Ukrainer, Uigura, Tatara und Aghörige vo witara Ethnia, wia eppa 57.000 Mescheta, im Land.",🔎
,,,Krimtataren,FALSE,"Johrhundert großi Dail vu dr hitige Sidukraine dr Krimtataren abgrunge wore, wu Vasalle vum Osmanische Rych gsii sin.",🔎
,,,Tataredrubbe,FALSE,"Dr Selim het si Vater welle stürze und sich 1511 mit verbündete Tataredrubbe in Rumelie iimarschiert, isch aber vo dr Armee vo sim Vater bei Uğraşdere z Thrakie gschlaage worde.",🔎
,,,Turko-Tatare,FALSE,"Zu deene hai d Türke beziejigswiis d Turko-Tatare ghöört, aber au usgsiidleti Alane und Russe.",🔎
,,,Krimtatare,FALSE,"Minderhaite bildet d Krimtatare (12,1 %) wo Muslim sind, und di je öppe 1000 Krimtschake und Karaime, wo e Religion hend, wo vom Judetum abstammt.",🔎
,,,Krìmtatare,FALSE,"Des bedrìfft zùm Bispiil d'Baschkire, d'Tschuwasche, sälli Ukrainer ùs de Region am Schwarze Meer, sälli Rùsse ùs de Ùmgeebig vù de Wolga, d'Osseete ùn d'Krìmtatare.",🔎
,,,Tatare,TRUE,Dodemit het er im öschtliche Grenzberiich vom polnische Iiflussgebiet d Region gege Überfäll vo de Tatare schütze welle.,🔎
595,Drei Bünde,Di Drei Bünd,Zäägrichtpund,FALSE,D Walserkolony vo Tafaas isch gly di gröschti im Bündnerland gsi und het im 1436i de Zäägrichtpund gründt.,🔎
,,,Gottshuuspund,FALSE,1406 het sech Poschiavo vo dere lombardische Stadt glöst und isch 1408 em Gottshuuspund byträtte.,🔎
,,,Freistaat vu dr Drei Bind,FALSE,"Oktoober 1741 z Kuur, Freistaat vu dr Drei Bind; † 5.",🔎
,,,Obere Bund,FALSE,1424 het s Gricht bi dr Gründig vom Obere Bund z Truns mitgmacht.,🔎
,,,Zäägrichtepund,FALSE,"Juni 1436, wo dr Graf vo Toggeburg gstorben isch, zum Zäägrichtepund zämetoo het.",🔎
,,,Drei Bind,TRUE,"Dr Bündner Kaländer isch e Almanach, wu syter anne 1841 erschynt un Theme us em heutigen Kanton Graubünde un em ehmolige Freistaat vu dr Drei Bind bhandlet.",🔎
,,,Fryschtaat vo de drüü Bünd,FALSE,"Luzisteig zwüsched Balzers und Maiefäld, wo zum Fryschtaat vo de drüü Bünd ghört het, di einzigi sicheri rächtsrhynischi Verchehrsverbindig gsi.",🔎
,,,Graue Bund,FALSE,"Ane 1395 hend z Ilanz dr Apt vo Disentis, dr Graf vo Sax-Misox und dr Freiherr vo Rhäzüns en Landfridensvertrag pschlosse; das isch der Afang gsi vo dr Gschicht vom Graue Bund.",🔎
,,,Drei Bünd,TRUE,"In Stadtort wie Bärn, Basel, Schaffhuuse und Sanggalle, aber au in de Landständ Appezäll, Glarus und in den Drei Bünd het mä d Chille reformiert, und au im Thurgau, im Rhiidal und in der Fürstabtei Sanggalle het sich d Reformation grösstedeils chönne duresetze.",🔎
,,,Gotteshuuspund,FALSE,"Dr Steibock und d Farbe Schwarz und Wyss sind vom alte Wappe vom Gotteshuuspund abgleitet, wo s Bergell bis ane 1803 dezue ghört het.",🔎
,,,Graue Pund,FALSE,"Scho gly hend sech d Daallüüt mid em Graue Pund ännet de Bärge zämetoo, ane 1549 het sech s Daal ganz vo Mailand chöne lööse, und sider isch es en Deil vom Bündnerland.",🔎
,,,Gottshuusbund,FALSE,Das isch dr Gottshuusbund worde.,🔎
,,,Drü Bünd,TRUE,"Dä Kanton Graubündä trait dä Namä vom ehemols politisch gwichtigschtä vo dä Drü Bünd, us dänä är entstandä isch.",🔎
,,,Freistaat der drei Bünde,FALSE,Joorhundart fürn Freistaat der drei Bünde verwendet.,🔎
,,,rätische Bünd,FALSE,"Är isch uf 2158 Meter über Meer und er zeigt a, ass sech do d Piet vo de drüü alte rätische Bünd träffe: vom ""Gotteshuusbund"", em ""Obere"" oder ""Graue Bund"" und em ""Zähgrichtbund"".",🔎
,,,Gotteshuusbund,FALSE,"Sit em 14. johrhundert hät dä ort zämä mit Poschiavo diä grossi talgmeind ""(Cumün)"" bildet, wo 1408 im Gotteshuusbund biträtten isch.",🔎
,,,Grau Bund,FALSE,"Wo dr Barbisch ane 1687 gstorben isch, het syn Schüeler d Trukerei übernoo und no wäret fasch vierzg Joor für de Bischof vo Chur, für de Grau Bund und für anderi Chunde Truksache und Büecher gmacht.",🔎
596,Milchstraße,D Milchstrooss,Mìlchschtrooss,TRUE,"D’ lätschta Supernova, womm’r ìnnerhàlb vu dr Mìlchschtrooss diräkt beobàchta hann, ìsch d’ Keplerscha vu 1604 gsìì.",🔎
,,,Milchstrossesystem,FALSE,"""Perigalaktikum"" un ""Apogalaktikum"": Dr Punkt uf dr Umlaufbahn vu eme Stern ums Zentrum vum Milchstrossesystem, wo er am nächschte bzw.",🔎
,,,Milchstross,TRUE,"Dass si e Sternsystem wie üseri Milchstross isch, het aber erst anno 1923 dr Edwin Hubble am 2,5 Meter-Teleskop vum Mount-Wilson-Observatorium noochwiise chänne.",🔎
,,,Milchstroß,TRUE,"Er het beobachtet, dass d'Milchstroß nit ä näbligs Gebilde isch (wie's im bloße Aug vorchummt), sundern us uzellige ainzelne Sterne bestot.",🔎
,,,Milchstrooss,TRUE,"In dr Nööchi vom Zentrum vo dr Milchstrooss befindet sich e Staubwulke, wo öbbe 80 Liechtjoor lang isch.",🔎
597,Ettlingen,Ettlingen,Ettlige,TRUE,"Ihri Näme si im Uhrzeigersinn vom Norden aa: Eggeschdei-Leopoldshafe, Schdutesee, Wiigarte, Pfinzdaal, Karlsbad, Waldbronn, Ettlige und Rhiischdette (alli im Landkreis Karlsrueh) drzue Hagebach und Wörth am Rhii (beidi im Landchreis Germersche Rhiiland-Pfalz) Schdadtiideilig.",🔎
,,,Ettlingè,TRUE,"Dè Eiermaa isch denn au is Ländle zrügg gangè, 1968–1970 isch er Chef Rôtisseur un Gardemanger im Hotel-Restaurant Erbprinz z Ettlingè gsi un hèt d Brüèfig zum Chuchimeischter abglait.",🔎
,,,Ettlinge,TRUE,"Gresseri Schtädt in de Umgebung sin Bade-Bade, Ettlinge, Karlsruh, Raschdi und Rhinstette.",🔎
598,Badische Ständeversammlung,Badischi Ständeversammlig,badische Landdag,FALSE,"Im badische Landdag isch s no dr Wahl 1905 zuen ere bis 1918 aimolige Zämenarbet vu dr Nationalliberale un dr SPD im sognännt Großblock gee, go dr Yyfluss vum sterker worene badische Zäntrum zruggdränge.",🔎
,,,zwoot Chammere,FALSE,Di in dr Hauptsach liberaal baadisch zwoot Chammere het dr Kunvänzioon iri Zuestimmig verwaigeret.,🔎
,,,Landdaag,FALSE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Badische Ständeversammlig,TRUE,Dää demokratisch legitimiert Badisch Landdag isch in dr Dradizion vu dr Badische Ständeversammlig vum Großherzogtum Bade gstande.,🔎
,,,Landschtänd,FALSE,So argumentyrt dè Hofmarschall Freiherr vo Göler (1809–1862) 1846 in èrè Sitzig vo dè Erschtè Kammer vo dè Landschtänd: Normalschpur.,🔎
,,,Baadische Landdaag,FALSE,"Ane 1909 isch dr Hummel in dr Baadische Landdaag gweeld woore, bi dr Ryychsdaagswaal 1911 hed er kai Erfolg ghaa.",🔎
,,,Ständeversammlig,FALSE,Die Lischt umfasst d Mitglider vu dr Ständeversammlig vum Großherzogdum Bade fir d Sessione vum Johr 1819.,🔎
,,,Badischè Ständevosammlig,TRUE,"Als Standeshèrrè hèn diè sit 1806 mediatisyrtè Fürschtè zuè Fürschtèbärg gmäß èm Artikel XIV vo dè Dütschè Bundesaktè vo 1815 no zaalrychi Sonderrächt gnossè, welli zwar i dè Märzrevolution witgehend voloorè gangè sin, abber diè Aawartschaft uff èn Sitz i dè erschtè Kammer vo dè Badischè Ständevosammlig hèt bis 1918 bschtandè.",🔎
,,,badischè Landdaag,FALSE,Zwǜschè 1855 un 1878 isch er mit meererè Johr Unterbrèchig als nationalliberalè Abgordnetè für d Waalchreis Wolfach-Furtwangè sowiè Pforzè i dè Zweitè Kammèrè vom badischè Landdaag ghoggèd.,🔎
,,,Baadisch Landdaag,FALSE,"1895 isch er vù dr SPD nominierd woore fir d Waal zem Baadisch Landdaag im Waalchrais Manne 2, wù syder 1891 e sichere Waalbezirk fir d SPD gsii isch.",🔎
599,Papua-Neuguinea,Papua-Neiginea,Papua-Nèiguinea,TRUE,"Weeniger gfèèrded sin d Schbrooche im Kaukasus, im Pazifik (Indonesie ùn Papua-Nèiguinea hän zämen elai scho iiber 1500 Schbrooche).",🔎
,,,Papua-Nöiginea,TRUE,"S Great Barrier Reef lit nordöstlig vo Australie an dr Ostküste vom Bundesstaat Queensland im Südpazifik und goot vo dr Torres-Strooss vor Papua-Nöiginea bis zur Lady-Elliot-Insle, wo öbbe 75 Kilometer nordöstlig vo Bundaberg lit.",🔎
600,Kathedrale St. Mariä Himmelfahrt (Chur),Kathedrale Maria Himmelfaart z Chur,Kathedrale vo Chur,FALSE,"Spööter sind für vili Chile au anderi Patrozinie als nur die vo bestimmte Heilige derzue cho, zum Bischpiil d Motiiv vom Heilige Chrüüz, vom Jesus sym Härz, vom Heilige Geischt oder vo dr Uffert vo dr Muettergottes (wie bi dr Kathedrale vo Chur).",🔎
,,,Chuir,FALSE,Druifappä hed är z Chuir Theologii gschtudiärd und isch de am 7.,🔎
,,,Kathedrale Maria Himmelfaart,FALSE,Dr Patron vom Bischtum Chur isch de heiligi Luzius und d Bischofschile isch d Churer Kathedrale Maria Himmelfaart.,🔎
,,,Katedraala,FALSE,Siini Khirha isch d Katedraala im Schloss oba.,🔎
,,,Khuur,FALSE,Hauptort ischt Khuur.,🔎
601,Judentum,Judedum,jüdischer,FALSE,"Zog Nit Keyn Mol (Yiddisch: זאָג ניט קיין מאָל) (au bekannt als Partizaner Lid, obmols au andre Lieder den Namme hen) isch de Namme vu em Yiddishe Lied wo de Hirsh Glick, e junger jüdischer Gfangener vum Vilna Ghetto, anno 1943 gschriibe hett.",🔎
,,,Judè,FALSE,"Í de Ziitè vom Nationalsozialismus hand villì Judè nur chönne überläbè, wil sie sich rächtzytig in Nachbarländer vom NS-Staat, wie Polè, Frankriich und Grossbrittaniè abgsetzt händ.",🔎
,,,Juud,FALSE,"D Zit vo dr staatlige Existänz im Alterdum bis zur Erooberig dur d Römer, d Zit, wo d Juude in dr Diaspora häi müesse lääbe und d Zit sit dr Gründig vom modärne Staat Israel, wo jede Juud zu jedere Zit cha iiwandere.",🔎
,,,jüdisch,FALSE,"Öffentlichrächtlich anerchennt sind di römisch-katholisch Cherche (de «Katholisch Konfässionstail»), die evangelisch-refermiert Cherche (di «Evangelisch-refermiert Cherche vom Kanton Sanggale»), di chrischtkatholisch Gmaind und di jüdisch Gmaind.",🔎
,,,jidischi,FALSE,Z Ihringe het s bis 1938 ai e jidischi Gmei gää.,🔎
,,,jüüdischi,FALSE,"Si Vater isch dr katholisch Arzt Adrien Proust, si Mueter die jüüdischi Jeanne Weil gsi.",🔎
,,,religiöösi Dradizioone,FALSE,"Die aschkenasische Juude häi gmäinsaami religiöösi Dradizioone, wo sä vo de sefardische Juude underschäide, und früener e gmäinsaami Sprooch ghaa, s Jiddische.",🔎
,,,Juda,FALSE,"Jojakim (ursprünglig Eljakim, 2.Kö 23,35-24,7; 2.Chronik 36,5-8) isch im Alte Testamänt e König vo Juda gsi.",🔎
,,,Judä,FALSE,Fast all Judä sind sit 1975 usem Land gangä.,🔎
,,,jüüdischs,FALSE,"Purim (פורים Purim vo hebräisch ""Pur"", Los, ursprünglig vom akkadische Wort ""pūru""; jiddisch ""Purim"" oder ""Pirem"") isch e jüüdischs Fest wird am 14.",🔎
,,,jüüdischem,FALSE,"„Bund vo dr Beschniidig“, jiddischi Ussprooch ""Brismile"", abkürzt: ""Briss"") wird d Vorhut vom männlige Gliid noch jüüdischem Bruuch abgschnitte.",🔎
,,,jìdische Gmein,FALSE,Z Nidderwis hàt s bìs zem Zweite Waltkriej e wìchtige jìdische Gmein gan.,🔎
,,,jüüdische,FALSE,"פַּסְחָא ""pas-cha;"" griechisch πάσχα ""pas-cha;"" vo hebräisch ""liphsoah"" ‘verbiigoo, drüber ewägggoo’), isch s wichdigste Fest im jüüdische Kaländer.",🔎
,,,Jiidi,FALSE,"Urspringl isch si Jiidi gsii, 1922 isch si zum katholische Glaube konvertiert un Nunne wore.",🔎
,,,jüdische,FALSE,1617 hot da Reichsgrof Kaspar vo Hohenems mit am Schutzbriaf dia reachtlicha Grundlag für a jüdische Gmoand glet.,🔎
,,,israelitisch Glaübe,FALSE,"Sini Eltere hän dr israelitisch Glaübe braktiziärt un sin z Durmenach, im Nochberdorf, als mit em Bue in d Synagog gange.",🔎
,,,jüdischen,FALSE,Dezue isch si na im Voorstand vo de Chrischtlich-jüdischen Aarbetsgmäinschaft gsyy.,🔎
,,,jüdischi,FALSE,"Über Jahrhunderti häts z Afghanischtan e jüdischi Minderheit ghee, mit einige Hunderttuusig Gläubige.",🔎
,,,jüüdischer,FALSE,"D Familie isch vo jüüdischer Härkumft gsi, spööter isch si katholisch worde.",🔎
,,,Jud,FALSE,Dr Wolinski isch dr Suhn vun eme polnische Jud un ere italienische Katholiki gsii.,🔎
,,,religiösi jüdischi,FALSE,Vo denn aa het mä gwüssi religiösi jüdischi Fanatiker joorhundertilang as „Zelote“ bezäichnet.,🔎
,,,Jùde,FALSE,S Sùùrbtaal ìsch bekannt wäge de Sùùrbtaaler-Jùde.,🔎
,,,Jüdin,FALSE,"Noch em Markus 1,9 u. a. het si als glöibigi Jüdin mit iirem Maa Josef und witere Aaghöörige in dr Chläistadt Nazareth in Galiläa gläbt.",🔎
,,,jidisch,FALSE,Di jidisch Gmai z Spanish Town git s syt em 16.,🔎
,,,jìddischer,FALSE,"vor 36 n. Chr. z’ Machaerus) ìsch a jìddischer Preediger gsìì, wo um 28 n. Chr.",🔎
,,,jiidische,FALSE,"Dr Jiidisch Friidhoof am Eelbäärg (hebräisch: בית הקברות היהודי בהר הזיתים; transliteriert: ""bet hakvarot hajehudi behar haseitim"") z Jerusalem mit dr Nekropolis vu Silwan isch dr eltscht un wäg dr jiidische Rituaal un Tradizioon wiichtigscht jiidisch Friidhoof vu dr Wält.",🔎
,,,israelitische,FALSE,Galle het me d israelitische Gmeinde de Landeschilene glichgstellt.,🔎
,,,"Juude oder Lüt, wo vo Juude abgstammt si",FALSE,"Arisierig isch dr Begriff gsi, wo d Nazionalsozialiste bruucht häi, wenn si s Äigedum und dr Bsitz von ere Minderhäit, vo Juude oder Lüt, wo vo Juude abgstammt si, häi welle stääle, sig s im Dütsche Riich 1933 bis 1945 oder im ene aagschlossene oder bsetzte Land.",🔎
,,,Jüdisch,FALSE,"Usserdäm sin 1,5 % Muslimisch, 0,5 % Jüdisch un 0,5 % Buddhischte gsi.",🔎
,,,jüüdisch,FALSE,D Gstaltig vo dr Faane goot zrugg uf dr jüüdisch Gebätsschal Tallit; blau und wiss si d Farbe vo dr jüdische Ritualchläidig.,🔎
,,,jidische,FALSE,Dr Georg Kreisler isch as Suhn vum jidische Rächtsaawalt Siegfried Kreisler un syre Frau Hilda im Wiener Sanatorium Hera uf d Wält chuu.,🔎
,,,Juude,FALSE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,Jude,FALSE,Johrhundert asàssige Jude gsé ésch.,🔎
,,,Judaica,FALSE,"D Biblioteek vo der Israelitische Cultusgmäind Züri gilt als di wichtigscht vom ganze tüütschspraachige Ruum für s Fachgebiet ""Judaica"" und isch sit ane 2009 e nazionaals Kulturguet vo de Schwyz.",🔎
,,,Juden,FALSE,D Ukraine isch Schaublatz vu zahlryche Massemord an Juden un sowjetische Chriegsgfangene gsii.,🔎
,,,Juudedum,TRUE,As Gschicht vo Israel oder Gschicht vom Volk Israel bezäichnet mä d Gschicht vo de Israelite und vom Juudedum – as Volk und Religioon – vo sine Aafäng um 1500 vor dr Zitewändi im Alte Oriänt und siner Aasiidlig in Kanaan bis zur Zerstöörig vom Herodianische Tämpel im Joor 70 noch dr Zitewändi und em Aasiidligsverbot für palestinischi Juude noch dr Niiderlaag vom Simon Bar Kochba im Joor 135.,🔎
,,,Judetum,TRUE,"Si Ätti het sich gezilt vu sinem Judetum abgrenzt, isch Atheist gsi un het Aaschluss ans westliche Europa gsuecht, isch au inere jiidische Uffklärigsbewegig debii gsi.",🔎
,,,jidische Gmeine,FALSE,106.000 Persone vu dr Bevelkerig ghere jidische Gmeine aa.,🔎
,,,jidisch Gmai,FALSE,Di jidisch Gmai isch im Zweete Wältchrieg vernichtet wore.,🔎
,,,jüdische Glaube,FALSE,Joorhundert gsi und gältet as dr Gründer vom Leerhuus z Jawne und as dr Iniziator vo dr Ernöijerig vom jüdische Glaube noch dr Zerstörig vom Tämpel z Jerusalem im Jüdische Chrieg 70 n. d. Z.,🔎
,,,jìdischa,FALSE,"As gìtt a bsunderer Züestànd fer viar Religiona: d kàtholischa, d evangelisch-lütherischa, d reformiarta un d jìdischa Religion.",🔎
,,,jidischer,FALSE,"Weil dr Zemlinsky jidischer Abstammong gwäa ischt, hend seine Werk während dr Herrschaft vo de Nazionalsozialischda en Deitschland nemme uffgfihrt werra däffa ond send so en Vorgessaheit groda.",🔎
,,,jüüdischi Gmäind,FALSE,Januar 1349 z Basel schetzigswiis fufzig bis sibzig Juude umbrocht worde und die ersti jüüdischi Gmäind z Basel isch zerstöört worde.,🔎
,,,jüüdische Manne,FALSE,"D ""Tefillin"" wärde vo religiööse jüüdische Manne – im Reformjuudedum zum Däil au vo Fraue – an de Wuchedääg bim Morgegebät (hebr.",🔎
,,,jüdische Religion,FALSE,Vor allem i dr jüdische Religion und i dr chrischtliche Gmeinschaft vo de Sibete-Tags-Adväntischte gilt er als Fiirtig (lueg au Sabbat).,🔎
,,,jüdischè,FALSE,Diè jüdischè Menschè sin vo dè Dütschè Rychsbaan wiè Vyh mit gschlossenè Güèterwägè in èm Zugvoband i d Vonichtigs- un Konzentrationslager brocht worrè.,🔎
,,,jüdeschi,FALSE,Si isch e berüempti jüdeschi Schauspilere gsi.,🔎
,,,Jidi,FALSE,"D Agathe Lasch isch anne 1934 us em Staatsdienscht entloo wore, wel si Jidi gsi isch.",🔎
,,,jüdischem,FALSE,"D Ruth Dreifuess isch di zweiti Frau und ersti Person mit jüdischem Hindergrund gsii, wo in Bundesrat gwählt worde isch.",🔎
,,,jìddischa,FALSE,Ar hàt vun’ra jìddischa Roma-Fàmìlia gschtàmmt.,🔎
,,,jüdischi Religioon,FALSE,Joorhundert aa het die chasarischi Ooberschicht die jüdischi Religioon aagnoo.,🔎
,,,jìddischa Beväälkerung,FALSE,Sa hann mààsgaawend züa da Pogroma geega d’ jìddischa Beväälkerung biitrajt un hann unter àndrem Verhàftunga un Màssa-n-ärschiassunga fìr d’ Nàzis vorberaita.,🔎
,,,Juudatumm,TRUE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,Juuda,FALSE,"a „Büroo“ gschtällt hàt, fìr äbba 2.800 Juuda rätta.",🔎
602,Kageneck (Adelsgeschlecht),Kageneck (Adelsgeschlecht),Grofe von Kageneck,FALSE,Vu 1682 bis 1967 isch d Burg e Läche vu dr Grofe von Kageneck gsi un isch derno in Bsitz vum Land Bade-Wirttebärg chuu.,🔎
,,,Kageneck,FALSE,"Mitglider vu dr Familie Roggenbach un Beroldingen isch s glunge, ihre Bsitz z vergreßere, voreb dää 1740 an s Majorat vu dr Kageneck ibergangen isch.",🔎
603,Bodman-Ludwigshafen,Bodman-Ludwigshaffe,Ludwigshafe,FALSE,"Durch Rhyfälde dure verlauft d Bundesstroos 34, wo vo Basel uff Ludwigshafe fiert.",🔎
,,,Ludwigshaffè am Boddèsee,FALSE,Si füürt vo Basel am rächtè Hochrhyufer un s Chläggi un s Reièt un dè südliche Hegau gu Ludwigshaffè am Boddèsee.,🔎
,,,Bodme,FALSE,"Wichtige hischtorische Orte am Bodesee sin Arbe, Bodme, Breagez, Konschdanz, Langenarge, Markdorf, Linde, Ibberlinge, Radolfzell, Wasserburg, Romanshorn und Rorschach.",🔎
,,,Bodman-Ludwigshafe,TRUE,"Sipplinge liit a de Bundesstroß 31 alt, ugfär vir Kilometer öschtlich vu Bodman-Ludwigshafe und sechs Kilometer weschtlich vu Iberlinge.",🔎
,,,Bodme-Ludwigshaffe,TRUE,"S nideralemannisch Bodeseeumland und -vorland im Uhrzeigersinn vu Öhninge ibber d Höri uf Radolfzell, Reichenau, Konschdanz, Bodme-Ludwigshaffe, Sipplinge, Iberlinge, Meerschburg, Hange, Immeschdaad, Fridrichshaffe, uff de Insel Lindau bis Bregez.",🔎
604,São Paulo (Bundesstaat),São Paulo (Bundesstaat),Bundesstaat São Paulo,FALSE,"D Uni het 7 ""campi"" (Campus) usserhalb vo der Stadt, im Bundesstaat São Paulo: zwei i der Stadt São Paulo sälber, und di andere ""campi"" si i de Städt Bauru, Lorena, Piracicaba, Pirassununga, Ribeirão Preto und São Carlos.",🔎
,,,Bundesschdaat São Paulo,FALSE,São Paulo [] (portugisisch för Sankt Paulus) isch d Hauptschdat vom Bundesschdaat São Paulo und di gröschdi Stadt z Brasilie.,🔎
605,Schweiz im Zweiten Weltkrieg,D Schwiz im Zweite Wältchrieg,Zwäite Wältchrieg,FALSE,1941 isch dr Vatter wärend em Zwäite Wältchrieg im Kampf gege britischi Druppe ums Läbe koo.,🔎
,,,Zweite Wältchrieg,FALSE,Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo 1940 bis 1944 vo Nazi-Dütschland und ganz am südöschtleche Rand au es bitzli em Königriich Italie bsetzt ksi.,🔎
,,,Zwöite Wältchrieg,FALSE,"Wil mer tüütsch z Tüütschland bis 1941 hüüffig no mit Fraktur gschribe häd, isch mer sich s langi ſ gwonet gsi und drum au nach em Zwöite Wältchrieg no Tekschte mit emne längen ſ ddruckt worde.",🔎
606,Jugoslawien,Jugoslawje,jugoslawisch,FALSE,"1929 het dr jugoslawisch König Alexander I. s Land diktatorisch afo regiere, für zum de Komflikt zwüsche de Serbe und Kroate es Ändi z mache.",🔎
,,,jugoslawische,FALSE,"September 1934), wo nach em Zweite Wältchrieg en jugoslawische Prinz khürate hät; de Viktor Emanuel (* 12.",🔎
,,,Jugoslawie,TRUE,"Im Johr 1918, noch em Erschte Wältchrieg, isch dr siglig Dail vum Herzogtum, d Untersteiermark, no dr Bstimmige vum Verdrag vu Saint Germain, abdrännt un an dr nei Staat vu dr Slowene, Kroate un Serbe, s speter Jugoslawie aagschlosse wore.",🔎
,,,Jugoslawiè,TRUE,"Bi dè Feldzüüg gegè Polè, Dänemark, Frankrych, Jugoslawiè, Grychèland etc.",🔎
,,,Jugoslawe,TRUE,"Bis 1998 sin si ùnter d Kategori „Jugoslawe“ gfalle, deno isch bis 2005 d Staatsaaghörigkeit als „Serbie ùn Montenegro“ ùn schliessli als „Serbie“ erfasst worde.",🔎
,,,Jugoslààwia,TRUE,"Mìt dam Regimant hàt’r ìm Iràk, Jugoslààwia, Tschad un Gabun gekampft.",🔎
,,,Sozialistischi Föderativi Republik Jugoslawie,FALSE,"Wo die Sozialistischi Föderativi Republik Jugoslawie het afo usenandergheie, häi chriegerischi Usenandersetzige stattgfunde, und bsundrigs in Kroazie si in de Joor 1990 und 1991 au d Spannige zwüsche de Ethnie gwaggse, aber au in Bosnie und Herzegowina.",🔎
,,,SFR Jugoslààwia,FALSE,"Àwrìl 1970 z’ Novo Mesto, SR Sloweenia, SFR Jugoslààwia, àls ""Melanija Knavs"" []) ìsch a ehamoolig sloweenisch-àmerikànisch Modäll.",🔎
,,,Chönigrych Jugoslawie,FALSE,D'Iiwohner vu Südungarn sin noch em Verdrag vu Trianon zämme mit denne im hüttige Kroatie un Slowenie e Deil vum Chönigrych Jugoslawie wore.,🔎
,,,Jugoslawia,TRUE,"Dia meischta Usländar kummen us dr Türggei oda us Ex-Jugoslawia, gfolgt vo da Dütscha.",🔎
,,,Chenigrych Jugoslawie,FALSE,Ab 1918 het d Stadt mit en Chenigrych Montenegro zum Chenigrych Jugoslawie ghert.,🔎
,,,Sozialistische Föderative Republik Jugoslawie,FALSE,"Juli 1982 in de südkosovarische Stadt Prizren ùff d Wält cho, wo zue derre Zyt zur Autonome Provinz Kosovo innerhalb vo de Sozialistische Föderative Republik Jugoslawie ghört het.",🔎
,,,jugoslawischi,FALSE,"De düütschi Psychiater Helmut Starke und siini Frau Gertrud, de italiänischi Arbeiter Francesco Grimolli, wo inere Konditoreifabrik am Flüüssband schaffed und mit ere Tessineri verhürotet isch und die jugoslawischi Tänzeri Milena Vakulic wend s Schwiizer Bürgerrächt übercho.",🔎
,,,SFR Jugoslawie,FALSE,"Juni 1968 z Bečej, SFR Jugoslawie, hite Serbie) isch e Schwyzer Schriftstelleri, Musikeri un Performeri.",🔎
,,,Jugoslaawie,TRUE,Noch em Ändi vom Chrieg 1945 isch d Stadt und iir gmischtsproochigs Hinderland an Jugoslaawie gfalle; denn isch si e Zitli s Freije Territorium Triest gsi und sit 1954 ghöört si wider zu Itaalie.,🔎
,,,jugoslààwischa,FALSE,"Wahrem Kàlta Kriag hàt maa-n-uff’m Gmaindabooda vu Lusevera mehrera Bfäschtigungswark bàuia, wo Tail vum „Gorizianer Schwälla“ gsìì sìnn —ìn dara Zitt ìsch Lusevera grààd àn dr jugoslààwischa Granz gsìì.",🔎
607,Arabisches Alphabet,Arabisches Alphabet,hocharabische Alphabet,FALSE,"Ñef isch e Buechstab im osmanisch-türkische Alphabet gsi, wu bis 1928 verwendet worre isch, wu nit zum hocharabische Alphabet ghert het.",🔎
,,,arabischen Alphabet,FALSE,Buechschtabe vom arabischen Alphabet.,🔎
,,,Arabische,FALSE,"Dr semitischi Buechschtabe isch für // gschtande, wi no hütt im Arabische.",🔎
,,,Arabischei Schrift,FALSE,Di Arabischei Schrift isch e Konsonanteschrift.,🔎
,,,arabische Schrift,FALSE,"gschribe wore, bruucht werd debi e modifizierti Form vo de arabische Schrift, selte aber au di latinisch Schrift.",🔎
,,,arabische,FALSE,"Die arabische Gschichtschryber, wie öpe dr al-Idrisi im 12.",🔎
,,,arabische Abece,FALSE,Ṣād ( صاد ) isch de vierzeet Buechstabe im arabische Abece und het de Zaalwert 50.,🔎
,,,Arabische Schrift,FALSE,Vor de Annektierig vo de Krim dör Russland ane 1783 isch s Krimtatarische i de Arabische Schrift gschribe wore i de osmanisch/persische Variante.,🔎
,,,Arabisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,Arabisch-persisches Alphebet,FALSE,"Muslim bruuched i de Regle en erwitterets Arabisch-persisches Alphebet, wa dezue füert, as e paar Sprooche, wie zum Biispil Konkani, me as ai gültigi Schrift hend.",🔎
,,,arabisch-basierte,FALSE,Muslimischi Chinese häi iiri Sprooche au in dr arabisch-basierte Xiao'erjing-Schrift gschriibe.,🔎
,,,arabische Alphabet,FALSE,"Zùr Zitt vù ihrer Iiwanderig ins Wolgagebiet ùm s Johr 1000 ùme hän d'Tschuwasche e Variante vùm Orchon-Alphabet vùm Türkische bruucht, wùù si abber de Islam ǜbernùù hän, hän si aagfange mìt em arabische Alphabet z schribe, bìs si nooch em christlig-orthodoxe Glaube ìm 18.",🔎
608,3. September,3. Septämber,3. Septamber,TRUE,"mber 1919 z’ Wellington; † 3. Septamber 1995) ìsch a <a href=""Neuseela",🔎
,,,3. Sebdember,TRUE,"Premiere erscht 26 Jôhr schbäder ghet, nemlich am 3. Sebdember 1967 em Fernseh-Programm vom W",🔎
609,Urgermanische Sprache,Urgermanisch,germanische,FALSE,"Johrhundert sin di germanische Stämm, wu vu Oste chuu sin, all meh züe-n-ere Bedrohig wore.",🔎
,,,urgermanisch,FALSE,"Mit em Wort Volk (mittelhochdütsch ""volc"" us althochdütsch ""folc"", vo urgermanisch ""fulka"" „Abdäilig vo dr Armee“) wärde allgemäin (groossi) Grubbe vo Mensche bezäichnet, wo dur kulturelli Gmäinsamkäite, reali oder fiktivi gmäinsami Abstammig oder e politisch und rächtlig organisierte Persooneverband zun ere underschäidbare Äihäit zs#mmegfasst si.",🔎
610,Adolf Hitler,Adolf Hitler,Hitler,FALSE,"Des het em Hitler Aafangs Septämber 1939 dr blant Aagriffschrieg gege Pole megli gmacht, wu mit eme sowjetischen Aagriff gege Oschtpole Mitti Septämber abgstimmt gsii isch.",🔎
,,,wältlige Heilsbringer,FALSE,Des bedittet anne 1942: Sich vum wältlige Heilsbringer abwände.,🔎
,,,Hitlär,FALSE,"Im Dezämbär 1932 ischär numal ind USA gangu, isch abär wägs där Machubärnahm vam Hitlär in Jännär 1933 nimme zrug gangu.",🔎
611,Wahlkreis Toggenburg,Waalchrais Toggeborg,Waalchreis Toggeburg,TRUE,"Oberhelffetschwil (amtlech ""Oberhelfenschwil"") isch e Gmeind im Waalchreis Toggeburg im Schwyzer Kanton Sanggale.",🔎
,,,Wahlchrais Toggeborg,TRUE,D Gmaind Bötschwil-Gantertschwil ghört zom Wahlchrais Toggeborg.,🔎
,,,Waalkrais Toggeburg,TRUE,S Dorf ghört zum Waalkrais Toggeburg.,🔎
,,,Waalchrais Toggeburg,TRUE,Im Joor 2003 isch de Bezirk uufglööst wore und noi zom Waalchrais Toggeburg choo.,🔎
,,,Wahlchrais Toggeburg,TRUE,"Bi de Noiordnig isch de Wahlchrais Toggeburg gschaffe worde und debi sind aber fascht alli Gmainde vom alte Bezirk Untertoggeburg usgschlosse worde, obwohl d Bevölkerig kai Froid gha het.",🔎
612,Verschwörungstheorie,Verschwöörigstheorii,Verschwörigstheorie,TRUE,"Zahlriichi Mythe und Verschwörigstheorie git s über en Orde: ass er immer no wurd existiere, ass er die Französischi Revolution organisiert haig, ass er die katholischi Chille wurd bekämpfe, und ass er d Wältherrschaft wurd aasträbe.",🔎
,,,verschwöörigstheoretiker,FALSE,"Im Doodesschiin stoot as es „woorschiinlig Suizid“ gsi sig, aber d verschwöörigstheoretiker häi sich e Hufe Theorie usdämkt, drunder ass dr John F. Kennedy si vo dr CIA häig lo umbringe.",🔎
,,,Verschwöörigstheorie,TRUE,"S änglische Schlaagwort ""Zionist Occupied Government (ZOG)"" grift die alte Verschwöörigstheorie uf, „d Juude“ wurde konspirieren, zum e Wältregierig z errichde.",🔎
,,,Verschwörigstheoretiker,FALSE,Hüfig si auch rächti Gruppierige und Verschwörigstheoretiker nöch a dr Szene z finde.,🔎
,,,Verschwerigstheoryye,FALSE,"Är isch vor allem bekannt wore dur e Dissertation iber e „NATO-Ghaimarmee“ un derfir, ass er Verschwerigstheoryye zum 11.",🔎
,,,Verschwöörigstheoriä,FALSE,D Begründig für d Diskriminierung gege die jüdischi Bevölkerig si vor allem Verschwöörigstheoriä über s Wältjuudedum und d These vo dr Überläägehäit vo dr ‹Aarische Rasse›.,🔎
,,,verschwerigstheoretische,FALSE,"Im April 2011 het er dr Bresidänt Obama ufgforderet, sy Geburtsurkund z vereffetlige, un het si dodermit an d Spitz vu dr verschwerigstheoretische Birther-Bewegig gsetzt, wu d Legitimitet vum Obama as Bresidänt aazwyyflet.",🔎
,,,Verschwörigsdänke,FALSE,Joorhundert vo umbekannte Redaktöör uf dr Grundlaag vo meerere fikzionale Text zämmegstellt worde und gältet as en iiflussriichi Brogrammschrift vom antisemitische Verschwörigsdänke.,🔎
,,,Verschwöörigsthorie,TRUE,"Seer sinister isch s, wenn dr Wille zur Wältherschaft as Däil vo Verschwöörigsthorie soziale Grubbe understellt wird, wo sowiso scho gfäärdet si, wie s d Antisemite vo de Juude behaupte.",🔎
,,,Verschweerungstheoriia,FALSE,"Dr Juudahàss, Främdafììndlikait un Islamfììndlikait sìnn wìchtiga Markmoola vu da rachtsextreema Beweegunga, grààd soo wia d’ àntiàmerikànischa Rhetorik un d’ Nutzung vu Verschweerungstheoriia.",🔎
,,,Verschwerigsuffassige,FALSE,"Dr Gedeon sei en „Aahänger vu antisemitische Verschwerigsuffassige“, diei di antisemitisch Hetzschrift Protokoll vu dr Wyse vu Zion e nit-fiktivi Programmschrift nänne un heb e diffizil Verhältnis zum Holocaust.",🔎
613,Tasteninstrument,Dasteinstrumänt,Klaviermuusig,FALSE,"Si Wärk umfasst 42 Opere und 25 Oratorie – drunder dr ""Messiah"" mit em wältbekannte Chor „Halleluja“ –, Chillemuusig für en änglisch Hoof, Kantaate, Kammer- und Klaviermuusig und e Hufe Wärk für Orchester.",🔎
,,,Taschtèinschtrumänt,TRUE,"Er würd für Frauèschtimmè, Violynè, hochi Blõsinschtrumänt, s Sopran-Inschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Diskant-Gambè) un diè rächti Hand bi Taschtèinschtrumänt vowendet, mengmoll au für d Notation vo extreem hochè Laagè bi düèfè Inschtrumänt.",🔎
,,,Dasteninstrumänt,TRUE,"Sine Schüeler, wie zum Bischbil em Georg Friedrich Händel het dr Zachow Underricht in Komposizioon gee und au uf em ""clavier"" (gmäint si Dasteninstrumänt).",🔎
,,,Taschtèinschtrumènt,TRUE,"Johrhundert vum Taschtèinschtrumènt uss gleitet worrè, wa-s bi chlynerè Chör bis hüt nò git.",🔎
614,Freienstein-Teufen,Freyeschtäi-Tüüffe,Freièschtei-Teuffè,TRUE,"Si ghört zu dè Gmeindè Freièschtei-Teuffè un lyt im Nordè vom Kanton Züri uff èrè Höchi vo Dõ biègt dè Rhy, wo vo Schaffuusè im Nordoschtè chunnt, gu Nordweschtè ab, dè Hochrhy vollfüürt dõrt sini gröschti Flussschlaufè.",🔎
,,,Tüüffe,FALSE,Oktober 1930 z Tüüffe; † 5.,🔎
615,Skulptur,Skulptur,Skulptuure,FALSE,"D Sammlig vom Museum of Modern Art umfasst über 150'000 Wärk Archidekduur und vom Disäin, Zäichnige, Gmäld, Skulptuure, under anderem vo dr Alice Aycock, vo dr Louise Bourgeois, vom Alexander Calder, vom Henry Moore, vom Claes Oldenburg, vom Eduardo Paolozzi, Fotografie, Drucksache und Illustrazioone.",🔎
,,,Skulpture,FALSE,"Dr Brunne het zää maschinelli Skulpture im ene groosse Wasserbecki, wo zum Däil us Versatzstück, d. h. us beweeglige, versetzbare Däil vo dr ehemoolige Büüniusstattig vom Stadttheater konstruiert worde si, und zäigt Wasserschbiili, wo für e Jean Tinguely tüpisch si.",🔎
,,,skulptur,FALSE,"S Chloster gältet as e Stifdig vom Karl em Groosse, und e lääbensgroossi Stuckskulptur von em us em Hoochmiddelalter stoot zwüschen dr middlere und dr süüdlige Apsis vo dr Chlosterchille.",🔎
,,,Bildhauer,FALSE,De Brunne bim hütige Kinderspielplatz isch noch em Moler un Bildhauer Hermann Scherer bnennt worde.,🔎
,,,Figuure,FALSE,"D Bilder und d Figuure vom häilige Theodul, wo in vilne Chile z gseh sind, zäige iin deils zäme mid em Tüüfel, wo en Glogge träit, und mängmol au mid eme Wytrüübel.",🔎
,,,Skulptuur,TRUE,"Pop Art isch e Kunstrichdig, vor allem in dr Moolerei und Skulptuur, wo in dr Middi vo de 1950er Joor unabhängig vonenander z Ängland und in de USA entstande isch.",🔎
,,,Skulpdur,TRUE,"Bei de Sendlfenger Schwätzbweiber handlet sichs om a Skulpdur, wo uff-ma Sockel en dr Midde vom alda Sendlfenger Marktbronna stôht.",🔎
616,Lindenberg im Allgäu,Lindaberg,Lindeberg im Allgai,FALSE,Jänner 1972 z Lindeberg im Allgai) isch e ehmolige dytsche Radrännfahrer.,🔎
,,,Lindabergr,FALSE,"Dr Lindabergr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19.",🔎
617,Zürich,Züri,Stadtzörcher,FALSE,Si lit im Stadtzörcher Quartier Rieschpach.,🔎
,,,Züüri,TRUE,Er isch im Mittelland zwüsche de Kantöön Bäärn und Soledurn im Weschten und Züüri im Oschte.,🔎
,,,Zürich-Oerlikon,FALSE,Zwüsche 1947 und 1954 het er sämtligi Schwiizermeistertitel in der Einzelverfolgig uf der offene Rennbahn z Zürich-Oerlikon gwunne.,🔎
,,,Zirich-Hottingen,FALSE,"Okdober 1897 z Zirich-Hottingen, wo-nr am 30.",🔎
,,,Ziiri,TRUE,"In de Schwyzer Dialäggtfilm, wo vor allem z Ziiri broduziert worde sinn, het s Baaseldytsch lang zer Markierig vo Bösewichter dient.",🔎
,,,Zörcher,FALSE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,stadtzürcherisch,FALSE,1955 hät en de Regierigsraat vom Kanton Züri und 1960 di stadtzürcherisch Literatuurkumissioon für sys Schaffen uuszäichnet.,🔎
,,,Zürri,TRUE,"S fahre under anderem ICEs uff Köln, Basel, Wien, Bern, Zürri, Hamburg, Berlin und Paris.",🔎
,,,Zür,TRUE,Mai 1923 z Zür; † 24.,🔎
,,,Züri-Schwamedinge,FALSE,"Nöji Mundartmusig vo dr Schwiiz bringe drzue ane au dr Bligg vo Züri-Schwamedinge, d ""Big Zis"" und d Steff la Cheffe un dr Greis.",🔎
,,,Zyri,TRUE,Dezämber 1986 z Zyri) isch e Schwyzer Färnsee- und Radiomoderatori gsi.,🔎
,,,Stadt Zöri,FALSE,"Ane 1973 isch d Bircher-Benner-Klinik in Bsitz vo de Stadt Zöri choo het aber müese 1994 gschlosse werde, well si nöd gnueg uusglastet gsii isch.",🔎
,,,Stadtzürcher,FALSE,"Novämber hai si au mitghulfe, die konservativi Stadtzürcher Regierig z stürze.",🔎
,,,Zircher,FALSE,"Des Buach Gebrauchsanweisung für die Schweiz mit seine 206 Seida vom Zircher Schurnalischda Thomas Küng, ama freia Autor, wo hauptsächlich Filmkridika fir vorschiidene Publikaziona ond Heerschbiil schreibt, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit ""Gebrauchsanweisung für …"" ôôfanget.",🔎
,,,Hottige,FALSE,"Wo denn ane 1904 de Hans Bodmer vo Züri, dr Gründer vom Läsezirkel vo Hottige ane 1882 und vom ""Literarische Club Züri"" ane 1902, wider so en Aafraag vo Weimar übercho hät, isch d Sach fürschiggange.",🔎
,,,Zirich,TRUE,"Raveschburg isch zsamma mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galla, Pfulladorf, Zirich ond Lindau Mitglied vo dr ""Konschtanzer Gsellschaft"" gwäa ond do drmit au vom 1331 grindeta Schwäbischa Schtädtebund.",🔎
,,,zürcher,FALSE,"In dr Tabälle e Verglich vum Zürcher un vum Kaiserstiähler Dialäkt: Bi däne Biispiil sin d Substantiv unveränderet bliibe üsser bi ""de Geschte"" – des isch eltere zürcher Sprochbrüch.",🔎
,,,Örlike,FALSE,"Won er zrugg cho isch, het er zerscht bim Escher-Wyss z Örlike als Dräjermäischter gschaffet und spöter bim Sulzer z Wintertuur.",🔎
,,,Ziri,TRUE,"Giswil isch flechimässig diä zweit greescht Obwaldner Gmäind, und oi im nazionale Vergliich isch Giswil unter de greeschtä hundert, si isch eppe gliich grooss wie d Stadt Ziri.",🔎
,,,Stadt Züri,FALSE,"Wils en alte Stadtstaat isch, isch es ja alewyl klar gsy, das die natürli i de Stadt Züri dihäime sind – und dademit hät mers au nie für nötig gfunde, das in es Gsetz z schrybe.",🔎
,,,Zirch,TRUE,"Rautweil leid etwa 80 Kilometer südlich vo Sturgert, 90 Kilometer nerdlich vo Zirch, 60 Kilometer eschdlich vo Freiburg ond 100 Kilometer weschdlich vo Ulm.",🔎
,,,Fluentere,FALSE,Er isch ane 1971 gstorbe; sys Grab isch uf em Fridhof Fluentere.,🔎
,,,Zürcher,FALSE,"Juli 1955 z Bagdad als ""Samir Jamal Aldin"") isch e Zürcher Reschisör.",🔎
,,,Zirrich,TRUE,"Als „Haupstadt vom Geld“ wird je nachdem Frankfurt, Zirrich, London odr Nu Jork bezaichnet.",🔎
,,,Schtadt Züri,FALSE,"I dä Appäzäller Chriäg isch d Burg vo Schwyzer Truppä bestzt wordö, durm händ d Herre vo Bonschtette mit dä Schtadt Züri äs Vertäidigungsbündnis abgschlossä.",🔎
,,,Afoltere,FALSE,"Zum die guet ufzbewaare het dr Bund bim alte Züüghuus z Afoltere es grosses Zäntraallager für d Museumssamlig pout, wo d Fachlüüt d Kulturgüeter undersueche und flicke.",🔎
,,,Zǜri,TRUE,"2007 hän vier Moschee ìn de Schwizz e Minarätt ghaa, nämlig sälli z Gämf, z Winterthur, z Wange bi Olte ùn d'Mahmud-Moschee z Zǜri, wo vo dr Ahmadiyya in de 1960er Johr baut worden isch, ohni dass vil dra kritisiert worde wer.",🔎
,,,Zöri,TRUE,"De Ostschwizer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glaris (SW), Schwyz (SW), Zöri (W), s Thoorgi (N), en Bodesee (N) un im Oschte a Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei.",🔎
618,Zug (Stadt),Zug (Stadt),Zoog,TRUE,"D Nochberkantöön send Schwyz, Obwaldä, Nidwaldä, Aargöi, Bärn ond Zoog.",🔎
,,,Zog,TRUE,"S Frickdaal, wo bis am Änd vom Ancien Régime e Teil vom vorderöschtrychische Oberamt Brysgau gsi isch, het sich sprochlich immer ehnder gäge d Region vo Basel und vom Oberrhy orientiert, und s Fräiamt isch under am Yfluss vo Lozärn und Zog.",🔎
,,,Zuug,TRUE,Februaar 1942 z Zuug; † 4.,🔎
,,,Stadt Zug,FALSE,D Katastrophebucht isch e Bucht am Zugersee i der Stadt Zug.,🔎
,,,Zuger,FALSE,Dr Joseph Andermatt stammt us ere Familie vo dr Zuger Aristokratii.,🔎
,,,Zùùg,TRUE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Stadt Zuug,FALSE,"Der Ott hät vil öffentlichi Uufgaben übernaa, bsunders au für syni Häimet, de Kantoon und d Stadt Zuug.",🔎
619,St. Jakob an der Birs,St. Jakob an der Birs,Sankt Jakob an dr Birs,TRUE,"August 1444 isch bi Sankt Jakob an dr Birs es eidgenössischs Kontingänt vo de französische Armagnakesöltner gschlage und vernichdet worde, aber d Franzose hai druf doch d Belaagerig vo Basel abbroche und s Gebiet verloh.",🔎
,,,St. Jakob an dr Birs,TRUE,t. Jakob an dr Sihl und am 26. August 1444 bi St. Jakob an dr Birs.,🔎
,,,St. Jakob,FALSE,"g vom Ort, wo Birsbrugg oder äänlig gsi isch, dur St. Jakob ersetzt (zum erste Mol 1418 as „ze sant Jacob an ",🔎
620,Lausheim (Stühlingen),Luussä,Luusè-Blomegg,FALSE,"Am Gaschthuus ""Im Wyler"" bim ehemõligè Haltepunkt Luusè-Blomegg i dè Nôchi vom Stüèlinger Ortsdeil Grimmelzofè füürt dè Wanderuäg i d Flüè iè.",🔎
,,,Luusä,TRUE,"Zu de Stadt Stüèlingè mit de ehemolige Gmeinde Bettmaringè, Blommegg, Eberfinge, Grimmelzofè, Luusä, Muuche, Oberwange, Schwaninge, Sparreberg, Unterwangè und Wizä ghöre d Stadt Stüèlingè sälbr und no 32 Dörfer, Wyler, Zinke, Höf und Hüser.",🔎
,,,Luuse,TRUE,"Noch eme Vikariat z Säckinge, z Neistadt un z Schwarzach isch er Bfaarverwäser z Zunswier wore, derno Bfaarverwäser z Haiwiler un z Luuse.",🔎
621,Littenweiler,Littewiler (Friburg),Littewiiler,TRUE,"Dernäbe zellen au d Friburger Stadtdail Kappel, Ebnet un Littewiiler zum Draisemedal.",🔎
,,,Littèwyler,TRUE,"D B 31 isch im Dreisamdal i dè letschtè Johrè mit Ortsumfaarungè vosää worrè, asè hèt um d Johrdausendwendi dè Vokeer im Fryburger Oschtè uss Littèwyler, Ebnèt un Kirchzartè uff è neu bauti, vyrschpurigi Chraftfaarschtrõß volagerèt worrè.",🔎
622,Réning,Reiningen,Rainige,TRUE,"D Nochbergmeine sìn Rainige ìm Norde, Needermorschwìller ìm Oschte, Huuscht ìm Sìdoschte, Gàlfìnge ìm Sìde, Barnwiller ìm Sìdweschte, Neederburnhaipt ìm Weschte un Schwaighüse ìm Nordweschte, Gschìcht.",🔎
,,,Reiniga,TRUE,"S Kloschter vum Eelabarg ìsch a Kloschter ìn dr Gegend vu Reiniga, noch vu Milhüsa, ìm Departement Owerelsàss.",🔎
623,Mustermesse Basel,D Basler Mustermäss,Muschdermäss,FALSE,"D Früehligsmäss isch nur a baar Johr abghalte worde, aber d Herbschtmäss git s sit denn jedes Johr mit wenige Uusnahme und isch die gröschti Joormäss vo dr Region worde, und sit 1917 git s mit dr Muschdermäss (abkürzt MuBa) au widr ä jöhrligi Früehligsmäss.",🔎
,,,Mustermäss Baasel,FALSE,"Er het sich uf Blakatwärbig und Mässbaute spezialisiert und het Aarbede für Firestone, Avia, die Schwizerischi Landesustellig, die Schwizerischi Reederei, d Mustermäss Baasel und Teggstilfirme wie Stoffel z Mels, Fischbacher z Sanggalle und Rohner z Balgach gmacht, wo sich dur e klare, iigängige Stil uszäichnet häi und wo din persönlige Bildwitz sich mit globaler Verständlikäit vermischt.",🔎
,,,Mustermäss Basel,FALSE,"Im Roosedaal befinde sich au no d Halle vo dr Mustermäss Basel und dr Mässdurm, s höchste Gebäud in dr Schwiiz.",🔎
,,,Baasler Mustermäss,TRUE,"Er isch s wirtschaftlige und kulturelle Zentrum vom Chläibaasel, und alli Halle vo dr Baasler Mustermäss und dr Mässdurm si dört.",🔎
,,,Schwizerische Mustermäss,FALSE,S Rundhoofgeböid vo dr Schwizerische Mustermäss isch en Ustelligshalle uf em Gländ vo dr Schwizerische Mustermäss am Mässblatz 9 z Baasel.,🔎
,,,Basler Mustermäss,TRUE,"Die ersti Uhre- und Schmuckmäss goht uf s Joor 1917 zrugg, wo si e Däil vo dr Basler Mustermäss gsi isch.",🔎
,,,Mäss Baasel,FALSE,Si het in dr Mäss Baasel stattgfunde und 20'000 Bsuecher aazooge.,🔎
,,,Mustermäss,FALSE,"Un vili wichdigi Mässe wie d´Uhre-un Schmuckmäss, d´Mustermäss oder d´Herbschdmäss beschere au de Inzlinger Feriewohnigsvermieder un de Hotelies volli Bedde.",🔎
,,,Muschtermäss Basel,FALSE,Au dr Ernst Barmettler vu dr domolige Muschtermäss Basel isch derby gsii.,🔎
624,Daktylus,Daktylus,daktylische,FALSE,Dr Hexameter isch än altgriechischs Värsmass us säaggs daktylische Värsfüess (Schema: — ‿ ‿ ).,🔎
,,,Daktyle,FALSE,"Dr Pentameter isch au us säggs Värsfüess, Daktyle, wo us erä lange odr betonte (Schema: — ) und zwei churze, unbetonte (Schema: ‿ ) Silbe beschdoht, zsämmegsetzt (Schema: — ‿ ‿ ), und wo von erä Zäsur in zwei Halbziile vo drei Füess iideilt si, wobii dr letschd Fuess vo jeder Halbziile numme us erä lange Silbe beschdoht: Schema:  Dr Pentameter isch hüfig in Verbindig mit Hexameter bruucht worde.",🔎
625,Dietikon,Dietike,Diètikè,TRUE,"Auguscht 1915 isch èn Schnellzùg z Diètikè uff èn stehendè Personèzùg uffgfaarè, well s Yfaarsignal z früè göffnet worrè isch.",🔎
,,,Dietiken,FALSE,Däm Baanwäärch sys riisige Gleisfäld lyt uf em Bode vo de Gmeinde Spreitebach im Kanton Aargau und Dietiken im Kanton Züri.,🔎
,,,Diätikä,TRUE,"B. z Diätikä, Schliärë, Schpreitäbach usw.).",🔎
626,Diphthong,Diphthong,Triphthong,FALSE,"Im Surselvische het's zum Byspil d Diphthong ""ai"" ( ‚Alperöösli‘), ""au"" ( ‚Brot‘), ""ei"" ( ‚drüü‘), ""eu"" ( ‚Lüt‘), ""ia"" ( ‚sibe‘), ""ie"" ( ‚Chääs‘), ""iu"" ( ‚verchauft‘), ""ua"" ( ‚weller‘), ""ue"" ( ‚de‘) un ""uo"" ( ‚Bueb‘), un d Triphthong ""iau"" ( ‚Abschid‘), ""ieu"" ( ‚Ich‘), ""uei"" ( ‚des‘) un ""uau"" ( ‚Wald‘).",🔎
,,,Dobelsälbschdlud,FALSE,"Des ""ie"" wird nùr bruuchd fir dr Dobelsälbschdlud ""i-e"" (=""iä"") , z.",🔎
,,,Diftongierig,FALSE,"Mit de früenöihoochtüütsche Diftongierig (verglych hoochtüütsch ""Eis, Maus"" und ""Mäuse"") hät das nüüt z tue; s isch aber waarschyndli, das es mit em Romaanisch z tue hät – d Usserschanfigger sind nämli ekäi äigetlichi Walser, sunder verwalsereti Romaane.",🔎
,,,diphtongiärt,FALSE,S Pennsylvania-Ditsch isch – wiä s Pfälzisch – neijhochditsch monophthongiärt un diphtongiärt.,🔎
,,,Dipthongierig,FALSE,"Debi unterscheide sich d'Langues d'oïl durch: d'Dipthongierig im Norde (Byspiil: Latiinisch [""mel""] (Honig) isch im Norde zu [""miəl""] worre), d'Abschwächig vomene Vokal am Wortende wenn s'latiinischi Wort meh wie ei Silbe gha hät (Byspiil: [""vita""] (Läbe) isch im Norde zu [""vi""] worre, im Süde zu [""vida""] un im Oschte zu [""via""]), im Norde isch [d] un [t] zwüsche zwee Vokal verschwunde, dr Luut [s] isch im Norde verschwunde (Byspiil: Latiinisch [""fəsta""] (Fescht) isch im Norde [""fət""] oder [""fəta""] worre aber im Süde glych blybe) un wyteri phonetischi Luutveränderige.",🔎
,,,Driftong,FALSE,"Dr Usluut bestoot us eme Vokal, wo au e Diftong- oder e Driftong cha si, und eme opzionale Ändkonsonant ().",🔎
,,,Triftonge,FALSE,Diftonge und Triftonge.,🔎
,,,Diphtongierong,FALSE,"Säll gild fir Wordgrenzâ, abr ao zom Beischbiel fir Diphtongierong ond Entrundung.",🔎
,,,Diftonge,FALSE,Diftonge und Triftonge.,🔎
,,,Diphthongierig,FALSE,Die Diphthongierig isch au z Goabi gängig gsii (vgl.,🔎
,,,diftongiert,FALSE,"Und au dènen iri uursprüngliche Langwokaal sind diftongiert woorde (""behejme"" ‘Groossvee’, ""oulem"" ‘Wält’) – ussert, si siged vor eme ""ch-"" oder ""r"" gstande (""nefèère"" ‘Sünd’, ""mòòchel sãj̃"" ‘verzie’).",🔎
,,,neihochdeidsche Diphthongierong,FALSE,"Ân andrâ Vorschlag isch, d' sognannde ""neihochdeidsche Diphthongierong"" härznemmâ, des hoeßt, dass mr em Alemannischâ em engerâ Senn bschdemmde Loud, wo em Hochdeidschâ zuâ zwoeloud ""(Diphthong)"" verschobâ worâ sen, ed als zwoelout ousschbrichd, sondern als oen oenzichâ Vokal (Monophthong).",🔎
,,,Diphdongierong,FALSE,"S Schwäbische hôt a baar Kennzôechâ, wo fir s Niideralemannische im Nôrde tibbisch send (also firs Oberrhaealemannische ond ebâ s Schwäbische): Andere Kennzôechâ send tibbisch firs Schwäbische, aber doch send se ned ällâweil in jederâ Gegend verbrôeded: Â starke Neigung zur Diphdongierong; dr Vogt zähld uf u. a.: Von ""hao"" isch s Partizip Perfekt ""ghett"" oder ""gheet"" (SSA III/1.502).",🔎
,,,Diftong,TRUE,"Dr Usluut bestoot us eme Vokal, wo au e Diftong- oder e Driftong cha si, und eme opzionale Ändkonsonant ().",🔎
,,,diphthongiert,FALSE,"Als Merchmool zur Abgrenzig vum Markgräflerische zääle de Affrikat ""kch"" statt ""gg"" i Wörter wie ""drinkche/dringge"" (trinke) oder ""Ankche/Angge"" (Anke) un dr Abfall vo voreme Frikativ, wobi dr Vokal wo devor stoot diphthongiert wird: z. B.",🔎
,,,diphthong,FALSE,"iu diphthongiert: ""frei"" /frei/ „frei“, ""kcheie"" /kxeijə/ „fallen“ (< mhd.",🔎
627,Kaiserreich China,S Kaiserriich China,chinesische Kaiserriich,FALSE,D Qin-Dünastii () isch die ersti Dünastii vom chinesische Kaiserriich gsi und het vo 221 bis 207 v. d. Z. gherrscht.,🔎
,,,chinesischè Kaiserhüser,FALSE,I dè Folgezyt sin d Ywooner vo Sachalin in èm Tributvohältnis mit dè voschiddènè chinesischè Kaiserhüser gschtandè.,🔎
,,,chinesischè Kaiserrych,FALSE,"I dè ärschtè Voybarung vom chinesischè Kaiserrych, wo mit èrè europäischè Macht droffènè worrè isch, im Vodraag vo Nertschinsk, hèt Russland am 6.",🔎
,,,chinesische,FALSE,""">479 v. Chr. gläbt un isch unter em Name ""Kong Qiu"" (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in dr Stadt Qufu im chinesische Staat Lu (dr hitige Provinz Shandong) uf d Wält chuu, wun er au gstorben isch.",🔎
,,,Kaiser vo China,FALSE,"Shangdu (chinesisch: 上都, ""Shàngdū"") isch wäärend dr mongolische Yuan-Dünastii d Summer-Residänzstadt vom Kublai Khan gsi, wo Kaiser vo China gsi isch, und vo sine Noochfolger.",🔎
,,,Kaiserriich China,TRUE,im Kaiserriich China oder bis noch em Zweite Wältchrieg z Japan).,🔎
628,Deutscher Sprachatlas,Dr Schbrochadlas vom Wenker,Dütsche Sproochadlas,FALSE,"Wo dr Sproochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 en Dütsche Sproochadlas vorbereitet hed, hei alli Schuele im domolige dütsche Rych e Froogeboge übercho mid de glyche vierzg Muschdersätz, zum se i dr lokale Mundart ufzschrybe.",🔎
,,,Düütsch Sproochatlas,FALSE,"Z Marburg isch dr Düütsch Sproochatlas (DSA) domiziliert, es Inschtitut, wo di dütsche Dialäkt dokumäntiert.",🔎
,,,Ditsche Sprochatlas,FALSE,"Dodermit sin d Schangse groß, ass s Matrial viil besser isch, wiä bim e andere Typ vu Atlante, wiä nem Ditsche Sprochatlas, wu numme Frogeboge verschickt wore un meischtens dur Laie üsgfillt wore sin.",🔎
,,,Dütsche Sproochatlas,FALSE,Bim Dütsche Sproochatlas vùm Georg Wenker sin Froogebööge z Adelhuuse (Nr.,🔎
,,,Dütsch Sprochadlas,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Nollige isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Dütsch Sprochadlas gmacht hed.",🔎
,,,Düütsch Sprochadlas,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Otmisinge isch es Blatt für di grosse Ufnaam vo dr dütsche Sproch, wo dr Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht hed.",🔎
,,,Deitscha Sprôchatlas,FALSE,Em Wenker sei Werk isch d Grondlag firs Gschdalda vom Deitscha Sprôchatlas gwäa.,🔎
,,,Wenker-Atlas,FALSE,"Dr Atlas isch in wisseschaftlige Bibliotheke z finde und kaa im Internet unter de Siite vum digitale Wenker-Atlas un iber s Brojäkt ""Regionalsprache.de"" (lüeg unde) abgruefe wäre.",🔎
,,,Wenkersätz,FALSE,"Im Korpus het s iber 1200 Interview zue handwärchlige, landwirtschaftlige un soziale Themene, aber au d Wenkersätz, d Zahlwerter 1-25 un e Lischt mit 140 Chännwerter.",🔎
,,,Tüütsch Spraachatlas,FALSE,"D Wenkersätz sind Kunschtsätz, wo de tüütsch Dialäktoloog Georg Wenker (1852–1911) formuliert hät, zum möglichscht vil Luut und Forme vo de tüütsche Tialäkt für de Tüütsch Spraachatlas chöne samle.",🔎
,,,Deytscha Sprochadlas,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Wasserburg isch e Blatt für di grosse Oufnahm vo dr deytsche Sproach, wo dr Sproachforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Deytscha Sprochadlas gmachat hod.",🔎
,,,Ditsch Sprochatlas,FALSE,"In sinem Haüptwärk het er sich gritisch mit dr „Frogebogemethodi“ un ihrene Verfächter üsenandergesetzt - do dermit meint er unter anderem dr Friedrich Maurer, wu sich in sinere Darstellung stark uf dr Ditsch Sprochatlas gstitzt het, wu entstande isch, indäm Frogeboge verschickt wore un dur Laie üsgfillt wore sin.",🔎
,,,Tüütsche Spraachatlas,FALSE,1983 isch er dänn Profässer a der Uniwërsitëët im hessische Marburg woorde und hät dezue au as Läiter vom Tüütsche Spraachatlas gwürkt.,🔎
,,,Tütsche Sprachatlas,FALSE,"Alewyl starch presänt isch si a der Universität Marburg gsy, nämli am Forschigszäntrum Tütsche Sprachatlas.",🔎
,,,Ditsch Sprochadlas,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Oddeschwang isch e Blatt für di grosse Uffnahm vo dr ditsche Sprooch, wo de Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Ditsch Sprochadlas gmacht het.",🔎
,,,Dytsche Sprochatlas,FALSE,"Wu anne 1890 di erschte Charte vum Dytsche Sprochatlas erschine sin, het s au erschti sprochwisseschaftligi Versuech gee, di dytsche Dialäkt yyzdaile: Behagel 1891 un Bremer 1892.",🔎
,,,Sprochatlas-Institut,FALSE,"Di äng personäll un z. T. ryymlig Verbindig vu dr Werterbuechkanzlei mit em Sprochatlas-Institut (bis 1934 un wider syt 1964 sind bode Yyrichtigen in ere änge ryymlige Nochberschaft unterbrocht) het s mit sich brocht, ass Methode vu dr Dieläktgeografii in d Dieläktlexikografii yygange sin.",🔎
,,,Ditsche Sprochadlas,FALSE,Joorhundert angefange het un hit Bschdanddeil vum Ditsche Sprochadlas isch.,🔎
,,,Ditsche Schbrochadlas,FALSE,Diä üssgfillde Bege sinn d' Grundlag vum Ditsche Schbrochadlas.,🔎
,,,Deytscha Sproachadlas,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Bãẽnd isch e Blatt für di grosse Oufnahm vo dr deytscha Sproach, wo dr Sproachforschr Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Deytscha Sproachadlas gmacht hod.",🔎
,,,Ditsche Sproochatlas,FALSE,"  Zwische 1876 un 1887 het de Sproochforscher Georg Wenker (1852–1911) ne Ditsche Sproochatlas uff d Bei gstellt un zwar, indäm er under andrem vierzig Sätz in allene Schuele vum domolige Reich het uffschriiwe lo.",🔎
629,Kraft,Chraft,Druckkräft,FALSE,"Bedong isch (ebbèso wiè Stei) nu i dè Laag, großi Druckkräft un gringi Zugkräft uffznää, weshalb er vor allem bi dè Bogèbruggè vowendet wörd.",🔎
,,,Chräft,TRUE,De Gasdruck entstot als Summe vu alle dur ä Gas oder Gasgmisch wirkende Chräft uf ä Gfäßwand.,🔎
,,,Druckchraft,FALSE,"Die ersti analytischi Beschriibig vo dr Knickig Stab, wo mit ere Druckchraft belastet wird, goht uf en Euler zrugg; er het drmit d Stabilitätstheorii begründet.",🔎
,,,Chreft,TRUE,"sich witer ooni Beschlöinigung bewegt, müesse d Summe vo alle Chreft und Momänt, wo uf dä Körper wirke, Null sii.",🔎
,,,Chräfte,FALSE,"Gezittechräfte sin Chräfte, wo uf e usdähnte Himmelskörper wirke, wenn er ime andere hiriichend nooch chummt, un hän d'Tendenz, ihn z'verforme.",🔎
,,,Zugkräft,FALSE,"Bedong isch (ebbèso wiè Stei) nu i dè Laag, großi Druckkräft un gringi Zugkräft uffznää, weshalb er vor allem bi dè Bogèbruggè vowendet wörd.",🔎
630,Getreide,Gedräid,Korn,FALSE,  Mèhl isch d häufigschd Verwendong vom Korn.,🔎
,,,Getreidechörner,FALSE,"Als Rys wärde d Getreidechörner vo der Pflanzenart ""Oryza sativa"" u der ""Oryza glaberrima"" bezeichnet.",🔎
,,,Spelzgeträid,FALSE,Hirse isch e Sammelbezäichnig für Spelzgeträid mit chliine Frücht und 10–12 Gattige ghööre drzue.,🔎
,,,Geträid,TRUE,Genuesischi Chauflüt häi mit em Handel vo Geträid und Sklave iiri grösste Gwünn gmacht.,🔎
,,,Getreid,TRUE,"Johrhundert nume mit Getreid, Wii, Holz, Heu und Strau ghandlet.",🔎
,,,Fruuchtabau,FALSE,"Denewe git's z'Vogelgrien äu noch Landwirtschaft mit grosse Gärtnereie, Viihzucht un Fruuchtabau.",🔎
,,,Fruuchtabäu,FALSE,Nambse isch iber Johrzehnte e bsunders durch die traditionell Rinder- un Säuzucht sowie dr Fruuchtabäu prägti Gmeind gsi.,🔎
,,,Frùùchd,FALSE,"Dr greeschd Aadail vùm nid iberböuene Land wiird vù dr Landwiirschafd gnùzd, in dr Haubdsach wääre Frùùchd (Gäärschde, Haaber, Roge ùn Waise), Härdebfel ùn Wälschchoorn aaböue, midlerweyyli au al mee Leewad.",🔎
,,,Droidmischunga,FALSE,"Muasmähl odr Musmehl isch e Mähl, wo aus gröschte Kerndle vo Dinkel odr Haber, huit au vo Woiza und Droidmischunga, gmacht werd.",🔎
,,,Chorn,FALSE,"Pollenanalyse im Rootmoos bi Tegersche zaiget, as i de Nööchi scho i de spoote Bronzezitt Chorn aabaut woren isch.",🔎
,,,Fruucht,FALSE,"dr Vorbergzone mit em Abau vu Fruucht, Wiräbe un Obst, zum andere em dur Viihhaltig un Forstwirtschaft un in früehere Zitte dur Bergbau prägte Schwarzwald.",🔎
,,,Getraida,FALSE,"D’ Mänchsmììhla (uff Hoochdiitsch ""Mönchsmühle"" odd’r ""Münchsmühle"" uff Frànzeesch ""moulin des Moines"") ìsch a Getraidamììhla z’ Krütwiller ìm Unt’relsàss.",🔎
,,,Droid,FALSE,S Habermuasmähl ka abr au durs zlang Röschte vom Droid in dr Darr schwarz were.,🔎
631,Brugga (Dreisam),Brugga (Dreisam),St. Wilhelmer Dal,FALSE,"ere nume dur e braite Sattel drännt. Nerdli lyt s St. Wilhelmer Dal, sidli s Wiisedal mit <a ",🔎
,,,St. Willelmer Dal,FALSE,"hwander Dal, Wisèdal, St. Willelmer Dal, Zaschtler Dal). Dè """,🔎
,,,St. Wilhelmer Daal,FALSE,"rchidee ufböue het, aber au zum Chaiserstuel, ins St. Wilhelmer Daal un iber s Zaschtlerdaal zum Fäldberg, wu si bi dr",🔎
,,,Brugga,TRUE,"Dè Unterlauf folgt als ""Oschterbach"" èm öschtlichè Rand vom Bruggadal, wo dört schu è breiti Dalsollè hèt, un als ""Schlämpèfèld"" i s Zartèmer Beggè übbergòt.",🔎
,,,Oberrieder Dal,FALSE,"Märge här un s Helledal vu Hinterzarte här minde, un s Oberried, wu s Oberrieder Dal vum Notschrei här mindet.",🔎
632,Nufringen,Nufrenge,Nufrenga,TRUE,"De andre Gmoinda, wo zo dr Landschaft Scheebuach, abr et zom Naturpark gheeret, send (ôôgfanga em Nordweschda ond fortgsetzt en dr Uhrzeigerrichdong) Nufrenga, Gärtringen-Rohrau, Hildrizhausa, Altdorf, Holzgerlenga, Weil em Scheebuach, Waldabuach, Oichdal-Neiahaus, Walddorfhäslach, Bliezhausa, Kircha, Diibenga, Ammerbuach ond Herraberg.",🔎
,,,Nufreng,TRUE,Mid de Gmaendena Deggapfronn ond Nufreng hådd Härrabärg a Verwaltongsgmaenschaft ausgmachd.,🔎
633,Gruppe Rot-Blau,Gruppe Rot-Blau,Rot-Blau II,FALSE,"1928 het dr Stocker mit sim Brueder und em Paul Camenisch, Otto Staiger, Charles Hindenlang und Max Sulzbachner die erfolgriichi Baasler Künstlerveräinigung Rot-Blau II gründet.",🔎
,,,Rot-Blau,FALSE,"Zrugg in Baasel, isch dr Haufler 1934 Mitgliid vo dr expressionistische Beweegig Rot-Blau und dr Grubbe 33 worde.",🔎
634,Radierung,Radierig,Chaltnoodleradierig,FALSE,"Diefdruckverfaare si die ""manuelle Stichverfaare"" wie Chupferstich, Staalstich, Punzestich, Punktstich, Schabkunst (Mezzotinto), Chaltnoodleradierig, Chriidemanier.",🔎
,,,radiert,FALSE,Er het politischi Karikatuure und Allegorie radiert und sä au im Äigeverlaag uusegee.,🔎
,,,Radierige,TRUE,"Im Beriich vo dr Druckgrafik ghööre em Dalí sini Lithografie, Serigrafie, Radierige und Holzschnitt zu de mäistverchaufte Objekt im internazionaale Kunstmärt.",🔎
,,,Radiere,TRUE,"Noch em Gymnasium het er z Basel e Glasmoolerlehr gmacht, denn bim Zürcher Chupferstächer Friedrich Meyer s Zeichne, Chupferstäche und Radiere glehrt.",🔎
,,,Radierer,FALSE,"Novämber 1874 z Rom, isch e schbanische Mooler, Graphiker und Zäichner und Radierer gsi.",🔎
635,Koroni,Koroni,Coron,FALSE,"Dr Bayezid het druf 1499 en Chrieg uf dr Morea (Peloponnes) mit dr Doosche-Republik gfüert, het persönlig d Belaagerig vo Modon im Joor 1500 gläitet und 1502 dank sinere nöije Chriegsflotte Lepanto, Modon, Coron und Navarino erooberet.",🔎
,,,Asinäer,FALSE,"Im Land um Rhion hend d Spartaner d Asinäer agsidlet, wo churz vorene us de Argolis vertribe wore sind.",🔎
636,Barockmusik,D Muusig im Barock,Baroggmusig,FALSE,"Bsunders beweglichi, koloraturfähigi Altschtimmè, wiè sy vo allem i dè Baroggmusig odder bim Rossini volangt wörrèd, nennt mò au Koloradur-Alt.",🔎
,,,barocke,FALSE,"Joorhundert nid im barocke Stiil aabasst worde si, an die Allgemäini Lääsigsellschaft gange, und 1808 het dr Achilles Huber s Huus im klassizistische Stil umbaut.",🔎
,,,Barockzit,FALSE,"In dr Rönessans und dr Barockzit het mä d Sopraanlaag im vokaale und instrumentaale Beriich au as ""Cantus"" oder Diskant bezäichnet.",🔎
,,,Bàrockmüüsik,FALSE,"Dr Roussev schpìelt vor àllem Klàssik, Bàrockmüüsik so wia zittgnossischa klàssischa Müüsik.",🔎
,,,Früeje Barock,FALSE,"S Madrigal isch e meerstimmigs Vokaalstück, wo mäistens e wältlige Inhalt het und e wichdigi musikalischi Form vom Gsang in dr Rönessans und im Früeje Barock gsi isch.",🔎
,,,Spootbarock,FALSE,"Dezämber 1792 z Basel) isch e Schwizer Baumäister, Zäichner und Radierer im Spootbarock und früeje Klassizismus gsi.",🔎
,,,Narockmuusig,FALSE,In dr Narockmuusig si die äinzelne Stück von ere Suite im Allgemäine ächti oder stilisierti Dänz und stöön mäistens in dr gliiche Doonart.,🔎
,,,Barockkomponist,FALSE,Juli 1731) isch e dütsche Barockkomponist im früeje 18.,🔎
,,,Hoochbarock,FALSE,"Dank em Vivaldi isch s Solokonzärt e Hauptform vom Hoochbarock worde, und er het de dreisätzige Wärk zum Durchbruch verholfe.",🔎
,,,Muusig vom Barock,TRUE,"Dr Generalbass oder Basso continuo (ital. Bass, wo nid underbroche wird) bildet s harmonische Grüst in dr Muusig vom Barock.",🔎
,,,Generalbasszitalter,FALSE,Wäge dr groosse Bedütig vom Generalbass in dere Zit wird die Epoche au au as Generalbasszitalter (Hugo Riemann) bezäichnet.,🔎
,,,Zit vom Barock,FALSE,D Triosonate isch äini vo de wichdigste Gattige vo dr Kammermuusig in dr Zit vom Barock vo öbbe 1600 bis 1750 gsi.,🔎
,,,Barockmuusig,FALSE,Sis Wärk isch vilfältig und er gältet as Ernöierer vo dr Barockmuusig.,🔎
,,,Barockmusig,FALSE,"Schon i dè Barockmusig hèt s Partiturzylè mit Bezeichnungè wiè ""flauto piccolo"" odder ""flautino"" gää, es isch aber unklar gsi, ob selli Stimmè tatsächlich für ü chlyni Querflötè odder nit doch für è hochi Blockflötè komponyrt sind.",🔎
637,Veltheim AG,Välte AG,Välte,FALSE,"D Stadt Wintertuur hät 7 Stadttäil: Altstadt, Oberwintertuur (salopp ""Oberi"") (*), See-e (*), Tööss (*), Välte (*), Wülflinge (*) und Mattebach.Die Stadtchräis, won es Stèèrndli (*) händ, sind früeneri Gmäinde, wo 1922 iigmäindet woorde sind.",🔎
,,,Fälte,FALSE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
638,Irak,Irak,Iràk,TRUE,"Mìt dam Regimant hàt’r ìm Iràk, Jugoslààwia, Tschad un Gabun gekampft.",🔎
,,,irakischi,FALSE,"Spööter het er im Norde gege irakischi Drubbe kämpft, und spööter im Süde gege egüptischi.",🔎
,,,irak,FALSE,"Si si was vo de irakische ""Ghulū"" no übrig bliibe isch.",🔎
,,,Nordirak,FALSE,D Mongole hai d Schwächig vo de Ayyubide wägem Bürgerchrieg usgnützt für zum dr Nordirak z erobere.,🔎
639,Maginot-Linie,Maginot-Linie,Maginotlinie,TRUE,"Oktober 1939 usgäh het, het s Gros vo de Schwiizer Armee d Limmetstellig bsetzt, um en Aagriff us em Norde und e Umgehig vo de Maginotlinie dur d Schwiiz dure uufhalte z chönne.",🔎
,,,Maginot-Linniè,TRUE,"I dè Umgebung vu L’Escarene git s uusgedeenti Aalaagè vo dè Maginot-Linniè, asè wörd d Yfaart i dè Tunnel Col du Braus bi Sospel von èrè gepanzertè Gschützschtellung us sèllèrè Zit gsichèrèt.",🔎
640,Kirchenunion,D Chilleunion,Chillenunion,TRUE,"Der Papst het zwar d Gräueldate vo de Chrüzfahrer verurdeilt, si hai aber einewäg d Chillenunion mit der Orthodoxii praktisch unmöglig gmacht.",🔎
,,,Chilleunion,TRUE,"Byzanz het immer wider dr Weste um Hilf bittet und het sogar d Chilleunion aabote, wie 1439 uf em Konzil vo Ferrara und Floränz, was aber am Widerstand vo dr byzantinische Bevölkerig gschiteret isch („Lieber dr Durban vom Sultan as dr Huet vom Kardinal“).",🔎
641,Beweis (Mathematik),Bewiis in dr Mathematik,mathematisch bewiise,FALSE,"Die Ussaag loot sich in d Fachsprooch vo dr Algebra übersetze, und eso cha mä mathematisch bewiise, ass e Konstrukzioonuf die Art ummööglig isch.",🔎
,,,Bewiissüsteem,FALSE,Äi Aspäkt vo de Undersuechige vo dr mathematische Logik isch s Studium vo dr Usdruckssterki vo formale Logike und formale Bewiissüsteem.,🔎
,,,Bewiis,FALSE,Für Setz und ihri Bewiis spiilt die Definition aber kei Rolle.,🔎
,,,mathematische Bewiis,FALSE,"Wenn formula_1 und formula_2 d Lengene vo de Site si, wo dr rächt Winggel usmache, das si d Kathete, und formula_3 d Lengi vo dr Site, wo wisawii vom rächte Winggel lit, das isch dHypotenuse, denn lutet dr Satz usdruggt as Gliichig: Dr Satz isch noch em Pythagoras vo Samos benennt, wo mä von em verzelt, ass er as Erster e mathematische Bewiis drfür gfunde häig.",🔎
642,Urheberrecht,Urheberrächt,Urheeberrächdlig,FALSE,Urheeberrächdlig isch d Kollaasche umstritten.,🔎
,,,Urheber,FALSE,Wenn en Urheber bzw.,🔎
,,,Urheeberrächt,TRUE,"Aber vom Urheeberrächt us cha e Kopii vo ""gäistigem Äigedum"" as Urheeberrächtsverletzig e Stroofdaat si.",🔎
,,,Uurheeberrächt,TRUE,"Wo s in de 1980er Joor e Lawiine vo Felschige vom Dali sine Wärk gee het, het dr Dalí dr Descharnes 1986 zum Läiter vom Undernääme Demart gmacht, won er drmit sini Uurheeberrächt het welle schütze.",🔎
,,,Urheeberrächtsgsetz,FALSE,"Es het dorum 1735 in Ängland en Urheeberrächtsgsetz (änglisch ""copyright law"") gee, wo au hüte no si Naame din stoot (""Hogarth Act"").",🔎
,,,uurheeberrächtlige,FALSE,"S Copyleft isch e Klausle in uurheeberrächtlige Nutzigslizänze, wo dr Lizänznäämer verpflichdet, jeedi Beaarbäitig vom Wärk (z. B.",🔎
643,Spiringen,Spirigä,Spiringe,TRUE,"Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà.",🔎
,,,Spirìgä,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Birglà sind Ättighüüsä, Alteref, Flielä, Sisìgä, d schwyzer Gmeinde Riemestaldä und Muetithal, und wider im Ürnerland Unterschächä, Spirìgä und Schaateref.",🔎
,,,Spiriger,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Sììlenä sind Eerstfält, Gùùrtnällä, Schaateref, Unterschächä und d Spiriger Exklave Urnerboden, d Glarner Gmeind Glarus Süd und d Bindner Gmeinde Disentis und Tujetsch.",🔎
,,,Fätschbach,FALSE,"S Gebiet wird ""(im Uurzäigersinn vo Norde us)"" vom Waalesee und Seez gege d Appezäller Alpe abgränzt, vom Rhii gege Rätikon und d Plessur-Alpe, vom Vorderrhii gege d Adula-Grubbe, vom obere Vorderrhii, Oberalpbass und Oberalpreuss gege d Gotthard-Grubbe, vo dr Reuss gege d Urner Alpe, vom Schäche, Vorder Schäche, Klausebass, Fätschbach und dr Linth gege d Schwyzer Alpe.",🔎
644,Al-Ghazālī,Al-Ghazali,Ghazali,FALSE,"Filosofe und Theologe wie dr Ghazali, Suhrawardi und Ibn Arabi häi sie süstematischi Formulierig vo dr Theologii und dr Epistemologii brägt.",🔎
,,,Algazel,FALSE,"Zu de Verfasser, wo Wärk von ene übersetzt worde si, häi under anderem dr Aristoteles, dr Hippokrates, dr Galen, dr Ptolemäus und Neoplatoniste us dr Antike ghöört, und die middelalterlige Autore Algazel, dr Averroes, dr Rhazes, dr Solomon ibn Gabirol und dr Avicenna.",🔎
645,Rhätische Bahn,Rhätischi Bahn,Albulabahn,FALSE,"Dõdemit isch d Bahn nu durch e künschtlichi Verlängerig z vowǜrkliche gsi, ähnlich wie mò s im Hochgebirge vo de Gotthardbahn oder de Albulabahn her kennt, un è baar Johr devòr vom Robert Gerwig au scho bim Bau vo dè Schwarzwaldbaan umgsetzt worrè isch.",🔎
,,,Vereinatunnel,FALSE,Ab Susch füert d Stross i weschtlichar Richtig über da Flüelapass uf Davos und bi Lavin ermöglichat da Vereinatunnel vo dr Ysebaan a wintersichari Verbindig über Klosters und Landquart noch Chur.,🔎
,,,Misoxerbahn,FALSE,D Misoxerbahn isch früener vo Bellinzona uus bis uf Mesocco ggange.,🔎
,,,Rhätischen Bahn,FALSE,"Für ds neue Betribskonzept vo de Rhätischen Bahn nach der Eröffnig vom Vereinatunnel wird vorgseh, Pendelzugumläuf Landquart – Scuol – Pontresina izfüehre.",🔎
,,,Räätische Baan,TRUE,Das ischt di erscht Linie va dr Räätische Baan gsin.,🔎
,,,Rhätische Baan,TRUE,Di erschtä zwii händ wiä d' Ge 6/6 II vu d'r Rhätische Baan i d'r Mitti äs Glängg wu mer nur vertikal cha bewegä.,🔎
,,,Rhätisch Bahn,TRUE,"D Bezaichnig isch hüt no für Inschtituzione wie di Rhätisch Bahn (e Bahngsellschaft, wo dä Kanton Graubünde befahrt) oder s Rätisch Museum z Chur üblich.",🔎
,,,Albulabaan,FALSE,Sit Juli 2008 ghöret d Albulabaan vo Thusis uf Sammoritz und d Berninabaan vo Sammoritz uf Tiran im Veltlin zum UNESCO-Welteerb.,🔎
,,,Albuladunnel,FALSE,"Dr Baanhof vo Samaade isch eine vo de wichtige Chrüüzigsbaanhööf vo dr Räätische Baan; vo da uus hät’s vier Linie: die dur de Albuladunnel uf Chur, d Linie uf Sankt Moritz, d Streki s Engadyn z’durabb und d Bernynabaan uf Poschiavo und uf Tirano z Itaalie.",🔎
,,,Albulalinie,FALSE,"Grad noch dr Brugg zweigt under em Hügel ""Bot Dagatg"" d Baanlinie id Surselva und ufe Oberalppass, wo bi Farsch über de Vorderrhy goot und sid 1904 in Betriib isch, vo dr Albulalinie über Thusis ab, wo scho ane 1896 eröffnet worden isch und bi Bonaduz en Baanhof het.",🔎
,,,Bernynabaan,FALSE,"Joorhundert isch d Bernynabaan is Daal choo, wo im Gebiet vo Poschiavo grad nüün Stazioone het: die bim Bernynahoschpyz, d Stazion uf dr Alp Grüm, wo für Bärgtuure im Palügebiet guet isch, d Chrüzigsstazioon vo ""Cavaglia"", d Haltstelle ""Cadera"" und ""Privilasco"", de Baanhof vo Poschiavo und wyter unden no d Haltstelle ""Li Curt"" und ""Le Prese"", und de no ""Miralago"" am Ändi vom Puschlaafersee.",🔎
,,,Räätisch Baan,TRUE,"Di Räätisch Baan het Glais vu Khûr us bis uf Disentis, Arosa und in ds Engadin.",🔎
,,,Vereina-Linie,FALSE,"Nach em Umbau sind d Stürwage witerhin uf der Aroser Linie igsetzt worde, teilwis aber au uf der Vereina-Linie und i de Sportzüg.",🔎
,,,Albula,FALSE,"I dè Alpè findè sich Kreiskeerdunnel a d Tenda-, Gotthard-, Simplon- un Albulabahn.",🔎
,,,Rhätischè Baan,TRUE,"Dõdemit sticht d Tendabaan vill berüèmtèri Alpèbaanè, wiè d Lötschbärg-Bärgschtrèggi, d Simplonschtrèggi au d Gotthardbaan uus, nu d Alpèschtrèggè vu dè Rhätischè Baan chönnèd in Europa mit dè Tendabaan mithaltè.",🔎
,,,Rätische Baan,TRUE,Z Scuol höört d Engadiner Linie vo dr Rätische Baan uuf.,🔎
,,,Chur-Arosa-Bahn,FALSE,"Nachdem d Rhätische Bahn (RhB) nach der Spannigsumstellig vo der ehemalig Chur-Arosa-Bahn (ChA) im Jahr 1997 kei Verwendug für d bisherige Glichstromtribwage meh het gha, chan d CJ 1999 zwei ABe 4/4 erwärbe, und nach diverse Apassige und chlinere Umbaute im Jahr 2000 Tribwage 641, und im Jahr 2001 Tribwage 642 in Betrib näh.",🔎
,,,Rhätischa Bahn,TRUE,"D Gmaind bestoot uss de Ortstail Tavanasa, wo uf da rächta Sita vum Vorderrhy lit un wo de Bahnhof vo da Rhätischa Bahn isch, Danis, Dardin, em Hauptort Breil/Brigels, de Dörfer Andiast und Walteschburg un de Wyler Vali und Cathomen.",🔎
,,,Berninabahn,FALSE,Uf gmeindsgebiet ligged zwöi bahnhöf (Brusio ond Campocologno) ond ei halteschtell (Campascio) vo dä 1908 iigweihte Berninabahn.,🔎
,,,Prättigerbaan,FALSE,"Im Taal unde het’s mängmol Überschwemmige ggä, und d Prättigerbaan cha denn nümme duure so wie anne 1987.",🔎
,,,Räätischä Baan,TRUE,"Ouf dr anderä Taalseïtä, am Sunnähang, ischt d Kantoonsstraass an d Lenggwis und gän Aroossä und unnädraa d Strecki va dr Räätischä Baan, waa zwölf Tunnel und vil Bruggä hed.",🔎
,,,Berninabaan,FALSE,Sit Juli 2008 ghöret d Albulabaan vo Thusis uf Sammoritz und d Berninabaan vo Sammoritz uf Tiran im Veltlin zum UNESCO-Welteerb.,🔎
646,Nachfolgestaat,Noochfolgerstaat,Nochfolgestaat,FALSE,Di hütig Türkei isch dä Nochfolgestaat vom Osmanischä Rich.,🔎
,,,Nochfolg,FALSE,November 1917 us em Chärn vom Zareriich entstande isch und noch der Auflösig vo der Union as unabhängigi Russischi Föderation deren ihri juristischi Nochfolg aträte het.,🔎
,,,Noochfolgerstaate,FALSE,"Die hai dört s Latiinische Kaiserriich errichdet, währed d Byzantiner griechische Noochfolgerstaate gründet hai.",🔎
647,Sizilianische Vesper,Die Sizilianischi Vesper,sizilianische Vesper,FALSE,"basiert uf der Flagge vo dr sizilianische Vesper und enthält s'Motto “Animus Tuu Dominus” (""d’Muet söll di Herr sy""), wo bereits 1282 vo de sizilianische Revolutionäre während em Ufstand gege s’Huus Anjou gnutzt worde isch.",🔎
,,,Sizilianischi Vesper,TRUE,"Wo dr Karl I. vo Anjou denn doch en Aagriff vorberäitet het, häi die byzantinische Diplomate 1282 z Sizilie en Ufstand aazettlet, die Sizilianischi Vesper.",🔎
648,Toggenburgerkrieg,dr Toggeburgerchrieg,Toggeborgerchrieg,TRUE,"1712 hät de Toggeborgerchrieg – wo wider mitemene Schtriit ums Toggeborg aagfange het, die entschaidendi Schlacht isch aber bi Villmerge gsii – zunere Erschtarchig vo de reformierte Kantöö gfüert, was schlussendli (nochem Sonderbundschrieg im 1847i) d Bildig vom Schwiizerische Nationalschtaat ermöglicht het.",🔎
,,,Zwöite Villmärgerchrieg,FALSE,"Me säit, d Froue vom Dorf Faarwange, wo dozmol im refermierte Gebiet vo Bärn gsi isch, heiged ane 1712 bim Zwöite Villmärgerchrieg katholeschi Druppe bi irem Dorf verjagt.",🔎
,,,Zweete Villmergerchrieg,FALSE,"Vier Protokoll sin im Zweete Villmergerchrieg uf Züri chuu un sin hite in dr Zäntralbibliothek Züri, zwai Protokoll wäre ufbhalten im Stadtarchiv Lozärn.",🔎
,,,Zweite Villmärgerchrieg,FALSE,"Nach de Niderlag vo de katholische Ort im Zweite Villmärgerchrieg im Johr 1712 hei numme noch di drei reformierte Ort Züri, Bärn und Glaris d Landvögt gstelt.",🔎
,,,Toggeborger Chrieg,FALSE,Wäred em Toggeborger Chrieg (1712–1718) het de Apt för churzi Zitt is Exil müese und het uf de Noiraveschburg residiert.,🔎
,,,zweite Villmergerchrieg,FALSE,Mit dere Niderlaag isch d Vorherrschaft vo de katholische Ort besiglet gsi un het bis zum zweite Villmergerchrieg 1712 ghebt.,🔎
,,,zwaite Villmergerchrieg,FALSE,"Di eidgnössische Religionschrieg sind im 1712i dann bis uf Wettige cho, wo im zwaite Villmergerchrieg d Bärner und Zürcher s Dorf bsetzt hei und vom Wettiger Fäld us uf d Burg Schtei und d Stadt Bade gschosse hei.",🔎
,,,Zwöit Villmerger-Chrieg,FALSE,Iischnidend für s Chloschter isch de Zwöit Villmerger-Chrieg gsi.,🔎
,,,Zwölferchrieg,FALSE,Im Zwölferchrieg hend d Zörcher de Abtai arg zuetue und die französisch Revolutio het s Chloster o nume mit Ach und Chrach öberlebt.,🔎
,,,Zwäite Villmergerchrieg,FALSE,Die vier Waldstett si au spööter e Zentrum vom Konserwatismus bliibe und häi in dr Äidgenosseschaft bis zu iirer Niiderlag im Zwäite Villmergerchrieg 1712 e Hegemoniistellig gha.,🔎
,,,Zwäte Villmärgerchrieg,FALSE,"Nochäm ändgültige Fridesvotrag, wo d Äidgnosse nochäm Zwäte Villmärgerchrieg z Aarau am 11.",🔎
,,,Toggeburgerchrieg,TRUE,Im so genannte Toggeburgerchrieg oder zweite Villmergerchrieg händ Bern und Züri dank gueter Vorbereitig gwunne.,🔎
,,,Zweite Villmergerchrieg,FALSE,"Der wirtschaftlig Ufschwung in de Stedt het dr militärisch Vordeil vo de Landort lo verschwinde, dorum hai 1712 im Zweite Villmergerchrieg, wo dur religiösi Spannige in der Fürstabtei Sanggalle usglöst worden isch, die reformierte Stedt d Oberhand bhalte.",🔎
,,,zwaiti Villmergerchrieg,FALSE,"Für di moderni Chriegsfüehrig hend di Verteidigungsaalage aber nüd gnüzt und wo im 1712 de zwaiti Villmergerchrieg usbroche-n-isch, het Bade und sini Burg schnell müesse kapituliire.",🔎
649,Land Salzburg,Land Salzburg,Bundesland Salzburg,FALSE," (""Bairisch: Såizburg"") isch d Hauptstadt vum glichnammige Bundesland Salzburg in dr Republik Östrich un bildet zämme mit em Bezirk Salzburg-Umgäbig dr nördlichst vu dr fünf Gaue vum Bundesland Salzburg, dr ""Flachgau"".",🔎
,,,Salzboorg,FALSE,"Im Oschtèn esch s Bondèsland Nedrööschtriich, im Süüdèn esch t Stäièrmaarch ond im Südwèschte Salzboorg.",🔎
650,Jegenstorf,Iegischtoorf,Jegischtoorf,TRUE,"Froubrunne gränzt a Messe, Ungeramsere u Buechegg im Kanton Soledurn, a Bätterchinge, Aeflige, Rüedtlige-Aucheflüeh, Lyssach, Chärneried, Jegischtoorf, Ifwiu u Schüne im Kanton Bärn.",🔎
,,,Jegischtorf,TRUE,"Schüne (amtlech ""Scheunen"") isch en Ortschaft ir politische Gmeind Jegischtorf im Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn ir Schwyz.",🔎
,,,Jegischdorf,TRUE,Februar 1986 z Jegischdorf) isch en Schwiizer Politiker.,🔎
651,Bach,Bach,Bech,TRUE,"Am Ägerisee häts näbet em Hüribach, wo öppe zää Kilometer lang isch und bi Underägeri in See mündet, nume na ganz chlyni Bech, wo vo de Hügel zum See abeflüüsset; zhinderscht im Taal isch s de Trombach, wo vo de Wasserschäid bim Hageggli uf Morgarten abechunt und daa nach nu öppen anderthalb Kilometer in See mündet.",🔎
,,,Bärgbach,FALSE,D Raspille isch en Bärgbach im Kanton Wallis.,🔎
,,,Sytebech,FALSE,"Grösseri Sytebech vom Seyon sin der ""Ruz Chasseran,"" wo am Bärg Chasseral oben afoot, der ""Torrent,"" der ""Morguenet,"" der ""Engollon,"" der ""Ruz d’Amont,"" d ""Sagnetanna,"" d ""Sorge"" und der ""Sorgereux"".",🔎
,,,Bärgbech,FALSE,"Wil der Chalchfelse im Undergrund so porös isch, versickeret s Wasser vo de Bärgbech.",🔎
652,Alemannisches Institut,Alemannisches Institut,Alemannische Inschtitut,TRUE,"S Alemannische Inschtitut het dr Schilli derzue brocht, e greßer Wärch iber s Schwarzwaldhuus z schrybe.",🔎
,,,Alemannisch Inschtitut,TRUE,"Bi dr Konkordia sin au Publikazione vum Alemannisch Inschtitut uusechuu, dodrunter d Raie „Themen der Landeskunde“.",🔎
653,7. September,7. Septämber,7. Septämbr,TRUE, z Gälterchinde; † 7. Septämbr 1889 z Liesc,🔎
,,,7 Septämber,TRUE,"Augschtejul./7 Septämbergreg. 1894 z Kasan, Russland; † 10.",🔎
654,Gewöhnliche Rosskastanie,Kestene,Kesteneböim,FALSE,Joorhundert zää Kesteneböim stöön.,🔎
,,,Rosskaschtaniè,FALSE,"Um dè Keller un dé Ygang gègèd Wärmi vo dè Sunnèstraalè z schützè, hèt mò d Rosskaschtaniè vor èm Ygang odder übber dè Kellerdeggi pflanzt, wo wèg dè großè Blätter rychlich Schattè spendè düèn, mit irè flachè Wurzlè abber kei Gfòòr für d Deggi dargschtellt hèn.",🔎
,,,Rosskestene,FALSE,"Dr Buurged het vo dr Baumschuel im Schloss Seehof bi Bambärg gwüsst, wo si die sältene Rosskestene ufzooge häi.",🔎
655,Uerkheim,Üerke,Uerke,TRUE,"Nochbargmeinde sind die Aargauer Gmeinde Zofige im Weschte, Uerke im Norde, Schtafubach im Oschte, Willibärg im Südoschte und d lozärnischi Wikon im Südweschte.",🔎
,,,Örke,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Zofige sind Brittnou, Strängubach, Oftrige, Safewiu, Örke und Bottewiu im Kanton Aargau und Wikon im Kanton Lozärn.",🔎
656,Fridingen an der Donau,Friddinga,Fridinge,TRUE,"S Wasser vu dr Karschtquälle stammt us dr Dueneversickerig bi Duttlinge, gnauer zwische Immedinge un Mehringe un bi Fridinge.",🔎
,,,Fridenge,TRUE,Zwische Immendinge un Mehrenge un bi Fridenge (Landkrois Duttlenge) versickeret Wasser vu dr Duene an verschidene Stelle flächig im Flussbett.,🔎
,,,Fridinge a de Donau,FALSE,Einzelni Züg fahret au vo Fridinge a de Donau über die Donaudalbahn bis Hintschinge und denn witter Richtung Blummberg.,🔎
,,,Fridingä,TRUE,Geologisch ond turischdisch intressant sind auch di Donauversickerungen zwischet Imädingä ond Meringä ond au zwischet Fridingä ond Beirä.,🔎
,,,Fridingè,TRUE,Zwǜschè Fridingè un Geisingè volauft d Donaudalbaan durch dè Landchreis Duttlingè un dèm sin Vokeersvobund TUTicket.,🔎
657,Grenzübergang,Gränzübbergang,Gränzübergäng,FALSE,"Mee as 42'000 Ortsnääme vo Ort, wo für d Wirtschaft und dr Vercheer bedütend si, bsundrigs vo Ort mit Seehääfe, Flughääfe (in däm Fall isch d Abchürzig im Allgemäine idäntisch mit em IATA-Code), Bahnhööf, Chnootepünkt für Färnstroosse und Gränzübergäng in 235 Länder het mä e Kood zuegordnet.",🔎
,,,Gränzhüsli,FALSE,"È guèts Byschpill dõdefür isch d Wuètè uff Höchi vo Stüèlingè un Obberwisè, wo 1964 dè Gebiètsuusduusch gmacht worrè isch, well s Schwizer Gränzhüsli durch è natürlichi Änderig vom Wuètèbett im Lauf vo dè Zit uff badischem Territorium glegè isch.",🔎
658,Oscar,Oscar,Oscarprysdreger,FALSE,"Mai 2014 z Züri), aigetli ""Hans Rudolf Giger"" un besser bekannt as HR Giger, isch e Schwyzer bildende Chinschtler, Moler un Oscarprysdreger gsii.",🔎
,,,Oskar,TRUE,Für das Wärch het dr Xavier Koller 1991 en Oskar füre bescht ussländisch Film überchoo.,🔎
659,Franken,Franken,fränkische,FALSE,"Jahrhundert, wo di fränkische Herrscher d Burgunder hei abglöst, s ganze Land scho christlech isch gsi.",🔎
,,,Franka,TRUE,"Ab 507 hond d‘Franka, wo scho 486 unter <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,fränkischè,FALSE,D Bundesbaan hèt diè meischtè 86er z Nürnbärch für diè fränkischè Nebbèschtreggè un dè dortige Rangyrbaanhof stationyrt.,🔎
,,,Franke,TRUE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,salische Franke,FALSE,"D Lex Salica isch e Sammlig vo mündlige Gsetz vo de salische Franke wo dr Merowingerkönig <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Fròngn,TRUE,B. z Fròngn odder Sachsn) odder nu mit Brot (z. B.,🔎
,,,Frankekönig,FALSE,Im Johr 508 hät dann de Frankekönig Chlodwig Paris zu dä Hautpstadt vu sinnem Riich gmacht.,🔎
660,Indogermanische Religion,Indogermanischi Religio,indogermanische,FALSE,"S Wort chennt uf dr indogermanische Wurzle ""*tu-"" mit dr Bedytig „schwelle“ zruckgoh.",🔎
,,,urindoeuropäischi Religioo,FALSE,"Do d Germaane e göttliche Urmensch Mannus chenet, isch es guet mögli, as d Vorstelig vomene Urmentsch Manus us de urindoeuropäischi Religioo stammt.",🔎
,,,indogermanische Göttername,FALSE,"De erst Name chönnt e Fortsetzig vom indogermanische Göttername sii: *Plth2uih2 meh2tēr (""Erd-Mueter""; skt.",🔎
,,,indoeuropäischi,FALSE,"Des bedütet dass dr indoeuropäischi Luut /""*kw/"" zu /p/ isch verschobe worre, e Luutwandel wo au im Griechischi un mangi Italischi Sproche z'beobachte isch.",🔎
,,,urindoeuropäische,FALSE,"D Prithivi Mata dörft e Fortsetzig vonere vermuetete urindoeuropäische Erdmuetter *""Pl̥th2uih2 meh2tēr"" sii.",🔎
,,,indoeuropäischi Religioo,TRUE,"Somit werd denkbar, as scho i de indoeuropäischi Religioo de Morgestern äänlich binennt woren isch.",🔎
,,,indoeuropäische Religioo,TRUE,"D Ushas isch en Erb us de vorhistorische indoeuropäische Religioo und isch verwand mit de griechische Eos und de römische Aurora, wo ebefalls Göttine vom Morgeroot sind.",🔎
,,,indogermanisches,FALSE,"S werd agnoo as d Vereerig vom Ross en indogermanisches Erb isch, wo bi de Luwier erhalte bliben isch, wääred d Hethiter d Vereerig vom Stier vo de anatolische Bivölkerig, bsunders vo de Hattier, öbernoo hend.",🔎
,,,indoeuropäische,FALSE,"D Genealogi vomene Urwese, Soo und drai Söö, wo Stammvättere vomene Volch sind, isch en alts Muster, wo im indoeuropäische Ruum verbraitet isch.",🔎
,,,indoeuropäische Göttername,FALSE,"Allerdings stimet d Näme luutlich nöd ganz öberii, so as umstriten öb do en ererbte indoeuropäische Göttername vorlitt.",🔎
,,,indoeuropäisch Himmelgott,FALSE,"De Dyaus Pita goot uf de indoeuropäisch Himmelgott *""Dyēus ph2tēr"" zrugg, wo au im griechische Göttervatter Zeus und im römische Iuppiter witterlebt.",🔎
,,,indoeuropäische Uursprung,FALSE,"Zwüschet em Ymir und em indische Totegott Yama und em iranische Urkönig Yima bistönt Äänlichkait, wo uf e gmainsame indoeuropäische Uursprung hidüütet.",🔎
,,,indogermànische,FALSE,Zalli Théorie vermiet dàss d'Gsellschàftorgànisation so wie d'Mythos bi de indogermànische Vélker ebbs metnànder gemein hàn: se sen in drei ditlichi Funktione àbgteillt.,🔎
661,Ethik,Ethik,moralfilosofisch,FALSE,"oder , us ‚natürlig‘, „vo Natur entstande“) oder überpositivs Rächt isch e Bezäichnig für Rächt, wo uniwersell gültig isch und rächtsfilosofisch, moralfilosofisch oder theologisch begründet wird.",🔎
,,,ethisch,FALSE,"Hüte isch d Doodesstroof ethisch, stroofrächtlig und braktisch umstritte; vili dängge, ass mä sä nit mit de Menscherächt cha veriibare.",🔎
,,,Etik,TRUE,"Är isch wichtig gse für di sogenannti Erkenntnisteorie, ir Etik u ir Äschtetik.",🔎
,,,Moralphilosophii,FALSE,"Die klassische Merkmol vo der Glehrsamkeit si ihr Leitbild gsi und s Ziil vo alle ""Studia humanitatis"", zu wele d Rhetorik, d Eloquenz, d Moralphilosophii und d Gschicht ghört hai.",🔎
,,,ethischi,FALSE,"Umstritte si vor allem dr medizinisch Nutze und d Risike, bi Chinder au ethischi und rächtligi Aspäkt und wie mä s im Hiiblick uf d Menscherächt, vor allem s Rächt uf körperligi Unverseerthäit söll aaluege.",🔎
,,,Moral,FALSE,"Dr Staatsfilosoof Niccolò Machiavelli gältet as Analytiker und Verdräter von ere sälbstbewusste Machtpolitik, dr Erasmus vo Rotterdam siinersits stoot für Moral und Sälbstreflexion.",🔎
,,,Moralphilosoph,FALSE,"Septämber 1321 z Ravenna) isch en italiänische Schriftsteller, Dichter, literarische Theoretiker, Moralphilosoph und politische Dänker gsi.",🔎
,,,Moralfilosofii,FALSE,"D Schwerpünkt vo sinere Forschig si die Filosofischi Psüchologii, d Erkenntnistheorii und d Moralfilosofii gsi.",🔎
,,,ethische,FALSE,"Under Religioo verstoot mer e System vo Aasichte und Glaubessätz, wo versuecht d Welt z erchläre - maist verbunde mit moralische und ethische Grundsätz.",🔎
662,Menopause,Menopause,postmenopausali,FALSE,Bsundrigs müesse postmenopausali und brüünlig-bluetigi Usflüss unbedingt vom ene Arzt undersuecht wärde.,🔎
,,,Klimakterium,FALSE,"D Übergangsphase vo der hormonelle Umstellig, wo in de Johr vorhär und bochhär stattfindet, wird as Klimakterium (Wächseljohr) bezeichnet.",🔎
,,,Wächseljohr,FALSE,Si bilde sich in der Pubertät (Thelarche) dur hormonelle Iifluss us em Talgdrüesegwäb und wärde noch de Wächseljohr wider e chli chliiner.,🔎
663,Schule für Gestaltung Basel,Schuel für Gstaltig Baasel,Kunstgwärbschuel Baasel,FALSE,Noch dr Leer het er drei Joor lang as Goldschmiid gschafft und het an dr Kunstgwärbschuel Baasel Kürs im Zäichne gnoo.,🔎
,,,Allgemäini Gwärbeschuel,FALSE,"Wo dr Kanton Baasel 1887 d Zäiche- und Modellierschuel übernoo het, het er die Allgemäini Gwärbeschuel gründet zämme mit em Gwärbmuseum, wo dra aagschlosse gsi isch.",🔎
,,,Lys Schuel für Gstaltig,FALSE,Hüte isch d Lys Schuel für Gstaltig im Geböid dehäi und kümmeret sich um d Blakaatsammlig vom Museum.,🔎
,,,Allgemäine Gwärbschuel Baasel,FALSE,Dr Hans Frei het an dr Allgemäine Gwärbschuel Baasel gleert.,🔎
,,,Allgemäini Gwärbschuel,FALSE,1887 het dr Staat d Zäichnigs- und Modellierschuel übernoo und die Allgemäini Gwärbschuel mit em Gwärbmuseum gründet.,🔎
,,,Allgmeine Gwärbschuel Basel,FALSE,Ab 1940 het er a der Allgmeine Gwärbschuel Basel as Lehrer für konschtruktivs Zeichne gschafft.,🔎
,,,Allgemäine Gwärbeschuel Basel,FALSE,"Er isch z Baasel uf d Schuel, het e Leer as Kunstschlosser gmacht und het bim Albrächt Mayer an dr Allgemäine Gwärbeschuel Basel moole gleert.",🔎
,,,Baasler Schuel für Gstaltig,FALSE,1996 het d Stadt s Museum gschlosse und s Geböid dr Baasler Schuel für Gstaltig gää.,🔎
,,,Chunschtgwäärbschuel z Baasel,FALSE,Si isch 1968 bis 1973 uf d Chunschtgwäärbschuel z Baasel gange un het deert d Graafikfachklass bsuecht.,🔎
,,,Kunschtgwärbschuel Basel,FALSE,"Si het a der Kunschtgwärbschuel Basel d Textilfachklass bi der Irma Maria Koçian (Wäbe und Sticke), d Holzbearbeitig und der Lithokurs bsuecht, und nochhär isch si mit Stipändie z Ängland und Irland gsi.",🔎
,,,Chunschtgwäärbschuel Baasel,FALSE,Vu 1943 bis 1945 isch si uf d Chunschtgwäärbschuel Baasel gange.,🔎
,,,Schuel fir Gstaltig Basel,TRUE,2004/2005 het si dr Vorkurs an dr Schuel fir Gstaltig Basel bsuecht un 2007 e Praktikum bi dr Filmproduktionsfirma point de vue gnmacht.,🔎
,,,Allgemeini Gwerbschuel,FALSE,"Dr Karl Rudolf Wirz het z Basel e Flachmolerleer gmacht, isch vo 1905 bis 1909 in die Allgemeini Gwerbschuel z Basel gange und het sich selbschtändig zum Kunschtmoler usbildet.",🔎
,,,Schuel für Gstaltig,FALSE,Hüte kümmeret sich wider d Schuel für Gstaltig um d Sammlig.,🔎
,,,Gwärbschuel,FALSE,"1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.",🔎
,,,nöije Gwärbschuel,FALSE,Uf em Gländ het mä 1949 zwäi Schuelhüüser baut und 1956 mit em Bau vo dr nöije Gwärbschuel am Blatz vo dr Orangscherii grad nääbedraa agfange.,🔎
,,,Schuel fir Gstaltig,FALSE,"Si isch z Munzinge ufgwachse un het no dr Schuel an dr Universitet Friburg studiert, derno an dr PH Friburg Kunschtpedagogik un an dr Schuel fir Gstaltig z Basel Kunscht.",🔎
,,,Cjunschtgwäärbschuel,FALSE,"E Leer as Textiilzaichneri het si us gsundhaitlige Grind nit chenne abschließe, isch aber uf d Cjunschtgwäärbschuel z Baasel in Kiirs in Moolerei un Graafik gange.",🔎
664,Salhöhe,Saalhöchi,Salhööchi,TRUE,Zäme mache si dr Passfuess uus vo dr Salhööchi.,🔎
,,,Salhöchi,TRUE,"Chiembrg isch es Dorf uf dr Nordsiite vom Soledurner Chettejura im Tau vom ""Bruggbach,"" am Nordfuess vo dr Salhöchi.",🔎
665,Bratislava,Bratislava,Pressburg,FALSE,"Mai 1788 z Pressburg gstorben isch, isch en öschtrychische Abt und Pädagoog gsi.",🔎
,,,Dúbravka,FALSE,Jänner 1913 z Dúbravka; † 18.,🔎
,,,Preßburg,FALSE,"Augschte 1943 z Preßburg, Slowakei, as ""Hertha Gmelin"") isch e dytschi Jurischti un Bolitikeri (SPD).",🔎
666,Kippenheim,Kibbennä,Schmieme,FALSE,Oktober 1947 z Schmieme) isch e dytsche Physiker un Autor.,🔎
,,,Kippene,TRUE,"Gänshirt, vu Kippene in dr Ortenau.",🔎
667,Schokolade,Schoggi,Schoggolade,TRUE,"Bim Schoggoladefondue wärde Fruchtstück vo Öpfel, Banane, Äbbeeri, Biire oder au chliini Chuechestück mit ere Gable in gschmulzniger Schoggolade dünklet.",🔎
,,,Schoglad,TRUE,"Für de Doig nimmt mr Mandla odar Niss, steif geschlages Oiweiß, Zugger, an griebena Schoglad und Gewirz.",🔎
,,,Schokolà,TRUE,"Ìm àltmeedischa Gschafft „Le relais des Trois-Épis“ wara ìhra Gniaßwàra verkàuift: Kumfitüra, Schokolà, Bredla, Traiteur-Wàr.",🔎
,,,Schogglad,TRUE,"S gröschti Unternehme am Ort isch d Schogglaadi vo de Kraft Foods Dütschland GmbH, wo Schogglad wie d Milka/Suchard broduziert.",🔎
668,Südpol,Sidpol,geografische Südpol,FALSE,"Dezämber 1911 si är und vier Begläiter as ersti Mensch bim geografische Südpol aachoo, no vor sim britische Rival Robert Falcon Scott, wo am am 18.",🔎
,,,antarktischè Magnetpol,FALSE,"Nõchdèmm 1831 dè arktische Magnetpol lokalisyrt worrè isch, isch dè James Clark Ross mit sinè Schiff HMS ""Erebus"" un HMS ""Terror"" 1839 zum antarktischè Magnetpol uffbrochè.",🔎
669,Koordinatensystem,Koordinatesüsteem,Koordinata,FALSE,"Oschta (im althochdütscha ""ostan"" ""öschtlich"") isch a Haupthimmelsrichtung, wo in da Navigation vawendet wird und zum Agea vo Koordinata.",🔎
,,,Koordinatesysteme,FALSE,D'Schiefi vu dr Ekliptik isch eini vu dr zehe wichtigste Basisgrössene zuer Definition vu Koordinatesysteme un vu Berechnige in dr Astronomi un Geodäsi.,🔎
,,,Koordinatesystem,TRUE,"Im Koordinatesystem vu dr Erde (analog au uf andere Himmelskörper oder Himmels-Globe) zellt die geographisch Breiti vum Äquator nooch Norde positiv, nooch Süde negativ.",🔎
,,,Koordinate,FALSE,"„Längi“) abkürzt, beschriibt eini vo de beide Koordinate vomene Ort uf dr Erdoberflächi, und zwar siini Position öschtlich oder weschtlich vonere ""definierte"" (künschtlich feschtgleite) Nord-Süd-Linie, vom Nullmeridian.",🔎
,,,Koordinaatesüsteem,TRUE,S Koordinaatesüsteem bezäichnet mä eso: und speziell für zwäidimensionaali Koordinaatensüsteem mit ere zuesätzlige Hööchikoordinaate:,🔎
670,Hephthaliten,Heftalite,Huna,FALSE,"455-67) het dr Chronbrinz Purugupta verdrängt, het 458 d ""Huna"", die sogenannte Wisse Hunne, no chönne abweere und isch dr vorletscht bedütendi Gupta-Köönig gsi.",🔎
,,,Hefthalite,TRUE,Es isch mööglig ass d Aware spööter au e füerende Zwiig vo de Hefthalite gsi si und ir Siidligsgebiet wer eso woorschinlig in dr Nööchi vom Aralsee gsi.,🔎
,,,Wisse Hunne,FALSE,"Die sogenannte ""Wisse Hunne"", wo im spoote Alterdum in Middelasie e Riich ufbaut häi, si nid diräkt mit de öiropäische Hunne verwandt.",🔎
671,Marbach SG,Marpa SG,Marpa,FALSE,"D Nochbergmainde sind Marpa, Balga und Oberriet im Kanton Sanggalle, dezue chunnt Reute im Usseroodische.",🔎
,,,Marbach,FALSE,Januar 1968 z Bärn; Burger vo Marbach) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.,🔎
672,Ayyubiden,D Ayyubide,ayyubidische,FALSE,"D Schadschar ad-Dur, شجر الدر, was uf Arabisch ""Perlechettene"" bedütet, (offizielle Name al-Malikah Ismat ad-Din Umm-Chalil Schadschar ad-Dur, Arabisch: الملكة عصمة الدين أم خليل شجر الدر, Übername: Umm Chalil, gstorbe 1257 z Kairo) isch d Witwe vom ayyubidische Sultan as-Salih Ayyub gsi.",🔎
,,,Ayyubide,TRUE,"Der Fümft Chrüzzug oder au dr Chrüzzug vo Damiette in de Johr 1217 bis 1221 isch vo der Chille gförderet worde, zum Jerusalem vo de muslimische Ayyubide zruggzerobere.",🔎
673,Vierfachmord von Rupperswil,Mordfall Rupperswil,Mordfall vo Rupperswil,TRUE,"Endi 2015 isch Rupperswil i d Schlagzyle cho wäg eme schlimme Verbräche, em Mordfall vo Rupperswil.",🔎
,,,Mordfall z Rupperswil,TRUE,"Im Lied «Nur din Job» und em gliichnaamige Clip kritisiert s Trio de Boulevard-Journalismus, vorallem de Blick wäg de Prichterstattig vom Mordfall z Rupperswil.",🔎
674,5. Oktober,5. Oktober,5. Okdobr,TRUE,"""1819"">1819 z Köln, † 5. Okdobr 1880 en Paris<",🔎
,,,5. Oktoower,TRUE,Dr Francis Neil Aidan Gasquet (* 5. Oktoower 1846 z’ Londo,🔎
675,Schwarzbubenland,Schwarzbuebeland,Dornegg,FALSE,"Büüre (amtlich ""Büren"") isch e Iiwohnergmein im Bezirk Dornegg im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Amtei Dornegg-Thierstäi,FALSE,Är ligt im Schwarzbuebeland und ghöört zur Amtei Dornegg-Thierstäi.,🔎
,,,Schwarzbuebeländer,FALSE,"Dr hochalemannisch Dialäkt vo Büüre ghört zue dr Schwarzbuebeländer Dialäkt, wo zuem Nordweschtschwyzerdütsch ghöre.",🔎
,,,Scharzbuebeland,TRUE,"Die drei Sproochrüüm umfasse d Regioone vo dr Hauptstadt Soledurn, vo Olte und vom Scharzbuebeland.",🔎
676,12. Jahrhundert,12. Jahrhundert,12.Jahrhunnärt,TRUE,Äs giäts Bischpiel derfir isch d'Biziäig vam englischu und dum französischu Chinig im 12.Jahrhunnärt.,🔎
,,,12. Joorhundert,TRUE,"g (Schöwenberch), wo die gliichnamigi Burg im 12. Joorhundert baut hän. D Burg stoht aber uf Lieschtler Bann. D",🔎
,,,12. Johrhundert,TRUE,"Jahrhundert"">11. Johrhundert afange bilde. Im 12. Johrhundert hät d Ostkolonisation</",🔎
677,Aktivist,Aktivist,Aktivischtin,FALSE,Merz 1981 z Züri) isch e Schwiizer Aktivischtin für Veganismus.,🔎
,,,Àktìwìschta,FALSE,"Oktober 1989 z’ Nöi York), hüüfig bii ìhra Ààlütta ""AOC"" gnännt, ìsch a US-àmerikànischa Àktìwìschta un Politikera vu dr Demokràtischa Pàrtäi.",🔎
,,,politische Aktivist,FALSE,"Februar 2013 z Bariis) isch e franzöösische Résistance-Kämpfer, Häftling im Konzentrationslager Buechewald, Diplomat, Lyriker, Essayist und politische Aktivist gsi.",🔎
,,,Aktivischti,FALSE,"As Dochter vum Aawalt Richard Pankhurst un dr Frauerächtleri Emmeline Pankhurst het si vier Gschwistrig ghaa, dodrunter d Sylvia Pankhurst (au ne Aktivischti).",🔎
,,,Àktìwìscht,TRUE,"Àuigscht 1974 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescher Ìndüschtriäller, keenigsträijer Àktìwìscht un Wììderschtàndskampfer geega dr Nàzionààlsoziàlìschmus gsìì.",🔎
678,Rad,Rad,Räder,FALSE,"D Kinderchais het sich us r Zain wu ma Räder drô gmacht het, entwickelt.",🔎
,,,Raad,TRUE,"Äini vo de äifachste Aawändige isch die, wo d Richdig vo dr Chraft eso veränderet wird, ass d Schwerchraft cha iigsetzt wärde, so dass si d Chraft understützt (Woog, Raad).",🔎
679,Molekül,Molekül,Molekil,TRUE,"D Abdailige vum Klaus Blaum, em Christoph Keitel un em Thomas Pfeifer hän ire Schwärpunkt im Forschigsberaich Quantedynamik (Vyldaillidynamik vu Atom un Molekil).",🔎
,,,Biomoleküül,FALSE,"D Desoxyribonukleinsüüri – churz DNS, änglisch DNA – isch e Biomoleküül, wo d Erbinformazioon träit und in alle Lääbewääse und DNA-Vire vorchunnt.",🔎
,,,Moleküüla,FALSE,Dur d’ kurza UV-Lìchtwälla waara d’ Moleküüla dissoziiart un tailwiis ionisiart.,🔎
,,,molekulaari,FALSE,"En Antigeen (vo änglisch ""antibody-generating"" ‚Antikörper-erzüügend‘) isch e molekulaari Struktuur, wo sich Antikörper im Raame von ere erworbene Immuunantwort draa chönne binde.",🔎
,,,Moleküül,TRUE,"Er het in sim Buech ""The astonishing hypothesis: the scientific search for the soul"", wo 1994 erschiine isch, gschriibe, ass was d Mensche aagieng, iiri Fröide und Liide, iiri Erinnerige, iiri Ziil, iir Sinn für iiri äigeni Identidäät und Freiheit vom Wille – bi alldäm handli es sich in Wirkligkäit nume drum, wi sich e riisigi Aasammlig vo Närvezälle und de Moleküül, wo drzue ghööre, wurd verhalte.",🔎
680,Löwe,Löi,Loi,TRUE,"De Gryff isch e Mischwese us Loi und Adler, wobi de Hindertail und de Rumpf vom Loi sind, de Vordertail, d Flügel und de Chopf heter aber vom Adler.",🔎
,,,Löje,FALSE,Hüt chönd det sogar d Käfig vo dä Löje besichtigt wärde.,🔎
,,,Leebe,FALSE,"Do het s no Elifante, Leebe un e Hufe fir weschtafrikanischi Savanne tipischi Großdierarte.",🔎
,,,Lebe,TRUE,"Die monotheistische Religione verchündet dagege, dass de Mentsch nume ais Lebe heb.",🔎
,,,Panthera leo,FALSE,"Vo doo chunnt mä zum ene Naame us dr wüsseschaftlige Nomenklatur, zum Bischbil ""„Panthera leo“"", mänggisch cha mä aber e Bestimmig nume uf ere hööchere taxonomische Eebeni mache, z. B.",🔎
,,,Löieskulptuure,FALSE,"Er het Sache für d Zürcher Zöift gmacht, und denn het er mit Löieskulptuure agfange.",🔎
,,,Löie,FALSE,"Aagfange hät das mit Löie (1986), dänn sind Chüe (1998), Bänk (2001) und zletscht im Summer 2005 mee weder 500 Teddybääre i de Straassen uufgstelt woorde.",🔎
,,,Leeb,TRUE,"Vil Nationalpark sin d Heimet vu dr afrikanische „Big Five“, dr fimf große Sugedierarte: Leeb, Leopard, Biffel, Elifant un Nashorn.",🔎
,,,Löije,FALSE,"1896 het mä s erste Raubdierhuus, wo ursprünglig für Wölf, Luchs, Dachs, Füchs, Wildchatze und Marder baut worde isch, müesse erwitere, für zum under anderem de Löije, wo 1890 aachoo si, mee Blatz z verschaffe.",🔎
,,,Leu,TRUE,Im Gmeindswappe hets e gääle stiigende rote Leu.,🔎
,,,Leue,FALSE,""">Thutmoses IV. beschriibt, wien er Leue und wildi Geisse in dr Wüeschdi gjagd het, das heisst in Gegende, wo zur Wält vom Chaos ghöre, won är, as dr Verdeidiger vo dr Wältornig, dr ""Maat"", muess beschütze.",🔎
681,Stimmloser alveolarer Plosiv,Stimmlose alveolare Plosiv,stimmlose alveolare Plosiv,TRUE,S Zeiche im IPA defür isch s Zeiche für de stimmlose alveolare Plosiv mit em Diakretik für dentali Luut: .,🔎
,,,stimmlos alveolar Plosiv,TRUE,Im IPA stoht s  für de stimmlos alveolar Plosiv.,🔎
682,J. R. R. Tolkien,J. R. R. Tolkien,Tolkien,FALSE,"Bim Tolkien isch ""Earendil de Seefaarer"" en Halbelb.",🔎
,,,John Ronald Reuel Tolkien,FALSE,"Der Herr der Ringe (änglische Originautitu: ""The Lord of the Rings"") isch e Roman vom John Ronald Reuel Tolkien und giut aus Klassiker vor Fantasy-Literatur.",🔎
683,Bempflingen,Bempfleng,Bempflenge,TRUE,"Nochbergmoede send Neggerdaelfenge em Norde, Nirtenge em Nordoschte, Graoßbeddlenge em Oschte, Bempflenge em Side ond Neggerdẽnzlenge em Weschte.",🔎
,,,Bempflenga,TRUE,Zäme mit zwia Gschischtrig isch d Ulrike C. Tscharre as Dochter vun eme Eschtrycher vu Kärnten un ere Dytsche im wirttebärgische Bempflenga ufgwagse.,🔎
684,Rheinfelden AG,Rhyfälde AG,Rhiinfälde,FALSE,"Für d Belagerig vo Rhiinfälde hai si aber s nötige Material nit gha, und hai sich dorum uf d Verwüestig vom Vorgländ beschränkt.",🔎
,,,Rhiifälde,FALSE,S habsburgische Rhiifälde isch 1633 vo de Schwede und Franzose verwüestet und d Brugg vo Stei am Rhii isch zerstört worde.,🔎
,,,Rhyfälde,FALSE,"Z'Lörrach quert A98 s'Tal und verbindet di dütschi A5 bi Rhyfälde mit de schwyzerische A3, sytdem 2006 d'Brug über de Rhi fertig baut isch.",🔎
,,,Ryfälde,FALSE,"De Bezirk mit em Hauptort Ryfälde isch 112,09 km² gross, het 40'434 Iiwohner (End 2005) un bsteht us em untere Fricktal.",🔎
,,,Rhyfäldè,FALSE,"Si ghört dè Schwizerischè Bundesbaanè (SBB) un füürt vo Bàsel übber Prattèlè, Rhyfäldè, Stei-Säckingè, Frick, Bözbärgdunnel un Brugg gu Züri.",🔎
,,,Herrschaft Rhiifälde,FALSE,Das het mit dr Usdehnig vo dr habsburgische Herrschaft Rhiifälde z due gha.,🔎
,,,Rhyfälden,FALSE,"Er isch aber als vehemänte Verfächter vo der nöie Staatsornig bi teil Lüüt im Fricktal gar nit beliebt gsi, und änds 1802 het men iin z Rhyfälden is Chefi too und am 2.",🔎
,,,Schwyzer Rhyfälde,FALSE,Usserdäm git es engi Beziehige zùm Schwyzer Rhyfälde.,🔎
,,,Rhiifälde im Aargau,FALSE,"Wo d Elektroindustrii ufcho isch, het me zwüsche Rhiifälde im Aargau und Rhiifälde im Badische s erste grosse europäische Flusschraftwärk baut, bald si no vili chliineri und grösseri Wasserchraftwärk zur Erzügig vo Strom für d Textil- und d Aluminiumindustrii, spöter au für d Privathuushalt und d Bahne in Bedriib gnoh worde.",🔎
685,Grafschaft Hauenstein,Grõfschaft Hauèschtai,Hauèschteiner Grõfè,FALSE,"Brunnõdèrè isch zèrscht unter dè Hèrrschaft vo dè Hauèschteiner Grõfè gsi, spôter isch Brunnõdèrè a d Einig Höchenschwand übbergangè.",🔎
,,,Grofschaft Hauestai,TRUE,"Dodermit stammt ain Großtail vu de eerschte Siidler us em sidlige Schwarzwald, us em Zwing un Hotter vum Chloschter St. Bläsi, us de Grofschaft Hauestai, us de Grofschaft Bonndorf, us de Landgrofschaft Stüelinge, us de Landgrofschaft Chläggi un us em Firschtetum Firschtebärg, dezu us em schwaizerische Fricktal un us em sidlige Ourewald.",🔎
,,,Grõfschaft Hauèschtei,TRUE,"Im Johr 1574 hèt Waldkirch zuè dè Einig Dogèrè i dè Grõfschaft Hauèschtei ghört, un asè isch es bis i s Johr 1806 blibbè, wo Waldkirch im Land Baddè zuègschlagè worrè isch.",🔎
,,,Hauèschteiner,FALSE,"Nõch schwärè Zerschtörigè durch èn Brand im Johr 1322 sowiè 1526 durch uffständischi Hauèschteiner wôrend èm Buèrèchrièg, sin umfangrychè Reparaturè nötig gsi.",🔎
,,,Graafschaft Hauestei,TRUE,"De Hotzewald isch e Deil vù de Graafschaft Hauestei gsìì, wùù ìm 14.",🔎
686,Pflanzensoziologie,Bflanzesoziology,bflanzesozioloogische,FALSE,"Dr Oberdorfer het do d Floore- un Vegetazioonsufnaame ibernuu, aafangs no mit dr Methood vu dr Uppsala-Schuel noch em Gustaf Einar Du Rietz, bal aber, aagregt dur dr Stuudiekamraad Hermann Otto Sleumer, wu im Mai 1927 en Leergang bim Braun-Blanquet gmacht ghaa het, no dr bflanzesozioloogische Methood vum Braun-Blanquet.",🔎
,,,Pflanzesoziologii,TRUE,"In iiri Foorschige isch s ùm ali Beryych vù dr Pflanzesoziologii gange, bsùndersch ùm d Standortsökologii ùn d Dynamik vù dr Vegetation.",🔎
,,,Pflanzesozioloog,FALSE,"Ai Joor speeter het er dr Pflanzesozioloog Josias Braun-Blanquet chännegleert, wu mer sällzyt scho wältwyt gchännt ghaa het.",🔎
,,,Bflanzesoziologische Ainhaite,FALSE,In däre Lischt wäre di Bflanzesoziologische Ainhaite z Dytschland no Oberdorfer 1994 aagee.,🔎
,,,Pflanzensoziolog,FALSE,"Augschte 2023) isch e dytsche Botaniker, Pflanzensoziolog un Hochschuelbrofässer gsii.",🔎
,,,Soziology vu dr Bflanzegsellschafte,FALSE,Sy offiziäll botaanisch Autoorechiirzel isch „“  Är het vor allem zue dr Standoortekology un dr Soziology vu dr Bflanzegsellschafte z Siiddytschland un dr Regioone drum ume gfoorscht.,🔎
,,,Pflanzesoziology,TRUE,"Septämber 1980 z Montpellier; haimetberäächtigt z Òòfer) isch e Schwyzer Botaaniker gsii, wu d Pflanzesoziology zuen ere aigene Foorschigsriichtig vu dr Vegetazioonskund entwicklet ghaa het.",🔎
687,Mühledorf BE,Mülidoorf BE,Mülidoorf,FALSE,Jänner 2018 hed Gäuterfinge mit de ehmalige Gmeinde Mülidoorf u Noofle zur nöie Gmeind Chiuterf fusioniert.,🔎
,,,Mülidorf,FALSE,"Jänner 2014 het si mit de Gmeinde Ätige, Bibere, Brüggle, Chibberg-Buechi, Chüttigkofe, Gossliwiu, Hessigkofe, Mülidorf u Schäppech zur noie Gmeind Buechegg fusioniert.",🔎
688,Konstanz,Konschdanz,Choschtez,TRUE,"Drum häd är mit de Bischöf vo Sitte und Choschtez Kontakt ufgnaa und si uufgforderet, d Chile söll die Sache, wo si bis jetz anderne überlaa heb, sälber ad Hand nää und esoo verbessere, wies i de Bible stöch.",🔎
,,,Chonstanz,TRUE,"Lauchringe isch e chleine regionale Ysebahnknote, wo d Hochrhybahn vo Basel uff Singe/Chonstanz uff d Wüetachdalbahn uff Immedinge drifft.",🔎
,,,Konschtanzer,FALSE,"Bin ere regionale Uuszellig het sich uusegstellt, ass es bi dr Konschtanzer uf Platz 3 un z Mosbach sogar uf dr erscht Platz chuu isch.",🔎
,,,Konstànz,TRUE,"Dr Moler Christian Bockstorffer, vu Konstànz, hàt d Fàssàda gmolt.",🔎
,,,Chonschtanzer,FALSE,De Bau vo-n-re Chirch z Obersäckinge durch de Chonschtanzer Bischof Ulrich II.,🔎
,,,Choschtetz,FALSE,"Vierzg Joor spööter het de Tribun Erchanoald da Grab gschändt und de Boso, Bischof vo Choschtetz (Konstanz) het de Gallus noi bistatte loo.",🔎
,,,Chostetz,TRUE,"Wo de Opmar Chlaag erhobe het, isch er vo de Groofe igspeert wore und vor s Gricht vom Bischof vo Chostetz gstellt wore.",🔎
,,,Chonschtanz,TRUE,"Ab Chonschtanz verlauft er als Hochrhy richtig Weschte, bis er z Basel en scharfe Knigg macht und als Oberrhy wider nach Norde und spöter Nordweschte fliesst.",🔎
,,,Choschdez,TRUE,S Wolmedinger Ried foot am Seerhy bi Choschdez a und goot zu der Halbsinsle vo Rychenau im Undersee und bis zum Gnadesee bi Allensbach-Hegne.,🔎
,,,Konschtzanz,TRUE,"Brominänti Byschpel sin d Oberburgermeister Horst Frank z Konschtzanz (1996–2012), Dieter Salomon z Fryburg (2002–2018), Boris Palmer z Dibenga (syt 2007), Stefan Belz z Beblenga (syt 2018) un Alexander Maier z Geppenga (syt 2020), Bi dr Kommunalwahle am 7.",🔎
,,,Konschtanz,TRUE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Konschdanzer,FALSE,Vum Konschdanzer Münster gohts uff de Wessenbergstroß lang bis zur Schweizer Gränz.,🔎
,,,Chostez,TRUE,November 1226 z Fischinge) isch e Hailigi usem Toggeborg wo bsundrigs im Bischtum Chostez vereert werd.,🔎
,,,Konschtans,TRUE,"S' Tägermoos isch es 1,54 Quadratkilometer grosses Gebiet im Kanton Thurgau zwüsche äm Schtadtrand vo dä dütsche Schtadt Konschtans und äm Siedligschärn vo dä Schwyzer Gmeind Tägerwile.",🔎
,,,Kostnitz,TRUE,"Joorhundert bsuecht, ane 1414 das vo Kostnitz und vo 1432 bis 1435 das z Basel.",🔎
689,Barock,Barock,barock,FALSE,Dr Altar gilt als rüsragends Biispiil vu dr barocke Gotik un wird uf d Zit um 1530 datiert.,🔎
,,,Hochbarock,FALSE,"S Üsser isch na de Spaatrenaissance verpflichtet, s Inner dänn aber ganz im Hochbarock gstaltet.",🔎
,,,klassizistische Barock,FALSE,Novämber 1665 z Rom) isch e franzöösische Mooler in dr Zit vom klassizistische Barock gsi.,🔎
,,,barocke Stiil,FALSE,"Joorhundert isch s Chloschter so, wie me s hüt no gseet, im barocke Stiil wider ufbout worde.",🔎
,,,barocke,FALSE,"Joorhundert nid im barocke Stiil aabasst worde si, an die Allgemäini Lääsigsellschaft gange, und 1808 het dr Achilles Huber s Huus im klassizistische Stil umbaut.",🔎
,,,Barockstil,FALSE,"Johrhundert, d Basilika uf em Martinsberg ghert zue dr greschte Chilcheböute im Barockstil nerdli vu dr Alpe.",🔎
,,,barocki,FALSE,Die katholischi St.-Fridolins-Kirch isch 1822 volländet worre und enthaltet als sognännti Biedermeierkirch barocki und klassizistischi Elemänt.,🔎
,,,Früebarock,FALSE,"Juli 1610 z Porto Ercole am Monte Argentario), isch en italiänische Mooler vom Früebarock gsi, wo sich dur sini nöiartigi und realistischi Bildgstaltig uszäichnet het.",🔎
,,,Spootbarock,FALSE,"Dezämber 1792 z Basel) isch e Schwizer Baumäister, Zäichner und Radierer im Spootbarock und früeje Klassizismus gsi.",🔎
,,,Barogg,TRUE,"Am Aafang vo dè Baroggzit hèt d Dǜnamik als musigalischer Parameter no wènnig Gwicht ghaa; s isch hauptsächlich im mündlich tradyrtè Styl vo dè Musiger übberlõ worrè, wo lysliger odder lutter z spillè gsi.",🔎
,,,bàrocka,FALSE,"Üsserdam hàt d’ Schtàdt a grooss mìttelàlterlig Àltschtàdtkarn mìt 25 Pfàrrkìrcha, dr bàrocka Fäschtung Petersberg, dr äältschta Sünàgooga ìn Mìttelöiropà so wia zààhlriicha Fàchwark- un Bìrgerhiiser — ìnsgsàmt ìsch d’ Àltschtàdt äbba 3 Kilomeeter grooss.",🔎
,,,barogg,FALSE,"Zwǜschè dè Hanauer Neuschtadt un èm baroggè Schloß Philippsruè z Chesselschtadt volauft barallel zum Fluß d Philippsruèr Allee, wo i dè Mitti vum 18.",🔎
,,,Hoochbarock,FALSE,"Dank em Vivaldi isch s Solokonzärt e Hauptform vom Hoochbarock worde, und er het de dreisätzige Wärk zum Durchbruch verholfe.",🔎
,,,Baroggzit,FALSE,"Johrhundert zrugg, woby s Innere un Üßèrè i dè Baroggzit stark umgmodlèt worrè isch.",🔎
,,,Barockzyt,FALSE,S Museum fir Stadtgschicht vu dr Stedtische Museä Fryybeg im historische spotbarocke Wentzingerhuus zaigt d Gschicht vu dr Stadt Fryybeg vu dr Aafäng um 1100 bis in d Barockzyt.,🔎
,,,Baròck,TRUE,"Sinni Noochwìrkige sìn hǜtt no ìn de Architèktur ùs de Gotik, de Renaissance ùnd em Baròck z seh.",🔎
,,,Barockisierig,FALSE,Drotz dr Barockisierig vom Schloss isch si mittelalterlig Charakter vor allem am Grundriss z erkenne.,🔎
,,,barocken,FALSE,S Lehemer Weiherschloss isch e bfeschtigte Herrehof im Fryybeger Stadtdail Lehe in dr Bundschuestroß rund 60 Meter sidlig vu dr barocken Chilche St. Cyriak.,🔎
690,Département Loiret,Département Loiret,Loiret,FALSE,"S gränzt an d Département Yonne, Côte-d’Or, Saône-et-Loire, Allier, Cher und Loiret.",🔎
,,,Départemänt Loiret,TRUE,"Orleans het Iiwooner (Stand: ), lit an dr Loire und isch dr Sitz vo dr Prefektuur vom Départemänt Loiret.",🔎
691,Deutsche Morgenländische Gesellschaft,Dütschi Morgeländischi Gsellschaft,DMG,FALSE,In däm Fall ischs in de DMG-Umschrift wie e „a“ miteme Strich drüber gschribe (ā).,🔎
,,,Dütsche Morgeländische Gsellschaft,FALSE,Si basiert uf dr Umschrift vo dr Dütsche Morgeländische Gsellschaft (DMG) vom Carl Brockelmann und vom Hans Wehr.,🔎
692,Reis,Rys,Ryys,TRUE,"Di wichtigscht Kulturbflanze z Japan isch dr vu Korea yygfiert Ryys, gnau gnuu ""Oryza sativa japonica"" (Churzchornryys).",🔎
,,,reis,FALSE,"Si Exotoxin, s Choleratoxin, verursacht e starke, reiswasserartige Durchfall (fast eso flüssig wie Wasser und isch wiss-drüeb gfärbt) und dr Chranki verliert e Hufe Flüssigkäit.",🔎
,,,Riis,TRUE,"Uf große Plantage hän farbigi Sklave Bauele, Riis, Tabak u.ä.",🔎
693,Mümliswil-Ramiswil,Mümliswiu-Ramiswiu,Mümliswiu,FALSE,"Nochbergmeinde si Beibel, Mümliswiu, Matzedorf und Herbertswiu im Kanton Soledurn und Rumischbärg, Seehof und Schelte im Kanton Bärn.",🔎
,,,Mümliswil,FALSE,"Vo dört us cha me wyt is Land ume luege: mä gseht über d Limmere uf Mümliswil und s undere Guldetaal abe und dur d Kluus bi dr Nöi-Falkeschtei füre, und no wyter use is Middelland und bis zu den Alpe.",🔎
694,Graphem,Graphem,Grafem,TRUE,"Das bedütet nöd unbedingt, dass jedes Fonem dur genau äin Buechstabe (Grafem) usgedruckt wird (fonematischi Orthografii), sondern nur, dass es e generelli, äindütigi Regle fo de Zueordnig fo Bucheschtabe (au Buchstabekombinazione wiâ ch, gh, hh, jh und sh) zu Fonem git (fonetische Ortografii).",🔎
,,,graphem,FALSE,"Dr Buechschtabe ""s"" ghört mit siinere Uusspraach [z] zu de Konsonantegraphem, wo im Normalfall (einzeln vor Vokal am Wortaafang oder im Wortinnere zwüsched Vokale) stimmhaft bzw.",🔎
695,Bewässerung,Bewässerig,Bewässèrig,TRUE,"È witeres wichtigs Ysatzgebièt sin ""Bewässerigskanääl/Fluèter"" für d Bewässèrig un ""Drainagekanääl/Vorfluèter"" für d Entwässerig (Drainage).",🔎
,,,Wässere,FALSE,"Vo dene Bech sind grossi Wasserleitige zu de Dörfer linggs und rächts wäggfüert, und die hend alli s Gletscherwasser zum Wässere vo de trochne Matte nötig.",🔎
,,,bewässeret,FALSE,"Nume im üsserschte Norde het Tadschikistan mit em Ferghanatal Diefland Gebiet, wo vom gröschte Fluss vom Land, em Syrdarja, chan bewässeret wärde und wo für intensivi Landwirtschaft bruucht wird.",🔎
,,,Bewässerigsgrääbe,FALSE,"Joorhundert het di öschtriichischi Landesherrschaft de Äigcher erloubt, us der Sissle vomene Wuer us mit Bewässerigsgrääbe Wasser uf iry Fluer im Sisslerfäld z leite.",🔎
,,,Bewässerigsaalaagè,FALSE,"Stauseè wörred als Spycher für ""Spycherkraftwärk"", bsunders Bumpspycherkraftwärk mit ere zuèsätzliche, künschtliche Rückschpysig vowendet, als ""Trinkwasserschtauseè"" odder für landwirtschaftliches Nutzwasser ""(Bewässerigsaalaagè)"".",🔎
,,,bewässere,FALSE,Die klassischi Aawändig vo dr archimedische Schruube isch dr Dransport vo Wasser uf e hööchers Nivoo zum s Land bewässere oder entwässere.,🔎
,,,Be,FALSE,Anderi Kanääl diènet zu dè Be- bzw.,🔎
,,,Bewässerigsbrojekt,FALSE,"Er het China wirtschaftlig wider ufbaut, het Bewässerigsbrojekt usgfüert und eso jeedes Joor bis zu fümf Millione Hektar Land erschlosse.",🔎
,,,Bewässerigsaalaage,FALSE,"Im Bärner Oberaargau het dr ""Wässerbammert"" d Ufsicht über d Bewässerigsaalaage ghaa.",🔎
696,Stehende Welle,Stehendi Wèllè,Stehendè Wellè,TRUE,"sell heisst, dè akustische Èndpungt vo dè Stehendè Wellè cha im wit mensuryrtè Schallbecher besser voschobè wörrè.",🔎
,,,stehendi Wellè,TRUE,Durch d Resonanz mit dè Luftsüülè im Roor grõted selli in Schwingung un s entschtòt è stehendi Wellè.,🔎
,,,stehendi Wällè,TRUE,"È Seichi, d. h. hèt s è stehendi Wällè gää, bi wellèrè dè gsamte See als Resonanzkörper gwǜrkt hèt.",🔎
,,,Stehèndè Wällè,TRUE,"Dè klarschte/reinschte Klang schafft dè Blõser, dèm sy Lippègwebe glychmäßig in gnau dèrrè Frequènz schwingt, vo dè Roorlängi bschtimmt wörd, sich also nõch dè Bildung vo dè Stehèndè Wällè d Frequènz vo dè Lippè durch Resonanz am ringschtè uff eini vo dè Eigèfrequänzè vo dè Luftsüülè im Inschtrumént yschtellt.",🔎
,,,Wällechnoote,FALSE,"Do underschäidet mä drei Arte vo Holzbloosinstrumänt:  Dur s Uf- und Zuemache vo de Doonlöcher weelt dr Schbiiler e bestimmti Lengi vo dr Luftsüüle, wo cha schwinge (mänggisch het s in dr Luftsüüle scho im Vorus e zuesätzlige Wällechnoote).",🔎
,,,Stehèndi Wällè,TRUE,"Bi dè Blòsinschtrumänt sin diè minimali un maximali Lutschtärki, also s piano-pianonissimo un s forte-fortissimo durch s Uusbildè vo dè Stehèndi Wällè bzw.",🔎
,,,stehendè Wällè,TRUE,"Je mee sich d Mensur ènèm rächteggigè Volauf nôcher chunnt, um so gringer wörd d Möglichkeit, dè (akustische) Èndpungt vo dè stehendè Wällè im Schallbecher z voändèrè.",🔎
,,,steendi Wälle,TRUE,"Es entstoot a steendi Wälle, wenn sich d Schwingig denn dur Resonanz mit dr Luftsüüle, uf die gweelti Doonhööchi iistellt.",🔎
697,Relativistischer Impuls,Dr relativistischi Impuls,relativistische Impuls,TRUE,"Wemm mä mit em relativistische Impuls rächnet, wo sterker as linear mit dr Gschwindigkäit waggst, blibt dr Impuls wider erhalte.",🔎
,,,relativistischi Impuls,TRUE,Mit dr relativistische Masse isch dr relativistischi Impuls wie in dr Mechanik vom Newton „Masse mol Gschwindigkäit“.,🔎
698,Schweizer Alpen Jungfrau-Aletsch,Schwizer Alpe Jungfrau-Aletsch,Aletschgebiet,FALSE,"Är het zwöi Hüüser, wo über e Naturschutz informiere: s Pro Natura Zäntrum vo Champ-Pittet im Waadtland und s andere ob der Riederalp im Aletschgebiet im Wallis.",🔎
,,,Schwiizer Aupe Jungfrau-Aletsch,TRUE,Di grandiosi Bärg- und Gletscherwält im Hochgebirg bildet e Deil vom Wältnatuurerb Schwiizer Aupe Jungfrau-Aletsch.,🔎
699,Appenzeller (Käse),Appezäller,Appezäller Chäs,FALSE,"Em bekanntischte, nöd nu im Appezällerland, au öber Schwizer Landesgränze use, isch secher de Appezäller Chäs.",🔎
,,,Appezöller Chääs,FALSE,"Zo dä Spezialitäta vo Innerroode ghört onder anderem dä wörzig Appezöller Chääs, dä gsond Alpäbetter, dä Appezöller Biber, d Südwooscht, dä Pantli ond da Humor, womer em Appezöller Volch noosäät.",🔎
,,,Appezeller Chääs,FALSE,A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu D → Dörrboone E → Elmer Citro • Emmetaaler G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras K → Chüddiger Rüebli L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli O → Ovomaltine R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles Z → Zigerchrapfe,🔎
700,Tirol,Tirol,Nord- und Südtirol,FALSE,"Zur Herrschaft vo den «edelfreie Here» vo Tarasp händ groossi Täil vo Graubünde, Nord- und Südtirol und sogar Bayre ghöört.",🔎
,,,Grafschaft Tirol,FALSE,"D Gägner sind einersyts syni Minischteriale (d Fryherre vo Vaz, d Matscher im Südtirol, d Sax-Misox, d Wärdebärg-Sargans und anderi) und andrersyts frömdi Landesherrschafte (s Herzogtum Mailand, d Grafschaft Tirol und d Habsburger) gsi.",🔎
,,,Tyrol,TRUE,"Z Bayern, z Tyrol un Südtyrol wörd dè Daag meischtens als „Unsinnigè Dunschtig“ bezeichnèt.",🔎
,,,Tirolr,FALSE,"Dr Funka isch an alta Fürbruch, wo hüt no im schwäbisch-alemannischa Raum (Vorarlberg, Schwiz, Allgäu, Schwobaland), und im Tirolr Obrland und Vinschgau, aber au z Ostfrankriich und bis gi Aache verbreitat isch.",🔎
701,Hochschule für Gestaltung und Kunst,Hoochschuel für Gstaltig und Kunst,Allgemäini Gwärbeschuel,FALSE,"Wo dr Kanton Baasel 1887 d Zäiche- und Modellierschuel übernoo het, het er die Allgemäini Gwärbeschuel gründet zämme mit em Gwärbmuseum, wo dra aagschlosse gsi isch.",🔎
,,,Hochschuel für Gstaltig und Kunst,TRUE,"Bis 2014 isch s Institut Hyperwerk, en internazional vernetzts Institut an dr Hochschuel für Gstaltig und Kunst vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz, am Bockstächerhoof dehäi gsi, bis es uf e nöi HGK Campus uf em Dreispitz züüglet isch.",🔎
,,,Basler Hochschuel fir Gstaltig,FALSE,Noch em Vorkurs vu dr Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht Züri (HGKZ) het d Carla Lia Monti d Fachklasse fir Bildhauerei an dr Basler Hochschuel fir Gstaltig bsuecht un het anne 1994 as aidgnessisch diplomierti ryymligi Gstalteri abgschlosse.,🔎
,,,Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht,TRUE,Dr Pio Corradi isch zerscht zwai Johr lang uf d Chunschtgwärbschuel (hite: Hochschuel fir Gstaltig un Chunscht) z Basel gange un het derno Fotograf glehrt.,🔎
,,,Kunstgwärbeschuel Baasel,FALSE,"Dr Rappaz het e Leer as grafische Entwärfer gmacht, isch denn uf d Kunstgwärbeschuel Baasel gange, jet an dr Bariiser Académie de la Grande Chaumière studiert und denn vo 1939 aa mit vil Erfolg e grafischs Ateliee gfüert.",🔎
702,Thalwil,Taalwiil,Dalwiil,TRUE,"Am Dänkmol het s au en Inschrift, wo an dr Obergrichtsschriiber Heinrich Hug us Dalwiil maanet, wo im Alter vo fast drissig in dr Schlacht gfallen isch.",🔎
,,,Thalwiil,TRUE,"De Bahnhof Sihlbrugg, bereits uf Horgner Bode, liit e paar Kilometer nördlich a de SBB-Strecki vo Thalwiil uff Zug zwüsched em Albis und em Zimmerbergtunäll, und doo isch d Endstation vo de Sihltalbahn, wo über Adliswil uff Züri faart.",🔎
703,Beimerstetten,Boimrstetta,Boimrschdedda,TRUE,"Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig , Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.",🔎
,,,Boimrschdett,TRUE,"Nôchbrgmoidâ send Närâschdett ond Ellengâ em Nordâ, Rammengâ em Oschdâ, Leibhoim ond Elchengâ em Siidâ, d Schadt Ulm em Siidweschdâ ond Boimrschdett ond Bärâschdadt em Weschdâ.",🔎
704,Ritter,Ridder,ritter,FALSE,Im Spootmiddellater (vo öbbe 1250 aa) häi anderi literarischi Gattige dr höfisch-ritterlig Minnesang abglööst.,🔎
,,,ridderlige,FALSE,"Âventiure (middelhoochdütsch; altfranzösisch ""aventure, avanture"") bezäichnet s ridderlige Abentüür, won e zentrals Thema in dr wältlige, romanhafte Dichdig vom Hoochmiddelalter gsi isch.",🔎
,,,ritterbürtigs,FALSE,"Die vo Bäärefels si e ritterbürtigs Baasler Gschlächt gsi, wo vom Ändi vom 13.",🔎
,,,Riddr,TRUE,D Herrâ von Weschdrscheddâ send adlige Riddr gweâ.,🔎
,,,Rittärtüäm,FALSE,"Z'Hochmittlaltär isch d'Blüätuziit vam Rittärtüäm und vam heilligu römischu Riich dische Natione, vam Lehnwäsu und vam Minnegsang.",🔎
705,Illyrische Sprache,Illyrische Sproch,Ilyrisch,FALSE,"De Hubschmied hät am Lauffmeeter publiziert, gäge hundert Uufsätz – nöd nu im Biräich Romanischtik, näi, au über s Galisch, s Ilyrisch und zletschtenänds au über s Etruskisch.",🔎
,,,Illyrisch,FALSE,"Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.",🔎
,,,illyrischa,FALSE,"Dia Bezeichnung isch uf an keltischa odr illyrischa Nama in dr Form vo ""Satanines"" zruckzfüera.",🔎
,,,illyrische,FALSE,"Bim Messapisch, wùù z Apulie gschwätzt worre isch, hät's sich ùm e illyrische Dialäkt ghandelt; Veneetisch isch wohrschints e eigene Zwiig ìnnerhalb vù de ìndogèrmanische Sprooche gsìì.",🔎
706,Bezirk Riviera-Pays-d’Enhaut,Bezirk Riviera-Pays-d’Enhaut,Bezirk Riviera-Oberland,FALSE,"Vevey ([] oder [], vo de Iihäimische [])Florence Cattin/Andres Kristol, ""Vevey VD (La Veveyse)"" in: ""Dictionnaire toponymique des communes suisses – Lexikon der schweizerischen Gemeindenamen – Dizionario toponomastico dei comuni svizzeri (DTS|LSG)"", Centre de dialectologie, Université de Neuchâtel, Verlag Huber, Frauenfeld/Stuttgart/Wien 2005, ISBN 3-7193-1308-5 und Éditions Payot, Lausanne 2005, ISBN 2-601-03336-3, p. 921. und uf tüütsch Vivis isch e Stadt im Waadtland und de Hauptort vom Bezirk Riviera-Oberland.",🔎
,,,Riviera-Pays-d’Enhaut,FALSE,"Im Lavaux wohned öpe 14'000 Lüt i 10 Gmeinde, wo i de Bezirk Lavaux-Oron und Riviera-Pays-d’Enhaut liged (füf ehemolegi Gmeinde sind sit Endi Juni 2011 i de Gmeind Bourg-en-Lavaux zämegfasst, i däre Tabälle rächts ufglischted): Schutz.",🔎
707,Waltershofen (Freiburg im Breisgau),Walterschhoufe (Friiburg),Walderschhoofe,TRUE,"D Noochberdèèrfer sin Määrdige, Walderschhoofe, Dienge, Rimschige, Sand Jèèrge ùn Haasle.",🔎
,,,Walderschhoufe,TRUE,"In dr Stadtdeil Ebnet, Hochdorf, Kappel, Lehe, Munzige, Obfige, Dienge un Walderschhoufe, wo erscht bi dr Gmeireform 1971–75 igliderte worre sin, isch d Ortschaftsverfassig igfüehrt worre.",🔎
,,,Walterschhofe,TRUE,"Rund um dr Duniberg lige, ufglischtet im Uhrezigersinn, im Norde Gottene, im Oschte die zue Friburg im Brisgau ghörige Ortschafte Walterschhofe, Obfige mit Sandichlaus, Dienge un Munzige, im Weschte die zue Brisach ghörige beide Ortschafte Oberrimschige un Niderrimschige sowie Märdinge.",🔎
,,,Walterschhoufe,TRUE,"Z Walterschhoufe diäg in dr Dorfchronik stoh, ass d napoleonische Druppe anne 1815 numme bis Merdinge vorgruckt seige.",🔎
,,,Walterschoufe,TRUE,"Erwähnenswert isch zum Bischpil d' ""Eltrotte-Kinz"" am nerdliche Ortsrand Richtung Walterschoufe, wu sich au mitem Verlauf vu de alte vordereschderriichische Landschdrouss Friburg - Briisach deckt.",🔎
708,Bibliothek,Biblioteek,Biblioteeken,FALSE,Sid em sibete Joorhundert het das algemein ufghöört und s ryche antike Schriftguet i den alte Biblioteeken und Archyv isch zum gröschte Teil verloore gange.,🔎
,,,Chloschterbiblioteeke,FALSE,D Chloschterbiblioteeke sind wichtigi kultureli Zäntre gsi.,🔎
,,,Stiftsbibliothek,FALSE,D Stiftsbibliothek häd vil alti Büecher.,🔎
,,,Chlooschterbiblioteek,FALSE,"Bim Oschtchor vorne stoot uf dr einte Syte d Sakrischtei (s ""Sacratorium"") und änedra d Schrybstube mit dr Chlooschterbiblioteek: s ""Skriptorium"" isch ufem Plan linggs näb dr Chile.",🔎
,,,Kantonsbibliotekaar,FALSE,"S Staatsarchiv isch dänn zeerscht e Zyt lang Zuesatzuufgab vom Kantonsbibliotekaar gsi, und spööter isch s wider zu dr Staatskanzlei choo.",🔎
,,,Nazionalbiblioteek,FALSE,Syn dichterisch Nochlass isch i dr Nazionalbiblioteek vo Israel.,🔎
,,,Fachbiblioteek,FALSE,Für sini Arbet hets e grossi Fachbiblioteek zämetreit.,🔎
,,,Archivbibliothek,FALSE,Die Deutsche Nationalbibliothek (DNB) isch di zentral Archivbibliothek und s nationalbibliografisch Zentrum vo de Bundesrepublik Ditschland.,🔎
,,,Kantonsbiblioteek,FALSE,"Dr Afang vo dr Walliser Mediateek chunt vo der Kantonsbiblioteek, wo ane 1853 ggründet worden isch.",🔎
,,,Biblioteeke,FALSE,Es git i verschidene Biblioteeke im In- und im Ussland schööni Büecher vom 13. und 14.,🔎
,,,Bibliotheken,FALSE,"Syterhär machen an däm Dag d Bibliotheken in ganz Dytschland un syter anne 2009 au z Sidtirol mit bsunderen Aktiviteten un Veraastaltigen ufmerksam uf ihri Roll as Wissesspycher, Informationsvermittler un kulturälli Yyrichtig.",🔎
,,,Kantonsbibibliothek,FALSE,"Ganz neu isch d 2004 neu eröffneti Kantonsbibibliothek bim Bahnhof im ehemolige grosse Wylager, wo der Zürcher Architätk Fritz Metzger 1924 bout het.",🔎
,,,Bibliotekaarin,FALSE,D Liselotte Reber-Liebrich (* 1941 z Basel) isch e Schwiizer Bibliotekaarin und Germanischtin.,🔎
,,,Bibliotheegg,TRUE,"Die Bibliotheegg het im Lauf vo de Ziite dangg a de Umsicht vo de Mönch nume wenigi Verlüst erlitte, trotz de drai Bränd und de vier Öberfäll vo de Ungare, Reformatiönler, Zörcher und Franzoose.",🔎
,,,Bibliotekaar,FALSE,"Meerze 2017 z Aarau) isch en Schwyzer Gërmanischt gsy, wo as Läxikograaf und as Bibliotekaar gschaffet hät.",🔎
,,,Bibliotheke,FALSE,"D große Inschtitutione z Hamburg hond Bibliotheke mit bsunderi Schwerpunkt, wo vo de Öffentlichkeit bnutzt werre könne.",🔎
,,,Privatbiblioteek,FALSE,Sini grossi Privatbiblioteek het er dr Stadt Konstanz gschänkt.,🔎
,,,Bibliothekar,FALSE,"Novämber z Neumünster, Schleswig-Holstei) isch e dütsche Schriftsteller und Bibliothekar.",🔎
709,Feiertag,Fiirtig,Fyyrtig,TRUE,"Dr Bueß- un Bättdag isch e Fyyrtig vu dr evangelische Chilche z Dytschland, wu uf Notzyte zruckgoht.",🔎
,,,Fyrtig,TRUE,"Dr Banntag isch e Gmeini-Fyrtig, will heisse dass d Gmeinibetriib zue sin und d Gmeinischüeler (also alli wo z'Lieschtel in d Primar- oder Sekundarschuel geehn) frei hän, dass si drfür am Banntag kenne mitmache.",🔎
,,,Firdig,TRUE,"An eme Mittwuch um d' Monetsmitti umme wird de Bueß- un Bätdag gfiert, wo sit einige Johr z Dütschland als gsetzliche Firdig abgschafft worde isch.",🔎
,,,Feierdog,TRUE," Maria Verkendigong isch an Feierdog, wo am 25.",🔎
,,,Feschtdag,FALSE,"""Patrozinium"" heisst denn au der Feschtdag, won e Pfarrei der Fyrtig vom Schutzpatron als eine vo de Höhepünkt vom Chilejoor begoot.",🔎
,,,Fyyrdig,TRUE,Dr Daag vu dr Galicische Literatuur () isch e wältlige Fyyrdig z Galicie.,🔎
,,,Fiirdig,TRUE,"Dr Schabbat isch ä wichdige Fiirdig, wo in dr Familie begange wird.",🔎
710,Lateinisches Kaiserreich,S Latiinische Kaiserriich,Latiinischs Kaiserriich,TRUE,"Für d Zit zwüsche 1204 und 1261, wo Konstantinopel as Latiinischs Kaiserriich vo de Chrüzfaarer beherrscht worde isch, wärde d Herrscher vom Kaiserriich Nikaia as byzantinischi Kaiser gfüert.",🔎
,,,latiinische Kaiserdum,TRUE,"Juli 1261 Konstantinopel im Handsträich iignoo het, het das s Ändi vom latiinische Kaiserdum bedütet und s byzantinische Kaiserdum isch uferstande.",🔎
,,,Latiinische Chaiserrich,TRUE,"Imbros isch denn zom Latiinische Chaiserrich choo, wo bis 1261 existiert hett.",🔎
,,,Latiinische Kaiserriich,TRUE,"Die hai dört s Latiinische Kaiserriich errichdet, währed d Byzantiner griechische Noochfolgerstaate gründet hai.",🔎
,,,latiinisch-fränkische Riich z Byzanz,FALSE,"Währed de Chrüzzüg isch si Bedütig im latiinisch-fränkische Riich z Byzanz erwiiteret worde und anschdatt vo „Weschteuropäer, Obeländer, Katholik(e)“ bruucht worde.",🔎
711,Geldwechsler,Gäldwäggsler,Wäggsler,FALSE,"Äine vo sine Brüeder isch dr Wäggsler und Rootsher zum Schlüssel Bernhard Meyer zum Pfiil (1488–1558) gsi, wo vo 1548 bis 1558 au Bürgermäister vo Baasel gsi isch.",🔎
,,,Stadtwäggsler,FALSE,"Sit 1518 isch er au Stadtwäggsler gsi, was si bedütends Vermööge no gröösser gmacht het.",🔎
,,,Zins– und Wäggselgschäft,FALSE,"Wil si eme zumftgmäässe Gwärb nid häi döfe noochgoo und ene au d Beschäftigung mit em Ackerbau verbote gsi isch, häi si sich iir Lääbe im Handel, as Pfandleier oder im Zins– und Wäggselgschäft verdient.",🔎
712,Landkreis Tübingen,Landgraes Dibenga,Landkreis Diibenga,TRUE,Dezembr 1938 z Deddahausa em Landkreis Diibenga; † 19.,🔎
,,,Diibenga,FALSE,Dr geograafisch Midelpunggd vù Baade-Wiirdebäärg bi wird vùn eme Dänggmool z Diibenga markiert.,🔎
,,,Landkreis Dibeng,TRUE,"""Dußlingen"") isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Landchrias Dibenga,TRUE,In dr Johr 1984 bis 1992 isch si Mitglid vum Chraisdag vu Landchrias Dibenga gsii.,🔎
,,,Landchrais Dibenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Horb (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Starzach (Landchrais Dibenga), Haigerloch (Zollernalbchrais), Empfenge (Landchrais Fraidestadt), Sulz (Landchrais Rautweil), Glatte, Schopfloch un Waldachtal (alli Landchrais Fraidestadt) un Haiterbach un Nagold (baidi Landchrais Calp).",🔎
,,,Landkroes Dibenga,TRUE,"Nochbergmoede send d Stadt Horb am Neckar, d Stadt Nagold im Landkroes Calp, d Stadt Rauteburg ond d Gmoed Starzach, boede em Landkroes Dibenga.",🔎
,,,Landkrais Dibenga,TRUE,Vu 2004 bis 2009 isch er Abgordnete im Kraisdag vum Landkrais Dibenga gsii.,🔎
,,,Landkrois Diibenga,TRUE,"Si ùmfasd dr Landkrois Reidlenga, dr Landkrois Diibenga ùn dr Zollerealbkrois.",🔎
,,,Landchrais Diibenge,TRUE,Im Siide gränzd er an dr Landchrais Rottweil ùn im Oschde an dr Landchrais Diibenge und an den Zollerealbchrais.,🔎
,,,Landkrais Dingenga,TRUE,Vu 1998 bis 2002 isch si Mitglid vum griene Kraisvorstand im Landkrais Dingenga gsii un vu 2005 bis 2008 em Vorstand vum Kraisverband Stuegert.,🔎
,,,Kreis Diibenga,FALSE,"Em Stadtdoil Bad Niedernau vo Raudaburg am Necker em Kreis Diibenga stôht em Raidtweag 15 em Bankjee Kilian von Steiner sei Sommrvilla ""Waldhaus"", wo sich dr Auerbach en de Jôhr 1879 ond 1881 a lengera Zeit dren uffghalda hôt.",🔎
,,,Landchreis Dibenga,TRUE,S UKT het au d Funktion un d Ufgabe vun eme Chreiskrankehuus fir dr Landchreis Dibenga.,🔎
,,,Kreis Dibenga,FALSE,Schwalldorf isch an Stadtdoal vo Râodaburg am Neggr (hâodeitsch Rottenburg am Neckar) em Kreis Dibenga en Bada-Wirttaberg (Deitschland).,🔎
,,,Landgråes Dibeng,TRUE,"""Kusterdingen"") isch a Gmaende em Landgråes Dibeng en Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Landkreis Dibenga,TRUE,"""Ammerbuch"") ischt a Gmoe em Landkreis Dibenga en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Landgraes Dibeng,TRUE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Landchrais Tübinge,TRUE,"Johrhundert isch Sülche zum ene Herrschaftszentrum vo de Adelsfamilie vo den Hessone worde und dodemit au s Zentrum vom Sülchgau, wo öpen em hütige Landchrais Tübinge entsproche hät.",🔎
,,,Landchreis Tybingè,TRUE,"Dè Baanhof Ergenzingè lyt als einzigi Bedrybsschtell im Landchreis Tybingè un isch dõdemit i dè Vokeersvobund Neggar-Alb-Donau (""NALDO"") ygliderèt.",🔎
713,Rückeroberung von Konstantinopel 1261,Zruggerooberig vo Konstantinopel 1261,Konstantinopel im Handsträich iignoo het,FALSE,"Juli 1261 Konstantinopel im Handsträich iignoo het, het das s Ändi vom latiinische Kaiserdum bedütet und s byzantinische Kaiserdum isch uferstande.",🔎
,,,Konstantinopel zruggerooberet häi,FALSE,"Vo 1261 aa, wo d Byzantiner Konstantinopel zruggerooberet häi, het s immer wider Komflikt mit Byzanz gee, aber au mit Ungarn, und sit em Ändi vom 13.",🔎
,,,1261 Konstantinopel zruggeroberet,FALSE,"Wo die 1261 Konstantinopel zruggeroberet häi, häi si dr Wilhelm 1262 freigloo, won er ene Mistra und dr grösst Däil vo Morea gee het.",🔎
,,,Konstantinopel 1261 zruggzeroobere,FALSE,"Wo s em Michael glungen isch, Konstantinopel 1261 zruggzeroobere, het er befoole, dr Johannes z blände, so dass er nüme het chönne Kaiser si.",🔎
,,,Konstantinopel 1261 chönne zrggeroobere,FALSE,""">Michael VIII. het en Allianz vo sine Gegner (s Despotat Epiros, s Fürstedum Achaia, s Köönigriich Sizilie, Serbie und Bulgarie) in dr Schlacht vo Pelagonie z Makedonie 1259 besigt und het dur e glücklige Zuefall Konstantinopel 1261 chönne zrggeroobere.",🔎
,,,im ene Handsträich chönne iinee,FALSE,"Im August 1261 isch e chliini nikäischi Armee in dr Nööchi vo Konstantinopel gsi, wo d Armee vom Latiinische Riich uf eme Fäldzuug gsi si, und het d Stadt, wo fast unverdäidigt gsi isch, im ene Handsträich chönne iinee.",🔎
,,,Konstantinopel 1261 zruggerooberet worden isch,FALSE,"Ass Konstantinopel 1261 zruggerooberet worden isch, isch s Resultaat vo sine Aasträngige gsi.",🔎
714,Historisch-Biographisches Lexikon der Schweiz,Historisch-Biografischs Lexikon vo der Schwiiz,Hischtorisch-Biographisch Lexikon vo dr Schwyz,TRUE,"D Vorgängerin vum HLS isch s HBLS, des Hischtorisch-Biographisch Lexikon vo dr Schwyz, wo der Nöieburger Fotograf und Verleger Victor Attinger (1856–1927) agfange het und wo in sibe Bänd vun 1923 bis 1929 usecho isch.",🔎
,,,HBLS,FALSE,"Material vo iim isch au für s Schwiizer Gschichtslexikon ""Dictionnaire historique et biographique suisse,"" s HBLS,choo.",🔎
715,Oberton,Ooberdoon,Obberdon,TRUE,"Asè hèt dè Pythagoras diè natürlichè Intervall beschribbè, us sèbbi schpôter d Obberdonreiè abgleitet worrè sin.",🔎
,,,Obberton,TRUE,Obberton als düèschte Deilton uff irèm Inschtrumänt intonyrè könned.,🔎
,,,Obberdòn,TRUE,Vyrventilig kompensyrti Inschtrumänt hèn sogar dè entscheidende Vordeil von èrè korrèktè Intonation übber diè gsamt Oktave zwǜsche m Grunddòn un èm èrschtè Obberdòn.,🔎
,,,Obberdonreihè,FALSE,D Mensur hèt Yfluss uff d Obberdonreihè vum Klang bi m jewyligè Inschtrumänt.,🔎
,,,obberdonrychè,FALSE,"Im Orcheschter git d Oboè wèg irèm obberdonrychè Klang s a’ aa, dè Kammerdon.",🔎
,,,Obberdonreiè,FALSE,"Dè Gsamtklang wörd normalerwys als unaagneem empfundè, well d Sekund vom menschlichè Ghör als unreine Intervall taxyrt wörd, un sich i dè Obberdonreiè zaalrychi Schwebigè un Rybigè ergää könned.",🔎
,,,Ooberdöön,FALSE,"Im Vergliich zu andere Dasteinstrumänt het s e helle Doon, wo riich an Ooberdöönisch.",🔎
,,,Obberdöön,FALSE,"Si sprèched seer lycht aa, dööned abaer relatyv weich, well si nu wènnig Obberdöön hèn, un lyslig, well d Hornfungtion wèg dè flachè Mensur dè Dòn kaum voschtärkt, well nu relatyv wènnig Schallenergy a d Umgebigsluft abgää wörd.",🔎
716,Saturn (Planet),Saturn (Planet),Saturmond,FALSE,#IABot (v2.0 952925 wikitext text/x-wiki Des isch e Liste vu dr benennete Oberflächeformatione uffem Saturmond Titan.,🔎
,,,Saturnmond,FALSE,"Die dunkle Regione ähnele de Oberflächi vu Kallisto, ä ähnlichs System vu Gräbe un Verwerfige existeert uffem Saturnmond Enceladus und de Uranusmönd Miranda un Ariel.",🔎
717,Woche,Woch / Wuche,Wucha,TRUE,A gànza Wucha làng gìt's kültürella Ereignissa fer d´ Unterstìtzung vum elsassischer Dialekt.,🔎
,,,Wuchè,TRUE,"Èn Kalènder isch è Übbersicht übber diè Dääg, Wuchè un Mönet von èm Johr.",🔎
,,,Kalenderwoche,FALSE,"Welli Wuche als erschti Kalenderwoche vom neue Jahr gilt, hangt vom Wuchetag vom 1.",🔎
,,,Wuche,TRUE,"De Mittwuch isch de dritt Dag in de Wuche (noch dr DIN 1355 sit 1976), noch dr christlich/jüdische Zellung dr viert.",🔎
,,,Wochè,TRUE,"Spôteschtens vo dè Babilonièr isch dè sibbèdägige Wochèzǜklus entwicklèt woorè, dè hüt fascht wältwit dè Ablauf vom Alldaag reglè duèt.",🔎
,,,Wuchedefinition,FALSE,"De letschte Dag im Chilchejohr isch aber, no dr chilchliche Wuchedefinition (abwichend vo dr DIN-Norm), am druffolgendi Samschdig; sälle cha denn spötschtens am 2.",🔎
718,Lambert von Spoleto,Lambert vo Spoleto,Lambert,FALSE,"Won er 895 abzogen isch, isch dr Berengar wider von em abgfalle und het d Herrschaft über Ober- und Mittelitalie mit em Wido siim Sohn, em Kaiser Lambert, Herzog vo Spoleto, deilt.",🔎
,,,Lambert vu Spoleto,TRUE,"Är het wohl gege sy Wille d Chaiserchrenig vum Guido vu Spoleto widerholt un het däm sy Suhn, dr Grof Lambert vu Spoleto zum Mitchaiser gchrent.",🔎
719,Stunde,Schtund,Stund,TRUE,"Vu einere Früehligs-Dag-un-Nacht-Gliichi zue dr nächste brucht d Erde 365 Däg 5 Stund 48 Minute un 45,26 Sekunde.",🔎
,,,Schtunde,TRUE,"Mit Dag (althochdütsch: ""Zit, wo d' Sunne brennt"") bezeichnet me ""E Zitschpanne vo 24 Schtunde, die um 00:00 afangt un um 24:00 ufhört.",🔎
720,Gotthardbahn,Gotthardbaan,Gottard,FALSE,Uffgrund vom abflauendè Ysebaaboom un dè Alpèdransversalè übber dè Gottard isch d Idee abber niè realisyrt worrè.,🔎
,,,Gotthardzuèbringer,FALSE,"Well selli vo allem als Gotthardzuèbringer nimmi dè Bedürfnis entschprochè hèt, hèt diè Schwizerischi Nordoschtbaan dè Bau von èrè dirèkterè Strèggi beschlossè.",🔎
,,,Gottertverbindig,FALSE,"30 Jahr spöter, 1882, isch die Gottertverbindig zu de Aargauische Südbahn i de Station Immisee verwirklicht worde.",🔎
,,,Gotthardysèbaan,FALSE,"Oktober 1869, bedrèffend èm Bau un Bedryb von èrè Gotthardysèbaan, feschtgsetzt.",🔎
,,,Gottert,FALSE,"Rund ume See loufe wichtegi Vercheerswääg: d Baanlinie vo Züri und Zug und die vo Basel und Luzärn, wo z Arth zämechöme und zum Gottert gönd, d Autobaan A 4 uf der Weschtsyte und d Kantonsstroosse.",🔎
,,,Gottertbaan,TRUE,"Dur de Gotthard gönd drü Tunäll: de 15'003 m langi Gotthard-Scheiteltunnel vo de SBB, wo ane 1882 vo de Gottertbaan uftoo worden isch, sit 1980 de 16'942 m langi Gotthard-Stroossetunnel und de rund 57 km langi Gotthard-Basistunnel vo de Baan, wo am 11.",🔎
,,,Gotthardstreggi,FALSE,D' Buuräihe Ae 6/6 isch hööch im Kurs gsii - vor Allem uf d'r Gotthardstreggi.,🔎
,,,Gotthardschtreggi,FALSE,"Im Driiefüfzgi isch denn dr zwäiti Prototyp erschine, und me het si im Regeldiänscht uf dr Gotthardschtreggi iigsetzt.",🔎
,,,Gotthardvertrag,FALSE,"As Bundesrat hät er gäge grosse Widerstand chöne de Gotthardvertrag zwüschet de Schwiiz, em Tüütsche Riich und Italie vo 1909 duresetze.",🔎
721,Transliteration,Transliterazioon,Dransliterazioon,TRUE,"Dransliterazioon ""Bajkal'skij chrebet"") isch e Gebirg (bis 2'588 Meter) am Westufer vom Baikalsee im Süde vo Sibirie.",🔎
,,,Trànslitteràzioon,TRUE,"Trànslitteràzioon """"; * 1.",🔎
,,,Umschriiwung,FALSE,"Umschriiwung , rüssisch , wìss.",🔎
722,Ottenhöfen im Schwarzwald,Oddeheefe,Ottehefe im Schwarzwald,FALSE,"D Burg Bosestei, au ""Hagebrucker Schloss"" gnännt, isch e Burgruine uf em Schlossbuckel hinter em Schlosshof bi dr Gmei Ottehefe im Schwarzwald im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Ottenhöfen,TRUE,"Nochbergmaine sin Kappelrodeck, Ottenhöfen, Durbach, d Stadt Oppenau un d Stadt Oberkirch.",🔎
723,Bundesrat (Deutschland),Bundesrat (Dütschland),dütsche Bundesroot,FALSE,"5 B-VG het dr Bundesroot kä Rächt bi Gsetz mitzwirke, wo äine vo deene Pünkt beträffe: Im Geegesatz zur Laag im dütsche Bundesroot gältet im östriichische Bundesroot s freije Mandaat: Jeedes Mitgliid vom Bundesroot cha frei abstimme, es git käi Zwang zur Blockabstimmig in Frakzioons- oder Länderblöck.",🔎
,,,Bundesrot,TRUE,1891 het d Bundesversammlig dr Luzärner Joseph Zemp as erste Katholik und Verdräter vom gmässigte Flügel vo der katholisch-konservative Bewegig in Bundesrot gwehlt.,🔎
,,,Bundesrõt,TRUE,Juli isch s Konzessionsgsuèch bim Bundesrõt ygreicht worrè.,🔎
,,,Bundesroot,TRUE,Der Schwyzer Bundesroot het am 7.,🔎
,,,Bundesraat,TRUE,"E Bundesratspartei isch i de Schwiiz e Partei, won vo 1959 bis hüt im Raame vo de sogenannte Zauberformle im Bundesraat verträtte isch oder gsi isch.",🔎
724,August,Ougschte,Augschte,TRUE,"Augschte 1833 d Trennig vom Kanton Basel in zwe Halbkantön sankzioniert unter em Vorbehalt, dass si sich wyder emol vereinige sölle.",🔎
,,,Öigschtu,TRUE,Vam Öigschtu 1935 bis schinum Tod het där Einstein innär Mercer Street 112 in Princton gläbt.,🔎
,,,Oigschte,TRUE,"Oigschte 1468 zwische Eis und Zwei am Namittag, hed ä verheerende Brand z Sarne mindeschtens zweiäzwenzg Hiiser zerschteert, drunder oi s Radhuis, wo 1418 puiwä worden isch.",🔎
725,Horn,Horn,Hörner,FALSE,D Hörner si im Gegesatz zu dene vo vile andere Horndräger glatt.,🔎
,,,Herner,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Dyrhörner,FALSE,"Dyrhörner, Muschlè un anderi eifachi Blõsinschtrumente sin vo Naturvölker bi religiösè Riit ygsetzt worrè.",🔎
,,,Hörnere,FALSE,"Selle hän dodemols de Lärm mit Hörnere, Glockene un Rassle gmacht.",🔎
726,Evolution,Ewoluzioon,entwigglet,FALSE,S XX/XY-Süstem vo dr Gschlächtsdeterminazion het sich in verschiidene Diergrubbe unabhängig vonenander entwigglet.,🔎
,,,evolutionär,FALSE,"D Ohrechnöcheli dräte evolutionär zum erste Mol bi Amphibie in dr Form vom ene einzelne Chnöcheli uf, wo as Chliini Süüle (""Columella"") oder Stiigbügel (""Stapes"") bezeichnet wird.",🔎
,,,stammesgschichtlig,FALSE,"D Amphibie ""(Amphibia)"" si stammesgschichtlig die eltisti Klass vo de Landwirbeldier (Tetrapoda).",🔎
,,,Ewoluzionsbiologii,FALSE,"D Kladistik (griechisch ""klados"" „Ast“, „Verestelig“) – ungnau vilmol au mit dr fülogenetische Süstematik gliichgsetzt – isch e Methode vo dr biologische Süstematik in dr Ewoluzionsbiologii.",🔎
,,,ewoluzionääre,FALSE,"Au wievil Auge e Dierart het, isch s ewoluzionääre Ergäbnis vo iire Lääbensumständ.",🔎
,,,Evoluzionsbiology,FALSE,D Marta Manser (* 1962) isch e Schwyzer Brofässeri fir Verhaltesbiology am Inschtitut fir Evoluzionsbiology un Umwältwisseschaft an dr Uniwersitet Züri.,🔎
,,,evolution,FALSE,"Si sin, wie au di modärne Reptilie, d Vegel un d Saiger, evolutioneri Noofahre vun ere bstimmte Gruppe vu Chnochefisch, wu im Oberdevon ab eppe 380 Millione Johr aagfange het, ire Läbesruum uf d Landflechine in dr uumittelbare Umgebig vu Binnegwässer uuszdehne.",🔎
,,,Evoluzioon,TRUE,"Die Form vo dr Gschlächtsbestimmig isch im Lauf vo dr Evoluzioon bi verschidnige Artegrubbe unabhängig vonenander entstande und chunnt zum Bischbil bi Süüger, Vögel und e baar Insekte, aber au in Gfäässpflanze voor.",🔎
,,,Evolutionsbiologe,FALSE,Au d Evolutionsbiologe wie dr Jean-Baptiste de Lamarck (1744-1829) oder dr Charles Darwin (1809–1882) sin vun ere langsame Entwicklig vu neie biologischen Arte noch em aktualistische Prinzip uusgange.,🔎
727,Berninapass,Berninapass,Bernina-Hospiz,FALSE,Dr Braun het in däre Zyt uf em Bernina-Hospiz as Verwalter vum Herbarium un vu dr Wätterstazioon gschafft un meteoroloogischi un ekoloogischi Mässige fir d Bernina-Monografy vum Rübel gmacht.,🔎
,,,Bernina-Bass,TRUE,"Wel er di klimaatische Bedingige vum ganze Joor het welle ufnee un au am aigene Lyyb erfaare, het er dr ganz Winter 1905/06 uf em Bernina-Bass verbrocht.",🔎
,,,Bernynaplatoo,FALSE,"Uf em Bernynaplatoo lyt dr ""Lago Bianco""; unden am Dorf Poschiavo isch dr Puschlaafersee, dr gröscht See im Daal.",🔎
728,Neue Hebriden,Die Nöije Hebride,Neie Hebride,TRUE,"Dergege lige d Insle vu Vanuatu – di Neie Hebride, Banks- un Torres-Insle – no IHO-Definition im Korallemeer un bilde mit ihre Oschtkischte sy Oschtgränze.",🔎
,,,Nöie Hebride,TRUE,"April), zu de Nöie Hebride und wider uf Nöiseeland, und si häi drbii no Nöikaledonie entdeckt.",🔎
729,Bezirk Vallemaggia,Bezirk Vallemaggia,Valmaggia,FALSE,"Dr Kanton het die vier italiänischsproochige, eidgnössische Landvogteie Lugano, Mendrisio, Locarno und Valmaggia umfasst.",🔎
,,,Valle di Maggia,FALSE,"Vier Vogteie, Valle di Maggia, Locarno, Lugano und Mendrisio, si e gmäini Herrschaft vo zwölf vo de drizää alten Ort (ohni Appezäll) gsii.",🔎
,,,Meitåll,FALSE,"Gurin, im Dialäkt vùm Oord Gurín, oder Griin uusgschbroche, ùf Tessiner Lombardisch ""Guríng,"" ùf Italiänisch ""Bosco"" ùn amtlig ""Bosco/Gurin,"" isch e Walsergmai ime Sytedaal vom Meitåll im Schwyzer Kanton Tessin.",🔎
,,,Vallemaggia,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Maggia im Bezirk Vallemaggia.,🔎
730,Französisch-Guayana,Französisch-Guayana,Frànzeesch-Guayana,TRUE,D Lischt vun dr Gmeina in Frànzeesch-Guayana zellt àlla 22 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Frànzeesch-Guayana uf.,🔎
,,,Frànzeescha-Guyane,TRUE,"Hornung 1952 z Cayenne, ìn dr Frànzeescha-Guyane) ìsch a frànzeescha Politikera, vu dr lìnksorientiarta Pàrtei „Walwari“.",🔎
731,Universität Genf,D Uniwersidäät Gämf,Uni Gämf,FALSE,"1916 isch si as Pazifistin in d Schwiz emigriert, wo sie an dr Uni Gämf gstudiert het.",🔎
,,,Uniwersidäät Gänf,TRUE,As Dozänt an dr Uniwersidäät Gänf het er Batänt für Naphthacen-Chinone überchoo und die an die dütschi und franzöösischi Farbenindustrii verkauft.,🔎
,,,Uniwersidäät Gämf,TRUE,"Noch dr Matuur het er e Semester lang Gschicht, Kunstgschicht und Archeologii an dr Uniwersidäät Gämf studiert.",🔎
,,,Uniwersiteet Gämf,TRUE,"Är het an dr Uniwersiteet Gämf un dr ETH Züri Physik studiert, wun er anne 1948 sy Diplom gmacht un 1951 promoviert het.",🔎
,,,Uniwèrsitèèt Gämf,TRUE,"Drufabe hät d Chrischten es Wyli lang as ""Chargée de cours am Département d’allemand"" a der Uniwèrsitèèt Gämf gschaffet.",🔎
,,,Uniwersitet Gämf,TRUE,Dr Alain Tanner het an dr Uniwersitet Gämf Wirtschaftswisseschafte studiert.,🔎
,,,Universideed Gämf,TRUE,"Dr Hotzenköcherle hed derno vù ane 1923 bis 1925 an dr Universideed Gämf Schbroochwiseschafd schdudierd bim Charles Bally ùn em Albert Séchehaye, wù baide zue dr Gämfer Strukuralischte ghèèrd hän.",🔎
,,,Universiteet Gämf,TRUE,"Jänner 1942 z Echallens, Kanton Waadt) isch en Schwyzer Aschtronom, wu as Profässer am Departemänt fir Aschtronomy vu dr Universiteet Gämf schafft.",🔎
,,,Universität Gämf,TRUE,De Jean Ziegler isch bis zue siner Emeritierung im Mai 2002 Professor fir Soziologii on de Universität Gämf gsi un ständiger Gaschtprofässer on de Sorbonne z Paris.,🔎
,,,Uniwersideet Gämf,TRUE,Anne 1942 het d Uniwersideet Gämf em Chenevière dr Eeredoktertitel vu dr Gaischteswisseschafte verliie.,🔎
,,,Universitäät Gämf,TRUE,Merz 2024 het er syni nöii Stell als assoziierte Profässer für Linguistik und Filologii a der Universitäät Gämf aaträtte.,🔎
,,,Gämfer Akademii,FALSE,Noch em Studium vo dr Klassische Philologii und dr Mathematik an dr Gämfer Akademii und dr Bärner Akademii isch er 1805 bis 1809 Sekretär vo dr Bärner Akademii gsi.,🔎
,,,Universitet Gämf,TRUE,"Dr Rey het anne 1978 an dr Universitet Gämf mit ere Dissertation zue dr schwyzerische Gwärkschaftsbewegig promoviert zum ""Dr. sc.",🔎
,,,Uni gämf,FALSE,"Do drfüür isch anne 2009 e Vorschlag vo Frankryych mit der Hilf vo der Schwiiz und vo Itaalie choo; vo vilne Syte hets gheisse, es sig s der Wäärt, öppe vo der UIAA, vo de Alpeklüb und de nazionale Bärgfüererverein, und au d Oort Chamonix-Mont-Blanc, Courmayeur une Orsières, der Kanton Wallis un d Uni gämf sind cho hälfe, und so het s UNESCO-Komitee uff synere Versammlig z Bogotá am 11.",🔎
732,Rongellen,Ronggelle,Rongèlla,TRUE,Dr Rudolf Hotzenköcherle isch e Bùùrger vù Rongèlla im Bündnerland gsii (syy Familie isch aber èèrschd 1862 dèrd us Siiddydschland yybùùrgered woore).,🔎
,,,Ronggälle,TRUE,"Die Gmaind chunt im Weschte a d Gmaind Masein aa, im Süde a Ronggälle, wo i dr Viamala lyt, im Oschte an Sils und im Norde, im Taalbode vom Domleschg, a d Gmaind Cazis bim Cazner Bach.",🔎
,,,Rongelle,TRUE,"Z Thusis het mer syt em Mittelalter Bündnerdütsch gschwätzt, ùn Rongelle isch dur d Walser germanisiert worde.",🔎
,,,Ronggellä,TRUE,Di andere zwy Nachbergmäinde sind Scharans und Ronggellä.,🔎
733,Scheinbare Helligkeit,Schiinbar Helligkeit,schinbar Hèlligkait,TRUE,"Ihri schinbar Hèlligkait (Magnitude) btrait 22,1m.",🔎
,,,Stern vu 6. Grössi,FALSE,"Dr Uranus isch bi guete Bedingige mit blossem Aug sichtbar, allerdings entspricht si Helligkeit numme ime in stockdunkler Nacht grad noch erchennbare Stern vu 6. Grössi.",🔎
,,,schiinbari Helligkeit,TRUE,"Oktober 2002 entdeckt worde isch, und im Mai 2004 e schiinbari Helligkeit vo öppe 2mag erreicht hät.",🔎
,,,schinbari Helligkeit,TRUE,"Ihri schinbari Helligkeit betrait 20,7m.",🔎
,,,Helligkait,FALSE,"De Gott Ares isch vu de Römer Mars gnennt worre, un de Antares het sowohl ä ähnlichi Farb, wie au - usser bi Marsoppositione - ähnlichi Helligkait wie de Mars, weshalb baidi liicht z'verwexsle sin, wemmer vu Sternbilder nit vil waiß, zuemol si sich stets in de Nächi vu de Ekliptik befinde.",🔎
,,,Grösseklasse,FALSE,Grösseklasse erreiche un isch no e uffällig helle Stern am Nachthimmel.,🔎
,,,mag,FALSE,"Während dr Opposition erreicht dr Achilles e schinbari Helligkeit vu 16,6 mag.",🔎
,,,schiinbààra G’sàmthällikait,FALSE,"Mìt’ra schiinbààra G’sàmthällikait vu −0,27 mag ìsch’r s’ hällschta Objakt ìm Schtarnbìld un dr drìtthällschta Schtarn àm Nàchthìmmel.",🔎
,,,schiinbààra Hälliakait,TRUE,"Ar ìsch mìt’ra schiinbààra Hälliakait vun 0,00 mag (Màgnitüüda) nooh Sirius (−1,46 mag), Canopus (−0,72 mag) un Arktur (−0,05 mag) vor Wega (0,03 mag) dr viarthällschta Schtarn àm Nàchthìmmel.",🔎
,,,scheinbare Helligkeit,FALSE,"Mit ere scheinbare Helligkeit vu 20,5m isch er e usserscht liechtschwach Objekt.",🔎
,,,schinbare Helligkait,TRUE,Mit ere schinbare Helligkait vu 21m isch si usserst leechtschwach.,🔎
,,,Schiinbari Helligkeit,TRUE,"Schiinbari Helligkeit, Bolometrischi Helligkeit, Entfernigsbeschtimmig, Hertzsprung-Russell-Diagramm",🔎
,,,schinbar Helligkeit,TRUE,"Ihri schinbar Helligkeit (Magnitude) betrait 21,9m.",🔎
,,,schinar Helligkait,TRUE,"Ihri schinar Helligkait betrait im Middel 23,1m.",🔎
,,,schinbare Helligkeit,TRUE,"Vu dr Erde us gsähe isch si mit ere schinbare Helligkeit vu 18,5m e usserscht liechtschwachs Objekt.",🔎
,,,schinbari Helligkait,TRUE,"Ihri schinbari Helligkait (Magnitude) btrait 18,7m.",🔎
,,,schinbar Helligkait,TRUE,"Ihri schinbar Helligkait btrait 18,7m.",🔎
,,,schiinbare Helligkeit,TRUE,"Vo dr Erde uus gseeht mer en Schtern mit siinere schiinbare Helligkeit, wil sie dur siini Entfernig und interschtellare Materie beiiflusst wird.",🔎
734,Klingengraben,Chlingègrabbè,Klingegrabbe,TRUE,"Komplettyrt wörd d Gränz vom Chläggi durch d Högerchetti, wo vo de Siblingerhöchi übber de Hallauer Bärg witer gòt bis zum südliche Ènd bim Klingegrabbe öschtlich vo Obberlauchringe.",🔎
,,,Klingègrabbè,TRUE,"→ Kartè zum voruussichtlichen Streggèvolauf () D Fortfüürig vo dè Streggè ab dè Brugg, diè nördlich vo Obberlauchringè stòt, isch übber dè Klingègrabbè, s Hauptdal vom Chleggau, uff dè dütschè Sitè bis Èrzingè blaant.",🔎
735,Die Weltwoche,Die Weltwoche,Wältwuche,TRUE,"Zwei Johr schpöter, im 1979 het er zu de ""Wältwuche"" gwächslet.",🔎
,,,Weltwoche,FALSE,"Syt däre Zyt isch si au Kolumnischti fir divärsi Schwyzer Zytige un Zytschrifte wie Aargauer Zytig, Bärner Zytig, Facts, Weltwoche un WOZ gsii.",🔎
736,Erdöl,Erdeel,Roheel,FALSE,"Nooch Informatione vo de ""United States Energy Information Administration (EIA)"" passiire täglich durchschnittlich 14 Tanker mit arre Gsamtfracht vo etwa 17 Millione Barrel Roheel d Strooß vo Hormus.",🔎
,,,Ärdeel,TRUE,"S Matrial, wu sich Geologen in dr Hauptsach dermit bscheftige, sin d Böustai vu dr feschte Ärdgruscht, zem Byschpel Gstai oder au s Wasser, wu in ihne gspycheret isch, (Hydrogeology) oder Ärdeel und -gaas (Petrogeology).",🔎
,,,Ärdeelvorchuu,FALSE,"Di erschte Ärdeelvorchuu sin anne 1939 entdeckt wore, doderdur isch d Eelferderig bal s nei wirtschaftli Standbai vu Katar wore.",🔎
,,,Ardel,TRUE,"Merikwiller isch dr erscht Ort z Europa gsin, wie Ardel geferdert worre ìsch: d Ardbachqualle vun ""Beschelbrunn"" (Beschelbrunner Schìchte) ìsch zitter 1498 beleit.",🔎
,,,Ärdöl,TRUE,"Chohle, Ärdöl, Ärdgas), dur e wältumfassendi Entwaldig und dur d Land- und psunders d Vehwirtschaft.",🔎
,,,Ärdel,TRUE,"Im Land het s vor allem an dr Koischte lang e Huffe Vorchuu vu Ärdel, wu d Yyname drus aber numen ere chlaine – bolitisch yyflussrychen – Elite zguet cheme.",🔎
,,,Öl,FALSE,"Im Land hät s gringi Mängene vo Öl, Phosphat, Pottäsche und Kaolin.",🔎
,,,Ärdööl,TRUE,"Zum vom Import vo Ärdööl unabhängig z wärde, het mä Verfaare entwigglet, wie mä us Stäichoole e flüssige Dribstoff cha broduziere.",🔎
,,,Mineralöu,FALSE,D Royal Dutch Shell (RDS) isch s grösste Mineralöu- und Ärdgas-Unternähme uf dr Wäut und isch im Juli 2012 im Umsatz naach s grösste Unternähme überhoupt gsi.,🔎
,,,Rohöl,FALSE,"S Rohöl chunt vom Hafe vo Maarsei dur ne Pipeline uf Cressier, d Produkt vo der Raffinery wärde mit der Baan und mit Tankwääge zu de Konsumänte brocht.",🔎
737,Pius II.,Pius II.,Enea Silvio Piccolomini,FALSE, es en usgsproche representative Bau gsi isch. Dr Enea Silvio Piccolomini het s as «palatium amplum» («stattlige Balast») b,🔎
,,,Pius der Zwöiti,FALSE,"%20Basel"">Universidät bätte. 1459 het denn dr Pius der Zwöiti d Uni gschtiftet und im Johr druf isch si gründet",🔎
,,,Enea Silvio de Piccolomini,FALSE,"Dr Jakob I. isch s gegedail vu sym Vater gsii. Dr Enea Silvio de Piccolomini het en eso karakterisiert: ""Wäg synere Grächtigka",🔎
738,Dynastie,Dynastie,Dynaschtie,TRUE,B. schtatt de Jahr d Ufenandfolg vo Dynaschtie de Ziitrahmen beschtimmt.,🔎
,,,Dünastie,TRUE,Si foot bi de antike Hoochkulture aa und goot über die langi Räije vo de Kaiser-Dünastie bis zur Zit vo de Republike und zu wichtige Daate im 20. und 21.,🔎
,,,Dünastii,TRUE,D Arsakide si die regierendi Dünastii gsi.,🔎
,,,Dynastii,TRUE,Jahrhundert unter der Dynastii vo de Ottone us em ehemolige karolingische Ostfrankeriich entstande.,🔎
,,,Dynaschtii,TRUE,"Zwei Königsfamilie hai in dere Zit gregiert, die erschti Dynaschtii vo 3100 bis 2890–vo dere Familie kennt me d Näme vo ungfähr siebe König, und die zweiti Dynaschtii mit fümf König vo 2890 bis 2686.",🔎
,,,Dǜnaschty,TRUE,"Mit yrèm Sitz z Altèburg un èm Bau vo dè Habsburg bi Vindossia durch dè Rathbod sin si d Begründer von èrè Dǜnaschty, wo bis hüt witterläbbè duèt.",🔎
,,,dünastischi,FALSE,Dur dünastischi Erbdäilige het s im Südweste vom Alte Riich e bsunders usbrägti territoriali Zersplitterig gee.,🔎
,,,Familiedynastie,FALSE,April 1907 z Berlin; † Oktober 1976 z Basel) isch e Schwiizer Architekt und Politiker (LdU) us der Familiedynastie Bernoulli gsi.,🔎
,,,dynastische,FALSE,"Sie sind, zsämme mit de Pippinide, eini vo de dynastische Linie, wo zu de Karolinger gfüehrt hai.",🔎
,,,Königsdynastie,FALSE,"Us dere Region stamme beidi fränkischi Königsdynastie, d Merowinger und d Karolinger.",🔎
,,,Dinaschty,TRUE,Dr Schaich Muhammad Al Thani het nodisno d Macht iber d Wieschtehalbinsle gwunne un isch zum Grinder vu dr hitige Dinaschty wore.,🔎
,,,Fürstedünastii,FALSE,"D Seldschuke (1040–1194) (au ""seldschukischi Türke"", ""Seldschuk-Türke"", ""Groossseldschuke"", ""Seldschuqe""; , persisch سلجوقيان Saljūqiyān, arabisch سلجوق Salǧūq oder السلاجقة as-Salāǧiqa) si e türkischi Fürstedünastii gsi, wo s Riich vo de Groossseldschuke gründet het.",🔎
739,Neustetten,Neischdedda,Neisdedda-Nällengsa,FALSE,"Oktober 1895 en Neisdedda-Nällengsa) isch d maesda Zeid vo saem Läaba Dorfschualläror enn Nällengsa gwaä, emm-a altwirrdabärgische Fläggga guad 10 Kilomedor wäsdlich vo Raodaburg.",🔎
,,,Wolfahausa,FALSE,Juni 1930 en Sduagord; † Sommer 2010 en Wolfahausa) isch on schwäbischor Språchwissaschafdlor gwäa.,🔎
740,Walterswil SO,Wauterswiu SO,Wauterswiu,FALSE,"S «Blumestädtli» legt im ungere Ämmitau zwösche Eriswiu, Wyssache, Düreroth und Wauterswiu.",🔎
,,,Walterschwiu,FALSE,"D Nochbargmeinde sind Safewiu, Zofige, Strängubach, Rootrischt und Arbig im Kanton Aargau und Starrkirch-Wil, Dulike und Walterschwiu im Kanton Soledurn.",🔎
741,Raumsonde,Ruumsonde,Rumsondè,TRUE,"Edward Danielson uf Ufnahme vu dè Rumsondè Voyager 2 èntdeckt worrè und het znäxt diè vorläufig Bzaichnig ""S 1979 J1"" èrhaldè.",🔎
,,,Rümsonde,TRUE,"August 1990 vum Astronom Mark R. Showalter in dr Saturnringe entdeckt worre, wo er älderi Ufnamme vu dr Rümsonde Voyager 2 vu anno 1981 usgwertet het.",🔎
,,,Rumsonde,TRUE,"D'Uswertig vu de Date vu de Rumsonde Galileo wiist druf hi, dass es sich bi Ganymed um ä differenzeerte Körper handelet, wo us veer Schichte ufbaut isch: Ä relativ chlaine Chern us Iise oder Iisesulfid isch vumä Mantel us silikatischem Gstaj umgä.",🔎
,,,Ruumsondr,TRUE,"Si isch anno 1979 vu dr Astronome Stephen Synnott uf Ufnahme vu dr Ruumsondr Voyager 1 erntdeckt worre un het zuenächscht die vorlaifig Bezaichnig ""1979 J 3"" erhalde.",🔎
,,,Sonden,FALSE,Geologischi Frogestellige un d Aawändig vu geologische Methoden usserhalb vu dr Ärd sin vor allem wichtig wore syt em Aafang vu dr Ruumfahrt un dr Erforschig vu unserem Sunnesyschtem mit Sonden un Satellite.,🔎
742,Dornstadt,Dôrâschdadt,Dôrastadt,TRUE,"Nochboargmoinda sind em Norda Weschterstetta ond Broidenga, im Oschta Bärastadt ond d´Stadt Langenau, im Sida Ulm ond em Weschta Dôrastadt.",🔎
,,,Doraschdadt,TRUE,"Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig , Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.",🔎
,,,Dorastadt,TRUE,Noch em Wehrdienscht vu 1977 bis 1978 z Dorastadt het er vu 1978 bis 2002 as Bankchaufmann un Filiallaiter gschafft.,🔎
743,Reichenburg,Riicheburg,Ryycheburg,TRUE,Augschte 1992 z Ryycheburg) isch e Schwyzer Volleyball- un Beachvolleyballspiileri.,🔎
,,,Richäburg,TRUE,Ä Hauptstrass mit Busverbindig füert vu Richäburg über Giesse uf Bängge und witer uf Chaltbrunn.,🔎
,,,Riichäburg,TRUE,Am Klavier het si de Xaver Chischtler senior und am Bass de Xaver Chischtler junior begleitet - beed us Riichäburg.,🔎
744,Rust (Baden),Ruäscht,Ruest,TRUE,südwestlich vu Ruest un direkt westlich vum Naturschutzgebiit Taubergiesse.,🔎
,,,Ruescht,TRUE,"Allerdings isches scho au so, dass sich d Jugend zum Teil a däm Mäntig morge am Bahnhofplatz trifft wo denn über es Dutzend grossi Reisebüss anefahre und die ganzi Schar in Europa-Park uf Ruescht bringe.",🔎
745,16. November,16. Novämber,16. Nofämber,TRUE,Dr Andrea Rosius à Porta (dauft am 16. Nofämber 1754 z Fider,🔎
,,,16. Nowamber,TRUE,Dr Jean-Marie Zoellé (* 16. Nowamber 1944 z’ Sia,🔎
,,,16. Novamber,TRUE, dam ìsch dr Macron àls Verroter ààgsah worra. Àm 16. Novamber 2016 hàt'r sìch àls Kàndidàt f,🔎
746,Somalia,Somalia,somalische,FALSE,1888 und 1889 hät Italie zuedäm Protektoratsverträg mit de somalische Majerteen-Sultanate vo Hobyo und Bargaal gschlosse.,🔎
,,,somààlisch,FALSE,"D’ Warsan Shire (Somali ""Warsan Shireh"", àrààwisch ) (* 1988 z’ Nairobi, Kenia) ìsch a somààlisch-britischa Dìchtera.",🔎
,,,somalischi,FALSE,"Afang 1916 sind dütschi U-Boot vor Eritrea erschine, und nach Abessinie gfloheni somalischi Rebelle bzw.",🔎
,,,Somàlia,TRUE,"Ar labt em Sübàràwischa Àfrik vum Senegàl bis en d’Somàlia un Südàfrik, d’Wiaschta un d’Ürwalder üssgschlossa.",🔎
,,,somààlischa,FALSE,D’ Warsan Shire ìsch ànna 1988 ìn Kenia ìn’ra somààlischa Fàmìlia-n-uff d’ Walt kumma.,🔎
747,Journalismus,Schurnalismus,Schurnalischt,FALSE,Februar 1996 z Aarau) in Unterentfälde) isch en Schwyzer Schriftschteller und Schurnalischt gsy.,🔎
,,,schurnalistischi,FALSE,Bim Verfasse wände d Schriiber verschiideni schurnalistischi Stilmiddel aa.,🔎
,,,Schurnalischtin,FALSE,"Februar 2015 z Thun), isch e Schwiizer Lehrerin, Dialäktoloogin, Autorin, refermierti Pfaarersfrou und Schurnalischtin gsi.",🔎
748,Wasserstoff,Wasserstoff,Flüssigemwasserstoff,FALSE,Die Prototype flüge mit Flüssigemwasserstoff oder Ärdgas.,🔎
,,,Wasserstoffisotope,FALSE,Am vielversprechenschde isch derzit d Reaktion vu d zwo Wasserstoffisotope Deuterium und Tritium.,🔎
,,,Wàsserschtoof,TRUE,Baida sìnn gweehnliga Hàuipträihaschtarna un lììga ìn’ra schtàbiila Fààsa vum Wàsserschtoofbränna (Füsioon vu Wàsserschtoof züa Helium).,🔎
,,,Hydrogen,FALSE,"Barium (Ba, 56) Berkelium (Bk, 97) Beryllium (Be, 4) Bismut (Bi, 83) Blei (Pb, 82) Bohrium (Bh, 107) Bor (B, 5) Brom (Br, 35) C. Cadmium (Cd, 48) Calcium (Ca, 20) Californium (Cf, 98) Cäsium (Cs, 55) Carbon (C, 6) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Cer (Ce, 58) Chlor (Cl, 17) Chohlestoff (C, 6) Chrom (Cr, 24) Copernicium (Cn, 112) Cuprum (Cu, 29) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Curium (Cm, 96) D. Darmstadtium (Ds, 110) Dubnium (Db, 105) Dysprosium (Dy, 66) E. Einsteinium (Es, 99) Erbium (Er, 68) Europium (Eu, 63) F. Fermium (Fm, 100) Ferrum (Fe, 26) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Fluor (F, 9) Francium (Fr, 87) G. Gadolinium (Gd, 64) Gallium (Ga, 31) Germanium (Ge, 32) Gold (Au, 79) H. Hafnium (Hf, 72) Hassium (Hs, 108) Helium (He, 2) Holmium (Ho, 67) Hydrargyrum (Hg, 80) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Hydrogen (H, 1) I.",🔎
749,Hinterglasmalerei,Hinderglasmoolerei,Hinderglasbilder,FALSE,"Din si im Ganze 733 Daafelebilder (Gmäld uf Holz oder Liine), 3159 farbigi Bletter uf Babbiir, 4877 Zeichnige, 95 Druckgrafike, 51 Hinderglasbilder und 15 Blastike ufglistet.",🔎
,,,Hinderglaasmoolerei,TRUE,"E ganz anderi Art isch d Hinderglaasmoolerei, wo mä nume drufluegt.",🔎
750,Verdauung,Verdauig,Verdauijig,TRUE,Näbe Enzym hälfe au verschiideni Mikroorganisme bi dr Verdauijig und die fasst mä under em Begriff Darmflora zämme.,🔎
,,,Vodauig,TRUE,Zuèdem hèt Gemüès uffgrund vo sinem hochè Gehaalt a Ballaschtschtoff è wichtigi Fungtion für d Vodauig.,🔎
,,,Verdauigsorgan,FALSE,"Dr Maage ( ""gaster"" „Buuch“, „Maage“, latiinisch ""ventriculus"") isch e Verdauigsorgan vo fast alle Dier.",🔎
,,,verdaue,FALSE,": ""Apparatus digestorius"") wärde d Organ zämmegfasst, wo d Naarig ufnäme, si verchliinere, witer dransbordiere und schliesslig verdaue und d Näärstoff, wo din si, für e Körper verwärtbar mache.",🔎
751,Maschinenfabrik Oerlikon,Maschinefabrigg Öörlike,Wäärchzüüg- und Maschinefabrigg Öörlike,FALSE,"Und 1876 het dr Hueber-Werdmüller nomol ghulfe z Öörlike e Fabrigg uf d Bei z stelle, d Wäärchzüüg- und Maschinefabrigg Öörlike.",🔎
,,,Maschinèfabrik Örlikè,TRUE,Diè Schwizerischi Induschtry-Gsellschaft (SIG) hèt am Betrybsbeginn zämmè mit dè Maschinèfabrik Örlikè (MFO) vir Trybwäggè CFe 4/4 1–4 glifferèt.,🔎
,,,Maschinäfabrigg Örlikä,TRUE,"Nachdem d' Re 4/4 II sich als grosse Erfolg erwise het, het d' Südostbahn ä ähnlichi Loggi bi d'r SLM, de Brown Boveri, d'r Maschinäfabrigg Örlikä und d'r Société anonyme des Ateliers de Sécheron bschtellt.",🔎
,,,Maschinefabrik Oerlike,TRUE,"Scho vo 1907 bis 1909 het's im Wettiger Bahnhof en Oberleitig geh, wil uf Aaregig vo de Maschinefabrik Oerlike zwüsche Wettige und Seebach e Versuechsstrecki für elektrischi Lokis betribe worde-n-isch.",🔎
752,Wolke,Wulke,Wulkebänder,FALSE,"Die Rotazion isch au d Ursach vo de tüpische Wulkebänder, wo in dr Form von ere Spirale aagordnet si.",🔎
,,,Wolkâ,TRUE,"Auf dr oinâ Seide hend sich d Geographâ mit frschiedâne Weddrsituationâ, mit Klimaregionâ ond mit m Ausseâ ond râ Klissifizierung von Wolkâ geschäftigt.",🔎
,,,Wölkli,TRUE,"Im frie Aug erschint si als winzigs Wölkli, wo vuneme Stern 5.",🔎
,,,Bewölkig,FALSE,"E Tornado (vo spanisch ', uf dt. „umcheere, drülle“, us em latiinische ""tornare"", mit dr gliiche Bedütig), au Wind- oder Wasserhose, isch e chliirüümige Luftwirbel in dr Ärdatmosfääre, won e fast sänkrächti Drüllaggse het und mit ere konvektive Bewölkig (Cumulus und Cumulonimbus) zämmehängt.",🔎
,,,Wolchè,TRUE,"Dampfschwadè sin sichtbar, well si mikroskopisch chlyni Tröpfli bildet hèn, wiè au in Wolchè un bi Näbbel.",🔎
753,Bremen,Breme,Breeme,TRUE,"Z Berlin, Breeme und Hamburg wird dr Ditel ""Oberbürgermäister"" nit verwändet.",🔎
,,,Bremer,FALSE,"I de Schtadtschtaate gits anderi Uusdrück: Dr Bremer und dr Hamburger Regierigschef heissed offiziell «Senatspräsident», z Breme träit er, zäme mit eme wiitere Mitgliid vom Bremische Senat, de Titel «Bürgermeischter», in Hamburg de Titel «Erschte Bürgermeischter»; dr Regierigschef vom Land Berlin isch dr «Regierend Bürgermeischter».",🔎
,,,Brema,TRUE,"Scho d Römr hend Pfeffer aus Indie eigführt, au isch r scho firs Mittlaltr en Brema nochgwisa worra.",🔎
,,,Breemer,FALSE,D Ursprüng vom Orde lige im ene Fäldhospitaal vo Breemer und Lübecker Kauflüt wääred em Dritte Chrüzzuug um 1190 im Häilige Land bi dr Belaagerig vo dr Stadt Akkon.,🔎
,,,Bremè,TRUE,"Z Bremè giltet er als extreem seltè un z Schleswig-Holschtei wörd er als ""potenziell geföhrdet"" (Kategory 4) ygschtuft.",🔎
754,Südgermanen,Südgermane,südgermanischa,FALSE,"Da Nama Fritag kummt vo da südgermanischa Göttin ""Frija"" .",🔎
,,,südgermanische,FALSE,"För di südgermanische Stämm, de Alemane, Langobarde, Franke, Sachse und Friese, sind i alte Quele öberliferet: ""Lueg au Alemannisches Haidetum.""",🔎
,,,südgermanisch,FALSE,"B. nordisch ""Hel"" = indisch ""Kali""; südgermanisch ""Wotan"" = indisch ""Vata"").",🔎
,,,südgerm,FALSE,Giovedi; südgerm.,🔎
,,,Südgermanisch,FALSE,En anderi Bizaichnig för Westgermanisch isch Südgermanisch.,🔎
755,Hofbibliothek Donaueschingen,D Hofbibliothek Donaueschinge,Hofbibliothek Donaueschingè,TRUE,Vo Aafang dè 1980er Johre isch diè einzigartigi un kulturhistorisch hochbedütendi Hofbibliothek Donaueschingè schrittwys voüßeret worrè.,🔎
,,,Fürstebärgische Bibliothek,FALSE,"Die äinti isch in dr Fürstebärgische Bibliothek z Donaueschinge (hüte Baadischi Landesbibliothek Karlsrue, Hs.",🔎
756,Verdienstorden des Landes Baden-Württemberg,Vordinschtmedallje vom Land Bada-Wirdaberg,Verdienschtorde vum Land Bade-Wirttebärg,FALSE,April 2013 het er dr Minischterbresidänt Wilfried Kretschmann dr Verdienschtorde vum Land Bade-Wirttebärg verlihe.,🔎
,,,Verdienschtmedaille vum Land Bade-Wirttebärg,TRUE,1993 het er au d Verdienschtmedaille vum Land Bade-Wirttebärg kriegt.,🔎
,,,Verdienschtmedallie vum Land Baade-Wiirtebäärg,TRUE,Anne 2005 isch d Ursula Cantieni mit dr Verdienschtmedallie vum Land Baade-Wiirtebäärg uuszaichnet woore.,🔎
,,,Verdienschtmedaille vum Land Baade-Wiirtebäärg,TRUE,April 1978 isch er as ain vu dr wiichtigschte Bflanzesoziolooge vu Europa mit dr Verdienschtmedaille vum Land Baade-Wiirtebäärg uuszaichnet woore.,🔎
,,,Verdienschtmedallie vum Land Bade-Wirttebärg,TRUE,"D Anne-Sophie Mutter isch Dregeri vum ""Bundesverdienschtchyz I. Klass"", vum ""Bayerische Verdienschtorde"", vu dr ""Verdienschtmedallie vum Land Bade-Wirttebärg"" un vum ""Eschtrychische Ehrechryz fir Wisseschaft un Chunscht"".",🔎
757,Äther (Physik),Dr Äther in dr Füsik,Liechtäther,FALSE,"S Ziil vom Michelson-Morley-Experimänt isch s gsii, d Gschwindigkäit relativ zum Liechtäther vo dr Ärde uf irer Baan um d Sunne noochzwiise, oder andersch gsäit, d Gschwindigkäit vom Äther relativ zur Ärde („Ätherwind“).",🔎
,,,Äther,FALSE,"Dr Albert Abraham Michelson un dr Edward Morley hän in ihrem berüehmte Ätherversuech mit Hilf vum später nooch em Michelson benennte Michelson-Interferometer nochgwiise, dass d'Liechtgschwindigkeit uabhängig vu dr Bewegig vu dr Erde isch un somit e Bewegig vu dr Erde dur dr (domals noch agnumme) Äther nit noochwiisbar isch.",🔎
758,"Armand-Jean du Plessis, duc de Richelieu",Kardinal Richelieu,Richelieu,FALSE,Deeren iiri Abentüür wärde in e Kontext vo historische Eräigniss (zum Bischbil d Belaagerig vo La Rochelle 1627/28) und histoorische Persönlikeite (zum Bischbil dr Kardinal-Minister Richelieu) gstellt.,🔎
,,,Kàrdinàl Richelieu,TRUE,"Ànna 1633 hàt ìhn dr Kàrdinàl Richelieu üss’m Lothrìnga-n-üssgwìesa —ìn dara Zitt ìsch s’ Lothrìnga vum Heer vum <a href=""Ludwig%20XIII.",🔎
759,Enz,Enz,Enzdal,FALSE,Enzkleschderle leit em Nordschwarzwald em obere Enzdal.,🔎
,,,Enzdaal,FALSE,"Wandronga mid scheene Weidbligg (en Bråadabärg uff on graosa Dåel vo dor Schwäbischa Alb, bei klarem Wäddor en Abach sogar uff on glaena Dåel vo de schweizerische Alpa), Ausflig ens graose ond ens glaene Enzdaal (Enztal) ond a guada Gasdronomie vorvollsdendiged d´ Endsbannong ond vordreibed ällen Sdress.",🔎
760,Stetten SH,Stette SH,Stèttè,FALSE,"S Schloss stòt uff èm Bann vo dè Gmaand Stèttè im Kanton Schaffuusè, Schwyz.",🔎
,,,Stettè,FALSE,"Obwoll d Burg uff èm Bann vo dè Gmaand Stettè stòt, hèt sy dè chlynè Gmaand Härblingè sin Nammè gää.",🔎
761,Gebäude,Geböid,Baute,FALSE,"B. vu dr Erdchruste) verwendet, aber au fer Baute un in dr Dichtkunst.",🔎
,,,Bouwäärch,FALSE,"S meischte sind historischi Bouwäärch, und drzue ane het men au Sammlige vo Museeèn und vo Archyv und gwüssi archäologischi Oort uf d Lischte gnoo.",🔎
,,,Sache boue,FALSE,"Dr Beton isch es Material, wo me bruucht zum Sache boue.",🔎
762,Letter,Letter,Lettèrè,FALSE,"Well d Lettèrè im Matriaal durrègfärbt sin, söllèd sèlli Schilder ußerdèm unempfindlich gegè Abryb bi dè Reinigung.",🔎
,,,Lettra,FALSE,"S Geviert (englisch quad) isch a typografische Maßeinheid aus dr Zeit vom Bleisatz mid bewegliche Lettra, mo au em moderna Satz am Rechner noo vrwended wurd.",🔎
763,Mongolei,Mongolei,mongoolischa,FALSE,"Vor äbb’r ìn d’ Grundschüala gànga-n-ìsch, hàt dr Selenskyj viar Joohra làng ìn dr mongoolischa Schtàdt Erdenet glabt, wu sii Vàtter gschàfft hàt.",🔎
,,,Mongoläi,TRUE,"Hettzutàgs fendet ma na wedder vu Schpània ewwer d'Bàleàra en da Bàlkàna, Vorderàsia un Nordendia bis noh Südsiberia, Nordkinà un d'Mongoläi.",🔎
,,,mongolische,FALSE,Matorisch isch in dr nerdlige Region vum Sajangebirg z Sibirie in dr Nechi vu dr mongolische Gränze gschwätzt wore.,🔎
,,,Mongolai,TRUE,"Die Häfe sind denn e wichtige Umschlagplatz för Handelsgüeter us China und us de Mongolai wore, aber vor alem het au de Sklavehandel floriert.",🔎
764,Summenformel,Summeformle,Summeformel,TRUE,"Wiä sie ä Elementaranalyse gmocht hän, hän si gmerkt, dass si nit Fulvalen gmocht hän, un wiä sie wing grechnet hän, sin si uf d Summeformel C10H10Fe kumme.",🔎
,,,Summäformle,TRUE,"Summäformle vo LSD: ""C20H25N3O""",🔎
,,,Summäformlä,TRUE,"Di eifachschti Art, äs Molekül z beschribä isch d Summäformlä wiä zum Bispil H2O für Wasser oder O2 für Suurstoff.",🔎
765,Bezirk Kulm,Bezirk Chom,Bezirk Chulm,TRUE,"  Töüffetu, amtlech ""Teufenthal,"" isch e Gmeind vom Bezirk Chulm im Kanton Aargau.",🔎
,,,Chulm,FALSE,"Tradizionell ""reformiert"" isch der ehemalig Bärner Aargau mit de hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige.",🔎
,,,Bezirk Choom,TRUE,"  Böiu (oder au ""Böju"" gschribe, im Scherz au ""Scheichewil a de Glungge;"" dt. und offiziell: ""Beinwil am See"") isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Choom, wo zum Kanton Aargau ghört.",🔎
,,,Bezerk Chom,TRUE,"Äsch (amtlich ""Dürrenäsch"") esch e Gmeind im Bezerk Chom im Schwiizer Kanton Aargäu.",🔎
766,Rötteln (Adelsgeschlecht),D Heere vo Röttele,Röttele,FALSE,vu Röttele († 1316) as Mitregänt vu dr Herrschaft Röttele yygsetzt wore.,🔎
,,,D' Herre vo Röttle,TRUE,D' Herre vo Röttle werde vom 12.-14.,🔎
,,,vo Röttele,FALSE,"Dr Konrad het aber no mee Gönner in dr Stadt gha, gäistligi wie wältligi, wie dr Doomkantor Dietrich am Orte, dr Erzdiakon Liutold vo Röttele und dr Johannes vo Arguel, won er für en e Legände vom Pantaleon verfasst het.",🔎
,,,Herrschaft vo Röttle,TRUE,"S Wappe dütet uff d Züeghörigkeit vo de Herrschaft vo Röttle (links), Bsitz vom Chloster St. Galle (rächts).",🔎
,,,Herrschaft Röttle,TRUE,"Dr Heinrich het d Herrschaft iber Hachberg mit dr Stadt Ämmedinge iberchuu, dr Rudolf d Landgrofschaft Suseberg mit em neje Stammsitz, dr Suseburg un d Vogtei iber s Chloschter St. Bläsi un d Probschteie dodervu, Bürgle, Sitzechilch un Witenau, 1315 no erwyteret um d Herrschaft Röttle.",🔎
,,,von Rötteln,FALSE,"Är isch mit dr Agnes ""von Rötteln"" ghyrote gsi un het anne 1315 vum Liuthold II.",🔎
,,,Gschlächt vo de Röttele,FALSE,"Mai 1316 gstorbe isch, isch die männligi Linie vom Gschlächt vo de Röttele erlosche.",🔎
,,,Otto vu Röttele,FALSE,"Anne 1298/1299 het dr Rudolf d Agnes vu Röttele ghyrote, d Erbdochter vum Otto vu Röttele.",🔎
,,,Eedelfreije vo Röttele,FALSE,"Dr Matthias vo Nöijeburg het d Groofe vo Nöijeburg, d Markgroofe vo Hachbärg und die Eedelfreije vo Röttele uf dr Site vo de Psitticher gsee, d Habsburger, dr Heinrich vo Baadewiiler us dr Familie vo de Groofe vo Freiburg und d Groofe vo Pfirt bi de Stärner.",🔎
,,,zu Röttele,FALSE,"Dr Markgroof Wilhelm zu Röttele isch dr Ooberkampfrichder gsi, und ghulfe häi em dr Groof Hans vo Thierstäi, dr Thuering Freiher vo Hallwil, dr Rudolf vo Ramstäi und dr Egloff vo Rothsomhuuse us em Elsässische.",🔎
767,Spätzle,Schbädzle,Spätzli,TRUE,"Anne 2019 isch es s Wort ""luf"" gsi (der «Wolf»), anne 2017 ""flutgets"" («Spätzli»), anne 2014 ""raffader"" (der «Abzocker»), für 2012 ""arsuc"" (der «Schuelöffel»), s erschte Mol anne 2011: ""tgutglar"" («blöödle»).",🔎
,,,Spätzla,TRUE,"Dia moischte essad gern d’Lensa mit Spätzla ond Soidawirschtla, mr ka na au no Kassler, (grauchte) Baurabratwurscht, Bauch, an harda Zipfl Schwarzwälder Schenka oder so ebbas neidoa, manche kochet au no Schwarta mit, damit nix omkommt.",🔎
768,Schweizerpsalm,Schwizerpsalm,Schwiizer Nationalhymne,FALSE,"Gebät für Volk und Vaterland, s Singe vo dr Schwiizer Nationalhymne und Gloggelüüte ghöre meistens drzue.",🔎
,,,Schwiizerpsalm,TRUE,"Die wichtigschte kulturelle Ushängeschilder sind s Chloschter, wo unter anderem de Schwiizerpsalm vom Alberich Zwyssig komponiert worde-n-isch, sowie di gmeindseigeni Galeri, s Gluri-Suter-Huus.",🔎
769,Revolution,Revolution,revoluzionääri,FALSE,"Er het e Hufe Schrifte hinderloo, drunder die revoluzionääri Schrift ""Die Eroberung des Brotes"" und si wüsseschaftligs Wärk ""Gegenseitige Hilfe in der Tier- und Menschenwelt"".",🔎
,,,Revoluzioone,FALSE,"Noch dr marxistische Theorii si d Inträsse vo de Klasse, wo usbüte und dene, wo usbütet wärde, antagonistisch und füere zu Klassekämpf zwüsche de Usbüter und de Usbütete, wo die menschligi Gschicht und bsundrigs d Revoluzioone aadriibe häi.",🔎
,,,Revolutionär,FALSE,"Februar 1855 z Bärn; meischtens ""Josef Munzinger"" gnännt) isch Chaufmaa, Revolutionär, Politiker und eine vo de erschte Bundesrät vom Schwiizer Bundesschtaat gsii.",🔎
,,,revoluzionäri,FALSE,"Dä wurd schliesslig dur en Umsturz vo dr Klasseherschaft, wie si bestoot, e revoluzionäri Umwälzig vo de Brodukzioonsverheltniss bringe.",🔎
,,,Revoluzioon,TRUE,"Johrhundert ufklärerische Gedangge afo verbräite, und wo dört d Revoluzioon usbrochen isch, häi au z Basel d Patriote, wo Reforme verlangt hai, die konservative Chreft chönne überzüüge, ass öbbis müess bassiere.",🔎
,,,revolutionäri,FALSE,Koalitionschrieg (1792–1797) gege die revolutionäri Französische Republik uusgschiide.,🔎
,,,Revoluzionäär,FALSE,Juli 1876 z Bärn) isch e russische Revoluzionäär und Anarchist gsi.,🔎
,,,revolutionär,FALSE,"Faschismus isch dr Sammelbegriff für Ideologie, politische Bewegige und Regime, wo nationalistisch, totalitär und mänggisch sozial-revolutionär si, drunder si dr italiänisch Faschismus, wo dr ganze Gruppe vo Ideologie dr Name ge het, dr Nationalsozialismus, wo vor allem in dütschsprochige Länder e Rolle gspiilt het, dr spanisch Franquismus und vili anderi Ideologie vo im allgemeine rächtsgrichteti Diktature au noch 1945.",🔎
,,,Sozialrevoluzioon,FALSE,"Er het denn e brinzipielli Abwiichig vom ursprünglige theoretische Marxismus gmäint, wo aagnoo het, ass dr Kapitalismus nume dur e Sozialrevoluzioon chönn überwunde wärde.",🔎
770,Reinach BL,Riinech BL,Rynach,TRUE,"Kei historischs Stadträcht, aber über 10'000 Ywohner hän folgendi Gmeinde in dr unmittelbare Agglomeration vo Basel: Rieche BS, Birsfälde, Muttenz, Prattele, Münchestai, Binnige, Allschwil, Rynach und Ääsch (alli BL).",🔎
,,,Riinach,TRUE,"Dr Middelpunkt vom Ärdbeebe isch unterem Dorf Riinach im Baselbiet gsi, a baar Kilometer südlich vo dr Schtadt Basel.",🔎
,,,Ryynech,TRUE,"Dr Ort gränzt an Duggige, Pfäffige, Ettigä, Därwyyl, Ryynech und s soledurnische Dornech.",🔎
,,,Riinacher Wald,FALSE,"Am eigetlige Kampfplatz im Riinacher Wald stoht nume en eifache Gedänkstei, aber z Riinach am Fuess vom Bruederholz stoht non e künstlerisch prachtvolls Dänkmol mit eme Brunne, wo au an s Gfächt am Bruederholz erinneret.",🔎
,,,Riinech,TRUE,"Bi dr Kantonsdäilig vo 1833 si alli Baselbieter Gmäinde zum nöije Kanton Basel-Landschaft cho, däilwiis mit wenig Begäisterig wie Gälterchinde und Riinech.",🔎
771,Abendmahl Jesu,s letschte Oobigmohl,Oobemool,FALSE,Es si under anderem en Oobemoolszene daargstellt und e Lüchter mit siibe Ärm.,🔎
,,,letschte Mool,FALSE,"D Lithurgii vo dr Öicharistii wird je noch Konfessioon as e Widerholig vom letschte Mool vom Jesus mit sine Jünger, bevor dr Jesus verhafdet und denn krüzigt worde isch, verstande, äntwäder as en unbluetigi Vergegewärtigung vom Opfer am Chrüz oder as e Fiir zur Erinnerig an säll Mool.",🔎
,,,Obemohl,FALSE,Dr Grüendonnstig isch dr Gedänkdag vom letzte Obemohl vom Jesus und siine zwölf Apostel am Obe vor siiner Chrüzigung.,🔎
,,,Abemahl,FALSE,"Uf de linke Siite gseht me s Passionsfaischter mit Szeene vom Abemahl, im Garte Gethsemane, de Chrüzigung und wie me de Lichnam vo Jesus vom Chrüz abgnoo het.",🔎
,,,Oobemohl,FALSE,Er het die katholischi Transsubstantiationslehre verdeidigt und isch nid am reformierte Oobemohl drbii gsi.,🔎
,,,hailiga-n-Oowa-n-assa,FALSE,"D’ lìchtriicha Ghaimnissa (odd’r ""lìchtriicher Roosakrànz"") betràchta wìchtiga Momanta vum äffentliga Laawa un vum Wunderwìrka vum Jesüs, àlso siina Taifeta ìm Jordan dur dr Johànnis, s’ Wunder àn dr Hochzitt z’ Kana, d’ Verkìndigung vum Raich Gottes, siina Verkläärung uff’m Bari Tabor un d’ Iisätzung vum Broot-un-Wii-Sàkràmant biim hailiga-n-Oowa-n-assa z’ Jerusalem.",🔎
,,,Abigmahl,FALSE,"Zwei Johr schpäter, im März 1525 hei de Joner und sini Mönch s letzti Mol e Mess in de Chile gfiiret und nomol es Johr schpöter, im März 1526 s erschti reformiirti Abigmahl.",🔎
772,Islam,Islam,sunnitischi Muslime,FALSE,Nach ere Umfrag us em Jahr 2009 händ sich  D Mehrheit vo de israelische Araber sind sunnitischi Muslime.,🔎
,,,Möslamer,FALSE,Ìn dr Regioon sìnn d’ Iiwoohner vor àllem Möslamer.,🔎
,,,Islaam,TRUE,Es isch d Sprooch vom Islaam und werd i rund 25 Staate as ofizielli Sprooch anerchennt.,🔎
,,,moslämischa,FALSE,"D’ maischta Ìnselbewoohner sìnn Chrìschta (84 % vu dr Beväälkerung), àwwer ’s gìtt àui a bediitenda moslämischa Mìnderhait (12 %).",🔎
,,,Moslem,FALSE,"S konn, in de Antik siter em Xenophanes, vun eme Anthropomorphismus - ere Vermenschlichung vun de Getter – gschproche werre, die sin also durich ihr Urschprung als mythologischi Gschtalte de Mensche vor allem in ihre Schwäche ähnliger wie de eine Gott vun de Jude, Christe un Moslem si konn.",🔎
,,,islàmischer,FALSE,Novamber 2020 z’ Lahore) ìsch a pàkischtànischer islàmischer Lehrer un Preediger vu dr Barelwi-Bewegung gsìì.,🔎
,,,muslim,FALSE,Uf baide Syte stehn sich - au säll ä Ironi - hauptsächli türkischi Truppe gegeniber: muslimischi Seldschuke gege christlichi Kumane un Petschenege bi de Byzantiner.,🔎
,,,islamischa Religionsgmeinschaft,FALSE,"Gmäss em Ergebnis vo dr Volkszellig us em Johr 2010 sin 75,9 % vo da Liechtaschtaner römisch-katholisch, 8,5 % evangelisch und rund 5,4 % ghörend aner islamischa Religionsgmeinschaft aa.",🔎
,,,muslimisch,FALSE,"Vo de Wettiger Iiwohner sind im Joor 2000 öppe 48,5 Prozänt römisch-katholisch, 26 Prozänt reformiert, 3,5 Prozänt christlich-orthodox und vier Prozänt muslimisch gsi.",🔎
,,,Moslems,FALSE,Im Bernhard si Aaliige isch d'Bekehrig vu Heide un vu Moslems gsi.,🔎
,,,muslimeschi,FALSE,"D ""Rohingya"", di wältwit gröschti staatelosi Volksgruppe, sind e muslimeschi Minderheit z Burma.",🔎
,,,islam,FALSE,"Usserdäm isch, syt de erschte türkische Yywander in de 60er Joor, e islamischi Gmei verträte wo zirka 1000 Mitgliider het.",🔎
,,,muslimischi,FALSE,"Nochem Zweite Weltchrieg sin d überwigend muslimischi Çamëria Albaner nooch Albanie umgsiidelt worre (un viili Grieche us Albanie usgwandert), d orthoxe Arvanite hingege sehe sich als Grieche.",🔎
,,,moslemisch,FALSE,"Bi de Volkszählig 2000 send 54,5 % römisch-katholisch, 26,8 % reformiert und 5,6 % moslemisch orientiert gsi; 2,3 % händ andernä Glaubensrichtige aaghört.",🔎
,,,Muslimisch,FALSE,"Usserdäm sin 1,5 % Muslimisch, 0,5 % Jüdisch un 0,5 % Buddhischte gsi.",🔎
,,,muslimische Glaube,FALSE,"Wo die milidäärischi Expansioon vo de Araber, wo dur iire nöi muslimische Glaube aadriibe gsi si, in de 630er-Joor aagfange het, het s Riich noch sim lange Chrieg gege Persie kä Chraft me ghaa, vil Widerstand z läiste.",🔎
,,,Muslim,FALSE,Die meischte Afghane sind Muslim.,🔎
,,,Muslime,FALSE,12.2 % sind Muslime.,🔎
,,,islamischi,FALSE,"Es git aber au hüt no Staate, vor allem islamischi, wo d Konwersion e Verbräche isch, wo mänggisch sogar mit em Dood bestrooft wird.",🔎
,,,Musliim,FALSE,"Katholischi, brotestantischi, orthodoxi und armeenischi Christe, Juude und Musliim häi mit- und näbenenander gläbt und drotz dr Dominanz vom katholische Klerus e politisch gstützti Religionsfreihäit gnosse.",🔎
,,,Islàm,TRUE,"Sa schtällt sìch geega-n-Iiwànderung, Islàm un politischa-n-Umwaltschutz.",🔎
,,,muslimische,FALSE,August 1947 us dr mehheitlich muslimische Regione vu Britisch-Indie bildet worre isch.,🔎
,,,Moslämer,FALSE,"Dr Éric Zemmour ìsch mehrmols waga siina umschtrìttena Üssààga vor àm Grìcht gsìì; ar ìsch mehrmols fräigschproocha worra, àwwer ìsch ànna 2011 waga-n-Uffrüaf züa ràssìschter Dischkriminiarung un ànna 2018 waga Uffrüaf zem Hàss geega d’ Moslämer verurtailt worra.",🔎
,,,islamisch,FALSE,"52 % sind römisch-katholisch, 26 % sind evangelisch-reformiert, 6 % oni Konfession, 6 % islamisch.",🔎
,,,islamische,FALSE,Merz 1406 z Kairo) isch en islamische Historiker und Politiker gsi.,🔎
773,Häresie,Heresii,häretischè,FALSE,"Als dè Martin z Tryr gsi isch, hèn d Gegner vom häretischè Bischof Priscillian vo Ávila desell z Tryr bim Kaiser Magnus Maximus aaklagèt.",🔎
,,,Hereetiker,FALSE,Si häi die apostoolischi Aarmuet prediget und si wääred em Middelalter vo dr katholische Chille usgschlosse gsi und as Hereetiker vo dr Inkwisizioon verfolgt worde.,🔎
,,,Häresy,TRUE,"Dr Anicetus isch dr erscht Bischof vu Rom gsii, wu ne Häresy verdammt het, indäm er dr Montanismus verbote het.",🔎
,,,Irrlehr,FALSE,"Är het mit em vu dr Chilche as Irrlehr verurdailt Subordinatianismus kämpft, wu im Gegesatz zum Monarchianismus gstande isch, wu dr <a href=""Calixt%20I.",🔎
,,,Häretiker,FALSE,Johrhundert im päpstligen Ufdrag Inquisitore gstellt zum Häretiker z finde und z verfolge.,🔎
,,,Ìrrlehra,FALSE,"Ìm Unterschììd züa era nàdììrliga Sedisvakanz vum Hailiga Schtüahl durs Schtaarwa odd’r Rucktrìtt vu’ma Pàpscht säjg dàs a üsserordentliga Sedisvakanz, wu dr hìttiga-n-àmtierenda Pàpscht kää gìltiger Àmtstraager säjg, wial’r Ìrrlehra gnaamigt hatt.",🔎
,,,Heresie,TRUE,Im Innere het dr Theodosius s Christedum faktisch zur Staatsreligion erhoobe und Gsetz gege s Häidedum und bsundrigs gege christligi Heresie erloo.,🔎
,,,Heretiker,FALSE,"Er isch hochgebildet gsi, het mehreri Sproche gschwätzt und het sich s Läbe lang für en Islam intressiert, was in nit drvo abghalte het, christligi Heretiker mit aller Scherfi z verfolge.",🔎
,,,Häresii,TRUE,"Im Beriich vo dr Christologii stoht si im Gegesatz zur Trinitätslehr und wird vo de christlige Chillene und Glaubesgmeinschafte, wo die erste beide ökumenische Konzil anerkenne, as Häresii agluegt.",🔎
774,Kabinett Maier II (Württemberg-Baden),Kabinett Maier II (Wirttebärg-Bade),Allbarteiekoalition,FALSE,Mitti Dezämber 1946 het dr Landdag di vum Minischtebresidänt Reinhold Maier (DVP) bildet Allbarteiekoalition bstetigt.,🔎
,,,Kabinett Maier II,TRUE,Dr Minischterbresidänt Reinhold Maier (DVP) isch im Amt blibe un het mit em Kabinett Maier II e Allbarteieregierig bildet.,🔎
775,Lustenau,Luschnou,Luschtnou,TRUE,"Dia am schwerschta verständlicha Dialäkt sind dia fa Luschtnou, dia vom Breagazer Would und dia vom Muntafu.",🔎
,,,Luschtnau,TRUE,"D Nochbergmainde sind Au und Rhynegg im Kanton Sanggale, Walzehuuse und Lutzebärg im Kanton Appezäll Usseroode, Gaissau, Högscht und Luschtnau im Voralbärg.",🔎
,,,Luschnau,TRUE,De König Arnulf het em de Hof Luschnau im Rhiigau (s hütige undere St.Galler Rintl) gschenkt.,🔎
776,Finno-ugrische Sprachen,Finno-ugrischi Sproche,Finno-Ugrischi Schprôch,TRUE,D' Saami schprechet ä Finno-Ugrischi Schprôch.,🔎
,,,finno-ugrischi Sproche,TRUE,Bis 1964 hän si finno-ugrischi Sproche gheiße.,🔎
,,,fìnno-ugrìschi Sprooch,TRUE,"Meänkieli ìsch e fìnno-ugrìschi Sprooch ùnd ghört ìn säller Famììlie zù de òstseefìnnìsche Sprooche, woobii's deilwiss au als fìnnìsche Dialäkt bèzeichnet wìrd ùnd nìt als eigeni Sprooch.",🔎
,,,finno-ugrischi Sproch,TRUE,"Mordwinisch isch e finno-ugrischi Sproch und ghört zu de finno-permische, dört widderum zu de wolgafinnische Sproche.",🔎
,,,Finno-ugrisch,FALSE,"S Baskische ghört zu keinere Sprochfamilie; s isch weder Indoeuropäisch, no Afroasiatisch, no Finno-ugrisch oder e Turksprach; au e nöcheri Verwandtschaft mit dem Kaukasische isch nöd erwise.",🔎
,,,fìnno-uugrische Sproochfamìlie,FALSE,Di wolgafìnnische Sprooche sìn genetisch e Undergrùppe vù de fìnno-uugrische Sproochfamìlie.,🔎
,,,finno-ugrische,FALSE,Di samische oder lappische Sproche ghöre zum finno-ugrische Zwyg vo de uralische Sproche.,🔎
,,,finno-ugrischi,FALSE,"Ungarisch isch e finno-ugrischi, also e uralischi Sproch.",🔎
,,,finno-ugrische Hauptgruppe,FALSE,Di skoltsamisch Sproch isch e Sproch us dr eschtlige Gruppe vu dr samische Sproche un ghert zue dr finno-ugrische Hauptgruppe vu dr uralische Sprochfamilie.,🔎
,,,fìnno-uugrischi Sprooch,TRUE,"Võro (Eigebezeichnig ""võro kiiĺ"") isch e fìnno-uugrischi Sprooch odder nooch draditionäller Meinig e Dialäkt vùm Estnische.",🔎
,,,Finno-ugrische Sproochgrubbe,FALSE,"Ieber 94 Prozänt vo dr Bevölkerig schwätzt Finnisch, ä Sprooch wo zue dr Finno-ugrische Sproochgrubbe ghört.",🔎
,,,finno-uugrischi Sproch,TRUE,"Wepsisch (Eigebezeichnig ""vepsän kel’"") isch e finno-uugrischi Sproch, wu vu de Wepse z Russland gschwätzt wird.",🔎
,,,finno-ugrische Sprooche,TRUE,E Iiflùss hän voor allem di finno-ugrische Sprooche ussgiebt.,🔎
,,,finno-ugrische Sproche,TRUE,"""magyar nyelv; magyar;"" IPA: ) isch eini vo de finno-ugrische Sproche und di einzigi Sproch z Mitteleuropa, wo kei indogermanischi Sproch isch.",🔎
,,,fìnno-uugrische Sprooche,TRUE,Di ostseefìnnische Sprooche ghöre zù de uralische Sproochfamìlie ùn stelle e Zwiig vù de fìnno-uugrische Sprooche dar.,🔎
,,,fìnno-ugrìsche,FALSE,"Di nöchste verwandte sìn Èstnìsch, Votìsch, Fìnnìsch, Kareelìsch ùnd witter èntfèrnt au di andere fìnno-ugrìsche ùnd uralìsche Sprooche.",🔎
,,,fìnno-ugrische,FALSE,Es hät keini nooche Verwandte; vù de andere fìnno-ugrische ùn spöter ugrische Sprooche hät's sich schù lang abgspalte.,🔎
777,Völkerbund,Völkerbund,Völcherbund,TRUE,Im Aschluss a d Konferenz vo Sanremo 1920 hät de Völcherbund 1922 em Vereinigte Königriich s Mandat für Palästina übertreit.,🔎
,,,Völkerpund,TRUE,"1948 bis 1950 isch er dr Presidänt vo dr Europäische Agrarunion worde, und er isch drfür gsi, ass d Schwiiz em Völkerpund biträtti.",🔎
,,,Schtaategmeinschaft,FALSE,"1937, wo Italie nach em Zweite Italiänisch-Äthiopische Chrieg scho mit de Annexion vo Abessinie 1936 d Schtaategmeinschaft provoziert gha hät, hät Japan China noochem Zwischefall uf dr Marco-Polo-Bruck z'Peking am 7.",🔎
,,,Velkerbundsmandat,FALSE,Noch em Chrieg isch s Biet vum hitige Ruanda as Velkerbundsmandat an Belgien iberdrait wore.,🔎
,,,Velkerbund,TRUE,"Anne 1923 isch Ethiopie, näbe Liberia un Ägypte dr ainzig unabhängig Staat z Afrika, in dr Velkerbund yydrätte.",🔎
778,Kaiser-Wilhelms-Land,Chaiser-Wilhelms-Land,Chaisel-Wilhelm-Land,TRUE,Dr Nordoschte vu Neiginea isch vu 1885 bis 1914 e dytschi Koloni gsii (Chaisel-Wilhelm-Land).,🔎
,,,Chaiser-Wilhelm-Land,TRUE,"S Meer isch noch em erschte Chanzler vum Dytsche Rych Otto von Bismarck gnännt, wel dr Bismarck-Archipel un s noch gläge Chaiser-Wilhelm-Land (Nordoscht-Neiginea) im spoten 19.",🔎
779,Verwaltungskreis Seeland,Verwautigskreis Seeland,Seeland,FALSE,"Jäiss (amtlich ""Jens"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Verwautigs-Chreis Seeland,TRUE,"Golate (amtlech ""Golaten"") isch es Dorf ir Gmeind Chaunach im Verwautigs-Chreis Seeland vom Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Verwautigschreis Seeland,TRUE,"Bangerte (amtlech ""Bangerten"") isch es Dorf un en ehmalegi politeschi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn ir Schwyz.",🔎
780,École nationale des ponts et chaussées,École nationale des ponts et chaussées,Nàzionààla Schüal vu da Brucka un Schtroossa,FALSE,D’ Borne hàt àn dr Polytäcknischa Schüal so wia àn dr Nàzionààla Schüal vu da Brucka un Schtroossa gschtudiart un ìsch domìt Inscheniööra worra.,🔎
,,,ponts et chaussées,FALSE,"Ar hàt dernoh ìn dr frànzeescha Stààtsdianscht vu da „ponts et chaussées“ ""(Brucka un Stroßa)"" àls Zeichner känna ge schàffa, mìt dr Hìlf vu’ma Verwànda, wo’na do inagfiahrt hàt.",🔎
781,Technikgeschichte,Gschicht vo der Technik,Techniggschichtè,FALSE,Kessèlblatzer vo Dampfkessèl hèn zu dè schwèrschtè Uufäll i dè Techniggschichtè; söttigi Ereignis hèn i dè Vogangèheit mit eim Schlag Induschtrybetrièb platt gmacht.,🔎
,,,technikgschichtlechs,FALSE,"Au s Bundesamt für Vercheer het im ene Pricht gseit, die Brugg sig es wichtigs technikgschichtlechs Dänkmol; si isch ebe die elteschti und lengschti Stabbogebrugg vom Maillard, und die Brugg isch i vilne Fachpublikazioone erwäänt; dr Biograaf vom Maillard David P. Billington us den USA het gschribe, das Bouwärch ”sig es Gedicht“ von ere Brugg und es bsunders glungnigs Wärch.",🔎
,,,Tächnikgschicht,FALSE,"Bim Platzspitz echli underhalb vo der Altstadt mündet d Syl i d Limet, wo deet es Stauweer hät; das ghöört zum Chraftwèèrch Lätte vom EWZ, wo es inträssants Tänkmaal vo de Tächnikgschicht isch; d Stadt hät’s ane 1868 zeerscht für d Wasserversorgig poue, und eerscht 1893 isch druus es eläktrischs Chraftwèèrch woorde.",🔎
,,,Technikgschicht,FALSE,"Di Räätisch Baan wott jetz näbe irere alte Ysebrügg no en nöji Brügg übere Hinderhy mache und derby di alti Brügg, wo für d Technikgschicht wärtvoll isch, erhalte.",🔎
782,Heimcomputer,Heimcomputer,Hoim-Combudr,TRUE,"Dr Amiga isch an Hoim-Combudr von dr Firma Commodore, mo bsonders in de 80er Joar vrbroided gwäa isch.",🔎
,,,Häimkompiuter,TRUE,"Zämme mit em Steve Wozniak und em Ron Wayne het er 1976 Apple gründet und het ghulfe, s Konzept vom Häimkompiuter mit em Apple II z popularisiere.",🔎
783,Dreisamstadion,Dreisamstadion,nei Stadion,FALSE,"März 1953 fange d Bauarwete newem Strandbad fir e nei Stadion aa, wu am 4.",🔎
,,,Schwarzwald-Stadion,FALSE,"Heimstadion vum Sport-Club isch sit 1954 s Schwarzwald-Stadion mit 24.000 Plätz, dodevu 12.000 Sitzplätz.",🔎
784,Stadt mit Komitatsrecht,Stadt mit Komitatsrächt,Städt mit Komitatsrecht,TRUE,Ungarn isch in 19 Komitat und 24 Städt mit Komitatsrecht ydeilt.,🔎
,,,Komitatsstatus,FALSE,"Budapest isch di einzigi ungarischi Stadt, wu zu keim Komitat ghört, sundern sälber dr Komitatsstatus hät.",🔎
,,,Stadt mìt Komitaatsrächt,TRUE,"Es isch di fümftgröschti Stadt vù sällem, de Komitaatssìtz vù Baranya ùn e Stadt mìt Komitaatsrächt.",🔎
785,Schneisingen,Schnäisige,Schneisige,TRUE,"Nachbergemeinden sin Schneisige im Norde, Niderwenige im Oschte, Wettige im Süde, Ännetbade im Südweschte, Freyewil im Weschte u Lengnau im Nordweschte.",🔎
,,,Schneisingè,TRUE,"1113 isch d Probschtei Wislikofè gründet worrè, 1120 d Kirchè z Schneisingè erworbè worrè.",🔎
786,Stansstad,Stanschtaad,Schtansschtad,TRUE,"Er isch in mehreri Becki gliideret: Luzerner Bucht, Küssnachter Bucht und Alpnachersee, d Buchte vo Horw, Schtansschtad, Weggis, Buochs, Gersau sowie dr Urnersee.",🔎
,,,Stansstaad,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
787,Schauspiel,Schauspiil,Schauschbiil,TRUE,"Johrhundert wärde Bezeichnige wie Schauschbiil, Luschdschbiil, Dragikomödie, Bürgerligs Druurschbiil, Charakterschdück bruucht, wobi die verschiidene Arte nit genau von enander abgränzt si.",🔎
,,,Sprächtheater,FALSE,"S Muusigtheater (au: Musikalischs Theater) isch äini vo de vier klassische Sparte vom Theater – die andere si s Sprächtheater (Schauspiil), s Figuuretheater und s Danztheater (Ballett).",🔎
,,,Schauschpiel,TRUE,"Es git de Bühneregisseur für Schauschpiel, Musical, Opere, Operette und anderi Bühne-Werch im Theaterbereich, de Filmregisseur für d Filmkunscht, de Hörschpielregisseur für Hörschpiel und künschtlerischs Feature und de Fernsehregisseur für Fernsehsendige.",🔎
,,,Schauspil,TRUE,Syt 1948 wärded det Märli und ärnsti Schauspil ufgfüehrt.,🔎
788,Erkenbrechtsweiler,Weiler,Zinkè,FALSE,"Jänner 1973 ingmaindet worre isch, un 47 Zinkè un annere Wohnblätz.",🔎
,,,Wyyler,TRUE,"Zur Gmeind gheert au dr Wyyler Olschbrg, wo durch dr Violebach vor Gmeind Olschbrg im Kanton Aargau trennt wird.",🔎
,,,Wiiller,TRUE,Starchebach (amtlich Starkenbach) isch e Wiiller i de Gmäind Wildhuus-Alt Santihann im obere Toggeburg.,🔎
,,,Landgmeindè,FALSE,"Zimli hüüfig un bi chlynèrè Landgmeindè fascht immer notwèndig isch d Spycherung vo Löschwasser in bsundèrè Löschwasserschpycher für d Füèrweer, z. B.",🔎
,,,Bürewiler,FALSE,"Dorus het sich mit dr Zit e chleine Bürewiler, ""Bellikon"" gnennt, entwicklet, wo anno 1006 erschtmols in ere Urchunde vum Kaiser Heinrich II] erwähnt worre isch.",🔎
789,Wollmatinger Ried,Wolmedinger Ried,Wollmatinger Ried-Untersee-Gnadensee,FALSE,"Nochbergmaine sin Konschdanz, Alleschbach un Radolfzell Riichenou het Aadail an dr Naturschutzbiet Wollmatinger Ried-Untersee-Gnadensee un Bodeseestade, an dr Landschaftsschutzbiet Bodanrück un Bodeseestade, am FFH-Biet Bodenarück un weschtlige Bodesee un am Vogeschutzbiet Bodanrück un Untersee.",🔎
,,,Wollmatinger Rièd,TRUE,"Schmali Näbbèmündungsärm volaufèd zwǜschè sellèrè Inslè, dè Inslè ""Langbool"" sowiè m Wollmatinger Rièd.",🔎
790,Eguisheim,Egsa,Egise,TRUE,Sit 1969 isch Egise im Elsiss Partnerstadt vu Hinderzarte.,🔎
,,,Egishäim,FALSE,D Groofschaft Egishäim mit em Hauptort Egishäim südlig vo Colmar im Oberelsass het im 11. und 12.,🔎
791,Kloster Gnadenthal (Aargau),Chloschter Gnadethal im Aargau,Gnadethal,FALSE,De Alex Schaufelbühl isch en Schwiizer Künschtler mit Atelier z Gnadethal.,🔎
,,,Zisterzienserinnechloster Gnadethal,FALSE,Chli witer nordöstlich im Wiiler Gnadethal a de Rüüss isch s ehemolig Zisterzienserinnechloster Gnadethal und s Pflägezentrum Rüüsspark.,🔎
,,,Klooster Gnaadedaal,FALSE,"Druf si frommi Fraue, wo denn no zu käm Orde ghöört häi, us em Klooster Gnaadedaal bi Brämgarte iizooge.",🔎
792,Bezirk Brig,Bizirk Brig,Brig,FALSE,Lieschtel ligt a dr internationale Bahnlinie vo Köln über Basel und Chiasso oder Brig uff Mailand.,🔎
,,,Bezirk Briig,TRUE,"Zwischbèrgù (amtlich ""Zwischbergen""; frz. ""Prabourgne"") isch e Munizipalgmeind im Bezirk Briig im Kantoon Wallis i dr Schwiiz.",🔎
,,,Naters/Brig,FALSE,"D Zehnden Raron und Leigg zellunt uf d Hilf vom Kaiser wärund d oberschtu Zehnden (Naters/Brig, Östlich Raron (Mörel), Goms) schich 1346 mit de Urser und Urner verbündunt heint.",🔎
793,Wassen,Wassä,Wassè,TRUE,"S glyche Prinzip wörd au a dè Nordrampè vo dè Gotthardbaan bi Wassè aagwendet, woby desell Entwurf ebèfalls auf dè Robert Gerwig zruckgoht.",🔎
,,,Wasse,TRUE,"Gadme ligt im Gadmetau östlig vo Innertchiuche im Bärner Oberland a de Strass, wo vom Haslitau über e Suste uf Wasse i Kanton Uri füert.",🔎
794,Oberhofen am Thunersee,Oberhofe,Oberhofe am Thunersee,FALSE,Juli 2017 z Oberhofe am Thunersee) isch ä Schwiizer Mundartrock-Sänger gsy.,🔎
,,,Ooberhoofe am Thunersee,FALSE,Dr Sitz vom Verband befindet sich z Ooberhoofe am Thunersee in dr Schwiz.,🔎
795,Kölliken,Kölike,Chöllike,TRUE,"Jänner 1968 als Peter René Baumann z Chöllike, Kanton Aargau) isch e Schwiizer Popmusiker, Sänger, Tänzer, Komponist und Musikproduzent.",🔎
,,,Chölike,TRUE,"D Sondermülldeponii Chölike (SMDK) isch e Deponii für Sonderabfäll in de Schwiizer Gmeind Chölike, wo me vo 1978 bis 1985 betribe het.",🔎
796,30. August,30. Augschte,30. Auguscht,TRUE,"Dr David Friedrich Weinland (* 30. Auguscht 1829 z <a href=""Grabenstetten""",🔎
,,,30. Ougschte,TRUE,"href=""Region%20Stawropol"">Region Stawropol; † 30. Ougschte 2022 z Moskou",🔎
,,,30. Àuigscht,TRUE,"ftswàhla, hàt'r d Pàrtei “En marche !” grìnda. Àm 30. Àuigscht 2016 ìsch'r vu dr Regiarung fu",🔎
,,,30. Ouguscht,TRUE,gverbot beleit worde. Versione. D MAX Version. Am 30. Ouguscht 2011 het Boeing under der Beze,🔎
797,COVID-19-Pandemie,Koronavirus-Pandemy 2019/2020,Coronakrise,FALSE,Nach däm Spiltag isch d Bundesliga wäg der Coronakrise unterbroche worden u isch ersch am 16.,🔎
,,,Corona-Pandemii,FALSE,D Verhandlige mit de Sivananda Organisation hend zo kannere Ainigung gfüert und d Organisation hett d Undersuechige im Aprile 2020 wege de Corona-Pandemii abbroche.,🔎
,,,Korona-Waltversöischung,FALSE,"Plàtz vum frànzeescha Maischterschàft gsìì, vor äbb s’ Wattbewarb waga dr Korona-Waltversöischung àbgebrocha worra-n-ìsch.",🔎
,,,Korona-Waltversöichung,FALSE,Dr Zoellé salbscht hàt s’ Àbhàlta vu da Kommünàlwàhla wahrend dr Korona-Waltversöichung àls Fahler bezaichnet ghàà.,🔎
,,,Covid-19-Pandemi,FALSE,Da der Spilbetrib i wäret der Bundesliga-Saison 2019/20 uf grund vo der Covid-19-Pandemi zwüschem 11.,🔎
,,,COVID-19-Pàndemii,FALSE,"Ìm Janner 2022 hàt d’ Wespiser wahrend dr COVID-19-Pàndemii ìn dr Farnsahsandung ""Touche pas à mon poste !""",🔎
,,,COVID-19-Waltversöichung,FALSE,Waga dr COVID-19-Waltversöichung hàt’r àwwer salta känna schpìela.,🔎
,,,COVID-19-Pandemii,FALSE,Schwizwit bekannt worde isch de Daniel Koch im Früejohr 2020 währed de wältwite COVID-19-Pandemii wäge sinere mediale Präsenz i de Schwizer Medie as Leiter vo de Abteilig «Öberträgbari Chrankete» bim BAG.,🔎
,,,Coronavirus-Pandemy,FALSE,2020 isch dr Eurovision Song Contest wäg dr Coronavirus-Pandemy z erst Mol abgsäit worde.,🔎
,,,Korona,FALSE,"Janner 2022 ìsch dr Marc de Cacqueray-Valménier z’ Saint-Cloud neerdlig vu Pàriis verhàfta worra, wial’r geega siina rìchterliga-n-Ìwwerpriafung gschtoossa-n-ìsch, wu-n-’r àn’ma Demo geega dr Korona-Ìmpfpàss mìtgmàcht.",🔎
,,,Covid-19-Pandemii,FALSE,Im Schuljoor 2019/20 isch d Matura wäge dr Covid-19-Pandemii abkürzt worde (Corona-Matura).,🔎
,,,COVID-19-Waltversöischung,FALSE,"Nohdam àss d’ frànzeescha Regiarung wahrend dr COVID-19-Waltversöischung d’ religiöösa Versàmmlunga um 30 Persoona bgranzt hàt, hàt dr Ravel gsajt: „d’ gegawartiga Laiziteet ìsch kää Zwaigschprach-Laiziteet, àwwer a Laiziteet, wo duurasätzt wìrd (...).",🔎
,,,Koronavirus-Pandemy,FALSE,Wäg dr Koronavirus-Pandemy het s zwische 2020 un 2022 kaini Mundartdäg gee.,🔎
,,,Corona-Pandemi,FALSE,Uf grund vo der Corona-Pandemi isch ds Turnier im März 2020 um nes Jahr verschobe worde u söll im Früehsummer 2021 stattfinde.,🔎
,,,Corona-Pandemy,FALSE,"Mai 2020 het si mit eme Kunzärt im Fryburger Jazzhuus d Live-Streaming Raie #inFreiburgzuhause ufgmacht, go d Kultuurszeene z Fryburg in dr Zyt vu dr Corona-Pandemy z unterstitze.",🔎
,,,Coronavirus,FALSE,"Änds 2019 isch so ne Fall gsi: Z China isch e nöiartige Coronavirus vom ene wilde Tier uf d Mensche i dr Grossstadt Wuhan gumpet, und in es paar Wuche isch vo döört us e wältyti Epidemy woorde, wo in huuffe Länder vil Lüüt dra gstorbe sind; es isch d Coronavirus-Pandemy 2019/2020.",🔎
,,,Covid-19-Waltversöichung,FALSE,"Ìm Joohr 2020 hàt dr Rosenzweig a „Waltmàrsch fìr Grachtigkait un Frìeda“ wälla orgànisiara, àwwer ìn dr Zwìschazitt ìsch waga dr Covid-19-Waltversöichung d’ Üssgàngsschpärra-n-ìm Frànkriich gsìì.",🔎
,,,Corona-Pandemie,FALSE,Im Johr 2022 isch d Sitzung wegge de Corona-Pandemie mit erre eifachere Kulisse im SWR übertragge worre.,🔎
,,,COVID-19-Pandemy,FALSE,"Mit dr COVID-19-Pandemy sin d USA in aini vu dr schwärschte Gsundhaitskrise vu ire Gschicht grote, mit iber 300.000 Dode bis Ändi 2020 un massive wirtschaftlige Schäde.",🔎
,,,COVID-19-Pandemi,FALSE,In dr Johr 2020 un 2021 isch d Street Parade wäge dr COVID-19-Pandemi abgsait wore.,🔎
,,,Corony-Pandemi,FALSE,In dr Johr 2020 un 2021 isch s ZMF wäg dr Corony-Pandemi abgsait wore.,🔎
,,,COVID-19 Pandemii,FALSE,Dr Erlös us dere Nacht geit a di Betroffene vor COVID-19 Pandemii.,🔎
,,,wältwyti COVID-19-Pandemy,FALSE,Und im Februar 2020 isch drvo die wältwyti COVID-19-Pandemy woorde.,🔎
,,,Covid-19-Pandemy,FALSE,"Das isch im Früejoor 2020 bi dr Covid-19-Pandemy wichtig gsi, wo de Lüüt vo de Gsundheitsbehörde dringend empfole worden isch, sich nit z nooch z choo und sech nit d Händ z gää.",🔎
798,Domestizierung,Domestizierig,domestizierti,FALSE,D Sau isch die domestizierti Form vo dr Wildsau und bildet mit ere en äinzigi Art.,🔎
,,,Domestikation,FALSE,"Es isch umstritte, wenn d Domestikation stattgfunde het; noch neuere Undersuechige goht mä drvo us, ass die vor öbbe 15.000 Johr agfange het.",🔎
,,,domestizierte,FALSE,"S Huuspfärd und dr Huuseesel, die domestizierte Forme vom Wildpfärd respektiv vom Afrikanische Eesel, spiilen as Last- und Ritdier e wichdigi Rolle und si uf dr ganze Wält verbräitet.",🔎
,,,domestiziert,FALSE,"Mindestens fünf Rinderarte, Urochse, Banteng, Gaur, Yak und Wasserbüffel si domestiziert worde; vor allem s Huusrind, wo vom Urochs abstammt und dr Wasserbüffel hai sich wältwiit verbreitet und chömme in verwilderte Populatione au in Regione vor, wo s ursprünglig keini Rinder ge het.",🔎
Löwe,Biel-Benken,Biel-Bängge,Biel-Bänke,TRUE,In dr Ost-Westlige Richtig goot d Buslinie 64 dur d Schdadt und verbindet se mit em Bahnhof Dornach-Arlese an der S-Bahnlinie 3 und mit Therwil/Biel-Bänke.,🔎
,,,Bänke,FALSE,"Noch a paar Johr uf de Riichenau und i dr aagschlossne Priorei vo Babinchowa, bim hütige Bänke, damols am obere Zürisee, hät er sich für es eremitischs Läbe entschlosse und hät sich 828 a d Häng vom Etzel zruggzoge.",🔎
,,,Biel/Bänke,FALSE,"Si Kwelle isch im ene Lössgebiet im Allschwiler Wald zwüsche Oberwil, Biel/Bänke und Allschwil, e baar Kilometer südwestlig vo Basel.",🔎
,,,Biel und Bängge,FALSE,"S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde Oberwyl, Biel und Bängge, em scho solothurnische Wyderschwyl, und den widder s baselbyederische Eddige.",🔎
800,6. Jahrhundert,6. Jahrhundert,6. Jahrhundert,TRUE,"Bsunders für d Früezyt vom Bischtum, wo i s spate 6. Jahrhundert datiert wird, sind d Näme und d Date nid ganz gsi",🔎
,,,6. Joorhundert,TRUE, gha. Wie s entstande isch. Si isch am Aafang vom 6. Joorhundert under dr Bezäichnig „Lex“ im <a,🔎
,,,6te Johrhundert,TRUE,D'Gallischi Sproch isch spöteschtens noochem 6te Johrhundert komplet vum Vulgärlatin bzw.,🔎
,,,sägschtu Jahrhunnärt,FALSE,Und schpetschtens innär Mitti vam sägschtu Jahrhunnärt het in der Region z Früähmittlaltär agfangu.,🔎
,,,Joorhundert,FALSE,In de erste zwäi Joorhundert n. Chr.,🔎
801,Auerhuhn,Uurhuen,Urhiener,FALSE,"In dr Ortler-Alpe het s gringi Bständ vu Adler, Uhu, Graager un Urhiener, e wenig mee git s Haselhuen un Alpüeschtaihuen un no mee s Alpeschneehuen.",🔎
,,,Auerhuen,TRUE,"Im Tal finde sich usserdäm Spatze, Maise, Buchfinke, Ggagger, un sältener s Birkhuen ùn s Auerhuen In de höchere Lage finde sich d Alpendohle, ob de Waldgränz s Schneehuen in de Wälder de Herevogel, de Tannenhäher ùn de Specht, ùn aa de Felswänd de Fluesspächt.",🔎
,,,Orlihaa,TRUE,"De fangt o gern Hüenner, so s Aalpeschneehuen(""Lagopus mutus""), s Birchhuen (""Tetrao tetrix"") und de Orlihaa (""Tetrao urogallus""), wo do zom Tail brüetet.",🔎
,,,Aüerhiäner,FALSE,"Typischi Vegel sin Grabbe, Singdrossle, Zitronegirlitz un Wasserpfiffer (Wasserpieper), aber mer drifft aü uf Wanderfalke, Aüerhiäner un Haselhiähner.",🔎
,,,Urhuen,TRUE,"1.500 un 2.900 m. D Arte, wu mer dert cha finde un un wu no dr Vogelschutzrichtlinie Aahang 1 schitzenswärt sin, sin Alpeschneeheun, Urhuen, Birkhuen, Haselhuen, Schwarzspächt, Dreizächespächt, Grauspächt, Staiadler, Wanderfalk, Uhu, Raufueßchuz, Spatzechuz un Nyndeter – dodermit findet mer dert fascht d Helfti vu dr z Vorarlberg haimische Arte, wu no dr Richtlinie unter Europaschutz falle.",🔎
,,,Auerhüen,FALSE,"Ußerdemm solle sälteni Arte, im Zäntrum de Luchs un s Auerhüen, wu im Gegesatz zù wite Deil vum rästlige Dütschland widder bzw.",🔎
,,,Orlihään,FALSE,"Zu de Büüti ghööret chliini Vögel, aber au Chraie, Orlihään und Hüenner und au Süüger wie Müüs, Aichörnli und Hase.",🔎
802,Kanton Fricktal,Kanton Fricktal,Kanton Frickdaal,TRUE,Februar 1802: Der Kanton Frickdaal mit em Status vom ene französische Protektorat wird usgrüeft.,🔎
,,,Kanton Frigchtal,TRUE,Februar 1802 isch de Kanton Frigchtal gründet worde.,🔎
803,Schwarzwaldverein,Schwarzwaldverein,Schwarzwaldverei,TRUE,"S Hoimedgfühl wurd au pflegt en de Narrazenfd, de Hoimetverei, zom Beischbiel in Laafa ond en Landschaftsverei wia em Schwarzwaldverei.",🔎
,,,Schwaarzwaldverain,TRUE,In dr Heft 3/1955 bis 9/1957 het dr Schwaarzwaldverain Mille-Baadewyyler e. V. syni Verainsnoochriichte in dr Zytschrift vum Millemer Hebelbund vereffetligt.,🔎
,,,Badische Schwarzwaldverein,FALSE,Syy Böu anne 1910 goht uf e Initiative vum Badische Schwarzwaldverein zruck.,🔎
,,,Schwarzwaldvorei,TRUE,De selle gheeret zom Bereich vom Schwarzwaldvorei.,🔎
,,,Schwarzwaldvorein,TRUE,Sell Wüssè hèt er ehrèamtlich bim Schwarzwaldvorein Stüèlingè ybrocht.,🔎
,,,Schwarzwaldverain,TRUE,Dr Schwarzwaldverain unterhaltet uf em Brandekopf e Wanderhaim mit eme aagschlossene Gaschthuus.,🔎
804,Einschlagkrater,Ischlagkrater,Chrater,FALSE,"Uf sinere Oberflächi isch e riisiger, 10 km diefe Chrater mit eme Durchmesser vu 120 km sichtbar.",🔎
,,,Ischlagskrater,TRUE,Clavius isch e Ischlagskrater uf dr südliche Hemissphäre uf dr in dr Erde zuegwendete Side vum Mo.,🔎
,,,Ischlagchrater,TRUE,"Dr vermuetlich Ischlagchrater heisst ""Wunda"" un dr Ring, wo ihn usfüllt wird „fluorescent cheerio“ gnennt.",🔎
,,,Impaktkrater,FALSE,"Dr Io ihri Oberflächi wiist so guet wie keini Impaktkrater uf, vilmeh isch si vu aktivem Vulkanismus prägt un ständige Veränderige underworfe.",🔎
,,,Impaktchrater,FALSE,Uf dr Hemisphäre entgege vu dr Umlaufrichtig vu dr Dione sin e Netzwerk vu helle Strife uf ere dunkle Oberflächi un Impaktchrater sichtbar.,🔎
805,Ferdinand I. (HRR),Kaiser Ferdinand I.,Ferdinand I. vo Habsburg,FALSE,""">Louis XI. strittig gmacht het, und nachär d Chrona va Spaniu (Philip I. vo Kastilie, 1504), Böhmu (Ferdinand I. vo Habsburg, 1526) und ds Chinigrich Ungaru (1526) igibrungu.",🔎
,,,Erzherzog Ferdinand,FALSE,Är het anne 1534 vum Erzherzog Ferdinand d Grofschafte Semmerenga un Verenga as Lääche vu Eschtrych iberchuu.,🔎
,,,Ferdinand,FALSE,Usserdäm hai si ihr Sonderbündnis mit em König Ferdinand müesse uflöse.,🔎
806,Burg Limburg (Baden),Burg Limburg,Nej Limburg,FALSE,"Johrhundert isch wyter weschtlig e neji Burg böue wore, di Nej Limburg.",🔎
,,,Neje Limburg,FALSE,Uf eme Uuslaifer vum Kaiserstuehl lige d Räscht vu dr Alte Limburg un dr Neje Limburg.,🔎
807,Doppeltes Perfekt,Passé surcomposé,Doppelperfekt,FALSE,"D Vorvergangeheitsform wird drum us zwöi Partizip biudet: „Wo ds Telephon glütet hett, bini scho gange gsy“ (Doppelperfekt).",🔎
,,,Vorvergangeheit,FALSE,"D Vorvergangeheit wird zuesätzlig mit gsii (gsei, gwä) oder ""gha (ghet)"" bildet: ""i bi gange (ggange) gsii, i ha gfercht gha, i ha glupft (glǜpft) gha usw.""",🔎
808,Ringsheim,Rinsä,Ringse,TRUE,"Nochbergmaine vun Schudderdaal sin Säälbach, Biberach, Steine, Hofstette, Biederbach, Freiamt, Känzinge, Härwelze, Ättene, Kabbl-Groffehüüse un Ringse.",🔎
,,,Ringsä,TRUE,"Nochbergmaine sin d Gmai Kabbl-Groffähüüsä im Norde, d Gmai Ringsä im Oschte, Rhiihüüse im Side un s gmaifrei Gebiet Rhinài bzw.",🔎
809,Ikonoklasmus,Ikonoklasmus,Ikonoklaste,FALSE,"Die bäide Bardeie im Komflikt si as ""Ikonoklaste"" (Ikonezerstöörer) und ""Ikonodule"" (Ikonevereerer) bezäichnet worde.",🔎
,,,Bildersturm,FALSE,"Es het e Bildersturm uf d Kunstwärk im Münster gee, aber dr Münsterschatz het vor dr Zerschdörig khönne grettet wärde.",🔎
,,,ikonoklastische,FALSE,"Wäge iirer ikonoklastische Posizioon im Bilderstrit, wo under em Leo III.",🔎
,,,Ikonoklast,FALSE,Dr Kaiser Konstantin V. isch Ikonoklast gsi.,🔎
,,,Bildrschdurm,FALSE,Zu ällam Iabrfluss send Ulmr 1531 au no Prodeschdandisch worra ond hend bei der Gläagaheid au glei ihr ganz Menschdr ond au faschd älle andre Kircha en am Bildrschdurm ausgraimd.,🔎
810,Zweites Konzil von Lyon,S Zwäite Konzil vo Lyon,Union vo Lyon,FALSE,"1274, au wenn s innepolitisch höggst umstritte gsi isch, dr Union vo Lyon mit dr Westchille zuegstimmt, zum dr Babst drvo abzhalte, nöiji Chrüzzüüg z understütze.",🔎
,,,Zwäite Konzil vo Lyon,TRUE,"Joorhundert baut worde, won emol s Klooster vo de Saggbrüeder gstande isch, wo dr Orde von ene 1274 vom Zwäite Konzil vo Lyon ufghobe worde isch.",🔎
,,,zwäite Konzil vo Lyon,TRUE,"Uf em zwäite Konzil vo Lyon 1274 isch d Union vo dr orthodoxe und dr latiinische Chille verkünde worde, gegen e Widerstand von e Hufe byzantinische Grieche.",🔎
811,Chasaren,D Chasare,Chasare,TRUE,Ane 785 sind d Krimgote vo de Chasare underworfe wore.,🔎
,,,Chazare,TRUE,hend d Chazare d Krim nodisnoo underworfe.,🔎
,,,chasarischi,FALSE,Joorhundert chönne jüüdisch-chasarischi Siidlige zruggverfolgt wärde.,🔎
,,,Chasarerych,FALSE,"Johrhundert ghaa, nodäm si dur militärischi Fäldzig Handelsprivilegie z Byzanz het chenne duresetze un s Chasarerych zerstert ghaa het.",🔎
812,Matterhorn,Matterhorn,Mattärhoru,TRUE,"Bi Zärmatt, und zwar bim Bärgmassiv mid em Mattärhoru, dr Dent d’Hérens und dr Tête Blanche, isch dä sproochgeografisch indressant Punkt, wo grossi alpini Sproochregioone zämechöme: im Nikolaitaal mid Zärmatt redt me Walliserdütsch; das isch der südweschtlech Egge vom ganze dütschsproochige Biet.",🔎
,,,Matterhooru,TRUE,"D heegschtu Bäärga vanu Walliser Alpu sind di Dufourspitza mit , dr Dom , dr Liskamm , ds Wiishooru , ds Täschhooru und dr bikanntischto Bäärg vaner Wäält, ds Matterhooru  Mit dum Aletschgletscher, dum Gornergletscher und dum Fieschergletscher sind di drii greegschtu Gletschra vanu Alpu im Wallis.",🔎
813,Aquarell,Aquarell,Akwarell,TRUE,"B. im Albrecht Dürer si Akwarell ""E junge Fäldhaas"" (1502) so lääbensächt empfunde, ass män en für real und lääbig hätt chönne halte.",🔎
,,,Akwarellfarbe,FALSE,Dr Jauslin het gärn mit Akwarellfarbe gmoolt.,🔎
,,,Aquarellmoolerei,FALSE,"1914 isch dr Moilliet mit em Klee und em Macke uf Tunesie gange, wo sich die drei in ihrer Aquarellmoolerei gegesitig inspiriert hai.",🔎
,,,Akuarell,TRUE,"Aaschliessend het är z Egipte Szene vo Kairo und Umgäbig gmolt, meischtens in dr Akuarelltechnik.",🔎
,,,Akwarellist,FALSE,"Septämber 1775 z Baasel) isch e Schwizer Beck, Zäichner, Topograaf und Akwarellist gsi und het vor allem d Botanik und d Aasichde vo sinere Häimetgegend Baasel zäichnet.",🔎
814,Basler Herbstmesse,D Basler Herbstmäss,Mässprivileg,FALSE,"Mit em Konzil vo Basel 1431-1448, dr Gründig vo dr Universität Basel 1460 und dr Verleihig vom Mässprivileg dur e Kaiser Friedrich III. 1471 isch nit nume d Bedütig vo dr Stadt innerhalb vom Heilige Römische Riich, sondern au s Sälbstbewusstsii vo dr Stadt und ihre Bürger gwachse.",🔎
,,,Baasler Herbstmäss,TRUE,Dr Mässblatz wird jeedes Joor für d Baasler Herbstmäss brucht.,🔎
,,,Mässrächt,FALSE,1471 het Baasel s Mässrächt überchoo und dr Root het vier Joor druf s Huus «zur Mugge» übernoo und us em e Duech- und Kornhuus gmacht.,🔎
,,,Herbschdmäss,FALSE,"Un vili wichdigi Mässe wie d´Uhre-un Schmuckmäss, d´Mustermäss oder d´Herbschdmäss beschere au de Inzlinger Feriewohnigsvermieder un de Hotelies volli Bedde.",🔎
,,,Herbschtmässe,FALSE,"1471 het dr Kaiser Friedrich dr Dritti Basel s Rächt gee, e Früehlig- und e Herbschtmässe z mache, und 1488 het d Stadt von em au d Rychsummiddelbaarkäit bekho, aber dr Bischof hät bis zur Reformation sini alte Brivilegie chönne zruggchaufe.",🔎
,,,Basler Herbstmäss,TRUE,"Im Zentrum vom Roosedaal befindet sich d Roosedaalaalag, wo für kulturelli Aaläss wie d Basler Herbstmäss oder dr Circus Knie bruucht wird.",🔎
,,,Herbstmäss,FALSE,"Im Summer git s jedes Johr en Open-air-Kino und währed dr Herbstmäss stellt mä au do Bude und Fahrgschäft uf, drunder e Riesenrad wo mä vo wiitem cha gsee.",🔎
,,,Herbschtmäss,FALSE,"D Früehligsmäss isch nur a baar Johr abghalte worde, aber d Herbschtmäss git s sit denn jedes Johr mit wenige Uusnahme und isch die gröschti Joormäss vo dr Region worde, und sit 1917 git s mit dr Muschdermäss (abkürzt MuBa) au widr ä jöhrligi Früehligsmäss.",🔎
815,Salfranken,D Salfranke,Salfranke,TRUE,"D ""Franke"" hai sich us eme Kampfverband vo de Chamave, de Salfranke, de Chattuarier, de Ampsivarier, de Brukterer und andere Stammesgruppe bildet.",🔎
,,,Salische Franke,FALSE,"D Salier (eventuell vom althochdütsche ""sal"": „Herrschaft“ oder vom latiinische ""salii"": „Salzmeerbewohner“, vil wohrschiinliger aber diräkt vom Name vo de Salische Franke) si e fränkischs Adelsgschlächt im Heilige Römische Riich vom 10. bis zum 12.",🔎
,,,salische Franke,FALSE,"D Lex Salica isch e Sammlig vo mündlige Gsetz vo de salische Franke wo dr Merowingerkönig <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Salfränkische Riich,FALSE,"So het sich s Gebiet, wo d Franke beherrscht hai bis zur Loire vergrösseret; em Salfränkische Riich sait me vo denn aa s Riich vo Soisson.",🔎
,,,salische,FALSE,Johrhundert Herrscher vo de salische Franke gsi und het z Tournai im hütige Hennegau (Belgie) gresidiert.,🔎
816,Rheinbrücke Konstanz,Aalti Rhybrugg Konschtanz,Aaltè Konschtanzer Rhybrugg,FALSE,"Dè Seerhy gòt übber è Längi vo 4,3 km vo dè Aaltè Konschtanzer Rhybrugg im Oschtè bis zuè Inslè ""Triboldingerbool"" im Weschtè.",🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,Aaltè Rhybrugg,FALSE,"Dè zweiti Rhyübbergang z Konschtanz (nõch dè Aaltè Rhybrugg), mit Aabindig a d Schwizer Gränz, isch urschprünglich als Brugg für d A 81 un für d Entlaschtig vom innerschtädtischè Durchgangsvokeer baut worrè.",🔎
,,,Rheinbrück,FALSE,Heut gitts stattdesse e breitere Rheinbrück denäbbe.,🔎
,,,Konstanzer Brugg,FALSE,S Stadtufer isch im Mittelaalter durch è deilwys im Wasser glègèni Stadtmuèr mit è baar Türm weerhaft befeschtigt worrè un durch die deilwys in Stein bauti Konstanzer Brugg mit èm Nordufer vobundè worrè.,🔎
817,Durlangen,Durlãnge,Durlanga,TRUE,"Zom Mittelbereich Gmend gherad d Städt on Gmeinda em Weschda vom Oschdalbkrois: Bardlamä, Bebenga, Durlanga, Eschach, Gebbenga, Gschwend, Haibach, Heichlenga, Iggenga, Leizell, Lorch, Megglenga, Muadlanga, Obergrẽänenga, Rueberdshoofa, Schechenga, Schproebach, Däferroad on Waldstetta.",🔎
,,,Duarlanga,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
818,Kathedrale von Reims,Mìnschter vu Reims,Kathedralè vu Reims,FALSE,Bis 1825 sin sämtlichi französischè Könnig i dè Kathedralè vu Reims krönt un gsalbt worrè.,🔎
,,,Kathedrale vo Reims,FALSE,An dr Wienacht isch er vom Remigius vo Reims in dr Kathedrale vo Reims dauft worde.,🔎
,,,Reimser Mìnschter,FALSE," S’ Roothüüs vu Bezannes lììgt 5,1 Kilomeeter süüdwäschtlig vum Reimser Mìnschter.",🔎
,,,hìttiga Mìnschter,FALSE,Àls Bischoof hàt dr Nicasius àn dr Schtälla vum hìttiga Mìnschter a Màriakìrìch loo bàuija.,🔎
819,Sarnen,Saarne,Sarnä,TRUE,"Diä sibä Gmäindä sind Sarnä, Chärns, Sachslä, Alpnach, Giswil, Lungerä und Änglbärg.",🔎
,,,Saarnen,TRUE,"Verschideni hüttigi Kantonsschuele sind us katolische, nöd-staatliche Schuelen usechoo wie zum Byspil z Luzèèrn, z Saarnen und z Soletùùrn oder aber us früenerige kantonaale Leererseminaar wie z Chüsnacht.",🔎
,,,Sarne,TRUE,De Cotti isch zeerscht z Ascona und nachane z Sarne i d Schuel und hät z Friburg Jus gstudiert.,🔎
820,Wehr (Wasserbau),Weer,Strychweer,FALSE,Èn Müllèkomplèx mit èm Strychweer hèt s Bruggèbauwärch ergänzt.,🔎
,,,Stauweer,FALSE,"Bim Platzspitz echli underhalb vo der Altstadt mündet d Syl i d Limet, wo deet es Stauweer hät; das ghöört zum Chraftwèèrch Lätte vom EWZ, wo es inträssants Tänkmaal vo de Tächnikgschicht isch; d Stadt hät’s ane 1868 zeerscht für d Wasserversorgig poue, und eerscht 1893 isch druus es eläktrischs Chraftwèèrch woorde.",🔎
,,,Wuer,TRUE,"Joorhundert het di öschtriichischi Landesherrschaft de Äigcher erloubt, us der Sissle vomene Wuer us mit Bewässerigsgrääbe Wasser uf iry Fluer im Sisslerfäld z leite.",🔎
,,,Schlöise,FALSE,Es het drü Schlöise zum s Wasser i der Aare z reguliere.,🔎
,,,Wuor,TRUE,"Bi der ARA, wo näbem Wuor vom Chraftwäärch isch, laufft dr Lüggerebach in en Wasserflechi vom Gipiger Grien, oben a Gipige chunt der lingg Binnekanal näbem Sytedamm in Lüggerebach.",🔎
,,,Stauwehr,FALSE,"Nördlech vom Wiiler Bernau isch s Stauwehr för s Chraftwärch Albrugg-Dogere, wo sälber chli witer am Rhii no dorab isch.",🔎
821,Nikephoros II.,Nikephoros II.,Nikephoros II. Phokas,FALSE, Riich noo di noo wider an Boode gwunne: Under em Nikephoros II. Phokas het es Kreta zruggeroberet; d Sicherhäit vo de Gr,🔎
,,,Nikephoros,FALSE,wil d Irene 802 abgsetzt und dur e Finanzminister Nikephoros ersetzt worde isch. Das isch s Ändi vo dr <a href,🔎
,,,Nikephoros Phokas,FALSE,"Regierigszit isch gsi, wo dr erfolgriichi General Nikephoros Phokas, wo spööter im Romanos si Noochfolger as Kaiser w",🔎
822,Les Républicains,Les Républicains,"UMP, LR",FALSE,"Ànna 2012 ìsch dr Bazin dr Schtällvertratter vum Àbgeordneta Jacques Lamblin (UMP, LR) worra.",🔎
,,,Union pour un mouvement populaire,FALSE,"Ànna 2008 ìsch’r Wàhlkampfer bii dr Pàrtäi Union pour un mouvement populaire (UMP, schpeeter Les Républicains) worra.",🔎
,,,UMP,FALSE,Vu Septamber 2011 bis Septamber 2014 ìsch sa biigoordneta Vìzavorsìtzenda vu dr UMP-Fràkzioon ìm Senàt gsìì; dr Vorsìtzender ìsch dr Jean-Claude Gaudin üss Marseille gsìì.,🔎
823,Dinkel,Schwobakorn,Dinklmehl,FALSE,Dr Doig isch im Regelfall halb Eier halb feins Woizamehl (manche nehmat au Dinklmehl) mit ame bissle Salz und recht sterrig.,🔎
,,,Dinkl,FALSE,"Neba m Haber, em Dinkl, em Emmer, am Rogga, Gerschda wurd dr Wioiza gmahla abr au andrs Korn wia Welschkorn, Hirse odr Reis wurd zua Mehl gmachd.",🔎
824,Fraxern,Fraaxere,Fraxera,TRUE,"Nochburgmoanda vo Willer sind Kluus, Röötis, Viktorschberg und Fraxera.",🔎
,,,Fraxra,TRUE,"Rund um Ems ligend sechs Nochburgmoanda, däs sind Luschnou und Dorabira im Bezirk Dorabira; Fraxra, Götzis und Alta im Bezirk Fealdkirch und Diepoldsau im Schwizer Kanton St. Galla.",🔎
825,Neuenburg NE,Noieburg NE,Noieburg,TRUE,"Im Süde chunt er a d Kantöön Noieburg und Bärn, im Oschte a Soledurn und s Baselbiet.",🔎
,,,Neueburg,TRUE,"Genf, Mülhuuse und der Jura mit Biel si zu Frankriich cho; Neueburg isch preussisch bliibe und het kei Verbindig mit der Schwiz meh gha.",🔎
,,,Nöieburger,FALSE,"D Vorgängerin vum HLS isch s HBLS, des Hischtorisch-Biographisch Lexikon vo dr Schwyz, wo der Nöieburger Fotograf und Verleger Victor Attinger (1856–1927) agfange het und wo in sibe Bänd vun 1923 bis 1929 usecho isch.",🔎
,,,Neueburg/Neuchâtel,FALSE,"Dezember 1990 z Neueburg/Neuchâtel) isch en Schwiizer Schriftsteller, Dramatiker und Maler gsi.",🔎
,,,Nüüeburg,TRUE,"Es umfasst d Kantöön Waadt (ohni de Bezirk Aigle), Gämf, Friburg und Nüüeburg.",🔎
,,,Noiäburg,TRUE,Februar 1899 z Noiäburg; † 25.,🔎
,,,Stadt Nöiebùrg,FALSE,"Des het schliessli 1899 zur Gründig vùm Glossaire des patois de la Suisse romande dur de Louis Gauchat, de Jules Jeanjaquet ùn de Ernst Tappolet gfiert, wo hüt in de Stadt Nöiebùrg aagsiidlet isch.",🔎
,,,Nöueburg,FALSE,"Früener sind d Nochbergmaine vu Fenin-Vilars-Saules gsii: Valangin, Fontaines, Engollon, Savagnier un d Stadt Nöueburg.",🔎
,,,Nöiebuurg,TRUE,Si isch uf s Deechterinschtitut z Aarberg gange un derno uf e Pensionaat z Nöiebuurg go Franzeesisch leere.,🔎
,,,Nöieburg,TRUE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
,,,Nöijeburg,TRUE,"D Nöijeburger häi z Nöijeburg d Burg vergröösseret, wo under em Rudolf III.",🔎
826,Aare,Aare,Aarelauf,FALSE,Schwaadernou ligt zwüsch em Nidou-Büre-Kanal un em alte Aarelauf.,🔎
,,,Aarè,TRUE,"Er isch zitwys vo dè oberè Roonè entlang vo dè hüttigè Aarè obbè abbè cho, gegè d unteri Wuètè un è wengè nördlichẽr barallel zum hüttigè Aitrach- un Doonautal voloffè.",🔎
,,,Aar,TRUE,"De Remus het mit sinene Lüüt s Land Underwalde bisidlet und d Ostfriese sind öber de Brünig is Taal vo de Aar gwanderet und hend da Tal Hasli gnennt, noch de Haimetstadt Hassnis vom Herzog Wadislaus.",🔎
,,,Aaretal,FALSE,S Gmeindpiet lyt im Aargauer Jura uf dr höche Flechi zwüschem Aaretal und em Fricktal.,🔎
,,,Aaretau,FALSE,Aumedinge ligt am rächte Hang vom Aaretau.,🔎
,,,Aaren,FALSE,"Im Gwärbkwartier a der Aaren under der Altstadt z Bärn het men en bekante eigete Lokaldialäkt gredt, s Mattenänglisch.",🔎
,,,Aaretaal,FALSE,"Dr Baanhof Turgi vo de SBB isch a de Strecki vo Bade uf Brugg, wo d Züüg vo Züri uf Basel durefahre, un es git au e Verbindig s Aaretaal zdurabb uf Chlingnau und uf Waldshuet z Dütschland, d Linie Turgi-Waldshuet.",🔎
,,,Aarèmündig,FALSE,"S Bauwärch lyt öppè 100 m unterhalb vo dè aaltè Ysèbaabrugg vo 1859 un öppè 200 m obberhalb vo dè Strõssèbrugg a dè Aarèmündig zwǜschè Koblänz un dè Felsènau, d Rhybrugg isch i dè Johr 1931 bis 1932 baut worrè.",🔎
,,,Aara,TRUE,"Das Wasser geid alls i d Aara, wan ihri Quella im Haslital hed und wa nähr diren Brienzer- und Thunersee fliesst.",🔎
827,Dichter,Dichder,Dichdr,TRUE,Februargreg. 1653 en London) isch a schwäbischr Dichdr aus Schduagad.,🔎
,,,Diichter,TRUE,"April 1976 z Bellevue GE, haimetberäächtigt z Gämf; mer chännt en as ""Jacques Chenevière""), isch e Schwyzer Diichter, Librettischt un Romancier us ere prominänte Gämfer Patrizierfamilie gsii.",🔎
,,,Dichdore,TRUE,"D Lina Stöhr (* 1872 z Farndao, † 1938 (Ord obekannd)) isch a Dichdore vo viile humorvolle schwäbische Gedichd gwäa, zo iror Zeid em Wirddabärgischa weid bekannt ond gärn gläasa.",🔎
,,,Dialäktdichteri,FALSE,"Juli 1972 z Dodtnau as ""Nicole Keilbach"") isch e dytschi Dialäktdichteri un Schriftstelleri.",🔎
,,,Dìchter,TRUE,"Dr Edgar Zeidler (* 1953 z'Colmer) ìsch a elsassischer Ditschlehrer, Sprochwìssaschàftler un Dìchter.",🔎
,,,dichter,FALSE,"Mai 1877 z Bettschwiil) isch en Schriftsteller, Mundart- und Volksdichter usem Zürcher Oberland gsii.",🔎
,,,Dìchtera,TRUE,"D’ Warsan Shire (Somali ""Warsan Shireh"", àrààwisch ) (* 1988 z’ Nairobi, Kenia) ìsch a somààlisch-britischa Dìchtera.",🔎
,,,Mundart- und Häimetdichter,FALSE,Dezember 1933 z Chüsnacht) isch e Schwiizer Mundart- und Häimetdichter gsi.,🔎
,,,Autoore,FALSE,"Es sammled Vor- u Nachläss vo Autoore, wo i de vier Schwiizer Landesschbroche Dütsch, Französisch, Italiänisch u Rätoromanisch gschribe hei.",🔎
,,,Dichtr,TRUE,"Mai 1805 z Weimar) isch a deitschr Dichtr, Dramatikr, Philosoph ond Hischdoriker gwäa.",🔎
828,Belagerung von Jerusalem (1099),D Belaagerig und Erooberig vo Jerusalem im Joor 1099,Jerusalem go belaagere,FALSE,"Im Erste Chrüzzug hai si 1099 Akko, wo guet befestigt gsi isch, zerst no umgange und si diräkt Jerusalem go belaagere.",🔎
,,,Stadt iignoo,FALSE,"Wo denn d Chrüzfaarer im Joor druf d Stadt iignoo häi, häi au die under de Muslim und de Juude, wo mitghulfe häi d Stadt z verdäidige, e Bluetbaad aagrichdet.",🔎
,,,Erooberig vo Jerusalem,FALSE,Au d Erooberig vo Jerusalem 1099 dur d Chrüzfaarer wääred em Erste Chrüzzuug und d Gründig vom Köönigriich Jerusalem häi d Fatimide nit chönne verhindere.,🔎
829,Kleine Antillen,Kleine Antillen,Chliinen Antille,TRUE,Barbados isch die östligsti Insle vo dr Inslechetti vo de Chliinen Antille und lit im Atlantischen Ozean.,🔎
,,,Antillestaat,FALSE,Dr Antillestaat Antigua und Barbuda ghört zu de sogenannte Insle über em Wind.,🔎
,,,Chlaine Antille,TRUE,Kitts un Nevis uf dr Chlaine Antille.,🔎
,,,Antilleninsle,FALSE,1824 isch d Familie in d Antilleninsle usgwanderet.,🔎
,,,chliinen Antille,TRUE,"S Land bestoht us mehreren Insle vo dr Inselgruppe vo de Grebadine, eme Deilarchipel vo de chliinen Antille, wo d Insle Grenada sälber die grössti drvo isch; chliineri Insle si Carriacou, Petite Martinique, Ronde Island, Caille Island, Diamond Island, Large Island, Saline Island, Les Tantes und Frigate Island.",🔎
,,,Chliine Antille,TRUE,"Barbados isch en Insle in de Chliine Antille und e Staat im ""Commonwealth of Nations"".",🔎
830,Kanton Andolsheim,Kanton Andelse,Andelse,FALSE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Andelse grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Württeberg), im Süde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) und im Weschte an dr Kanton Colmer-Süd.",🔎
,,,Kànton Àndelse,TRUE,"D Communauté de communes du Pays de Brisach (uf alemannisch ""Verwaltungsgmeinschaft Brisàcher Lànd"" ìsch bìs 2016 e Zweckverbànd vun bis uf Balgäu àllene Gmeine vum Kànton Nej-Brisach un mehrere Ortschàfte üs em Kànton Àndelse gsìì.",🔎
831,Oberzentrum,Oberzentrum,Ooberzentrum,TRUE,S Middelzentrum mit Däilfunkzioon vom ene Ooberzentrum lit jewiils am Rand vo de Metropoolregioone Rhii-Neckar und Rhii-Main.,🔎
,,,Oborzendrom,TRUE,Gebbeng isch a Middlzendrom en dor Regio Stuagort mid Stuegert als Oborzendrom.,🔎
,,,Ooberzäntrum,TRUE,In dr Region Midlere Ooberryy gid mid Chaarlsruei ai Ooberzäntrum.,🔎
,,,Oberzäntrum,TRUE,S'lit im Markgräflerland am südlige Rand vum Schwarzwald un bildet mit dä konkurrierende Stadt Lörrach ä regionals Oberzäntrum als dütsche Deil vu dr Agglomeration Basel.,🔎
,,,Owerzäntrum,TRUE,"Si isch no dr Kreisstadt Offeburg un dr Stedt Lohr, Kähl un Achere di fimftgrescht Stadt vum Ortenaukreis un ghert zum Mittelberiich Offeburg im glichnomige Owerzäntrum.",🔎
,,,Oberzäntzrum,TRUE,"D Stadt an dr Münstersche Aa lyt zwische Dortmund un Osnabrück im Zäntrum vum Münsterland, wu si ne Oberzäntzrum isch.",🔎
,,,Ooberzäntre,FALSE,In dr Region Siidlige Ooberryy gid s zwai Ooberzäntre (Ofebùùrg ùn Fryybeg).,🔎
,,,Oberzendrom,TRUE,"Härrabärg bilded a Middlzendrom en dor Regio Stuagort, mid Stuagort als Oberzendrom.",🔎
,,,Oberzäntre,FALSE,Zämme mit Raveschburg un Wãẽgaade bildet Hafe eis vu vierzeh Oberzäntre z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Owwerzäntra,FALSE,Sa ìsch àui naawa Jena un Gera ain vu da dräi Owwerzäntra vum Lànd.,🔎
,,,Obberzèntrum,TRUE,"B. è Krankèhuus; bsunderi Aagebot für dè spezifische Bedarf sin dègegè im nägschstè Obberzèntrum z erreichè, z.",🔎
,,,Oberzänte,TRUE,"Bibra bildet a Mittelzäntrum in dr Region Doene-Iller, wu Ulm un Memmenge d Oberzänte dervu sin.",🔎
,,,Oberzentre,FALSE,Si isch eins vo de fümf Oberzentre vom Land Rhiiland-Pfalz und bildet mit dr hessische Landeshauptstadt Wisbade e länderübergrifends Doppelzentrum.,🔎
832,Elektronische Musik,Elegtronischi Musig,eläktroonischa Müüsik,TRUE,"Ìm Làuif vu da Joohra 1980 hàt’r sìch noh z’ noh ìn dr eläktroonischa Müüsik gwìdmet, un schliasslig ìm Techno.",🔎
,,,elegtronische Musig,TRUE,"Bi moderni Pop-Stüggle, abber auch im Berych vo de elegtronische Musig wörd s Tempo übber Bpm (= Beats per minute) definyrt.",🔎
,,,elektronische Muusig,TRUE,S Resultat vom Komposizioonsvorgang wird as Komposizioon mäistens in notierter Form (vo Hand oder diräggt as Nootesatz im Kompiuter) vorgläit; bsundrigs in dr elektronische Muusig isch s au üüblig si in dr Form vo Doondrääger z veröffentlige.,🔎
,,,elektronische Musig,TRUE,"Es existiert au es Genre vo elektronische Musig, wo sich Raggacore nennt, das het Iflüss us Ragga und au Dancehall.",🔎
,,,elektronische Musik,TRUE,Newe de elektronische Musik isch des de Zuegang zue sim kinschtlerische Konzept gsii.,🔎
,,,elektroonischa Müüsik,TRUE,A Mìlhüüser DJ un Müüsikproduzänt nàmmens „Seb du Bollwerk“ hàt mehrera Àlbum vun elektroonischa Müüsik veräffentligt.,🔎
,,,elektronischi Muusig,TRUE,"Wie mä d Füsik hinder de Erschiinige het afo verstoo, und wo „elektrischi“ Instrumänt ufchoo si und mä het afo elektronischi Muusig mache, het mä im 20.",🔎
,,,elektronischer Muusig,TRUE,Er isch äins vo de zentrale Wärkzüüg in dr Brodukzioon vo elektronischer Muusig.,🔎
833,Bisingen,Bisenga,Bisinge,TRUE,D Stammburg Hoochezollere lit öbbe 30 Kilometer südlig vo Tübinge uf dr Gmarch vo Bisinge bi Hächinge im Zolleralbkräis.,🔎
,,,Bisenge,TRUE,"Si lyt z Bade-Wirttebärg, zwische dr Gmaine Hechenge un Bisenge, wu si zum Ortsdail Zimmern dervu ghert.",🔎
,,,Bisinga,TRUE,"Om Balinga rom liaged dia Städtle Geislenga (it des ah dr Staig), Rausafeld, Schemberg, Dotternhausa, Bisinga, Hoigerloch ond dia zwoi andre grausse Städt vom Lankrois, Albschtadt ond Hechinga.",🔎
834,Bezirk Weinfelden,Bezirk Wiifälde,Bezirk Wyfälde,TRUE,Chraaleff-Schöneberg isch e Gmeind im Bezirk Wyfälde im ostschwyzerische Kanton Thurgau.,🔎
,,,Wiifelde,FALSE,Bürgle isch e Gmeind im Bezirk Wiifelde im Kanton Thurgau.,🔎
,,,Wiifèlde,FALSE,"Affeltrange (amtlich ""Affeltrangen"") isch e politischi Gmaind im Bezirk Wiifèlde im Kanton Thurgau, Schwiz.",🔎
835,Eptingen,Eptige,Mineralquelle Eptige AG,FALSE,Ab em Johr 1989 wird s Sissa vo dr Mineralquelle Eptige AG z Eptige abgfüllt.,🔎
,,,Eptinger,FALSE,"Joorhundert isch Dorf e Lehe vo de Ziefner gsi, emene Zwyyg vo de Eptinger, wos Dorf mehrmolls gege Basler Bsitzesglüscht hän miesse verteidige.",🔎
,,,Eptingè,TRUE,Begränzt wörd d Bôlchèfluè im Nordè durch dè Dalkessèl vo Eptingè.,🔎
,,,Eptinge,TRUE,Er lyt uff ere Höchi vu 991 m ü. M. zwǜsche de Gmeind Eptinge un Langebrugg.,🔎
,,,Eptiger,FALSE,"Joorhundert hetts Basler Dalbe-Kloschter (Dalbe = St. Alban) z Dürne Bsitz gha, wo me de Eptiger z'Lehe ghe hett.",🔎
836,Diegten,Diegtä,Diegtertal,FALSE,in ere glaine Sänki zwische em Waldeburger- und Diegtertal.,🔎
,,,Diegte,TRUE,"Nochbergmeinde sin Buebedorf, Ramschbrg, Zunzge, Dännike, Diegte, Bämbel, Niiderdorf und Lampebrg.",🔎
837,Persische Sprache,Persischi Sprooch,persischa,FALSE,"Ànna 1985 hàt Géranium d Müsik „La conférence des Oiseaux“ komponiart, fer d mystischa persischa Gedìchta vum gliicha Nàmma z'begleita, un hàt's àn dr Verààstàltung „Les Tréteaux de Haute-Alsace“ presentiart.",🔎
,,,persisch,FALSE,"Tadschikistan (tadschik. Тоҷикистон/""Todschikiston"" (kyrillisch) oder (persisch); amtlig ""Republik Tadschikistan"", tadschik.",🔎
,,,persischsproochige Wält,FALSE,Es gältet as Nazionalepos vo dr persischsproochige Wält und isch äins vo de berüemtiste Wärk vo dr persische Litratuur und dr Wältlitratuur.,🔎
,,,middelpersische,FALSE,"Iire Naame chunnt möögligerwiis vom middelpersische Wort ""Xiyon"" („Hunn“).",🔎
,,,Altpersische,FALSE,"Die Schrifttradizioon het au Iifluss gha druf, wie me s Altpersische und s Ugaritische gschribe het.",🔎
,,,Persisch,FALSE,"Er hät am Aafang nùme d'Verwandtschaft vù de germanische, „illyrisch-griechische“ ùn de idalische Sprooche mìt em Persisch gseh, spöter hät er no di slawische, keltische ùn baltische Sprooche als verwandti Sprooche vù de erschte vier identifiziert.",🔎
,,,neupersisch,FALSE,"Dr Usdruck Arier (Sanskrit आर्य ""ārya"", avestisch ""airiia"", altpersisch ""aryā"" neupersisch آریائی ""āryā’ī"", isch e Sälbstbezäichnig vo Lüt, wo indoiranischi Sprooche schwätze.",🔎
,,,Persische,FALSE,"Er isch zuesätzlich zue de vier Persische Buechstabe (Pe, Tche, Zhe und Gaf) igfiert worre, zum de velare n-Lut (in de turkologische Umschrift mit ""ñ"" gschribe, (IPA: []) schriibe z kinne.",🔎
,,,persische,FALSE,I einige orientalische Schtaate wird under anderem s persische Wort Wesir benutzt.,🔎
,,,Persischen,FALSE,Im Persischen kann Ha auch Träger des Hamza sein.,🔎
,,,Dari,FALSE,Taloqan (Paschtu/Dari: ) isch d Hauptstadt vo dr Browinz Tachar in Nord-Afghanistan.,🔎
838,Genfersee,Gämfersee,Gänfersee,TRUE,"Ds Wallis bschteit (mit Üsnaam vam Gibiät jensiits vam Simplonpass) üsum Taal vam Rottu vaner Quällu (dum Rhonegletscher) bis zum Gänfersee und du Situtellinu, bis zur Wassärscheidu.",🔎
,,,Gämfesee,TRUE,"E Strooß z Cologny, aire vu dr ryychschte Gmaine vu dr Schwyz am linke Staade vum Gämfesee, isch noch em Eebaar gnännt.",🔎
,,,Gemfersee,TRUE,D Nantuate hend östlich vom Gemfersee (lacus Lemannus »Ulmesee«) im Tal vom Rotte (Rhodanus »Grossfluss«) glebt und ere Vorot isch Tarnaiae (hüt: Massongex) gsii.,🔎
,,,Gämfer See,FALSE,"No dr Schuel het si z Wiesbaden e Lehr as Chindergärtneri gmacht un isch derno uf Frankrych, an Gämfer See gange go Franzesisch leere.",🔎
,,,Gänfärsee,TRUE,"Dischi richtigärwis ""Schwizärflagga zär See"" gnännti Form isch nid nummu uf dä Wältmeer, sondärn öi uffum Rhin, dum Bodusee und uffum Gänfärsee und du meischtu andre Binnusee azträffu.",🔎
,,,Gempfersee,TRUE,"D Helvetier sind im Norde vom Bodesee und Rhii bigrenzt wore, wo anderi keltischi Stemm und zum Tail au Germane glebt hend, um Basel und Augst hend d Rauraker gwont, de Jura het si vo de Sequaner trennt und am Gempfersee sind d Allobroger binochburt gsii, Gempf und Nyon hend zu dem Stamm ghört.",🔎
839,Lex Salica,Lex Salica,fränkischem Bruuch,FALSE,"Chlothar I.. Wo dr Chlodwig 511 gstorben isch, isch siis Riich noch fränkischem Bruuch uf siini vier Söhn, <a href=""Theuderich%20I.",🔎
,,,Salische Erbrächt,FALSE,""">Ludwig XVIII. isch die Fiktion – wo em Salische Erbrächt entspricht – bestätigt worde.",🔎
840,Vörstetten,Veerstette,Vörstette,TRUE,"Si werre agfange im Norde im Uhrzeigersinn ufzellt un lige alli, usser Vörstette, wo zum Landchreis Emmedinge ghert, im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald: Vörstette, Gundelfinge, Glotterdal, Stäge, Kilchzarte, Oberried, Münschterdal (Schwarzwald), Bollschwil, Horbe, Au, Merzhuse, Ebringe, Schallsched, Bad Chrozige, Brisach am Rhi, Märdinge, Gottene, Umkilche un March.",🔎
,,,Verstette,TRUE,"Noch em Badische Werterbuech isch d Wortform Dreiseme z Verstette, z Bahlinge un z Friiburg belegt, ebeso z'Eistett.",🔎
841,Bolivien,Bolivie,Boliwie,TRUE,"Dr Bolívar isch dr Aafüerer vo dr südamerikanische Unabhängigkäitsbeweegig gege die spanische Kolonialheere in den hütige latiinamerikanische Staate Venezuela, Kolumbie, Panama, Ecuador, Peru und Boliwie gsi.",🔎
,,,bolivianische,FALSE,"Mit ire Familie het si zwaiehalb Johr in dr bolivianische Ande gläbt, wu si in dr Lehrerfurtbildig gschafft het.",🔎
842,Ungeld,S Umgäld,Umgäld,TRUE,"Zum dä riisig Betraag ufzdriibe, het d Stadt s Umgäld uf Wii uufedoo, was denn dr Rappechrieg mit de Landschäftler usglööst het.",🔎
,,,umgäld,FALSE,"Das Fest het e Hufe Wunderfitzigi us dr ganze Umgääbig aaglockt, wo in de Bäize gässe und drunke häi, und d Stadt het guet am Wii- und am Määlumgäld verdient.",🔎
,,,Wiiumgäld,FALSE,"Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür.",🔎
843,Materialismus,Materialismus,materialistische,FALSE,Das het sich sowohl uf d Wisseschafte wie aber au uf d Religion und Weltaaschauig bezoge - dr Positivismus isch entschprechend dr damalige materialistische Ziitströmig atheistisch gsii.,🔎
,,,Materialischmus,TRUE,"Ìn dr dogmààtischa Konschtituzioon ""Dei Filius"" vun Àwrìl 1870 hann d’ Konziilsvattera mehrera Ideea — Razionàlischmus, Ànàrkischmus, Kommunischmus, Soziàlìschmus, Liberàlischmus, Materialischmus, Modärnischmus, Nàtüràlischmus, Pantheischmus un Säkulàrischmus — àls Ìrrtummslehra verurtailt.",🔎
844,Abtei Saint-Maurice,Abtei Saint-Maurice,Chlooschter Sankt Moritz,FALSE,"Fascht vierzg Joor lang isch dr Konrad denn dört König gsi, und sis Rych het e schwäri Zyt duregmacht, wo d Sarazeene joorzäntelang vo dr Provence us s Rhonetaal agriffe und plünderet händ; anne 939 isch vonne s Chlooschter Sankt Moritz im Wallis usgraubt worde.",🔎
,,,Chlooschter Saint-Maurice,FALSE,"Im Uuftrag vo dere Gselschaft isch s Material digitalisiert und sistematisch zämegstelt worde; d Sproochwüsseschaftlerin Gisèle Pannatier, dr Archivar vom Chlooschter Saint-Maurice und anderi Fachlüüt sin z Hilf cho zum mit däm sproochleche Schatz dr nöi ""Dictionnaire du patois de la vallée du Trient"" z mache, wo anne 2018 usecho isch.",🔎
,,,Chlooschter,FALSE,"Biispill üs em Prättigauer Dialäkt vom Chlooschter (Quälle: ""Prättigauer Dialekt.""",🔎
,,,Chloschter Sankt Moritz,FALSE,"Dr Chünig Sigismund vo Burgund hed ane 515 a däre Schtell s Chloschter Sankt Moritz gründet, wo sid em ölfte Joorhundert psunders vo de Graafe und Herzöög vo Savoie understützt worden isch.",🔎
,,,Chlooschter vom heilige Moritz,FALSE,"Es isch anne 515 gsi, wo dr König Sigismund vo Burgund s Chlooschter vom heilige Moritz isch go gründe.",🔎
845,Dachverband Schweizerischer Gemeinnütziger Frauen,Tachverband vo de Schwiizer Gmäinnützige Froue,Schwyzerische Gmainnitzige Fraueverain,FALSE,"Us em SFV isch si 1888 zäme mit ire Mitstryterne Emma Coradi-Stahl un Rosina Gschwind-Hofer im Stryt uusdrätte, statt däm hän si dr nei Schwyzerische Gmainnitzige Fraueverain (SGF) grindet.",🔎
,,,Dachverband vu Schwyzerische Gmainnitzige Fraue,TRUE,Scho 1888 sin sii un iri Voorstandskollegene Emma Boos-Jegher un Rosina Gschwind-Hofer us em SFV uusdrätte un hän dr uubolitisch Dachverband vu Schwyzerische Gmainnitzige Fraue (SGF) nei grindet.,🔎
,,,Schwiizerische Gmeinnützige Froueveräin,FALSE,"Si stoot scho im Buech «Koch-Rezepte bündnerischer Frauen», wo d Bündner Sekzioon vom Schwiizerische Gmeinnützige Froueveräin anne 1905 z Chur useggä het.",🔎
846,Lenzburg,Länzbrg,Länzbig,TRUE,"Otmisinge (amtlich ""Othmarsingen"") isch e Gmeind im Bezirk Länzbig vom Kanton Aargau i dr Schwiiz.",🔎
,,,Länzburg,TRUE,D Gmeind findet me zwösche de Städt Aarau ond Länzburg.,🔎
,,,Grafe vo Länzburg,FALSE,"Me nimmt a, dass dr Ort im Mittelalter zem Kloschter Beromünster ghört hett und denn iber d Grafe vo Länzburg, dene vo dr Frohburg, vo Habsburg-Laufeburg schliesslig a d Thiersteiner ibergange isch.",🔎
847,Kloster Fahr,Chloster Fahr,Chloschter Fahr,TRUE,"Der Aargouischi Chloschterstryt 1841 bis 1843, wo dr Kanton am Afang alli Chlööschter ufghobe und denn aber d Frouechlööschter (so wie öppe s Chloschter Fahr) wieder zuegloo het, isch eini vo de Ursache für de Sonderbundschrieg i dr Schwiiz vo 1847 gsy, wo dr Wääg zum hütigi schwyzerische Bundestaat uftoo het.",🔎
,,,Faarer,FALSE,"Literatur zwischen Aare, Limmat, Reuss und Rhein.» Me cha denn i däm Kulturhuus öppis zum Haller syne Texten und zu dene vo dr Freiämter Dichterin Erika Burkart (1922–2010), dr Faarer Chlooschterfrau und Dichterin Silja Walter (1919–2011), em Christian Haller und em Hansjörg Schneider go aaluege.",🔎
,,,Fahr,FALSE,Fahr und Hermetschwil) wider dörfe uftue.,🔎
,,,Chlooschter Fahr,TRUE,Jänner 2011 im Chlooschter Fahr bi Züri) isch e Schwiizer Chlooschterfrau und Schriftstellere gsi.,🔎
848,Spanien,Spanie,schbanischi,FALSE,"Dr Grupo Osborne (dütsch: Osborne-Grubbe) isch e räin schbanischi Firmegrubbe, wo dradizionell Spirituoose und Brodukt vo Söi härstellt und nöierdings au Mineralwasser.",🔎
,,,spanisch,FALSE,"Ds Lunfardo isch der traditionäll spanisch Dialäkt vo de ""porteños"", de Ywoner vo Buenos Aires (Argentinie), bsunders vo der Underschicht.",🔎
,,,schpanisch,FALSE,"D Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE), syt 2005 Renfe (""Renfe Operadora"") isch di schpanisch Schtaatsysebahngsellschaft.",🔎
,,,Schbanie,TRUE,"Z Schbanie und in Südamerika wo nid vo de Nazi bsetzt worde si, isch die schbanisch Version Adolfo immer no gang und gäb.",🔎
,,,spanischs,FALSE,"S Baskisch (euskara) isch e isolierti Sproch, wo im Baskeland (französisch-spanischs Gränzgebiet) bim baskisch Volk gschwätzt wird.",🔎
,,,schpànischa,FALSE,"Jüüli 1994 z’ Aielo de Malferit, Vall d’Albaida, Prowìnz Valencia) ìsch a schpànischa Füassbàllschpììlera, wo vor àllem àls Ìnnavertaidigera schpììlt.",🔎
,,,Schpanischi,FALSE,"Wil d Region frühener e Schpanischi Kolonii isch gsi, schwätzt me z Uruguay au hüt no Schpanisch.",🔎
,,,schpanischs,FALSE,"E Wappeschiibe vo Frankriich isch vom Aarauer Hans Ulrich Fisch ums Johr 1625 gschaffe worde und d Bildschiibe danäbe, wo es schpanischs Wappe zeigt, hetz im 1582 der Altdorfer Glasmoler Peter Bock gmacht.",🔎
,,,spanischi,FALSE,"`S grenzt ém Süde un Südweschte àn de spanischi Autonomi Gemeinschafte Navarra un Baskelànd, ém Nordweschte ésch de Küscht vum Golf von Biskaya/Golfe de Gascogne, ém Norde `s frànzeesch Département Landes un ém Oschte de historisch Provinz Béarn, wo´s hitzedàjs zsamme mét `s Département Pyrénées-Atlantiques bildt.",🔎
,,,Schbaanie,TRUE,"S ""Harper’s Bazaar"" erschiint in deene Länder: Dytschland, USA, Australie, Tschechie, Schbaanie, Griecheland, Hongkong, Indoneesie, Japan, Südkorea, Vietnam, Chile, Kolumbie, Mexiko, Venezuela, Litaue, Russland, Singapur, Taiwan, Türkei und Groossbritannie.",🔎
,,,schbanisch,FALSE,"Tétouan (arabisch تطوان, Tiṭwān, schbanisch ""Tetuán""; bedütet uff Rif-Tamazight (Berberisch) ‚Auge‘ und isch au as „Die wissi Duube“ bekannt, franzöösisch: La colombe blanche), isch e Stadt z Marokko mit 352'351 Iiwooner (Berächnig 2010).",🔎
,,,Schpanien,TRUE,"Däm sin Enkel Karl V, König vo Schpanien, übanimmt 1515 d Herrschaft üba alle Provinza vo da Niderlande, isch aba mit siina zentralischtischa Politik uf imma meh Widaschtand troffa.",🔎
,,,spaneschi,FALSE,Valencia (spanisch []; valencianisch/katalanisch: València []) isch e spaneschi Grossstadt.,🔎
,,,Spaanie,TRUE,"Z Finnland, z Dytschland, z Irland, z Itaalie, z Lettland, z Portugal, z Sloweenie, z Spaanie un z Schweede wird an dr Genozid an dr Roma am 27.",🔎
,,,schpanische,FALSE,Real Madrid CF isch ä schpanische Fuessballclub.,🔎
,,,Spaniu,TRUE,Also mit där Zrugärobrig vam speteru Staatsgibiät va Spaniu und Portugal va de Mauru.,🔎
,,,Spania,TRUE,"A paar andere romanische Schprocha hond no an meh oda weniga offiziella Schtatus uf nam regional oda sunsch limitiertem Level, zum Biischpil Sardisch oda Okzitanisch in Italia, Rumantsch in da Schwyz oda Katalanisch und Galicisch in Spania.",🔎
,,,Spanier,FALSE,"D Insle sin anno 1600 vun de Spanier beoschprucht worre un sin später on d Ditsche gonge, Wil s Atoll im trockenere Norde vum Marshall-Areal leit, sin d Urywohner numme sehr selte in Kontakt mit de Kolonialherre kumme.",🔎
,,,Schbanien,TRUE,"Des Ballett schbiilt en Deitschland, z Schbanien ond en dr Hell zor Zeit vom Middlalder ond zo-ma kloina Doil au en dr Antike.",🔎
,,,Schpania,TRUE,Ußapolitisch hot a da Drißgjöhrige Kriag für sis Ziel die Schpania zruckzdränga gnutzt.,🔎
,,,Spànje,TRUE,Ìn Spànje b’schliesse d Regione ìwwer d àrweitsfreje Daj un dert drìwwe ìsch de Steffisdàà numme frej in Katalonje un uf de Bàlear-Insle.,🔎
,,,Sppanie,TRUE,"Uf de Wappeschibe, wo vo befründete Chlööschter, de 13 alte Ort vo de Eidgnosseschaft, vo Nochbarstedt und de Könige vo Frankriich und Sppanie em Chlooschter i dr früeni Nöizyt gschänkt worde sind, sind Häiligelegende, Schlachte und anderi gschichtlechi Eräignis, Wappe, Landschafte, allegorischi Figuure, Tier und d Familiennäme vo de Spender abbildet.",🔎
,,,Köönigriich Spanie,FALSE,"So häi 1805 z Bariiss nume s Kaiserdum Ööstriich, die Batawischi Republik, s Köönigriich Spanie, s Köönigriich Sizilie und s Osmanische Riich e Botschaft und e Botschafter ghaa.",🔎
,,,Nordspanie,FALSE,"In erster Linie wird under Jakobswäg dr ""Camino Francés"" verstande, a hochmittelalterlechi Hauptverkehrsachse z Nordspanie, wo vo de Pyrenäe zum Jakobsgrab füert.",🔎
,,,Schpània,TRUE,"Züanama dian sa en Marokko, Àlgeria, Schpània un Sàrdinia.",🔎
,,,Südspanie,FALSE,"D Provinz Córdoba (spanisch ""Provincia de Córdoba"") isch eini vo de acht Provinze i de autonome Region Andalusie z Südspanie.",🔎
,,,schpanischä,FALSE,"D'Limousinä ""Berline"" isch im Citroën-Werch in Rennes iner Bretagne sowiä im schpanischä Vigo, der Combi ""Break"" bi der Firma Heuliez härgschtellt cho.",🔎
,,,Schpanie,TRUE,1814 isch er nooch Schpanie zruggchärt.,🔎
,,,schpanischi,FALSE,I de italienische und schpanische Version dominiered italienischi und schpanischi Reiseziel.,🔎
,,,schpànisch,FALSE,"Palmar de Troya ìsch a schpànisch Dorf ùn Gmainda ìn dr Prowìnz Sevilla, wo-n-äbb 30 km süüdlig vù Sevilla lìegt.",🔎
,,,Schbania,TRUE,Dui Opr schbiilt zom Doil en Schbania ond zom Doil en Amerika en dr Zeit vo 1484 bis 1506 Erschdr Doil.,🔎
,,,Spaniè,TRUE,Baanlinniè mit dominyrend strategischer Bedütig sin z Spaniè unter dè Diktadur vom Primo de Rivera (1923-1930) nõch èm Blaan vom Bauminischter Conde de Guadalhorce vo 1926 baut worrè.,🔎
,,,schbanische,FALSE,"Johrhundert het dr Christoph Kolumbus, wo vom schbanische Königshuus finanziert worden isch, 1492 Middelamerika entdeckt.",🔎
,,,Spània,TRUE,"Àuigscht 1962 z Barcelona, Spània) ìsch a frànzeescher Politiker vum „Parti Socialiste“.",🔎
,,,Schbanier,TRUE,"Au im erschte Koalitionschrieg vo de europäische Mächt gege die revolutionäri Französischi Republik het d Stadt ä Rolle gschbiilt, wo dr frankophil Basler Stadtschryber Peter Ochs zwüsche de Preusse und de Franzose und denn au zwüsche de Schbanier und de Franzose vermiddlet het.",🔎
,,,spanische,FALSE,Vo 1478 bis 1708 isch Sardinie e Deil vom spanische Wäldrich.,🔎
,,,Sponie,TRUE,"Sponie beonsprucht aber d Souveränität iber Gibraltar un isch gonz un gar nit begeischtert gsi, wel Gibraltar uff die Art onerkonnt worre isch.",🔎
,,,schpàànischa,FALSE,"Der Liberalismus ist Sünde (Originààltìtel uff Schpàànisch ""El liberalismo es pecado"") ìsch a Essay vum schpàànischa reemisch-kàthoolischa Priaschter Félix Sardá y Salvany, wo ànna 1884 veräffentligt worra-n-ìsch.",🔎
,,,schbanische Generaal,FALSE,Merz 1930 z Bariis) isch e schbanische Generaal und vo 1923 bis 1930 Diktator gsi.,🔎
,,,Schpàània,TRUE,Ìhr Vàtter Carlos ìsch Dominikààner un ìhra Müatter Clara schtàmmt üss Trinidad und Tobago un Schpàània.,🔎
849,Irland,Irland,irisch,FALSE,"D Afäng vo de Sidlig Sanggale gönd uf de irisch Mönch Gallus (* öppe 550; † 620 oder 640), en Schüeler vom Columban zrugg, wo 612 am Fluss Schteinach e Aisidler-Chlause errichtet hät.",🔎
,,,Irlànd,TRUE,"De keltisch Kültür sieht m´r öi àn de Hiis´r – de typischi gliche stàrik dene én Irlànd – de traditionelli Koschtüme un, b´sund´rs, de Müssik.",🔎
,,,irische,FALSE,"Wo di irische Wandermönch Columban, Gallus und Fridolin im 7.",🔎
,,,Irische,FALSE,"Àlli àndri, `s Irische, `s Schottisch-Gälische, Walisisch (de nächscht v´rwàndti lewendi Sprooch) un de nimm aktiv g´sprocheni wie Kornisch un Manx gibt´s numme uff de Britische Insle.",🔎
,,,irischa,FALSE,"novembar 1963 z Oxford, England), odar o filfach C. S. Lewis, isch an irischa schriftschtelar und sachbuach-autor us am 20. jorhundart.",🔎
,,,irischi,FALSE,D'Louisa Clare Harland (im Jahr 2021 öppe 27 oder 28 Jahr alt) isch ä irischi Schouspilerin.,🔎
,,,Ire,FALSE,"Si bistoot us vier Zile und jedi zaigt en Name: De zwait Name bizaichnet de keltischi Schmiidgott ""Gobanos"", wo bi de Ire as ""Goibniu"" und bi Waliser z England as ""Gofannon"" guet bikannt isch.",🔎
,,,irlandisch,FALSE,"Nooch`m Àbschluss vun sini Studie àn d´École supérieure des arts décoratifs de Strasbourg, 1994, het´r sich àls e Illuschtrator professionaliséert un Zeichnunge én Beech´r un àn de Télé(vision), b´sund´rsch de ditsch-frànzeesch Kànal Arte un de irlandisch Send´r TnaG v´reffentlicht.",🔎
,,,irische Republik,FALSE,So döfe britischi Bürger sich in dr irische Republik niiderloo und Iire in Groossbritannie.,🔎
,,,Republik Irland,FALSE,"Ds hüttig United Kingdom isch 1920/27 bildet worde, wo d Republik Irland unabhängig worde isch.",🔎
,,,Iirland,TRUE,"Verfassigsartikel isch Iirisch „d' Hauptsprooch“ (""an phríomhtheanga oifigiúil"") vu dr Republik Iirland, „da [si] di national Sprooch isch“.",🔎
850,Buchen (Odenwald),Buchen (Odenwald),Buche,TRUE,Deno isch er Kaplan z Manne un z Buche gsii.,🔎
,,,Hainstadt,FALSE,"Dr Gustav Trunk isch 1871 z Waldprechtsweier ùf d Wäld chùù as Sùùn vùm Magnus Trunk, eme Haubdlèèrer vù Hainstadt, ùn dr Sophie geb.",🔎
851,Wünnewil-Flamatt,Wünìwüu-Flamatt,Wünewüu-Flamatt,TRUE,"Dä Dyaläkt redt mù fasch im ganze Seisebezirk, aber zùm Tǜu oni d Gmiine Bösinge (aber nume wüu da z'tuusige fa Bärn müesse uf Bösinge cho wohne u sich nit ds Seislerdütsche wii agwöhne z rede), Wünewüu-Flamatt ù Ǜberstorf, wa fasch nùme no Bärntütsch rede.",🔎
,,,Wünnewü-Flamatt,TRUE,"Nachpuurgmiine va Schmitte si Wünnewü-Flamatt, Santoni, Tafersch, Düdinge ù Bösinge.",🔎
,,,Flamatt,FALSE,"Vom 1981i bis ins 1987i isch er Pfarrer z Flamatt gsi, wo in dere Zit noch zu de reformierte Chilegmeind vom Seisebezirk (Kanton Fryburg) gehört het.",🔎
852,Pfeffingen BL,Pfäffige BL,Herrschaft Pfäffige,FALSE,"Gspaltnigs Schild: linggs rot mit eme silbrige Schlüssel, Härkumft unklärt - rächts Silber mit eme blaue Balke mit ere ufgsetzte halbe blaue Lilie, s Wappe vo dr Herrschaft Pfäffige, wo d Gmeind emol drzue ghört het.",🔎
,,,Pfäffige,TRUE,"Dr Ort gränzt an Duggige, Pfäffige, Ettigä, Därwyyl, Ryynech und s soledurnische Dornech.",🔎
853,Geographische Breite,Geografischi Breiti,Braiti,FALSE,Ginea lyt z Weschtafrika zwische 7° un 12° nerdliger Braiti un 8° un 15° weschtliger Lengi.,🔎
,,,geographischer Breiti,FALSE,"Us em Höchewinkel erhaldet mer dur Berucksichtigig vu geographischer Breiti, atmosphärischer Strahlebrechig (Refraktion) un verschidener Eichgrössene vum Fernrohr d'Deklination δ un dodrus die ekliptikal Längi λ vu dr Sunne.",🔎
,,,geografische Braiti,TRUE,Är lyt uf em sidlige Änd vu dr Ärdachs as Antipode vum Nordpol un het e feschti Position bin ere geografische Braiti vu .,🔎
,,,Braitegrad,FALSE,"Braitegrad, vor allem z Sidamerika un z Ozeanie aber au dytli driber uuse.",🔎
,,,Bräitegraad,FALSE,"Bräitegraad, regionaal au dütlig drüber uuse.",🔎
,,,südligi Breiti,FALSE,S Land mit de Hauptschdadt Pretoria lit zwüsche 22 und 35 Grad südligi Breiti und zwüsche 17 und 33 Grad östligi Längi (ohni Berücksichtigung vo de Prinz-Edward-Insle).,🔎
,,,geografischer Braiti,FALSE,"Armenie lyt in dr Region Vorderasie am Ibergang zwische Chlaiasie un em Sidkausasus, zwische 38° 51′ un 41° 16′ nerdliger geografischer Braiti un 43° 29′ un 46° 37′ eschtliger geografischer Lengi.",🔎
,,,Bräitigrad,FALSE,"Bräitigrad gstande, het aber nume en Iisbärg gsee und spööter no Pinguine, won er von ene gschriibe het, ass si wie Änte wurde usgsee, aber mit Flosse.",🔎
,,,geografischi Breiti,TRUE,Mit de geografische Koordinate (geografischi Breiti und geografischi Längi) laat sich d Laag vomene Punkt uf dr Erde beschriibe.,🔎
,,,nerdliger Braiti,FALSE,"S lyt zwisch em Mittelmeer un dr Sahara, zwische 37° 20’ un 30° 10’ nerdliger Braiti un zwische 7° 30’ un 12° eschtliger Lengi.",🔎
854,Luxemburgische Sprache,Luxeburjerisch,luxeburjerisch,FALSE,Die Teilung ésch numme zue-m-e Teil an de luxeburjerisch-franzeesch Sproochgrenz entlang g'macht wore.,🔎
,,,Lëtzebuergesch,TRUE,"Si betoone iiri äigeni Identidäät und Äigeständigkäit Dütschland gegenüüber und pflääge iiri äigene Dialäkt (Lëtzebuergesch, Schwizerdütsch) wo sich langsaam zu Schriftsprooche entwiggle und im Fall vo Luxeburgisch sogar zur amtlige Landessprooch worde si.",🔎
,,,Luxeburgische,FALSE,"E Bispyl für e Trigraph isch s , wo im Dütsche, Alemannische und Luxeburgische mit em Lutwert [] verwändet wird oder  im Ungarische wo für de Lut [] stoot.",🔎
,,,Luxeburgisch,TRUE,"S Weschtgermanisch wird vil zwäitäilt i Nordseegermanisch – das sind Nidertüütsch, Friesisch, Niderländisch, Änglisch und, wämes as «Spraach» alueget, s Schottisch – und i Südgermanisch im ängere Sinn, das sind Hoochtüütsch, Jiddisch und, wämes als «Spraach» alueget, Luxeburgisch.",🔎
,,,luxeburgisch,TRUE,"Allerdings isch d'Bezeichnig als Lothringisch in demm Sinn kei sprochwüsseschaftlige Begriff: was z Lothringe gschwätzt wird, ghört alles zum Mitteldütsch, innerhalb vu säller Dialäktfamilie deilt's sich allerdings uff de ripuarisch, luxeburgisch, moselfränkisch un rhiifränkisch Zwiig uff.",🔎
,,,Luxemburgisch,TRUE,"Folgendi europäischi Schpraache kenned s uvulare R entweder als eini vo mehrere mögliche Realisatione vom Phonem /r/ oder als di einzig möglich Uusspraachwiis: Französisch, Dütsch, Niederländisch, Luxemburgisch, Dänisch un Schwedisch.",🔎
,,,Luxemburgische,FALSE,"Französisch, Portugiesisch, Katalanisch, Rumänisch), aber au im Albanische, im Aserbaidschanische, im Baskische, im Lettische, im Luxemburgische und im Türkische vor.",🔎
855,Neptun (Planet),Neptun (Planet),Neptunbahn,FALSE,"Durch d'Entdeckig vu immer mehr Objekte hinter dr Neptunbahn, wo in d'Grösseornig vum 1930 entdeckte Pluto falle, isch am 24.",🔎
,,,Neptunmond,FALSE,"Vu ihrer Zämmesetzig her ähnelt d'Kallisto im Saturnmond Titan un im Neptunmond Triton, wiist aber anderscht wie sälli kei echti Atmosphäri uf.",🔎
856,Johann Sebastian Bach,Johann Sebastian Bach,J. S. Bach,FALSE,rschtè Linniè (französischè Violynschlüssel). Bim J. S. Bach findet mo Chiavettè mengmoll au als Hülfeschtelli,🔎
,,,Johann Sebaschtian Bach,TRUE,"I dè Wärch vom Johann Sebaschtian Bach wörd mit dè Dǜnamik aazeigt, a wellèrè Stell è Stimm hinter è anderi zrugg gõ hèt odder hinnè fürrè z cho hèt.",🔎
,,,J.S. Bach,FALSE,htglait sin. Durrègsetzt hèt sich sit dè Zytè vum J.S. Bach diè glychschwebe,🔎
,,,J. S. Bach,FALSE,"dè Aafang vo dè Gavotte uss J. S. Bach sinèrè ""Fran",🔎
857,Landkreis Böblingen,Landgraes Beblenga,Beeblenga,FALSE,"Au etliche Schuala hend sein Nama kriagt, zom Beischbiil z Leifelda-Echderdenga, z Beeblenga, z Nirnberg ond en Gießen.",🔎
,,,Kreis Beeblenga,FALSE,Uffgwachsa isch dr Wolfram Graf de meischt Zeit d Sendlfenga em Kreis Beeblenga.,🔎
,,,Landkreis Beblenga,TRUE,"""Aidlingen"") ischt a Gmoed em Landkreis Beblenga en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Landgraes Bebleng,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
,,,Landchreis Böblingè,TRUE,"Z Stuègètt sowiè im Landchreis Böblingè, also zwüschè m Stuègetter Hauptbaanhof un Bondorf, volauft d Streggi im Berych vom Vokeers- un Tarifvobund Stuègètt (VVS).",🔎
,,,Landchreis Beblenga,TRUE,Beblenga isch di zwotgrescht Stadt im Landchreis Beblenga.,🔎
,,,Landkroes Beblenga,TRUE,"D Nochbergmoede vo Gächeng send Althengstett und Oschdlsa em Norde, Aidlenge em Landkroes Beblenga em Oschte ond Side ond Calb em Weschte.",🔎
,,,Landchrais Beeblinge,TRUE,Im Siidoschde gränzd er an dr Landchrais Beeblinge ùn im Siide an dr Landchrais Calp.,🔎
,,,Böblingè,FALSE,Zyl isch dõdeby abber nit dè Aaschluss vo Horb übber s Gäu un Böblingè gu Stuègètt gsi.,🔎
,,,Landchrais Beeblenga,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Haalbrunn, im Oschde an dr Rems-Murr-Chrais ùn im Siide an di chraisfrèi Schdad Stuagert ùn an dr Landchrais Beeblenga.",🔎
,,,Landkrois Beblenge,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Kraisdag Beblenga,FALSE,Vu 1999 bis 2019 isch d Heiderose Berroth Mitglid vum Kraisdag Beblengagsii un dert syter 2009 Vorsitzeri vu dr FDP-Frakzion.,🔎
,,,Landkroas Bebleng,TRUE,"Zum greaschda Doal leit s’Straohgae em Landkroas Ludwigsburg, aber auch d’ nerdliche Schdadddoal vo Schduagerd (Mihlhousa, Zazahousa, Zuffahousa, Stammhoam ond Weilemdorf), ond an gloanor Zibbfl vom Landkroas Bebleng (Leoberg, Hefeng, Geborscha) zählt mr zur Kernzoon drzua.",🔎
,,,Landkreis Béblebge,TRUE,"Schafhàuse isch an Ortsdail vo Weil d’r Stadt, em Landkreis Béblebge en Bade-Wìrtteberg.",🔎
,,,Landkreis Beblinge,TRUE,"D' Keplerstadt Weil dr Stadt (amtlich ""Weil der Stadt"") liigt in Baade-Wiirdebäärg in dr Region Stuagert (Landkreis Beblinge).",🔎
,,,Landkrais Beblenga,TRUE,Vu 2004 bis 2006 isch er Mitglid im Kraisdag vum Landkrais Beblenga gsii un dert Mitglid im Umwält- un Verchehrsuusschuss.,🔎
,,,Lanchdreis Beblenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
,,,Landkräis Böblinge,TRUE,"Dr Landesvorsitz isch sit 2015 dr Wolfgang Faißt, Bürgermäister us Renninge (Landkräis Böblinge), sini Stellverträter bzw.",🔎
,,,Kreis Beblenga,FALSE,"Ma schwätzt da Nama grad so wia dui Gmoid „Ehnenga“, mô em Kreis Beblenga leit.",🔎
,,,Landgraes Bebling,TRUE,"Nåchborgraes send em Osda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Zollornalbgraes, em Wäsda dor Landgraes Fraedasdadd ond dor Landgraes Calb, ond em Nordwäsda und Norda schliaslich dor Landgraes Bebling.",🔎
858,Möriken-Wildegg,Mörike-Wildegg,"Möriken, Wildegg",FALSE,"Am Fuess vom Chäschtebärg liget d Dörfer Brunegg, Möriken, Wildegg, Holderbank, Lupfig und Birr.",🔎
,,,Mörike,FALSE,De Thürig Guido isch Zimmermaa vo Bruef und läbt z Mörike.,🔎
,,,Weldegg,FALSE,In Weldegg mündet s in Aabach; dä fliesst den in d Aare.,🔎
,,,Wildegg,FALSE,"D Habsburgär hent öi nu anäri Burge gibüwt, im Gibiät vom ”Äigäamt“ bi Habsburg d Burg vo Brunegg und d Burg Wildegg.",🔎
,,,Möörike-Wildegg,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Otmisinge sind Brunegg, Määgewyl, Hägglige, Doddike, Häntschike, Länzbig und Möörike-Wildegg.",🔎
859,Keramik,Keramik,Tongfäss,FALSE,"isch zwar Landbau betribe worde, doch d Härstellig vo Tongfäss isch nonig bekannt gsi.",🔎
,,,Keraamik,TRUE,Debii hend die staizittliche Buure ono Hase und Hirsche gjagt.. Ahand vo de handgmachte Keraamik sind d Sidler us Anatoolie choo.,🔎
,,,Töpferer,FALSE,"Dezämber 2009 z Stääfe) isch en Schwyzer Maaler, Graafiker, Zäichnigsleerer, Holzschnyder, Litograaf und Töpferer gsy.",🔎
,,,Cheramik,TRUE,"Mä findet us dere Ziit Hiwyys druff, as me langsm brobiert het Dier z züchte, Pflanze azbaue und Cheramik z mache.",🔎
860,New York City,New York City,Nöi Zork,TRUE,An dr Ostküste isch Philadelphia noch Nöi Zork am zwäitgrösste.,🔎
,,,Näi Yorker,FALSE,Ìm wäschtliga Drìttel sìnn d’ Counties Kings un Queens —àlso d’ Näi Yorker Schtàdtbezirker Brooklyn un Queens— un s’ Nassau County.,🔎
,,,Nöi York City,TRUE,Noh-n-em And vu siinera Àmtszitt ìm Kongrass ìsch’r ìn Rüahjschtànd z’ Nöi York City gànga.,🔎
,,,Nöi-York,TRUE,"1982 isch d ""CS Holding"" gschaffe woorde, wo di verschidene Bitäiligunge vo de Schwiizerische Kreditaastallt zämegfasst hät, drunder di amerikaanisch Bank ""First Boston"" z Nöi-York.",🔎
,,,Nöi Yorker,FALSE,"1892 isch die ersti Usgoob in de USA im Nöi Yorker Condé Nast Verlag erschiine, wo s bis hüte uusegit bzw.",🔎
,,,Nöiyork,TRUE,"1924 hät si z Nöiyork de Jakob (oder anglifiziert: James) Zollinger (1896–1975) ghüraate; iri Dissertazioon isch drum 1925 scho under em Name ""Anna Zollinger-Escher"" truckt woorde.",🔎
,,,Nöi York,TRUE,Bis 1948 isch dr Dalí mit dr Gala in de Veräinigte Staate bliibe und het in Nöi York und Pebble Beach in Kalifornie gläbt.,🔎
,,,Nöü York,TRUE,"2002 het s Museum of Modern Art, Nöü York, e Retrospektive mit 188 Exponaat zäigt.",🔎
,,,Neu York,TRUE,1966 isch er am Pratt Institute z'Neu York in de Staate als Gaschtstudänt für Architektur und Design gsii.,🔎
,,,Näi York,TRUE,"Fìr dr Film färdra-n-ìsch a Warbungkàmpània mìt groossa Plàkààta-n-uff dr Schtrooss ìn berìhamta-n-Orta gsìì, wia-n-uff Times Squares z’ Näi York.",🔎
,,,Staten Island,FALSE,Dezember 1980 in Staten Island) esch e us-amerikanischi Sängeri.,🔎
,,,New Yorker,FALSE,"De New Yorker DJ Afrika Bambaataa isch schu als Kind uf d Idee kumme, e Zulu Nation z grinde.",🔎
861,Hergiswil bei Willisau,Hergiswiu bi Wilisou,Hergiswiu,FALSE,"D Nochbergmeynde send Auberswiu, Ettiswiu, Gättnou, Grosswange, Hergiswiu, Lutere, Mänznou, Ufhuse ond Zäu.",🔎
,,,Hergiswil bi Willisau,TRUE,"Usgangspünkt für Wandrige uf e Napfgipfel si d Mettlenalp () im Süde und Luthere (), s Luthere Bad () und d Wiggerehütte (Gmäind Hergiswil bi Willisau) im Norde vom Bärg.",🔎
862,16. April,16. April,16. Àwrìl,TRUE,D’ Laure Lavalette (* 16. Àwrìl 1976 z’ Pàriis,🔎
,,,16. Àwril,TRUE,"Dr Clarence Don Clark (* 16. Àwril 1851 z’ <a href=""Sandy%20Creek",🔎
,,,16. Abril,TRUE,Dr Emil Kübler (* 16. Abril 1909 en Honau – der Ort gheert,🔎
863,Stuttgart,Schduagert,Stuegerter,FALSE,"Dr Nama hot des Gricht vom Stuegerter Stadtdoil „Gaisburg“, wo des Essa dr Legende nôch em 19.",🔎
,,,Schduergerd,TRUE,"Em Allgemoina geld der Woe onder Kenner edd als b'sonders hochwerrdich, er isch abr en wiachtigr Doel voh dr Schwäbischa Läbensard, ond wird auf Woifeschdle (wia zom Beischbiel in Schduergerd und en Bäsawirrdschafda (andserswo im Allemannischa Sprachraum sächd mr „Schdraußawirrdschafd“) virrdlidderswoes aus volle Gläser ohne Schdiel dronga, was mr em Schwäbischa als ""an Virddele schlodza"" bezoechna duad.",🔎
,,,Stuagort,TRUE,"Oktober 1964 amtlich ""Eßlingen am Neckar"") isch a Stadt ogfär 10 Kilometor eschtlich vo dor Stadtmidde vo dor Bada-Wirttabergisch Landeshaobtstadt Stuagort am Neckor.",🔎
,,,Stuagart,TRUE,"Der wisseschaftlich ""Aedeagus"" gnannte Körperteil had der Entomologe Dr. Hans-Peter Tschorsnig vom Stuagarter Naturkundemuseum vermesse.",🔎
,,,Sturget,TRUE,"Friburg im Brisgau, altmundartlich Fryybeg (; dytsch: ""Freiburg im Breisgau"", französisch: ""Fribourg-en-Brisgau""), südlichsti Grossstadt vu Dytschland, isch nooch Sturget, Manne un Karlsrue die virtgröscht Stadt in Bade-Württeberg.",🔎
,,,Schduddgard,TRUE,Zrugg z Schduddgard isch er as Mitgliid vom Hofgricht und Berooter vom Graf im württebärgische Dienschd bliibe.,🔎
,,,Stuègètt,TRUE,Dè Zugvokeer übber diè internationali Relation Züri-Singè-Stuègètt hèt dõdurch zuègnõ.,🔎
,,,Bad Cannstatt,FALSE,Grossi Fundstelle vo Travertin sind bi Bad Cannstatt vorhande.,🔎
,,,Stiuegerter,FALSE,"D Geßler moderiert fir dr SWR d ""Landesschau aktuell"", het in dr SWR-Sändig ""Landesschau Baden-Württemberg"" iri aige Rubrik mit Name ""Tatjanas Tiergeschichten"" un schafft as Chinderbuechautori unter anderem fir dr Stiuegerter Thienemann-Esslinger Verlag.",🔎
,,,Schduagad,TRUE,Septembergreg. 1584 en Schduagad; † 13.,🔎
,,,Stuegert,TRUE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
,,,Schtuargerder,FALSE,"A anders Vadderonser, mehr fir d Schtuargerder, geits vom Pfarrer Rudolf Paul en seim Matthäus-Evangeliom, onda stods.",🔎
,,,Schtuegert,TRUE,Dezember 1928 en Schtuegert; † 7.,🔎
,,,Stuegard,TRUE,"Manne (standardditsch ""Mannheim"", kurpfälzisch ""Mannem"" oder ""Monnem"") isch e Stadt im badische Deil vo Bade-Württeberg. S isch mit 310 000 Ywohner nooch Stuegard die zweitgröschti Stadt vo Bade-Württeberg.",🔎
,,,Stuègett,TRUE,"Selli Züüg machet entwedder z Donaueschingè Kopf un fahret über d Donaudalbahn witer noch Ulm odder benützet d Schwarzwaldbahn bis Villingè un vokehret witer über d Bahnstrecki Rottwyl-Villingé zum Bahnhof Rottwyl, a dem Fernvokehrsaaschluss über d Gäubahn noch Stuègett bschtoht.",🔎
,,,Stuggart,TRUE,"Bi Wenau, wo d Fils in Negger flüsst, macht er e starche Rank und flüsst den geg Nordweste a Esslenge vorbii und ab Stuggart flüsst er wider me oder weniger geg Norde.",🔎
,,,Stuagord,TRUE,"""Backnang"") isch a sdadd enn Bada-Wirddebärg ogfär 27 km nordeschdlich vo Stuagord.",🔎
,,,Schduagrd,TRUE,"Des Älbler Schwäbisch wird oft fo de Leit, wo dene er abgflachdâ Dialägd rond om Schduagrd („Honoratiorâschwäbisch“) schwätzed, kaum verschtandâ.",🔎
,,,Stuegert-Oscht,FALSE,"D Merz Akademy isch e staatlig anerkännti Hoochschuel fir Gstaltig, Chunscht un Meedie im ""Kultuurpaark Berg"" z Stuegert-Oscht.",🔎
,,,Stueget,TRUE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
,,,Schtueget,TRUE,"1847 hent di Wirtaberger denn d Bahschtreck von Schtueget iber Ulm bis zom Hafe baut, di berihmde ""Schwäbsche Eisebah"", wo au en Raveschburg a Bahhof baut worra isch.",🔎
,,,Schdurgâd,TRUE,"Am Ordseignang von Lonsee her quert d Eisâbâhlinie Ulm - Schdurgâd z Lonedal, ond dr Bâhdamm ond mehrere Ondrfiirongâ prägâd s Bild.",🔎
,,,Stuegert-Bad Cannschdadd,FALSE,"Merz 2011 en Stuegert-Bad Cannschdadd ischt a deitscher evangelischr Pfarrer ond Journalischt gwäa, wo sich als Schepfer vo moderne Kirchaliadr (Tekscht ond zom Doil au d Musik) an Nama gmacht hôt.",🔎
,,,Schduagerd,TRUE,D Landeshaubdschdad isch Schduagerd.,🔎
,,,Sduagord,TRUE,Augsburg leid vorkehrsginsdich an dor Audobã A 8 Sduagord – Mincha.,🔎
,,,Schduttgart,TRUE,"Währed Schtudieufenthält z Tübinge, z Schduttgart und z Heidelbärg het er Hebräisch glehrt und isch mit de Humanischte Johannes Reuchlin, Philipp Melanchthon und Wolfgang Capito bekannt worde.",🔎
,,,Stuegert-Weilimdorf,FALSE,"D Nochbergmoede vo Gaerlenge send Stuegert-Weilimdorf, Ditzingen ond Leonberg.",🔎
,,,Sduagord-Bad Cannsdadd,FALSE,April 1907 enn Sduagord-Bad Cannsdadd; † 15.,🔎
,,,Stuegett,TRUE,Die Bahn sött sowohl Ahschluss a d Schwarzwaldbahn Offeburg–Konschtanz als au a die oberi Neckerbahn Villinge–Stuegett erhalte.,🔎
,,,Schduttgard,TRUE,1929 het er än eigeni psychoanalytische Praxis z Schduttgard ufgmacht.,🔎
,,,Schduegerd,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Stuggard,TRUE,Dä Thurgau ligt zmitz im High-Tech-Drüegg Stuggard–Münchä–Mailand.,🔎
,,,Stuagert,TRUE,"S fählt aber dr nerdlig Deil vum Schwobeland – dr Raüm um Stuagert, Esslinge, Geppinge, Schwäbisch Gmünd un Ale.",🔎
,,,Strurgert,TRUE,D Universiteet Sturgert isch nebe de Universität Hohenheim aine vo de zwai staatlich bade-württebergische Universiteete i Strurgert.,🔎
,,,Sturgert,TRUE,"Rautweil leid etwa 80 Kilometer südlich vo Sturgert, 90 Kilometer nerdlich vo Zirch, 60 Kilometer eschdlich vo Freiburg ond 100 Kilometer weschdlich vo Ulm.",🔎
,,,Schduagerter,FALSE,"Dr VfB Schduagert (offiziell ""Verein für Bewegungsspiele Stuttgart 1893 e. V."") isch an Spordverei ausm Schduagerter Stadtbzirk Bad Cannstatt.",🔎
,,,Schtuègètt,TRUE,"Dezember 1850 besiglè könnè, wobi Württèbärg dè Bau vo dè diräktè Linniè Schtuègètt–Mülackẽr–Brettè–Bruchsaal (Württèbärgischi Weschtbaan) au uff badischem Territorium zuègschtandè worrè, während Badè diè z Württèbärg ligendi Vobindig Pforzheim–Mülackẽr (luèg Baanstreggi Karlsruè-Mülackẽr) bauè un betrybè hèt dürfè.",🔎
,,,Schtuegard,TRUE,"Beesge oder Bäsge (amtlich ""Besigheim"") isch a Kloistadt im Landkrois Ludigsburg ogfähr 25 Kilometr im Norde von Schtuegard.",🔎
,,,Schtuttgart,TRUE,"S Land Bade-Wirtteberg het di kaufte Handschrifte ufftoelt: alli latinische Handschrifte und di diitsche Handschrifte us de Ziit noch 1500 sind a di Wirttebergisch Landesbibliothek Schtuttgart gange, di diitsche us de Ziit vor 1500 mitsamt em Nibelungelied a di Badisch Landesbibliothek z Karlsruhe.",🔎
,,,Schduagord,TRUE,"""Nürtingen"") isch a Graoße Graesschdadd en Bada-Wirddebärg ond isch ogfär 20 km vo dor Haobdschdadd Schduagord wägg.",🔎
864,Kunstkredit Basel-Stadt,Dr Baasler Kunstkredit,Kunstkredit Baasel-Stadt,FALSE,"In sinere Amtszit isch s Schuel- und des Uniwversidäätsgsetz rewidiert worde, dr Kunstkredit Baasel-Stadt gründet worde und si s Basler Kunstmuseum und s Kollegiehuus vo dr Uniwersidäät Baasel am Petersblatz baut worde.",🔎
,,,Baasler KUnstkredit,FALSE,"So het er 1939 au si ersten Ufdraag für e ""Springend Lachs"" oder ""Springend Fisch"", wo d erst Briis vom Baasler KUnstkredit gsi isch und wo mä an dr Solitüüd-Bromenade z Baasel cha gsee.",🔎
865,Racing Straßburg,Racing Club de Strasbourg Alsace,RC Schtroossburi Elsàss,FALSE,"Ar hàt àwwer schpeeter wittera Toora gschossa, z’äärschta geega dr SCO Angers (Doppelpàck fìr a 0–5–Siig) un geega dr RC Schtroossburi Elsàss (1 Toor fìr a 2–1–Nììderlààg) ìn dr Liga 1.",🔎
,,,Racing Club Schtroossburi Elsàss,FALSE,"Vu 2008 bis 2011 hàt dr David Viana àls Junior ìm RC Strasbourg B gschpìelt, dr zwaita Mànnschàft vum Racing Club Schtroossburi Elsàss z’ Schtroossburi.",🔎
866,Staatsgebiet,Staatsgebiet,staatligs Territorium,FALSE,"E Protektorat (vo lat. ""protegere"", „schütze“) isch e staatligs Territorium, wo däilwiis suwerään isch und wo vom ene andere Staat, vom Protekter, gegen usse verdräte und verdäidigt wird.",🔎
,,,Staatsgebièt,TRUE,"Diè dütschè Gmeindè Jeschtettè (mit Ortsdeil Altèburg) un Lottschtettè sin fascht vom übrigè Staatsgebièt vo Dütschland abdrènnt worrè, well durchs Rafzerfäld bis Dettighoffè nu no èn Korridor vo minimal 300 m Breiti übbrigblibbè isch.",🔎
,,,Staatè,FALSE,"GÜSt; DDR-Bezeichnig), ka d Gränz zwûschè zwei Staatè legal übberquert wörrè.",🔎
,,,Landesgränze,FALSE,"S Bruttoinlandbrodukt (Abgkürzt BIP; ), git dr Gsamtwärt vo alle Güeter aa, d. h. vo alle Waare und Dienstläistige, wo innerhalb vom ene Joor innerhalb vo de Landesgränze von ere Volkswirtschaft häärgstellt worde si minus alli Vorläistige.",🔎
,,,Schtaatsgebiät,TRUE,"S' Tägermoos liit uf äm Schtaatsgebiät vo dä Schwyz, isch aber us gschichtliche Gründ en Teil vo dä dütsche Schtadt Konschtans und wird vo Konschtans und Tägerwile zämme verwaltet.",🔎
,,,Bundesgebiet,FALSE,"Under Ruumornig verstoot mä die blaanmäässigi Ornig, Entwicklig und Sicherig vo gröössere Gebietsäihäite (wie Regioone, Länder, Bundesgebiet) zum sicherstelle, ass dr Lääbensruum uf Duur cha gnutzt wärde.",🔎
,,,Territorium,FALSE,"As Territorialstaat bezäichnet mä allgemäin e Staat, won e klar definierts Gebiet (Territorium) umfasst.",🔎
,,,Territorialaaschprüch,FALSE,"Au d Staatè, wo klassischi Territorialaaschprüch geltènd machèd, hèn sich ygschtò müèsè, dass diè tatsächlich Durrèsetzig vo sebbè Anschprüch schlichtwäg unrealistisch isch.",🔎
867,Theodorskirche (Basel),D Baasler Theodorskiirche,Pfarrkiirche St. Theodor,FALSE,"Dr Kilchmann het 1485 e Joorzit für sich, für sini Eltere, si Soon und si Brueder Friedrich in dr Pfarrkiirche St. Theodor gstifdet.",🔎
,,,Theodorskiirche,FALSE,Druf isch s zum Kiirche- und Schuelguet khoo und s Pfarrhuus für e Gäistlige vo dr Theodorskiirche worde.,🔎
,,,St. Theodor,FALSE,nd 1274 Lütbriester zu St. Theodor im Chläibasel. 1274 het ,🔎
,,,Theodor,FALSE,"D Zaal vo de Pfarrgmäinde im Groossbaasel isch uf drei beschränggt worde (Münster, Lienerd und Peter) und im Chläibaasel het s nume no d Theodorgmäind gee.",🔎
,,,Baasler Theodorskiirche,TRUE,"Dr Riggebach isch under anderem au bi de Restaurazioone vo dr Baasler Theodorskiirche, vom Regierigsrootsaal im Baasler Roothuus, vom Bobbmngerschloss, vom Churer Dootedanzes und vom Stockalperschloss z Brig drbii gsi.",🔎
,,,Theodorsgmäind,FALSE,Vo 1564 bis 1566 het er as Pfarrhälfer in dr Theodorsgmäind im Chläibaasel gschafft.,🔎
,,,Theodorchile,FALSE,Au die refermierte Chilene gchenne für iri Gotteshüüser es Patrozinium so wie bi dr Theodorchile z Basel.,🔎
868,Internationales Mundartarchiv „Ludwig Soumagne“,Internationales Mundartarchiv „Ludwig Soumagne“,Internazionale Mundartarchiv Ludwig Soumagne,TRUE,"D Schrifte und Dokumänt vom IDI wärde im Internazionale Mundartarchiv Ludwig Soumagne z Dormagen, Nordrhy-Weschtfale, ufbewahrt.",🔎
,,,Internazionale Mundartarchyv,FALSE,"Als bekante Dialäktoloog goot er a vilnen Oorten us syne Wärch go lääse und über d Sproochkultur go rede; so isch er anne 1996 und wider im Joor 2008 bim Internazionale Mundartarchyv z Zons am Rhy drüber go prichte, wie s dr Düütschschwiizer Literatur goot.",🔎
869,Wahlkreis Sursee,Waauchreis Soorsi,Wahlkreis Sorsi,TRUE,Eich esch en politischi Gmeind im Wahlkreis Sorsi vom Kanton Lozärn i de Schwiz.,🔎
,,,Wahlchreis Sursee,TRUE,"Ruusmu (amtlech ""Ruswil"") esch e politischi Gmeind em Wahlchreis Sursee em Kanton Lozärn i de Schwiiz.",🔎
,,,Wahlchreis Sorsi,TRUE,Januar 2013 esch s Amt Sorsi i Wahlchreis Sorsi öbere gange ond hed d Gmeind Wouhuuse an Wahlchreis Äntlibuech ab gee.,🔎
,,,Wahlchreis Sursi,TRUE,"Tele M1, wo mit Tele Tell in vilne Pünkt identisch isch (Die beide Sänder teiled sich vili vo de Format, au s ""Aktuell""), chann i de Agglomeratione Aarau, Bade, Brugg, Lenzburg, Olte, Zofige, Önsinge sowie i de zürcherische Bezirk Dietike und Diesdorf und em luzernische Wahlchreis Sursi empfange wärde.",🔎
,,,Gäu,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
870,Integralrechnung,Integralrechnung,Integral,FALSE,"S Integral vom Bedraagskwadraat vo dr Wällefunkzioon über eme Ruumgebiet entspricht dört dr Woorschiinligkäit, ass mä s Däili dört din aadrifft.",🔎
,,,Integrazionsverfaare,FALSE,"D Exhaustionsmethode isch en antiks Verfaare, wo mä mit em Flechene berächnet het, also en alts Integrazionsverfaare.",🔎
,,,Integralrächnig,TRUE,"D Flechi under ere Kurve ""y=f(x)"" berächnet mä mit Hilf vo dr Integralrächnig.",🔎
871,Sinfonieorchester Basel,S Simfoniiorkester Baasel,Orcheschter vu dr Allgmaine Musikgsellschaft Baasel,FALSE,Anne 1900 isch si as eerschti Frau in s Orcheschter vu dr Allgmaine Musikgsellschaft Baasel yydrätte.,🔎
,,,Sinfoniiorchester Baasel,TRUE,S Sinfoniiorchester Baasel (Schefdirigänt: Dennis Russell Davies) isch do dehäi.,🔎
,,,Sinfoniiorchester Basel,TRUE,"Wil s Theater Basel kei eignigs Orchester het, wird im allgemeine s Sinfoniiorchester Basel verpflichdet.",🔎
,,,Simfoniiorchester Baasel,TRUE,"Hüte isch si im Bsitz vom Kanton Baasel-Stadt und isch umbaut worde für s Simfoniiorchester Baasel, wo dört e Halle für Broobe und für Büroo für d Verwaltig iigrichdet het.",🔎
,,,Baasler Orkhester,FALSE,"Dört isch er bis 1934 gliichzitig Schefdirigänt vom domoolige Baasler Orkhester, dr künstlerisch Läiter vo dr Allgemäine Muusiggsellschaft und Diräkder vom Konserwatorium gsi und het drzue e Hufe Gastufdritt am Stadttheater gee.",🔎
872,Jakobsweg,Jakobsweg,Jàkobswaaga,FALSE,"Ar folgt dr Via Lemovicensis, ainem vu da viar Jàkobswaaga ìm Frànkrììch.",🔎
,,,Jakobswäg,TRUE,"D Kathedrale (e romanische Bau mit ere Barockfassade) isch s Ändziel für d Pilger, wo sich us ganz Europa uf dr Jakobswäg mache zum s Grab vom Heilige Jakobus go psueche.",🔎
,,,Jakobswääg,TRUE,Er isch en Täil vom Schwiizer Jakobswääg.,🔎
,,,Jàkobswag,TRUE,D’ Jàkobskìrich ìsch a Schtàtion vum Jàkobswag vu Rotheburg ob dr Tauber uf Speyer.,🔎
,,,Jakobswäag,TRUE,Uff em Jakobswäag hôt r zom Beispial a Pilgerherberge gründet.,🔎
873,Wahlkreis Entlebuch,Wahlchreis Äntlibuech,Wauchreis Äntlibuech,TRUE,"Nochbergmeinde vo Hergiswiu bi Wilisou send Luutere, Wilisou, Mänznou ond Romoos im Wauchreis Äntlibuech.",🔎
,,,Waauchreis Äntlibuech,TRUE,Jänner 2013 esch d Gmeind Wouhuuse em Waauchreis Äntlibuech aaglideret worde.,🔎
,,,Äntlibuech,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
874,Charta der Vereinten Nationen,d Charta vo de Veräinte Nazioone,Charta vu de Vereinte Naatione,TRUE,"Nach’m Ihbezüche vu Frankriich i de Chreis vu de hauptverantwortliche Mächt, hett d Charta vu de Vereinte Naatione 1945 uf dr Konferenz vu Jalta fertig gstellt werde chönne.",🔎
,,,Charta vo de Vereinte Natione,TRUE,"Noch em Ardikel 24 I vo dr Charta vo de Vereinte Natione sötte ihm d Mitgliidstaate ""„d Hauptverantwortig für d Wahrig vom Wältfriide und vo dr internationale Sicherheit“"" überdräge.",🔎
,,,Charta vu dr Verainte Nationen,TRUE,Juni 1945 het si d Charta vu dr Verainte Nationen unterzaichnet.,🔎
,,,Charta vo de Veräinte Nazione,TRUE,"D Charta vo de Veräinte Nazione het schliesslig s Aawände vo Gwalt oder s Drohe mit ere in internazionale Beziejige grundsätzlig verbote (Ardikel 2, Ziffere 4) und si isch nume as Sanktionsmaassnaam, wo vom Sicherhäitsroot beschlosse wird (Ardikel 42), oder as Akt vo dr Sälbstverdäidigung (Ardikel 51) erlaubt.",🔎
,,,Charta vo de Veräinte Nazioone,TRUE,"Oktober 2001 d Charta vo de Veräinte Nazioone agnoo, und am 10.",🔎
875,Königreich Westphalen,Königriich Weschtphale,Königriich Westphale,TRUE,"Das gseht me dra, ass dr Napoleon nit nume Dochderrepublike errichdet het sondern je spöter immer meh au Monarchie, wie 1801 s Königriich Etrurie, 1805 s Königriich Italie wo die Italiänischi Republik abglöst het, 1806 s Königriich Holland as Noochfolgerstaat vo dr Batavische Republik, 1806 s Königriich Neapel, s Herzogtum Warschau (vo 1807–1815), s Königriich Spanie under em Joseph Bonaparte, die dütsche Staate, wo alli under em Iifluss vom Napoleon gstande si, bsundrigs d Staate vom Rhiibund – vor allem die drei napoleonische «Musterstaate», s Königriich Westphale, s Grossherzogdum Frankfurt und s Grossherzogdum Bärg.",🔎
,,,Kinigriech Wästfale,TRUE,Under em Kinigriech Wästfale sins immer weniger Resser wore.,🔎
,,,Köönigriich Westfaale,TRUE,"In de dütsche Gebiet, wo under franzöösischem Iifluss gstande si, si d Juude au emanzipiert worde, wie im Groossherzogdum Bärg, und im Köönigriich Westfaale und in de linggsrhiinische Gebiet.",🔎
876,Tempel,Tämpel,Tämple,TRUE,Zum Schutz vor Kriminelle und zum Teil au vor Behörde isch in sträng gheime Tämple der Kampf ohni Waffe trainiert worde.,🔎
,,,Strossedämpel,FALSE,"An der Stell vom hütige Münster het sech d Stross deilt und isch um e Gebäud umegange, wo vermuetlig e Strossedämpel gsi isch.",🔎
877,Bahnhof Donaueschingen,Baanhof Donaueschingè,Bhf. Donaueschingè,FALSE,"Dè Hattinger Baanhof lyt am Deilschtugg Bhf. Ängè–Bhf. Donaueschingè vo dè Schwarzwaldbaan, wo schu am 15. Juni 1868 v",🔎
,,,Eschingè,FALSE,"Gorgè, Hornbärg, Villingè un Eschingè, sondern au Furtwangè odder Schrammbärg i dè Nöchi.",🔎
,,,Donaueschingè,FALSE,"Di zwoe Flüss ""Brig"" und ""Breg"" kummet beidi us em Schwarzwald und vereiniget sich am Oschtrand vo Donaueschingè wennige Metter vorr de Brugg vo de B27.",🔎
878,Aarwangen,Arwange,Aarwangge,TRUE,Dezember 2009 e Verwautigskreis im Kanton Bärn mit Houptort Aarwangge gsi.,🔎
,,,Aarwange,TRUE,"Die grössere Ortschafte im Oberaargou si: d Stadt Langetu, Buchsi, Aarwange und d Stedtli Wange und Wiedlischbach.",🔎
879,Dixieland (Jazz),Dixieland-Dschääs,Dixie,FALSE,"Verschiideni Schaner vo Dschääs wärde gspiilt: Ragtime, Dixie, Bebop, Blues, Funk, Latin, Swing, e Bigband spiilt uf dr Määrtblatzbüüni am Roothuus, Gospelchör singe in Kiirche, Jazzrock- und Streetbands dräte uf öffentlige Blätz und in Gasse uf und Gläinstgrubbe in Lokaal und Innehööf.",🔎
,,,Dixieland,FALSE,"Dört het sich us früenere Stiil wie em Dixieland und em Chicago Dschääs e nöiji Muusigrichdig uusebildet, wo populär worde isch wäge iirem volle Doon, und wil mä guet drzue het chönne danze.",🔎
880,Das Blaue und das Weisse Haus,S Blaue und s Wisse Huus,Blaue Huus,FALSE,"1762-1769 het er vom Samuel Werenfels s ""Wisse Huus"", wo früener emol ""Wendelstörferhof"" ghäisse het lo baue, grad näben em ""Blaue Huus"" vo sim Brueder Lukas.",🔎
,,,s Wisse und s Blaue Huus,FALSE,Joorhundert ghööre wie s Wisse und s Blaue Huus oder s Stadthuus und 1760 eben au s Huus Zum Delfin an dr Riddergass.,🔎
,,,Wisse Huus,FALSE,"Si Residänz, s ""Wisse Huus"", won er am Rhiisprung z Basel het lo baue, isch e kulturelle Dräffpunkt gsi.",🔎
881,Wasserturm Bruderholz,Dr Wasserdurm Bruederholz,Wasserdurm Bruederholz,TRUE,"1926 isch ganz in dr Nööchi dr Wasserdurm Bruederholz baut worde, wo mä vo witem cha gsee, und 1944 e Mustersiidlig vo dr Landgnosseschaft Jakobsbärg.",🔎
,,,Turm uf em Bruederholz,FALSE,"Hööcher sy i dr Umgäbig nume no zwee Wassertürm: dr Turm uf em Bruederholz (im Kanton Baselstadt) und dää bi Allschwyl, wo men uf beidi au cha ufegoo.",🔎
882,Gaby (Aostatal),Goaby (Lysdaal),Goaby,TRUE,"D Häärchùmbfd isch nid chloor, aber dr frankoprovänzaalisch Noochberdialägd vù Goaby zaigd di glyych Erschyynig.",🔎
,,,Überlann,FALSE,"Noochbergmaine vù Éischeme sin Arnoal, Brützu, z’uabra Tschallanh, z'undra Tschallanh, Pischu, Überlann, Elljini, Perloz ùn Sagliano Micca.",🔎
,,,Goabi,TRUE,"S Ooberteil isch Gressoney-La-Trinité, s Mittelteil isch Gressoney-Saint-Jean vù dr Chilche s Daal ùfezues ùn s Unterteil isch vù Chilche s Daal aabezues bis Goabi.",🔎
883,Kernkraftwerk Beznau,Chärnchraftwärch Beznau,Atomchraftwärch Beznau,FALSE,Dört stönd s Chraftwärch Beznau un s Atomchraftwärch Beznau.,🔎
,,,Chèrnchraftwärch Beznau,TRUE,An sellèm Streggèabschnitt git s zwei Gleisaaschlüss für s Zwilag (Zwischèlager Würèlingè) un s Chèrnchraftwärch Beznau.,🔎
884,Reussgletscher,Rüüssgletscher,Rüssgletscher,TRUE,Si sind warschiinlich abglageret vom Rüssgletscher am Ändi vo de letschte Iisziit.,🔎
,,,Rüüsgletscher,TRUE,"S Dorf ligt uf ere Gländeterrasse, wo vom Rüüsgletscher gformt worden isch, am Nordosthang vom Wagerain, eme langgstreckte Hoger, wo d natürlich Gränze zum Bünztal biudet.",🔎
885,Zelle (Biologie),Zälle,zellulääre,FALSE,"Si wärde vo Organisme härgstellt, zum sich z verdäidige oder zum iiri Büti z bedöibe oder dööde und stööre oder beschäädige die grundlegende zellulääre Brozäss vo andere Organisme.",🔎
,,,Zällarte,FALSE,"Wäge de Zällarte, wo sich d Noochkomme us ene entwiggle, underschäidet mä zwüsche dr gschlächtlige Furtpflanzig (und zwar äi- oder zwäigschlächtlig) uf dr äinte Site, wo über Gschlächtszälle bassiert, also Zälle, wo nit dur d Mitose sondern dur d Meiose entstande si und dorum nume d Helfti vo de Chromosome vo dr Elterezälle häi, und dr ungschlächtlige Furtpflanzig uf dr andere Site, wo bi vile Äizäller, mängge Dier und vor allem bi Pflanze vorchunnt.",🔎
,,,Körperzälle,FALSE,"Bi mängge Grubbe vo vilzällige Dier hängt s Überlääbe vom Organismus vom Kräislauf ab, wo dr Stoffwäggsel vo jedere äinzelne Körperzälle mööglig macht und ass die chemische und füsiologische Äigeschafte vo de Körperflüssikäite erhalte bliibe.",🔎
,,,Zällstruktur,FALSE,"Näb em Sischtem, wu uf dr Verwandtschaftsgrad zruckgoht, wären alli Lääbewääse no ihre Zällstruktur in zwoo Gruppen yydailt: D Aagherige vu dr Domäne Bacteria un Archaea sin Prokaryote, alli ibrige Lääbewääse sin Eukaryote.",🔎
,,,Zälldood,FALSE,"Gift, Bakterie, Näärstoff- und Suurstoffmangel, Radioaktiwidäät und e Hufe anders chönne under Umständ zum Zälldood füere.",🔎
,,,Zelle,FALSE,"D Biologii interessiert sich für alles, wo mit Läbigem z due het, vom chliinschde wie Molekülschtrukture über Organelle, Zelle, Zellverbänd, Gwäb und Organ zu komplexe Organisme.",🔎
,,,zellulääri,FALSE,"  D Prokaryote (Prokaryota), mä säit ene au Prokaryonte (Prokaryonta), si zellulääri Lääbewääse, wo kä Zellkärn häi.",🔎
886,Universität Straßburg,Universität Strosburi,Uniwersitet Stroßburi,TRUE,Dr Suhn vun eme Bfaarer un jingere Brueder vum Chupferstächer Wilhelm Friedrich Gmelin isch zerscht uf Latynschuel z Mille gange un het ab 1778 Medizin un Naturwisseschafte an dr Uniwersitet Stroßburi studiert.,🔎
,,,Üniwärsiteet Schtroossburi,TRUE,"Wu d’ Üniwärsiteet Schtroossburi ìm Oktoower 1919 wììder gäffent worra-n-ìsch, ìsch doo dr Amann àn dr Hoochschüal fìr Kàthoolischa Gotteslehr àls Profasser fìr àltertìmmliga Kìrchagschìcht ärnännt worra.",🔎
,,,Schtroossburi,FALSE,"Äntfärnt ìsch Reims 130 km Luftlinia vu Pàriis, 157 km vu Metz, 168 Km vu Lille un 282 km vu Schtroossburi.",🔎
,,,Universität vun Strosburi,FALSE,November 1831 het sich Georg Büchner àn de medizinisch Fac vun de Universität vun Strosburi ingschriwwe.,🔎
,,,Uni Strassburg,FALSE,"Dr Beyer isch dää gsi, wo im Elsass oder gnöier: a dr Uni Strassburg d Dialäktology als Forschigsgebiet so richtig etabliert het.",🔎
,,,Universität Stroßburj,TRUE,Vo 1923 bis 1926 het er G'schicht un Geographie an der Universität Stroßburj studiert.,🔎
,,,Stroßbeg,FALSE,"Dr Binger, wu vu Stroßbeg gsi isch, het d Gränze vu dr franzesische Elfebeikischte uusghandlet mit dr eschtlig dervu glägene britische Kolonii Goldkischte un em uuabhängige Liberia im Weschte, derzue ne „Schutzverdrag“ mit em Ryych vu Kong.",🔎
,,,Uni Stroßburi,FALSE,"Si het z Bad Hersfeld Abitur gmacht un derno an dr in Universitet Fryburg Bolitikwisseschaft, Germanischtik un Romanischtik Ai Johr lang isch si im Studium as Muetersprochligi Assischtänti an dr Uni Stroßburi gsii.",🔎
,,,Üniwärsitäät vu Schtroossburi,FALSE,Sitter 2013 ìsch sa Tail vum Nätzwark vu dr Üniwärsitäät vu Schtroossburi.,🔎
,,,Universität Schtrosburi,TRUE,Dr Graff het Theologie un Romanistik an dr Universität Schtrosburi schtudiert.,🔎
,,,Uniwersidäät Stroossburg,TRUE,Bi dr erste Vollversammlig 2006 isch dr ehemoolig Dekan vo dr Fakultäät für evangelischi Theologii an dr Uniwersidäät Stroossburg und Bresidänt vo dr EPCAAL Jean-François-Collange zum erste Bresidänt vo dr UEPAL gweelt worde.,🔎
,,,Stroßburi,FALSE," Fir dr Raymond Matzen vu Stroßburi isch dr Rhiin e Glammere, wu d Alemanne zämmehebt.",🔎
,,,Üniwärsiteet vu Schtroossburi,FALSE,D’ Brigitte Muller (geborena Oudille) hàt hàlbtààgs àls Dokümantasàmmlera àn dr Üniwärsiteet vu Schtroossburi gschàfft.,🔎
,,,Robert-Schuman-Üniwärsiteet vu Schtroossburi,FALSE,Ànna 1990 hàt’r a Maischterpriafung vum Unternammaracht àn dr Robert-Schuman-Üniwärsiteet vu Schtroossburi bschtànda.,🔎
,,,Louis-Pasteur-Üniwärsiteet,FALSE,Dr Rottner hàt Hailkunscht àn dr Louis-Pasteur-Üniwärsiteet z’ Schtroossburi gschtudiart.,🔎
,,,Schdroosbeg,FALSE,"S Lääche chùnd 1588 an dr Hans Jakob Mosung von Schafftolsheim vù Schdroosbeg, 1640 an dr Johann Dietrich von Zillenhardt.",🔎
,,,Strassburg,FALSE,"Eine vo ihne, de Eberhard, vorher Probscht vo Strassburg, hät es Chloschter und e Chile baue loo.",🔎
,,,Universität Stroßburg,TRUE,"Aügscht 2014 z Stroßburi) isch e franzesische Dichter, Brofässer an dr Universität Stroßburg un e Ferderer vum elsässische Dialäkt gsii.",🔎
,,,Bibliothèque Nationale Universitaire de Strasbourg,FALSE,"B. im Rohme vun de Conversations à Strasbourg odr àn dr Bibliothèque Nationale Universitaire de Strasbourg), gehn iwwr un baséere uff Werike vun mehr un mindr bekànnti Autore un Dichtr, newwe Boris Vian, Henri Michaux, Louis Aragon, Victor Hugo, Mac Orlan Schriftstellr üss`m Elsass un Ditschland, wii de „Brüedr Matthis en cabaret“, André Weckmann (Hommage), Maxime Alexandre, Bert Brecht, Tucholsky, Yvan Goll, Jean-Paul de Dadelsen, Claude Vigée, René Schickelé, Franz Kafka, JMG Le Clézio, un aach Raymond Queneau, Jacques Prévert etc.)",🔎
,,,Uni Stroossburg,FALSE,"Ane 1926 isch dr Minder Lehrer am Gimnasium z Grenoble worde; er het Düütsch a dr Uni Stroossburg ggää, und ane 1933 isch er z Nancy am Gimnasium agstellt worde.",🔎
887,Hügel,Büèl,Hoger,TRUE,"Der ""Lindestock"" im Waldgebiet im Oschte vo der Stadt, uf Bode vo der Bürgergmeind, isch e künschtliche Hoger.",🔎
,,,Higel,TRUE,"Dodebi het sich deno rusgschtellt, dass de ‹Berg› e paar Fuess z klei gsi isch, un er wege dem nur no ne Higel gsi isch.",🔎
,,,"Högèr, Bûggele",FALSE,"È anderi Dütung chönnt d Kirchè sy, welli ebbèfalls uff enèm Bühl (Högèr, Bûggele) baut worrè isch un mit irem ummuèrtè Kirchhòf dè Ywooner als Bollwärch hèt diènè söllè.",🔎
,,,Büggel,TRUE,"S Mèrèbachdal volauft zwüschè sanftè Büggel vo dè Bõõdorfer Höchi ewäg bis zum untèrè Dorfrand, wo s Dal schmal wörd un i è Schlucht übbergòt.",🔎
,,,Höger,TRUE,"Am Änd vo de Gletscherziit isch d Mulde vo Wintertuur aber en Sumpf gsii, und di eerschte Bewohner händ a de Höger gwont, wo Wintertuur iifassed.",🔎
,,,Büggèli,TRUE,Dè Nüüchilcher Baanhof lyt usserdèm am Fuèss vum Bärgchillè-Büggèli.,🔎
,,,Högerchetti,FALSE,Im Weschtè vom Schlaatemer Dalkessel gränzt è Högerchetti s Schlaatemer Dalbeggi vom Wuètèdal ab.,🔎
888,UEFA Champions League,UEFA Champions League,UEFA-Champions League,FALSE,"Währed syre Zyt bim FC Bayern het är der UEFA-Pokal, acht mal di Dütschi Meischterschaft, sächs mal der Ligapokal, sächs mal der DFB-Pokal, einisch d UEFA-Champions League u einisch der Wältpokal gwunne.",🔎
,,,Europapokaal vu dr Landesmaischter,FALSE,"Mit em FC Züri isch er am Aafang un nomool am Änd vu syre Karriere bis in s Halbfinaal vum Europapokaal vu dr Landesmaischter chuu (1964, uusgschiide geg Real Madrid, un 1977, uusgschiide geg dr FC Liverpool).",🔎
,,,Champions League,FALSE,Er derf d Qualifikation zur Champions League bschtrite.,🔎
,,,Champions League bzw. em Europapokal vu dr Landesmaischter,FALSE,"mit mit acht Europapokalsiig, dodervu sächs in dr Champions League bzw. em Europapokal vu dr Landesmaischter, ain vu dr erfolgrychschte Verain vu Europa. Zwai",🔎
,,,Champions-League,FALSE,Champions-League-Spil absolviert.,🔎
889,Kommunismus,Kommunismus,kommunistischi Partei,FALSE,"D Kommunistischi Partei vo de Tschechoslowakei tschechisch: ""Komunistická strana Československa"" (KSČ oder ""KPČ"") isch e kommunistischi Partei in de Tschechoslowakei und Mitglied vo de Kommunistische Internationale ksi.",🔎
,,,kommunistisch,FALSE,1978 isch Afghanischtan kommunistisch worde.,🔎
,,,Kommünìscht,FALSE,"Ìn’ma Interview ìm Joohr 2006 hàt sa gsajt, àss ìhr Vàtter a ìwwerziigter Kommünìscht gsìì ìsch.",🔎
,,,kommunistische,FALSE,Jetz isch d Schtund vo de radikale Parteie cho: De kommunistische KPD uf de einte und vor allem de nationalsozialistischi NSDAP mit Wahlerfolge uf de andere Syte.,🔎
,,,kumminischtische,FALSE,"Aügüscht anne 44 sin z Colmer d sozialischtische un kumminischtische Mitgliider vum Stadtrat iigsperrt wore, aber aü bstimmti Mitgliider vum Rossé sinere Bartei.",🔎
,,,Kommuniste,FALSE,"Er hät au vor allem d Jude, aber au Zigüner, Kommuniste, Homosexuelli und anderi in Konzendrationslager bringe und döte lo.",🔎
,,,Kommunischde,FALSE,"Im zwanzigschde Johrhundert isch d Ideologii vom Imperialismus noch em Erschde Wältchrieg vo zwei gegesätzlige totalitäre bolitische Bewegige z Europa übernoh worde, de russische Kommunischde uf dr einte und de Faschischde im Königriich Italie und de Nazi z Dütschland uf dr andere Siite.",🔎
,,,Kommunischt,FALSE,"Är isch entloo wore un het in ere in ere Rächtsaawaltsfirma gschafft, wun ere zum erschte Mol Kamrad zuen eme Wysse wore isch, zum jidische Kommunischt Nat Bregman.",🔎
,,,Komunischte,FALSE,"Bevor d Komunischte uf em chinesische Festland d Gwalt a sich grisse hend, isch dr Chiang Kai-shek z China dr wichtigscht Politiker gsi.",🔎
,,,Kommunischmus,TRUE,"Ìn dr dogmààtischa Konschtituzioon ""Dei Filius"" vun Àwrìl 1870 hann d’ Konziilsvattera mehrera Ideea — Razionàlischmus, Ànàrkischmus, Kommunischmus, Soziàlìschmus, Liberàlischmus, Materialischmus, Modärnischmus, Nàtüràlischmus, Pantheischmus un Säkulàrischmus — àls Ìrrtummslehra verurtailt.",🔎
,,,kommünìschta,FALSE,Ànna 2007 ìsch d’ Pàrtäi ìn dr frànzeescha Kommünààlpolitik mìt äbb 10.000 gwählta Politiker (d’rvu äbb 800 Bìrgermaischter) presänt gsìì; ìn dara Zitt ìsch sa mìt 138.000 Mìtglììder d’ wìchtigschta kommünìschta Pàrtäi ìn Wäschtöiropà gsìì.,🔎
,,,kommunistischs,FALSE,"S het zum Ziil gha, in Dütschland e kommunistischs Süsteem iizrichde.",🔎
,,,kommunistischi,FALSE,"Di politischi Lag hät sich noch em Fall vom Stalinisimus im Allgemeine entspannt, in de 1980er-Johr hät s aber innepolitischi Unruhi gege di kommunistischi Herrschaft gee, wo vo dr Gwärkschaft «Solidarność» unter em Lech Wałęsa organisiert worde si.",🔎
,,,Kommunist,FALSE,"1952 het män en verdächdigt, Kommunist z si, und dorum het er us em Usland nüme zrugg in d USA dörfe.",🔎
,,,Kommunischte,FALSE,"D Nazis hei denn im Nachgang sofort d Kommunischte beschuldigt, hinter däm Brand z schto.",🔎
,,,kommuistischem,FALSE,"Aktuell (2018) gitts in erschter Linie die folgende Staate, wo der Begriff Diktatur uff se zuetrifft: China, Nordkorea, Vietnam und Kuba, alli mit kommuistischem Gsellschaftssystem, und in Europa muess me au Wissrussland drzue zelle.",🔎
890,Appenzellerland,Appezällerland,Appizälisch,FALSE,"1881 sind d Eltere i s Appizälisch züglet, wil im usserrodische Wald e Leererstell frei woorden isch.",🔎
,,,appizälischs,FALSE,"S mues i dëre Zyt gsi sy, wo de Vetsch au hät welen e sanggalisch-appizälischs Oorts- und Fluernamebuech uusschaffe.",🔎
,,,Apezällerland,TRUE,"Im Apezällerland het dr Handwärcher Johannes Merz ane 1827 es Gedichtsbuech usegee und drin betont, er heig sini Värs dank em Vorbild vom Hebel gschribe.",🔎
,,,Appezellerland,TRUE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Appezöllerland,TRUE,"Änn wo dä Humor öber s Appezöllerland usi bekannt gmacht hät, isch de Komiker Simon Enzler.",🔎
,,,Appizällerland,TRUE,"Di schwyzertüütsche Tialäkt vo dëm Ruum, wo de Moulton aalueget, händ die drei churze Vorderzungewokaal wie folgt entwicklet: Im Obertuurgi (Bezirk Aarbe und früenerige Bezirk Bischefzël), im (öschtliche) Fürschteland, im Appizällerland und im Toggeburg gilt s dreistuuffig Sischteem vom klassische Mittelhoochtüütsch hütt na: /fettər/, /wɛttər/, /wæʃpı/.",🔎
,,,Appezäll,FALSE,"Mit em Bitritt vo Solothurn und Friburg 1481, Basel und Schaffhuse 1501 und Appezäll 1513 het sech d Eidgenosseschaft uf di ""Drizäh Alten Ort"" oder ""die Drizähörtigi Eidgenosseschaft"" erwiteret.",🔎
,,,beidi Appezäll,FALSE,"Noch ihrer gwaltsamen Eroberig si Uri, Schwyz, Zug und Unterwalde zum Kanton Waldstätte, Glarus mit em Sarganserland zum Kanton Linth und beidi Appezäll mit Sangalle zum Kanton Säntis zsämmegfasst worde.",🔎
,,,Apizellische,FALSE,"nu im Apizellische, im Toggeborg und im Werdebergische bruucht wore, und zwoor under Chind und junge Mane, wo sich guet gchennt hend.",🔎
,,,Appezällische,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
891,Liste der griechischsprachigen Geschichtsschreiber der Antike,Liste vo de griechischsproochige Gschichtsschriiber in dr Antike,antike Historiker,FALSE,""">396 v. d. Z.) isch e Athener Strateeg und e groosse antike Historiker gsi.",🔎
,,,antike griechische Gschichtsschriiber,FALSE,"Dr Herodot und dr Thukydides häi dr Maassstaab vorgee, wo sich vili vo de spöötere antike griechische Gschichtsschriiber dra orientiert häi.",🔎
,,,griechische Gschichtschriiber,FALSE,"Chr., isch ä griechische Gschichtschriiber, Geograf und Philosoph gsi.",🔎
,,,antike griechische Historiker,FALSE,"Die äinzigi zämmenhängendi Daarstellig vo dr Schlacht vo Marathon stammt vom antike griechische Historiker Herodot (VI 94-117), wo öbbe sächzig Joor noch de Eräigniss gschriibe het – zun ere Zit, wo d Schlacht vo Marathon scho immer wider umdütet und nöi bewärtet worde isch.",🔎
,,,Gschicht,FALSE,"Dr Xenofon (; * zwüsche 430 und 425 v. d. Z. z Athen; † noch 355 v. d. Z. z Korinth) isch e antike griechische Politiker, Fäldheer und Schriftsteller in de Beriich vo dr Gschicht, Ökonomii und Filosofii gsi.",🔎
,,,Gschichtsschriiber,FALSE,"Dr Herodot vo Halikarnassos () isch ä altgriechische Gschichtsschriiber, Geograf und Ethnolog gsi.",🔎
892,Geographische Koordinaten,Geografischi Koordinate,Koordinate,FALSE,"„Längi“) abkürzt, beschriibt eini vo de beide Koordinate vomene Ort uf dr Erdoberflächi, und zwar siini Position öschtlich oder weschtlich vonere ""definierte"" (künschtlich feschtgleite) Nord-Süd-Linie, vom Nullmeridian.",🔎
,,,Laag,FALSE,Bsunders hervorzhebbè sin dõdeby diè vorteilhaft Laag vo dè Oschtsee innerhalb vo dè Wält un diè Mobilität innerhalb vom Oschtseeraum.,🔎
893,Schliengen,Schlienge,Schlièngè,TRUE,"Im Uusbau vom Netz folget d Abschnitt bis Karlsruè 1843, Offèbürg 1844, Fryburg im Briisgau 1845, Schlièngè 1847, Efringè-Kirchè 1848 un Haltingè 1851.",🔎
,,,Obereggene,FALSE,"Ab 1970 het er z Sitzechilch gwoont, mittlerwyyli woont er z Obereggene.",🔎
,,,Nidereggene,FALSE,Ab 1956 het er z Nidereggene im Markgräflerland unterrichtet un vu 1964 bis zue sym Dod 1982 z Löörech-Stette an dr Neumattschuel.,🔎
894,Immerwährender Reichstag,Dr Immerwährend Riichsdag,Riichsdag,FALSE,"Am Riichsdag z Worms im Johr 1495 het dr Kaiser Maximilian I., wo Gäld bruucht het für siini Chrieg gege Frankriich und gege s Osmanische Riich, broklamiert, ass jedi Person, wo elter as 15 siig und es Vermöge vo meh as 500 Gulde haig, jedes Johr ä halbe Gulde Schdüür müess zahle und bi Vermoge vo meh as 1000 Gulde ä ganze Gulde.",🔎
,,,immerwäärende Riichsdaag,FALSE,"Im Westfälische Friide vo 1648 isch s Elsass an Frankriich gfalle, wääred die linggsrhiinische freie Riichsstedt witer iiri Verdräter zum immerwäärende Riichsdaag uf Räägeschburg gschiggt häi.",🔎
,,,Immerwährende Riichsdag,FALSE,"E letzte grosse Erfolg het d Regierig uf em Fäld vo dr Ussebolitik chönne verbueche: Uf dr letzte Sitzig vom Immerwährende Riichsdag z Rägensburg hätte d Riichsfürste, wo uf em lingge Rhiiufer Territorie gha hai wo denn an Frankriich gfalle si, mit säkularisierte geistlige Territorie vom Riich sötte kompensiert wärde, so wie s im Friide vo Lunéville veriibart gsi isch.",🔎
895,Leo der Große,Leo dr Groß,Leo,FALSE,Mit dere monumäntale Bildergalerie het dr Papscht Leo im 5.,🔎
,,,Leo em grooße,TRUE,"Dr Paapscht Sergius het di chilchli Liturgy uusgstaltet: Dr Gsang vum Agnus Dei isch vu ihm in d Mässliturgy ufgnuuwoore, Di reemische Chilche het er ryych uusschmicke loo un anne 688 het er d Reliquie vum Leo em grooße in s Inner vu dr Petersbasilika iberfiere loo.",🔎
,,,Leo dr Grooss,TRUE,"Aber nume zwäi Joor spööter isch s uf em vierte ökumenische Konzil z Chalcedon zur Spaltig cho: dr Babst Leo dr Grooss het die monofüsitischi Leer verworfe, und d Meerhäit vom Konzil und dr Kaiser Markian häi sich dere Posizioon aagschlosse.",🔎
896,Gupta-Reich,S Riich vo de Gupta,Gupta,FALSE,vu dr Gupta wider zue me Großrych z Nordindien zämegfiert wore sin.,🔎
,,,Riich vo de Gupta,TRUE,"Dr Begriff Gupta-Tämpel bezäichnet e Grubbe vo öbbe drissig nordindische Tämpelbaute us Stäi, wo in dr Zit vo öbbe 400 bis 600 n. d. Z. entstande si – zur Blüetezit vom Riich vo de Gupta.",🔎
,,,Inder,FALSE,"So um d Jaartusigwändi händ jetz d Ussländergruppe vo de Tüütsche, de Franzoose und de Inder bi wytem am mäischte zuegnaa.",🔎
,,,Gupta-Riich,FALSE,d. Z. Kaiser vom Gupta-Riich gsi und wird im Allgemäine as dr Gründer vo dr Gupta Dünastii aagluegt.,🔎
,,,Guptarych,FALSE,Johrhundert zur Zyt vum Guptarych gläbt ghaa het.,🔎
897,Winnenden,Wẽnnede,Wennada,TRUE,Sei nuia Arbeitsschdell isch d Bodawaldschual vo dr Paulinapfleag Wennada.,🔎
,,,Wenneda,TRUE,"An d Sdadd grenzed ã (emm Uhrzaegor nåch): Obbaweilor, Sulzbach, Aoawald, Weissach emm Dal, Allmerschbach, Wenneda, Leidebach, Burgsdedda, Kirchbärg an dor Murr ond Aschbach (älle Rems-Murr-Graes).",🔎
898,Archimedisches Prinzip,S archimedische Brinzip,Archimedische Brinzip,TRUE,Dr Legände nooch het dr Archimedes s Archimedische Brinzip bim Baade entdeckt.,🔎
,,,Prinzip vu Archimedes,FALSE,"Nooch em Prinzip vu Archimedes erfahrt ä Körper in de Umgäbig vu ere Flüssigkait gnau so vil Uftribschraft, wie die vu sinem Volumen verdrängt Flüssigkait an Gwichtschraft usüebe dät.",🔎
,,,archimedische Prinzip,TRUE,"Körper in ere Flüssigkait, wo ä gringeri Dichti wie sälli hän, stige entsprechend dem archimedische Prinzip nooch obe (Uftriib), bis si irgendwenn ä Glichgwichtszuestand erraiche (schwimme).",🔎
,,,archimedische Brinzip,TRUE,D Ufdriibschraft entspricht noch em archimedische Brinzip dr Gwichtschraft vo dr verdrängte Flüssikäit.,🔎
,,,statischem Ufdriib,FALSE,"Technisch underschäidet mä zwüschen ""Luftfaarzüüg, wo liichter as Luft si"", und wo sich mit Hilf vo statischem Ufdriib in dr Luft halte, und ""Luftfaarzüüg, wo schweerer as Luft si"", wo mit Hilf vo dünamischem Ufdriib fliege.",🔎
899,SPD Baden-Württemberg,SPD Bade-Wirttebärg,SPD,FALSE,"Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).",🔎
,,,Landesvorsitzende vu dr SPD,FALSE,Vu 2009 bis 2016 isch er Landesvorsitzende vu dr SPD z Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
900,Donaueschinger Musiktage,Donaueschinger Musikdäg,Donaueschinger Musikdäg fir zytgnessischi Tonchunscht,FALSE,"Unter em erschte Schefdirigänt Hans Rosbaud isch scho anne 1950 mit em erschte Uftritt bi dr ""Donaueschinger Musikdäg fir zytgnessischi Tonchunscht"" dr Grundstei gleit wore fir di hitig Usrichtig vum Orcheschter.",🔎
,,,Donaueschingõr Musigdääg,TRUE,"vo Fürschtèbärg diè Donaueschingõr Musigdääg etablyrt, welli sich zum wichtigschtè Forum für zitgnössischi Musig entwicklè hèt könnè.",🔎
,,,Eschinger Musikdääg,FALSE,"Nääbe Yyspiilige un Uffierige vu dr Musik vum Barock, wun em dr Name gee het, stehen au all Ritt Wäärch us dr Klassik un Romantik uf em Brogramm un s git au „Uusfliig“ in di Nei Musik (zem Byschpel uf dr. Eschinger Musikdääg 2006).",🔎
,,,Donaueschinger Musigdääg,TRUE,Als Eigètüümer vo eini vo dè grööschtè privatè Kunschtsammligè z Europa sowiè als Gründer un Patron vo dè Donaueschinger Musigdääg un dè Donaueschinger Rittdurnyr hèn si sich ebbèso èn Namè gmacht.,🔎
,,,Donaueschinger Musigtag,TRUE,De Rieple het sich stark fer avantgardistischi Musig interessiert und isch noch em Krieg Mitbegründer vo de Donaueschinger Musigtag gsi.,🔎
901,Direkte Demokratie,Die diräkti Demokratii,diräkteri Demokratii,TRUE,"Bis zum Sonderbundschrieg hai die Liberale gegen Katholisch-Konservativi kämpft und «Altliberali», Ahänger vo der repräsentative Demokratii mit Zensuswahlrecht, gege «Demokrate», won e diräkteri Demokratii mit allgemeinem, gliichem Wahlrächt befürwortet hai.",🔎
,,,Direkti Demokratii,TRUE,"Hüt werded zur Bezeichnig vo dem aber meischt d Begriff Radikaledemokratii, Direkti Demokratii und Basisdemokratii gnutzt, wo nöd ganz synonym si.",🔎
,,,diräkte Demokratii,TRUE,"In dr Representative Demokratii isch s nit s Volk sälber, wo die politische Sachentscheidige drifft, wie s in dr diräkte Demokratii dr Fall isch, sondern gweelti Volksverdrätter mache das, ohni dass s Volk diräkt cha iigriffe.",🔎
,,,direkti Demokratii,TRUE,"D Schwiz isch e Schtaat, wo als e föderalistisch organisierti direkti Demokratii funkzioniert.",🔎
,,,Diräkti Demokratii,TRUE,"In der Schwiiz het sich us dene Gnosseschafte in de Gmeinde die Diräkti Demokratii entwigglet, wo s politische Läbe vo dr modärne Schwiiz immer no stark prägt.",🔎
,,,diräktdemokratische,FALSE,"Dr vierte Ditel isch mit «Volk und Stände» überschriibe und reglet in de Ardikel 136–142 die bolitische Rächt vom Volk und vo de Kantön, bsundrigs die diräktdemokratische Volksrächt (Initiative und Referendum).",🔎
,,,tiräkte Demokraty,TRUE,"Trotzdëm isch de Winteler nöd öppen en Aahänger vo de tiräkte Demokraty gsy, wo sich syt em Sturz vom «Sischteem Äscher» im Kanton Züri 1869 naadisnaa i de gsamte Schwyz duregsetzt hät; näi, er hät di represäntatiiv Demokraty besser gfunde, wil di feschte Stützene von ere Republik nöd de Pööbel, sunder s sachkundig Urtäil und di sittlich Taat segid – esoo hät er ämel 1917 gmäint.",🔎
,,,diräkti Demokratii,TRUE,"Johrhundert het afo Form aneh, wil en anderi Ussepolitik dr Staatebund vermuetlech verrisse hätt, und wo vom Wiener Kongräss 1815 international anerchennt worden isch, und die «diräkti Demokratii», wo sich i deil Piet vo dr Alte Eidgnosseschaft scho entwicklet het und wo as Eerb vo der Französische Revolution und der Helvetik im spoote 19.",🔎
902,Literaturwissenschaft,Litratuurwüsseschaft,Literaturwüsseschaft,TRUE,De Roman isch vilfach übersetzt worde und wird hüüfig i Undersuechige vo de Literaturwüsseschaft und im Schuelunderricht behandlet.,🔎
,,,Litraturwüsseschaft,TRUE,"Filologii ( ""philología"", lat. ""philologia"", wörtlig „Liebi zur Sprooch“) isch die zämmefassendi Bezäichnig für d Sproochwüsseschaft und d Litraturwüsseschaft von ere Sprooch oder eme Sproochzwiig.",🔎
,,,Literaturwisseschaft,TRUE,Noch em Studium vu dr Literaturwisseschaft un Kulturwisseschaft z Hildesheim un z Leipzig het dr Hischmann 2008 un 2009 as Reschyassischtänt am Theater z Haidelberch un am Theater Fryburg gschafft.,🔎
,,,Lidderadurdeorediger,FALSE,Lidderadurdeorediger schdudiere d liderararische Aawendig vure na Schproch.,🔎
,,,Literatuurwüsseschafter,TRUE,"Jäner 2009 am glychen Oort), isch en Schwyzer Spraach- und Literatuurwüsseschafter gsy, wo hauptsächli as Profässer für Nordischtik (Skandinawischtik) a den Uniwërsitëëte Züri und Basel gleert hät.",🔎
,,,Literatuurwüsseschaftler,FALSE,Auguscht 2017) isch e dütsche Literatuurwüsseschaftler gsii.,🔎
,,,Litraturwüsseschaftler,FALSE,Mai 2021 isch en ungarisch-schwizerische Litraturwüsseschaftler gsi.,🔎
,,,literatuurwüsseschaftligi,FALSE,"Die literatuurwüsseschaftligi Forschigsdisziplin, wo sich mit em Libretto as ere literaarische Gattig beschäftigt, häisst Librettologii.",🔎
,,,Literaturforscher,FALSE,Uf synere Internet-Website het dr Literaturforscher es Lexikon mit Churzbiografye vo Schwiizer Schriftsteller gmacht.,🔎
,,,Literaturwüsseschaftler,FALSE,Mai 1934 z Zolike im Kanton Züri) isch en Schwiizer Schriftsteller und Literaturwüsseschaftler.,🔎
,,,Literatuurwüsseschaft,TRUE,"Nach der Uni Züri hett en gëërn d Uniwërsitëët Fryburg im Brysgau zu-n-enen gholt; dasmaal hät de Henzen Näi gsäit, wil er si bis doo nu i de Spraachwüsseschaft umtaa heg und d Literatuurwüsseschaft i synere Forschig na vil z churz choo seg.",🔎
903,Wandmalerei,Wandmoolerei,Wandmoolereie,FALSE,"1826 isch er zämme mit em Josef Berckmüller uf Italie gange , wo er sich für d Baute und d Wandmoolereie z Pompeii intressiert het, aber au für d Rönessans-Baläst z Rom.",🔎
,,,Wandbilder,FALSE,"Wäge de Wandbilder, wo me bim Abbräche vo de Chile im 1937i gfunde hät, isch dä Deil vo dr Chile blybe stoo.",🔎
,,,Wandmòlereiè,FALSE,"D Themè vo dè Wandmòlereiè sin vo allem d Städt un Regionè, wo s Bahnnetz vo dè Gsellschaft ""PLM"" früèner mit Paris vobundè hèt - zu sellènè ghört au d Tendabaan.",🔎
,,,Wandmolereie,FALSE,"Drüber stoht d Kapälle mit de schöne Wandmolereie, wo freigleit worde si und wo die eltiste Wärk drvo us em 13.",🔎
,,,Wandbild,FALSE,Über em Südportal isch sit 1922 dr Häiligi Martin im ene Wandbild vom Hans Rohner abbildet.,🔎
,,,Wandmoolereije,FALSE,Zu de Spezialgebiet vom Riggebach het die spootgotischi Kunst vom Wallis ghöört und d Wandmoolereije vo Baasel und dr Umgääbig.,🔎
904,Drehbuchautor,Dräibuechautor,Draibuechautor,TRUE,"März 1960 z Alstätte) isch en Schwizer Filmemacher, Regisseur und Draibuechautor.",🔎
,,,Draibüachschriwera,FALSE,"März 1961 z’ Barcelona) ìsch a kàtàlànischa Schrìftschtällera, Draibüachschriwera un Schurnàlìscht.",🔎
,,,Draibuechautori,TRUE,"Februar 1971 z İskenderun, Dirkei) isch e Schwyzer Filmreschiseeri, Draibuechautori un Kolumnischti.",🔎
,,,Dreibuechoutor,TRUE,"Däzembr 1966 z’Saane im Bärner Oberland) isch e Schwiizer Schriftstäuä, Dreibuechoutor u Schurni.",🔎
,,,Draaibuechautori,TRUE,Augschte 1970 z Suhr AG) isch e italienisch-schwyzerischi Draaibuechautori un Reschiseeri.,🔎
,,,Draaibuechautoori,TRUE,Novämber 1972 z Inderlache) isch e Schwyzer Filmreschiseeri un Draaibuechautoori.,🔎
,,,Draaibuechaurtori,TRUE,Dezämber 1959 z Frankfurt am Main) isch e dytschi Schauspiileri un Draaibuechaurtori.,🔎
,,,Draibuechautoori,TRUE,"D Claire Burger (* 1978 z Fuerboch, Lothringe) isch e franzesischi Filmreschiseeri, Filmeditoori un Draibuechautoori.",🔎
,,,Drehbuechautor,TRUE,"Februar 1992 z'London) isch e britische Schouspieler, Synchronsprecher u Drehbuechautor.",🔎
905,September,Herbstmonet / Septämber,Septämbr,FALSE,"Septämbr 1831 aagfüert, dorum hei si ym «Gäneral Buser» gseit.",🔎
,,,Semptämber,FALSE,"Doch won er dänn im Semptämber Pole attackiert hät, händ sich die Allierte doch entschiide yzgryffe.",🔎
,,,Septämber,FALSE,De Dezämber fangt mit em sälbe Wuchdag a wie de Septämber.,🔎
906,Clown,Gloon,Clowns,FALSE,En Gedanka siht-se scho ihre Onkel als Clowns ond ihre Tanda als fauchende Großkatza.,🔎
,,,Glöön,FALSE,"Vilmol het s zum Vergnüege vo de Zueschauer au Stelzelöifer, Rollbrättfaarer, Glöön und Sackgumper drbii.",🔎
907,Samische Sprachen,Samischi Sproche,Saamischi Schprôch,TRUE,D' Saamischi Schprôch ghört zue de Finno-Ugrischi Schprôche un isch mitem Finnisch verwandt.,🔎
,,,samische Sproche,TRUE,Di skoltsamisch Sproch isch e Sproch us dr eschtlige Gruppe vu dr samische Sproche un ghert zue dr finno-ugrische Hauptgruppe vu dr uralische Sprochfamilie.,🔎
908,Schweizerischer Zofingerverein,Schwizer Zofigerverein,Schwizerische Zofingerveräin,FALSE,In sinere Studiezit isch er Mitgliid vom Schwizerische Zofingerveräin worde.,🔎
,,,Zofingerverein,FALSE,Är isch bim Zofingerverein gsii und anne 1840 dem sin Zäntralpresidänt.,🔎
,,,Schwiizer Zofingerverein,TRUE,In sinem Schtudium vun de Rechzswisseschafte isch er in dr Schwiizer Zofingerverein iitrette un het als iberzigter Antikommunischt gulte.,🔎
,,,Zofingia,FALSE,Ane 1819 isch i dr Stadt di schwiizerischi Studänteverbindig Zofingia gründet worde.,🔎
,,,Schwizerische Zofingerverein,FALSE,1841 hai z Luzärn noch ere Verfassigsrevision die Konservative d Macht übernoh und im gliiche Johr hai katholischi Studänte dr katholisch-konservativi Schwizerisch Studänteverein gründet as Gegegwicht zum radikale Schwizerische Zofingerverein.,🔎
,,,Schwiizerische Zofingerverein,FALSE,Spöter isch er Mitglied vom Schwiizerische Zofingerverein worde.,🔎
909,Quelle,Quèllè,Hauptkwelle,FALSE,"D Hauptkwelle isch under em Paradiesgletscher, und der Bärgspitz obedra heisst ""Rhykwellhorn"".",🔎
,,,Quäle,TRUE,"Im stotzigen und füechte Oschthang vom Ütlibèèrg, wo für Fuessgänger gföörli chan sy, ligged ganz vil Quäle und Bäch i de vile Tobel zwüschet de Bèèrgvoorsprüng, wo en Name mit der Ändig ""-egg"" händ, so wie d ""Bernegg,"" d ""Manegg"" oder d ""Rossweidliegg"".",🔎
,,,Wàsserkwalla,FALSE,’S ìsch noh dr Wàsserkwalla-n-ìm nàmensgliicha-n-Ort (hìtt Fontaine-de-Vaucluse) gnännt worra.,🔎
,,,Quellgebiet,FALSE,"Ds Dorf Arosa sälber liid am oberen Endi vam Tschelfigg, das ischt s Tal var Plessur, wa z Arosa ds Quellgebiet hed und va dert bis uf Chur und in Rhy apper fliesst.",🔎
,,,Quellè,TRUE,"Dr georgischi Name isch Tbili-si (uf dütsch warms Wasser), heissi Quellè sind dr Aalass für d Gründig vo Tiflis im 6.",🔎
,,,Charschtkwelle,FALSE,Es isch e Charschtkwelle.,🔎
,,,Kwellen,FALSE,"Vo dr rächte Syte chunt wyter unde dr ""Raschitschbach"" drzue, wo sini Kwellen uf dr Alp ""Duranna"" het und dur s Schindeltobel drdür aberünnt.",🔎
,,,Kwele,TRUE,"D ""Ryss"" (wie me im Kanton Üüri seid) foht bi-n es baar Kwele im Gebiet vom Gottert, vom Oberalppass und vom Furkapass uf öppe 2'431 Meter überm Meer a.",🔎
,,,Quällbächle,FALSE,"Uff èm Bärg weschtlich vo Fuulèfürscht liged d Quällbächle vom Fuulèfürschter ""Aubach"", im längschtè Quällascht vo dè Mettma, Fuulèfürscht lyt öppè 1 km nordöschtlich vom un 90 m höcher wiè s obbere Mettmadal, diè glych Höhedischtanz gildet au für dè Schluuchsee.",🔎
,,,Quell,TRUE,"Vu dr Quell vum längschte Quellfluss, dr Bregquell bi Furtwange im Schwarzwald ischer no e weng länger, nämli 2888,7 Kilometer.",🔎
,,,Quäll,TRUE,"Bannholz lyt im Südschwarzwald i dè Region Hochrhy, 6,2 km weschtlich vo Wyylè un obberhalb vom Quällgebièt vom Haselbach.",🔎
,,,Quällè,TRUE,"S Quällgebièt stellt è hydrologischi Bsunderheit dar: D Aitrach hèt kei eigni Quällè, si entschtammt enèrè Flussbifurkation un enèrè è bitzeli süèdlich glegnè Pseudobifurkation.",🔎
,,,Kwelle,TRUE,"Bärn chunt zum erschte Mau inere historische Kwelle vor im Jahr 1208, wo vom ""Burcardus de Berne"" d Red isch.",🔎
,,,Quälle,TRUE,"Noch de Kälte ihrem Glaube hät sich d Göttin vo de Quälle, de Heilkunscht und de Gsundheit in de sumpfige Ärde vo de Kochsalztherme vo Säckinge zeigt (seik = in Dropfe fließe; Sequana = Dochter vo de Quälle).",🔎
910,Ragnarök,Ragnarök,Götterdämmerig,FALSE,"Und zwor weret i de Edda, bim Beschriib vo de Götterdämmerig di Verwandte vom Füürriis Surtr ""Muspellz synir"" („Söö vom Muspell“) gnennt und di füürigi Flammehaimet vom Surtr, wo im Süüde litt, haisst ""Muspellsheimr"".",🔎
,,,Weltuntergang,FALSE,Doch erst am Tag vom Weltuntergang fresst er si uf.,🔎
911,Julianischer Kalender,Julianischer Kalender,Julianischen Kaländerreform,FALSE,Obwohl dä Monät nach dä Julianischen Kaländerreform 46 v. Chr.,🔎
,,,Julianische Jahre,FALSE,"Oktober 1582 in Julianische Jahre, aber nach em 4.",🔎
,,,Julianisch Kalender,TRUE,Under ihm isch dr uf ihn daift Julianisch Kalender igfüehrt worde.,🔎
,,,Julianische Kaländer,TRUE,"Januar, also am 'Alte Sylväster' statt (lueg dodezue under: Julianische Kaländer).",🔎
,,,juliaanische,FALSE,Dr Moonet Februar het im juliaanische und im gregoriaanische Kaländer nume 28 Dääg und in Schaltjoor 29.,🔎
,,,julianische Kaländer,TRUE,"Er modifiziert d Schaltregel vum julianische Kaländer, wo ufs Edikt vo Kanopus fer dr ägyptisch Kalender zruckgoht.",🔎
,,,Kalenderreform,FALSE,Dr Julius Caesar het fer si Kalenderreform 46 v. Chr.,🔎
,,,alte,FALSE,"Dr Pentameter (vo griechisch ""pente""–fümf + ""metron""—Mass) isch es Värsmass, wo sitdäm s vo de alte Grieche erfunde worden isch, immer widr vo de Dichder an ihri Bedürfnis und ihri Schbrooch aabasst worden isch.",🔎
,,,Julianische Kalender,TRUE,"So isch es im Julianische Kalender igfüehrt worre, wo dr Februar 29 statt 28 Däg het.",🔎
,,,julianische,FALSE,"Die christlich Zittrechnig het usserdem d'Bsunderheit, dass si in dr Regle fers Schaltjohr vum julianische uf dr gregorianisch Kalender gwexlet isch.",🔎
,,,Julianisch,FALSE,"E Fählinterpretation, wo ebefalls witt verbreitet isch, isch d'Meinig, dass dr Julianisch oder dr Gregorianisch Kalender ebbis mit unserer Zittrechnig, im besundere mit dr Zellig vu dr Johr, z due häb.",🔎
,,,jul,FALSE,Jänner (jul) / 8.,🔎
,,,julianische Kalènder,TRUE,"Dè julianische Kalènder, wo 45 v. Chr.",🔎
,,,julianische Kalender,TRUE,"Nebed em julianische Kalender und em ihn ablösende und hüt für di meischte Mensche alltäglichi gregorianisch Kalender sind au no einigi anderi Sunnekalender in Gebruuch, wo ein (Kalender-)Monet als en beschtimmte Teil vom Sunnejahr mit ere feschtgleite Aazahl vo Tääg definiert wird, biischpiilswiise dr griechisch-orthodoxi Kalender, dr koptisch Kalender, dr zoroastrisch Kalender, dr iranisch Kalender, dr Malayalam-Kalender wie au verschiedeni südasiatischi Kalender.",🔎
,,,julianischi,FALSE,"Us dem Grund sind genau dem Monet damals überzähligi Schalttage aaghängt worde, en Bruuch, wo sich dur di julianischi und gregorianischi Kalenderreform dure erhalte hät.",🔎
,,,Julianisch Kaländer,TRUE,"Dr Bacon het glaubt, ass d Himmelskörper Iifluss uf s Schicksal und dr Geist vom Mensch haige und er het au dr Julianisch Kaländer kritisiert, wo denn no bruucht worden isch.",🔎
,,,julianisch,FALSE,"Wil dr Äthiopisch Kaländer so wie dr julianisch, im Underschiid zum gregorianische, käini Usnaame vom Vier-Jooreszüklus vo de Schaltjoor kennt, si die christlige Fiirdig zu denen in de westlige Chille zitversetzt.",🔎
912,Bistum Konstanz,Bischtum Konschtanz,Konschtanzer Bischof,FALSE,"Wu dä d Stiftig bstetigt ghaa het un mit Hilf vum Konschtanzer Bischof anne 1205 e Verglych gschlosse woren isch, hän di verdribene Chorherren in s Chloschter chenne retuur chuu.",🔎
,,,Bischtum Choschtez,TRUE,"Im Mittelalter isch s Groossmöischter-Stift überhaupt im Bischtum Choschtez, was d Chilemusig aagaat, z vorderscht gsy.",🔎
,,,Konschtanz,FALSE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Bischof z Konstanz,FALSE,"Die Zwingli hät em Bischof z Konstanz usse gschribe, me well iin doch usem Zölibaat entlaa, was natürlii nöd so eifach ggangen ischt.",🔎
,,,Bischof vo Konschdanz,FALSE,Der Landesherr isch i däm Gebiet dr Bischof vo Konschdanz gsi.,🔎
,,,Konstanzer,FALSE,Augste 1667 vom Konstanzer Weihbischof Georg Sigismund Müller gweiht worde.,🔎
,,,Bischof vo Chostez,FALSE,"Aarbe het zum Territorium vom Bischof vo Chostez ""(Constantiense territorium)"" ghört.",🔎
,,,Konstanzer Bischof,FALSE,"Vu däre bolitische Stellig här chunnt au, dass er dr Wormser Bischof fir d Yyweiig vu dr Burgkapäll chuu losst statt em Konstanzer Bischof, wu fie dr Kapäll vum Biet här aigetli zueständig gsii wär, wel dr Wormser Bischof au ne Fynd vum Chaiser gsii isch.",🔎
,,,Konschtanzer,FALSE,"Bin ere regionale Uuszellig het sich uusegstellt, ass es bi dr Konschtanzer uf Platz 3 un z Mosbach sogar uf dr erscht Platz chuu isch.",🔎
,,,Bischof vo Konstanz,FALSE,En Abt Markus hät im Johr 1540 d Laitig vom Chloster em Bischof vo Konstanz übergee.,🔎
,,,Firschtbischof vu Konschtanz,FALSE,"No dr Eroberig vum Aargau dur d Eidgnosse anne 1415 isch d Schwarzwasserstelz iber d Herre ""vo Tenge"" an dr Firschtbischof vu Konschtanz chuu.",🔎
,,,Bischof vo Choschdez,FALSE,Im Middelalter hed der Bann vo Riete zerscht em Chloschter Riichenau ghört und schpöter em Bischof vo Choschdez.,🔎
,,,Choschtez,FALSE,"Drum häd är mit de Bischöf vo Sitte und Choschtez Kontakt ufgnaa und si uufgforderet, d Chile söll die Sache, wo si bis jetz anderne überlaa heb, sälber ad Hand nää und esoo verbessere, wies i de Bible stöch.",🔎
,,,Bischtum Konschdanz,TRUE,S Bischtum Konschdanz isch im 15.,🔎
,,,Bischtum Konstanz,TRUE,"1803 sin d Orte zuem Bischtum Konstanz kumme, bevor des Bischtum 1821/27 Teil vum neij grindete Erzbischtum Friburg worre isch.",🔎
,,,Bischof vo Konschtanz,FALSE,Dr Bischof vo Konschtanz hät de Chilebann dänn au über d Urner und Unterwaldner verhängt.,🔎
,,,Bischof vu Konschtanz,FALSE,Novämber 1110) isch ab 1084 Bischof vu Konschtanz gsi.,🔎
913,Pauperismus,Pauperismus,Vereeländig,FALSE,"Joorhundert usgsee het, wie wenn dr Kapitalismus zwangslöifig zur Vereeländig vo de Masse müess füere, wil in dr kapitalistische Brodukzionswiis de Loonarbäiter nume e Loon zaalt wurd, so dass iiri Arbetschraft erhalte bliibi, häi d Arbäiter sich in Gwärkschafte und Arbäiterbardeie organisiert und die ökonomische Elite im ene lange Kampf, wo vili Opfer gforderet het, zwunge, si an de Gwünn, wo d Fortschritt in dr Brodukzioon mit sich brocht häi, z bedäilige.",🔎
,,,Vereländig,FALSE,Die allgemeini Vereländig füehrt in dr Mitti vom 19.,🔎
914,Räter,Räter,räätische Land,FALSE,"I dere schööne Bildergschicht gseht men e Zytreis vo zwee Bündner i säbi alti Zyt zrugg, wo s räätische Land zum röömische Rych choo isch.",🔎
,,,Rhäter,TRUE,hot de Kaiser Auguschtus d Unterwerfung vu de Kelte und Rhäter bfohle.,🔎
,,,rätischs,FALSE,"D Venoschte sind, wie me dänkt, es rätischs Volch gsi, wo im römische Riich langsam romanisiert worden isch.",🔎
,,,Rääter,TRUE,"Vo döört uus isch vorhäär s Chärnland vom Röömische Rych uf dr iteliänische Halbinsle mängisch vo de Kelte, de Rääter un de Germaanen agriffe worde.",🔎
,,,rätische,FALSE,"Noch dr Velkerwanderig hän si vor allem ihri Sidligs- un Herrschaftsbiete, d ""Alemannia"", vor allem im hitige Sidweschtdytschland, im Elsass, im öschterrichischa Vorarlberg, im Förschtatum Liachtaschtaa un in dr Schwyz gha, wu si vilmol zämme mit galloremische un rätische Bevelkerigsgruppe gläbt hän.",🔎
915,Interlaken,Inderlache,Interlake,TRUE,"A sym Süd-Weschtändi, ygbettet zwüsche Thuner- u Brienzersee, ligt ds Bödeli mit de Gmeinde Interlake, Matte u Unterseen.",🔎
,,,Interlache,TRUE,"Dür Ablagerige vo Gschiebe vo de verschiedeni Bergbäche het sech ungefähr ir Mitti vom See e Äbeni, ds ""Bödeli"", wo hütt d'Gmeinde Interlache, Matte u Untersee druf lige, biudet.",🔎
,,,Inderlachen,TRUE,"Ds Bärner Oberland ischt es wichtigs turistisches Gebiet vor Schwiiz mit en huffen bekannten Ferienorten wie Gstaad, Adelbode, Chanderstäg, Beatebärg, Inderlachen, Grindelwald oder Wenge.",🔎
,,,Inderlacher,FALSE,"Noch ere Schriftsetzerleer (bis 1948) bi dr Inderlacher Buech un Chunschtdruckerei Otto Schlaefli (hite Verlag Schlaefli & Maurer AG) un eme Stuudium an dr Chunschtgwäärbschuel Züri (1949–1951) bim Alfred Willimann un em Walter Käch (Diploomaarbet: ""Die europäische Schriftentwicklung vom Griechischen Lapidar-Alphabet bis zu Renaissance-Schriften"") het dr Frutiger zeerscht as Graafiker z Züri gschafft.",🔎
916,Kloster,Chloschter,Chloschder,TRUE,"Am Ort, wo hüt d Kathedrale stoht, het s zerschd ä Chloschder gha.",🔎
,,,Klosterkiirche,FALSE,"D Barfüesserkiirche (früener au ""Franziskanerkiirche"") stoot in dr Schwizer Stadt Basel und isch en ehemooligi Klosterkiirche.",🔎
,,,Chlööster,FALSE,"Au het s scho in de Chlööster, wo noch dr Reformazioon vo 1529 ufghoobe worde si, äigeni Gäärde gee, und Herbarie, wo z Basel aagläit worde si.",🔎
,,,Kloschdr,TRUE,"En 1790, en dr Franzesische Revolutioo send d Kloschdr aufglesd worra ond se hod de Leid, mo do en d Bredoullie komma send, gholfa.",🔎
,,,gleschterlig,FALSE,"S Altalemannisch wird ab 700 guet fassbar, wel ab dert s gleschterlig altalemannisch Urkundematrial iisetzt.",🔎
,,,Chlöschter,FALSE,"Wäge sine vile Chilene un Chlöschter un sinere Bedütig für di orthodoxe Christe seit me Kiew sit em Mittelalter au ""Jerusalem vom Norde"" (hüt hört ma hüfig ""Jerusalem vom Oste"").",🔎
,,,Chlööschter,FALSE,"Der Aargouischi Chloschterstryt 1841 bis 1843, wo dr Kanton am Afang alli Chlööschter ufghobe und denn aber d Frouechlööschter (so wie öppe s Chloschter Fahr) wieder zuegloo het, isch eini vo de Ursache für de Sonderbundschrieg i dr Schwiiz vo 1847 gsy, wo dr Wääg zum hütigi schwyzerische Bundestaat uftoo het.",🔎
,,,Kloschter,TRUE,"Übber d Früègschichtè vom Kloschter z St. Bläsy weiß mo, dass d ""Cella Alba"" vom Hochrhykloschter Rhynau im 9.",🔎
,,,Kleschter,FALSE,"Àn da Orta, wu d’ Mària-n-ärschììna säjg, hàt maa-n-oft Kìrcha, Kleschter un Wàllfàhrtsorta bàuia.",🔎
,,,Chloster,TRUE,"De Galilei isch als Novize ime Chloster erzoge worre un het e Neigig zeigt, in de Benediktiner-Orde iztrette, isch aber vu sinem Vadder (ageblich?)",🔎
,,,Chlooschtr,TRUE,Vivarium isch es Chlooschtr z Süditalie im 6.,🔎
,,,chloschder,FALSE,Si Vater get dört ä Boschde im Dominikanerchloschder gha.,🔎
,,,Chloschteraalag,FALSE,Maulbronn giltet as di am beschten erhalteni mittelalterli Chloschteraalag nerdli vu dr Alpe.,🔎
,,,Gloschter,TRUE,"isch bi Mìnschter s St. Gregor-Gloschter grindet wore – Gloschter heißt uf Latiinisch ""monasterium"" un des dr Ürsprung vum Namme vu dr Stadt un vum Dal.",🔎
,,,Chlöschder,FALSE,Villi Chlöschder und Burge si zerschdört und Duusigi vo Mensche ermordet worde.,🔎
,,,Kloschder,TRUE,Zwischa 1188 ond 1227 hôt dr Zischderzienser-Orda z Bebahausa a Kloschder-Ôlag mit ra Basilika als Middlpunkt baut.,🔎
,,,Chlooschter,TRUE,"Biispill üs em Prättigauer Dialäkt vom Chlooschter (Quälle: ""Prättigauer Dialekt.""",🔎
,,,Chleschter,FALSE,Noch em Vorbild vum Karl em Große het dr Alfred e Huffe Chleschter grinde loo.,🔎
,,,Chlöster,FALSE,Bereits i junge Jahr isch er Mönch worde und viel zwüsche de verschidene Chlöster in Japan umegreist.,🔎
,,,Klöster,FALSE,"Dr Heinrich het de zwäi Bättelorde vo de Franziskaner und vo de Dominikaner erlaubt, z Baasel Klöster z gründe, s Barfüesserkloster und s Breedigerkloster.",🔎
,,,Chloschtär,FALSE,"Wichtigi Kutlurträgär sind z'büzantinisch Rich ,d'Chloschtär, insbsundri di vam Benediktinerordu, sowiä d'Glehrtu vam Arabisch - muslimischu Kulturchreis.",🔎
,,,Chlooster,TRUE,D Stadt Säckinge isch um s Chlooster mit em glyche Name entstande; säll isch vom heilige Fridolin gründet worre.,🔎
,,,Klooster,TRUE,"Joorhundert baut worde, won emol s Klooster vo de Saggbrüeder gstande isch, wo dr Orde von ene 1274 vom Zwäite Konzil vo Lyon ufghobe worde isch.",🔎
,,,Benediktinerchlooschter,FALSE,"Im Joor 1789 isch d Gschicht vom berüempten alemannische Benediktinerchlooschter z Änd gange, wo d Hüüser vom Chlooschter und au die grossi romaneschi Chile i dr französische Revoluzioon vo Elsässer Puure plünderet und kabut gmacht worde sind.",🔎
,,,Kloschtr,TRUE,"185 Jôhr schbätr hend sich en deam Flecka a baar Benedigdinermench vom Kloschtr Hirsau niidrglau ond a neis Kloschtr grendet, wo 1750 schliaßlich zor Reichsabtei erhoba wôrra ischt.",🔎
,,,Frauechlooschter,FALSE,Das isch s erschte Frauechlooschter vo Öiropa gsi.,🔎
,,,Klööster,FALSE,S Bischbil vo de Damianitinne het Schuel gmacht und bald si nöiji Klööster vo de Minorite und Clarisse gründet worde.,🔎
917,Rote Armee Fraktion,Roti Armee Fraktion,RAF,FALSE,"Im e Faltblatt isch s Aüto abbildet gsii isch, wu dr Hans-Martin Schleyer 1977 im Elsass drin gfunde wore isch - dot; dr isch vu dr RAF ermordet wore.",🔎
,,,RAF-Terroristin,FALSE,wo sich mit dr RAF-Terroristin Ulrike Meinhof beschäftigt het und d Brichterstattig vo dr Springer-Präss scharf aagriffe het.,🔎
,,,RAF-Terrorischt,FALSE,Är het in däm Beruef gschafft bis zue syre Wahl zum nidersächsische Minischterbresidänt 1990 un het unter anderem dr dodmol as RAF-Terrorischt inhaftiert Horst Mahler verdrätte.,🔎
918,Bürglen UR,Birglà UR,Bürgle,TRUE,"D Nochbergmainde vo Birwingge sind Lengwil im Norde, Langriggibach im Oschte, Eerle im Süde, Sulge im Südweschte und Bürgle und Bèèrg im Weste.",🔎
,,,Birgle,TRUE,"D Gmaind gränzt au a Schattdorf, Birgle un Altdorf am rechte Rüüssufer.",🔎
,,,Birglä,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Alteref sind Ättighüüsä, Seedorf, Flielä und Birglä.",🔎
,,,Bürglä,TRUE,"2 km vo Alteref entfärnt isch a dr Chlaisäpassschtrass ds Dorf Bürglä, wo dr Täll geborä wordä sig.",🔎
,,,Birglà,TRUE,"Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà.",🔎
919,Schauspieler,Schauspiler,Schauschpiler,TRUE,Jänner 1957 in Mexiko-Stadt) isch en afro-amerikanische Reschissör und Schauschpiler.,🔎
,,,Schauspileri,FALSE,"Juni 1974 z Vischp as ""Barbara Maurer"") isch e Schwyzer Schauspileri.",🔎
,,,Schauschpillere,FALSE,D Carla Juri (* 2. Jänner 1985 z Locarno) isch e Schwizer Schauschpillere.,🔎
,,,Schauschbiilere,FALSE,"Mai 1992 z Bariis; äigentlig ""Marie Magdalene Dietrich"") isch e dütschi Schauschbiilere und Sängere gsi, wo 1939 die amerikanischi Staatsbürgerschaft aagnoo het.",🔎
,,,Schauspiileri,FALSE,"Oktober 1986 z Los Angeles, USA) isch en Amerikanischi Schauspiileri.",🔎
,,,Schouspelerin,FALSE,"September 1981 z Houston, Texas) esch e US-amerikanischi R&B ond Soul-Sängerin, Schouspelerin ond Model.",🔎
,,,Schàuispììler,TRUE,"Janner 1978 z’ Krywyj Rih, Ukràinischa SSR, Sowjetunion) ìsch a ukràinischer Politiker un ehamooliger Schàuispììler, Filmproduzänt un Farnsahmoderàtoor.",🔎
,,,Volksschauschpiler,FALSE,Dr Otto Braig († 1996) isch a schwäbischer Volksschauschpiler ond Autor.,🔎
,,,Schauspilleri,FALSE,"August 1990 z Louisville, Kentucky) isch en US-amerikanischi Schauspilleri.",🔎
,,,Volksschauspiler,FALSE,"Dezember 1973 in Mietenkam im Chiemgau) isch a deitscher Komiker, Volksschauspiler und Sänger gwä.",🔎
,,,Aktöör,FALSE,"Theater (vo ""théatron"" ‚Schaustett‘, ‚Theater‘; vo θεάομαι ""theaomai"" ‚aluege‘) isch ä szenischi Daarstellig vom ene innere und üssere Gschee as künstlerischi Kommunikazion zwüsche Aktöör (Daarsteller) und em Publikum.",🔎
,,,Film- un Färnsehschauspiiler,FALSE,"Februar 1951 z Los Angeles, Kalifornie) isch en US-amerikanische Film- un Färnsehschauspiiler.",🔎
,,,Schouspieler,TRUE,"Februar 1992 z'London) isch e britische Schouspieler, Synchronsprecher u Drehbuechautor.",🔎
,,,schauspiiler,FALSE,"Juni 1970 z Buenos Aires) isch en argentinische Film-, Färnseh- un Theaterschauspiiler.",🔎
,,,Schauspieleri,FALSE,D Marlene Hoffmann (* 1990 z Fryburg) isch e dytschi Schauspieleri.,🔎
,,,Schauschpieler,TRUE,"Wiit vor 1990 händ einigi Teilnehmer demit aagfange, Lischte über Schauschpieler, Regisseure und anders z füehre und regelmässig über rec.arts.movies z veröffentliche.",🔎
,,,Schauspiilere,FALSE,"Dezember 1981 z McComb, Mississippi) isch en US-amerikanischi Popsängere, Schauspiilere und Designere.",🔎
,,,Filmschauspiilere,FALSE,"Novämber 1980 z Hollywood; äigentlig ""Mary Jane West"") isch e amerikanischi Filmschauspiilere und Dräibuechautorin gsi.",🔎
,,,Schauspilere,FALSE,Si isch e berüempti jüdeschi Schauspilere gsi.,🔎
,,,Schauschbilr,FALSE,August 1951 en Ulm) isch a Schauschbilr on Schrifdschdellr.,🔎
,,,Schàuispìeler,TRUE,"Hornung 1998 z'Milhüüsa) ìsch a elsassischer Dìchter, Theàterstìck-Schrìftsteller un -Schàuispìeler gsìì.",🔎
,,,Theater- un Fäärnseeschauspiileri,FALSE,"Juli 1943 as ""Isabelle Stumpf"" z Fryburg) isch e dytschi Theater- un Fäärnseeschauspiileri.",🔎
,,,Schàuischpìelera,FALSE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
,,,Volksschauspiiler,FALSE,"April 1995 au gstorba ischt) isch a schwäbischr Volksschauspiiler gwäa, wo meischdens komischa Rolla gschbiilt hot.",🔎
,,,Theaterschauspiileri,FALSE,"Februar 1959 z Bärn) isch e Schwyzer Theaterschauspiileri, Theaterreschiseeri un Schauspiil-Laiteri am Theater Biel Soledurn.",🔎
,,,Film- un Theaterschauspiileri,FALSE,Oktober 1943 z Meßkirch) isch e Schwyzer Film- un Theaterschauspiileri.,🔎
,,,Filmschauspiileri,FALSE,"Septämber 1934 z Paris) isch e franzesische ehmoligi Filmschauspiileri, Model, Sängerin un Sexsymbol.",🔎
,,,Schauspeleri,FALSE,"Novämber 1960 z Oak Park, Illinois, USA) esch en US-amerikanischi Schauspeleri, Synchronsprächeri, Produzäntin und Ständ-up-Komödiantin.",🔎
,,,Volksschoischpiler,FALSE,"Als Volksschoischpiler hed är 1918 im Fäschtschpil ""Sylvania oder Die Helden Unterwaldens"" vom Pfaarer Joseph Ignaz von Ah d Rollä vom Bruäder Chlois gha.",🔎
,,,Schauschbiiler,TRUE,"Noch em modärne Verschdändnis si d Drame gschriibe, für dass si vo Schauschbiiler im Theater ufgfüehrt wärde.",🔎
,,,Theaterschauspiiler,FALSE,Jänner 2018 au deert) isch e Schwyzer Theaterschauspiiler gsii.,🔎
,,,Schouspilerin,FALSE,Juni 1991 z London) isch ä britischi Schouspilerin.,🔎
,,,Schouspiilere,FALSE,"November 1992 z Nashville, Tennessee als Destiny Hope Cyrus) isch a US-amerikanischi Schouspiilere u Sängere.",🔎
,,,Schouspiilerin,FALSE,"Merz 1995 z Corpus Christi, Texas) isch a US-amerikanischi Schouspiilerin u Sängerin gsi.",🔎
,,,Theater- un Filmschauspiileri,FALSE,"Juni 2008 z München), uf d Wält chuu as ""Wera Friedberg"", ghyroote ""Wera Urbach"", mer chännt si aus as ""Vera Friedtberg"", isch e dytschi Theater- un Filmschauspiileri gsii.",🔎
,,,Schàuischpììlera,FALSE,"Dezamber 1982 als ""Onika Tanya Maraj"" z’ Port of Spain, Trinidad un Tobago) ìsch a Rapperin, R&B- un Popsangera un Schàuischpììlera, wo ìn da Verainigta Schtààta labt.",🔎
,,,Schauspiiler,TRUE,"Novämber 1957 z Basel) isch e Schwizer Regisseur, Schauspiiler und Produzänt.",🔎
,,,Schouspilere,FALSE,"Mai 1993 z Berkeley, Kalifornie) isch e US-amerikanischi Schouspilere u Sängere.",🔎
920,Furna GR,Furnä,Furna,TRUE,"Arosa ischt va dene Gmeinde umgää: Furna, Jenaz, Fiderisch, Contersch, Chloschtersch, Tavaa, Schmitte, Albula/Alvra, Lantsch/Lenz, Vaz/Obervaz, Tschiertsche-Praade, Chur und Trimmis.",🔎
,,,Furner,FALSE,"Äs gäid in Steinersch Ärzelligä um di gfeerli und streng Waldaarbet im Furnertobel, wiä sch äso um 1940 um gsin ischt.",🔎
921,Hochschule für Forstwirtschaft Rottenburg,Hoochschuel fir Foorschtwiirtschaft Rauteburg,Hochschuel,FALSE,Vu 1986 bis 1990 het er an dr Hochschuel z Rauteburg Forschtwisseschaft studiert un as Diplom-Ingenieur (FH) abgschlosse.,🔎
,,,Rauteburg,FALSE,"Dr Sitz vum Bischof isch d Kathedrale z Rauteburg, dr Dom St. Martin.",🔎
922,Kanton Genf,Kanton Gämf,Gänfer,FALSE,S exischtiert zuedäm d Gänfer Enklave Céligny im Südweschte vom Kanton.,🔎
,,,Republik Gämf,FALSE,Ane 1815 isch d Republik Gämf e Schwizer Kanton worde.,🔎
,,,Kantòon Gänf,TRUE,Vo 1936 bis 1958 isch är Mitgliid vom Grossä Raat vom Kantòon Gänf gsi.,🔎
,,,Gämferland,FALSE,"Dä Rieme, wie me son ere Bodeflechi im Schwiizerdüütsche schöön cha sääge, ziet sech fasch dur s ganze Land, me cha sääge: vom Züripiet bis is Gämferland abe.",🔎
,,,Kantoon Gämf,TRUE,D Isabelle Pasquier isch fir d Legislatuurperiood 2018–2023 in Grooße Root vum Kantoon Gämf gweelt woore.,🔎
,,,Kanton Gänf,TRUE,"Lieschtel isch Städtepartnerschafte igange mit Onex im Kanton Gänf, Sacramento z Kalifornie (USA) und im alemannische Ruum mit Waldkilche im Brisgau.",🔎
,,,Kantoons Gämf,FALSE,Vu 2013 bis 2019 isch si Co-Generaalsekreteeri vu dr Griene im Kantoons Gämf gsii.,🔎
,,,Gämfer,FALSE,De Ziegler isch 1967-1983 un 1987-1999 Gämfer Abgordneter im Nationalrat fir d Sozialdemokratisch Partei vo de Schwiiz gsi.,🔎
,,,Gempf,FALSE,"D Helvetier sind im Norde vom Bodesee und Rhii bigrenzt wore, wo anderi keltischi Stemm und zum Tail au Germane glebt hend, um Basel und Augst hend d Rauraker gwont, de Jura het si vo de Sequaner trennt und am Gempfersee sind d Allobroger binochburt gsii, Gempf und Nyon hend zu dem Stamm ghört.",🔎
,,,Gänf,FALSE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
923,Elektronenmikroskop,Elektroonemikroskoop,Elektroonemikroskop,TRUE,"Dr Begriff Holografii isch 1947 vom ungarische Forscher Dennis Gábor brägt worde, won e Wääg gsuecht het, zum s Elektroonemikroskop verbessere.",🔎
,,,elektronenmikroskop,FALSE,"Die elektronenmikroskopischi Undersuechig vo wääsentlig dünnere Schiibli (0,01–0,5 µm) macht mä vor allem im Beriich vo dr Forschig.",🔎
924,Alliance F,alliance F,Bund vo de schwiizerische Frauenverein,FALSE,"Au bi der International Federation of Business and Professional Women isch si d Presidäntin woorde, und bim Bund vo de schwiizerische Frauenverein het si au mitgmacht.",🔎
,,,Bund vu Schwyzerische Fraueverain,FALSE,"Dr 1899/1900 vun ere mitgrindet Bund vu Schwyzerische Fraueverain (BSF) het d Chaponnière-Chaix 1903 derzue brocht, ass er Mitgliid vum Internazionaale Fraueroot (ICW) wooren isch.",🔎
,,,Bund Schweizerischer Frauenvereine,FALSE,"Mai 1900 dr ""Bund Schweizerischer Frauenvereine (BSF)"" grindet woore, un si isch di eerscht Bresidänti (bis 1904) woore.",🔎
925,Karl III. Philipp (Pfalz),Karl III. Philipp vo dr Pfalz,Karl vo Nöiburg,FALSE,"Dr Händel het au en Empfäälig für e Brinz Karl vo Nöiburg z Innsbruck ghaa und isch zerst dört aane, isch aber witer uf Hannover, won er am 4.",🔎
,,,Karl Philipp,FALSE,Si Noochfolger isch si jünger Brueder Karl Philipp gsi.,🔎
,,,Herzog Karl Philipp,FALSE,"E Zitli druf het dr Greber London verloo und und isch 1707 Kapällmäister vom Herzog Karl Philipp, em Statthalter vom Tirol, z Innsbrugg worde.",🔎
926,Basel-Am Ring,S Basler Am-Ring-Quardier,Am Ring Kwardier,FALSE,"Si befindet sich im ""Am Ring Kwardier"" an dr Eulerstrooss 2.",🔎
,,,Am Ring-Quardier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand in Grossbasel und gränzt im Norde an s Santihans-Quartier (Burgfälderstrasse), im Weste an d Gmeind Allschwil und an d Stadt Saint-Louis (Stadtdeil Bourgfelden) z Frankriich, im Süde an s Gotthälf-Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss); östlig befindet sich s Am Ring-Quardier (Spalering).",🔎
,,,Ring-Quardier,FALSE,"Si schliesse s Grossbasler Stadtzentrum (Petersgrabe, Lienertsgrabe, Kohlebärg, Steinebärg, Dalbe-Grabe) ii und gränze gege ussen im Norde an Santihans (Santihans-Park), im Weste an s Ring-Quardier (Johanniter-, Schanze-, Klingelbärg- und Schönbeistrooss, Schütze- und Steinegrabe, Heuwoogviadukt), im Süde an s Dalbe-Viertel (Dalbe-Aalaag, Aeschegrabe) und im Oste an d Breiti (""Dalbeloch"").",🔎
,,,Am Ring,FALSE,"Es ligt im Grossbasel am südöschtlige Stadtrand und wird vo de Quartier Breiti, Bruederholz, Gundeldinge, Am Ring und de Vorstedt begränzt.",🔎
,,,Ring-Kwardier,FALSE,"D Elisabethenaalaag vor em Centralbahnblatz ghöört scho zu de Vorstedt, wäärend d Määrthalle wisawii vom franzöösische Baanhoof Däil vom Ring-Kwardier isch.",🔎
,,,Am Ring Quardier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand und gränzt im Norde an s Iseli Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss), im Weste an d Baselbieter Gmeind Allschwil (Im lange Loh) und im Süde an s Bachlette Quardier (Wanderstrooss, Weiherwäg); östlig lit s Am Ring Quardier (Spalering).",🔎
,,,Ring-Kwartier,FALSE,"D Pauluskiirche in dr Stadt Baasel isch en evangelisch-reformierti Kiirche im neuromanische Stil, wo uf eme dreieggige Grundstück e chli hööcher as d Umgääbig (öbbe 1.5 Meter) im Ring-Kwartier in dr Nööchi vo dr Schützematte stoot.",🔎
927,Internationale Filmfestspiele von Venedig,Internationali Filmfeschtspiil vu Venedig,65. Filmfeschtspiil vu Venedig,FALSE," Fürmann un d Hilmi Sözer cha sääne, isch 2008 in 65. Filmfeschtspiil vu Venedig yyglaade woore. Im nämlige Joor het si unter dr R",🔎
,,,Internazionali Filmfeschtspil vu Venedig,TRUE,Camerimage Black Reel Award Directors Guild of America Award Europäische Filmbryys Internazionali Filmfeschtspil Berlin Internazoinali Filmfeschtspil vu Cannes London Film Festival Internazionali Filmfeschtspil vu Venedig New York Film Critics Circle Award Palm Springs International Film Festival Prix Lumières Rotterdam International Film Festival,🔎
,,,73. Internazionaale Filmfeschtspiil vu Venedig,FALSE,e 2016 sich d Hoss in d Wettbewäärbsschüüri vu dr 73. Internazionaale Filmfeschtspiil vu Venedig gruefe woore. Ai Joor speeter het si in s <a href,🔎
,,,Internazionaale Filmfeschtspiil vu Venedig,TRUE,Syter 2002 isch si Programm-Adviser im Uuswahlgremium vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil vu Venedig.,🔎
,,,Internationale Filmfeschtspiil vu Venedig,TRUE,"Bi dr Internationale Filmfeschtspiil vu Venedig isch er anne 2007 mit em Coppa Volpi uuszaichnet wore fir sy Roll in ""Die Ermordung des Jesse James durch den Feigling Robert Ford"".",🔎
,,,Filmfeschtspiil vu Venedig,TRUE,"Zue dr Biennale gheren au d Filmfeschtspiil vu Venedig, Feschtival fir Musik, Theater un Danz un all zwai Johr versetzt zue dr Biennale d Architäkturbiennale ""(Mostra internazionale di architettura di Venezia)"".",🔎
,,,Filmfeschtiwäl vu Venedig,TRUE,Dr Film het syni Wältpremiere 2018 bim Filmfeschtiwäl vu Venedig gfyyrt.,🔎
,,,Filmfestspiil vo Venedig,TRUE,"Für iiri Rolle in ""Black Swan"" het si vil Loob überchoo und dr Marcello-Mastroianni-Preis vo de Filmfestspiil vo Venedig.",🔎
928,Baden (Südbaden),Land Bade,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Südbaddè,FALSE,Unvollendeti Streggè z Dütschland: Bi Chriègsènd 1945 zerschtörti un nit widder uffbautu Bruggènè: Strategischi Baanè z Südbaddè.,🔎
,,,(Sid-)Bade,FALSE,"Anne 1947 sin di Hauezollersche Land no dr alliierte Bsetzig im Land Wirttebärg-Hauezollre ufgange, wu 1952 zäme mit dr Länder Wirttebärg-Bade un (Sid-)Bade zum Land Bade-Wirttebärg verainigt wore isch.",🔎
,,,Baade,FALSE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,baadische,FALSE,"Dr Pamphilus Gängebach isch dr Soon vom Ulrich gsi, eme Drucker us em baadische Gängebach.",🔎
,,,Sidbade,FALSE,"Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge.",🔎
,,,badische,FALSE,Und as Prälat isch er au Abgeordnete i der erschte Chammere vom badische Landtag gsi.,🔎
,,,Land Baddè,TRUE,"Im Johr 1574 hèt Waldkirch zuè dè Einig Dogèrè i dè Grõfschaft Hauèschtei ghört, un asè isch es bis i s Johr 1806 blibbè, wo Waldkirch im Land Baddè zuègschlagè worrè isch.",🔎
,,,(Süd-)Bade,FALSE,"Us de Bsatzungszoone hond sich di neie Länder Wirtteberg-Bade, (Süd-)Bade und Wirtteberg-Hohezollere bildet.",🔎
929,Gebet,Gibet,bete,FALSE,"Nochdem mer sich anegsetzt het und sich körperlich entspannt het, schlüsst wer möcht d Auge und tuet bete oder sprecht sis Mantra.",🔎
,,,Gebatta,FALSE,"Daa Gsàng zeehlt bii da weeniga Gebatta ìn dr Litürgii vu dr làtiinischa Kìrìch, wo sìch diräkt àn dr Hailiggaischt wanda.",🔎
,,,Bete,FALSE,"guth »Stimm«, athir »Vater«) gsii, wo vermuetli för s Bete verantwortli gsii.",🔎
,,,Gebät,TRUE,Si si in heilige Wäldli und in Tämpel verehrt worde mit Gebät und Opfer.,🔎
,,,Bedbiach,FALSE,"En onsrer Gegend hod s Schreiba bei de Möch aagfanga, mo auf ladeinisch Kronika on Bedbiachr (ab-)gschrieba hend.",🔎
,,,Gebätt,TRUE,"S Vatterunser oder (i de refermierte Schwiiz) s Unservatter isch e Gebätt, wu noch dr chrischtlige Iberliiferung dr Jesus vu Nazareth in sinene Jinger (ängschte Ahänger) esälber glehrt het.",🔎
930,27. November,27. Novämber,27. Nofämber,TRUE,Dr Urs Hofmann (* 27. Nofämber 1956 z Aarau</,🔎
,,,27. Novamber,TRUE,"Dr William Smith Herndon (* 27. Novamber 1835 z’ <a href=""Rome%20%28Geo",🔎
931,Grafschaft Kyburg,Groofschaft Kyburg,Grofe vu Kyburg,FALSE,"Noch em Dod vum Berthold V. sin d Bsitzige vu dr Zähriger zwische dr Grofe vu Kyburg un dr Grofe vu Urach ufdeilt, d Stadt Bärn e freji Ryychstadt wore.",🔎
,,,Herrschaft Chibuurg,FALSE,Im Mittelalter hät s zu de Herrschaft Chibuurg ghört.,🔎
,,,Groofschaft Chyburg,TRUE,"E chliine Däil vom chyburgische Erb isch vo dr habsburgische Verwaltig as Groofschaft Chyburg zun ere Verwaltigsäihäit zämmegfasst worde, wo iire Middelpunkt d Chyburg gsi isch.",🔎
,,,Graafschaft Chyburg,TRUE,"En groosse Gwünn für der Uusbou vo de Territorialherrschaft isch es gsy, wo d Stadt ane 1424 hät chöne s Piet vo de Graafschaft Chyburg übernèè.",🔎
,,,Grafe vo Kyburg,FALSE,"Der Under-Aargou, also meh oder weniger s Gebiet vom hütige Weschtaargau, het im Mittelalter nachenand de Grafe vo Länzbrg, de Grafe vo Kyburg und de Herzög vo Habsburg ghört.",🔎
,,,Graafe vo Kyburg,FALSE,S Wintertuurer Wappen isch vom Wappe vo de Graafe vo Kyburg abgläitet.,🔎
932,Nationalfeiertag,Nationalfeiertag,Nationalfiirdig,TRUE,"""Fiasta naziunala Svizra"", rumantsch grischun ""di da la festa naziunala"") isch die offizielli Bezeichnig vom Schwiizer Nationalfiirdig.",🔎
,,,Nationalfyyrtig,TRUE,As dytsche Nationalfyyrtig mahnt er an dr Byydritt vu dr Dytsche Demokratische Republik zue dr Bundesrepublik Dytschland am 3.,🔎
,,,Nationalfiiertig,TRUE,Mai 1945 (am Tag wo i de Niderland als Befreiigstag und Nationalfiiertig gilt) als Amateur-Combo vorwiegend vo Studänte gründet worde.,🔎
,,,Nazionalfiirtig,TRUE,"Da cha privat si, wie de Giburtstag, oder religiöös wie d Wienachte oder au politisch wie en Nazionalfiirtig.",🔎
,,,Nàtionàlfascht,TRUE,"Àn dam Momant ìsch da Ort güftig voll gsìì, vu Litt wo s Fiirwark vum frànzeescha Nàtionàlfascht ààglüegt ghàà han, dur dàs ìsch d Zàhl vu da Opfer bsunderscht hoch.",🔎
,,,Nàzionààlfiirtig,TRUE,"Dr Nàzionààlfiirtig vu dr Jeanne d’Arc un vu dr Vàtterlàndsliawa (frz. ""Fête nationale de Jeanne d'Arc et du patriotisme"") ìsch a offiziäller Nàzionààlfiirtig ìm Frànkriich, wo jeedsjoohr àm zwaita Sunntig vum Mai schtàttfìndet.",🔎
933,Johannes-Passion (J. S. Bach),D Johannes-Bassioon vom Johann Sebastian Bach,Johannes-Bassioon,FALSE,"D Matthäus-Bassioon und d Johannes-Bassioon si die bäide äinzige authentische Bassioonswärk vom Bach, wo vollständig erhalte si.",🔎
,,,Johannes-Passion,FALSE,"Au dr Reinhard Keiser, dr Johann Mattheson und dr Georg Philipp Telemann häi dä Teggst verdoont und sogar dr Johann Sebastian Bach het drus mänggi Arieteggst für sini ""Johannes-Passion"" gnoo.",🔎
934,Spätantike,Spootantike,spätantiku,FALSE,"Zämmu mit där Ärobrig va Nordafrika und ämu grossteil va dä iberischu Halbinsla va umgfähr 650 bis 720 durch d'Moslems, het zär Üsleschig va dä letschtu spätantiku Struktur gfiährt.",🔎
,,,Spotantiki,TRUE,"476 isch de letscht weschtrömisch Kaiser Romulus Augustulus vom Germanefürscht Odoaker abgsetzt worre, des Datum markiert de Ibergang vo de römische Spotantiki zum früe Mittelalter.",🔎
,,,spootantiki,FALSE,"häi e Zitlng dört gläbt (Augustinus von Hippo), und dr spootantiki Dichder Corippus.",🔎
,,,spootantike,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,schpaatantiki,FALSE,Er isch nebed em Prokopios vo Caesarea dr bedüütendschti schpaatantiki Gschichtsschriiber gsii.,🔎
,,,Spatantike,TRUE,I de Spatantike het Nikaia zu Byzanz ghört.,🔎
,,,Schpaatantike,TRUE,Es isch d Epoche vom Übergang zwüsched dr Schpaatantike und em Früehmittelalter.,🔎
,,,spätantik-früebyzantinische,FALSE,"In dr Forschig wärde d Herrscher vo dr spätantik-früebyzantinische Faase vom Riich (bis Herakleios 641), wo Latiinisch no d Hoof- und Verwaldigssprooch gsi isch, im Allgemäine au as oströmischi Kaiser bezäichnet und wenigstens bis zum <a href=""Justinian%20I.",🔎
,,,spootantike Zyt,FALSE,"S eltischte Objäkt mit weschtgermanische Wörter druff chunt no us dr spootantike Zyt; es isch dr Strääl vo Frienstedt, wo im dritte Joorhundert nach Chrischtus gmacht worden isch und e Runeschrift het.",🔎
,,,schpeetera Àltertum,FALSE,Ar hàt vor àllem gforscht um d’ griachischa un làtinischa Literàtür vu dr àrkaischa Zitt bis ìm schpeetera Àltertum.,🔎
,,,Spòtantikè,TRUE,I dè Spòtantikè isch a sim Unterlauf ab Miltèbärg d Ußègränz vu dè Provinz Obbergermaniè im Römischè Rych gsi.,🔎
,,,spotantik,FALSE,"Die spotantik Bewegig vu dr Novatianer, wu si sälber ""katharoi"" (""di Raine"") gnännt hän, isch no ihm gnännt.",🔎
,,,Spätantiku,TRUE,D Gallo-römisch Kultur isch abär langsam innär Spätantiku zrund gangu.,🔎
,,,Spötantike,TRUE,Sit de Spötantike wärdet Betonige mit Akzent azeiget.,🔎
,,,spätantike,FALSE,Er hèt als asketischè Mönch s spätantike Ideal von èm Bischof odder Prièschter dargschtellt.,🔎
,,,Spotantike,TRUE,"Bis in d Spotantike het die keltischi Bevölkerig vo dr Schwiz die römischi Läbensaart, d Kultur und die latynischi Sprooch übernoh, und derno mit dr Zyt au s Chrischtetum.",🔎
935,Philippinen,Philippine,Filippina,TRUE,"D’ Websitta ìsch fàscht ìn dr gànza Walt verfiagbààr — numma a pààr Lander wia Ìndià, Kiina, d’ Filippina, Pàkischtàn un Sri Lanka hann sìe blockiart.",🔎
,,,Filippine,TRUE,"Z Eschtryych, im Liechtestaa, in dr katholisch bregte Kanton vu dr Schwyz, dr dytsche Bundesländer Bade-Wirttebärg, Bayern, Nordryy-Weschtfale, Ryyland-Bfalz un Saarland, z Luxemburg, Italie, Frankryych, Spanie, Portugal, Belgie, Pole, Ungarn, Kroatie, Slowenie, Slowakei, Litaue un uf dr sidoschtasiatische Filippine isch Allerheilige e gsetzlige Fyyrdig.",🔎
,,,filippinischa,FALSE,Ìhra Müatter Trinidad Valentin ìsch Videomodäll gsìì un hàt filippinischa un kineesischa Wurzla.,🔎
,,,Philippinè,TRUE,"Nõch dè Drènnung vo sinèrè Frau isch er nòmmòl uff Reisè gangè un isch längeri Zit uff dè Philippinè gsi, wo n-er s Spillè vo dè Nasèflötè gleert hèt un durch dè Uusduusch mit dè jewyligè Volksmusigè langsam èn Zuègang zu sim eigenè musigalischè Styl gfundè, wellè us èrè Melange vo sinèrè traditionèllè heimètlichè Musig un Yflüss vo anderè, fremdÈ Styl un Richtungè bschtôt.",🔎
,,,philippinischi,FALSE,Näbe dr katholische Kwardiergmäind haltet au die slowakischi und die philippinischi Gmäind Gottesdienst in dr Kiirche ab.,🔎
,,,Filippiinä,TRUE,"Vorhär hätt d'FSD aber au scho Miine grüümt in Albaniä, Kroatsiä, Bosniä, Afganischtan, Irak, Pakischtan und dä Filippiinä.",🔎
,,,Philippinä,TRUE,D Inslä wärd vo dr Volksrepublik China uf em Festland dur d'Stross vo Taiwan trennt und vo dä Philippinä dur d'Stross vo Luzon.,🔎
936,Belchen,Belchen,Belche-Theorie,FALSE,"Dä het nyt mit dr Belche-Theorie z due, wu d Belche ime keltische Kaländersystem erkläre.",🔎
,,,Belche,TRUE,"Ihr wichdigschde Näbefluss isch die ""Chlaine Wiise"", wo am Belche ihri Quell het un grad underhalb vo Schopfe in d'Wiise mündet.",🔎
,,,Belchè,TRUE,"S Belchè-Sischteem umfasst füüf Bärg mit èm Nammè Belchè im Dreiländeregg Dütschland-Frankrych-Schwiz, wo schu dè Keltè als Sunnèkalènder diènt haa chönnt.",🔎
937,Kanton Aargau,Kanton Aargou,aargau,FALSE,De Hunziker isch as Soo vomenen Oberleerer i sym südweschtaargauische Häimetoort uufgwachse.,🔎
,,,aargauische,FALSE,"Am Ende vu anno 2007 het dr Psychotherapeut Peter Gasser us Soledurn d Erlaubnis vu dr aargauische Ethikkommission erhalte, LSD fier therapeutischi Zweck versuechswiis z bruuche.",🔎
,,,Kantuu Aargau,TRUE,D Limet flüüsst näbetdra gege Weschtä vum Kantuu Züri i Kantuu Aargau.,🔎
,,,Aargou,FALSE,"Soledurn lit im Mittelland und im Jura zwüsche em Kanton Bärn, em Baselbiet, em Aargou und em Kanton Jura, usserdäm gränzt ou no s Elsass a Soledurn.",🔎
,,,Appezäll Usserrhode,FALSE,"Dr Schtänderat bestaht us 46 Mitglieder, je zwei für jede Kanton und je eis für jede vo de früener Halbkanton gnännte Kantön (Basel-Landschaft, Basel-Schtadt, Nidwalde, Obwalde, Appezäll Usserrhode und Appezäll Innerrhode).",🔎
,,,Kanton Aargäu,TRUE,"Äsch (amtlich ""Dürrenäsch"") esch e Gmeind im Bezerk Chom im Schwiizer Kanton Aargäu.",🔎
,,,Kantoon Aargau,TRUE,Dr Aargauer Literatuurbryys isch anne 1978 vu dr Aargauische Kantonaalbank zum 175-Johr-Jubiläum vum Kantoon Aargau gstiftet un bis 2006 all zwai Joor vun ere Jury an en Autoor oder e Autoori mit Bezuug zum Kantoon Aargau vergee woore.,🔎
,,,Aargöi,FALSE,"D Nochberkantöön send Schwyz, Obwaldä, Nidwaldä, Aargöi, Bärn ond Zoog.",🔎
,,,Aargauische,FALSE,"Eini vo de Familie, wo die europäischi und die dütschi Gschicht stark beiiflusst het – si hei d Kaiserchrone vom alte Riich vo 1452 bis 1806 fasch ununterbroche ghaa, wenn iiri Macht nodinoo chliiner worde isch – si die ursprünglig alemannische Habsburger gsi, wo ihri Stammburg im Aargauische gha hai.",🔎
,,,Aaargau,FALSE,Au isch en Ortschaft im Aaargau.,🔎
,,,aargauerische,FALSE,"Nochbergmeinde sin Herschbrg, Wintersinge, Sissech und die aargauerische Olschbrg und Magden.",🔎
,,,Aargauer,FALSE,Parteipräsident isch de Aargauer Ständerat Thierry Burkart.,🔎
938,Istanbul,Istanbul,Konschtantinope,FALSE,D Konzession hèt allerdings nõ vo dè Hochè Pfortè z Konschtantinope gnemiget wörrè müèsè.,🔎
,,,Konschtantinopl,FALSE,"Währund z'büzantinisch Rich na där Ärobrig va Konschtantinopl 1204 währund dum viärtu Chrizzug langsam abär sichär schinum Unärgang äntgägu gangu isch, hent, d'chrischtlichu Staatu uf där iberischu Halbinsl na dum Sig bi Las Navas de Tolosa im jahr 1212 immer meh an Bodu gwunnu.",🔎
,,,Istambul,TRUE,"Juli 1588 z Istambul) isch dr bedütendsti osmanischi Archidekt zu Zite vo de Sultan <a href=""Selim%20I.",🔎
,,,Konstantinopel,FALSE,Mit dr Eroberung vu Konstantinopel dur d osmanische Tirke sin viil griächischi Glehrti uf Weschteuropa gflichtet un hän dr Humanismus un d Renaissance mit agstoße.,🔎
,,,İstanbul,TRUE,E Tail fo de Fisch werd uf İstanbul verchauft.,🔎
,,,Byzanz,FALSE,"Johrhundert ghaa, nodäm si dur militärischi Fäldzig Handelsprivilegie z Byzanz het chenne duresetze un s Chasarerych zerstert ghaa het.",🔎
,,,İstanbuler,FALSE,"Bi de Umstellung uff d latynisch Schrift 1928 isch d Unterscheidung zwische velarem ""ñ"" un normalem (dentalem) ""n"" verlore gonge, wil s ""ñ"" im İstanbuler Dialekt, wu Maßschtab gsi isch, nit exischtiert het.",🔎
,,,Konschtantinopel,FALSE,"1453 isch Konschtantinopel vu dr Janitschare gstirmt wore (un bis 1461 die andere, noch unabhängige Regione vu dr Griäche).",🔎
939,Krankenhaus,Krankenhaus,Gmäindispiddaal,FALSE,"Es isch vorgschlaage worde, druf e nöis Gmäindispiddaal oder e Schwümmbaad z baue, was aber bis hüte nid gmacht worde isch.",🔎
,,,Chrankehüüser,FALSE,"Äänligs gältet für Chrankehüüser, kulturelli Aagebot (Theater, Museum usw.",🔎
,,,Spitääler,FALSE,D Chranket isch s erschte Mol im Dezämber 2019 de Dökter a verschidene Spitääler i dr Milionestadt Wuhan i dr chinesische Provinz Hubei ufgfalle.,🔎
,,,Krankahaus,TRUE,"A Amtssproch isch a Sproch, wo mr hauptsächlich braucht bei de Behörda, bei dr Polizei, em Krankahaus ond so weitr.",🔎
,,,Krankehüs,TRUE,"Denäbe sin do u. a. e Krankehüs, zwei Gwerbschuele, die katholisch Akademi, d'Justizvollzugsastalt sowie witteri Behörde agesidelet.",🔎
,,,Spital,FALSE,"Das isch i vilne Fäll im Spital gar nit eifach und bruucht e grossen Ufwand, öppe bi den Intensivstazioone.",🔎
,,,Chrankehuus,TRUE,"S Universitätsspital Basel (früehner: ""Kantonsspital Basel"", bis 1973 ""Bürgerspital Basel"") isch s grösste Chrankehuus z Basel und eins vo der füehrende Gsundheitszentre in dr Schwiz.",🔎
940,Pessach,Pessach,Passafescht,FALSE,""">Herodes Agrippa I. wäret em Passafescht het ygspert.",🔎
,,,Pessachfescht,FALSE,"Är un dr Anicetus hän s Datum vum Oschterfescht dischpetiert, wu d Chilche vu Smyrna zum jidische Pessachfescht gfyyrt het, dewrwylscht s di remisch Chilche alliwyl am e Suntig gfyyrt ghaah het, wel des dr Ag vu dr Uferstehig vum Herr gsii isch.",🔎
,,,Pessach-Fest,FALSE,"uf Jerusalem begee het, um dai s Pessach-Fest zfiire, isch er festgnoo wore und vor s Gricht choo, und isch vom römische Statthalter Pontius Pilatus (27–34 n. Chr.)",🔎
941,Liste jüdischer Feste,Liste vo de jüüdische Fest- und Fastdääg,Fest,FALSE,"Hebräischi Linguistik Halachischi Schrifte Dr Siddur Im Saadia si ""Siddur"" isch dr ersti bekannti Versuech gsi, s wöchentlige Ritual vo de jüdische Gebät für Wuchedääg, Sabbat und Fest z dranskribiere.",🔎
,,,jüüdische Fiirdääg,FALSE,"As Kiddusch (hebräisch קידוש vo ""kadosch"", häilig, dütsch wörtlig „Häiligung“, mänggisch „Sääge“), bezäichnet mä dr Sääge über eme Bächer Wii, wo mä mit em dr Schabbat und die jüüdische Fiirdääg iiläitet.",🔎
,,,jüüdischs Fest,FALSE,"Lag baOmer (ל""ג בעומר aschkenasisch) oder Lag laOmer (sephardisch) isch e jüüdischs Fest.",🔎
,,,jüüdisch Fiirdig,FALSE,"Schmini Azeret oder Schemini Azeret (hebr. שְּׁמִינִי עֲצֶרֶת, wörtlig „Dr achti [Daag] vo dr Versammlig“, dütsch au Schlussfest) isch dr jüüdisch Fiirdig, wo grad noch em siibedäägige Laubhüttefest (Sukkot) chunnt und wo vo vile as Däil vo Sukkot aagluegt wird.",🔎
,,,jüdische Fiirdig,FALSE,"1747/48 het dr Levi uf Dütsch logarithmischi Daafele veröffentligt, 1756 uf Hebräisch Studie zur Astronomii und Kaländerkund und 1757/57 sini populääre Kaländerdaafele zum die jüdische Fiirdig z berächne.",🔎
,,,jüdische Jooresfest,FALSE,"Es si denn no ""Midraschim"", das si freiji Torabredigte, zur Tora und zu de jüdische Jooresfest (""Megillot"") drzuechoo.",🔎
,,,jüdischs Fest,FALSE,"Chanukka (חנוכה, [] ; dt.: „Weijig, Iiweijig“; au: Chanukkah, Hanukkah oder Liechterfest, im Surbdaalerjiddisch ""Chánige"") isch e jüdischs Fest zum Gedänke an d Wiideriiweijig vom zwäite Tämpel, wo dr Serubbabel z Jerusalem im Jahr 164 vor dr Zitewändi het lo baue.",🔎
,,,jüüdische Fiirdig,FALSE,"Tu biSchevat, s jüüdische Nöijoorsfest vo de Böim (ראש השנה לאילנות) im Februar isch e ""chliine"" jüüdische Fiirdig.",🔎
,,,Liste vo de jüdische Fest,FALSE,Liste vo de jüdische Fest,🔎
,,,Fiirdig,FALSE,"Dr Schabbat isch ä wichdige Fiirdig, wo in dr Familie begange wird.",🔎
942,Hugenotten,D Hugenotte,hugenottischè,FALSE,"Nõch dè Reformation hèt Maine zuè dè hugenottischè Provinzè ghört, ergo isch es dõ widder zuè bluètigè Usènandersetzungè chò; èrscht 1589 isch ès im Heinrich IV. au dõ glungè, für Friddè z sorgè, wo sich als rächt duèrhaft erwysè hèt söllè.",🔎
,,,französischsproochige reformierte Gmäind,FALSE,Vo 1614 aa isch d Lütkiirche vo dr französischsproochige reformierte Gmäind benützt worde und mä het e Drennwand us Holz zum Chor aane baut.,🔎
,,,Hugenottefamilie,FALSE,"D Hugenottefamilie de Maizière, Landadel us dr Nechi vu Metz, isch im 17.",🔎
,,,Hugenote,TRUE,Für e Zit lang isch Rouen 1562 ganz vo de Hugenote kontrolliert worre.,🔎
,,,Hugenotte,TRUE,"Übrigens chunnt s franzeesisch Wort Huguenot (die franzeesische Proteschtante, lueg Hugenotte) vermuetli vo ""Eidgnoss.""",🔎
,,,Hugenotta,TRUE,"Innapolitisch hot da Richelieu d'Hugenotta, wo damols an Schtaat im Schtaat khet hon, als zwoate Macht im Schtaat usgschalta.",🔎
,,,hugenottische,FALSE,"Dr Thilo Sarrazin isch dr Suhn vun eme Doktor, wu us ere hugenottische Familie stammt, wu vu Burgund iber Gämf uf Weschtfale chuu isch.",🔎
943,Bezirke des Kantons Appenzell Innerrhoden,Bezirk vom Kantoo Appezöll Inneroode,Bezirk vom Kanton Appezäll Innerrhode,TRUE,"Im Kanton Appezäll Innerrhode gits zwee Landesteil: «Bezirk» sind z Appezäll Innerrhode di politische Gmeinde, ""lueg:"" Bezirk vom Kanton Appezäll Innerrhode Kanton Sanggalle.",🔎
,,,Bezirk (Gmeinde) vom Kanton Appezöll Inerrode,FALSE,"""lueg under"" Bezirk (Gmeinde) vom Kanton Appezöll Inerrode Kanton Sanggale.",🔎
944,Dezimalsystem,Dezimalsystem,dezimal,FALSE,Ufgrund vo dr nöddezimale Underteilig isch bi wüsseschaftliche Berechnige zerscht e Umrechnig i Sekunde erforderlich.,🔎
,,,Dezimalgrad,FALSE,Bi Dezimalgrad/-minute/-sekunde werded Nachkommaschtelle aageeh.,🔎
945,Französische Streitkräfte,Frànzescha Schtraitkräfta,französischi Begleiter,FALSE,Im April 1945 hèn amrikanischi Druppè un französischi Begleiter dè Südweschtè vo Dütschland bsetzt.,🔎
,,,französischi Druppè,FALSE,"Selli Befürchtig isch 1923 durch d Bsetzig vom gränznahè Rhyndalbaan-Bahnhof Offèbürg durch französischi Druppè ydrèttè, wa s Intresse vo dè Rychsweer an èrè leischtungsfähigè Gäubaan dütlich aagfacht hèt.",🔎
,,,frànzeescha Schtraitkräfta,TRUE,"Uff’m Gmaindagebiat b’fìndet sìch zem Tial a bediitender Truppa-n-iawungsplàtz vu da frànzeescha Schtraitkräfta, wo dr Kaiser <a href=""Napoleon%20III.",🔎
,,,Frànzeescha Schtraitkräfta,TRUE,Sitter ìhrer Grìndung ànna 1791 ìsch sa Tail vu da Frànzeescha Schtraitkräfta un ìsch àlso — ìm Geegasàtz züa da àndra frànzeescha Polizaikräfta — em Vertaidigungsminìschterium unterschtällt.,🔎
946,Nibelungenlied,S Nibelungelied,Niebelungelied,TRUE,"Zu de bekanntischte mittelhochdüütsche Dichtige ghöred s Niebelungelied, dr „Parzival“ vom Wolfram vo Eschebach, dr „Tristan“ vom Gottfrid vo Strassburg, d Gedicht vom Walther vo dr Vogelweide und dr Minnesang.",🔎
,,,Nibelungelied,TRUE,"Als legändehafti Figur isch der alt Gotefürscht i di hochmittelalterlichi Literatur yggange, zum Biischpiil chunt er im Nibelungelied vor.",🔎
,,,Nibelunge,FALSE,"D Literaturforscher dänke, ass d Gschicht vom Gundahar törft eis Grundmotiyv vo dr Saag vo de Nibelunge sy.",🔎
,,,Nibelungehandschrift,FALSE,"Mä müess aber au erwääne, ass er dr Jacob Hermann Obereit, wo d Nibelungehandschrift in dr Schlossbibliothek z Hohenems entdeckt het, um die Eer betroge het.",🔎
,,,Lied vo de Nibelunge,FALSE,Es wichtigs Stück isch s Lied vo de Nibelunge.,🔎
947,Schweizer Armee,Schwiizer Armee,Schwizer Armee,TRUE,"Z Plons betribt d Schwizer Armee e Kasärne und s Rekrutierigszentrum, wo ali Stelligspflichtige us de Ostschwizer Kantön för e paar Täg mönd aatraabe.",🔎
,,,eidgenössisch Armee,FALSE,"Novämber 1847 het dr Chrieg mit eme Aagriff vo de Sonderbundsdruppe uf s Tessin und eme Zug ins Freiamt aagfange, die eidgenössisch Armee mit 100'000 Ma under em General Dufour het am 11.",🔎
,,,Milidär,FALSE,"""f. cohors libera"") bezeichnet e milidärische Freiwilligeverband, wo im ene Chrieg, hüfig e Guerillachrieg, mitmache ohni und — das im Gegesatz zum reguläre Milidär — von ere Chriegspartei förmlig autorisiert worde si, sondern uf d Veraalassig von ere politische Partei oder ere bestimmte Person oder Gruppe vo Persone.",🔎
,,,Militäär,FALSE,"Di ""Vereinigti Bundesversammlig"" wählt d Bundesrööt, de Bundespräsident oder d Bundespresidänti, d Bundesrichter, de Bundeskanzler oder d Bundeskanzlerin und im ene Fall, wo s zum Chrieg chönt cho und mä öppe müesst s Militäär uufbiete, de General as Oberbefäälshaber vo dämm.",🔎
,,,Schwyzer Armee,TRUE,Ab 1941 isch dr Frey Schef vu dr Sektion Heer un Huus vu dr Schwyzer Armee gsii.,🔎
,,,Schwyzer Soldate,FALSE,Die Bibeltexte si für d Schwyzer Soldate gsi wo im Ysatz si gstande.,🔎
,,,Schwizer Armee gsi,FALSE,Der Eberhard isch Major im Stab vo der Schwizer Armee gsi.,🔎
,,,Schwyzer Militär,FALSE,"Im Schwyzer Militär het mer ab 1988 en Versuech gstartet, vier romanischsproochigi Kompanie z bilde.",🔎
,,,Schwiizer Milidäär,FALSE,"Uf ""Le Cunay"" es Stückli wyt vom Gipfel wägg sind Sände- und Radarstazioone, wo deils dr Skyguide und deils em Schwiizer Milidäär ghöre; z’eerscht hätt s Milidäär sini Aalag ane 2012 ganz doben uf em Gipfel vom Mont Tendre welle boue, eifach zmitzt i regional Naturpark und s Naturschutzpiet ine, so wie s scho drissg Joor früener dört obe e Schüssplatz plaanet het; das isch beides drno wäge de Protescht vom Waadtländer Groossroot und vo de Gmeinde und de Umwältschutzorganisazioone nit ggange und me het en andere Platz füre Antennemascht gfunde; und am Änd het d Armee s Technikhuus vo dr Stazioon bi ""Le Cunay"" au no i dr üssere Form vom ene Jurachalet bout, ass es weniger uuffalt i dr schöne Bärglandschaft.",🔎
,,,Armee,FALSE,Er isch as e nid rächtmässige Akt vo der Armee niidergschlage worde.,🔎
,,,Schwiizer Militär,FALSE,"Wil d Älplermagrone es Gricht sind, wo eifach gchochet wärde cha und wo guet sättiged, gfindt me si no vil uf em Schpiisplan vo de Pfadi oder vom Schwiizer Militär.",🔎
,,,Armeefroog,FALSE,Ihri pazifistischi Haltig chunnt au in der Armeefroog zum Usdruck: Si forderet e Professionalisierig und e dütligi Verchliinerig vo der Schwiizer Milizarmee und d Abschaffig vo der Wehrpflicht.,🔎
948,Illnau-Effretikon,Ilau-Efrèètike,Ilau,FALSE,"Spööter het mä no zwäi Nääbeämter iigrichdet: S Embracheramt (Embrach, Oberembrach und Lufige) und s Illnaueramt (Kyburg, Ilau, Brutte, Lindau und Volketswil).",🔎
,,,Illau-Efreetike,TRUE,Si lit i de Gmaind Illau-Efreetike im Kantoo Züri.,🔎
,,,Ilau-Efreetike,TRUE,Die sibe Graabhügel ufem Chripflibuck liget im Studebruneholz öber em Flüssli Chänt zwüschet de Dörfer Graafschtel und Ottike i de Gmaind Ilau-Efreetike im Zörcher Oberland.,🔎
,,,Illau,FALSE,"Bi Töss, Illau, Hiwil bis Chämprate und um Uzne ume.",🔎
949,Integrierter Schaltkreis,Integrierte Schaltkräis,integryrtè Schaltchrais,TRUE,D Mikroelegtronik bschäftigt sich mit dè Entwicklung un Hèrschtellung vo integryrtè Schaltchrais.,🔎
,,,integrierte Schaltkräis,TRUE,Hüte cha mä uf eme integrierte Schaltkräis e riisigi Mängi vo Dransister broduziere.,🔎
,,,Mikrotschip,FALSE,"Intel stellt au divärsi witeri Arte vo Mikrotschip für Kompiuter här, zum Bischbil Tschipsetz für Meinbords („Intel ICH“, „Intel GMA“), WLAN und Netzwärkcharte und ""Embedded-CPU"" und ""Flash""-Spiicher.",🔎
,,,integryrtè Schaltchreis,TRUE,"Bsunderi Bedütig hèn Transischtorè in integryrtè Schaltchreis, wa diè zur Zit wit vobreiteti Mikroelegtronik ermöglichè duèt.",🔎
,,,integrierti Schaltkreis,TRUE,"1964 het IBM die ersti Computerarchitektur S/360 definiert, so dass Computer us verschiidene Leistigsklasse dr gliich Code hai chönne usfüehre, und bi Texas Instruments isch dr erst „integrierti Schaltkreis“ (IC) entwicklet worde.",🔎
,,,integryrte Schaltchrais,TRUE,Èn witterè wesèntlichè Schritt i sèlli Richtung isch d Entwicklung vo dè Mikrointegration gsi: Dè 1958 vom Jack Kilby erfundene integryrte Schaltchrais (IC) hèt diè hütigè Prozessorchips un dõdemit d Entwicklung vo modernè Computer übberhaupt èrscht möglich gmacht.,🔎
,,,integryrti Schaltchreis,TRUE,"Im Gegèsatz dezuè stônn integryrti Schaltchreis (IC), welli meereri elegtronischi Bauelemènte in eim Ghüüs voeinigè.",🔎
,,,Tschip,FALSE,"Dransisder) lo verwirklige, wo im sogenannte Schalterbedriib funkzioniere Dur d Integrazioon vo dene Schaltige uf äim Tschip (monolithischi Schaltig) entstöön komplexi elektronischi Bauelimänte wie zum Bischbil Mikrobrozässer.",🔎
,,,integrierte Schaltkreis,TRUE,RAM wird as integrierte Schaltkreis hauptsächlich in dr Silizium-Technologii realisiert und in allen Arte vo elektronische Apparät iigsetzt.,🔎
950,Gift,Gift,Gìftgààs,FALSE,Ìm Oktoower 1915 hann d’ diitscha Truppa doo Gìftgààs iig’sätzt.,🔎
,,,gift,FALSE,"Selli drei Pflanzè sin üßerscht giftig, Vogiftigè könnet tödlich sy.",🔎
,,,giftig,FALSE,S Ozon isch für eus Mänschä und für Pflanzä starch giftig und entstaht im Summer au als Umwältgift.,🔎
,,,igs,FALSE,Plutonium isch es igs und radioaktivs Schwermetall.,🔎
951,22. Oktober,22. Oktober,22. Oktobr,TRUE,"lterkinden"">Gälterchinde uf d Wält cho und am 22. Oktobr 1973 z Gälterchinde gschtorbe.",🔎
,,,22. Okdobr,TRUE," z Stuegert, wo-nr am 22. Okdobr 1861 au gschdorba ischt) ischt",🔎
,,,22. Oktower,TRUE,t worra. Ìhra Màndàt hàt drèi Johr làng düürt. Àm 22. Oktower 1911 han Làndtàgswàhla fer d z,🔎
952,3. März,3. Merz,3. Meerze,TRUE,"äller,"" gsäit händ em syni Fründ aber ""Ruedi,"" (* 3. Meerze 1920 z Wi",🔎
,,,3. Merze,TRUE,"lterkinden"">Gälterchinde uf d Wält cho und am 3. Merze 1950 z Sisse",🔎
953,Restauration,Restauration,Wirtschàft,FALSE,S ìsch sogàr e Wirtschàft newe de Gare gewan.,🔎
,,,Restaurazioonssversüech,FALSE,"Das nöije Kaiserriich isch aber scho 1916 wider abgschafft worde und het wie alli andere, spöötere Restaurazioonssversüech gschichtlig fast käi Bedütig.",🔎
,,,Restaurazioon,TRUE,"Dr Föderalismus, wo in dr Mediazion und dr Restaurazioon wo denn cho si, het aber wider zu gröössere Underschiid zwüsche de kantonale Schuelsüsteem gfüert.",🔎
954,Bezirk,Bezirk,Dischtrikt,FALSE,Lesotho isch in zeh Dischtrikt ufdailt: Stedt un Gmaine.,🔎
,,,Verwaltigsbezirk,FALSE,De Bezirk Lienz [] isch en Verwaltigsbezirk vom öschtrychische Bundesland Tirol.,🔎
955,Granit,Granit,granit,FALSE,Dr Soggel bestoot us Gotthardgranit und druf si Bruchstäi und Ziegelstäimuurwärk ufbaut.,🔎
,,,Grànit,TRUE,"D’ Fàssàda vu dr Kìrich sìn hàuiptsachlig üs Àbbruch gmàcht, wahrend d’ Dììra un d’ Fanschterumfàssunga üs Grànit sìn.",🔎
956,Kalifornien,Kalifornie,Kaliforniè,TRUE,Verwandti Artè vom Türkèbund wörred z Kaliforniè vo dè Kolibris (Trochilidae) bsuècht.,🔎
,,,kalifornische,FALSE,"Facebook isch e Websyte zum Bilde un Unterhalte vu soziale Netzwärch, wu vu dr Firma ""Facebook Inc."" mit Sitz im kalifornische Palo Alto bedribe wird.",🔎
,,,Kalifornia,FALSE,"Weil em Laemmle s Weddr bei de Ussaufnahma efders môl an Strich durch d Rechnong macht, kommt’r ama scheena Dag uf dui Idee, mit seira Firma nôch Kalifornia omzoziha, wo sich d Sonn et so oft hendr de Wolka vrsteckt.",🔎
,,,Californie,TRUE,"Juli 1981 én Los Angeles, Californie, USA) ésch e amerikànisch Filmregisseur un Produzent gsin.",🔎
,,,Kalifornje,TRUE,"Wegge siinere gschmackliche Qualität un siinem feine Duft findet dr Spätburgunder trotz aller Problem biim Abau wiader mehr Beachtig un des nit nur in Frankriich un Dytschland, sondern äui in Ybrsee in Auschdralie und Kalifornje, wo mr d nötigi küeli Abaugebiat entwickelt het un – well dert bsunder gueti Standort sin – in Oregon.",🔎
,,,California,FALSE,"Thirty Seconds to Mars isch e Alternativrockband vu Los Angeles, California, USA.",🔎
,,,Kàlifornià,TRUE,"Dezamber 1921 z’ Los Angeles, Kàlifornià) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker gsìì.",🔎
,,,Kaliforniä,TRUE,"Jännr 1968 z Eureka, Kaliforniä) isch e US-amerikanische Sängr, Songschriber, Multiinstromäntespieler und Stimmkünschdlr.",🔎
,,,Kàlifornia,TRUE,"Noh dam ìsch sa ìm Oktower 1985 ìn d Silicon Valley, ìn Kàlifornia, gànga, ìhra Firma z grìnda.",🔎
957,Verkehrssprache,Lingua franca,Verkehrsschbrooch,FALSE,"In der erwiiterete Bedütig isch ä ""lingua franca"" jedi Schbrooch, wo vo Lüt us verschiidene Schbroochgmeinschafte as Verkehrsschbrooch bruucht wird, und wo, wil si für die meischde as Zweitschbrooch glehrt worden isch und bruucht wird, hüfig veränderet und vereifacht, aber nit umbedingt ä Pidgin-schbroch drus gmacht worden isch.",🔎
,,,Verkehrsschbroch,FALSE,"In der ursprünglige und engere Bedütig isch d ""lingua franca"" ä beschdimmti Pidgin-Schbroch mit erä romanische Basis, wo im Middelalter dur dr Schbrochkontakt zwüsche Romane und Lüt, wo nitromanischi Schbroche, vor allem Arabisch, gschwätzt hai, entschdanden isch und as Handels- und Verkehrsschbroch bis ins 19.",🔎
,,,Verchehrssproche,FALSE,De facto diene aber in dr Hauptsach Tigrinisch un Arabisch – wu au as Verchehrssproche wyt verbraitet sin – un au Änglisch as Arbetssproche vu dr Regierig.,🔎
,,,Vercheerssprooch,FALSE,"Das het sich als Umgangssprooch und ""Vercheerssprooch"" über die ganzi Wält usbreitet, und me redt s hüt i lokale Variante i de meischte Länder.",🔎
958,Holocaust,Völkermord an de europäische Jude,Shoah,FALSE,D Schtetl und iiri Iiwooner si in dr Shoah braktisch vollständig vernichdet worde.,🔎
,,,Holokaust,FALSE,Syni Eltere hei bei der Holokaust überläbt.,🔎
,,,Juudevernichdig,FALSE,"Sit em Ändi vom Zwäite Wältchrieg wird dr Begriff, wo äng mit dr Juudevernichdig in Verbindig stoot, hauptsächlig für die dütsche Konzentrazionslaager in dr Zit vom Nazionalsozialismus brucht.",🔎
,,,Vonichtung vo dè Judè,FALSE,Bi dè Vonichtung vo dè Judè isch d Logischtik vo dè Rychsbaan ebbèfalls èn wichtigè Bauschtei.,🔎
,,,Vernichtig vu dr europäische Juden,FALSE,Anne 1942 fangt d SS mit dr systematische Vernichtig vu dr europäische Juden in Vernichtigslager aa.,🔎
,,,generaalstaabsmääßig Vernichtig vu dr Juude,FALSE,"In dr nämlige Dääg het dr Chenevière di eerschte Briicht iber di sognännt Ändleesig, di generaalstaabsmääßig Vernichtig vu dr Juude dur Nazi-Dytschland z Oschteuropa iiberchuu.",🔎
,,,Völkermord an de Juude,FALSE,D Vernichdigslaager häi doorum näbem Verschiesse dur die bsundere SS-Iisatzgrubbe e zentraali Rolle im Völkermord an de Juude gspiilt.,🔎
959,Gemeiner Rhabarber,Rabarbr,Rhabarbere,FALSE,"D Rhabarbere won ä Pflanzeschdängel isch, wird aber au as Obschd gässe.",🔎
,,,Rhabarber,FALSE,"Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber.",🔎
960,Wutach (Gemeinde),Wüetach (Gmeind),Ewèdingè,FALSE,"Ußerdèmm git s meereri Gmeindstrõßè, wo s Achdorfer Dalbeggè mit dè Ort Luusä, Blomegg un Ewèdingè im Landchreis Waldshuèt vobindè.",🔎
,,,Wuete,TRUE,"Am Feldberg het d Wiise ihre Quell, un au de Feldsee, ä ehmolige Gletschersee, wo über de Seebach i d Wuete entwässered, würd vom Feldbergwasser gschpeist.",🔎
,,,Ebedinge,FALSE,"Ebedinge, Bonndorf, Stüèhlingè, Texas (Blummbärg), Leffinge un Hifinge sin u. a. d Gmonde drum umme.",🔎
,,,Wuetach,TRUE,"D Stadt lit ame chleine Fluss, wo als Seebach vu Feldberg-Bäredal chunnt un de Titisee spiist, als Guetach (gueti Ach) us em fliesst un östlich vum Stadtdeil Neistadt als riisender Fluss Wuetach (wüetendi Ach) s Stadtgebiit wiider verlosst un sich dur die weltberühmt Wuetachschlucht schliesslich in dr Rhi ergiesst.",🔎
,,,Wüetach,TRUE,"Ebedinge (Hochdütsch: ""Ewattingen"") isch e Ortsdeil vo Wüetach im Landchreis Waldshüet.",🔎
961,Zoo,Zoo,zoo,FALSE,"Uußerdem het s z Kiew 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte.",🔎
,,,zoologische Garde,FALSE,"D Menascherii isch e historischi Form vo dr Dierhaltig, dr Vorlöifer vom zoologische Garde, wo sich erst im Lauf vom 19.",🔎
962,Höllental (Schwarzwald),Höllèdal,Helledaal,TRUE,Jetz het d Salzstrooß as Zuefahrt us em Helledaal dient.,🔎
,,,Helledal,TRUE,"D Ruine lyt am Yygang vum Helledal - em „Untere Helledal“, bim Buechebacher Ortsdeil Falkesteig, uf eme hite nit zugängige Platoo vun ere gäche Haale.",🔎
,,,Hölledal,TRUE,Es git aber au steili Wäg abi in s'uf Friburg füehrend Hölledal oder dur die wildromatisch Ravennaschlucht.,🔎
963,Rom,Rom,römisch,FALSE,"De römisch Historiker Ammianus Marcellinus het gschribe, dass de Cäsar Julian im Joor 359 bi Mainz de Rhii überschritte het un mit sim Heer em Negger no ufe zogen isch und ain Gaukönig nochem andere underworfe het.",🔎
,,,Rôm,TRUE,"Er het d Villa della Fernesina z Rôm baut, won er au einigi Fréske din gmacht het.",🔎
,,,Remerzeit,FALSE,Em heitiga Ortsdoel Bad Cannschtatt hot's au scho vor dr Remerzeit a Siidlong gäa.,🔎
,,,römische Riich,FALSE,Johrhundert vor Chrischtus – oder verschleppt worde si nach em enä Ufstand gege fremdi Herrscher: z Rom und in andere Stedt vom römische Riich dure Hadrian im Johr 133 noch dr Ziitwändi.,🔎
,,,Remeri,FALSE,"Dr Giovanni Battista Castagna isch e Suhn vum Genues Cosimo Castagna un däm syre Frau, dr Remeri Costanza Ricci, gsii.",🔎
,,,römischi,FALSE,S'isch bisher no kei ganzer illyrischer Satz gfunde worre; deswege sin d'einzige Quelle e handvoll vo Wörter wo i griechischi oder römischi Quelle überliifert sin.,🔎
,,,römische Kaiserrich,FALSE,Dr Isiskult zum Bischbil isch im römische Kaiserrich wiitverbreitet gsi.,🔎
,,,remischi,FALSE,Arabischi un remischi Händler sin regelmäßig do aane chuu.,🔎
,,,römische,FALSE,De Name isch aber wohrschints ender urch d Ydütschig vo me römische Name entstande.,🔎
,,,Room,TRUE,"Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.",🔎
,,,remische,FALSE,"Dodermit goht di Europäisch Wasserscheide zmittse dur s Stadtgebiet vu Albstadt dure, ihre niderschte Punkt het d Wasserscheide zwische Ebenge un Lautlenge uf ere Hechi vu 742 m NN bim ehmolige remische Kaschtäll Lautlenge an dr alte Gränzlinie vum Alblimes.",🔎
,,,Römer,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
964,Aeschenschwibbogen,Dr Aescheschwibbooge,Innere Äschedoor,FALSE,"Dr Rudolf Forcart-Hoffmann (1800-1860), e Baasler Siidebandfabrikant, het sich in de 1830er Joor oobe an dr Freije Strooss, wo s Innere Äschedoor gsi isch, e Woonhuus welle baue.",🔎
,,,Innere Aeschedoor,FALSE,"Die Freiji Strooss goot vo dr Aeschevorstadt, won emol s Innere Aeschedoor gstande isch, oobe an dr Barfüesserkiirche duure und am Münsterbärg verbii und aabe bis zum Määrtblatz.",🔎
,,,Aescheschwibbooge,TRUE,"Er isch uf dr lingge Birsigsite gstande, halbwägs zwüsche dr Burg Wildegg (dr Lohnhof) und em Aescheschwibbooge näben em Franziskanerchloster am Barfüesserblatz.",🔎
,,,erste Äschedoor,FALSE,"D Äschevorstadt het iire Naame vom erste Äschedoor überchoo, wo am oberen Ändi vo dr Freie Stross gstande isch und isch emol, wie dr Naame säit, e Vorstadt dusse vor dr Stadtmuure gsi.",🔎
,,,innere Äschedoor,FALSE,"Zur Stäinevorstadt häi au alli andere Stroosse und Gasse ums Stäinekloster und em Birsig nooch ghöört, wie dr Stäinebärg, wo dr innere Stadtmuure nooch vom Eeselsdüürli uufe zum innere Äschedoor gfiert het und wo öbbe sid em 15.",🔎
,,,alte Äschedoor,FALSE,In d Altstadt het mä dur s alte Äschedoor oder z Fuess dur s Eeselsdüürli näben em Eeseldurm bim Barfi könne.,🔎
,,,Eschmerdoor,FALSE,"Er isch in dr Äschevorstadt baut worde, dusse vor em Eschmerdoor, öbbe zur Zit, wo d Vorstadt in dr Middi vom 14.",🔎
965,Protein,Protein,Eiwyss,FALSE,"Vire bestöhn meischtens us ere Eiwyss-Hülle und eme Kärn, si hän aber keini Organelle, hänn also kei eigene Stoffwächsel.",🔎
,,,protein,FALSE,"Schotte isch es proteinhaltigs Näbeprodukt vo de Chääshärschtellig und es isch au scho i de Originalrezeptur vo ""Fanta"" bruucht worde.",🔎
,,,Äiwissstoff,FALSE,Die wichdigste Ufgoobe si d Brodukzioon vo lääbenswichdige Äiwissstoff (z. B.,🔎
,,,Eiwyß,FALSE,"Im Gegèsatz zu Pflanzè odder Pflanzèdeil, wo vor allem wegè irer Reserveschtoff (Kollèhûdrat, Eiwyß un Fettsüürè) gnutzt wörred un deshalb d Grundkoscht i dè menschlichè Ernäärig darschtelled, wörd Gmüès vor allem wegè sinèm Ghaalt aa Vitamyn, Mineralschtoff un sekundärè Pflanzèschtoff als Beikoscht vozeert.",🔎
,,,Äiwiss,FALSE,"Es isch bim ene Erwaggsene mäistens öbbe 1,5 l. Im Hoolruum vom Maage wird dr Naarigsbrei mit em Maagesaft vermischt, wo im Wäsentlige us Salzsüüri und em Enzym Pepsin, wo s Äiwiss spaltet, bestoot.",🔎
,,,Proteiin,TRUE,A Polypeptiid mit mee as 50 Aminosüüre isch e Proteiin.,🔎
966,Transgeschlechtlichkeit,Dransgschlächtligkäit,Trànssäxüälla,FALSE,"Ìm Ààlàss ìsch àui gschrììwa, àss d’ Publikàzioona vu da Zouaves Paris „d’ Idee vu dr Ìwwerlaagahait vu da »Wiissa«“ b’fäärdert un „gwàltiga Àkzioona geega Homo- un Trànssäxüälla“ unterschtìtzt hàt.",🔎
,,,Transgschlächtligkait,TRUE,Transgschlächtligkait isch erscht anne 2018 mit em ICD-11 vu dr WHO as Chranket gstriche wore.,🔎
,,,Transmänsche,FALSE,"Oktober 1968 as ""Andreas Heribert Meier"" z Bärn) isch e Schwyzer Aktivischti, wu si fir d Verbesserig vu dr Situazioon vu Transmänsche in dr Schwyz yysetze duet.",🔎
,,,Dranssexuelle,FALSE,"In sonige Fäll, aber au denn, wenn s körperlige Gschlächt zwar äidütig isch, dr Mensch sich aber im »falsche Körper« füült wie das bi Dranssexuelle bassiert, isch d Gschlächtsidentidäät nit idäntisch mit em biologische Gschlächt.",🔎
,,,Transfrau,FALSE,"För d Rolle vo de Transfrau Rayon im Film ""Dallas Buyers Club"" hät er im Johr 2014 de Oscar för de beschti Näbedarsteller öbercho.",🔎
,,,Transsexuelli,FALSE,"Vermuetlig isch si e Transsexuelli gsi, wo as Alain Tap uf d Wält choo isch.",🔎
,,,transg’schlachtliga,FALSE,Domìt waara transg’schlachtliga Dàrschtäller fìr d’ bäschta Laischtung ìnnerhàlb vum Joohr g’wìrdigt.,🔎
967,Safenwil,Saafewyl,Safewiu,TRUE,"D Nochbargmeinde sind Safewiu, Zofige, Strängubach, Rootrischt und Arbig im Kanton Aargau und Starrkirch-Wil, Dulike und Walterschwiu im Kanton Soledurn.",🔎
,,,Safewil,TRUE,"Ghürote hei si im 1913, wo-n-er Pfarrer z Safewil im Kanton Aargau isch gsi (1911-1921).",🔎
968,25. Mai,25. Mai,25. Mai,TRUE,"g, em 22., un Sunntig, em 25. Mai 2014, stattgfunde. Z Dytsch",🔎
,,,25. Mäi,TRUE,De Karl Friedrich (Fritz) Enderlin (* 25. Mäi 1883 z Amme,🔎
969,Athen,Athen,athenische,FALSE,"isch en athenische Astronom, Geograaf und Meteoroloog gsii.",🔎
,,,athen,FALSE,isch en athenische Staatsmaa und Lüriker.,🔎
,,,Athener,FALSE,hend d Athener im Peloponnesische Chrieg d Stadt bilaageret und s Umland plünderet.,🔎
970,Rheintor Basel,S Basler Rhiidoor,Rhiidoor,FALSE,Johrhundert si au s Rhiidoor und die vier Schwibbööge abgrisse worde.,🔎
,,,Rhiidor,FALSE,"1575 het er e Riterbild am Näbedoor vom Grossbasler Rhiidor gmoolt, wo nit erhalten isch.",🔎
971,Rheinau (Baden),Rhinai,Rhibischofshäim,FALSE,"Z Rhibischofshäim gits e Fasnechtsgruppe, wo ""Bischemer Rätscheklub"" heisst.",🔎
,,,Diersche,FALSE,"Är isch z Zienken im Markgreflerland, z Diersche im Hanauerland un z Urloffen ufgwachse.",🔎
,,,Rhinai-Besche,FALSE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Fräästett,FALSE,Dr Schütt isch z Fräästett ufgwachse.,🔎
972,Bezirk Ouest lausannois,Bezirk Ouest lausannois,Westlausanne,FALSE,"Z Ecublens im Bezirk Westlausanne, chly usserhalb vo Lausanne am Flüssli ""La Sorge"", isch di wälsch Technisch Hochschuel, d École Polytechnique Fédérale de Lausanne EPFL.",🔎
,,,Ouest lausannois,FALSE,"Bussigny (frankoprovenzalisch ) isch e bolitischi Gmai im Bezirk Ouest lausannois im Kanton Waadt, Schwyz.",🔎
973,Metropolregion,Metropoolregioon,Metropolregioon,TRUE,"Nit zun ere Stadtregioon ghööre – im Geegesatz zu de Modäll vo dr ""Groossregioon"", dr Metropolregioon oder ""Metropolitanstadt"" un dr ""Wirtschaftsregioon"" – deren iiri ländlig brägte perifeere Rüüm, sondern si meint nume die unmiddelbari, dicht bebauti Umgääbig vo dr Kärnstadt.",🔎
,,,europäische Metropolregione,FALSE,April 2005 zue dr europäische Metropolregione.,🔎
,,,Balligsruum,FALSE,"Dr Balligsruum, wo d Vorort iischliesst, het 11,8 Millioone Iiwooner (2007).",🔎
,,,Metropoolregioone,FALSE,S Middelzentrum mit Däilfunkzioon vom ene Ooberzentrum lit jewiils am Rand vo de Metropoolregioone Rhii-Neckar und Rhii-Main.,🔎
974,Mond,Moo,lunare,FALSE,De Gasparis isch e lunare Ischlagskrater wo im südwestliche Deil vu dr Movordersite lit.,🔎
,,,Ärdmoo,FALSE,"d' Ärde), de Ärdmoo, e Asteroid oder Meteorid.",🔎
,,,Erdmokrater,FALSE,"Zue sinem Adenke isch dr 30 Kilometer gross Erdmokrater ""de Gasparis"" sowie d' ""Rimae de Gasparis"", e 93 Kilometer langi Schlucht uf em Mo, wo bim Gasparis-Krater afangt, uf ihn daift worre.",🔎
,,,Mönd,FALSE,"Dr Daphnis (au Saturn XXXV) isch ein vu dr Mönd vum Saturn, wo sich in dr so gnennte ""Keeler-Lucke"" im usserschte A-Ring vu dr Saturnringe befindet.",🔎
,,,Erdmond,FALSE,"Adrastea roteert in 7 Stund un 9 Minutè um diè aigè Ax un wiist dodèmit, wiè dè Erdmond, ä bundini Rotation uf.",🔎
,,,Mo,TRUE,Uf Moskau isch s'Mare Moscoviense uf dr Rucksite vum Mo daift.,🔎
,,,Erdmoo,FALSE,Under Moolandig verstoht mer in dr Ruumfahrt allgmein e kontrollierti Landig vu eme vu Mensche hergstellte Ruumflugkörper uffem Erdmoo.,🔎
,,,Vollmoo,FALSE,"De Ostersunntig fallt jewils uf de erst Sunntig noch em Früeligsvollmoo, da haisst em Vollmoo noch de Früeligs-Tagundnachtgliichi um de 21.",🔎
,,,Vollmo,FALSE,"Morägeböge sin, wil au dr Vollmo iber 400.000 mol schwächer wie d'Sunne isch, liechtschwach un schwer z'sähe, insbsunder wenns Liechtverschmutzig git.",🔎
,,,Erdmo,FALSE,Si wiist dodemit e eweng höcheri Dichti un e eweng grössere Durmesser wie dr Erdmo uf.,🔎
975,Augsburger Puppenkiste,Augschburger Puppechiste,Augschburger Buppechischte,TRUE,In vyyl Fäärnseeprodukzioone vu dr Augschburger Buppechischte het si as Sprächerin mitgwiirkt.,🔎
,,,Augsburger Puppechischte,TRUE,Der FCA kooperiert syt em 2009 mit em bundeswyt bekannte Marionettetheater Augsburger Puppechischte.,🔎
976,Menzenschwand,Menzèschwand,Menzèschwander,FALSE,Dè Gipfel vom Chapèllèchopf lyt 1400 m öschtlich vom Menzèschwander Hinterdorf un 1600 m weschtlich vom Obberdorf vo Aha.,🔎
,,,Menzeschwand,TRUE,"Geographisch lit dr Feldberg südöstlich vu Friburg im Brisgau, umgäbbe vu dr Ortschafte Hinderzarte (nordöstllich), Titisee (östlich), Menzeschwand un Bernau (südlich) un Todtnau (südwestlich).",🔎
,,,Mänzèschwand,TRUE,"Vo Aha gòt d L 156 am Weschtzipfel vom Schluchsee un am Ahabach nõch uè, macht èn Rank un füürt übber Äule uff dè Pass bim Muchèländer Wäg, wo s ""Äulemer Chrütz"" stòt, un witer gu Mänzèschwand un Bernau i s Dal vo dè Menzèschwander Alb.",🔎
,,,Menzèschwander Dal,FALSE,"i diè aagränzendè Täler (Menzèschwander Dal, Wisèdal, St.",🔎
,,,Mänzeschwand,TRUE,"Zu de Stadt St. Bläsi ghöre d Ortschafte Immeneich, Mänzeschwand und Schlagete, wo friehner selbständig gsi und in de 1970er-Johr ygmeindet worre sin.",🔎
977,24. September,24. Septämber,24. Septamber,TRUE,"z’ Ghisburn, Yorkshire; † 24. Septamber 1589 z’ York</a",🔎
,,,24. Sebdember,TRUE,"nder vorfasst. Uruffgfihrt worra isch des Werk am 24. Sebdember 1942, also midda em <a href=""Z",🔎
,,,24. Sebtembr,TRUE,"brschwäbischa Laoba, † 24. Sebtembr 1939 z Beverly Hills) ischt an",🔎
978,Landkreis Säckingen,Landchrais Säckingè,Säckinge,FALSE,"Jahrhundert frykauft händ, hät Glaris zum gröschtä Teil zum Chloschter Säckinge kört.",🔎
,,,Landkreis Säckchinge,TRUE,Dörtmols isch dr ehemolige Landkreis Lörrach mit de meischte Gmeie vom Landkreis Säckchinge un e paar Gmeie vom Landkreis Mülle zum e neue Landkreis Lörrach zämme gschlosse worde.,🔎
,,,Landkrais Säckinge,TRUE,"Jänner 1946 isch er Landroot im Landkrais Säckinge gsii, ab em 7.",🔎
,,,Landchrais Säckinge,TRUE,Zwei Johr nõch de vorzogene Gmeindsreform uff em Dachsbärg isch die neu Gmeind wege de Chraisreform z Badde-Württebärg vum Landchrais Säckinge zum Landchrais Waldshuet chò.,🔎
,,,Landchreis Sägginge,TRUE,Bi dr Kreisreform vo 1973 isch Rhyfälde vùm Landchreis Sägginge zum Landchreis Löörech cho.,🔎
979,Mettmenstetten,Mäpmischtette,Metmestette,TRUE,D Strooss übere Bärg Albis goot vo Langnau am Albis im Siiltaal uf Huuse am Albis und wytr uf Metmestette im Säuliamt.,🔎
,,,Mäpmistette,TRUE,"Naachbergmäinde sind Ottebach, Affoltere, Mäpmistette, Maschwande, Hüneberg, Merischwand.",🔎
,,,Mettmeschtette,TRUE,"D Nachbargmeinde vo Chappel sin im Kanton Züri Knonau, Mettmeschtette, Rifferswil un Huse am Albis, im Kanton Zug Baar un Steihuse.",🔎
980,Atmosphäre (Astronomie),Atmosphäre,Atmosfääre,TRUE,"Klimawandel, au Klimaveränderig, Klimaänderig oder ""Klimawäggsel"", isch e Veränderig vom Klima, wo uf dr ganze Ärde oder eme ärdäänlige Blaneet oder Mond, wo en Atmosfääre häi, bassiert.",🔎
,,,Àtmosfäär,TRUE,"D’ Àtmosfäär vu dr Ard, àui Ardàtmosfäär gnännt (von un ), ìsch d’ gààsformiga Hìlla vu dr Ardoowerflächa.",🔎
,,,Erdatmosphäri,FALSE,"Middels de Satellite chänne bsunders Wellelängeberaich undersuecht werre (Ultraviolett, Röntgenstrahlig), wo sust vu de Erdatmosphäri absorbeert werre.",🔎
,,,Atmosphäri,TRUE,"D'Io besitzt e usserśt dünni Atmosphäri vu 120 Kilometer Höchi, wo sich us Schwäfeldioxid un möglicherwiis Śpure vu andere Gase zämmesetzt.",🔎
,,,Atmosphäredruck,FALSE,"Es wird en Underdruck erzügt, so dass dr Cholbe vom üssere Atmosphäredruck in dr Zylinder druckt wird.",🔎
981,Veganismus,Veganismus,vegaani,FALSE,"Ane 1905 het de Henri Oedenkoven di Vegetabilischi Gsellschaft vom Monte Verità ggründet, e Verain wo vegaani Lebeswiis, womer dozmol no vegetabil gnennt het, gförderet hett.",🔎
,,,vegaan,FALSE,"Nochdem d Greta i de Grundschuel vo der Erderwärmig ghört hett, hett si afange dihai Energii spare und hett o agfange vegaan zesse und si het o uffghöört mit em Flugi umezraise.",🔎
982,William Shakespeare,William Shakespeare,Shakespeare,FALSE,Unter em Iidruck vu dr Drame vum Shakespeare un dr Dichtig vum Burns het sich si Inträssi vu dr Molerei meh in Richtig Dichtig verschobe.,🔎
,,,Shakespeares,FALSE,"Deert het si in verschiidene Inszenierige vum Ernst Wendt gspiilt, unter anderem 1976 d Wendla in ""Frühlings Erwachen"" vum Frank Wedekind, 1978 d Rita Grabow in Lovely Rita vum Thomas Brasch un d Luise in s Schillers ""Kabale und Liebe"", 1979 d Titelroll in s Kleists ""Das Käthchen von Heilbronn"" (mit irem Lääbespaartner Charles Brauer as Chaiser), 1980 d Titelroll in s Strindbergs ""Fräulein Julie"", 1981 d Prinzessin Leonore von Este in s Goethes ""Torquato Tasso"" (mit em Brauer as Antonio) un 1982 d Celia in s Shakespeares ""Wie es euch gefällt"".",🔎
983,Innertkirchen,Innertchiuche,Innertchirchä,TRUE,Vu Innertchirchä im Bärner Oberland nach Mettlä bi Eibu im Kantuu Luzärn füehrt ä 220-Kilovolt-Hochspannigsläitig.,🔎
,,,Innertkirche,TRUE,"Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Alpnach, Sarnä, Sachslä, Lungrä, Haslibäärg, Innertkirche, Wolfeschiässe, Dalewiil und Ännemmos.",🔎
,,,Innerchirche,TRUE,Zwüsche Innerchirche und Meiringe zwängt sich dr jung Fluss dur d Aareschlucht nordwärts.,🔎
,,,Innerkirchen,TRUE,"D Nachburgmeinde si Hasliberg, Innerkirchen u Schattenhalb im Oschte, Brienzwiler, Briens u Grindelwald im Weschten u Lungere im Kanton Obwaude im Norde.",🔎
984,Hausen im Wiesental,Huuse im Wiisedal,Huuse im Wiisedaal,TRUE,D Johann-Peter-Hebel-Gedenkplakette der Stadt Hausen i. W. wird syder 1960 vù dr Gmei Huuse im Wiisedaal verliie.,🔎
,,,Huuse im Wisedal,TRUE,"E Hegschtpunkt in syym Schaffe isch aafangs vu dr 1970-er Johr gsi, wu dr Jung mit dr Johann-Peter-Hebel-Plakette dur d Gmei Huuse im Wisedal un em Johann-Peter-Hebel-Pryys vum Land Bade-Wirttebärg uuszeichnet woren isch.",🔎
,,,Huuse,FALSE,Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere.,🔎
985,26. Oktober,26. Oktober,26. Oktoower,TRUE,"Dr Thomas Peck Ochiltree (* 26. Oktoower 1837 z’ Livingston, Alabama; †",🔎
,,,26. Okdobr,TRUE,Dr Hans Buchner (* 26. Okdobr 1483 z Ra,🔎
986,Rupperswil,Robischwil,Robischwiu,TRUE,"Nochbargmeinde sind Robischwiu, Suhr und Aarau.",🔎
,,,Rupperswyl,TRUE,"Bim Baanhof git s è Unterwärch, i dèm Baanschtròm i d Faarleitig gschpisè wörd, wo uss dè Übberdrägigsleitig vo Rupperswyl hèr chunnt.",🔎
,,,Robischwyl,TRUE,"Juni 1874 isch d Baanstreki vo dr Aargauische Südbaan eröffnet worde, wo vo Robischwyl is Freiamt goot.",🔎
,,,Rupperschwil,TRUE,"März 1924 z Rupperschwil als ""Rosa Mina Schärer"", † am 24.",🔎
987,Sihl,Sihl,Syldaal,FALSE,"Dr Metropolitanruum vo Züri hät noch dr Beschrybig vom Bundesamt für Statistik usser der Aglo vo Züri no zää chlyneri Aglomerazioone derzue und en Einzelstadt dezue, das isch Äisidle im obere Syldaal im Kanton Schwyz.",🔎
,,,Syl,TRUE,"Dur Züri dure flüüssed d Limet, won us em Zürisee chunt, d Syl im Syltaal und d Glatt ganz im Nordoschte vom Stadtgebiet.",🔎
,,,Syltaal,FALSE,"Uf dr Weschsyte sind under am Albis s Platoo vo Huuse, dr Türlersee und s Reppischtaal, uf dr Oschsyte lyt s Syltaal mit em Sylwald.",🔎
,,,Siil,TRUE,D Grenze im Oschte isch uugföör d Siil gsii und im Weschte d Limet.,🔎
988,Autobiografie,Autobiografie,Outobiografie,TRUE,"Im Mai 2004 het der Oliver Kahn syni Outobiografie mit em Titel ""Nummer eins"" veröffendlecht.",🔎
,,,Lebenserennronga,FALSE,"Des Môrgabläddle hôt a viilfäldiga Mischong vo litrarische Artikel ghet: Reisebericht, Gedicht, Lebenserennronga, Uffsätz ibr d Bereich Litradur, Gschicht, Kunscht ond Nadurkunde.",🔎
,,,Autobiografii,TRUE,"In siner Autobiografii "" La vida secreta de Salvador Dalí"" («S ghäime Lääbe vom Salvador Dalí») het er sini Zuekumftsdröim beschriibe: So het er 1927 en „Operepoem“ mit em Ditel ""Être Dieu"" («Gott si») entworfe; das Brojekt isch 1974 realisiert worde.",🔎
,,,Autobiografy,TRUE,"Es isch e verdeckti Autobiografy gsi, wo s ire möglich gmacht het, u. a. d Behandlig vo unverhüratete Müettere und vo de „Bastard“-Chind z kritisiere.",🔎
,,,autobiografischi,FALSE,"""diarium"") oder Memoire (frz. """" „schriftligi Daarlegig“, „Dänkschrift“), isch en autobiografischi Ufzäichnig, also e Sälbstzügnis in chronologischer Form.",🔎
,,,autobiografische,FALSE,"Ds autobiografische Buech Mars vom chrebschranke Schwiizer Lehrer Fritz Zorn (Pseudonym vom Fritz Angst, * 1944, † 1976), postum 1977 erschienä, isch es Schlüsselwärch vo de 70er Jahre.",🔎
989,Rhein,Rhy,Rii,TRUE,"Im Joor 406 sind d Wandale mit villne andere Völker, Alane, Gote, Burgunder, Suebe, s Maintal durab zoge und hend bi Mainz de Rii öberquert, wobi de Wandalekönig ""Godigisel"" gfalen isch.",🔎
,,,Rhiischiffer,FALSE,"1943 het die Schwizerischi Reederei AG, wo hüte nüme existiert, s Huus kauft und het s für Rhiischiffer brucht, vor allem für sonigi wo dr Bruef no gleert häi.",🔎
,,,rhiinisch,FALSE,S Grossbasel isch dr linggsrhiinisch Stadtdeil vo dr Schwizer Stadt Basel.,🔎
,,,Rhin,TRUE,Si ligt àn de Weschtsite vum (mittlere un süedlich) Owerrhin-Tal un ésch àlso s Landel zwésche Rhin un Vogese.,🔎
,,,Rhinbruck,FALSE,"D'Gmeind Volgelse lijt weniger wie 3 km weschtlich von dr Rhinbruck uf alt-Brisach in Ditschland un ungfähr 2 km öschtlich von Nej-Brisach, wo uf ehemols Volgelsemer Bann stoht.",🔎
,,,rhin,FALSE,"Bodi Stroße wäre vor Aapewiir vun de B 28 krizt, wu mer no Oschte in s Ränchdal un de Mittler Schwarzwald kunnt un no Weschte iwer Kähl un dr rhin (""Europabruck"") uf Stroßburig.",🔎
,,,Rhyufer,FALSE,"Bekannt isch Schafuuse für sini Altstadt mit dä Erker, em Chlooschter Allerheilige und em Munot, e Feschtig oben a dr Schtadt, wo au s Wahrzeiche vo Schafuuse isch, und d Rhyufer.",🔎
,,,Neue Rhii,FALSE,"Haard lit am Bodesee, zwüschat dr Breagazer Ach und em Neue Rhii.",🔎
,,,Rheï,TRUE,"Dür ds Tschelfigg flöüsst d Plessur, waa uf der Aroosser Alpä unnä am Aroosser Roothorä aafaat und bi Chuur in dn Rheï mündet.",🔎
,,,Rhai,TRUE,"So hot bei Hard, wo dr Rhai en da Bodasee mindet, a aageblich iber 10.000 Maa schtarks schwäbisches Heer gega a zahlamäßig onderlägans Schweizer Heer vrlora, des do drbei au Raveschburger Fahna erbeitet hett.",🔎
,,,Rhydaal,FALSE,"Joorhundert sind Walser i das Gebiet im Rhydaal cho und hend d «Walsergmaind Bäärg» mit de Wyler Rofels, Bovel, Guscha, Stürfis und Vatscherin ggründet.",🔎
,,,Aldrhin,FALSE,Wisswil lit wänigi Kilometer nördlich vum Kaiserstuehl in dr Oberrhinebeni an eim vu dr zahlriche Arm vum Aldrhin.,🔎
,,,Hochrhi,FALSE,"Durchs ganze Wiisetal vo Basel bis an Feldberg zieht sich d'B317, d'Schopfe zweigt d'B518 in Richtig Hochrhi ab.",🔎
,,,rhenanischè,FALSE,"Au südlich Baanhof bassyrèd hǚdrologisch un geographischi gsää spannèndi Sachè, well dört diè Hauptwasserscheidi vom danubisch-rhenanischè Sischteem volauft.",🔎
,,,Rhysite,FALSE,"Zämme mit Ludwigshafe uf dr andere Rhysite bildet Manne e Doppelstadt mit iber ere halbe Million Ywohner im Kern un 1,3 Millione Ywohner as Agglomeration.",🔎
,,,Rhykanaal,FALSE,"S Doarf Tippilzou liit öschtlich vom Rhykanaal, wo i deam Beraich nöi aagleed wora ischt.",🔎
,,,Rhietal,FALSE,Zu sina Füass liegt da Bodasee igrohmt vum Rhietal und dam schwäbischa Hüagelland.,🔎
,,,Rhiebeni,FALSE,"Öschtlich vum Berg lit s'Schneggedal, weschtlich d'Rhiebeni Gmeizueghörigkeit.",🔎
,,,Rhae,TRUE,"A Ausnãm machd blos dor glaene nordwäsdlich Zibfl mid Bad Härraalb, där ibor s glaene Flissle Alb nåch Nordwäsda diräggd en dor Rhae nae endwässored.",🔎
,,,Rhei,TRUE,Dr Stadtdoel Schura leit uf dr europäische Hauptwasserschoede Rhei-Doene.,🔎
,,,Rhiistadt,FALSE,"E wichdigs Usstelligsguet si d Dokumänt und Objekt vom erste Zionistekongräss, wo in dr Rhiistadt stattgfunde het.",🔎
,,,Obberrhy,FALSE,Er isch vù Gletscher uss de Iiszitt starch ǜbberformt worre ùn lìt sǜǜdlig vù-n-ere Lìnie vù Friburg ìm Briisgau am Obberrhy ùf Donaueschinge uff dè Baar.,🔎
,,,Aldrhi,FALSE,"D'Stadt lit am rächte Ufer vum Aldrhi, uf halbem Wäg zwische Friburg im Brisgau un Basel.",🔎
,,,Rhiidaal,FALSE,"Vo siiner Schdruktur und Topografii uus isch er s Gegeschdück zu de Vogese, wo weschdlig vom Rhiidaal ligge.",🔎
,,,rhiiuf,FALSE,"Si lit rhiiuf vom hütige Chläibaasel im Dorf ""Niiderbaasel"", wo spööter ufgee worde isch.",🔎
,,,Rhi,TRUE,"Milhüsa werd vu zwai Bach, d' Ell un d'r Rhi durchkwert.",🔎
,,,Rhiin,TRUE,"Abgsähne drvu, ass es in dr Schwiz vor em Erschte Wältchrieg no wenig Beriährigsängscht mit Land un Volk änen am Rhiin gä het, het mer dr Hebel, wu mit einem Fueß z Baasel groß wore isch, as Eigene agsäh.",🔎
,,,Rhytaal,FALSE,"D Hauptstrooss im Taal dur Surses isch en Abschnidd vo dr Kantonsstrooss «H03a», wo usem Rhytaal is Engadin goot.",🔎
,,,Rhi-Izugsbiit,FALSE,"Die Rhinischi Megalopole isch e Chetti vu Balligsrüme, wo sich im en ebbe 50 bis 200 Kilometer breite Korridor entlang vum Rhi-Izugsbiit vum Schwyzer Middelland bis zue dr Mündig in dr Niderlande erstrecke duet.",🔎
,,,Hochrhiin,FALSE,"Johrhundert isch des s Gebiät südlig vum obergermanisch-rätische Limes bis an dr Bodesee, dr Hochrhiin un dr Oberrhiin.",🔎
,,,Rhiidal,FALSE,"In dr nöchere Umgebig lige dr Schwarzwald, d Vogese, s Rhiidal un d Städt Wiil am Rhii un Basel.",🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,rhiin,FALSE,"S Fest wird jedes Johr im Januar vo de drei Chleibasler Ehregsellschafte (""3E"") im rächtsrhiinische Deil vo der Schwiizer Stadt Basel organisiert.",🔎
,,,Riichnüü,FALSE,Tachse isch es Straassedorff im Zürcher Wiiland uf ere Terrasse im Riichnüü bi Laufe.,🔎
,,,Rhii,TRUE,"Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt ""(France métropolitaine),"" erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik.",🔎
,,,Rhing,FALSE,"Da See isch ä klains Reschdl vum so gnonnde Kinzig-Murg-Fluss, wu vor gonz longer Zitt barallel zum Rhing gflosse isch.",🔎
,,,Ry,TRUE,Bsunders eusi verdreckte Bäch und Flüss und natürlich s grosse Fischschtärbe im Ry nach em Brand in ere chemische Fabrik in dr Schwyzerhalle hei es Umdänke brocht.,🔎
,,,Rhyebeni,FALSE,De natürnoch Oberlauf fliesst dur d Gmei Bollschwil am Fuess vum Schwarzwald im südliche Hexedal un erreicht bi Ehrechilche d Rhyebeni.,🔎
,,,Oberrhi,FALSE,Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht.,🔎
,,,Rhiingränz,FALSE,An dr Rhiingränz im Weschte hets dä Kontakt mit dr remische Wält gää.,🔎
,,,rhenanisch,FALSE,"Zuè sèllèrè Gabelung chunnt s widderum, well diè Europäischi Hauptwasserscheidè vom rhenanisch-danubischè Sischteem vo Zollhuus quer durch s Zollhuusrièd bis zuè dè Blummbärger Bleichi volaufè duèt.",🔎
,,,Ryy,TRUE,"D segs Fliesgwäser mid dr greeschde Yyzùùgsgebied, wù in s Mèèr minde, sin dr Ryy, d Duene, d Elbe, d Oder, d Weser ùn d Ems.",🔎
,,,Rhital,FALSE,Er isch im Süda vom Rätikon abgränzt und im Norda gohts is Rhital.,🔎
,,,Rhyschiffahrt,FALSE,Dr Flach het z Basel Matroos vo dr Rhyschiffahrt gleert und dänn als Schlosser und Modällbouer gschaffet.,🔎
,,,Rintl,FALSE,S Obertoggeburg isch nume mit Postauto vo Nesslau us und vom Rintl her erschlosse und e Postautolinie verbindet Nesslau mit de Schwägalp.,🔎
,,,Rhinewene,FALSE,Klimatisch het dr Sunngau wäje dr guet 100- bis 200 Meter höjere Lag nit die gliichi Vurteile wie d Rhinewene.,🔎
,,,Rhyy,TRUE,Basel-Stadt wird vom Rhyy durflosse.,🔎
990,Hochrheinbahn,Hochrhybahn,Badischi Hochrhybaan,FALSE,"Wer im Fèrnvokeer d Oscht-Wescht-Vobindig am Hochrhy bruuchè will, isch sit 1994 uff diè barallel am Nordufer nõch volaufendi Badischi Hochrhybaan aagwisè.",🔎
,,,Hochrhystrecki,FALSE,Durch Waldshuet goht d Hochrhystrecki (Basel-Schaffhuusé).,🔎
,,,Hochrhybaa,TRUE,Im Johr 1863 isch d Hochrhybaa vo Basel gu Konschtanz eröffnet worrè.,🔎
,,,Baanlinniè Basel–Singè,FALSE,"Hauptvokeerswäg i dè Ebeni vom Chleggau isch, näbb dè Baanlinniè Basel–Singè, d B 34, wo dè Kotbach un dè Schwarzbach im Unterlauf begleitè duèt.",🔎
,,,Hochrhiibahn,TRUE,"Vom Badische Bahnhof z Basel us füehrt au no d Hochrhiibahn über Badisch-Rhiifälde, Säckchinge uf Singe entlang em Hochrhii.",🔎
,,,Hochrhybaan,TRUE,E Ysebahn-Aschluss a d Hochrhybaan git's sit 1862.,🔎
,,,Hochribahn,TRUE,Murg het au e Halt an dr Hochribahn vu Basel uf Singe.,🔎
,,,Hochrhyschtreggi,FALSE,"Dè Streggèabschnitt zwischè Karlsruè un Basel wörd au als ""Rhydalbaan"" benamst, dè Abschnitt Basel–Konschtanz als ""Hochrhyschtreggi"".",🔎
,,,Hochrhystreck,FALSE,"In de Chernstadt befindet sich en Bahnhof vo de Hochrhystreck, vo wo uss Rhyfälde mit S-Bahn Linie un Interregiozüg in beidi Richtige mit Basel un Waldshuet verbunde isch.",🔎
991,Zunge,Lällä,Rùgge vo de Zùng,FALSE,"Ùn zwar die Konsonante, wo de Rùgge vo de Zùng, also de hinteri Deil vo de Zùng, mit em harte Gaume en Luut macht.",🔎
,,,Lelli,TRUE,"I dè Braxis bedütet des, dass bi längèrè Döön dè Lelli nõch unnè gwölbt wörrè sött, um dè Luftschtròm nit z behindèrè, bi Passagè mit churzè, hart aagschpilltè Döön abber a dè obberè, vorderè Schneidezää aaschtòt.",🔎
,,,Lèlli,TRUE,au d Form vom Mundinnèraum vom Blôser un d Stellig vom Lèlli.,🔎
992,Rhythmus (Musik),Rhǜthmus,Rhǜthmè,FALSE,"D Rhǜthmè vum Stüggle entschtön durch diè wechsèlndè Notenwärt, wo mit dè Zellzitè von èm Tagt zämmèkeièt odder abber vo dè Schlääg abwychè chönnèd.",🔎
,,,Rhǜtmus,TRUE,"Selli zitlichi Struktur wörd vom Rhǜtmus un vom Metrum bildèt, s Bedònigsmuschter isch dè Tagt.",🔎
,,,Rhüthme,FALSE,"D Pugatschowa hat mit iire nöije Musigforme brobiert, westligi Rhüthme mit russische Melodie z verbinde.",🔎
,,,Rhüthmus,TRUE,"Die mäist brucht mä vor allem, zum dr Rhüthmus voorzgee.",🔎
,,,Ritmus,TRUE,"Es zeigt sech öppen am gnaue Ritmus, und psunders bim ""Schlag"" vo vilne Baasler Gugge ghört me s hööche Nivoo und wie prezyys, virtuoos und originell si wärche und dr Taggt für s ""Spiil"" vorgää.",🔎
,,,Gsàngsrytmus,FALSE,Bekànnt ìsch sa fìr ìhra ààgriffenda Gsàngsrytmus un ìhra uffaharziga Liadtäckschta.,🔎
993,Landesregierung von Baden-Württemberg,D Landesregierig vo Baade-Württenärg,bade-wirttebärgische Landesregierong,FALSE,Seid Juli 2021 isch-se als Staatsrätin fir Zivilgsellschaft un Birgerbedoiligung Mitgliid vo der bade-wirttebärgische Landesregierong.,🔎
,,,Landesregierig vu Bade-Wirttebärg,TRUE,S Kabinett Kretschmann III isch d Landesregierig vu Bade-Wirttebärg syt Mai 2021.,🔎
,,,Landesregyrig vo Baddè-Württèbärg,TRUE,"Wôrend dè Regionalvoband Donau-Iller selli S-Baan-Blään un dè Streggèneubau forcyrt, isch d Landesregyrig vo Baddè-Württèbärg im Johr 2007 dèmm Vorhabbè ablèènend gegèübber gschtandè, zmòl dè Fokus uff sellèrè Sitè uff èm Brojèkt Stuègètt 21 lyt.",🔎
,,,baddè-württèbärgischi Landesregyrung,FALSE,"Druffhy hèt sich d baddè-württèbärgischi Landesregyrung bereit erklärt, d Briisacher Baan un d Elzdalbaan z übbernää un sèlber uuszbauè.",🔎
994,Pädagogische Hochschule Ludwigsburg,Pedagoogischi Hoochschuel Ludwigsburg,Pedagogische Hochschuel,FALSE,Derno isch si uf Stuegert zoge un studiert syter 2014 Bildigswisseschafte an dr Pedagogische Hochschuel z Ludisburg.,🔎
,,,Pedagoogische Hoochschuel Ludisburg,TRUE,Si dailt si syterhär mit dr Pedagoogische Hoochschuel Ludisburg ai Campus.,🔎
,,,Pädagogische Hochschuel Ludisburg,TRUE,"Ab 1979 isch er Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel z Löörech gsii, ab 1982 Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel Ludisburg un syt 1991 Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel Fryybeg.",🔎
,,,Pedagogische Hochschuel Reidlenga,FALSE,"Vu 1971 bis 1975 het si an dr Pedagogische Hochschuel Reidlenga Änglisch, Pedagogik u Evangelischi Theology studiert.",🔎
995,Wissenschaftstheorie,Wüsseschaftstheorii,wüsseschaftstheoretische,FALSE,Uf dr ganze Wält wird im Weber si Wärk vo verschiidene politische und wüsseschaftstheoretische Laager anerkennt.,🔎
,,,Wisseschaftstheoretiker,FALSE,Jänner 1961 z Wien) isch e eschtrychische Physiker un Wisseschaftstheoretiker gsii.,🔎
,,,wüsseschaftlige Methode,FALSE,"D Methodologii (griechisch μεθοδολογία) isch d Leer vo de ""wüsseschaftlige Methode"".",🔎
996,Gesellschaft (Soziologie),Gsellschaft,gsellschaftlige,FALSE,"D Gründ für das si zum Däil daatsächligi gschlächtligi Underschiid, zum Däil die underschidlige gsellschaftlige Rolle und Läbenswiis.",🔎
,,,Gsellschafte,FALSE,"De Ferdinand Tönnies hingäge hät ""Neuziit"" genau im Sinn vo siim theoretische Werch ""Gemeinschaft und Gesellschaft"" als exakte Gegebegriff zum ""Mittelalter"" benutzt: I dem seied d Mensche gneigt gsii, ""alli"" soziale Kollektiv als ""Gmeinschafte"" z verschtah, ganz andersch als i dr Neuziit, wo si die ""sämtlich"" eher als ""Gsellschafte"" wahrgnaah hebed.",🔎
,,,gesellschaftlig,FALSE,"Establishment ( [] ‚Iirichdig‘, ‚organisierti Körperschaft‘) bezäichnet e Miliöögrubbierig oder Klass, wo wirtschaftlig, politisch und gesellschaftlig iiflussriich isch: en etablierti Elite.",🔎
,,,soziale,FALSE,Dank neue Verhüetigsmethode und gwandlete Moralvorstellige het sich d Sexualität wiit vom ene blosse Reproduktionakt entfärnt und gliicht hüte in e baar Kulturen ehnder eme Vergnüege mit ere starke soziale Funktion.,🔎
997,Vindeliker,Vindeliker,Vindeliciern,FALSE,"De Bibliothekar Christian August Vulpius (1762-1827) het 1826 e phantasiivolls Handbuech underem Name ""»Mythologie der deutschen, verwandten, benachbarten und nordischen Völker«"" usegee und drinn füert er d ""Ciza"" uuf, e sorbischi Göttin vo de Fruchtbarkait und ""»als Cisara eine Art Ceres bei den Vindeliciern«"", wo en Altoor z Augschburg ghaa heb.",🔎
,,,Brigantier,FALSE,"As de antiki Stamm vo de Brigantier um Bregez ume au e Göttin Brigantia vereert het, isch nöd erwise.",🔎
,,,Vindelicorum,FALSE,"Dor Nãma gåd zrugg uff d remischa Provinzhaobdsdadd „Augusta Vindelicorum“, grinded vom Kaisor Augustus anna 15 vår Christus.",🔎
998,Pornofilm,Pornofilm,pornografischi,FALSE,Anders als bi ähnliche Projekte werded au pornografischi Produktione archiviert.,🔎
,,,Pornomàrkt,FALSE,"Adult Video News (kurz àls AVN odd’r AVN Magazine bekànnt) ìsch a US-àmerikàànischa Màgàziin, wo-n-ìwwer dr Pornomàrkt b’rìchtet.",🔎
,,,Pornokültüür,FALSE,"S’ Wort „krasavice“ bediitet uff Tscheechisch „scheena Fràui“ Ìn da Videos ìsch sa fräizììgig ààgezooga gsìì, hàt äffentligt ìwwer Säxuàliteet grädd mìt Ààschpììgelung uff d’ Pornokültüür un hàt d’ plàstischa Schirürgii globt.",🔎
,,,Pornofìlmìndüschtrii,FALSE,"D’ GayVN Awards sìnn jeedsjoohr vu 1998 bis 2010 vergaa worra, fìr d’ Àrwet vu dr schwüüla Pornofìlmìndüschtrii z’ wìrdiga.",🔎
,,,Pornodàrschtäller,FALSE,"Dr AVN Award for Male Performer of the Year („AVN Award fìr dr mannliga Performer vum Joohr“) ìsch a Priis, wo jeedsjoohr vun Adult Video News ìm Rààhma vu da AVN Awards àn a mannliger Pornodàrschtäller vergaa wìrd.",🔎
,,,Pornofilmpriis,FALSE,"Dr NightMoves Adult Entertainment Award ìsch a Pornofilmpriis, wo vum Erootikmàgàziin ""NightMoves"", vergaa wìrd.",🔎
,,,pornogrààfischa Filma,FALSE,"D’ Àbkìrzung XRCO schteht fìr X-Rated Critics Organization, a US-àmerikàànischa Orgànisàzioon vu Kritiker vu pornogrààfischa Filma.",🔎
,,,Pornodàrschtällera,FALSE,"Jüüli 1991 z’ Loxahatchee, Florida) ìsch a àmerikànischa Pornodàrschtällera, -Filmamàchera, Erootikmodäll un Unternammera.",🔎
,,,Pornoìndüschtrii,FALSE,S’ Unternamma hàlt àui zwaimool ìm Joohr a Massa-n-àb un wìrkt wia-n-a Business-to-Business-Nätzwarker ìnnerhàlb vu dr Pornoìndüschtrii.,🔎
999,PH-Wert,pH-Wärt,ph-Wärt,TRUE,Die Bestanddäil bestimme dr ph-Wärt vom Rääge.,🔎
,,,pH-Wert,FALSE,"S Vaginalsekret isch under em Iifluss vom Sexualhormon Östrogen und von ere spezielle Scheideflora suur ""(pH-Wert 4 bis 4,5)"" und schützt dr wiiblig Genitaltrakt vor Infektione, wo vo usse chömme.",🔎
1000,Aosta,Aosta,Aoschta,TRUE,Ds Doorf liggut aner Straass vam Höipttaal bi Martinach ufu Bäärgpass vam Groossu Sankt Bernhard und uf Aoschta z Itaaliu.,🔎
,,,Augschtdaal,FALSE,"Dr Bischof Theodul het einisch syn Brueder im Augschtdaal bsuecht, wo chrank gsi isch.",🔎
1001,Märchen,Märli,määrlihafti,FALSE,"Dr Puschkin het immer wider politischi Epigramm und Gedicht wie ""К Чаадаеву"" (""Liebe, Hoffnung, stiller Ruhm...""), ""Вольность"", ""Н. Я. Плюсковой"" (alle 1818), ""Деревня"" (1819) gschriibe und s määrlihafti Värsepos ""Ruslan und Ljudmila"" (""Руслан и Людмила"") verfasst, wo vo dr Kritik verrisse worde isch.",🔎
,,,Mëërli,TRUE,"Zeerscht hät me sich de Mitology, de Saage, de Mëërli und de Volchslieder gwidmet.",🔎
,,,Märla,TRUE,"S dauret et lang, ond dui Frau vorzehlt ondr ihrem Kinschtlernama ""Gretle von Strümpfelbach"" uff dr Welle 443 an jedem Samschdich en ihrer ""Kinderstunde"" Gschichtla ond Märla em schwäbischa Dialekt.",🔎
,,,Määrli,TRUE,"Ufgfüert wärde Määrli, Miusikel, liichti Opere (D Zauberflööte), Figuuretheater, Konzäärt, Zirkus, Vorfasnachtsbrodukzioone (D Stubede) und e Hufe anders.",🔎
,,,Märle,TRUE,"Die alte Kirchenglocke, schwäbisch ""„De alt Kirchaglock“"", isch a Märle vom dänischa Dichter Hans Christian Andersen, wo zom gröschda Doil em Schwobaland spielt, ond deswega hot‘s au a bissle mit dr schwäbischa Kultur zo doa.",🔎
,,,Vouchsmärli,FALSE,"Ougschd 1901 z Aarou) ischen Schwiizer Pedagog o Schriftsteller gsi, wo Vouchsmärli gsammlet het.",🔎
,,,Märles,TRUE,"A litrarischs Denkmal gsetzt hôt’r sellra Stadt mit seira Märles-Novelle Das Stuttgarter Hutzelmännlein, gschriiba zo-ma kloina Doil sogar em schwäbischa Dialekt, was mr sonscht vo deam Dichter et gwehnt ischt.",🔎
,,,Märlessammlong,FALSE,"Zo sellem hot’r aus franzesische Quella, aus dr oriendalischa Märlessammlong ""Tausendundeine Nacht"" ond us-em Shakespeare seim ""Sommernachtstraum"" gschepft, abr trotzdem a ganz oigena Dichdong gschaffa.",🔎
,,,Märles-Novell,FALSE,"Au em Wilhelm Hauff sei Märles-Novell ""Die Geschichte vom Gespensterschiff"" ischt-em scho bekannt gwäa.",🔎
1002,Kragengeißeltierchen,Chragegaiseldierli,Choanoflagellata,FALSE,Im Verglych doderzue isch s Genom vu dr Choanoflagellata vier mol eso lang.,🔎
,,,Chragegeisseltierli,TRUE,"Di mit dä vilzellige Tier am nöchschtä verwanti Gruppe sind d'Chragegeisseltierli (Choanoflagellata), wo mit dä Choanozye vo dä Schwämm (Porifera), ämene Zelltyp innerhalb vo Strudelchammere, identisch sind.",🔎
,,,Chragegaißledierli,TRUE,"S'gmeinsam Taxon vu Pilz un Dierer wird als Opisthokonta bezeichnet:  Opisthokonta  |--Dierer (Animalia)  | |--Mesomycetozoa  | |--Viilzelligi Dierer (Metazoa)  |--N. N.  |?-Microsporidie (Microsporidia)  |--Pilz (Fungi) Als gmeinsame Vorfahr vu Dierer un Pilze cha e Eizeller mit Geißle (Flagellat) agnu werre, wo biologisch demnooch de hütige Häfelipilze un au de Chragegaißledierli (Choanoflagellata) ähnlich gsi isch.",🔎
1003,Spaichingen,Spoachenga,Spaichingè,TRUE,"Württèbärg hèt deshalb nebbè ènèrè Baanschtreggi vo Rottwyl nõch Villingè ebbèso è Streggi vo Rottwyl übber Spaichingè gu Duttlingè baut, welli am 15.",🔎
,,,Spoechenge,TRUE,Vu 1964 bis 1972 isch dr Teufel Burgemeischter vu Spoechenge gsi.,🔎
,,,Schbaichenga,TRUE,"De wichdigschde, wo au noh a Seglfluagschual hend, send d Hahnwoid bei Kirchheim/Teck, dr Hornberg bei Schwäbisch Gmend, dr Farraberg bei Messenga ond s Klibbaeck bei Schbaichenga.",🔎
,,,Spoechenga,TRUE,"Wel sin sym Wohnort Spoechenga dodmol kai Schuel gee het, wun er hätt chenne Abitur mache, isch er mit 16 Johr uf s Kolleg St. Bläsi im Schwarzwald chuu, wu vu dr Jesuite glaitet woren isch.",🔎
1004,Dieth-Schreibung,Dieth-Schryybig,Schwyzertütschi Dialäktschrift,FALSE,"Jahrhundert ufcho, bsunders mit em Buech Schwyzertütschi Dialäktschrift vom Eugen Dieth.",🔎
,,,Dieth,FALSE,"De zwäit Punkt isch bsunders, wil s doozmaal ja für s Mundaartschrybe weder en Dieth na en IPA ggëë hät.",🔎
,,,Dieth-Schrybeg,TRUE,In däm Artikel wärde dì Dialäktbyyspìù ì dr Dieth-Schrybeg (glyych wì ìm Senslertütsche Wörterbuech) ù der hüt nò gǜùtege Schryyb-Rìchtlinie va der Tüschfrybùrger Arbìitsgmìinschaft (DFAG) gschrìbe.,🔎
,,,Schryybwyys vom Eugen Dieth,FALSE,Boodi Wäärgg sin in der Schryybwyys vom Eugen Dieth verfasst und liige derwyyl scho in dr 3.,🔎
,,,Dieth-Schriibig,TRUE,"D'Dieth-Schriibig in de Fassig vu 1938 verwändet (näbe de Umlut) vor allem de Gravis: ""ì, ò, ö̀, ù, ǜ"".",🔎
,,,Dieth-Schriibwiiss,FALSE,"D Näme sind zämegsuecht woore us verschidnige Büecher, wobii d Schriibwiis tailwiis a d Dieth-Schriibwiiss apasst wooren isch - bsunders bi de Quelle 1 und 2 (lueg une), wo d Näme i phonetische Schrifte aggee weret, wo nöd glöifig sind.",🔎
,,,Dieth-Schrybig,TRUE,"Im Alemannischen het sech dä Y um 1500 düregsetzt und isch bis hüt zum einte i alemannische Nämen aazträffe wi Mythen, Kyburg oder Schnyder, zum andere i verschidnige Variante vor alemannische Rächtschrybig, vor allem i traditionelleren Aasetz, aber als Variante bispilswys o ir Dieth-Schrybig.",🔎
,,,Schwyzertütsche Dialäktschrift,FALSE,"I däm Punkt ungerscheidet sech ds Bärndütsche vo angerne Regione vor Schwyz, wo sech mit der Schwyzertütsche Dialäktschrift vom Eugen Dieth e jüngeri Rächtschryb-Tradition het verbreitet, e Schrybig, wo lutnäächer isch.",🔎
,,,Dieth-Schrift,FALSE,D züritütsche Biispiil sin in Dieth-Schrift.,🔎
,,,Diethschrift,FALSE,"D Stichwerter sin in dr Diethschrift gschriibe, in Klammere stoht d Üssproch in dr IPA-Schrift.",🔎
1005,Deutsch-Ostafrika,Dütsch-Oschtafrika,Dütsch-Ostafrika,TRUE,Er hät sich au a de Kämpf in Dütsch-Ostafrika beteiligt.,🔎
,,,Dytsch-Oschtafrika,TRUE,"Anne 1892 isch dr Eschtrycher Oskar Baumann dur s Land graist, wu zäme mit em hitige Ruanda s Biet „Ruanda-Urundi“ innerhalb vu Dytsch-Oschtafrika bildet het.",🔎
1006,8. Januar,8. Jänner,8. Jäner,TRUE,a> z Chlääfe/Chiavenna; † 8. Jäner 1928 z Z,🔎
,,,8. Janner,TRUE,Dr Lemuel Dale Evans (* 8. Janner 1810 ìm Te,🔎
,,,8. Jenner,TRUE,"f=""1882"">1882 z Chärns; † 8. Jenner 1957 z Sarnä<",🔎
,,,8. Jener,TRUE,"href=""1819"">1819 z Chur; † 8. Jener 1882 au dert) ischt än <a href",🔎
1007,26. August,26. Augschte,26. Aügschte,TRUE,"Dr Karl Bohnenberger (* 26. Aügschte 1863 z Riedbach, † <a href=""29",🔎
,,,26. Aügüscht,TRUE,"Dr Joseph Rossé (* 26. Aügüscht 1892 z <a href=""Montreux-Vieux",🔎
,,,26. Àuigscht,TRUE,"Dr George Washington Whitmore (* 26. Àuigscht 1824 ìm <a href=""McMinn%20Coun",🔎
,,,26. Auguscht,TRUE,"7. Juni 1789 en Schnait, † 26. Auguscht 1860 z <a href=""T%C3%BCbingen""",🔎
1008,Weichsel,Weichsel,Waichsle,TRUE,"Chr., ghörtet alle Elbgermane ond Ostgermane südlich vom ""Mare Suebicum"", zwischen dr Elbe ond dr Waichsle, von dr Donau bis zr Ostsee, zom Stammesbund vo de ""Suebi"", mit de Semnone, Langobarde, Reudigner, Avione, Angle, Wariner, Suardone, Nuitone, Hermundure, Nariste, Markomanne, Quade, Marsigner, Burer ond Lugier.",🔎
,,,Waichsel,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
1009,Regierungsbezirk Freiburg,Regierigsbezirk Friburg,Regierigspräsidium,FALSE,Oberschti Behörde isch s Regierigspräsidium mit Sitz im Basler Hof z Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Regyrigsbezirk Fryburg,TRUE,Er ghört zum Regyrigsbezirk Fryburg.,🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
,,,Regierigsbezirk Frybùrg,TRUE,"Politisch ghört Rhyfälde zum Landchreis Löörech, wo zum Regierigsbezirk Frybùrg vo Bade-Württeberg ghört.",🔎
,,,Regierigsbezirk Fryybeg,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Schwaarzwald-Baar-Heubärg im Regierigsbezirk Fryybeg.,🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryybeg,FALSE,Auguschd 2003 Fryybeg ùn z Chaarlsruei.,🔎
,,,Regierigsbezirk vo Friburg,TRUE,"Scho ane 1984 sind d KWR mid em Kanton Aargau übery cho, s alte Chraftwärch dur nes neus z ersetze; und mid der neue Konzessioon vo ane 1989 hend der Bundesrot vo de Schwiiz und de Regierigsbezirk vo Friburg verlangt, ass s Chraftwärch vil me Strom müessi produziere, und wil das mid de alte Maschine nid gange wär, het me planet s Chraftwärch abzrysse.",🔎
,,,Regierungsbezirk Friburi,TRUE,"Ìm Oschte hàt s àn Ditschlànd, àn dr Regierungsbezirk Friburi z Bàde-Wìrttebari granzt.",🔎
,,,Regierigsbezirk Fryburg,TRUE,"D Gsellschafter vu sällere sin d Verwaltigs- un Wiirtschafts-Akademy fir dr Regierigsbezirk Fryburg e. V., d Verwaltigs- un Wiirtschafts-Akademy Baade z Chaarlsrue e.V.",🔎
,,,Regyrigsbräsidium Fryburg,TRUE,Oktober 1985 vum Regyrigsbräsidium Fryburg durch è Voorning uusgwisè worrè.,🔎
,,,Regierigsbresidie Fryburg,TRUE,Im Gegezug sin Biet in d Zueständigkait vu dr Regierigsbresidie Fryburg un Stuegert abgee wore.,🔎
,,,Friburi,FALSE,Em Drissigjohrig Kriej het´r teilg´numme an d´Schlachte vun Friburi (1644) un Alerheim (1645).,🔎
,,,Regierigsbresidium Fryburg,TRUE,Anne 1979 het dr Alemannische Gsprächskrais im Regierigsbresidium Fryburg e Wettbewärb für Mundart-Theaterstugg uusgschribe.,🔎
,,,Regierungsbezirk Friburg,TRUE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Andelse grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Württeberg), im Süde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) und im Weschte an dr Kanton Colmer-Süd.",🔎
,,,Sidbade,FALSE,"Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge.",🔎
,,,Regierigspräsidium Friburg,TRUE,"Uf d'Anchündigung vum Regierigspräsidium Friburg, sälle so gnennte ""Bedarfsgmeinde"" vu anno 2010 a keini Zueschüss meh zum Usgliich vu dr Verwaltigshushalte z'gwähre, un as Üsweg d'Zämmenlegig vu dr acht Gmeinde as Uswäg us dr drohende Finanznot vorgschlage - e Agebot, wo si nit hän ablähne chänne.",🔎
1010,Bregenzerwaldgebirge,Bregenzerwaldgebirge,Bregänzerwaldgebirg,TRUE,"Vo dr Schwiz über s Fürstedum Liechtestäi, e Bitz in Ööstriich im Bundesland Vorarlbärg goot s zum Boodesee und lauft östlig im Bregänzerwaldgebirg us und westlig in de Uslöifer vo de Appezäller Vooralpe.",🔎
,,,Breagazerwaldgebirg,TRUE,"D Hohe Kugl (hochdütsch ""Hohe Kugel"") isch an 1.645 Meter hoecha Bearg ganz im Weschta vom Breagazerwaldgebirg am Rand vom Rhital.",🔎
1011,Val-de-Travers NE,Val-de-Travers NE,Saint-Sulpice,FALSE,D Areuse het iri Kwelle i dr Schlucht vo Saint-Sulpice under em Karschtgebiet vom Jura.,🔎
,,,Gmeind Val-de-Travers,FALSE,Vo de verschidene Ortschafte im Taal und i sine Sytetääler bilde die meischte sid anne 2009 die grossi Gmeind Val-de-Travers.,🔎
1012,Bezirk Oberklettgau,Bezirk Oberchläggi,Obber-Chläggi,FALSE,Dèsèll Uusläufer drènnt glychzitig s Schlaatemer Dalbeggi vum Obber-Chläggi.,🔎
,,,Oberchlettgi,FALSE,"Gäächlinge (amtlich ""Gächlingen"") isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Oberchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.",🔎
,,,Obberchläggi,FALSE,"Grundvoruusetzig für d S-Baan Schaffuusè isch d Elegtrifizyrig vom Abschnitt Ärzingè-Schaffuusè via Unter- u Obberchläggi gsi, um elegtrischi Drybwägè (vo dè SBB un dè DB) ysetzè z chönnè.",🔎
,,,Bezirk Obberchläggi,TRUE,Hallau wär sèllèwäg wiè alli anderè Gmaandè im Bezirk Unterchläggi usser Wilchingè un Oschterfingè sowiè im Bezirk Obberchläggi ooni Aaschluss a s Baannetz blibbè.,🔎
,,,Oberchläggi,FALSE,"Er isch bis Endi 2012 e Ywonerpmaand im Bezirk Oberchläggi im Kanton Schafuuse, Schwyz, gsi.",🔎
1013,Britische Inseln,Britischi Insle,Britische Insle,TRUE,"D Nordsee isch e Meer zwische de Britische Insle, de Skandinavische Halbinsle un Feschtlandeuropa un isch e Nebemeer vum Atlantische Ozean.",🔎
,,,britische Insle,TRUE,"D Benediktiner häi dr wüsseschaftlig Underricht pflägt, bsundrigs uf de britische Insle und häi en vo dört us wääred iirer Missionsdäätigkäit über Europa verbräitet, z Gallie, Spanie und dur e Bonifatius au in de germanische Regioone vom Fränkische Riich.",🔎
1014,Artus,Artus,Köönig Artus,FALSE,"Au im Wolfram vo Eschebach si ""Parzival"" wird under dr Bezäichnig „arthurische Gralroman“ zu dere Gattig zelt wie au die sogenannte noochklassische Artusromään vo de Autore Wirnt vo Grafebärg, Heinrich vom Türlin, dr Stricker, dr Pleier und dr Konrad vo Stoffel Was d Wärk vo dene verschiidene Autore gmäinsam häi, isch dass dr legendääri Köönig Artus (ängl.",🔎
,,,König Artus,FALSE,"""Erec"" und ""Iwein"" ghööre zum Saagekräis vom König Artus.",🔎
,,,Artussage,FALSE,"Dia meischta Lüt kennen vo dr Marion Zimmer Bradley era sine Fantasy-Romane, vor allem  dia Gschichta us m Darkover-Zyklus und ""Die Nebel von Avalon "", wo dia Artussage us Sicht von ra Fro vazällt.",🔎
1015,Neuenbürg,Neuebürig,Nejebirg,TRUE,"Iber Nejebirg goht si bis uf Pforze, wu si dr Schwarzwald verlosst.",🔎
,,,Neiabirg,TRUE,Nomôl zwoi Johr schbätr wuud’r zom zwoida Richtr am Amtsgericht en Neiabirg em Schwarzwald ernannt.,🔎
1016,Schweizer Minarettstreit,Schwizzer Minarättstritt,Minarettverbot,FALSE,"E paar Byspil dezue; i de Schwiz isch bin ere Volksabstimmig im Novämber 2009 es Minarettverbot aagno worde, z Dütschland gits sit em Herbst 2014 en Verain mit em Name Patriotische Europäer gegen die Islamisierung des Abendlandes usw.",🔎
,,,Minarett,FALSE,"Witer profiliert si sich mit Kampagniä gägä Minarett, Schwangerschaftsabbruch, aktivi Sterbehüuf und Heroinabgab.",🔎
1017,Friedensvertrag von Versailles,Versailler Verdrag,Versailler Vodraag,TRUE,Im Johr 1919 isch d Brugg uffgrund vom Versailler Vodraag komplètt i dè Bsitz vo Frankrych cho.,🔎
,,,Versailler Vertrag,TRUE,Mit dr Implementierig vom Versailler Vertrag am 20.,🔎
,,,Friidesverdrag vu Versailles,FALSE,Im Friidesverdrag vu Versailles isch Burundi am 28.,🔎
,,,Frììdavertrààg vu Versailles,FALSE,"Joohrhundert hàt loo bàuja, un dr Frììdavertrààg vu Versailles, wo doo noh-n-em Äärschta Waltkriag ànna 1919 unterzaichent worra-n-ìsch.",🔎
,,,Versailler Friidenskomferänz,FALSE,Si het 1919 no d Versailler Friidenskomferänz beschäfdigt und bis 1932 mehr as eimol dr Internationali Grichtshof z Den Haag.,🔎
,,,Friidensverdraag vo Versailles,FALSE,Im Friidensverdraag vo Versailles isch d Unabhängigkeit vo dr Republik Pole 1919 im internationale Raame bestätigt worde und es isch e Gründigsmitgliid vom Völkerbund gsi.,🔎
1018,Sozialwissenschaften,Sozialwüsseschafte,Sozialwüsseschaften,TRUE,Wirtschaftlichi Aschpekt werded au in andere Sozialwüsseschaften undersuecht.,🔎
,,,Gsellschaftswüsseschafte,FALSE,"D Migrazioon wird vo meerere wüsseschaftlige Diszipline undersuecht, drunder de Gsellschaftswüsseschafte, dr Rächts- und dr Wirtschaftswüsseschaft.",🔎
,,,Soziààlwìssaschàft,FALSE,"Vor’m Müller hàt maa schuu dr Begrìff ìn dr Soziààlwìssaschàft b’nutzt ghàà, fìr ìwwer Projäkta vu dr äffentliga Sìttlikait un vu dr Reglementiarung vu dr Proschtituzioon reeda.",🔎
,,,Sozialwisseschaft,FALSE,D Soziologii isch en Sozialwisseschaft und beschäfdigt sich mit em Mensch in sinere Rolle als Deil von ere Gsellschaft.,🔎
,,,Soziààlwìssaschàfta,TRUE,"Àm Ààfàng hàt d’ Àkàdemii dräi Forschungsàbtailunga ghàà — fìr Gschìcht un Filologii, Füüsik un Màthemàtik, Soziààlwìssaschàfta — mìt dräi Ìnschtitüüta.",🔎
,,,Sozialwisseschaftleri,FALSE,"Augschte 1979 z Löörech) isch e dytschi Bolitikwisseschaftleri, Sozialwisseschaftleri un Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene).",🔎
,,,Soziaalwüsseschafte,TRUE,"Bolitikwüsseschaft – au Bolitischi Wüsseschaft, Wüsseschaft vo dr Bolitik, oder Politologii – isch en Integrazioonswüsseschaft und Däil vo de modärne Soziaalwüsseschafte.",🔎
,,,Sozialwissenschafte,TRUE,Derno het er ab 1975 Sozialwissenschafte an dr Georg-August-Universität Göttingen studiert un het anne 1981 as Diplom-Sozialwirt abgschlosse.,🔎
,,,Sozial,FALSE,"""Mechanica, sive motus scientia analytica exposita"", 1736 und ""Theoria motus corporum solidorum seu rigidorum"", 1765) und sogar mit dr Aawändig vo mathematische Methode in de Sozial- und Wirtschaftswüsseschafte usenandergsetzt (z. B.",🔎
,,,sozialwüsseschaftligs,FALSE,"Islamismus isch e sozialwüsseschaftligs Konzept, wo sit de 1990er Joor zur Charakterisierig vo verschiidene Ideologie und Beweegige verwändet wird, wo sich spezifisch uf en Islam düen berüefe.",🔎
,,,Sozialwüsseschaft,FALSE,"S Instidut het en ussergwöönlige Iifluss uf d Sozialwüsseschaft (bsundrigs z Amerika) gha mit dr Schrift ""Die autoritäre Persönlichkeit"".",🔎
1019,Weinfelden,Wiifälde,Wyfälden,TRUE,"D Linie vo de Ysebaan gönd vom Bahnhof Chrüzlinge uf Konschdanz, Rorschach, Wyfälden und Schaffuuse.",🔎
,,,Wyfelde,TRUE,Galle und Wyfelde hät.,🔎
,,,Wiifelde,TRUE,Bürgle isch e Gmeind im Bezirk Wiifelde im Kanton Thurgau.,🔎
1020,Ittigen,Ittige,Itige,TRUE,"Mänggisch fasst mä d Region um Liestel (v. a. dr Daalboode vo dr Hülfteschanz bis Sissach mit de Ort Fränkedef, Füllinschdef, Liestel, Lause, Itige und Sissach zämme mit Buebedorf) oder äifach dr Bezirk Liestel as «middlers Baaselbiet» zämme.",🔎
,,,Ittlige,TRUE,Di letschte Johr het er mit syre nei Partneri in ere Altersresidänz z Ittlige bi Bärn.,🔎
1021,Odin,Wotan,Wóden,TRUE,"Bi de Angelsachse isch de ""Géat"" en Vorfahr vom Wóden und somit de Stammvater vo de maiste angelsächsische Königshüser.",🔎
,,,Wotan/Odin,FALSE,"Näme wie berndütsch ""Wüetisheer"" oder schwedisch ""Odensjagt"" wiiset aidütig uf de germanischi Gott Wotan/Odin und au vill Brüüch und Ainzelhaite chönet uf de alti haidnischi Gott zruggfüert werde, aber s git au Widersprüch.",🔎
,,,Wuotan/Odin,FALSE,"Noch de ""Interpretatio Romana"" steckt hinderem römische Mercurius de germanisch Gott Wuotan/Odin.",🔎
,,,Wodan,TRUE,"Do hend si em gsait, si wölid em Wodan opfere.",🔎
,,,Wuotan / Odin,FALSE,D Frîja oder Frigg isch d Göttermuetter bi de Germane gsii und d Frau vom Wuotan / Odin.,🔎
,,,Wuotan,TRUE,"Er werd uf de Runespange vo Nordendorf gnennt als ᚹᛁᚷᛁᚦᛟᚾᚨᚱ ""Wîgi-Þonar"" (""Kampf-Donner"" oder ""Weihe-Donner"") , zäme mitem ""Wuotan"".",🔎
,,,Woatan,TRUE,Sie dütet die Inschrift as „Aidbrecher/Lügner sind de Woatan und de Wîgi-Donar“.,🔎
1022,Herrenberg,Härrabärg,Herreberg,TRUE,"Dr Stuegerter Deil unter em Ulrich V. het unter andrem d Städt Cannstatt, Geppenge, Marbach, Neiffe, Nirtenge, Schorndorf un Woeblenge umfasst; zum Uracher Deil unter em Ludwig I. hän unter andrem d Städt Balenge, Calp, Herreberg, Mensenge, Duttlenge un Dibenge ghert.",🔎
,,,Hèrrèbärg,TRUE,Ab Stuègètt-Roor füürt si witer gu Südweschtè un tangyrt zwüschè Beblingè un Hèrrèbärg dè Naturpark Schöbuèch.,🔎
,,,Herraberg,TRUE,Nôch seim Vikariat en Metzenga bei Herraberg kriagt dr Schrempf 1886 a Pfarrstell z Leizadorf em Hoaloíscha.,🔎
1023,Dinosaurier,Dinosaurier,Saurier,FALSE,"Noch em Massenuusstärbe vu dr große Saurier un vu vyl andere Dierarte am Änd vu dr Chryydezyt het sich in dr Hauptsach im Tertiär d Dier- un Bflanzewält entwicklet, wie mer si hite chänne.",🔎
,,,Dino,FALSE,"S Museum zäigt Duurustellige über verschiideni Themene uf ere Flechi vo mee as 3'000 m2: Fink & Star (Vögel in dr Schwiz); Bär & Luggs (Süüger in dr Schwiz); Gold & Rubin (Mineralie us dr ganze Wält); Pyrit & Bärgkristall (Mineralie us dr Schwiz & dr Regioon Basel); Höölebäär (us em Jura); Ammonit & Donnerkeil (Verstäinerige us dr Regioon Basel); Füür & Wasser (d Dünamik vo dr Ärde); Dino & Saurier (Dinosaurier und iiri Umwält); Mammut & Seebelzaandiiger (Gschicht vo de Süüger); Dintefisch & Summervoogel (Wirbelloosi Dier); Fisch & Frosch (Fisch, Reptilie & Amfibie us dr Schwiz); Kolibri & Kakadu (Vögel us dr ganze Wält); Quagga & Dodo (Bedroot & usgstorbe); Grottenolm & Fläädermuus (d Wält vo de Höölene) Dier us dr Regioon und au exotischi Exemplaar si usgstellt.",🔎
,,,Dinosauria,TRUE,D Greeß variiirt zwische de nur millimetergroße Geheergnechele vo innige Klinsuuger bis zu de meterlange Bein- un Rippegnoche vo de Dinosauria.,🔎
1024,Oberboihingen,Bõẽnga,Obrboienga,FALSE,"Noch Staziona en Obrboienga, Mehrenga, Kengga ond Bflommra kommt’r 1829 noch Bladdahard.",🔎
,,,Oborboeheng,FALSE,D Margred Mauthe hådd glärnd ond gschaffd uff-m Lär- ond Vorsuachsguad Tachahausa bei Oborboeheng.,🔎
,,,Oborboeng,FALSE,"Nåchbergmaendena send Kengga em Nordwäschda, Wärnao em Nordoschda, Kircha em Sidoschda, Oborboeng em Sida ond Ondorẽseng em Wäschda (älle Landgraes Esslenga).",🔎
,,,Boenga,TRUE,"Nåchbergmaendena send Kengga em Norda, Wendleng em Osda, Boenga em Sidosda, Nirdeng em Sida, Wolfschluaga ond Nuihausa em Wäsda ond Denggadårf em Nordwäsda (älle Landgraes Essleng).",🔎
,,,Bõẽng,TRUE,"An Kircha grenzd on ganzor Råeja vo Sdedd ond Gmaendena ã, em Urzåegor nåch, em Osda ågfanga: Schlierbach (Landgraes Gebbenga), Ohmda, Holzmada, Weila/Teck, Bissenga/Teck, Deddenga/Teck, Niirdeng, Bõẽng, Wendleng, Wärnao ond Notzenga (älle Landgraes Esslenga) Sdaddaedåelong.",🔎
1025,Ennetbürgen,Änepirge,Ännätbirgä,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
,,,Änetbürge,TRUE,"Ond wel d Stadt no Bode hed am Nordhang vom Bürgestock, gränzt si det au no a d Nidwaudner Gmeinde Stansstaad und Änetbürge.",🔎
,,,Ennetbürge,TRUE,"Zwüsched Buochs und Ennetbürge bi Schtans liit en Flugplatz, wo früeher fascht nur vo dr Schwiizer Armee und de Pilatus Flugzüügwerche benutzt worde isch.",🔎
,,,Änettbirgä,TRUE,"D Gmäind Buächs gränzt im Nordweschtä an Änettbirgä, im Nordoschte uf dä anderä Siitä vom Vierwaldschtettersee a Gersai (im Kanton Schwyz), im Siidoschte a Beggäriäd, im Siide a Oberdorf und im Weschtä a Stans.",🔎
1026,Huningue,Hììninga,Hiniga,TRUE,"Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, Ditschlànd un d'r Schwiz, d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:Wiil àm Rhii, Bàsel Saint-Louis un Hiniga.",🔎
,,,Festig Hünige,FALSE,"Wäge däm isch er in Verdacht choo, ass er as Jeegerhauptmä 1796 de ööstriichische Drubbe bim Aagriff uf d Festig Hünige ghulfe haig.",🔎
,,,Hünige,TRUE,"Nordöstlig und östlig gränzt die dütschi Gmeind Wiil am Rhii, südöstlig s Quardier Hirzbrunne, südlig d Wiise mit de Quardier Klybeck und Rosedaal und westlig dr Rhii mit dr französische Gmeind Hünige an s Quardier.",🔎
,,,Hüningè,TRUE,"D Palmrainbrugg übberschpannt bi Stròmkilometer 171,33 dè Rhy un vobindet s badische Weil am Rhy un s elsässische Hüningè mitènand.",🔎
,,,Hünigè,TRUE,Im obberelsässischè Hünigè hèn sich sit èm 20.,🔎
,,,Hüünige,TRUE,"Es isch e Fuessgänger- und Velobrugg, wo s dütsche Wiil am Rhii mit em französische Hüünige verbindet, am Blatz, wo sit em 19.",🔎
1027,Landtag des Reichslandes Elsaß-Lothringen,Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga,Landtag vom Riichsland Elsass-Lothringe,FALSE,"Es het doozmool en äigeni Landesverfassig und en äiges Landesparlamänt, de Landtag vom Riichsland Elsass-Lothringe, überchoo.",🔎
,,,Landesuusschuss,FALSE,D Bezirksdäg hän d Mitgliider vum Landesuusschuss gwehlt.,🔎
1028,Tyr,Ziu,Zio,TRUE,Dr Zio (altnordisch: Tyr) isch dr Chriegsgott gsi.,🔎
,,,Ziu/Tyr,FALSE,Degege ghört de germanisch Chriegsgott Ziu/Tyr nöd do ane.,🔎
,,,Týr,FALSE,"Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.",🔎
1029,Montag,Mändig,Mantig,TRUE,"Zitter 1989 gìt's a kurza Sandung uf Elsasisch : ""Rund um"", wo ma vum Mantig bis àm Fritig kàt lüega.",🔎
,,,Mäntig,TRUE,"Noch de neue und hüt übliche Wohrnemig vo de Wuche häts zwai Täg (Mäntig und Zystig) vor em Mittwuch, aber vier Täg nochher (Dunschdig, Frytig, Samstig und Sunntig) und drum ischer hüt nume no vo de Schuelwuche d Mitti.",🔎
,,,Määndig,TRUE,"Aafoo dien die ""drey scheenschte Dääg"" am Määndig non em Äschermittwuch am Morgen am Vieri mit em Morgestraich und si heere am Donnschtig morge am Veri mit em “Ändstraich” uff.",🔎
1030,Sonnenuhr,Sunnezyt,Sunnenuhr,FALSE,Drüber het s e mechanischi Uhr und e Sunnenuhr.,🔎
,,,Sunneuure,FALSE,"Al-Chwarizmi het sich au mit em Jüdische Kaländer (""Istichradsch Tarich al-Yahud"") beschäfdigt, mit Kaländer allgemäin (""Kitab at-Tarich"") und mit Sunneuure (""Kitab ar-Ruchmat"").",🔎
,,,Sunnenuure,FALSE,Dorum isch uf de domoolige Basler Uure und Sunnenuure d Ziffere 1 und nit d Ziffere 12 in dr Middi obe bezieigswiis unde gstande.,🔎
1031,Sechseläuten,Sächsilüüte,Sächsilüütenumzug,FALSE,"So Musigverein bringe bi de Fäschtumzüüg Abwächslig is zimli asträngende stundelange Waarten und lauffe; me ghöört se scho wytem ide Gasse, und bi de erschte Töön und wemme afe dr Faane über de Chöpf gseht säge d Lüüt, wo scho lang am Stroosserand warte: «jetz chömesi!» So Musige mit iirne Fääne laufen öppe bi de Jugendfäscht und am am Sächsilüütenumzug z Züri mit, wo men au d Zouftfääne umetreit.",🔎
,,,Sächsilütte,TRUE,Au de Böögg vom Sächsilütte z Züri hät ursprünglich mit em Fasnets-Böögg zdue.,🔎
,,,Böög,FALSE,"Böög z Zöri one) ""Bloch"": Am Blochmeentig, am Meentig noch em Funkesonntig wert s Bloch dör t Gäget döre zoge.",🔎
,,,Sächsilüüteplatz,FALSE,Und au de Sächsilüüteplatz näbem See bim Bellevue wird a vilne Tääg im Jaar für Fäscht und Mèèrt und anders pruucht.,🔎
,,,Säggsilüte,TRUE,"Dr Jauslin het under anderem d Umzüüg für Bärn (1882) zäichnet, s Chläinbasler Jugendfest (1883), Schaffuuse (1885), s Festalbum zur Sempacher Schlachtfiir (1886), mee as e Dotzed Umzüüg vo dr Basler Fasnacht und 1888, 1891 und 1894 s Zürcher Säggsilüte.",🔎
,,,Sächsilüütewiise,FALSE,Di domooligi Tonhalle isch bi de hüttige Sächsilüütewiise z Zöri gstande.,🔎
,,,Säggsilyteumzug,FALSE,"2014 hänn d Stänzler an dr Steuben Parade uf dr Fifth Avenue in New York mitgmacht, 2016 am Gauder Fest im Zillertal und 2018 am Säggsilyteumzug in Ziri.",🔎
1032,Sezessionskrieg,Sezessionskrieg,Sezessionskriag,TRUE,Ìm Sezessionskriag hàt ar d' Konféderierta unterstìtza un ìsch ànna 1861 Owerscht vum Heer vu dr Konféderierta Stààta worra.,🔎
,,,Sezässioonskriag,TRUE,Wahrem Sezässioonskriag hàt’r ìm 7.,🔎
,,,Amerikanischa Birgerkriag,FALSE,En dr Zeit vom Amerikanischa Birgerkriag (1861–1865) vorschleg’s-en wiidr noch Egybda.,🔎
,,,Bìrgerkriag,FALSE,"Wahrem Bìrgerkriag hàt’r ìm Heer vu dr Konfederàzioon bediant, wu-n-’r Hàuiptmànn worra-n-ìsch.",🔎
,,,amerikanisch Bürgerchrieg,FALSE,"D Emanzipazioon vo de Sklave, wo äine vo de Gründ für e amerikanisch Bürgerchrieg gsi isch, isch schliesslig vo alle Staate uf dr Wält duuregsetzt worde, d Sklaverei existiert aber vilerorts illegaal immer no.",🔎
,,,àmerikànischa Bìrgerkriag,FALSE,Wahrem àmerikànischa Bìrgerkriag hàt dr Cockrell ìm 8.,🔎
,,,Amerikanischi Bürgerchrieg,FALSE,"Wo 1861 de Amerikanischi Bürgerchrieg ussbroche isch ùn bis 1865 gange isch, hen insgsamt 98 am Chrieg deilgno.",🔎
,,,Sezessioonskriag,TRUE,Noh-n-em And vum Sezessioonskriag ìm Joohr 1865 ìsch’r mìt siina Ältra uffs Hopkins County ìm Nordoschta vum Texas gwàndelt.,🔎
,,,Sezessionschrieg,TRUE,Dä Konflikt het de Höhepunkt im Sezessionschrieg vo 1861 bis 1865 ghäbe.,🔎
,,,Sezessionschrièg,TRUE,Im amrikanischè Sezessionschrièg (1861–1865) isch d Ysèbaan sischtematisch als strategischs Elemènt i dè Chriègsfüürig ygsetzt worrè.,🔎
,,,Amerikanische Bürgerchrieg,FALSE,"Wil d' Konföderiertnarmee im Amerikanische Bürgerchrieg verlore het, het de Davis sini sächsjöörigi Amtsziit nöd chöne fertig regierä.",🔎
1033,Suhre,Suure,Suhretal,FALSE,D Gmeind ghört zum Bezirk Zofige zmitts im Suhretal an de Gränze zum Kanton Lozärn.,🔎
,,,Suuredaal,FALSE,"Zu de Sprooch i de weschtleche Regioone vom Aargau gänd vor alem d Arbet vom Walter Bigler „Sägs einfach soo we deeer de Schnabu gwachse n esch“, die vom Jakob Hunziker über d Mundart vo Chilchlerb und d Schrift vom Ärnscht Matter über d Sprooch vom Suuredaal Uskumft.",🔎
,,,Suureetal,FALSE,Döört drüber goot e Strooss vo Schöftle im Suureetal uf Chulm im Wynetal.,🔎
,,,Suuretaal,FALSE,Das Dorf lyt i dr Ebeni vom undere Suuretaal a der Suure.,🔎
,,,Sohre,TRUE,Oberchöuch lid am Nordwest Ändi vom Sempachersee a de Sohre ond es esch im Norde med de Stadt Soorsi zämmegwachse.,🔎
1034,K/ch-Linie,k/ch- Liniä,k/ch-Liniä,TRUE,"Diä Abgränzig kennt mer ebefalls ablähne, well e Hüffe Broblem vum Vokalismus un anderem sich nit an d k/ch-Liniä halte, well sich mänki Hochalemannisme diäf ins Niideralemannisch furtsetze un umkehrt.",🔎
,,,k/ch-Linie,TRUE,"Zum Südalemannische zelt mä mäistens s Hochalemannisch und s Höggstalemannisch, das häisst fast alli alemannische Dialäkt, wo südlig vo dr Isoglosse k/ch (k/ch-Linie) gschwätzt wärde.",🔎
,,,K-Verschiebig im Aalud,FALSE,"S Haubdchänzaiche isch d K-Verschiebig im Aalud (Chind ""Kind"", Chobf ""Kopf"", Chrod ""Kröte"", nèèrdliger said mer Kind, Kobf, Grod).",🔎
,,,k-Verschiebig im Aalut,FALSE,Au eso ne wichtige Dialäktunterschid wie d k-Verschiebig im Aalut schlat sich in friejere Handschrifte sälte nider in unterschidlige Schryybige.,🔎
,,,k/ch-Lini,TRUE,"Allerdings het sich d Extremverschiebig zu /f-/ nöd chöne halte, aber d Extremverschiebig zu /ch-/ isch hüt e Merkmool (k/ch-Lini) vom Hooch- und Höchstalemannische.",🔎
,,,k-Verschiäbig,FALSE,"Dä Ortsdialäkt isch vu bsunderem wisseschaftligem Inträssi: Opfige isch d nerdligscht Ortschaft, wu d k-Verschiäbig mitgmacht het, un zellt hischtorisch zum Hochalemannische.",🔎
1035,Reformation,Reformation,nachreformatorischi,FALSE,"Ganz allgemein wird de Begriff au für nachreformatorischi Konfessione bruucht, wo gliichi oder ähnlichi Grundsätz düent verträte wi di reformatorische Chilene.",🔎
,,,Reformazioonsgschicht,FALSE,"S einte Wärch isch es Manuskript über d Stadtgschicht vo Burdlef, und die andere sind drü Schrifte über d Reformazioonsgschicht vo Bärn.",🔎
,,,reformierd,FALSE,"Schlussändlech hed d Schdadd Basel denne 1525 ins Burgrächd gnoo, und dr Ord den au reformierd.",🔎
,,,Reformationszyt,FALSE,"In dr friejer freje Ryychsstedt Augschburg, Kaufbeure, Kempte, Lindau, Memminge un Nearle, in dr Gebiet um Memminge, Neu-Ulm un im Ries, derzue au in vereinzelte eemolige Ryychsritterschafte goht d proteschtantisch Tradition bis in d Reformationszyt im 16.",🔎
,,,reformatorischè,FALSE,"Èn Heiligèschy um dè Grind erhöht d Wärtigkeit vo dè ritendè Person, isch abber mèngmòl i reformatorischè Gebièt wäg glõ worrè.",🔎
,,,reformierts,FALSE,"Ane 1686 het de Barbisch im Dorf Luven, wo sid 2014 zu dr Gmäind Lumnezia ghört, es reformierts Buech useggä: ""Soings Discurs dad ünn'Olma fideivla, cun Deus a cun saseza, per sa muentar si tier ünne vera Temma da Deus.",🔎
,,,Reformatore,FALSE,"Er het Schrifte vo Humaniste und Reformatore druckt, zum Deil zsämme mit em Johann Amerbach und em Johann Froben, wo em Petri uf däm sim Grabschdei »Patronus« gsait het.",🔎
,,,reformiert,FALSE,Im Johr 1575 sin si reformiert worre.,🔎
,,,antireformatorisch,FALSE,"S Bild gältet as Glaubensbekenntnis vom katholische, antireformatorisch iigstellte Bürgermäister.",🔎
,,,Reformierte,FALSE,"1782 händ di Reformierte a grossi Chercha bout, wo no hüt stoht und bruucht wört.",🔎
,,,Reformator,FALSE,Oktober 1531 z Chappel am Albis) isch en Prieschter und de Zürcher Reformator gsy.,🔎
,,,reformatorischi,FALSE,"Uf der einte Siite isch die reformatorischi Gruppe gsi, wo under anderem Züri, Bärn, Basel, Sanggalle, Biel, Chostez und Mülhuuse drzue ghört hai; uf dr andere Siite die fümf katholische Ort Uri, Schwyz, Unterwalde, Luzärn und Zug, wo am alte Glaube hai welle festhalte und sich wäge däm 1529 mit de Habsburger verbündet hai.",🔎
,,,Reformazioom,TRUE,Im Zitalter vo dr Rönessans und vo dr Reformazioom het mä d Legände kritischer afo aaluege.,🔎
,,,Reformazioonszit,FALSE,D Überliiferig vo de Artusepos isch in dr Reformazioonszit im 16.,🔎
,,,evangelische,FALSE,Oschtere ischs hegscht Fäscht vu dr katholische und orthodoxe un eine vu dr hoche Fyrtig i dr evangelische Chrischteheit.,🔎
,,,reformiere,FALSE,"Jahrhundert hät de Machtkampf en Höhepunkt erreicht, wo de Nöieburger Farel Le Landeron häd wele reformiere.",🔎
,,,Refermazioon,FALSE,Öpe 1530 het s Dorf d Refermazioon übernoo.,🔎
,,,reformation,FALSE,Noch dä reformation send d'katholike ond die reformierte ungfähr gliich vill gsi.,🔎
,,,Reformazion,TRUE,"Ane 1528, wo Bärn i sym Biet d Reformazion duregsetzt het, isch bi dr Abstimmig vo de Bürger vo Brugg zerscht d Meerheit derfür gsi, bim alte Glaube z blybe, das het dr Root vo Bärn aber nit duldet, und so isch au Brugg sider refermiert.",🔎
,,,Reforamtioo,TRUE,"Noch der Reforamtioo isch er i verschidnige Piet verbotte wore, do er offesichtlich nöd em noie christliche Verständnis entsproche het.",🔎
,,,Reformationszeit,FALSE,En dr Reformationszeit isch Weschdrschdett drom kadolisch bliebâ.,🔎
,,,Reformàtion,TRUE,"Mìt dr Reformàtion, mìt da Büürakriag un Drissigjohrkriag hàt Schlettstàdt sina Màcht verlora.",🔎
,,,evangelische Landeschirche,FALSE,"Churz nochdäm s Land zum Grossherzogtum Bade worden isch, isch der Hebel in wyteri Ämpter choo: Syt 1808 isch er Diräkter vom Gümnasium z Karlsrueh gsi, 1814 Mitglied vo de oberschte herzogliche Schuel- und Chirchebehörde und 1819 Prälat: des isch de höchschti Titel vo de evangelische Landeschirche im Badische und de Hebel isch der erscht gsi, wo das nöie Ampt übercho het.",🔎
,,,Reformatio,TRUE,1534 isch en Calb wia em ganza dåmåliga Herzogtum Württemberg d´Reformatio aegfird worda.,🔎
,,,Refermazion,TRUE,1528 het Bärn au do d Refermazion duregsetzt.,🔎
,,,reformierte,FALSE,"Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.",🔎
,,,Reformàzioon,TRUE,Ìm Làuif vu dr Reformàzioon ìsch dr Protäschtàntischmus ànna 1529 d’ ainziga-n-ärlàuibta Religioon z’ Mìlhüüsa worra.,🔎
,,,Reformazioonszyt,FALSE,"De Salat isch en Luzëërner gsy, wo us synere katolische Sicht über d Reformazioonszyt 1517–1534 gschribe hät.",🔎
,,,Reformatioo,TRUE,"Wäred de Reformatioo hend d Chanderstäger d Bifell vo de Obrigkait nöd ganz bifolgt und drum isch da Chappeli und e Tail vo de Uusstattig erhalte blibe, denn d Reforamtore hend verlangt, as e Chile ooni aigne Pfarrer gschlosse werde müesst.",🔎
,,,Rèformation,TRUE,Di katholische Nonne händ allergengs im Johr 1528 d Yfüerig vo de Rèformation müesse hehnè.,🔎
,,,Réfỏrmãzion,TRUE,Nach dr Réfỏrmãzion isch Wãldhousa kadolisch bliebå.,🔎
,,,reformierti,FALSE,"Am Stroossburger Münster, wo dr Middelpunkt vom gäistlige und religiöse Lääbe vo dr Stadt gsi isch, häi e Hufe bedütendi Brediger und Pfärrer gschafft, katholischi und vo ane 1524 bis zum Joor 1681 au reformierti.",🔎
,,,refermiert,FALSE,Joorhundert sind d Bergeller Pfarreie refermiert worde.,🔎
,,,reformiirte,FALSE,Dr Text findet me o im reformiirte und im katholische Gsangsbuech.,🔎
,,,Reformationszit,FALSE,Di Konschtellation het in de Reformationszit grossi Uswirkige gha.,🔎
,,,Reformiert,FALSE,Füfzähzwänzg isch Dietlike dän Reformiert worde.,🔎
,,,Reformazioons,FALSE,"Syni Habilitazioonsschrift hett sele über s Bëërner Reformazioonstheaater sy, die isch aber nüme fertig woorde, wil er äifach vil z vil z tue ghaa hät.",🔎
,,,Räformazioon,FALSE,"Es isch dänn au nümme drufaa choo, wil z Züri de grad d Räformazioon gsii isch.",🔎
,,,protestantische Reformazioon,FALSE,Noch dr protestantische Reformazioon si vil Länder in Öiropa de Juude gegenüber toleranter worde.,🔎
,,,Reformazioonsbewegig,FALSE,Öpe im Joor 1524 het er sich der Reformazioonsbewegig agschlosse und het ghürotet.,🔎
,,,Glaubesschpaltig,FALSE,Uusgangspunkt im Ziitalter vo dr Glaubesschpaltig isch de Grabe zwüsched de alt- und nöiglöibige Orte vo dr Alte Äidgenosseschaft gsii.,🔎
,,,refermierti,FALSE,D Chile Saatle isch en refermierti Chile vo dr Stadt Züri.,🔎
,,,Reformazioon,TRUE,"Für di öiropèèisch Kultuurgschicht isch d Zürcher Reformazioon, wo de Zwingli i de Zyt vo 1523 bis 1525 durepraacht hät, öppis ganz Wichtigs gsy.",🔎
,,,evangelisch,FALSE,"Gmäss em Ergebnis vo dr Volkszellig us em Johr 2010 sin 75,9 % vo da Liechtaschtaner römisch-katholisch, 8,5 % evangelisch und rund 5,4 % ghörend aner islamischa Religionsgmeinschaft aa.",🔎
,,,Reformazioo,TRUE,I dä Reformazioo ischt Herisau evangelisch ond drom im Rahme vo dä Landtäälig (1597) en Tääl vo Appezell Osserrhode worde.,🔎
1036,Alija,<i>Alija</i>,usgwanderet,FALSE,"Vili Schwizer si usgwanderet, aber dr Pauperismus het uf sim Höhepunkt in de Johr zwüsche 1840 und 1860 schetzigswiis öbbe 5% vo dr Bevölkerig bedroffe.",🔎
,,,Olim,FALSE,"Die Ottomanisch Regierig het d ""Olim"" vo dr Erste und Zwäite Alija nid gärn gsee und het die jüüdischi Iiwanderig offiziell iigschränkt.",🔎
,,,jüüdischi Iiwanderer,FALSE,1882 häi jüüdischi Iiwanderer Petach Tikwa nöi gründet.,🔎
,,,Iiwandererfamilie,FALSE,"1882 si 30 Iiwandererfamilie us dr rumänische Stadt Moinești uf Gei Oni cho, häi sich dört niidergloo und dr Naame zu Rosch Pina gänderet, noch em Spruch us em Psalm 118, 22: ""Dr Stäi, wo d Baulüt verworffe häi, isch zum Grundstäi worde.""",🔎
,,,jüüdischen Iiwanderer,FALSE,"D Stadt isch 1882 vo jüüdischen Iiwanderer mit dr Understützig vom Baron Edmond de Rothschild as ""Moschawa"" gründet worde.",🔎
1037,Kloster Einsiedeln,Chloschter Eisidle,Kloschtèr Einsidlè,TRUE,"Vo St. Bläsy uus isch unter anderèm reformyrt un als Priorat odder Probschtei gründet worrè: Kloschtèr Muri (1082), spòter ebbèfalls Reichsabtei Ochsèhuusè (1093), Stift Göttweig (1094), Stift Garschtè, Fürschtschtift Kemptè, Kloschtèr Wyblingè, Kloschtèr Seeon un Kloschtèr Ängelbärg, umschtrittè isch s Kloschtèr Muri, wo vom Kloschtèr Einsidlè gründet worrè isch, Kloschtèr Trub isch dōdegegè St. Bläsy zuèghörig gsi.",🔎
,,,Chlooschter Äinsidle,TRUE,En Schwyyzergardischt het dr Lyyb vo dr Heilige mit dr Erloubnis vom Papscht ane 1680 törfe is Chlooschter Äinsidle bringe.,🔎
,,,Chlooster Äisiidle,TRUE,"Im Iifall vo de Franzoose si ganzi Landstrich verwüestet und blünderet worde, under anderem au s Chlooster Äisiidle.",🔎
,,,Chloschter Äisele,TRUE,"D Äisel-Kapäll het in dr Yyrichtig un Greßi dr Gnadekapäll im schwyzerische Chloschter Äisele entsproche, wu au d Madonna as Kopy vu dr Äiseler Madonna aagfertigt woren isch.",🔎
,,,Chloschter Einsidle,TRUE,"Di beide Insle Ufnau und Lützelau ghöred ebeso zum Territorium vom Bezirk, Eigetümer sind s Chloschter Einsidle für d Ufnau und d Ortsgmeind Rapperswil für d Lützelau.",🔎
,,,Chlouschtr Einsidlä,TRUE,"Im Chlouschtr Einsidlä isch ufeisch z Sinn chou, s Ybrig chönnti zu Einsidlä ghöurä.",🔎
,,,Chloster Äisiidle,TRUE,"Bsundrigs d Schwyzer si empöört gsi über d Verwüestig vom Chloster Äisiidle, wo dr franzöösisch General Schaueburg as e „Zentrum vom Aberglaube und vom Fanatismus“ bezäichnet het.",🔎
,,,Eisidler,FALSE,"Joorhundert in eme Eisidler Codex, wo 14 Zyle lang isch.",🔎
,,,Kloschter Einsidle,TRUE,Ab 969 ghärts im Kloschter Einsidle im hiddige schwizer Kanton Schwyz.,🔎
,,,Eisidle,FALSE,S Chloschter Eisidle isch e Benediktinerabtei z Eisidle im Kanton Schwyz.,🔎
,,,Chloster Aisidle,TRUE,"D Tamile bsuechet aber au christlichi Hailigtümer uuf, allne voraa s Chloster Aisidle, well si i de Schwarze Madonna, wo dai vereert werd, die „Grooss Muetter“ gsiend.",🔎
,,,Chlooschter Äisidle,TRUE,S Chlooschter ghört sit sinere Gründig zum Chlooschter Äisidle und isch früener dur en Probst verwalted worde.,🔎
,,,Kloschter Eisidle,TRUE,"Dr zweit Deil, zerscht Dinghof vum Kloschter Eisidle, isch schliesslich an d Freiherre vu Sickinge gange, bis sälli ihr Besitz 1808 ans Land Bade verkauft hän.",🔎
,,,Choschter Einsidle,TRUE,Jahrhundert isch über d Seeengi en Fährbetriib vo Kemprate uf Hurde iigrichtet worde und hät dank em Iisetze vo de Pilgerschtröm us Süddüütschland zum Choschter Einsidle viil Verchehr bracht.,🔎
,,,Äinsidler Maria,FALSE,"Im Tau hinge het anne 1581 em Jakob Minder d Erschynig vo dr Äinsidler Maria gseit, er wärdi gsung wenner dört in ere Quelle baadi.",🔎
,,,Chlooschter im feischtere Wald,FALSE,"Im spaate Mittelalter isch Züri au en Raschtplatz für d Pilger gsy, wo vo daa uus uf Äisidle ggange sind, und ire Wääg händ si mäischtens mit em Schiff bis an Fuess vom Etzel gmacht, und spööter, nach em fromme Bsuech bim Chlooschter im feischtere Wald wider zrugg.",🔎
,,,Kloschder Eisidle,TRUE,Es het domols im Kloschder Eisidle ghärt.,🔎
,,,Chlouschter Einsidle,TRUE,Jouhrhundert d Grundlag fürs Chlouschter Einsidle gläit häd.,🔎
,,,Äisele,FALSE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Aisidle,FALSE,"Es sind au d Bischöf vo Basel, Sanggalle und Graz, de Abt vo Aisidle und anderi Ordenslüt mitpilgered.",🔎
,,,Äinsidle,FALSE,Mai 1865 z Äinsidle; † 26.,🔎
,,,Klouschter Einsidlä,TRUE,Im Jour 972 isch Sibnä erschtmals in Urkunde vom Klouschter Einsidlä erwähnt worde.,🔎
,,,Äisidle,FALSE,"Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat.",🔎
,,,Chlouschterchile,FALSE,"Bekannt isch Einsidle dank dr barocke Chlouschterchile, em bedüütendschte Barockbuu vu dr Schwiiz mit dr Gnadekapäll und ere Figur vu dr Schwarze Madonna, wo under Katholike vil gilt.",🔎
,,,Äisidler,FALSE,"Di nächschte beide Schiibe sind vom Äisidler Abt, em Augustin Hofmann, au im 1623i gschtiftet worde.",🔎
,,,Chlooster Äisidle,TRUE,Dezämber 1872 z Äisidle) isch e Benediktinermönch im Chlooster Äisidle gsi.,🔎
,,,Stift Aisidle,FALSE,Johrhundert sind Bsitzige z Gams vom Stift Aisidle und spöter vo de Abtei Disentis verbrieft.,🔎
,,,Chloschter Äinsidle,TRUE,Dr Schär isch bsunders au dur syni Forschig i dr Musigbiblioteek vom Chloschter Äinsidle bekant worde.,🔎
1038,Rottenburg am Neckar,Raodeburg,Roadaburg,TRUE,"Beischbiil send Judadörfer wia Jebenhausen (Gepenge), Rexinge (Horb), Baisingen (Roadaburg), Freudental odr Buttenhausen (Mensenga).",🔎
,,,Roddaburg am Neckr,FALSE,"Sebdembr 1901 z Roddaburg am Neckr, † 20.",🔎
,,,Roddaburg am Neggr,FALSE,Februar 1817 z Roddaburg am Neggr; † 12.,🔎
,,,Raudaburg am Necker,FALSE,"Em Stadtdoil Bad Niedernau vo Raudaburg am Necker em Kreis Diibenga stôht em Raidtweag 15 em Bankjee Kilian von Steiner sei Sommrvilla ""Waldhaus"", wo sich dr Auerbach en de Jôhr 1879 ond 1881 a lengera Zeit dren uffghalda hôt.",🔎
,,,Râodaburg am Neggr,FALSE,Schwalldorf isch an Stadtdoal vo Râodaburg am Neggr (hâodeitsch Rottenburg am Neckar) em Kreis Dibenga en Bada-Wirttaberg (Deitschland).,🔎
,,,Rottèburg am Neggar,FALSE,"Èndi vo dè 1850er-Johr hèn diè Königlich-Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè uff dè schwôbischè Sitè aagfangè, è Streggi im Neggardal z bauè, wo vo dè Filsdalbaan z Plochingè abzwygt isch, Selli ""Obberi Neggarbaan"" benamsti Streggi isch 1859 bis uff Reitlingè gangè, 1861 bis uff Rottèburg am Neggar un 1866 schlièßlich bis Horb am Neggar.",🔎
,,,Raodaburg,TRUE,"En dor Midde wird-or vo Wäsd nåch Osd vom Näggor durchflossa, mid-ra scheena, no naturnaha Sdregge em Bereich vo Starzich ond Raodaburg.",🔎
,,,Rotteburg,TRUE,"De Meinrad vo Einsidle OSB (* um 797 i de Geged vo Sülche (bi Rotteburg, Württeberg); † 21.",🔎
,,,Rauteburg,TRUE,"Dr Sitz vum Bischof isch d Kathedrale z Rauteburg, dr Dom St. Martin.",🔎
,,,Roddaburg,TRUE,"Also schickt’r hondert vo seine Liadr, wo-nr denkt, se seiet de schenschte, ans Bischefliche Ordinariat nôch Roddaburg ond biddet om Druckerlaubnis.",🔎
1039,Die Dreigroschenoper,Die Dreigroschenoper,Dreigroschenoper,TRUE,"Dr Armstrong het au Melodie us Miusikel gsunge; ""Mack the Knife"" (""Mackie Messer"") us em Bertolt Brecht sinere ""Dreigroschenoper"" und ""Hello Dolly"" wärde wärde woorschinlig hüfiger in dr Interpretazioon vom Armstrong gspiilt as in dr Originalfassig für d Theaterbüüni.",🔎
,,,Dreigroschaopr,TRUE,Noh em gleicha Jôhr feiret dr Brecht oin vo seine greeschde Erfolg en seim dichderischa Schaffa: Am Theater am Schiffbauerdamm z Berlin kommt d „Dreigroschaopr“ mit dr kongeniala Musik vom Kurt Weill zom erschda Môl uff d Bihne.,🔎
1040,Piemontesische Sprache,Piemonteisisch Sproch,piemonteesischspraachig,FALSE,"De Tialäkt vo dëm Doorff, s Arimmertyytsch, isch scho doozmaal am Uusstëërbe gsyy, und wil au das Doorff eso isoliert und nu gäge di piemonteesischspraachig Naachberschaft offen isch, isch au d Mundart zimli schwirig und gspässig.",🔎
,,,piemontäisischu,FALSE,"Chalchoufu (""Carcòfo"" in piemontäisischu und ""Carcoforo"" i' wailschu) ïst as bergdourf mid 80 wounre im oubre ""Tseschrutol"" (in dar prowinz Vercelli, im Piemont, Italiu).",🔎
,,,Piemontesischen,FALSE,"An alemannisch Sproochruum gränze hüt d Areaal vom Französische, vom nördliche Frankoprovenzalisch mit de verschidene Patois, vom Frankoprovenzalischen im Augschtaal, vom Alpinlombardische z Norditalien und im Tessin und de südleche Täler vom Kanton Graubünde und südlech vo den Alpe glychzytig au vom Iteliänischen und em Piemontesischen und im Südoschte vo dr rätoromanische Sproochgruppe.",🔎
,,,piemonteesisch,FALSE,"Remmalju, au Remmaljo gschriibe (idalieenisch: ""Rimella,"" uf piemonteesisch: ""Rimèla"") isch e Walserdoorf im Landwassertal (ital.",🔎
,,,i’ piemontäisischu,FALSE,  Im Land oder Lannja (i’ piemontäisischu: Alagna; i’ wailschu Alagna Valsesia) ist as bergdourf mid 458 wounre in dar Provinz Vercelli im Piemont.,🔎
,,,piemontesisch,FALSE,"D Riiss ( ""Toce"", lombardisch ""Tuss"", piemontesisch und dütsch ""Tosa"") isch de 76 km langi Hoptfluss vom Eschetal i de italienische Provinz Piemont.",🔎
,,,piemontäisich landsproch,FALSE,Im Tseschrutol schwetzt mu a piemontäisich landsproch g’nammt Valsesian.,🔎
,,,piemontesische,FALSE,"D' Okzitanische Sproch isch ä galloromanische Sproch, wu im sydliche Drittel vun Frankrich, in abglegene Biet vo Italie (de (piemontesische Alpe) un Spanie (Val d'Aran in Katalonie) gschproche wird.",🔎
,,,Piemonteesisch,FALSE,"Drum luutet s Woort im Frankoprovänzaalisch ""lavintse"" und i Täil vom Lombardisch und im Piemonteesisch ""lavanca"".",🔎
,,,Piemontesisch,FALSE,": Piemontesisch, fr.",🔎
1041,Wahlkreis Hochdorf,Waauchreis Hoofdere,Hoofdere,FALSE,"  Hoofdere (amtlech ""Hochdorf"") esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Hoofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.",🔎
,,,Seetaal,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
,,,Wahlchreis Hofdere,TRUE,"Hetzchöuch, amtlech hochtütsch ""Hitzkirch,"" esch e politischi Gmeind im Wahlchreis Hofdere, Kanton Lozärn (Schwiiz).",🔎
,,,Hofdere,FALSE,"Ämme (amtlech ""Emmen"") esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.",🔎
1042,Untertan,Untertan,Underdaane,FALSE,"Brivileegie häi vo Persone chönne usdäilt wärde, wo Rächt oder Bsitz frei an Underdaane häi döfe witergee.",🔎
,,,Underdane,FALSE,"1795 hart gegen ihri Underdane duuregriffe, wo die die «gnädige Herre» um Reforme bittet hai (→Stäfner Memorial).",🔎
,,,untertan,FALSE,"Im Buurekrieg vo 1653 isch ein vo de Rädelsfiehrer, dr Ueli Gysin uss Läufelfinge, vom Vogt öffentlig enthauptet worde, um s Volk witer untertan und gfiegig zmache.",🔎
,,,Underwärfig,FALSE,"si politischi Füerig brobiert, in andere Länder oder bi andere Völker wirtschaftlige und politische Iifluss öberzchoo, au bis zu deren iirer Underwärfig, und si in dr äigeni Machtberiich iigliideret wärde.",🔎
,,,Underdan,TRUE,"Die neue Staatsornige in de Kantön si uf de Prinzipie vo dr Autoritet und dr Legitimitet ufbaut gsi, gstützt vo dr Überzüügig, ass die alte Herrschafts- und Underdaneverheltnis gottgwollt siige.",🔎
1043,St. Georgen im Schwarzwald,Sanderge,St. Gorgè,FALSE,zwischè dÈ Städt Huusach un St. Gorgè èn Höhèunterschyd vo mee als 564 Meter. Diè beidè,🔎
,,,Brigge,FALSE,Juli 1905 z Brigge; † 10.,🔎
,,,Sant-Jerge im Schwarzwald,FALSE,Domols isch e Deil vum Dorf in dr Besitz vum Chloschter Sant-Jerge im Schwarzwald übergange.,🔎
,,,St. Gorgè,FALSE,"èt. Nutznièßer sin nit nu diè diräktè Aaliger wiè St. Gorgè, Hornbärg, <a href=""Villin",🔎
,,,St. George,FALSE,"=""Baar%20%28Landschaft%29"">Boor i de Nöchi vo St. George. Noch 43 km flüsst si mit de Breg<",🔎
,,,Sanderge im Schwarzwald,FALSE,De Leo isch in Sanderge im Schwarzwald uffgwachse und hot 1979 sin Abidur g'macht.,🔎
1044,Western Province (Papua-Neuguinea),Western Province (Papua-Neuguinea),Western,FALSE,"D Nochberprovinze sin Western im Weschte, Southern Highlands, Simbu, Eastern Highlands un Morobe im Norde un Central im Oschte.",🔎
,,,Western Province,FALSE,"Dr Golf vu Papua gränzt an d Western Province, d Gulf-Provinz un d Central Province.",🔎
1045,Hermann Mayer Salomon Goldschmidt,Hermann Mayer Salomon Goldschmidt,Hermann Goldschmidt,FALSE,"Uf dr Pariser Gedenkmünze vu anno 1868, wo anlässlich vu dr hundertsten Asteroideentdeckig prägt worre isch, isch dr Hind näbe drei spotere Mehfachentdecker abbildet worre: Hermann Goldschmidt, Robert Luther un J.",🔎
,,,H.M.S Goldschmidt,FALSE,Mai 1857 vum H.M.S Goldschmidt entdeckt worre isch.,🔎
1046,Bundesverfassung der Schweizerischen Eidgenossenschaft,Bundesverfassig vo dr Schwizerischen Eidgnosseschaft,Bundesvrfassig,FALSE,D Bundesversammlig isch gmäss dr Bundesvrfassig s Parlamänt vo de Schwiiz.,🔎
,,,Schwyzerische Bundesverfassig,FALSE,"Syni Undersuechige händ au d Politiker gläse, und me hät i de nöie Schwyzerische Bundesverfassig vo 1874 en Artikel 24 inetaa, wo-n-em Bund «das Recht der Oberaufsicht über die Wasserbau- und Forstpolizei im Hochgebirge» ggëë hät (i de Bundesverfassig vo 1999 ghäissts im Artikel 77, de Bund leggi «Grundsätze über den Schutz des Waldes fest […]»).",🔎
,,,Bundesferfassig,FALSE,"Es het sini Arbetsgrundlaag im ""Bundesstatistikgsetz"" vo ane 1992, wo uf em Artikel 65 vo der Schwiizer Bundesferfassig stoot.",🔎
,,,schwizerischè Bundesvofassig,FALSE,Sebbi hèt è Ergänzig vum Wasserrächtsartikel i dè schwizerischè Bundesvofassig vorgsää un zuèsätzlich è Übbergangsbeschtimmig für d Annullyrig vo dè Konzession für s Chraftwärch Rhynau gforderèt.,🔎
,,,Schwizerische Bundesverfassig,FALSE,D Schwiz existiert as Bundesstaat in ihrer gegewärtige Form sit dr Anahm vo dr Schwizerische Bundesverfassig ane 1848.,🔎
,,,schwizerische Bundesverfassig,FALSE,In dr Schwiz häi d Juude erst mit dr rewidierte Wersioon vo dr schwizerische Bundesverfassig 1866 d Niiderlassigsfreihäit überchoo und schliesslig in dr Rewisioon vo 1874 au s Rächt vo dr freije Religioonsusüebig.,🔎
,,,Bùndesverfassig,FALSE,"D Schwyz het luut Bùndesverfassig vier Landes- ùn Amtssprooche: Dütsch mit eme Aadeil vo öbe 62 Prozänt, Französisch mit 23 Prozänt, Italiänisch mit 8 Prozänt ùn Rätoromanisch mit 0,5 Prozänt.",🔎
,,,Schwizer Bundesverfassig,FALSE,"Für d Liste vo de Freihäitsrächt, wo vo dr Schwizer Bundesverfassig gwährläistet si, lueg: ""Grundrächt vo dr Schwiiz"".",🔎
,,,Bundesverfassig,FALSE,"Si Bundesverfassig isch am Afang in kantonale Volksabstimmige und uf Landsgmeinde agnoh worde (usser z Frybùrg, wo der Gross Root abgstimmt het).",🔎
,,,Schwiizer Bundesverfassig,FALSE,Dr beträffend Ardikel vo dr Schwiizer Bundesverfassig isch erst 1973 nach ere Volchsabstimmig ufghobe worde.,🔎
,,,Bundesvofassung,FALSE,1848 het d Tagsatzung die ärscht Schwizer Bundesvofassung gschaffe.,🔎
,,,schwizerischi Bundesverfassig,FALSE,Die schwizerischi Bundesverfassig vo 1848 isch liberal brägt und dr nöi entstandeni schwizerischi Bundesstaat isch am Aafang politisch vo dr freisinnige Beweegig dominiert worde.,🔎
1047,Oboe,Oboe,Oboa,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Obooa,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht-mr drei Fleeda, drei Obooa, a Englischhorn, drei Klarinedda, a Bassklarinedd, drei Fagodd, a Kontrafagodd, sechs Herner, drei Trombeeda, drei Posauna, a Tuba, a Schlagwerk, zwoi Harfa ond a graußa Streichergrubbe.",🔎
,,,Oboè,TRUE,"Tûpischi Erwiterungè sin Oboè, Fagott, Waldhörner un Euphoniè.",🔎
1048,Donezbecken,Donezbäcka,Donbass,FALSE,"Ìm Rüssisch-Ukràinischa Kriag ìsch dr ukràinischa Unteroffiziar Bondar Wiktor Mykolajowytsch (1991–2015), wo vu Lukjaniwka gschtàmmt hàt, ìm Donbass ums Laawa kumma.",🔎
,,,Donbas,FALSE,"Noh dr Ànnexioon vu dr Krim ìm 2014 sìnn wittera Eskàlàzioona gsìì: Rüsslànd hàt prorüssischa bewàffneta Miliza ìm oschtukràinischa Donbas uffbàuija, wo doo zamma mìt da reguläära rüssischa Truppa geega d’ ukràinischa Schtraitkräfta un Fräiwìlligamiliza kampft hann.",🔎
1049,Öhningen,Öhninge,Öhnige,TRUE,"Drei Gmeinde, Gaiehofe, Moos und Öhnige ligge uf dr Halbinsle und si im Gmeindiverwaltigsverband Höri zämmegfasst.",🔎
,,,Ööninge,TRUE,"Dè Schafuuser Deil beschränkt sich uff èn 1,3 km langè nördlichè Uferschtreifè vo dè Gmeindegränz zu dè südbaddische Gmeind Ööninge bis zu dè Rhiibrugg un en öppè 360 m langè Streifè am Südufer vo dè Wärd-Inslè bis zu dè Rhiibrugg am südliche Widerlager im Steiner Stadtteil ""Stei am Rhii vor der Brugg"".",🔎
,,,Ehninge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Singe (Hontes): Hilzinge, Mühlhuse-Ehinge, Volkertshuuse, Steißlinge, Radolfzell, Moos, Ehninge un Rilasinge-Worblinge (alli Landchreis Konschtanz).",🔎
,,,Öhningè,TRUE,"D Landschaft keit in Richtig Südoschtè nǒch Öhningè durab, un in Richtig Nordoschtè gòt er übber dè Ölbärg () i dè Schynè übber, wo sich beidi ab dè Gränz z Dütschland befindet.",🔎
1050,Das Feuerwerk,Feuerwerk (Musikalische Komödie),gleichnamiga Musikalischa Luschtschbiil,FALSE,Feuerwerk ischt a deitscha Filmkomeede vom Kurt Hoffmann nôch-em gleichnamiga Musikalischa Luschtschbiil vom Erik Charell ond em Jürg Amstein.,🔎
,,,Feuerwerk,FALSE,"Dr Paul Burkhard komboniirt a baar neie Liadr drzua, ond rauskommt dui Musikalischa Komeede ""Feuerwerk"".",🔎
1051,Metalle,Metall,metallischi,FALSE,"Die diefere Schichte vum flüssige Wasserstoff bim Jupiter un em Saturn sin under so starchem Druck, dass dr Wasserstoff metallischi Eigeschafte chriegt.",🔎
,,,Medall,TRUE,"Diè Schachfigurè sin gwöhnlich us Holz oder Kunschtoff, woby s au dekorativi Spylsets git, wo us Stei, Glas, Marmor oder Medall (z. B.",🔎
,,,metallischè,FALSE,"Organischi Elegtronik: Um koschtègünschtigi „Wègwerfelegtronik“ (zum Byschpill elegtronischi Priisetikettè) z realisyrè, wörred Schaltigè uff dè Basis vo organischè un metallischè Matrialiè uff organischi Subschtraat in Dünnschichttèchnik uffbrocht (luèg Organischè Feldeffèkttransischtòr).",🔎
,,,Medalle,FALSE,"Allè Messingartè, siged s Gussmedall odder Knetlegyrigè, isch gmeinsam, dass iri Basis diè Medalle Kupfer un Zink sin, zuè dennè je nõch volangtè Eigèschaftè no witeri Legyrigsmedall in gringerè Aadeil als Zink legyrt wörred.",🔎
,,,metall,FALSE,Witter in dr Diefi goht no dr Wasserstoff schliesslich in die metallisch Form iber.,🔎
,,,Metalllegyrige,FALSE,Fast alli Blèchblõsinschtrumänt wörd uss Blèch vo Metalllegyrige wiè Messing odder Neusilber hèrgschtellt.,🔎
1052,Konstantin der Große,Konstantin dr Groossi,Konschtantin,FALSE,"Vermuetige, de Ammianus hebi es zweits Werch vomene ähnliche Umfang gschribe, wo er d Gschicht vom Nerva bis zum Konschtantin behandelt häb, wobi denn di verlorene Büecher 1 bis 13 nur de Ziitruum vom Konschtantin bis 353 abdeckt hettid, werded vo dr neuere Forschig verworfe.",🔎
,,,Konschtantin em Groosse,FALSE,Im Jaar 312 händ deete i de Schlacht vo Turin d Truppe vom Kaiser Konschtantin em Groosse gäge die vo sym Gägner Maxentius ggune.,🔎
,,,Konstantin dr Grosse,TRUE,"Dr Bericht iber d Annahm vum Christetum nooch ere Aruefig vor ere Schlacht erinnert starch an dr Konstantin dr Grosse wo s gliich vor dr Schlacht an dr Milvische Bruck gmacht häb: ""in hoc signum vincas (Mit sällem Zeiche wirsch du siige)"".",🔎
,,,Konstantin,FALSE,330 noch Chrischtus hät de Kaiser Konstantin d Hauptstadt vom Riich uff Konstantinopel verlegt.,🔎
,,,Konstantin em Groosse,TRUE,Dradizionell definiert mä d Regierigszit vom Kaiser Konstantin em Groosse as Aafang.,🔎
,,,Konstantin dr Grossi,TRUE,"het dr Konstantin dr Grossi d Hauptstadt an dr Bosporus ins alde Byzanz verlegt, wo als Nova Roma (Konstantinopel, hit Istanbul) Hauptstadt worre isch.",🔎
,,,Konstantin em Große,TRUE,""">Silvester I. soll noch ere (widerlaite) Legänd e Beroter vum Konstantin em Große gsii syy.",🔎
,,,Konschtantin em Große,TRUE,S Konzil vo Nicäa isch es chrischtlich-theologischs Konzil im Jahr 325 i de hütige türkische Schtadt İznik und unter dr Leitig vom römisch Kaiser Konschtantin em Große gsii.,🔎
,,,Konstantin dr Grooss,TRUE,Dr Maxentius isch in dr Schlacht an dr Milvische Brugg im Kampf gegen e Konstantin dr Grooss umchoo.,🔎
1053,Name,Name,Nääme,TRUE,"Aostatal hän offiziel höchdüütschi, französischi oder italiänischi Nääme.",🔎
,,,Näme,TRUE,D Näme vo Ortschaften us de reschtlichi qlemannische Biet cha mer uf dr Iberblickssyte Alemannischi Ortsname finde.,🔎
,,,Personename,FALSE,Gabriel isch e Personename.,🔎
,,,Näämen,FALSE,"Bi Chlingnau hän die sogar eigeti Näämen übercho: s Fischergrien, s Schteigrien, s Martisbuuregrien, s Schiffmüligrien und s Girizgrien, und uf der änere Syte isch ebe s Gipiger Grien.",🔎
,,,Naame,TRUE,Vo denn aa het s e Naame überchoo und isch in Flakons verchauft worde.,🔎
1054,Bündnerdeutsch,Bündnerdütsch,Graubündnerisch,FALSE,"Schwizerdütsch) verwandt, es isch eher a Meschig zwöschet Graubündnerisch und Vorarlbergerisch und ghörd wia die zum Bodeseealemannische.",🔎
,,,bündnerdütsche,FALSE,"S Churer Rhytaal het bis uf Tamins scho sit langem zum bündnerdütsche Sproochpiet ghört, und im Weschte lyt näbe Bonaduz s Safietaal, wo me Walsertütsch redet; uf dene beide Syte isch d Gmaind also vo alemannische Tieläkt umggä gsi.",🔎
,,,bündnerdütschi,FALSE,"Alvaneu (bündnerdütschi Ussprooch: []; [])Gunhild Hoyer/Andres Kristol: ""Alvaneu / Alvagni GR (Albula)"" in: ""Dictionnaire toponymique des communes suisses – Lexikon vo da schwizerische Gmaindsnäme – Dizionario toponomastico dei comuni svizzeri (DTS|LSG).""",🔎
1055,Luzein,Luzein,Luzäin,TRUE,"Dä Bärg isch us «Prätiger Flysch», und druff obe lyt s Dorf ""Putz,"" wo zu dr Gmeind Luzäin ghört.",🔎
,,,Luzäi,TRUE,"Bis var churzem heds – va undä ufä uufgäzellt – diä Gmäindä ggään: Seewis, Valzäinä, Grüsch, Fanòòs, Schiärsch, Furnä, Jenaz, Fiderisch, Luzäi, Santantöniä, Chüblisch, Guntersch, Saas und Chlooschtersch.",🔎
,,,Sant Antönie,FALSE,"Uf ere Glogge im Chilchedurm z Luzäin stoot i dr Inschrift sin Name: ""“Johan Michael Gujan Diener am Wort allhie 1638”"" Vo 1631 bis 1636 het dr Pfaarer Johannes Michel Gujan au no z Sant Antönie dr Chilchedienscht übernoo.",🔎
1056,Schlösser der Loire,d Loire-Schlösser,Loire-Schlesser,TRUE,"In dara Region sìn aui d beriehmta Loire-Schlesser, wu zum UNESCO-Wältkulturerb ghèèra.",🔎
,,,Loire-Schlösser,TRUE,"Dr König het drufabe sini Frou, d Alienor, wo sech mit de Söön sell verbündet ha, füfzää Joor lang i verschidene Burge vo sym Ryych ygspeert, au mol i sinere mächtige Residänz und Feschtig Chinon im Anjou, wo hüt zu dr Grubbe vo de schöne Loire-Schlösser zelt.",🔎
,,,Schlösser,FALSE,Joorhundert e Hufe franzöösischi Aadligi an dr Loire niidergloo und brächdigi Schlösser baut.,🔎
1057,Kichererbse,Kichererbse,Kichrerbsa,TRUE,"Au Bohna, Erbsa, Kichrerbsa odr Linsa kaa ma mahla.",🔎
,,,Chicherärbse,TRUE,"Vor allem Waise, Gärschte, Hilschefricht, bsunderesch Chicherärbsen, un Obs wäre do aaböut.",🔎
1058,Jischuv,Jischuw,Alti Jischuw,FALSE,"Joorhundert us ere Gsamtbevölkerig vo öbbe 350'000, die jüüdischi Bevölkerig im Land, dr sogenannti ""Alti Jischuw"", nume öbbe 6000 Mensche zelt het, wo d Helfti von ene z Jerusalem gläbt het, si s im Joor 1881 scho öbbe 25'000 gsi.",🔎
,,,Alte Jischuw,FALSE,"Im Underschiid zum Alte Jischuw, wo vor allem für e Glaube gläbt het, isch dr Nöi Jischuw motiwiert gsi vom Zionismus, wo äins vo de Hauptziil von em isch, ass d Juude e Häimet sötte ha, wo si nid verfolgt wurde.",🔎
,,,Nöiji Jischuv,FALSE,Joorhundert wider ufgriffe worde: Im Raame vo dr Alija (vo öbbe 1880 aa) si jüüdischi Siidler uf Palestina choo und so isch dört dr Nöiji Jischuv entstande.,🔎
1059,Kantonsschule Küsnacht,Kantonsschuel Chüsnacht,deetige Seminaar,FALSE,Er isch z Chüsnacht i d Primaarschuel und hät si nachanen am deetige Seminaar laa zum Leerer uusbilde; 1904 hät er s Badänt überchoo.,🔎
,,,Leererseminar z Chüsnacht,FALSE,"Nach de Primaarschuel isch er zeerscht a d Sekundaarschuel und vo deet a s Leererseminar z Chüsnacht, won er s Primaarleererbadänt überchoo hät.",🔎
,,,Seminaar Chüsnacht,FALSE,As Jüngling isch er dän a s Seminaar Chüsnacht choo und deet zum Leerer uuspildet woorde.,🔎
1060,Buchstabe,Buechstabe,Kleibuechschtabe,FALSE,D Minuskel odr Gmeini sin Kleibuechschtabe.,🔎
,,,Buechschtabe,TRUE,"Dr latiinischi Buechschtabe Ypsilon (, Französisch: Y grec, Mittellatein: Y gręcum) isch urschprünglig im latynische Alphabet nid benutzt worden und isch diräggt us em griechischen Alfabêt übernoo worde.",🔎
,,,Buechschtab,TRUE,"Alpha (""griechisch"" άλφα; Majuskel Α, Minuskel α) isch de ärscht Buechschtab vum griechische Alphabet un het ä numerischer Wert vun 1.",🔎
,,,Büechstabe,TRUE,"In de Linguistik isch e Digraph e Zämmesetzig vo zwei Büechstabe, wo für numme ei Lut stönn und zu me neue Graphem werre.",🔎
,,,Büechstàwa,TRUE,"Da Logo, igfiahrt ànna 2012, ìsch a Mìschung vu mehrera elsassischa Symbol (d Büechstàwa A, s Harz, s Brazala, s Fàchwark vu da Hiiser), normàlerwiis rot un wiss.",🔎
,,,Buachschtaba,FALSE,"S kymrische Alphabet hot 29 Buachschtaba: a b c ch d dd e f ff g ng h i j l ll m n o p ph r rh s t th u w y ch, dd, ff, ng, ll, ph, rh und th zähland als oanzelne Buchschtaba und werend o im Wörtabuach so behandlat.",🔎
,,,Buechstab,TRUE,"Dr latinisch Buechstab G isch dr einzig Buechstab, wo s numen im latiinische Alphabet git.",🔎
,,,Buechstaabe,TRUE,"Die äinzelne Buechstaabe wärde zu Silbe zämmegfasst, so dass jedi Silbe im en imaginärs Kwadrat basst.",🔎
,,,Grossbuechschtabe,FALSE,": ""versus"" = Zeile, Absatz) isch in de Typografii e Fachbegriff fir Grossbuechschtabe un glichzitig e Uszeichnungsart.",🔎
,,,Buechstabä,FALSE,"För s' Passwort Buechstabä, Zahlä ond Sonderzäichä wählä Förs erratä vomäne Passwort wo met Zahlä, Symbol, und Chli- bzw.",🔎
,,,Buechstaab,TRUE,De Buechstaab Å reschp.,🔎
,,,Buechtschtabe,TRUE,Är stammt wi andere Buechtschtabe us em Semitische; si urschprünglige name isch waw [ו].,🔎
1061,Marius von Avenches,Marius von Avenches,Marius vun Avenches,TRUE,"""Lanthacarius"") isch noch de Ufzeichnunge vum Bischof Marius vun Avenches e fränkisch-alamannische Herzog (""dux Francorum"") i de Diözese vu Avenches gsi.",🔎
,,,Marius,FALSE,"Jahrhundert het de Marius, de Bischof vo Avenches (Aventicum), sy Bischofssitz vo Avenches uf Lausanne verläit.",🔎
1062,Absperrbauwerk,Abschperrbauwärk,Abschperrbauwärch,TRUE,"Wegè sellèrè falsch bruuchtè Bezeichnig muè mò seer oft demit rechnè, dass – unabhängig vo dè korrektè Bedütig – mit „Staudamm“ s Abschperrbauwärch von èrè Dalschperri gmeint isch.",🔎
,,,Abschpèrrbauwärch,TRUE,"Èn Staudamm isch è Bauart vo Abschpèrrbauwärch, vowendèt bi nèrè Dalschpèrri odder enèrè Stauaalaag.",🔎
1063,Bonstetten ZH,Bauschtette ZH,Bauschtette,TRUE,"Naachbergmäinde sind Bauschtette, Stalike, Affoltere, Joone, Arni und Islischbèrg.",🔎
,,,Baustette,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Aesch im Norde, Baustette im Oschte, Hedige im Süde un Arni im Weschte.",🔎
1064,Komponist,Komponist,Komponischte,FALSE,"Es het es bar Stück drby, wo i dr Schwiiz denn als Lieder bekant worde sind, wil begabti Komponischte drzue bassendi Noote gsetzt händ, oder wil scho dr Dichter sälber e schöni Melody gfunde het so wie dr Kuhn bi sine Stück.",🔎
,,,Komponischtè,FALSE,D Aawysig Stringendo würd vo dè Komponischtè dütlich wènniger bruucht wiè s Accelerando.,🔎
,,,komponiert,FALSE,Wie die andere drei Mitgliider vo dr Band komponiert er au Lieder.,🔎
,,,Komponiere,FALSE,"D Reegle vom Mäistergsang häi bim Komponiere sölle hälfe, si denn aber immer änger usgläit worde.",🔎
,,,Komponischtu,FALSE,"D'englischu Komponischtu sind hiä sehr früä gsi, vorallum ""Dunstable"" isch hiä z'nännu.",🔎
,,,Kombonischda,FALSE,"Die Schneider von Schönau isch a Komischa Opr en drei Akt vom hollendischa Kombonischda Jan Brandts-Buys (1868 bis 1933), wo abr et – wia dr Titl vrmuada lôôt – em badischa Scheenau schbiilt, sondrn em wirdabergischa Schwarzwaldstädtle Liibazell.",🔎
,,,Kompenischt,TRUE,Novämber 1955 z Paris) isch e schwyzerisch-franzesische Kompenischt gsii.,🔎
,,,Kombonischt,TRUE,"Januar 1978 z Hohengehren – heizodag an Ortsdoil vo dr Gmoid Baltmannsweiler em Landkreis Esslenga) ischt a deitscher Kombonischt, Organischt, Chorleidr, Autor, Vrleger, Landeskirchamusikdirektr ond Hochschuellehrer gwäa.",🔎
,,,Kùmponìscht,TRUE,Janner 1951 z’ Boulogne bii Pàriis) ìsch a elsassischer Kùmponìscht gsìì.,🔎
,,,Kùmponìschta,FALSE,"Janner 2012 àui doo) ìsch a elsassischa Orgànìschta, Kùmponìschta un Müüsiklehrera gsìì.",🔎
,,,Kumpenischti,FALSE,"Februar 1925 z Paris) isch e elsässischi Pianischti, Kumpenischti un Klavierpedagogi gsii.",🔎
,,,Kumpenscht,TRUE,Meerz 2023 z Los Angeles) isch e US-amerikanische Jazz-Saxofonischt un -Kumpenscht gsii.,🔎
,,,Kumpenischt,TRUE,Mai 2018 z Berlin) isch e dytsche Kumpenischt un Musikwisseschaftler gsii.,🔎
,,,Komponischti,FALSE,"April 1977 z Cambridge, Großbritannie) isch e ukrainischi Komponischti, Pianischti un Musikwisseschaftleri gsii.",🔎
,,,Komponischt,TRUE,"Oktober 1953 z Züri) isch e Schwyzer Musiker, Komponischt un Arrangeur vo Entschpannigsmusik un Suite, wo hauptsächlich vo de Harfe bschtimmt sin.",🔎
,,,Kumbenischt,TRUE,Juli 2017 ebe dert) isch e zytgnessische franzesische Kumbenischt gsii.,🔎
1065,Kanton Waadt,Kanton Waadt,Waadt,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Waadtländer,FALSE,"Eso würdi mer s Schwyzer Standardfranzösisch warschynts nit als e Regionalfranzösisch bezeichne, s Französisch, wo vo Waadtländer gschwätzt wird, aber änder doch als ""Français régional vaudois"".",🔎
,,,waadtländer,FALSE,"De dickscht i dr Schwiz, mit öpe 15 m Umfang, söll im waadtländer Corseaux stoo.",🔎
,,,Wadtland,FALSE,"Dur das Tal und wyter im Südweschte dur die änggi Juraschlucht ""Vallon de Noirvaux"" goot d Strooss usem Val de Travers über d Kantonsgränze uf Sainte-Croix im Wadtland.",🔎
,,,Waddland,FALSE,"I de grosse Yschzyte, s letscht Mol vor 25'000 Joor, hed s i de Alpe so vil Schnee ggä, dass dr Rottugletscher s Taal ab bis is Gebiet vom Gämfersee und drüber use im Weschte bis uf Lyon z Frankriich, und uf dr andere Syte, vom Waddland us, über s Schwiizer Middelland bis i d Gäged vo Wange im Oberaargau cho isch.",🔎
,,,Kàntoon Waadt,TRUE,"Oktoower 1864 z’ Plan-Dessous, Gmaind Corsier, Kàntoon Waadt) ìsch a elsassischer Historiker un Fàwrìklaiter gsìì.",🔎
,,,Wadt,FALSE,"Zale tüend s GPSR di ganz oder täilwyys französischspraachige Kantöön Gämf, Wadt, Nöieburg, Juura, Fryburg, Walis und Bëërn und di Schwyyzerisch Akademyy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte.",🔎
,,,Wattland,FALSE,"Vom Räinerbärg und ab dr Lägere, Vo Gisli-, Wasserflueh, vom Wyßestäi, Im Bärnischen und über Neueburg, Durs Wattland y bis gägem Gämferegge Händ d Jurabärge gflammt, en Fackelzug Dr Schwyzergränze noh, und übers Land Vom ewige Schnee, vom wyße Gletscherrugge Vo tusig Alpespitz het s widerglüchtet, E wunderbari großi Bundesfyr.»  Mit em ""Juramareili"" het dr Haller zum Schryben i dr Mundart gfunde, und das notabene no bevor er uf Züri isch go d Germanistik grüntlich aluege.",🔎
,,,Waat,FALSE,"Schbéter isch er Pfarrer z Payerne worde, won er e Buebenerziehigsaaschdalt gründed u o gléited hed, u zledscht hed er as Pfarrer z Daillens im Kantòon Waat gschaffed, won er em 28.",🔎
,,,waadtländische,FALSE,"De Name vom waadtländische Ort Ollon zum Vergliich goot wohl au uff e germanischi Person zrugg, wo vilycht ""Uodilo"", ""Odilo"", ""Otilo"" oder ""Audilo"" gheisse het, ergänzt mit ere latinische Falländig.",🔎
,,,VD,FALSE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Wâdt,FALSE,Si lyt in Eclubens ir Nöchi vo Losànn im Kanton Wâdt.,🔎
,,,Wadtländer,FALSE,De Guy Parmelin isch vom Mai 1994 bis im November 2003 im Wadtländer Kantonsparlament gsässe.,🔎
,,,Waadtland,FALSE,1526 - quasi bis zur Eroberig vom Waadtland - hei d Gebiet weschtlech vor Stadt Bärn zum savoyische Riich ghört.,🔎
1066,Arianismus,Arianismus,arianischi,FALSE,"Und under iim isch au zimli Fride zwüsche de verschidene Religione gsi, und das trozdämm ass d Gote arianischi und d Römer z Italie kaddolischi Chrischte gsi sind und au Jude im Goterych gläbt händ.",🔎
,,,innerchristligi Stritigkäite,FALSE,"325 het er zum erste Konzil vo Nicäa iiglaade, wo innerchristligi Stritigkäite het sölle biileege.",🔎
,,,Arianer,FALSE,"Noch em Dod vom Authari het die katholischi Theodelinda dr Agilulf ghürotet, wo zwar salber Arianer gsi isch, aber under em Iifluss vo siiner Frau sich em katholische Papst z Rom gnöcheret het.",🔎
,,,arianische,FALSE,"Dr König Authari (584-590) isch vom arianische zum katholische Glaube überdrätte, aber erst 662 het dr Katholizismus dr Arianismus offiziell verdrängt – gliichzitig mit em Vordringe vom Islam.",🔎
,,,arianisch,FALSE,"Datsach isch, dass d Franke d Alamanne um 500 underworfe un zur Ufgab vu dr nördliche Sidligsgebiite zwunge hän un dr Chlodwig um sälli Zitt die katholisch (un nit wie d Gote die arianisch) Form vum Christetum agnumme het.",🔎
,,,Arianische Schtriit,FALSE,"In Matthäus 5,18 heisst 's: S Iota schpilt au e wichtigi Roll in de Kirchegschicht bim sognonnte Arianische Schtriit, wus ums Verhältnis vum Gott Vater un em Jesus Christus gonge isch, wobi sich d vertretendi Positione (im Griechische) nur durch e Iota unterschide hen: Ufm 1.",🔎
1067,Furtwangen im Schwarzwald,Furtwange im Schwarzwald,Furtwangen,FALSE,"Nochbergmonde sin Furtwangen, Triberg, Schramberg, Kennigsfeld, Munkwiiler, Villinge-Schwenninge, Untere Kirne un Vehrebach.",🔎
,,,Furtwangè,FALSE,"Si het iri Quèllè in èrè Höchi vo , welli sechs Kilometer nordweschtlich vo Furtwangè im Mittlerè Schwarzwald lyt.",🔎
,,,Furtwange-Neueck,FALSE,"Durch die ganz Gmei verlauft über 17 km d'L173, wo als Deil vu dr Dütschi Uhrestross vu dr B294 z'Guetich zue dr B500 (Schwarzwaldhochstross) bi Furtwange-Neueck verlauft.",🔎
,,,Furtwange-Katzesteig,FALSE,"Im Lauf vu dr Johr het s dr Schilli gschafft, ass au anderi im Schwarzwald bodeständigi Huusforme in typische Verdrätter do ufböue wore sin: 1968 dr Hippeseppehof vu Furtwange-Katzesteig, 1972 dr Lorenzehof vu Oberwolfe, e Hochgangsägi, e Spycher un e Chohlemyler, 1973 s Hotzehuus, 1981 s Schauinslandhuus.",🔎
,,,Furtwange,FALSE,"Oktober 1978 en Furtwange) isch an Schwarzwälder Sportloar, wo en dr Nordischa Kombinatioh en Turin 2006 Olympiasieger worra isch.",🔎
1068,Ludwik Lejzer Zamenhof,Ludwik Lejzer Zamenhof,Ludoviko Lazaro Zamenhof,TRUE,"Esperanto, mit äigentlichem Name Lingvo Internacia isch di internazionali Schprach, wo 1887 fom polnische Augenarzt Ludoviko Lazaro Zamenhof dur d’ Publikazion fom erschte Leerbuech in polnischer und churz drufabe in änglischer, französischer und russischer Schprach de Mänschhäit forgschtellt worden isch.",🔎
,,,Zamenhof,FALSE,Er isch uf Warschau greist und het de Zamenhof troffe.,🔎
1069,Erstes Kaiserreich,Französischs Kaiserriich,Frankriich,FALSE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,Erste Kaiserriich,FALSE,Das isch denn aber mit em Fall vom Erste Kaiserriich zu nüt choo.,🔎
,,,Kaiserriich,FALSE,Scho im Kaiserriich und i de Weimarer Republik hät de Jurist und Aghörig vo de katholische Zäntrumspartei e politischi Karriere absolviert.,🔎
1070,Therwil,Däärwil,Därwyl,TRUE,"Es gränzt an Frankryych mit de Gmeinde Leyme und Neuweiler, an Kanton Soledurn mit Bättwil und Witterswil und an d Baselbieter Nochbergmeinde Oberwyl und Därwyl.",🔎
,,,Därwyyl,TRUE,"Dr Ort gränzt an Duggige, Pfäffige, Ettigä, Därwyyl, Ryynech und s soledurnische Dornech.",🔎
,,,Därwil,TRUE,"Nochbergmeine si Hofstette-Flieh un Bättwyl im Kanton Soledurn un Biel-Bängge, Därwil un Ettigä im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
1071,Sozialdemokratische Partei der Schweiz,Sozialdemokratischi Partei va der Schwiiz,Sozialdemokraatische Bartei,FALSE,Är isch Mitgliid vu dr Sozialdemokraatische Bartei gsii.,🔎
,,,SP Schwiiz,FALSE,Si isch sit 2018 d Presidäntin vo dr SP Aargau und ghört au zu dr Gschäftsläitig vo dr SP Schwiiz.,🔎
,,,Sozialdemokrate,FALSE,"Zwar send syt hondert Johre au d Sozialdemokrate presänt, aber die hend langi Zyt nome e wenige Gmeinde er Agglomeration Lozärn chönne Fuess fasse.",🔎
,,,Sozialdemokratische Bartei,FALSE,"Anne 1960 isch er Sekretär vu dr Sozialdemokratische Bartei vum Kanton Thurgau un Redaktor vu dr ""Thurgauer Arbeiterzeitung"" wore.",🔎
,,,Sozialdemokratische Partei vo de Schwiiz,TRUE,"1897 isch er Mitgliid vo de Sozialdemokratische Partei vo de Schwiiz worde, isch vo 1922 bis 1938 d füehrendi Persönlichkeit vo de Partei ksi und hät vo 1952 bis zu sim Tod de parteiliche Generalsekretär ksi.",🔎
,,,SP-Verdrätteri,FALSE,Merz 2011 isch er mit knappem Vorsprung uf d SP-Verdrätteri Ursula Wyss in dr Ständerot gwehlt wore.,🔎
,,,Soziaaldemokratische Partei,FALSE,"Oktober 1984 z Scuol) isch en Schwizer Politiker vo dr Soziaaldemokratische Partei (SP), wo im 2019 in Nazionalroot gwählt worde isch.",🔎
,,,Sozialdemokrat,FALSE,"Er isch do als Sozialdemokrat bschimpft worre, wo dert no e Schimpfwort gsi isch.",🔎
,,,SPS,FALSE,"D SPS het mit em Urs Aerni aber no bis 2005 de Gmeindamme gstellt, sit em 1.",🔎
,,,Soziaaldemokraatische Bartei,FALSE,Vu 1975 bis 1990 het er as Bresidänt vu dr Soziaaldemokraatische Bartei vu dr Schwyz (SP) amtiert.,🔎
,,,Sozialdemokratische Bartei vu dr Schwyz,TRUE,"Dr Muheim isch Mitglid vu dr Sozialdemokratische Bartei vu dr Schwyz gsii un isch anne 1943 in dr Große Stadtrot vu dr Stadt Lozärn gwehlt wore, wun er bis 1959 Mitglid gsii isch.",🔎
,,,Sozialdemokratisch Partei vo de Schwiiz,TRUE,De Ziegler isch 1967-1983 un 1987-1999 Gämfer Abgordneter im Nationalrat fir d Sozialdemokratisch Partei vo de Schwiiz gsi.,🔎
,,,SP Schwyz,FALSE,Dr Lumengo isch vu 1996 bis zue syym Uusdritt 2010 Mitgliid vu dr SP Schwyz gsi.,🔎
,,,soziaaldemokratische,FALSE,Merz 1941 z Bäärn) isch e soziaaldemokratische Schwizer Politiker gsi.,🔎
,,,sozialdemokratische,FALSE,Juli 2006 z Zollike) isch en Schwiizer Gwerkschaftler und sozialdemokratische Politiker gsii.,🔎
,,,SP Züri,FALSE,"Wäge intärne Differänzen i dr SP Züri zu verschidene Frooge sind 2019 es paar Persoone vo dere zu der glp choo: dr Nazionalroot Daniel Frei, d Chantal Galladé un d Kantonsröötin Claudia Wyssen.",🔎
,,,Sozialdemokratische Bardei vo dr Schwiz,TRUE,Si isch e Kantonalpartei vo dr Sozialdemokratische Bardei vo dr Schwiz.,🔎
,,,Soziaaldemokraatische,FALSE,"Si het deert d Bresidäntschaft vu dr ""Soziaaldemokraatische Frauegruppe"" ibernuu, wu 1924 noch ere zwaijeerige Paus widergrindet wooren isch.",🔎
,,,Sozialdemokratischi Bartei,FALSE,"D Aarbetnäämerverbänd, die Sozialdemokratischi Bartei (SP) und die Freisinnig-Demokratischi Bartei (FDP) häi 1942 in däm Sinn en Iniziative lansiert.",🔎
1072,Atonale Musik,Atonali Muusig,atonale Muusig,TRUE,"In dr Muusik het sich d Spootromantik über e Impressionismus zur atonale Muusig entwigglet (Gustav Mahler, Claude Debussy, Arnold Schönberg).",🔎
,,,Atonalidäät,FALSE,Joorhundert gsi und e zentrali Figur in dr Entwigglig zur Atonalidäät.,🔎
,,,atonale,FALSE,1908/1909 het er Lieder noch em Stefan George im atonale Stiil verdoont und eso dr Ruef vom ene Verdräter vom musikalische Expressionismus öberchoo.,🔎
,,,atonali Musig,TRUE,"Diè atonali Musig isch nit donlos, grüschlos, lutlos, klanglos odder gar it hörbar; s Wort ""atonal"" bezièt sich villmee uff è fäälendes Donalidätssischteem.",🔎
,,,adònalè,FALSE,I dè freidònalè un adònalè Musig wörd i dè Regèl uff è globali Aagaab vo Vorzeichè am Aafang von èm Stüggle ganz vozichtet.,🔎
,,,Atonalidät,FALSE,"Diè um 1900 ysetzendi Loslösig vo dè tradyrtè Dur-Moll-Dònalidät hèt nit nu zu dè Atonalidät vom Schönberg un dè Zweitè Wièner Schuèl gfüürt, sondern au zu Vosüèch, dè Dònalidät è neui Grundlaag z voschaffè.",🔎
,,,freiji Atonalidäät,FALSE,"D Zwälfdoonräije und iiri regelrächte Modifikazione si zum nöije Ornigsbrinzip vom musikalische Material worde und häi die freiji Atonalidäät abglöst, wo käine spezifische Reegle underworfe isch.",🔎
1073,Oberrheinalemannisch,Oberrhiinalemannisch,Oberhiinalemannisch,TRUE,"Oberhiinalemannisch ""mir gän, mir wän, mir hän.""",🔎
,,,oberrhiialemannisch,FALSE,"De Rhy (oberrhiialemannisch au ""Rhin"", schwäbisch ""Rei"", rätoromanisch ""Rein"", tüütsch ""Rhein"", französisch ""Rhin"", ripuarisch ""Rhing"", niederländisch ""Rijn"") isch eine vo de gröschte Flüss vo Europa.",🔎
,,,oberrhyalemannische,FALSE,"Dr Bauknecht het Gedicht, Verzellige un Theaterstuck gschribe, di maischte dervu im oberrhyalemannische Dialäkt vu Hundsbach.",🔎
,,,Oberryy-Alemanisch,TRUE,Die Kind/Chind-Gränze isch aini vù dr wichdigschde Gränze zwischen em Siidalemannisch ùn em Oberryy-Alemanisch.,🔎
,,,Oberrhialemannisch,TRUE,"Dr ursprünglich ertlig alemannisch Dialekt ghert zum Oberrhialemannisch, wu zum Nideralemannische zellt.",🔎
,,,Oberrhinalemannisch,TRUE,"Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt ghört zum Oberrhinalemannisch, wo zum Nideralemannische zellt.",🔎
,,,Oberrhaealemannische,FALSE,"S Schwäbische hôt a baar Kennzôechâ, wo fir s Niideralemannische im Nôrde tibbisch send (also firs Oberrhaealemannische ond ebâ s Schwäbische): Andere Kennzôechâ send tibbisch firs Schwäbische, aber doch send se ned ällâweil in jederâ Gegend verbrôeded: Â starke Neigung zur Diphdongierong; dr Vogt zähld uf u. a.: Von ""hao"" isch s Partizip Perfekt ""ghett"" oder ""gheet"" (SSA III/1.502).",🔎
,,,oberrhiinalemanische,FALSE,"ellei im oberrhiinalemanische Briisgaü as ""Buech, Büech, Böech"" un (monophthongiärt) ""Bööch"" vor.",🔎
,,,Ooberryy-Alemanisch,TRUE,"V. a. im Ooberryy-Alemanisch, im Boodesee-Alemanisch ùn im Schweebisch, wù s d Verschiebig vù ""k"" im Aalud nid gid, gid s e Brobleem mid dr Schryybig vù ""k"" ùn ""gg"".",🔎
,,,oberrhiinalemannisch,FALSE,(a) = allgmein verbreitet (ba) = bodeseealemannisch (bb) = baselbieterdütsch (bd) = bärndütsch (bsd) = baselditsch (ha) = hochalemannisch (ml) = Markgräflerland (oa) = oberrhiinalemannisch (os) = Ostschwiz (osch) = Oberschwabe (sch) = schwäbisch (sd) = standardditsch (sg) = Sanggale (sw) = Schwarzwald (ue) = Unterelsass (wa) = Wallis (zd) = züritüütsch (ld) = Lozärn-Dütsch (xx-t) = teilwiis (xx-s) = süd (xx-n) = nord Alemannisch-Standardditsch.,🔎
,,,oberrhiinalennisch,FALSE,S Untersuechungsgebiät vum ALA umfasst d Departement Haut-Rhin un Bas-Rhin - dodermit isch s gleiner hochalemannisch Gebiät im Oberelsass un s groß niideralemannisch (gnaü gsait: oberrhiinalennisch) Gebiät vum Elsass erfasst; an dr lothringische un bsunders an d Pfälzer Gränz kunnt e Stick Rhiinfränkisch drzue.,🔎
,,,Oberryyalemannisch,TRUE,"û, uo, ou zue /ü/, /üe/, /öi/, wu im Wallisertiitsch, im Allgaierisch un im weschtlige Oberryyalemannisch verbreitet isch.",🔎
,,,Oberrheialemannisch,TRUE,Dr Dialekt vo Eschbronn ghert zom Oberrheialemannisch,🔎
,,,oberrhinalemannisch,FALSE,"Oktoower 1937 in Lichteni im Landkreis Raschti z Bade-Wirttebärg (Ditschlond) isch en Autor, wu sich zum Ziil gsetzt hät, d'oberrhinalemannisch Mundart un Ortsgschicht vun Lichteni z pfläge un mit Bilderli z erhalte.",🔎
,,,Oberrhiinische Alemannisch,FALSE,E baar Parallele zum Oberrhiinische Alemannisch (OA) sin do ufgfiährt (in dr meischte alemannische Dialäkt ischs ähnlig).,🔎
,,,Oberrhiialemannisch,TRUE,"I der modärne Dialäktologi bruucht mer ""Niideralemannisch"" eener numme für s Oberrhiialemannisch; em Alemannisch bim Bodesee seit mer hüt gärn ""Mittelalemannisch"".",🔎
,,,Oberrhinalemannische,TRUE,"De urspringlig ertlig alemannisch Dialekt ghert züem Oberrhinalemannische, wu zöem Nideralemannische zellt.",🔎
,,,Owerrhinàlemànnisch,TRUE,Dr elsassisch Dialekt vun Ewernahn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.,🔎
,,,Oberhinalemannische,FALSE,"Dr Dialekt het sich usem Oberhinalemannische un eneme gringe Ifluss vun e paar ondri Dialekt us Sydditschland, Eschtrrich un dr Schwyz entwicklet.",🔎
,,,Oberrhiinalemannische,TRUE,"S Änglisch un s Alemannisch wiise bstimmti Paralelle uf, des soll am Oberrhiinalemannische ufzeigt wäre.",🔎
,,,oberrhiinalemannischi,FALSE,Bi dr Biispiil unde stehn vor dr Klammere hyffig oberrhiinalemannischi Variante.,🔎
,,,oberrhiinalemannische,FALSE,D Elisabeth isch im oberrhiinalemannische Kippenewiiler ufgwagse un z Oberwiir in d Volksschuel gange.,🔎
,,,Owerrhinalemannisch,TRUE,Dr Dialäkt vun Etje ghert zum Owerrhinalemannisch.,🔎
,,,Oberrhiinisch,FALSE,"Do isch niideralemannischs Bodeseealemannisch, Hochalemannisch un niideralemannischs Oberrhiinisch verbreitet, un im Rüüm Duttlinge aäu Schwäbisch.",🔎
,,,Owerrhinàlemànnischa,TRUE,Dr elsassisch Dialekt vu Kìngerscha gheert zum Owerrhinàlemànnischa.,🔎
,,,Oberrhiinische,FALSE,"Innerhalb vum Weschte un innerhalb vum Oschte vu dr ganze Alemannia gits bsunderi Ähnligkeite, also zwischem Oberrhiinische un em Alemannisch in dr Weschtschwiz oder uf dr andere Sitte zwische Schwebisch, Bodeseealemannisch und Oschtschwizer Alemannisch.",🔎
,,,Oberrhyalemannisch,TRUE,"Oberrhyalemannisch und Bodeseealemannisch, wo klassisch zäme s Nideralemannisch bilde, hän sprochlich wenig mitenand z tue, un em Wiesinger sy Terminology hed drum dr Vordail, das me d Bizaichnig ""Nideralemannisch"" cha uf s Oberrhyalemannisch beschränke und d Bizaichnig ""Mittelalemannisch"" dodemit firs Bodeseealemannisch bruuche.",🔎
,,,Oberrhiinlemannisch,TRUE,"Dr ursprünglich örtlich alemannisch Dialekt gheert zuem Oberrhiinlemannisch, wu zuem Nideralemannische zellt.",🔎
,,,Oberrhialemannische,TRUE,Dr Dialäkt vu Brisach ghert zuem Oberrhialemannische.,🔎
,,,Oberrhi,FALSE,Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht.,🔎
,,,Owerrhinalemannische,TRUE,"In Kaal babblet mr ne Dialäkt, wu zuem Owerrhinalemannische gheart unn innerhalb vu där zuer Sproochlandschaft vun de Ortenau zuegeordnet wurd.",🔎
1074,Wenkenhof,Wänkehoof,Wänkehof,TRUE,"Die ersti urkundligi Erwähnig goht uf s Johr 751 zrugg, wo „Wahinhofen“, dr hütig Wänkehof erwähnt wird.",🔎
,,,Alte Wenke,FALSE,"Ab 1903 bis zue siim Dood het dr Wackernagel im Alte Wenke z Rieche gwoont, wo si Frau gerbt gha het.",🔎
1075,Wehr (Baden),Wäär (Bade),Wäär,TRUE,B. fir s Wèèrderbuech vù Wäär ùn fir s Wèèrderbuech vù Obfige.,🔎
,,,Öflige,FALSE,D Relinda Schmidt isch z Öflige mit zwai Gschwischtrig ufgwagse.,🔎
1076,Völkerwanderung,Völkerwanderung,Velkerwanderunge,FALSE,"B. interpretiert were, ob se durch Handel oder Velkerwanderunge verursacht sind.",🔎
,,,Välkerwànderung,TRUE,"Johrhundert, mìt dr Välkerwànderung, sìn d Àlemànna àm Plàtz vu da Reemer kumma.",🔎
,,,Völcherwanderig,TRUE,bis zum Nidergang während de Völcherwanderig im 5.,🔎
,,,Välkerwanderig,TRUE,"Churräzie isch vom früeje Middelalter bis in die früeji Nöizit e Bezäichnig für dä Däil vo dr spootrömische Browinz Raetia prima, wo in dr Zit vo dr Välkerwanderig si sproochlig und kulturell Charakter het chönne bhalte und immer no vo ""Curia Raetorum"" (Chur) us verwaltet worde isch.",🔎
,,,Völkerwanderigszit,FALSE,"  Under kontinentale Runeinschrifte verstoot mer epigrafischi Inschrifte vo Ruune, wo ide Völkerwanderigszit und im Früemittelalter ufem europäische Festland (ohni Skandinavie) gschribe worde sind.",🔎
,,,Völkerwandrig,TRUE,Mittelalter Mit dr Völkerwandrig sin Huuschatze au uf Mitteleuropa cho.,🔎
,,,Velkrwandrong,TRUE,"De môischde von denne 6 Derfr gibts abr seid dr Zeit nach dr Velkrwandrong, wo Alemannâ auf d Alb kommâ send.",🔎
,,,Velkswandrong,TRUE,"D Weschdrschdettr Ortsgschicht gôôd en dr Zeit nach dr Velkswandrong los, wo Alemannâ ens Lonedal kommâ send.",🔎
,,,Völkärwandrig,TRUE,Im Grobu Ordnut mu z'Mittlaltär inni Ziit vam 500 odär 600 Jahrhunnärt bis ungfähr 1500 i. Gnauär sind nu folgundi Merkmal : Z'Mittlaltär erstreckt schi va ungfähr vam Ändi va där Völkärwandrig (375-568) odär vam unnärgang vam weschtrömischu Chaisärrich 476 bis zum Ziitaltär vannär Renaissance (mitti 15. jahrhunnärt).,🔎
,,,Velkrwanderungszit,FALSE,"Almeschwihr isch wahrschins in dr Velkrwanderungszit entschtande, wu z'erscht Ortschafte am Rhin wie Odne oder am Rand vum Schwarzwald wie Dinglinge gegründet wore sin.",🔎
,,,Völlikerwànderungszitte,FALSE,: mur payen) uff´s mystischi Element vum Gebiri wo bis in keltischi un Völlikerwànderungszitte z´rickgeht.,🔎
,,,gross Migratione,FALSE,S ésch àn d'üsserschti süedweschtli Üssdehnung vun de germanisch Bsiedelung z'r Zit vun de gross Migratione (frz.,🔎
,,,weschdwärts gwanderet si,FALSE,"D Kelte, wo dr Nordweschde vom Kontinänt bewohnt hai, si vo de Germane, wo im erschde Johrduusig noch dr Ziitwändi weschdwärts gwanderet si, in Randgebiet vertriibe odr unterworfe worde.",🔎
,,,Völkerwanderigszyt,FALSE,"Es anders setigs Datum isch s Joor 568, wo d Langobarde Italie sind cho erobere; das luegt men als s Ändi vo der Völkerwanderigszyt a.",🔎
,,,germanischi Völkerwanderig,FALSE,D Germane im südöschdlige Europa sie vor enä gflüchtet und so het die germanischi Völkerwanderig agfange.,🔎
,,,Völkerwanderig,TRUE,"D Franke sind es weschtgermanisches Volch gsii, wo i de Völkerwanderig im 4.",🔎
,,,Völkerwanderigsziit,FALSE,Es goht uf mehreri westgermanischi Völker us dr Völkerwanderigsziit zrugg.,🔎
,,,Völkerwandrigszyt,FALSE,"Wandale sin e grosse germanische Volksschtamm gsi, wo zur Völkerwandrigszyt qweer dur Europa zoge sin, bevor si sich in Südschpanie und Nordafrika nidergloh hän.",🔎
,,,germanische Völkerwanderig,FALSE,"Au in hischdorische Ziite hai sich Volksmasse im allgemeine gege Weschde bewegt: d Hunne, wo us em Gebiet vom Kaspische Meer im vierte und fümfte Johrhundert ins Römische Riich iigfalle si und ä Grund gsi si drfür, ass d Germane weschdwärts zoge si, d Germane währed dr germanische Völkerwanderig bis ins sächste Johrhundert, d Magyare, wo sich im nüünte Johrhundert in Ungarn niiderglo hai, odr d Türke, wo Chliiasie und Deil vom Balkan eroberet und besiidlet hai.",🔎
1077,Krone von Aragonien,Krone Aragon,Riich vo dr Chroone vo Aragón,FALSE,d Riich vo dr Chroone vo Aragón regiert.,🔎
,,,Aragón,FALSE,Si ghört zu de Region Aragón z Schpanie.,🔎
,,,Aragoneser,FALSE,"Dr Andronikos het dr Roger de Flor iigstellt mit ere Drubbe vo Aragoneser und Katalane, wo as Almogàvers bekannt si.",🔎
1078,Vietnamkrieg,Dr Vietnamchrieg,Vietnam-Veteran,FALSE,"Oktober 1946 z North Platte, Nebraska) isch e US-amerikanische Bolitiker (Republikaner) un Vietnam-Veteran.",🔎
,,,Vietnamveterane,FALSE,"), Vietnamveterane (""Lighter than Orange – The Legacy of Dioxin in Vietnam,"" 2015), der Schwizer Moler Hugo Jaeggi und Flüchtling im Libanon (""The Song of the Valley,"" 2020).",🔎
,,,Vietnam-Chrieg,TRUE,S Massaker vo My Lai isch der Mord an 503 wehrlose Zivilpersone während em Vietnam-Chrieg am 16.,🔎
,,,Viètnamchrièg,TRUE,"Wôhrend èm Viètnamchrièg hèt dè Vietcong i dè 1970er Johr èn Huufè Tunell bis i d Nôchi vo dè südviètnamesischè Hauptschtadt Saigon aaglait, i dènnè d Soldatè vo dè Vietnamesischè Volksbefreiungsarmee sich bi amrikanischè Luftaagriff un Patrouillè voschteggt hèn, Nôchschublager unterhaaltè un Vowundeti operyrt un pflegt hèn.",🔎
,,,Vietnamchrieg,TRUE,"Wil Aghörigi vo de „Bärgvölker“ im Indochinachrieg uf dr Siite vo Frankriich und im Vietnamchrieg uf dere vo der USA kämpft hai, het s noch dr Wiidervereinigung vo Vietnam Repressione gege die Völker ge und si si in der Gsellschaft deils nit guet aagseh; aber au Minderheitevölker, wo uf dr kommunistische Siite kämpft hai, finde kuum positivi Beachtig.",🔎
,,,Vietnamkriag,TRUE,"Bis 1968 ìsch sa Brìchtärschtällera fìr d’ Zittung ""Houston Chronicle"" ìm Vietnam gsìì, wu sa-n-ìwwer dr Vietnamkriag brìchtet hàt.",🔎
1079,Tamm,Damm,Dämm,TRUE,"Wil d' Dreiseme inzwische kanaliseert un durch Dämm gsicheret isch, laufe d'Hochwasser in de Regle ohni größeri Schäde ab.",🔎
,,,Dammbau,FALSE,"Die aalt Trassè hèt nit nu jedes Dorf un d Stadt Stüèlingè durchquert, sondern isch au a rächtè Dalwangè nǒch gangè, well dè Dalboddès im mittlere Wuètèdal bis zum Dammbau uumittelbar vor èm Èrschtè Wältchrièg öft übberschwèmmt gsi isch.",🔎
1080,Ruine Freudenau,Ruine Freudenau,Feschtig Freudenau,FALSE,"D Habsburger hei im Siggetal Land gha, un hei en Teil dervo 1337 em Chloschter Sanggallen übertreit un d Feschtig Freudenau im Johr 1361 verchauft.",🔎
,,,Freudenau,FALSE,"En Oort, wo me früener vom Pfarrhoger vo Räi uus guet gsee het, isch d Ruyne vom mittelalterliche Stedtli Freudenau wisawi vo Stilli, wo me bis 1903 mit ere Fääri übere Fluss isch, eerscht den isch d Brugg choo; dr Ydruck vo der alte Muur am schreege Turm bi der Aare het dr Paul Haller spööter in Gedicht und Churzgschichte vrarbeitet.",🔎
1081,Gruppe des Periodensystems,Groppe vom Periodesystem,gruppä,FALSE,"D Elemänt sind därbi nach dr Ornigszahl gordnät und entsprächänd ihrärä chemischä Eigäschaftä i verschidäni ""Periodä"" und i verschidäni Haupt- odär Näbätgruppä iiteilt.",🔎
,,,IUPAC-Grubbe,FALSE,"IUPAC-Grubbe, dr Borgrubbe, wo früener au as ""Grubbe vo de Ärdmetall"" bezäichnet worde isch.",🔎
,,,Gruppe vom Periodesystem,TRUE,Es paar Serie si exakt e Gruppe vom Periodesystem.,🔎
1082,Logik,Logik,logische Begriff,FALSE,"Ä Gattig isch ä logische Begriff, wo ainer oder mehrere Arte als Oberbegriff dient:",🔎
,,,logischi,FALSE,"Es git verschidnigi logischi Forme vom Paradox: Vo ächte Paradox sött mä schiinbari Widersprüch underschäide, wo sich uflööse, wemm mä sä gnauer analüsiert.",🔎
,,,Logiger,FALSE,Dr Petrus Hispanus isch an wichdiger Logiger aus em 13.,🔎
,,,logisch,FALSE,"Mä muess genau berächne, wie elektronischi Baudäil, wo logisch mitenand schaffe uf ere Platine aagordnet wärde, so dass en elektronische Schaltkräis entstoot.",🔎
1083,Reutlingen,Reitlenga,Reidleng,TRUE,En onsere Däg khaird´s zor Prälatur Reidleng (Reutlingen.,🔎
,,,Reidlen,TRUE,"An Metzeng grenzed ã (vo Norda aus, em Uhrzaegor nåch): Riadrich, Gråfabärg (båede Landgraes Reidleng), Kohlberg, Neiffa (båede Landgraes Essleng), Deddeng, Sankt Johann, Ẽneng ond Reidlen (älle Landgraes Reidleng).",🔎
,,,Reutlinge,TRUE,"Die 10 größte Stadtgmeie vu Bade-Württeberg sin Stuegert, Manne, Karlsrueh, Friburg im Brisgau, Heidelberg, Heilbronn, Ulm, Pforze, Reutlinge un Esslinge am Neckar.",🔎
,,,Reidlenga,TRUE,In dr Region Necker-Alb gid s mid Diibenga/Reidlenga ai Ooberzäntre.,🔎
,,,Reitlinge,TRUE,"Dr Erfolg vum Hebel sinene Gedichter ka mer an dr Uflage abläse: Noch dr erschte Üsgab z Karlsrueh 1803 sin gfolgt: Karlsrueh 1804, 1806, 1808, Wien 1814, 1816, 1817, z Aarau bim Suurländer 1820, 1821, 1831 und speter, Reitlinge ab 1821, Leipzig 1868.",🔎
,,,Reitlenge,TRUE,"Derno het er d Fachhochschuelryyfi gmacht un e Sozialpädagogik-Studium an dr „Evangelische Fachhochschuel fir Sozialwäse Reitlenge“ (hite Evangelischi Hochschuel Ludwigsburg) aagfange, wun er as Diplom-Sozialpädagog (FH) abgschlosse het.",🔎
,,,Reitlingè,TRUE,"Èndi vo dè 1850er-Johr hèn diè Königlich-Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè uff dè schwôbischè Sitè aagfangè, è Streggi im Neggardal z bauè, wo vo dè Filsdalbaan z Plochingè abzwygt isch, Selli ""Obberi Neggarbaan"" benamsti Streggi isch 1859 bis uff Reitlingè gangè, 1861 bis uff Rottèburg am Neggar un 1866 schlièßlich bis Horb am Neggar.",🔎
,,,Raitlinge,TRUE,"Hildese, Moers, Neuss, Recklinghuse, Siige, Raitlinge.",🔎
1084,Spanische Inquisition,Die Spanischi Inquisizioon,Inkwisizioon,FALSE,"Im däm Joor het er sich vor dr Inkwisizioon für die berüemte Gmäld, wo im dütschsproochige Ruum as die ""aazoognigi"" und die ""blutti Maja"" bekannt worde si, wo si äigentlig die aazoognigi und ""die blutti schööni Frau"" sötte häisse.",🔎
,,,spanische Inquisition,FALSE,"Wenn s au nid vil Aschkenasim git, wo in öschtlige Länder, also öppe in Persie, dr Türkei oder in arabische Länder läbe, het s doch nid wenig Sepharadim, wo vor dr spanische Inquisition in anderi europäischi Länder gflüchtet si.",🔎
,,,Spanische Inkwisizioon,TRUE,"Es het e hufe ""Conversos"" gee, Juude, wo mäistens under massivem Druck zum Christedum „bekeert“ worde si und won ene s Volk verächtlig au ""Marranos"" gsäit het, und die si under em Generalverdacht vo dr Spanische Inkwisizioon gstande, ass si im Ghäime immer no Juude sige.",🔎
,,,schpàànischa Inwkisizioon,TRUE,"’S hàt àui àndra Lischta vu verbootana Biacher ghàà, wia zem Biischpììl dr ""Index"" vu dr schpàànischa Inwkisizioon odd’r d’ ""Indices"" vun ainzelna Üniwärsiteeta.",🔎
,,,Spanischi Inkwisizioon,TRUE,"Aber au die, wo konwertiert häi, si nid sicher gsi und die Spanischi Inkwisizioon het vo 1481 aa brobiert, alli Konwertite z fange, wo iiri alti Religioon im Ghäime witer usgüebt häi.",🔎
,,,Schbanisch Inquisition,TRUE,"Im Johr 1478 isch die Schbanisch Inquisition iigsetzt worde vom Ferdinand vo Aragon und dr Isabella vo Kaschtilie – z Portugal git s d Inquisition erscht sit 1536 – und d Jude si vo de ""conversos"" drennt worde und hai müesse in Ghetto läbe, aber s het mänggisch immer no Kontakt gä zwüschenä.",🔎
1085,Badener Disputation,Badener Disputation,Baadener Disputazioon,TRUE,Im Mai 1526 isch er äine vo de vier Bresidänte uf dr Baadener Disputazioon gsi.,🔎
,,,Badener Dischpitaat,FALSE,"Nachane hät si bi der Edizioon vo de Brief mitghulffe, wo der Albert Einstein und de Zürcher Toxikoloog Heinrich Zangger zwüsched 1906 und 1947 enand gschribe händ, und as Vierts hät si dänn na d Usegaab vom Protokoll vo de Badener Dischpitaat vo 1526 understützt.",🔎
1086,Theorie,Theorii,theoretisch,FALSE,"Das chann erfolge dur Analyse vo theoretisch entwicklete Modell, aber au dur Untersuechig vo Konjunkturzykle, wo in dr Vergangeheit uuftrete sind.",🔎
,,,Theori,FALSE,"Des vu ihm formuleert newtonsche Gravitationsgsetz isch die erst physikalisch Theori gsi, wo sich in de Astronomi het awende lo.",🔎
1087,Nordrhein-Westfalen,Nordrhy-Westfale,Nordrhy-Weschtfahle,TRUE,Breinigerberg isch e Ort em dütsche Bundesland Nordrhy-Weschtfahle (NRW) u liit 17 Kilometer weschtli vo Aachen.,🔎
,,,Nordrhein/Westfalen,FALSE,"Augschte 1946 staatsrächtli d Länder Schleswig-Holstein, Hannover un Nordrhein/Westfalen us dr preußische Provinze gschaffe het, isch Hannover zum 1.",🔎
,,,Nordrhin-Weschtfale,TRUE,D Bundesstàdt Bonn ésch e kräisfreiji Stàdt im Regierigsbezirk Köln im Séde vu Nordrhin-Weschtfale én Ditschlànd.,🔎
,,,NRW,FALSE,Dènõch isch uss Designgründ witgehend uff d „NRW-Guttèrè in Vichyform“ nõch DIN 6075 Packmittel - Guttèrè umgschtellt worrè.,🔎
,,,Nordryy-Weschtfale,TRUE,"Z Eschtryych, im Liechtestaa, in dr katholisch bregte Kanton vu dr Schwyz, dr dytsche Bundesländer Bade-Wirttebärg, Bayern, Nordryy-Weschtfale, Ryyland-Bfalz un Saarland, z Luxemburg, Italie, Frankryych, Spanie, Portugal, Belgie, Pole, Ungarn, Kroatie, Slowenie, Slowakei, Litaue un uf dr sidoschtasiatische Filippine isch Allerheilige e gsetzlige Fyyrdig.",🔎
,,,nordrhy-weschtfälisch,FALSE,"Derwylscht dr Trittin erneierbari Energie unterstitzt gha het, het dr ehmolig nordrhy-weschtfälisch Minischterbresidänt Clement uf di haimisch Staichohle gsetzt.",🔎
,,,Westfale,FALSE,"So a Subb isch ibrall z fende: En Portugal hoißd se Açorda on wurd mid Weißbrod gmachd, en Westfale machd ma se mid Pumpernickel Greakernsubb.",🔎
,,,Nordrih-Westfale,TRUE,"Februar 1965 in Wiedebrück, Nordrih-Westfale) isch en Schriftsteller, wo i de Schwiiz lebt.",🔎
,,,Nordrhii-Westfààla,TRUE,"Dr Georg Cornelissen (* 1954 z’ Kevelaer, Nordrhii-Westfààla) ìsch a diitscher Schproochwìssaschàftler un a Schpeziàlìscht fìr d’ nììderrhiinischa Mundàrta.",🔎
,,,nordrhy-weschtfälische,FALSE,"Aafangs Oktober 2015 het d Petry bekannt gee, ass si sich vu ihrem Mann drännt het un ass si ne Beziehig mit em nordrhy-weschtfälische AfD-Landesvorsitzer Marcus Pretzell het.",🔎
,,,Weschtfalè,FALSE,"D Stadt Le Mans unterhaaltet, wegè m gmeinsamè Patron, im Heiligè Liborius, schu sit 836 ängi Bezièungè zuè Paderborn z Weschtfalè.",🔎
,,,Nordrhy-Weschtfaale,TRUE,Si lyt i de Bundesländer Nordrhy-Weschtfaale und Rhyland-Pfalz und mündet als Näbefluss vo linggs in Rhy.,🔎
,,,Nordrhii-Wäschtfààla,TRUE,"Àuigscht 1997 z’ Balve, Nordrhii-Wäschtfààla) ìsch a diitscha Volleybàllschpìelera.",🔎
,,,Nordrhi-Westfale,TRUE,"Si lit in Bade-Württeberg bi 20.000, in Nordrhi-Westfale un Rhiland-Pfalz bi 25.000 bzw.",🔎
,,,Nordrhy-Weschtfaala,TRUE,S Ruhrgebiet isch a Region im dütscha Bundesland Nordrhy-Weschtfaala.,🔎
,,,Nordrhyy-Weschtfaale,TRUE,"Wä me vo de hüttige staatliche Struktuuren uusgaat, gseets echli andersch uus: S Rhyynisch Wöörterbuech teckt die Mundaarten ab, wo im weschtlichen und im süüdliche Nordrhyy-Weschtfaale (Regierigsbizirk Düsseldorf und Köln, dezue na s Siegerland), im nördlichen und weschtliche Rhyyland-Pfalz (früenerigi Regierigsbizirk Koblenz und Trier), im gröössere Täil vom Saarland und i de Tüütschspraachige Gmäinschaft vo Belgie gredt wëërded.",🔎
,,,Nordrhy-Weschtfalè,TRUE,"D Werbeaktividätè vo dè Brauerei Rothuus deggèd d Bundesländer Baddè-Württèbärg, Rhyland-Pfalz, Nordrhy-Weschtfalè, Hamburg un Hessè ab.",🔎
,,,Nordrhyy-Weschtfale,TRUE,"S Land Nordrhyy-Weschtfale isch zerscht us zwoo preußische Provinze, un zwar em Norddail vu dr Rhyyprovinz („Nordrhein“) un Weschtfale, bildet wore.",🔎
,,,Nordrhy-Westfaale,TRUE,An dr südlige Stadtgränze vo Bonn und dr Gränze zwische Rhyland-Pfalz und Nordrhy-Westfaale het ds Rhytal mit m Siibegebirg e letschtr landschaftlicher Höhepunkt.,🔎
,,,Nordrhy-Weschtfalen,TRUE,D Landtagswahl z Nordrhy-Weschtfalen am 22.,🔎
,,,Nordrhei-Weschtfale,TRUE,"März 1956 in Winz-Niederwenigern, ghert s zua Hattingen en Nordrhei-Weschtfale) isch an deidscher Schbrochwissaschafdler un Kaukasiolog, Brofessor fir Vergleichende Schbrochwissaschafd am Inschdidud für Empirische Schbrochwissaschafd vo dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd Frankfurt/Main un an Audor.",🔎
,,,Nordrhy-Weschtfale,TRUE,Bi Emmerich (Nordrhy-Weschtfale) het me bim Hochwasser 1926 am meischte Wasser gmässe: 12.000 m³/s; und am wenigschte im Jahrhundertsumer 1947: 600 m³/s.,🔎
,,,Nordrhii-Westfaale,TRUE,1945 sind d Externstai vom Bundesland Nordrhii-Westfaale troihänderisch verwaltet wore und 1957 offiziell em Landesverband Lippe gee wore.,🔎
,,,Nordrhii-Westfale,TRUE,"Mit 484 Iiwohner pro Quadratkillometer isch es eine vu de am dichtiste bsidelte Staate wältwit (zum Vergliich: Nordrhii-Westfale 530, Dütschland 231, Monaco 16.923, Namiibia 2,4 Ii./km²).",🔎
,,,nordrhii-westfälische,FALSE,"In nordrhii-westfälische Grossschtädt bilded Ortsteil inoffizielli Gebiet vo Schtadtteile, wo sälber Teili vom ene Schtadtbezirk sind.",🔎
,,,nordrhy-weschtfälischè,FALSE,"Am Rank lyt dè Rhydurm, wo 1978 bis 1982 erbaut worrè isch, un s 1988 fèrtiggschtellte Gebäude vom nordrhy-weschtfälischè Landdaag, wo als Mittelpungt vom nordrhy-weschtfälischè Regyrigsvirtel aagluèt wörd.",🔎
,,,Nordrhy-Weschtfahla,TRUE,Bergkamen isch a dütschi Stadt im Bundesland Nordrhy-Weschtfahla.,🔎
1088,Königreich Italien (1861–1946),Königriich Italie,Keenigraich Itààlia,TRUE,"Nohdam àss d’ itàliaanischa Truppa ànna 1870 d’ Schtàdt Rom äroowert hann, ìsch dr Konziil unterbrocha worra un dr Kìrchaschtààt ìns Keenigraich Itààlia-n-iiglììdert worra; domìt hàt dr Pàpscht jeena waltliga Màcht verloora.",🔎
,,,Cheenigryych Itaalie,TRUE,"Zum anderen isch er Mitgliid vun ere Kumissioon zum Abessiniechrieg, wu s faschistisch Cheenigryych Itaalie vu 1935 bis 1937 mit eme velkerräächtswiidrige Aagriffs- un Erooberigschrieg geg s oschtafrikaanisch Chaiserryych Abessiinie gfiert het.",🔎
,,,Keenigraich Itàlia,TRUE,Ìm Keenigraich Itàlia ìsch’r Àbgoordnet’r un Senàtoor gsìì.,🔎
,,,Köönigriich Itaalie,TRUE,"Im Bsundere bezäichnet dr Begriff dr Versuech vo dr faschistische Regierig vom Köönigriich Itaalie, wo 1922 an d Macht cho isch, d Gebiet mit nit-italiäänische Bevölkerige, wo im Raame vom Irredentismus zu Itaalie cho si, sproochlig und kulturell italiäänisch z dominiere und iine iiri äigeni Identidäät wägznee.",🔎
,,,Kenigraich Itàlia,TRUE,"Juni 1887 àui z’ Sarno, Kenigraich Itàlia) ìsch a itàlienischer kàtholischer Gaischtliger, Profasser un Politiker gsìì.",🔎
,,,Könnigrych Italiè,TRUE,"Im Johr 1861 isch s Könnigrych Sardiniè-Piemont im neu gründetè Könnigrych Italiè uffgangè, un s Tendabaan-Brojèkt isch zämmè mit Ventimiglia, Deile vum Royadal un èm Tendapass als Mitgift an Italiè übbergangè.",🔎
,,,italiänische,FALSE,"Nume no Chiavenna und für e churzi Ziit Aquileja si Deil vo italiänische Gebiet gsi, wo im Lauf vom Mittelalter formell zum Dütsche Riich ghört hai.",🔎
1089,14. August,14. Augschte,14. Àuigscht,TRUE,Dr Joseph Atanga (* 14. Àuigscht 1952 z’ A,🔎
,,,14. Oigscht,TRUE,De Jean-Marie Arrus (* 14. Oigscht 1956 z Colmer,🔎
,,,14. Auguscht,TRUE,Dr Christian Jürgen Gross (* 14. Auguscht 1954 z Z,🔎
1090,Schlacht bei Kappel,D Schlacht bi Chappel,Schlacht bi Kappel,TRUE,Oktober 1531 isch de Wolfgang Joner in de Schlacht bi Kappel gfalle.,🔎
,,,Schlacht vo Kappel,TRUE,Nach de Niderlag vo de Reformierte bi de Schlacht vo Kappel im 1531i hei die katholische Ort d Rekatholisierig düregsetzt.,🔎
,,,Schlacht vo Chappel,TRUE,Im Zwäitä Chappelerchriäg isch dä Zwingli i dä Schlacht vo Chappel gfallä und vo dä Innärschwiizär aagäbli i 47 Täil värschtückläd wordä.,🔎
,,,Schlacht bi Chappel,TRUE,De Zwingli isch i de Schlacht bi Chappel am 11.,🔎
1091,Südwestrundfunk,Sidweschtrundfunk,Siweschtrondfonk,TRUE,"Bekannd worra isch dr Armin Lang mid ""Äffle und Pferdle"", ama Werbetrenner, des isch a klois Trennschdickle zwischa oinzlne Werbonga mo n r fir da Siddeitsche Rondfonk (heid hoißd r Siweschtrondfonk) produziert hot.",🔎
,,,Südwäschtrundfunk,TRUE,"Mitmache tüend de Südwäschtrundfunk, s Schwizer Radio ond Färnseh ond anderi öffentlich-rächtlichi dütschi Radiosänder osserhalb vom alemanische Schprochruum, de ORF ond sit äm Johr 2004 s Radio Rai Südtirol.",🔎
,,,Sidweschtrundunk,TRUE,"Juli 2013 isch seller Moo Gaschtgeber vom Sidweschtrundunk (SWR) seim Kabaredd-Programm ""Spätschicht – Die Comedie Bühne"" gwäa, wo oimol em Monat em Kuldurzentrum Mainz vor Publikum uffzeichnet worra ischt.",🔎
,,,Sidweschtrondfonk,TRUE,"Er ischt ois vo de Wahrzoiche vo dr bada-wirdabergischa Landeshauptstadt Stuegert ond vo seim Eigatimr, em Sidweschtrondfonk (SWR).",🔎
,,,Sidweschrundfunk,TRUE,"Au no dr Fusioon vum SDR un em SWF zum Sidweschrundfunk het s SWR-Studio Charlsrue dr Rollwaage wyter organisiert, zum Dail zäme mit em SWR-Studio Fryyburg.",🔎
,,,Süedweschtfunk,TRUE,"Im Johr 1992 het die Sendereihe vom Süedweschtfunk ""Ysebahn-Romantik"" in irer erschte Folge über die Sauschwänzlebahn brichtet.",🔎
,,,SWR,FALSE,Im SWR kumme alli Wuch Sticker zwei Spots mit je ca.,🔎
,,,Sidfonk Stuegert,FALSE,"Em Jôhr 1927 kriagt’r a Stell beim Sidfonk Stuegert, wo-nr zerscht als Lektor ond schbätr als Leiter vo dr Vortragsabdeilong schafft.",🔎
1092,Vielzeller,Vilzäller,vilzellige,FALSE,"Us urdümlige Protiste si im Lauf vo dr Evoluzioon alli hööchere vilzellige Organisme entstande, woorschinlig vor allem über dr Wääg vo dr Zällkoloniibildig, wie mä si hüte no bi gwüsse Alge cha beobachte.",🔎
,,,Meerzäller,FALSE,"Bi de Mikroorganisme handlet es sich vor allem um Äizäller, aber es git au Meerzäller, wo chli gnueg si, zum drzue z ghööre.",🔎
1093,Schweizerische Gefangenengewerkschaft,Schwizerischi Gfangenegwärchschaft,Schwizer Gfangenegwärchschaft,TRUE,"As Mitglid vo der Schwizer Gfangenegwärchschaft und vom Büro gäge Amts- und Verbandswillkür hed er sech ab 1960 fürs schdrafrächtlech Verurteilti igsetzt; uf sine n Erfahrige basiert s 1976 erschinene Buech """".",🔎
,,,Gfangenegwärchschaft,FALSE,"«Dä Apparat hät ou der neugründete Gfangenegwärchschaft zur Verfüegig schdoh», vo dere der Sutermeister es Vorstandsmitglied gsi isch.",🔎
1094,Nesslau-Krummenau,Nesslau-Chrummenau,Chrommenau,FALSE,"Für d Lüüt aber isch de Vatter echli gaar z freisinig gsy, und drum isch d Familie dänn ewëggzüglet uf Chrommenau im sanggalische Toggeburg, wo de Vatter hööch über em Doorff im Fosen oben es Huus gchaufft ghaa hät.",🔎
,,,Chrummenau,FALSE,"Dr Honegger isch syter anne 1949 mit dr Heidi Vogelbach ghyrote gsii, het drei Chinder ghaa un im toggenburgische Chrummenau gläbt.",🔎
1095,Morphologie,Morphologie,Morphologi,TRUE,De starchi Yfluss vum Französische zeigt sich sogar in dr Morphologi vum Änglische.,🔎
,,,morphologischi Endige,FALSE,Des isch uf d'erhalteni indoeuropäischi morphologischi Endige zruggz'füehre.,🔎
,,,Morphologii,TRUE,"Vokalismus, Konsonatismus, Morphologii, Wortgeografii usw.",🔎
,,,morphologische,FALSE,"Manchi Verwandtschafte, wo vorher ufgrund vu morphologische, anatomische un physiologische Underschid oder Gmeinsamkeite vermuetet worre sin, sin dur sälli Technike bestätigt worre.",🔎
,,,morphologischi,FALSE,"Viilfach laite sich ihri Bzaichner vu bsunders bekannte Gattige vu de Familie ab (zum Bispiil bi de Liliegwäx ""Liliaceae""), aber au morphologischi Bsunderhaite vu de Familie chänne nammensgäbend si (so bi de Lippeblüetegwäx ""Lamiaceae"").",🔎
,,,morfologisch,FALSE,"Historisch wie au aktuell spiile zwäi Aasätz vo Artkonzept e wichdigi Rolle: s äinte, dr biologisch Artbegriff, basiert uf dr Grundlaag von ere bostulierte Furtpflanzigsgmäinschaft, s andere, dr morfologisch Artbegriff, uf dr Aanaam von ere Grubbe vo Indiwidue mit charakteristische gmäinsame Artmerkmol, wo mä mit ene klar will abgränze, wär zuen ere Art ghöört und wär nid.",🔎
1096,Europäischer Maulwurf,Scheer,Schäär,TRUE,"Rauppe sind e hüüffigi Büüti vo Huus- und Garteröötel, Maise, Chlääne, Grasmugge, Specht, Gugger und vo Süüger wie de Schäär oder de Mützger.",🔎
,,,Schärmüüs,FALSE,"De Schärmuuser isch e Person, wo Schärmüüs jagt.",🔎
,,,Schäärmuus,TRUE,"Der kleine Maulwurf (""Di chlai Schäärmuus"", tschechisch ""Krtek"" „Schäärmuus“ bzw.",🔎
,,,Schäärmuushuffe,FALSE,Dr Miler het fir e Film iber d Flagsverarbaitig noch ere Zaichetrickfigur gsuecht un sei noch ere Legänd iner e Schäärmuushuffe gstolperet.,🔎
1097,Kapstadt,Kapstadt,Kapschtàdt,TRUE,Hornung 1990 z’ Kapschtàdt; † 29.,🔎
,,,Kap,FALSE,"D’r Kàpgaijer odder Fahlgaijer labt hàuiptsachlig en Südàfrik drum hàtt ar d’r Nàmma bikumma vu d’r Groosschtàdt Kap, odder àls zwaiter, fahl waga d’r Mova Fàrb vu sina Däckfattig.",🔎
1098,Simonswald,Simeschwald,Simonswälderdal,FALSE,"An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf.",🔎
,,,Obersimonswald,FALSE,"Bläsy (ab 1853) entworfè, d Vobindig vo Obersimonswald-Furtwangè (1855–1857) un dè Rychenaudamm (1856–1858) sin au vo ym.",🔎
,,,Simiswald,TRUE,Märge im Side un Simiswald im Weschte un Norde.,🔎
1099,Eurovision Song Contest,Eurovision Song Contest,Grand Prix Eurovision de la Chanson,FALSE,"D France Gall isch anne 1965 uusgwehlt wore, bim Grand Prix Eurovision de la Chanson z Neapel fir Luxemburg dailznee.",🔎
,,,Grand Prix,FALSE,"Im Joor 1989 isch d Schwyz zum Byspil mitem romanische Lied ""Viver senza tei"" bim Grand Prix verträte gsi.",🔎
,,,Grand Prix Eurovision,FALSE,"Noch eme erfolgryche Karrierestart z Frankrych het si 1965 fir Luxemburg dr Grand Prix Eurovision mit em Titel ""Poupée de cire, poupée de son"" gwunne.",🔎
,,,Gran Premio Eurovisione della Canzone Europea,FALSE,"Ane 1956 het si z Lugano dr Gran Premio Eurovisione della Canzone Europea (uf Änglisch ""Eurovision Song Contest""), wo denn s erschte Mol stattgfunde het, mit em Lied ""Refrain"" gwunne.",🔎
1100,10. September,10. Septämber,10. Sebdembr,TRUE,"Dr Paul Jauch (* 10. Sebdembr 1870 z Schwennenga, heit: <a h",🔎
,,,10. Septämbr,TRUE,"Mirko „Cro Cop“ Filipović (* 10. Septämbr 1974 z Vinkovci, <a href=""Kroa",🔎
,,,10. Sebdember,TRUE,Dr Alfred Kleinknecht (* 10. Sebdember 1911 z Moog,🔎
,,,10. Septämer,TRUE,"Dr Roland Josef Groner (* 10. Septämer 1937 z <a href=""Obernau%20%28R",🔎
,,,10. Septamber,TRUE,Dr William Henry Peter Barber (* 10. Septamber 1857 z’ Wellington; † <a href=,🔎
1101,Astrologie,Astrologii,astrologische,FALSE,"Si treffet sich regelmässig i Jooresfest, wo hüffig ahand vo astronomische oder astrologische Eraignis bistimmt sind, wie Voll- und Noimoo, Sunewendine oder Finsternisse.",🔎
,,,Aschtrologie,TRUE,"1924, bi mene Ufenthalt im Tessin, hed är de Maler Johann Robert Schürch (1895–1941) känneglehrt, won ihm de Anstoss gä hed, sich intensiv (und es Läbe lang) mit der Aschtrologie z beschäftige.",🔎
,,,Aschtrolog,FALSE,"Februar 1973 in Chöniz) isch en Schwyzer Schriftschteller, Mundartdichter, Schurnalischt und Aschtrolog gsy.",🔎
,,,Astrolooge,FALSE,"D Bezäichnig ""Waldänser"" isch im Piemont, in Savoye, Frankriich, in dr Schwiiz und in de Niiderland vilmol zum Sünonüüm für Hereetiker worde, und vilmol mit Häxe, Zauberer, Magier und Astrolooge im Dienst vom Düüfel gliichgsetzt worde.",🔎
,,,Aschtrology,TRUE,"Privat het si si scho frie mit Aschtrology, Aschtronomy un Filosofy bscheftigt.",🔎
,,,Astrologi,TRUE,"In dr Astrologi stoht dr Jupiter under anderem fer Expansion, Glück, Religion un Philosophi.",🔎
,,,Astrolog,FALSE,"In dr Fauststadt Staufe im Brisgau soll dr vu Johann Wolfgang von Goethe im Drama Faust, der Tragödie erster Teil beschribe, sageumwobe Alchemist, Astrolog un Schwarzchünstler, während dr Renaissance gläbt ha un verstorbe si.",🔎
,,,Aschtrologii,TRUE,S'aschtronomische Zeiche vom Planet Venus isch s'gliiche wie mer au in dr Aschtrologii und dr Biologie bruucht: s'Symbool vom wiibliche gschlächt (lueg bim Lemma).,🔎
,,,Astroloog,FALSE,"Dr Johann Georg Faust, au Georg Faust (* woorschinlig um 1480 z Knittlinge; † um 1541 in oder bi Staufe im Brisgau) isch e wandernde Wunderhäiler, Alchemist, Magier, Astroloog und Woorsääger gsi.",🔎
1102,Höhle von Lascaux,D Hööli vo Lascaux,Hööli vo Lascaux,TRUE,Vo dere Epoche kennt mä au die erschte Kunstwärk – wie öbben i der Hööli vo Lascaux und d Venus vo Willedorf – und au Musiginstrumänt.,🔎
,,,Heela vu Lascaux,TRUE,"Ìm Departement Dordogne gìtt's d Heela vu Lascaux, wo Spura zeigt vu Menscha wo vor zwìscha 17 000 un 19 000 Johr glabt han.",🔎
1103,Griechenland,Griecheland,grichische,FALSE,"Nooch dere Hypothese isch in dr Früehphase vu dr Planeteentwicklig e ebba marsgrosse Planetoid, wo nooch dr Mueder vu dr grichische Mondgötti Selene biswiile ""Theia"" gnennt wird, mit dr Proto-Erde, wo domols scho ebba 90% vu ihrer hütige Masse gha het.",🔎
,,,Griechland,TRUE,"isch ä König vo Makedonie und ganz Griechland gsi, wo denn s Achämenidische Perserriich eroberet het.",🔎
,,,Griche,FALSE,Dur si hän d'Griche die militärisch iberlegene Perser besiige chänne.,🔎
,,,Rhōmaíoi,FALSE,"Dr Stefan het sich zum Zar vo de Serbe und Sälbstherrscher vo de Rhōmaíoi lo chrööne, het denn au dr byzantinisch Kaiserdroon beaasprucht und d Herrschaft über Konstantinopel.",🔎
,,,Griäche,FALSE,"Des lit in Kleinasiä (hittigi Tirkei, Provinz Antalya) un isch dertemol vu Griäche bsiidlet gsii.",🔎
,,,griächischi,FALSE,E griächischi Schrift vum Cassius Dio (ca.,🔎
,,,Griichaland,TRUE,"Dr Fauscht hôt sich en s antike Griichaland zruckzoga, wo d Welt vollkomma mit Harmonii erfillt ischt.",🔎
,,,grichischi,FALSE,"Monemvasia (Betonig uf ""-vás"") au Monemvassia, Monembasia, Malvasy, (grichisch: Μονεμβάσια) isch e grichischi Chleistadt, wo im Byzantinische Riich e bedütende Stützpunkt un e Festig gsi isch.",🔎
,,,Gricheland,TRUE,"Nationali Euphorie, wie si in de Befriig vu Gricheland vu de Türken in de 1820er un im Ainigigsprozess vum Königriich Italie in de Mitti vum 19.",🔎
,,,griachischa,FALSE,"Àuigscht 1989 z’ Athen) ìsch a griachischa Volleybàllschpìelera, wo-n-àls Schtällera schpìelt.",🔎
,,,griechischi,FALSE,D Uni vo Korça bietet griechischi Fächer aa un mit de lokale Behörde cha uf Griechisch komuniziirt werre.,🔎
,,,Grièchèland,TRUE,"z Skandinaviè, Benelux-Länder, Frankrych, Italiè, Schwiz, Öschterrych, Ungarn, Polè, Tschechiè odder Grièchèland, hèn è äänliches Lichtruumbrofyl wiè diè dütschè Ysèbaanè.",🔎
,,,Grieche,FALSE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
,,,Griechaland,TRUE,"D ""Asiatische Buschmucka (Aedes japonicus)"", ""Gelbfiebermucka (Aedes aegypti)"" ond d ""Aedes koreicus"", d ""Koreanisch Buschmuck"" broided se mid moderne Dransbordmiddl aus ond brengad Krankhoide wia Gelbfieber, Denguefieber, Chikungunya- ond da West-Nil-Virus mid.< Aus Griechaland isch dr ""Goldschakal"" auf em Weg zuo ons.",🔎
,,,Griächu,FALSE,Appa im Jahr 600 vor Chrischtus hent ionischi Griächu annär Mündig vam Rottu d Stadt Massilia (hitu Marseille ) gigründut.,🔎
,,,griechische Festland,FALSE,"Si het nid nume d Völker in de kolonisierte Gebiet beiifluss, sondern au d Entwigglig uf em griechische Festland und het alli Hellene bewusst gmacht, ass si zämmenghööre.",🔎
,,,Griech,FALSE,Dr Johannes isch e Griech gsii.,🔎
,,,Hellene,FALSE,"Am Aafang si noch em „Dunkle Zitalter“ die homerische Eepe, d Ilias und d Odyssee, entstande, wo d Hellene vo früe aa verbunde häi.",🔎
,,,Griechen,FALSE,Es git e guete Überblick über dr mathematisch Kenntnisstand vo de Griechen gege s Ändi vom 4.,🔎
,,,Griechelond,TRUE,D Religion vun de antike Grieche isch us de Religione vun de iigwonderte Grieche un de vorgriechisch Bevelkerung in Kleinasie un Griechelond entschtonde.,🔎
,,,Mittelgriecheland,FALSE,"Besser hebe chöne het sich d These, ass d Luwier nöd nume Anatolie sondern ono Kreta, d Peloponnes und Mittelgriecheland bisidlet hebid.",🔎
,,,griecheland,FALSE,Attika () isch e Halbinsle und e historischi Landschaft in Middelgriecheland mit em Hauptort Athen.,🔎
,,,Middelgriecheland,FALSE,Fokis () isch e Gebirgslandschaft in Middelgriecheland.,🔎
,,,griechisch,FALSE,Uf griechisch gseet es Sirgumflex aber e so uus: ~.,🔎
,,,Griachalànd,TRUE,"Ànna 1980 hàt sìch dr Ehni zem orthodoxa Glàuiwa bekehrt, nohdam àss’r a pààr Joohra làng Kàtekeet ìm Athos ìm Griachalànd gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,Grychèland,TRUE,"Bi dè Feldzüüg gegè Polè, Dänemark, Frankrych, Jugoslawiè, Grychèland etc.",🔎
,,,Griacha,FALSE,Agfanga hot als mit da Griacha.,🔎
,,,gsamtgriechischi,FALSE,""", panellēnoi agōnes) si gsamtgriechischi Wettkämpf zu Eeren vo de griechische Götter gsi und si an religiöse Kultstette abghalte worde.",🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,Griechi,FALSE,D Bauer isch as Dochter vun eme Dytsche vu Dodtnau un ere Griechi vu dr Insle Mykonnos z Istanbul uf d Wält chuu.,🔎
1104,Kirchberg an der Murr,Kiberg,Kirchbärg an dor Murr,FALSE,"An d Sdadd grenzed ã (emm Uhrzaegor nåch): Obbaweilor, Sulzbach, Aoawald, Weissach emm Dal, Allmerschbach, Wenneda, Leidebach, Burgsdedda, Kirchbärg an dor Murr ond Aschbach (älle Rems-Murr-Graes).",🔎
,,,Kirchbärg,FALSE,"Emm Zsẽmahang midd dor Vorwaldongsreform isch midd de Gmaendena Allmorschbach, Aldhidde, Aschbach, Aoawald, Burgsdedda, Kirchbärg, Obbaweilor und Weissach emm Dal a Verwaldongsgmaeschafd ausgmachd wårda.",🔎
,,,Kirche,FALSE,"Z Kirche het s e Gländ mit em Naame ""under Sewe"" gee und dört het e Familie Vogel gwoont.",🔎
1105,Eleutherolakonen,Eleutherolakone,Bund vo de fraie lakonische Stedt,FALSE,"s Zentrum vom Bund vo de fraie lakonische Stedt wore und offizielli Inschrifte vom Bund sind do uufgstellt wore (IG V 1,1226, 1227).",🔎
,,,Bund vo de Eleutherlakone,FALSE,De Chaiser Augustus het den d Stadt zom Bund vo de Eleutherlakone gschlage.,🔎
,,,Lakone,FALSE,hend sich verschidnigi lakonische Stedt a de Chüste vo Sparta glööst und de Bund vo de Lakone gründet.,🔎
1106,Schaumwein,Chlepfmoscht,Schuumwy,FALSE,Im Prinzip mit eme ganz ähnliche Verfahre wird au rosa Schuumwy bzw.,🔎
,,,Schàuimwii,FALSE,"Dr Schàmpànier ìsch a Schàuimwii, wo-n-üss Triiwel ìm Wiibàuigebiat Champagne (frz. )",🔎
1107,Fachhochschule Nordwestschweiz,Fachhochschueu Nordweschtschwiz,Fachhochschuel Nordwestschschwiiz,TRUE,"Zer Nordweschtschwiiz zelle im ängere Sinn: Im witere Sinn umfasst dr Begriff Baselland und -stadt und s gsamte Gebiet vo de Kanteen Aargau und Soledurn, zem Bischpill bi dr Fachhochschuel Nordwestschschwiiz.",🔎
,,,Fachhochschuel Nordweschtschwiiz,TRUE,I de Joor vo 2005 bis 2009 isch die Schwizerischi Koordinazionsstell für Bildigsforschig a dr Fachhochschuel Nordweschtschwiiz in drei Chindergäärte vo Lieschtel cho luege wie s Spannigsverheltnis zwüschem Dialäkt und em Hochdütsch i dere Altersstueffe usgseht.,🔎
,,,Fachhochschuel Aarau,FALSE,"Derno het si zwai Johr Mediechunscht an dr Fachhochschuel Aarau studiert un het druf e Praktikum bi Eesti Joonisfilm z Tallinn, Eschtland gmacht.",🔎
,,,FHNW,FALSE,Dezue ane het er e betribswirtschaftlichi Usbildig (CAS für Nichtbetriebwirtschaftler vo de FHNW).,🔎
,,,Fachhoochschuel Nordwestschwiz FHNW,TRUE,"D HGK vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz FHNW isch im Joor 2006 entstande, wo dr Fachberiich Gstaltig und Kunst vo dr Fachhoochschuel Aargau FHA, dr Studiegang HyperWerk und d HGK Baasel zämmegschlosse worde si.",🔎
,,,Tech,FALSE,Und sid de 1960er Jaare sind s Tech und s katolische Chilezäntrum Sankt Maria und s Schuelhuus Rüütene entstande.,🔎
,,,Fachhochschuel Nordwestschwiiz,TRUE,"D Muusig-Akademii vo dr Stadt Basel, churz MAB, isch e Muusighochschuel, wo us vier Institut bestoht und Deil vo dr Fachhochschuel Nordwestschwiiz isch.",🔎
,,,Fachhochschuel Nordweschtschwyz,TRUE,"In dr Zyt vu sym Doktoratsstudium het dr Daniel Risch vu 2004 bis 2007 as Forschigsassischtänt un Dozänt am ""Competence Center E-Business"" vu dr Fachhochschuel Nordweschtschwyz z Basel gschafft.",🔎
,,,Fachhochschuelregion Nordweschtschwyz,FALSE,Der Aargau ghört zu de Fachhochschuelregion Nordweschtschwyz.,🔎
,,,Fachhochschuel vo dr Nordweschtschwiiz,FALSE,Si het z Sissech d Handelsmiddelschuel bsuecht und a dr Fachhochschuel vo dr Nordweschtschwiiz Sozialarbet studiert.,🔎
,,,Fachhoochschuel Nordwestschwiz,TRUE,"In dr früenere Kloosterkiirche het s Ateliee für Künstler und dr Ustelligsruum Klingedaal, im Kopfbau, em äigentlige ehemoolige Kasärnebau, si basel-stedtischi Schuele dehäi, d Schuel für Bruggenaagebot und d Schuele für Gstaltig, und d Hochschuel für Gstaltig und Kunst (HGK) vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz.",🔎
1108,Kreuzlingen,Chrüzlinge,Krizlinge,TRUE,"Vu 1924 bis 1928 het er s thurgauisch Lehrerseminar z Krizlinge bsuecht, wun er si Vorliäbi fir Gschicht, Dichtung un Theater het kenne entwickle.",🔎
,,,Chrüzlige,TRUE,"1833 het en dr Thurgauer Regierigsroot zum erste Diräkter vom Lehrerseminar ernennt, wo bis 1850 in dr Seeburg z Chrüzlige deheim gsi isch.",🔎
,,,Chrützlinge,TRUE,"Wil hät mit de Autobahn A1 Sangalle-Züri e gueti Wescht-Oscht-Verbindig und mit de Hoptstross vo Chrützlinge dor dä Thurgau und witer dörs Toggeburg uuf, öber Wattwil bis uf Wildhuus, au e wichtegi Nordsüd-Achse.",🔎
,,,Chrüüzlinge,TRUE,"Dä Thurgau hät Kantosschuele z Frauefäld, z Chrüüzlinge und z Romanshorn.",🔎
,,,Chrützlingè,TRUE,"Im Nahvokeer vo dè Dütschè Baan isch sie hützdaag Deil vo dè RE-Vobindig Karlsruè–Chrützlingè (als ""Schwarzwaldbaan"" vomarktet).",🔎
,,,Krüzlinge,TRUE,Zamme mit dr Schwizer Nachbarstadt Krüzlinge und witere Schwizer Gmeinde het d Agglomeration Konschdanz iber 110.000 Iwohner.,🔎
1109,Isny im Allgäu,Isny im Allgäu,Isny,TRUE,"Juli 1376 isch vu dr 14 oberschwebische Rychsstedt Biibra, Buechhorn, Isny, Konschtanz, Leikrich, Linde, Memmenge, Raveschburg, Reitlenge, Raitweil, St.",🔎
,,,Isni,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Leikirch (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lautrach Legau (bodi Landchreis Unterallgai), Altusried (Landchreis Oberallgai) un Isni, Argebih, Kiißlegg, Wuuza un Oechschdedda (alli Landchreis Raveschburg).",🔎
1110,Bogen (Architektur),Dr Booge in dr Archidektuur,Booge,FALSE,"Pennsylvania het dr Binaame „Keystone State“ (Schlussstäi-Staat, noch em zentrale käilförmige Stäi in dr Middi vom ene Booge).",🔎
,,,Bögè,FALSE,È Bogèbrugg bschtoot us eim odder meererè Bögè un dè Bruggèdaflè odder Faarbaan.,🔎
,,,rundbogiga,FALSE,Sa hàt Fàssàda mìt Holzplàtta un rundbogiga Fanschter ghàà.,🔎
,,,Bogè,FALSE,"Dè Bogè isch für Massivbauschtoff, wiè Stei odder Bedong, mit irer hochè Druckfeschtigkeit diè geignetschti Tragwärksart, well dè Bogè dõ bi optimaler Geometry fascht nu Druckbelaschtigè susgsetzt isch.",🔎
,,,Bööge,FALSE,"D Aaornig noch festgläite Reegle vo de Süüle, Pilaster und Lisene, dr Bau vo Bööge, Kupple oder Nische het s komplexe Broporzioonssüsteem und die unregelmässige Brofiil vo de gotische Baudäil und Bauwärk abglööst.",🔎
1111,Arrondissement Strasbourg-Ville,Arrondissement Strossburi-Stàdt,Strossburi-Stàdt,FALSE,Janner 2015 üs em ehmolige Arrondissement Strossburi-Stàdt un Deil vum ehmolige Arrondissement Strossburi-Lànd grìndet wora.,🔎
,,,Arrondissement Stroosburi-Stàdt,TRUE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Hàwenau un dr Kànton Bìschwiller ìm Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn d Stàdt Stroosburi ìm Arrondissement Stroosburi-Stàdt un àn dr Kànton Mundelse un dr Kànton Drüdersche un ìm Weschte àn dr Kànton Huufalde.",🔎
1112,Energie,Energii,Energykwelle,FALSE,"Me chan d Fahrzüüg uf verschideni Arte underscheide: zum Bischpiil nach em Zwäck vom Transport, nach der Umgäbig, wo si sech drinn beweege, nach der Konstrukzioon vo de Wääge oder au dr Bouwys vo de Strekine, wo d Fahrzüüg druff fahre, oder suscht no nach der Energykwelle, wo dr Apperaat atrybt und derno, eb si einzig oder as Grubbe umefahre.",🔎
,,,Energytechnik,FALSE,"Em Neukom sini Inträsse i dr Politik sind öpe: s Klima schütze, e nachhaltigi Energytechnik usboue, d Stedt wyter entwikle, em Kulturland luege, s soziale Zämeläbe pfläge, de Vercheer bsunders i de Stedt z verbessere.",🔎
,,,Energiispiicher,FALSE,"Kondänser wärde in vile elektrische Aalaage und in fast jedem elektronische Gräät iigsetzt, under anderem as elektrischi Energiispiicher, Blindwiderständ oder frekwänzabhängigi Widerständ.",🔎
,,,Ernärgii,TRUE,"Wia s’ Watter äntschteht, hàngt ainersitts vu dr Schwànkung vum Ernärgiizüafüahr dur d’ Sunnaschtrààhlung ìm Làuif vum Tààg un vu da Joohreszitta-n-àb, un àndersitts vum G’hàlt àn Wàsserdàmpf.",🔎
,,,Enärgii,TRUE,"Àls Wìssaschàftlera hàt sa ìwwer 100 Fàchàrtìkel un zwai Biacher zem Theema Enärgii, Umwalt un noochhàltiga Äntwìcklung g’schrììwa.",🔎
,,,Zündenergii,FALSE,"Für dass e Füür aagoot und witerbrennt si allgemäin e brennbare Stoff, en Oxidator und Zündenergii in dr Form vo Wermi, mechanische Funke oder Elektrizideet nötig.",🔎
,,,Energi,TRUE,Mit dr Gruppegschwindigkeit bezeichnet mer d'Fortpflanzigsgschwindigkeit vu dr Energi.,🔎
,,,Gsamtenergii,FALSE,"Dr Satz vo dr Erhaltig vo dr Energii säit, ass d Gsamtenergii vom ene isolierte Süsteem sich mit dr Zit nid änderet.",🔎
,,,mechanischi Energii,FALSE,Drbii wird chemischi Energii us eme Driibstoff-Luft-Gmisch über d Tämpratuur vom Arbetsgaas in Druck (Chraft) und Usdeenig (Wääg) umgwandlet und eso in mechanischi Energii (Chraft mol Wääg).,🔎
,,,Energiierzeugig,FALSE,Ä Kernfusionsreaktor isch ä Reaktor zur Energiierzeugig bi dem kontrolliert zwo Atom in ä re thermonukleare Rekation vuschmelze solle.,🔎
,,,Energy,FALSE,Gringi Mengè Wasserdampf chönned großi Mengè Wärmi un dõmit Energy dransportyrè.,🔎
1113,2. August,2. Augschte,2. Àuigscht,TRUE,"D’ Angélica Rivera Hurtado (; * 2. Àuigscht 1969 z’ <a href=""Mexiko-Stadt""",🔎
,,,2. Auguscht,TRUE," z Stuegert, wo-nr am 2. Auguscht 2003 au gschdorba ischt) isch ",🔎
,,,2. Augscht,TRUE,Dr Frédéric Auguste Bartholdi (* 2. Augscht 1834 z Còlmer,🔎
1114,Volksbuch,Volksbuech,Volksbüechle,TRUE,"Bsunder populär wore send au d Sieba Schwoba durs ""Volksbüechle"" vom Ludwig Aurbacher, wo meh Episode dazua gschriebe hod (vo 1827 bis 1829).",🔎
,,,Volksbüecher,FALSE,"Bäidi Teggst si au anonümisiert in wit verbräiteti Kompilazioone, wie Legändesammlige, historischi Wärk oder Volksbüecher, ufgnoo worde.",🔎
1115,Irische Sprache,Iirischi Sprooch,altirische,FALSE,"S Wort «Glogge» chunt vom altirische Wort ""cloc(c)"" ‚Schälle, Glogge‘ – dene iri Glogge sind mit dr irische Mission uf dr europäisch Kontinänt choo.",🔎
,,,Irisch-Gälisch,FALSE,"S Alemannisch kennt de Luut nit; die am nööchscht verwandti Sprooch, wo de Luut het, isch s Irisch-Gälisch.",🔎
,,,irisch,FALSE,"D Afäng vo de Sidlig Sanggale gönd uf de irisch Mönch Gallus (* öppe 550; † 620 oder 640), en Schüeler vom Columban zrugg, wo 612 am Fluss Schteinach e Aisidler-Chlause errichtet hät.",🔎
,,,ir,FALSE,De Name isch Gallisch und bedütet »Haisse« (ir.,🔎
,,,Irische,FALSE,"Àlli àndri, `s Irische, `s Schottisch-Gälische, Walisisch (de nächscht v´rwàndti lewendi Sprooch) un de nimm aktiv g´sprocheni wie Kornisch un Manx gibt´s numme uff de Britische Insle.",🔎
,,,altirischi,FALSE,"De Ogam (irisch: /ˈɔɣam/ ""m.""), mengisch au Ogham gschribe, isch e Schrift, wo im früene Mittelalter uf de Britische Insle bruucht woren isch, um altirischi Inschrifte z widergee.",🔎
,,,Irisch,FALSE,"Ferner verwandt ischs mit de gälische Sproche (Irisch, Schottisch-Gälisch un Manx).",🔎
,,,Iirischa,FALSE,"„Neve“ schtàmmt vum Iirischa ""Niamh"", wo „klààr“ bediitet; uff Maori bediitet ""Aroha"" „Liawa“ un Te Aroha ìsch a klaina Schtàdt bii dr Ardern ìhrer Haimetschtàdt Morrinsville.",🔎
1116,Ilchane,Ilchanat,ilkhanische,FALSE,"Es isch uf Persisch gschriibe und isch vom Wesir Raschid ad-Din (Rašīd ad-Dīn Faḍl Allāh) verfasst worde, wo Minister am ilkhanische Hoof vom Öldscheitü gsi isch.",🔎
,,,Tatare,FALSE,Dodemit het er im öschtliche Grenzberiich vom polnische Iiflussgebiet d Region gege Überfäll vo de Tatare schütze welle.,🔎
1117,Surbtal,s Sùùrbtaal,Surbtaal,TRUE,"Im Buech «Westjiddisch in der Schweiz und in Südwestdeutschland» prësentiert de Fleischer d Toonuufnaame, wos vom Weschtjiddisch im aargauische Surbtaal (s Surbtaalerjiddisch) und im süüdbadische Hegau git (zumene groosse Täil stamed s vo de Florence Guggenheim-Grünberg), und transkribiert, übersetzt und erchlëërt si.",🔎
,,,surbtal,FALSE,"[], surbtalerjiddisch ""Bejs Oulem,"" dt.",🔎
,,,Surbdaal,TRUE,"Die Ussaag gseht denn zom Bispel so us: «Dodegäge send di offne Hochzongevokal i, u ond ü, em Gägesatz zom Zöridütsch, scho e de alte Grafschaft Bade so offe, ond wiiter em Weschte esches no me usprägt, dass Lüüt, wo schpontan e de Mondart schriibe, hüfig es e, o ond es ö bruche.» Im Surbdaal het sech lang e Sproochinsle vom Weschtjiddisch – s Surbdaalerjiddisch – chönne halte.",🔎
,,,Surbdaaler,FALSE,"Nume no in dr Groofschaft Baade, wo vo 1415 bis 1798 e Gmäini Herrschaft vo dr Äidgenosseschaft gsi isch, häi si sich im Surbdaaler Ooberlängnau döfe niiderloo.",🔎
,,,Surbdal,TRUE,Seer wòrschinlich isch diè jüdisch Gmeind vo Stüèlingè uff Düèngè gangè odder si hèn sich dè jüdischè Gmeinde in Èndingè oder Lèngnau im Surbdal aagschlossè.,🔎
,,,Suurbtaal,TRUE,"Im alemanische Spraachruum – im Elsis, im Badische und im aargauische Suurbtaal – hät me südweschtjiddischi Tialäkt gredt (lis der Artikel Surbtalerjiddisch).",🔎
1118,Verfassung,Verfassig,verfassigsmäässig,FALSE,"S Naturrächt het die historisch Schuel vom Rächtspositiwismus, wo d Uffassig von em isch, ass Rächt, wo verfassigsmäässig zstand cho isch, kä hööcheri Begründig brucht, witgehend abglööst.",🔎
,,,Vofassig,TRUE,"Im Großherzogdum Baddè, wo ab 1818 è relatyv liberali Vofassig ghaa hèt, hèn radikaldemokratischi Ideè èn starkè Zulauf ghaa.",🔎
,,,Verfàssung,TRUE,"D’ Pàrtäi lüagt s’ Elsàss àls a Nàzioon àà, wo-n-a aigena Verfàssung, Pàrlàmant un Regiarung sott hàà.",🔎
,,,Vefassig,TRUE,"Z Schbaanie het s wääred sim Reschiim käi kodifizierti Vefassig gee, sondern nume e baar Grundgsetz mit Verfassigsrang, wo dr Franco erloo het.",🔎
,,,Verfassige,TRUE,"In de Kantön Thurgau, Züri (Ustertag), Bärn und Solodurn hai die Demonstratione vo dr Landbevölkerig scho gnüegt, und d Regierige dört hai agfange neuji Verfassige schriibe und Neuwahle uszrüefe.",🔎
,,,extrakonstitutionelle,FALSE,S Parlamänt het em Bundesrot under Beruefig uf e Staatsnotstand und in Aawändig vom so genannte extrakonstitutionelle Notstandsrächt eigentlig verfassigswidrigi (vgl.,🔎
,,,constitütionelli,FALSE,"De nationàli Sprooch, s Frànzeesch, ésch de constitütionelli „Sprooch vun de Republik“, awwer s gibt öi noch 77 Regionalsprooche, wo ken offiziell Status hàn.",🔎
,,,Verfassigsrot,FALSE,"Är isch Erzieigsrot gsi 1835/36; denn Tagsatzigsgsandte 1837; Verfassigsrot 1838, 1850 und 1862; Regierigsrot 1844 bis 1850; Oberrichter 1834 und 1851 bis 1860 (drby meermols Presidänt) und schlussändlig au no Kriminalgrichtspresidänt 1838.",🔎
,,,Verfassigs,FALSE,"Dr Senat hingege het Verfassigsändrige chönne volschloo, wo vom Grosse Root hai müesse bewilligt wärde.",🔎
,,,verfassigskonforme,FALSE,"Im ene Rächtsstaat wird eso für d Rächtssicherhäit und der Rächtsfriide gsorgt und für daas git s innerhalb vom Staatsgebiet e legitimierte, das häisst e gsetz- und verfassigskonforme Zwang uf d Bürger und au uf die öffentlige Instituzioone, zum s Verhalte vo alle im Sinn vom Gmäinwool z beiiflusse.",🔎
1119,Hofstetten-Flüh,Hufstette-Flüe,Hofstette-Flüe,TRUE,"Äi Kwelle vom Bach isch in dr Nööchi vo dr Burg Rotbärg in dr Soledurner Gmäind Metzerle-Mariastäi und dr Bach häisst dört ""Daalbach"", en anderi isch uf dr Hofstetter Bärgmatte und s Wasser fliesst as ""Kehlegraabe"" dört dur d Kehlegraabeschlucht zum Ortsdäil Hofstette vo dr Gmäind Hofstette-Flüe, dört wird er iidoolt und erschiint wider unden am Dorf in dr Nööchi vo dr Ruine Stärnebärg.",🔎
,,,Hofstette-Flieh,TRUE,"Nochbergmeine si Hofstette-Flieh und Witterschwyl im Kanton Soledurn, Biel-Bänke im Kanton Basel-Landschaft und Layme im Elsass.",🔎
,,,Hoofstette-Flüe,TRUE,"Sini Nochbergmeinde sin Blaue, Pfäffige, Aesch, Därwyl und die beide soledurnische Dörfer Witterschwiil und Hoofstette-Flüe.",🔎
,,,Hofstette-Flüeh,TRUE,"Nochbergmeinde si Dittige, Zwinge, Nenzlige, Pfäffige, Ettige und die beide Solodurner Gmeinde Hofstette-Flüeh und Metzerle.",🔎
1120,Tiger,Tiger,Sibirischi Diger,FALSE,Verainzelt het s au no Sibirischi Diger.,🔎
,,,Tiiger,TRUE,"Ìm Gebriall vu Tiiger sìnn Infraschàll vu 18 Hz un tiafer, un s’ Ruura vu da Ràuibkàtza ärschträckt sìch vu 20 bis 50 Hz.",🔎
1121,Handwerk,Handwärk,Handwärch,TRUE,"Wil me ad Meie und d Bluemekomposizioon grossi ästhetischi Erwartige het, isch s Handwärch vo de Florischtinne – usg’üebt meischtens vo Froue – immer vilsytiger worde und het sech vo däm vo de Gärtner losglöst.",🔎
,,,Handweercher,FALSE,"Zum de Yfluss vo de Ridder doch wider z sterche, hät derna de Rudolf Brun zäme mid de Handweercher vo de Stadt gege d Raatsmehrhäit agfange agitiere.",🔎
,,,handwärklige,FALSE,"Si Schwerpunkt lit uf dr handwärklige, geometrische, vilmol bautechnische Arbet noch Blään.",🔎
,,,handwärkligi,FALSE,"S Kunstgwärb umfasst die handwärkligi, maschinelli oder industrielli Herstellig vo Gebruuchsgeegeständ mit künstlerischem Aaspruch.",🔎
,,,Handwerkr,FALSE,"Neba dene Handwerkr en dradizionelle B'ruf, gangat d moischte ens Gschäft, des moischdn a Fabriggle odr a Büro isch.",🔎
,,,Handwärks,FALSE,"Die mäiste Künstler si Handwärksmäister gsi, aber au Briester, Leerer und Juriste häi drzue ghöört.",🔎
,,,Handwëërch,TRUE,"Au d Sache, d Brüüch, d Volchskund, s Puuregwëërb, s Handwëërch und s ländlich Tänke, Reden und Handle händ en intressiert, und vo all dëm isch vil i syni Wöörterbuechartikel ygflosse.",🔎
,,,Handwärker,FALSE,"Die mäiste Handwärker häi in de Stedt gläbt, usser de Schmiid, de Döpfer und andere Härsteller vo Brodukt, wo vil brucht und vo spezialisierte Arbäiter gmacht worde si.",🔎
,,,Handwärcher,FALSE,"Jaarhundert vo de nöie bürgerliche Elite vo erfolgriiche Handwärcher, Fabrikante, Chauflüüt, Schuelmane, Professore, Ärzt und Architekte pout worde sind.",🔎
1122,Psychische Störung,Psüchischi Stöörig,psychische Broblem,FALSE,"Wenn s wäge verschidnige Chrankheite, dr Amputazion vo de Hode (Kastrazion), psychische Broblem oder as Näbewirkig vo mängge Medikamänt käi Soomenerguss git, bezäichnet mä das as Anejakulazion.",🔎
,,,psǜchischè Störung,TRUE,Bim Hǜperventialtionsssǜndrom chunnt s uffgrund von èrè psǜchischè Störung zuè nèrè Erhöhung vo dè Frequènz vom Zämmèziè („Zwärchfèllsneurosè“).,🔎
,,,psüchisch Chranki,FALSE,"Im Herschaftsberiich vo dr Sowjetunion und uf em Balkan häi si mit dr Weermacht zämme ab 1941 Juude, Roma (dennzumol „Zigüüner“ gnennt), Kommuniste, daatsächligi und vermäintligi Partisane, „Asoziali“, psüchisch Chranki, gäistig oder körperlig Behindereti ermordet.",🔎
,,,psüchischi Stöörig,TRUE,"Die akuti psüchischi Stöörig het äntwääder en orgaanischi Ursach, oder entstoot ufgrund vo dr Wirkig vo Drooge oder vom Drogenentzug.",🔎
,,,psüchische,FALSE,Bim Mensch betrachdet mä d Koprofagie däilwiis as en Underform vom Pica-Sündroom und mä gseet s hauptsächlig bi psüchische und nöirologische Stöörige.,🔎
,,,Störige,FALSE,Bihandlet wered i de Klinik Beverin Erwachsni zwüschet 18i und 65i mit alne klinisch diagnostizierbare psychische Chrankete und Störige.,🔎
,,,psüchische Stöörig,TRUE,"Dr Waan gältet as Zäiche von ere psüchische Stöörig, und cha under anderem bi schizofrene Psüchoose, bi affektive Stöörige (schweri epressioon oder Manii mit psüchotische Sümptoom), bi Demänze und andere psüchische Chrankhäite mit oder ooni diagnostizierbare organische Ursache ufdräte.",🔎
,,,Gäisteschrankhäit,FALSE,"Die zwäiti Helfti vo sinere Herrschaft isch von ere Gäisteschrankhäit brägt gsi, wo zerst nume sporadisch ufdräte isch aber schliesslig permanänt worde isch.",🔎
,,,psychische Störige,FALSE,Störige vo der Libidoentwicklig füehre noch em Freud zu psychische Störige.,🔎
1123,Regierungsbezirk,Regierigsbezirk,Regierigspräsidium,FALSE,Oberschti Behörde isch s Regierigspräsidium mit Sitz im Basler Hof z Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Regierigsbezirke,TRUE,"Jänner 1973 ideilt in 4 Regierigsbezirke, 12 Regione (mit je eim Regionalverband) sowie 35 Landchreise un 9 Stadtchreise.",🔎
,,,Regiirongsbezirk,TRUE,"Mai 1901 z Auchsesheim em Regiirongsbezirk Schwoba en Bayern, † 10.",🔎
1124,21. September,21. Septämber,21- Septämber,TRUE,"  Dr Girolamo Maria Francesco Matteo Savonarola (latiinisch ""Hieronymus Savonarola""; * 21- Septämber 1452 z Ferrara; † 23.",🔎
,,,21. Septamber,TRUE,"Memphis, Tennessee; † 21. Septamber 1895 z’ <a href=""San%20Antonio",🔎
,,,21. Sebdembr,TRUE,isch des Werk en dr Bundesrepublik Deitschland am 21. Sebdembr 1967. Om was-es en deam Film gôht. Zom dridda Môl,🔎
1125,Spezielle Relativitätstheorie,Die spezielli Relatiwidäätstheorii,relatiwistische,FALSE,"Ass mä vo dr Ekwiwalänz vo dr Masse und dr Energii (oder churz: E=mc²) wäiss, isch e Resultaat drvo, ass in dr relatiwistische Füsik Masse und Energii nit unabhängig vonenander si.",🔎
,,,spezielle,FALSE,"hyperbolische Ruum, riemannsche Mannigfaltigkeite) entwigglet worde si und es sich im Rahme vo der spezielle und allgemeine Relativitetstheorii zeigt het, ass me für d Beschriibig vom Ruum in der Physik anderi Ruumbegriff bruucht wie dr Minkowski-Ruum oder d Lorentz-Mannigfaltigkeit.",🔎
,,,Relatiwidäätstheorii,FALSE,Noch dr Relatiwidäätstheorii si d Rueenergii und d Masse dur d Formle formula_1 verchnüpft.,🔎
,,,spezielle Relativitätstheorie,FALSE,"In de spezielle Relativitätstheorie trätte an Stell vu de newtonsche träge Masse unterschidlichi Größe uf, je noochdem, welli vu ihre Aigeschafte us de newtonsche Mechanik als Vorbild diene solle: Nitlineari Abhängigkait vum Impuls vu de Gschwindigkait.",🔎
,,,relativistischs,FALSE,"E relativistischs Däili mit dr (Rue-)Masse formula_19, wo sich mit dr Gschwindigkäit formula_20 bewegt, het d Energii wobii formula_22 d Liechtgschwindigkäit isch.",🔎
,,,Spezielle Relatividäätstheorii,TRUE,D Undersuechig vo de Maxwellgliichige für bewegti Bezuugssüsteem het dr Albert Einstein 1905 zur Formulierig vo dr Spezielle Relatividäätstheorii gfüert.,🔎
,,,spezielle Relatiwidäätstheorii,TRUE,"In dr klassische Füsik und au in dr spezielle Relatiwidäätstheorii (SRT), wo dr Albert Einstein 1905 entworfe het, het das Brinzip zerst nume in Inerzialsüsteem gulte, zum gliichförmigi und beschlüünigti Beweegige z beschriibe.",🔎
,,,spezielli Relatiwidäätstheorii,TRUE,"Dr Lorentz het die mathematische Grundlaage usgarbäitet, wo denn dr Albert Einstein si spezielli Relatiwidäätstheorii druf ufbaut het.",🔎
,,,spezielle Relativitätstheori,TRUE,Noch dr spezielle Relativitätstheori isch d'Vakuumliechtgschwindigkeit die ober Grenze vu dr Gruppegschwindigkeit.,🔎
,,,spezielle Relatividäätstheorii,TRUE,"Dr Hendrik Antoon Lorentz het druf d Äthertheorie modifiziert (Lorentzsche Äthertheorie), aber si ischbald druf vom Albert Einstein mit sinere spezielle Relatividäätstheorii abglööst worde.",🔎
,,,Lorentzchraft,FALSE,In der Physik wird s Chrüzprodukt zum Bispil bi der Berächnig vo der Lorentzchraft oder em Dreihmomänt bruucht: S Dreihmomänt isch Chraftarm mol Chraft  Wie me gseht schribt me s Chrüzprodukt mit eme Chrüz as Multiplikationszeiche.,🔎
,,,spezielle Relativitätstheorii,TRUE,"Sie bestooht us zwey physikalische Theorie, wo massgäbligg vom Albert Einstein gschaffe worde si: us dr spezielle Relativitätstheorii, won er 1905 veröffentliggt het und us dr allgemeine Relativitätstheorii, wo 1916 abgschlosse worde isch.",🔎
,,,spezielli Relativitätstheorie,TRUE,Där Ihalt va där Arbeit wird hittu als spezielli Relativitätstheorie bizeichnut.,🔎
,,,Spezielle Relatiwidäätstheorii,TRUE,"D Lorentz-Dransformazioone, noch em Hendrik Antoon Lorentz, verbinde in dr Spezielle Relatiwidäätstheorii und der Äthertheorii vom Lorentz d Zit- und d Ortskoordinate, wo mit ene verschiideni Beobachder aagää, wenn und wo Ereigniss stattfinde.",🔎
,,,spezielle Relatiwitdäätstheorii,TRUE,D Impulserhaltig gältet in dr klassische Mechanik wie au in dr spezielle Relatiwitdäätstheorii und dr Kwantemechanik.,🔎
,,,Spezielli Relatiwidäätstheorii,TRUE,"S Experimänt het, wie s die Spezielli Relatiwidäätstheorii vorussäit, e Nullresultat gliiferet und het eso bestäätigt, ass mä näbe dr Lengikontrakzioon au d Zitdilatazioon muess aanee.",🔎
1126,Historienmalerei,Historiemoolerei,Historiegmäld,FALSE,"Dr Ingres het Historiegmäld gmoolt, Bordret und Aktbilder, und het für sä mäistens e Hufe Vorzäichnige gmacht.",🔎
,,,Historiebilder,FALSE,Die erste Wärk vom Vermeer si Historiebilder gsi.,🔎
,,,Historie,FALSE,"Dr Fortuny het au Historie gmoolt, drunder e groossformatigi Allegorii für d Chille vom häilige Augustin z Barcelona und e Deckimoolerei für e Balast vo dr Köönigin Maria Christina.",🔎
,,,Historiemooler,FALSE,1881 het er mit andere Menn-Schüeler am Bourbaki-Panorama vom Historiemooler Edouard Castres gschafft.,🔎
1127,Emotion,Emozioon,psüchischi,FALSE,"Drzue chönne no verschiideni sensiibli, wegetatiivi, psüchischi und kognitiivi Stöörige choo.",🔎
,,,gfüülsbedoont,FALSE,"D Bezäichnig „Maa“ isch aber – wäge de grundlegende Iiflüss vo dr Gschlächtligkäit uf die menschligi Gsellschaft – mit vile andere Bedütige belaade, wo mitenander verchnüpft und zum Däil seer gfüülsbedoont si (lueg au Männligkäit).",🔎
,,,Emozioone,FALSE,"Dr Begriff ""künstligi Intelligänz"" erinneret vilmol an d Vorstellig vom „Mensch as Maschine“, wo us dr Ufkläärig stammt, wo s Ziil vo dr sogenannte ""starke KI"" isch: en Intelligänz z schaffe, wo wie dr Mensch kreativ cha noochdänke und Brobleem cha lööse und won e Form vo Bewusstsii beziejigswiis SelbstbewusstseinSälbstbewusstsii und Emozioone het.",🔎
,,,Emozione,FALSE,"S menschlige Erlääbe umfasst Emozione (Gfüül) und Kognizione (Dänke, Ufmerksamkäit und Gedächtnis).",🔎
,,,Usdruck vo Gfüül,FALSE,"Danze isch e Ritual, e Bruuch, e daarstellendi Kunstgattig, e Bruef, e Sportart, e Therapiiform, e Form vo sozialer Interakzion oder äifach e Usdruck vo Gfüül.",🔎
,,,Gfüül,FALSE,"Dänke cha uf eme Iifall basiere, spontan dur Gfüül, Situazioone, Sinniidruck oder Persone usglööst wärde, oder es wird abstrakt-konstruktiv entwigglet.",🔎
,,,Gfühl,FALSE,"Uf jede Fall isch d Liebi e mächtigs Gfühl und meh no e inneri Haltig von ere positive, innige und diefe Verbundeheit zun ere Person, wo dr rein Zwäck oder Nutzwärt von ere zwüschemenschlige Beziehig überstigt und sich im Allgemeine dur e aktivi Zuewändig zum andere usdruckt.",🔎
,,,emozionali,FALSE,Sogenannti hööcheri Organisme häi emozionali Funkzioone.,🔎
1128,Petersplatz (Basel),Dr Baasler Petersblatz,Peetersblatz,FALSE,Dr Stachelschützbrunne isch en öffentlige Brunne am Spaalegraabe grad näben em Kollegiehuus am Peetersblatz z Baasel.,🔎
,,,Petersblatz,FALSE,1939 isch dr Sitz vo dr Uni vo dr Alte Uniwersidäät am Rhiisprung in s nöije Kollegiehuus am Petersblatz verläit worde.,🔎
,,,Petersplatz,FALSE,"Zom Vatikan ghöret de Petersdom, de Petersplatz, di Sixtinischi Kapälle ond d’Paläscht ond Gärte ennerhalb vode vatikanische Muure.",🔎
1129,Alpenrheintal,S Alperhiidaal,Alperhydal,TRUE,"D Gränze vu dr Gebirgsgruppe im Oschte, s Alperhydal, isch glychzyti au d Gränze zwische dr Oscht- un dr Weschtalpe.",🔎
,,,Rhiidaal,FALSE,"Vo siiner Schdruktur und Topografii uus isch er s Gegeschdück zu de Vogese, wo weschdlig vom Rhiidaal ligge.",🔎
,,,Alparhytal,TRUE,"S Tal won är duräflüüst heisst ""Alparhytal"".",🔎
,,,Rhyydaal,FALSE,"No Weschte wird s Schloss dur fascht sänkräächti Bäärghaale vum Rhyydaal abgränzt, derwyylscht s im Noorde, Oschte un Siide ne chlaineri Eebeni het.",🔎
,,,Rhiital,FALSE,D' Stadt isch Toal vom Ballungsraum Rhiital und mit  Iiwohnar di zechot gröschte Stadt vo Östorriich.,🔎
,,,Alperhintel,TRUE,"S Breagazerwaldgebirg lyt im usserschte Nordweschte vu dr Oschtalpe, eschtli vum untere Alperhintel un sideschtli vum Bodesee.",🔎
,,,Rhintel,FALSE,"Im gröschte Teil vom Kanton – Försteland, Toggeborg, Rhintel – redt me Oschtschwizer Dialekt (im Rhintel isch er noch verwandt mit em Liechtesteiner und em Vorarlberger Dialekt); am Zürisee redt me en Art Züridütsch, im Gaschterland en Art Glarnerdütsch, und im Oberland tönts ganz bsunders.",🔎
,,,Rhintl,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
1130,Silicium,Silicium,Silizium,FALSE,"De Masse nooch bestoot d Ärde hauptsächlig us Iise (32,1 %), Suurstoff (30,1 %), Silizium (15,1 %), Magnesium (13,9 %), Schwääfel (2,9 %), Nickel (1,8 %), Calcium (1,5 %) und Aluminium (1,4 %).",🔎
,,,Si,FALSE,"Schwäfeldioxid wird oft hergstellt dur Verbrennig vu Schwäfel an dr Luft Schwäfelwasserstoff su Rohöl cha ebefalls verbrennt werre:  Sulfide wie Iisepyrite un Sphalerite (Zinkblende) chänne au verwendet werre: Wenn anhydriertes CaSO4, mit flüssigem Koks und Sand bi dr Zementherstellig erhitzt wird, entstoht CaSiO3 un Schwäfeldioxid isch e Näbeprodukt Toxizität.",🔎
1131,Ohrfeige,Oorfiige,Oorfiigä naa,FALSE,"Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Alpnach, Sarnä, Sachslä, Lungrä, Haslibäärg, Innertkirche, Wolfeschiässe, Dalewiil und Ännemmos.",🔎
,,,Wasche,TRUE,Je nach Situation chan en aagmässni Reaktion e Wasche oder es Müntschi zrugg sy.,🔎
1132,Beckenried,Beggäried,Beckeried,TRUE,"Uf em Weg zum Orient händ abentüürluschtigi Engländer di malerischi Bergwelt vo dr Innerschwiiz entdeckt und händ deet Kur- und Badeorte ehtschtaa laa: Luzern, Küssnacht am Rigi, Weggis, Vitznau, Gersau, Buochs, Beckeried, Brunne, Seelisberg, Flüele.",🔎
,,,Beggeried,TRUE,"Er isch as aarme Bueb uugwachse, vo Sächsi bis Sächzäni im Häimetoort vo s Mueters Syte, z Beggeried, und vo syne sibe Gschwüschterti sind nu föif über s Jugedalter usechoo.",🔎
,,,Beggäriäd,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
,,,Beggeriäd,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Ìsìtall sind d Nidwaldner Gmeinde Wolfäschiessä, Beggeriäd und Ämmettä, d Ürner Gmeinde Selìsbäärg, Baawä, Seedorf und Ättighüüsä, d Obwaldner Gmeind Ängelbärg und im Oschte trennt dr Vierwaldstättersee Ìsìtall vo Flielä.",🔎
1133,Goidelische Sprachen,Goidelische Sprooche,Goidelischi Sproche,TRUE,D'Goidelischi Sproche un d'Keltiberischi Sproch hen de /k/ Luut erhalte.,🔎
,,,gälische Sproche,FALSE,"Ferner verwandt ischs mit de gälische Sproche (Irisch, Schottisch-Gälisch un Manx).",🔎
,,,Gälische,FALSE,"Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.",🔎
,,,Goidelisch,FALSE,"Di andri isch s Goidelisch, wo au als Q-Keltisch oder Gälisch bezeichnet wird.",🔎
,,,goidelische,FALSE,"Di iirisch Sprooch (iirisch Gaeilge oder ""Gaolainn"", nach de Orthografii, wo bis 1948 gulte het, meistens ""Gaedhilge"") isch eini vu de drüü goidelische oder gäälische Sprooche.",🔎
,,,goidelische Sproche,TRUE,Hütigi Linguischte ordne s'Gallische zämme mitem Britannische y; d'goidelische Sproche un Keltiberisch werre dergege als archaischeri Sproche agseh.,🔎
,,,Gälisch,FALSE,"S isch aber nit klar, eb Websyte in de zwey eigene Sproche Schottisch Änglisch un Gälisch defir vorgsehne sin.",🔎
1134,Unterstrass (Stadt Zürich),Understraass,Unterstrass,TRUE,"De Irchelpark litt i de Zörcher Stadtquartier Unterstrass und Oberstrass, ufem Öbergang zwöschet em Zöriberg und em Chäferberg und grenzt an Zöribergwald.",🔎
,,,Understrass,TRUE,"Gsamtschuele hets hüt u. a. z Habsburg, im Zürcher Quartier Understrass, z Dielsdorf, z Vechige, z Winterthur, und z Barberêche.",🔎
1135,Ventil (Blasinstrument),Ventyl vo Blõsinschtrumènt,Ventyltechnig,FALSE,Diè èrschtè Tubè sin z Berlin um 1835 kurz nõch dè Erfindig vo dè Ventyltechnig entwicklet.,🔎
,,,Blõsinschtrumäntventyl,FALSE,"Churz zämmegfasst: alli Ventyl, wo übbers dritte usègän, diènet dè Intonationskorrekturè, diè bauartbedingt vo dè dreiventyligè Maschinnè stammed (Witeri Informationè dezuè finded sich unter Blõsinschtrumäntventyl sowiè dè Artikèl zum jewyligè Inschtrumänt sèlbscht).",🔎
,,,Ventylinschtrumänt,FALSE,"Diè bedütendschti Innovation hèt abber d Erfindig vo dè Ventylinschtrumänt um 1813 durch dè Friedrich Blühmel un dè Heinrich Stölzel bildet, wo sither bi dè übberwigendè Meerzaal vo allnè gängigè ""Blèchblõsinschtrumänt"" bilded.",🔎
,,,Ventil,FALSE,"Natuurdrumbeete säit män ere Drumbeete, wo käini Ventil, Klappe oder Intonazionsusgliichlöcher het.",🔎
,,,Ventylbögè,FALSE,"Diè nǒchfolgendè zûlindrischè Roörli, wo sich au d Ventylbögè befindèd, definyred d „Boorung“.",🔎
,,,Ventyl,FALSE,"S Baritonhorn (churz ""Bariton"", mängmol au ""Baryton"") isch è Blèchblôsinschtrumènt mit 4 odder 3 Ventyl, èm Tenorhorn ziemli äänlich.",🔎
1136,Wiederkäuer,Daier,Wiiderchöijer,TRUE,"S Horn vo de Rinderartige (Bovidae), ere Familie vo de Wiiderchöijer, wo under anderem d Antilope, d Rinder, Schoof und Gäisse drzueghööre, isch e hoole Üüberzuug über e Chnochezapfe, wo mit ere guet durbluetete Hutschicht überzooge isch.",🔎
,,,Döier,TRUE,"D Brodukzioon vo Protein wird, äänlig wie bi Döier, vo sümbiotische Bakterie usgfüert.",🔎
,,,Widderkäuer,TRUE,"Bi dè Widderkäuer hèt nu diè rächt Zwärchfèllsitè Kontagt zuè dè Läbbèrè, durch diè großè Vormägè wörd d Läbbèrè nõch rächts vodrängt un diè link Zwärchfèllhälfti stòt i uumittelbarem Kontagt zum Netzmagè, Blättermagè un Pansè.",🔎
,,,Wiiderchöier,TRUE,"Mä nimmt aa, ass scho in dr Stäizit Jeeger im Maage vo junge Wiiderchöier, wo churz vorhär no Milch drunke häi, wissligi gallertartigi Chlümpe entdeggt häi.",🔎
,,,Däuer,TRUE,"Wie alli Däuer hai si e Mage mit mehr as einere Chammere, wo s ihne möglig macht, schwer verdauligi Pflanzenahrig z verwärte.",🔎
,,,Wiiderchäuer,TRUE,"Dr Mage het bi de meisten Arte ei Kammere und isch eifach baut, e baar Wüehlmüüs wie d Lemming hai – ähnlig wie d Wiiderchäuer – e Magenabschnitt ohni Drüese, wo s Frässe vorverdaut wird.",🔎
,,,Widerchöijer,TRUE,"S Lab isch e Mischig us de Enzym Chymosin und Pepsin, wo us em Labmaage vo junge Widerchöijer, wo no Milch drinke, chunnt und brucht wird zum s Milchäiwiss uszfelle bi dr Härstellig vo Chääs.",🔎
1137,Kembs,Chems,Chembs,TRUE,"Im Oschte het Nambshe Ateil am Rhinsidekanal mit dr ""Insle vu Chembs uf Brisach"".",🔎
,,,Chemser,FALSE,"Dr Chemser Wenkerboge isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19.",🔎
1138,Neue Wilde,Nöiji Wildi,Junge Wilde,FALSE,"E Zit lang isch er e baar Mooler vo de „Junge Wilde“ noochgstande, wo iin zum Vorbild gnoo häi.",🔎
,,,Nöije Wilde,TRUE,"1980 het er si vilbeachtets Wärk ""La Transavanguardia Italiana"" veröffentligt, wo dr dogmatisch Überbau für die junge Mooler, wo us dr Arte Povera uusechoo si, dr Sandro Chia, Francesco Clemente, Enzo Cucchi oder Mimmo Paladino gliiferet het und sofort uf witeri öiropäischi Künstler, zum Bischbil die Nöije Wilde z Dütschland oder d ""Figuration Libre"" z Frankriich beiflusst het.",🔎
1139,Barbe,Barbe,Barbè,TRUE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
,,,Baarbe,TRUE,"Im Underlauf lebet 10 Fischarte: em hüüfigste sind Bachforele (""Samo trutta fario""), d Baarbe (""Barbus barbus"") und de Alet (""Leuciscus cephalus"").",🔎
1140,Staffelbach AG,Staffubach,Staffelbach,TRUE,"Nochbargmeinde sind – vor der Fusion mit Reitnau – usserdäm gsi: Staffelbach im Norde, Moslerb im Oschte und Wiliberg im Weschte.",🔎
,,,Stafubach,TRUE,"D’Nachbergméinde si Schöftle im Nordweschde, Underchoom im Norde, Oberchoom im Oschde, Schmedrued im Südoschde, Chöuchlerb im Süde u Stafubach im Weschde.",🔎
,,,Schtafubach,TRUE,"Nochbargmeinde sind die Aargauer Gmeinde Zofige im Weschte, Uerke im Norde, Schtafubach im Oschte, Willibärg im Südoschte und d lozärnischi Wikon im Südweschte.",🔎
1141,Ludwig XVI.,Louis XVI vo Frankriich,Louis XVI,FALSE,"Wo dr Louis XVI 1774 uf ä Dron cho isch, het er dr Anne Robert Jacques Turgot, wo Reforme befürwortet het, zum Finanzminister gmacht.",🔎
,,,Ludwig XVI,FALSE,De König Ludwig XVI.,🔎
1142,Sommercasino,S Summerkasino,Summerkasino,TRUE,Denn si ersti Live-Ufdritt im Summerkasino cho.,🔎
,,,Summercasino,TRUE,"Zur gliiche Zit het s e brivati Iniziative gee, zum dusse vor de Stadtmuure im hütige Dalbe-Kwardier e Summercasino für die Bürger z baue, wo sich wäärend em Summer uf iiri Landsitz zruggzoge häi.",🔎
1143,Mikroorganismus,Mikroorganismus,mikroskopische Lääbewääse,FALSE,"D Protiste ( Protista, „Urwääse“, „Erstling“) si e Grubbe vo mikroskopische Lääbewääse, wo mitenander nit nööcher verwandt si.",🔎
,,,Mikroorganisme,FALSE,"Dodemit het verhinderet werre solle, dass ä nit sterile Flugkörper möglicherwiis irgendwenn uf Europa ischlage dät un der mit irdische Mikroorganisme kontamineere chännt.",🔎
1144,Wahlkreis Rheintal,Waalkrais Rhintl,Wahlkrais Rhintl,TRUE,Dia Gmoand khört zum Wahlkrais Rhintl vom Kantoo Sanggalla i da Schwiz.,🔎
,,,Waalchrais Rhintl,TRUE,Si ghört politisch zum Waalchrais Rhintl.,🔎
,,,Waalkrais Rintl,TRUE,Aaltstetta isch e Stadt und e politischi Gmaand im Waalkrais Rintl vom Kanton San Galle.,🔎
,,,Rhintl,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
,,,undere Sanggaler Rintel,FALSE,"En Täil vo de Glaarner Tialäkt händ s mittelhoochtüütsch /ɛ/ (s gërmaanisch ""ë"") glupft, das es mit em gschlossene /e/ (em Primëërumluut) zämegfalen isch – d Löösig B. Beed Wääg hand zum glyche Ziil gfüert: e simeetrischs Sischteem mit ie drei vorderen und drei hindere Luut: En Täil vo de Oschschwyzer Tialäkt händ di drei verschidenen e-Luut bhalte, defüür aber analoog zun e-Luut der alt o-Luut uufgspalte und händ esoo e simeetrischs Sischteem mit vier vordere und vier hindere Luut überchoo – d Löösig C. Die gilt im Toggeburg, im eener weschtliche Fürschteland, im Appizällerland, im Obertuurgi (Bezirk Aarbe und früenerige Bezirk Bischefzël) und im Wëërdebëërg: Anderi Mundaarten i der Oschschwyz schliessli händ degäge s mittelhoochtüütsch überoffe /æ/ (de Sekundëërumluut) glupft, das es mit em /ɛ/ (em gërmaanische ""ë"") zämegfalen isch, und ebefalls dezue der o-Luut uufgspalte; uf dëë Wääg häts e simeetrischs Sischteem mit ie drei vordere und drei hindere Luut ggëë – d Löösig D. Die chunt im nördlichschte Züripiet (im Rafzerfäld plus Glattfälde, im Wyland und i de Gäged um Elgg), im ganze Kanton Schafuse, im weschtlichen und zäntraale Tuurgi plus zum Täil am Bodesee, im öschtliche und üsserschte weschtliche Sanggaler Fürschteland, im undere Sanggaler Rintel und im Pündner Rytaal voor: Dëre dritten und vierte Löösig säit me «oschtschwyzerischi Wokaalspaltig».",🔎
1145,Eberfingen,Äbberfingè,Äbberfinge,TRUE,"A sälbere Wuetehaalde liit uf emene Plateau de Wiiler ""Huuse"" (Richting Äbberfinge), uf de Höchi zwüsched Halau ònd Huuse liit de ""Halauer Bärghof"".",🔎
,,,Äberfinge,TRUE,Die Durchschnittsgschwindigkeit isch uffgrund vom überholungsbedürftige Oberbau sehr bescheide gsy (byspylswys uff em Abschnitt Äberfinge–Stüelinge 30 km/h).,🔎
1146,Badische Küche,Badischi Chuchi,badische Chuchi,TRUE,Badischi Schnäckesuppe isch e traditionäll Griicht in dr badische Chuchi un ähnlig au in dr franzesische Chuchi.,🔎
,,,badisch Küche,TRUE,"S send viele Ehnlichkoida mid dr Schwiizer Chuchi, dr badisch Küche ond dr Cuisine alsacienne vorhanda.",🔎
1147,Josef Stalin,Josef Stalin,stalin,FALSE,Oft wurd mét Blick uff dr Mord àn d´europäisch Jude dur de Nationalsozialischte un uff de Massedeportatione un -morde én dr stalinistisch Sowjetunion - gràd untr Armenier un ihri Untrstitzr - vum „erschte“ Velikrmord vum 20.,🔎
,,,stalinistischi,FALSE,Im stalinistischi Terror vom Klement Gottwald sind vili Priester und Geistlichi verhaftet und higrichtet worde.,🔎
,,,Stalin,FALSE,"Wu unter em Stalin 1932–1933 d Landwirtschaft zwangswys kollektiviert woren isch, sin in dr Ukraine schetzigswys 2,8 Millione Mänsche dur e sowjetwyti Hungersnot umchuu, wu as Holodomor bekannt woren isch.",🔎
,,,stalinistische,FALSE,"Januar 1984 z Nordkorea) isch e nordkoreanische Politiker und as Erste Vorsitzende vom Nationale Verdäidigungskomitee vo Nordkorea, Oberbefäälshaaber vo dr Koreanischen Volksarmee und Erste Sekretäär vo dr Partei vo dr Arbet vo Korea sit 2011 dr sogenannti „Obersti Füerer“ vo dr stalinistische Diktatur vo Nordkorea.",🔎
,,,stalinistisch,FALSE,"Juli 1994 im Chalet Hyangsan in de Myohyang-san-Bärg, Nordkorea; Dr Ort, won er noch dr offizielle nordkoreanische Daarstellig gstorbe sig, isch Pjöngjang) isch e nordkoreanische kommunistische Politiker gsi und vo 1948 bis 1994 dr stalinistisch Diktator vo Nordkorea.",🔎
1148,Großer Belchen,Grosser Belchen,Gross Belche,TRUE,De heechscht Beri ésch de Gross Belche mét .,🔎
,,,Großen Belchen,FALSE,"Übber m 21 Kilometer nordöschtlich positionyrtè högschstè Bärg vo dè Vogesè, dem Großen Belchen (1424 Meter), wo d Sunnè am 1.",🔎
,,,Grosse Bölche,TRUE,"Im Elsass läbt es ""Herdwybli"" bi Märnà im Sundgau, zimli noch bi dr Schwiizer Gränze, und s chlyne ""Mikerle"" het i de Vogeesetäler under em Grosse Bölche, wemme de alte Gschichte taarff glaube, mängisch äänlich wie d Härdlüütli de Mönsche ghulfe; me weiss aber nit, wo s gwoont het.",🔎
,,,Grand Ballon,FALSE,"Gaishüse lijt àm Füeß vum Grand Ballon, em hechschte Vogesegipfel im Regionale Natürpàrk Ballons des Vosges mit 1424 Meter.",🔎
,,,Grosse Belche,TRUE,"D Thur fliesst witter durch Sant Amarí, Thann un Alt-Thann südlich vom Massiv vom Grosse Belche vorbi, bevor si no in d Owerrhineweni iträttet und bi Sànne nooch Nordoschte abknickt.",🔎
1149,Marxismus-Leninismus,Marxismus-Leninismus,marxistisch-leninistisch,FALSE,"In däre Situation, wu s kai Hoffnig gee het, ass dr portugiesisch Staat syni Kolonie freiwillig in d Unabhängigkait entlosst, isch anne 1962 di marxistisch-leninistisch Befreiigsfront ""Frente da Libertacao de Mocambique"", abgchirzt FRELIMO, grindet wore.",🔎
,,,Sowjet-Marxismus,FALSE,"Vo 1951 bis 1954 het er sich an de ""Russian Institutes"" vo dr Nöi Yorker Columbia University und in Harvard mit em Sowjet-Marxismus beschäfdigt.",🔎
,,,marxistisch-leninistischi,FALSE,"D Euskadi Ta Askatasuna, besser bekannt under siner Abchürzig ETA, (baskisch für ""Baskeland und Freihäit"") isch e marxistisch-leninistischi, separatistischi baskisch-nazionalistischi Undergrundorganisazioon gsi.",🔎
,,,marxistisch-leninistische,FALSE,"Zwäitens verstoot mä drunder alli radikale Maassnaame, wo dr Castro as dr politisch Füerer zwüsche 1959 und 1961 äini noch dr andere usgfüert het, zum dr Staat, d Wirtschaft und d Gsellschaft vom Land im Sinn vo dr marxistisch-leninistische Ideologii umzbaue und e totalitäri Diktatur z errichde.",🔎
1150,Siglistorf,Siglischdorf,Siglischterf,TRUE,"Bi Melike mündet der Tägerbach, wo vo Siglischterf und Wislike abe chunt, in Rhy.",🔎
,,,Siglischtorf,TRUE,"Nochbargmeinde sind im Kanton Züri Schliinike und Otelfinge, im Kanton Aargau Siglischtorf, Schneisige, Ähredinge und Wettige.",🔎
1151,Dußlingen,Dußleng,Dusslenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
,,,Dussleng,TRUE,"Naera hådd sich midd de båede Nåchborgmaendena Dussleng (""Dußlingen"") ond Gomreng (""Gomaringen"") zom Gmaendevorwaldongsvorband Sdoelach-Wiesaz (""Steinlach-Wiesaz"") midd Sizz z´ Gomreng zsẽmagschlossa.",🔎
1152,Salier,Salier,saalische,FALSE,As Verwandti vom saalische Kaiserhuus het si im Inwestituurstrit vermiddlet.,🔎
,,,Saliechenig,FALSE,"Di eigetli Macht im Herzogtum hän wyter verschideni, vu dr Saliechenig yygsetzti Adligi uusgiebt.",🔎
,,,salische,FALSE,Johrhundert Herrscher vo de salische Franke gsi und het z Tournai im hütige Hennegau (Belgie) gresidiert.,🔎
1153,Moderne Kunst,Modärni Kunst,modärne Kunst,TRUE,"D Künstler, wo im Umfäld vom Blaue Riter dätig und wichdigi Wägbereiter vo dr modärne Kunst vom 20.",🔎
,,,Kunst vo dr Modärne,FALSE,"Si umfangriichs Gsamtwärk vo Gmäld, Zeichnige, Grafike, Plastike und Keramike het e groosse Iifluss uf d Kunst vo dr Modärne.",🔎
,,,Moler vu dr Modärni,FALSE,S Wärch vum Henri Rousseau het e große Yyfluss ghaa uf e Raie vu Moler vu dr Modärni.,🔎
,,,künstlerischi Modärni,FALSE,"D Grubbe «Rot-Blau» het e starke Iifluss uf d Moolerei in dr Schwiz gha und het mitghulfe, ass sich dr Expressionismus und die künstlerischi Modärni het chönne etabliere.",🔎
,,,modärner Kunst,FALSE,Si gältet as die ersti groossi und umfassendi Usstellig vo modärner Kunst in Westdütschland noch em Ändi vom Zweite Wältchrieg.,🔎
,,,modärni Kunst,TRUE,"Siini stilistische Neuerigen hai die modärni Kunst beiiflusst, so dr abstrakt Expressionismus in de USA.",🔎
,,,Modärner Kunst,FALSE,"D Usstellig «Entartete Kunst» het noch offizielle Aagoobe 2'009'899 Bsuecher gha und isch bis denn, au wenn mä bi dere Zahl e chli überdriibe het, vo allne Usstellige vo Modärner Kunst die gsi, wo am meiste Bsuecher gha het.",🔎
,,,modärner,FALSE,"S Museum of Modern Art (MoMA) isch e Museum mit ere Sammlig vo modärner und zitgenössischer Kunst, wo zu de bedütendste und iiflussriichste uf dr ganze Wält ghöört.",🔎
1154,Isteiner Klotz,Ischteiner Chlotze,Ischteiner Chlotz,TRUE,"Bi de Gschicht vum Ritter Veit vu Ischtei handelt es sich um e Legende, wu hüt no d'St.-Veits-Kapelle am Ischteiner Chlotz druf hi wiist.",🔎
,,,Isteiner Chlotze,TRUE,"S'Kloster ""Unserer lieben Frowen zu Istein"" isch uf de linke Sidde vum Isteiner Chlotze gstande, Richtig Chlaichems zue.",🔎
,,,Yschteiner Chlotz,TRUE,"De ruuche Felsbänk unden a Basel bim Yschteiner Chlotz seit me nid Lauffe, es sin die breite Yschteiner Schwelle, wo s nit wyt abegoot und drfüür s Wasser vom Rhy i der grossen Auelandschaft nume wenig töif isch, es het bi hööchem Wasser immer wider anderi Flusslöif und nöji Grien gää, so wie s Yschteiner Tootegrien, und für d Schiff und d Flööss isch der guet Wääg nit immer eifach z finde gsi voor em Tulla synere Rhykorrekzioon.",🔎
,,,Chlotze,FALSE,"Mer chännt en vor allem fir dr Gedichtband „Markgräfler Trübel"" vu 1925, wun er s Dorf Ischtai un d Landschaft um dr Chlotze bschribe het.",🔎
,,,Isteiner Chlotz,TRUE,De Hugideo isch e Chlausner gsi ufm Isteiner Chlotz un d Hauptperson vun ere Novelle us em Joor 1884 vum Josef Victor vu Scheffel (1826–1886).,🔎
,,,Iischteiner Chlotz,TRUE,Sit Dezember 2012 in Betryb isch dè Chatzebärgdunnel zwischè Fryburg un Basel zuè dè Umgehig vom Nàdelöör „Iischteiner Chlotz“.,🔎
1155,Oberndorf am Neckar,Oberndorf am Näggô,Oberndorfer,FALSE,"Nochbergmoede send dr Schramberger Stadtdoel Waldmössingen em Norde, dr Oberndorfer Stadtdoel Beffendorf ond Bösingen ond Villingendorf em Oschte, s Gwann Hochwald, wo zue Rottweil ghert, Zimmern ob Rottweil ond Eschbronn em Side ond dr Schramberger Stadtdoel Sulge em Weschte.",🔎
,,,Oberndorf,FALSE,"Grindigsmitgliider sin 13 Narrezimft un -verein gsi vu Briilinge, Elzach, Eschinge, Hasle, Hifinge, Laufeburg, Oberndorf, Offeburg, Rautweil, Schramberg, Stocke, Villinge un Waldshuet.",🔎
,,,Altoberdorf,FALSE,"Anno 1791 isch er no Pfarrer z'Altoberdorf worre, aber gli druf as Pfarrer vum Münschter - domols noch kei Bischofschilche - wiider uf Friburg gange.",🔎
1156,Eichen,Eiche,Oicha,TRUE,"Neabe de Buacha stechet oim au noh Oicha, Escha, Erla ond Birka ens Aug. D Nôdlhelzer send Fichda, Douglasia, Kiifra, Lärcha, Danna ond Mammutbeem.",🔎
,,,Iicha,TRUE,Iines Naame verdanke d Iichhöörnleni uurschprǜnglech vilycht nid de Iicha oder de Iichla u sicher nid em Hoorn.,🔎
,,,Äiche,TRUE,"Uf 34 Brozänt vom Gebiet stoot Wald, wo vor allem Bueche und Äiche waggse.",🔎
,,,Eichenwälder,FALSE,Die Blueme wachst nume i de Eichenwälder vo Mexiko.,🔎
,,,Eichebletter,FALSE,"Wemme bim Orakel en Uskumpft gsuecht het, so het das mit em fyyne Raschle vo de Eichebletter und öpen au mit em Guure vo de Tuube, wo druff gsässe sind, es Zeiche gää.",🔎
,,,Äicheholz,FALSE,"Uf dr lingge Site aber isch d Ströömig vom Rhii eso stark gsi und s Flussbett so dief, ass mä sich mit ere Holzbrugg mit achte Joch us Äicheholz het müesse begnüege.",🔎
,,,Eichè,TRUE,"Bevorzuugt Waldgsellschaftè sin Ahorn-, Eschè-, Eichè- odder Ulmè-Mischwaald, in dèm er bi entschprechendè Bodèvohältnis è Differentialart vo kalch- un nährschtoffrychè Bödè isch.",🔎
1157,Französische Besatzungszone,Franzesischi Bsatzigszone,franzesische Bsatzigszone,TRUE,Augschte 1946 as Dail vu dr franzesische Bsatzigszone grindet wore.,🔎
,,,franzesisch Bsatzigsmacht,FALSE,"Vu 1944 bis 1953 het mer dr Gschäftsbedrib rueje loo, wel di franzesisch Bsatzigsmacht d Stadt Kähl annektiert ghaa het un dr Kähler Bevelkerig un dr Kähler Bedrib d Ruggchehr in iri Stadt verbote het.",🔎
,,,franzesische Bsatzigszon,TRUE,"De Sonderfall hett e historischer Grund g'hett: De SWF war noch m Zweite Weltchrieg als de Sender fir d franzesische Bsatzigszon mit de Länder Bade, Wirttebärg-Hohezollere un Rhinland-Pfalz grindet worre, der SDR für s Land Wirttebärg-Bade z de amerikanische Bsatzigszon.",🔎
,,,franzesische Besatzigszone,TRUE,"Noch em Zweete Wältchrieg isch dr nerdlig Dail vu Bade Dail vu dr amerikanische, dr sidlig Dail vu dr franzesische Besatzigszone wore.",🔎
,,,französische Besatzigszone,TRUE,"Si Behörde, s Regierigspräsidium, isch sit sällem Zittpunkt fier s Biit vum ehemolige Bundesland Bade (Hauptstadt Friburg) zueständig gsi, wo nochem Zweite Weltchrieg us dr französische Besatzigszone hervorgange isch.",🔎
,,,franzesisch Militerregierig,TRUE,"Juni 1947 e Art provisorischi Regierig gsii, wu di franzesisch Militerregierig berote het.",🔎
,,,franzeesische Bsatzigszoone,TRUE,Dr Hans-Martin Gauger isch z Sulge in dr franzeesische Bsatzigszoone ufgwagse.,🔎
,,,franzeesische Bsatzigsmacht,TRUE,Mit Hilf vu dr franzeesische Bsatzigsmacht het Holtzmann noch em Chrieg am 20.,🔎
,,,fränzösisch,FALSE,De Süde vo Bade isch fränzösisch bsetzt gsi u als Land Bade mit de Hauptschtadt Friburg im Briisgau organisiirt gsi.,🔎
,,,franzeische Bsatzigszyt,FALSE,"Im Spotjohr 1948, no in dr franzeische Bsatzigszyt, isch er in Schueldienscht yygstellt wore un het am Gimnasium Waldshuet aafange unterrichte.",🔎
,,,franzesischi Verwaltig,FALSE,Noch em Zweete Wältchrieg isch d Firma unter franzesischi Verwaltig gstellt gsii.,🔎
,,,franzesisch Bsatzigszone,TRUE,"März 1946 isch dr Sidweschtfunk as Rundfunkaastalt fir di gsamt franzesisch Bsatzigszone, ußer dr Sonderzone Saarland, uf Sändig gange.",🔎
,,,französischè Besatzungszonè,TRUE,"Dè nördliche Gäubaan-Abschnitt zwǜschè Bondorf un Stuègètt isch dõdeby Deil vo dè amrikanischè, dè südliche Deil zwǜschè Ergènzingè un Hattingè dègegè Deil vo dè französischè Besatzungszonè gsi.",🔎
,,,französischè Bsatzigszonè,TRUE,Nõch èm Zweitè Wältchrièg (1939–1945) isch es vorwygend landwǜrtschaftlich brägte Horrè vo dè Franzosè bsetzt un dõdemit Deil vo dè französischè Bsatzigszonè worrè.,🔎
,,,französischè Zonè,FALSE,I dè französischè Zonè sin d Baanè formal zu dè Betrièbsvoeinigung vo dè Südweschtdütschè Ysebaanè (SWDE) zämmègfasst worrè.,🔎
,,,franzesische,FALSE,"Aügscht 2014 z Stroßburi) isch e franzesische Dichter, Brofässer an dr Universität Stroßburg un e Ferderer vum elsässische Dialäkt gsii.",🔎
,,,franzeesische Besatzigszoone,TRUE,"Noch em Zwaide Wäldchrieg hed Lindau zue dr franzeesische Besatzigszoone ghèèrd, wäg däm isch s us em Regierigsbezirk uusgliidered woore.",🔎
,,,Französischè Bsatzungszonè,TRUE,"S hèt dörtzmòl keini Züüg gää, wo us dè Französischè Bsatzungszonè usègfaarè sin.",🔎
,,,Franzesische Bsatzigszone,TRUE,"Si isch e liberali Bartei in dr Franzesische Bsatzigszone gsii, wu si as Noofolgbartei vum Landesverband Bade vu dr Dytsche Demokratische Bartei (DDP) verstande het.",🔎
,,,franzesische Bsatzigszyt,FALSE,"In dr franzesische Bsatzigszyt noch em Zweete Wältchrieg isch s Land Wirttebärg-Hauezollre mit dr Hauptstadt Dibenga entstande, wu s ehmolig Firschtedum derzue ghert het.",🔎
,,,franzeesische Bsatzigsbeheerde,FALSE,Di franzeesische Bsatzigsbeheerde hän aafangs alli Verainigunge verbote.,🔎
,,,franzesische Bsatzungszoone,TRUE,Lueg au: Land Bade Noch em Zwote Weltkrieg isch Südbade mit Südwirtteberg und Hohezollere franzesische Bsatzungszoone wore.,🔎
1158,Ingenieur,Ääscheniöör,Bouingeniöör,FALSE,April 1940 z Gämf) isch e Schwiizer Bouingeniöör und Boumeischter gsi.,🔎
,,,Inscheniörbüro,FALSE,Bauwäse Uf em Gebiet vom modärne Holzbau i dr Schwiiz isch s Inscheniörbüro Walter Bieler vo Bonaduz für innovatyvi Wärch begchannt.,🔎
,,,Chefingenieur,FALSE,"Wil de Chefingenieur Ray Arnold s Passwort vom Computer vom Nedrys nid kännt, beschliessed de Hammond und de Arnold, de Strom ganz abzstelle, um denaa s gsamte System wider uufzstarte.",🔎
,,,Ingeniöör,TRUE,"Juli 1986 z Winterthur uf d Wält cho isch, het nach de Lehr au no de Pruef vom Ingeniöör studiert und isch e Zürcher Politiker.",🔎
,,,Äächeniööre,FALSE,"Si git Grundinformazioone über Bouwärch, wo vo Äächeniööre gmacht worde sind.",🔎
,,,Äschiniör,TRUE,"Wu de britisch Äschiniör George Stephenson sini Isebahn entwiggled het, hend em di britische Verchehrsbehörde vorgschribe, all er het müese d' Spurbräiti vu de änglische Poschtkutsche verwände.",🔎
,,,Inscheniöör,TRUE,"Wil dr ""Waqf"" käi israelischi Kontrolle will erlaube, het e Grubbe vo jordanische Inscheniöör d Muure im Oktober döfe undersueche.",🔎
,,,Diplom-Ingenieur,FALSE,"Dè johrzeentelang vo dè Hochschuèlè voliène akademische Graad ""Diplom-Ingenieur"" (Dipl.-Ing.",🔎
,,,Ysèbahningenieur,FALSE,Dè Bau isch s letschte Wärk vom Ysèbahningenieur Robert Gerwig.,🔎
1159,Bauer,Bauer,Büru,FALSE,Där grossteil vannär Bivölkerig isch us Büru bschtanu.,🔎
,,,Buur,TRUE,Si gleerti Bruef (Buur) isch si neui Freizitbeschäfftigung worde und si alti Freizitbeschäfftigung (Unterhalter) isch jetz dr neu Bruef.,🔎
,,,Puure,FALSE,Zum Teil sind d Milchmanne Puure gsi oder en Aagschtellte vome ne Puur.,🔎
,,,Buure,FALSE,"E andres Problem isch, daß d Alamanne übrhaupt kei eiheitlicher Schtamm gsi sin, sundern im beschte Fall e Aasamlig vo Buure un Chrieger.",🔎
1160,Berlin,Berlin,Bèrlin,TRUE,"Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.",🔎
,,,berlinär,FALSE,Zum erschtä mal isch Uran vom berlinär Chemiker und Apiteger Martin Heinrich Klaproth im Jahr 1789 us Pächbländi isoliärt wordä.,🔎
,,,Bärlin,TRUE,i de tüütsche Stedt Bärlin und Bonn).,🔎
,,,Gsamtberlin,FALSE,Westberlin isch dur d'Abtrennig vum dr sowjetische Sektor vu Gsamtberlin in dr Johre 1946-48 entstande.,🔎
,,,Berlin-Tempelhof,FALSE,D Ennaufnahma send en de UFA-Studios z Berlin-Tempelhof dreht worra on-d Ussaufnahma em Schwarzwald.,🔎
,,,Bèrlin Weschténd,FALSE,S èrschte elegtromechanische Stellwärch z Dütschland isch 1896 z Bèrlin Weschténd in Bedryb gangè.,🔎
,,,Berlin-Frohnau,FALSE,"Dr Fritz Kuhn isch mit dr ehmolige Griene-Landdagsabgordnete Waltraud Ulshöfer ghyrote, het zwee Sihn un wohnt syter anne 2001 z Berlin-Frohnau.",🔎
,,,Bundesland Berlin,FALSE,Brandeburg ligt im Nordoste vo Dytschland rund ums Bundesland Berlin umme.,🔎
,,,Groß-Berlin,FALSE,"Dr sidweschtli Dail vu Groß-Berlin (Bezirk Zehlendorf, Steglitz, Schöneberg, Kreuzberg, Tempelhof, Neukölln) isch as amerikanische Sektor au dr US-Militerverwaltig unterstande.",🔎
,,,Berlyn,TRUE,"Z New York isch au s YIVO, s «Jiddisch wüsseschaftlich Inschtituut», wo i de Zwüschechriegszyt z Berlyn gründet und dänn z Vilnius aagsidlet woorden isch.",🔎
,,,Berliin,TRUE,Si setzt sich für d Iirichdig vom ene Zentrum gege Verdriibige in Berliin ii und für d Legalisierig vo Sportwette.,🔎
,,,Berliner,FALSE,"S Musigvideo vo ""Shame"" esch gleitet worde vom Oliver Sommer ond esch im Berliner Ballhaus Studio ide Woche vom 30.",🔎
,,,Wescht-Berlin,FALSE,"Z Weschtdytschland un Wescht-Berlin het d Bartei ""Die Grünen"", wu am 12./13.",🔎
,,,Wescht-Berliner,FALSE,Derzue het s z Berlin e franzesische Sektor in dr Wescht-Berliner Bezirk Reinickendorf un Wedding gee.,🔎
,,,Berlin-Rixdorf,FALSE,"Dr Heynecke isch ab 1896 uf d Seminariebisschuel z Liegnitz gange un speter uf Volksschuele z Dresden, z Zeitz un z Berlin-Rixdorf.",🔎
,,,Oscht-Berlin,FALSE,Bi dr Bundesdagswahl 1990 sin d Stimmen in dr alte Bundesländer mit em ehmolige Wescht-Berlin un in dr neie Bundesländer mitsamt Oscht-Berlin in drännte Wahlbiet uuszellt wore.,🔎
1161,Arabische Halbinsel,Arabischi Halbinsle,Arabische Halbinsle,TRUE,"Die Vereinigte Arabische Emirat (arabisch الإمارات العربيّة المتّحدة), churz VAE, si ä Bundesschdaat, wo uf der Arabische Halbinsle lait, im Süde und Weschte an Saudi-Arabie, im Oschte an Oman und über d Hoheitsgwässer an Katar gränzt.",🔎
,,,arabische,FALSE,"Die arabische Gschichtschryber, wie öpe dr al-Idrisi im 12.",🔎
,,,Arabie,FALSE,"Syt Johrhunderte ghere zue dr Bevelkerig au Mänsche, wu d Vorfahre vun ene us Arabie un vu Indie yygwanderet gsii sin.",🔎
,,,arabische Halbinsle,TRUE,"Katar (, im lokale golf-arabische Dialäkt ""Qiṭar"") isch e Emirat z Vorderasie un lygt an dr Oschtkischte vu dr arabische Halbinsle am Persische Golf.",🔎
,,,arabischi Halbinsle,TRUE,"Bis zum Dood vom Brofeet Mohammed 632 noch dr Zitwändi isch dr islamischi Machtberiich no uf die arabischi Halbinsle beschränkt gsi, und d Länder drumume si witgehend under dr Kontrolle vo Ostrom und vom Sassanideriich gstande.",🔎
1162,Monat,Monet,Mönet,TRUE,Im gregorianisch-julianische Kaländer häd es Jaar 365 Tääg und zwölf Mönet.,🔎
,,,Moonet,TRUE,Dr Moonet Februar het im juliaanische und im gregoriaanische Kaländer nume 28 Dääg und in Schaltjoor 29.,🔎
,,,Mooned,TRUE,"In iire Höcker laagere si Fett ii, und chönne dank däm bis zum e Mooned ooni Naarig uschoo.",🔎
,,,Munät,TRUE,"Er het us 12 Munät mit je 30 oder 31 Däg – wie au hüt noch yblich – bestande, wo d Bezeichnige us em römische Kalender zuenächst behalde hän.",🔎
,,,Monät,TRUE,Dr Ougschte oder Ouguscht () isch dr achti Monät vum Jôhr im Gregorianische Chalender.,🔎
,,,Munätssrhythmus,FALSE,"Doher lauft die ""geozentrisch Sunne"" (vum Erdzentrum grechnet) nit gnau in dr Ekliptik (ekliptikale Breite β = 0), sundern si het e chleini ekliptikali Breiti: Iberlageret wird dr Wert vu dr ""middlere Ekliptikschiefi"" im Munätssrhythmus vu dr Wirkig vu dr Nutation in ere Grösseornig vu Δε = ±9,21"" (""Nutation in Schiefi"").",🔎
1163,2. April,2. April,2. Àwrìl,TRUE,"Dr Pascal Michel Ghislain Delannoy (* 2. Àwrìl 1957 z’ Comines, <a href=""D%C3",🔎
,,,2. Avrìl,TRUE,Dr Adrien Zeller (* 2. Avrìl 1940 ìn Zàwr,🔎
1164,Ellipse,Ellipse,ellipsè,FALSE,wo d Städt Ulm un Neu-Ulm ellipsèförmig umschlossè hèt.,🔎
,,,elliptischi,FALSE,"D'Io wird dur e Resonanzeffekt mit dr Mönd Europa un Ganymed, dene ihri Umlaufzitte im Verhältnis 1:2:4 zueenander stehn, uf e liicht elliptischi Bahn um dr Jupiter zwunge, sodass d'Variation vu dr Gezittekräft vum Jupiter ällei dur d'Variation vum Abstand noch 1000-mol so gross isch wie dr Ifluss vu dr Gezittewirkig vum Mo uf d'Erde (- obwohl d'Iobahn vergliche mit dr Mobahn um d'Erde e fast perfekti Chreisbahn isch).",🔎
,,,elliptische,FALSE,"Dr Saturn lauft uf ere liicht elliptische Umlaufbahn mit ere Exzentrizität vu 0,0565 um d'Sunne.",🔎
1165,Funktion (Mathematik),D Funkzion in dr Mathematik,abbildet,FALSE,"B. e Vieregg) e Punktspieglig git, wo s uf sich sälber abbildet.",🔎
,,,funktion,FALSE,D Momentangschwindigkeit im Punkt t ergibt sich dur erschti Ableitig (Analysis) von dr durch die jewiiligi Neigig von dr schiefe Ebeni und durch d Kugelemasse empirisch definierte Quadratfunktion.,🔎
,,,Funkzione,FALSE,"Dr Appell het sich mit Geometrii, Analysis (algebraischi Funkzione, Differenzialgliichige) und bsundrigs mit Mechanik beschäfdigt und het u. a.",🔎
,,,Funkzioone,FALSE,"Die grundlegendi Analysis befasst sich mit Gränzwärt vo Folge und Räije und mit Funkzioone vo reelle Zaale und deren iiri Stetikäit, Differenzierbarkäit und Integrazioon.",🔎
,,,Funkzion,FALSE,"D Usgliichigsrächnig (au Usgliichsrächnig, Usgliichig, Parameterschetzig, Aabassig, Regression oder Fit(ting) gnennt) isch e mathematischi Optimierigsmethode, zum für e Räije vo Mässdaate die umbekannte Parameter vo iirem geometrisch-füsikalische Modäll oder d Parameter von ere Funkzion, wo vorgee isch, z bestimme (z schetze).",🔎
,,,Funkzioon,FALSE,"E Differenzialgliichig (vilmol mit DGL oder DG abkürzt) isch e mathematischi Gliichig für e gsuechti Funkzioon vo äinere oder meerere Wariable, wo din au Abläitige vo dere Funkzioon vorchömme.",🔎
,,,Funktion,FALSE,"In dr Berächebarkeitstheorii sait men von ere Funktion si siig berächebar, wenn es en Algorithmus git, wo die Funktion berächnet.",🔎
,,,Funktione,FALSE,"Als Hilfsmiddel wärde die trigonometrische Funktione (Winkelfunktione, Kreisfunktione, goniometrischi Funktione): sin (Sinus), cos (Kosinus), tan (Tangens), cot (Kotangens), sec (Sekans) und csc (Kosekans) verwändet.",🔎
,,,abbilde,FALSE,"Mit em geometrische Begriff Sümmetrii (altgriechisch συμμετρία ""symmetria"" „Ebemaass, Gliichmaass“, us σύν ""syn"" „zämme“ und μέτρον ""metron"" „Maass“) bezäichnet mä die Äigeschaft, ass mä mit Beweegige e geometrischs Objekt uf sich sälber cha abbilde, und eso unveränderet erschiint.",🔎
,,,Abbildige,FALSE,"Vom affine Ruum underscheidet sich der euklidisch dodrdure, ass me Lengene und Winkel cha mässe und dorum die Abbildige uszeichnet, wo Lengene und Winkel erhalte.",🔎
1166,Algebraische Zahl,Die algebraische Zaale,algebraischa Zààhl,FALSE,"Mìt Hìlf vu dr Jensen-Formel kààt maa zaiga, àss üss folgt: S’ logàrithmischa Mahler-Mààs vu’ma Polynoom bschtìmmt maa-n-àls S’ Mahler-Mààs vun’ra algebraischa Zààhl formula_10 ìsch aifàch s’ Mahler-Mààs vum Minimààlpolünoom vun formula_10 ìwwer formula_12.",🔎
,,,algebraische Zaale,FALSE,Die razionale Zaale si also e Däilmängi vo de algebraische Zaale formula_9.,🔎
1167,Obrigkeit,Obrigkeit,Obrikeit,TRUE,"Johrhundert aa dr Iifluss vo dr Bürgerschaft eso stark gwachse, ass die adligi Obrikeit ihne s Rächt het müesse gee, Rööt z bilde, wo die öffentlige Gschäft glänggt hai.",🔎
,,,Obrikäite,FALSE,"Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si.",🔎
,,,Obrigkoida,FALSE,"S send en de Kepf no emmer dia alte Schdrukdura vo Obrigkoida  D Gegend, d Landschafd, isch au a Doil vom Lebensgfühl.",🔎
,,,Obrigkeid,TRUE,"Do isch oimol s Krischdadom mid de Deifl ond Hexa, ond drneba d Gridig an dr Obrigkeid mid em Lächerlemacha vo Aaordnonga.",🔎
,,,Obrigkäite,FALSE,"Bi de Häxeverfolgige in dr Früeje Nöizit, wo vor allem vo de wältlige Obrigkäite usgange si, het d Inkwisizioon e zwäitrangigi Rolle gspiilt.",🔎
,,,Autoritäte,FALSE,"Hüfig si s lokali Autoritäte gsi, wo se usglöst oder agfüehrt hai, und si si vom Zarismus duldet und aagschüert worde.",🔎
,,,Oobrikäit,TRUE,"Das isch mänggisch wie zum Bischbil z Baasel vo Volksmasse gmacht worde, mänggisch häi s aber au Reformatore oder die wältligi Oobrikäit veraalasst.",🔎
,,,Obrikäit,TRUE,"D Bewohner vo der Landschaft häi zwar gwüssi Rächt gha und häi hüfig Ämter in de Dörfer, wie das vom Undervogt, vo de Gschworene, vom Grichtsmaa, vom Bammert und anderi sälber chönne ernenne, aber d Liibäigeschaft und d Abgobe häi ene die stedtischi Obrikäit verhasst gmacht.",🔎
,,,Obrikeite,FALSE,"In ere gäldlose Wirtschaft wie si im Middelalter langi Ziit bestande het, isch son e diräkti Stüür dr einzig Wäg gsi, für zum die wenige Dienstleistige z finanziere, wo d Obrikeite dr Bevölkerig ge hai.",🔎
,,,Oobrigkäit,TRUE,Vo 1696 aa häi si alli 16 Joor vo dr Oobrigkäit e düüre Schutz- und Schirmbrief müesse chaufe.,🔎
,,,Obrigkäit,TRUE,"D Obrigkäit het allerdings dr Volksbildig immer misdraut, wil si Angst gha het, ass iir Machtmonopol chönnt in Froog gstellt würde, wenn d Lüt besser bildet weere.",🔎
1168,Pinot noir,Spätburgunder,Spotburgunder,TRUE,"150 ha diefgründigem Lessbode vu dr Lag ""Kapellenberg"" werre vu dr Munziger Winzer, wo zum gröste Deil im Winzerverei Munzige aghöre, zue iber 60 % Spotburgunder, 25 % Müller-Thurgau un 10 % Wisser Burgunder abaut.",🔎
,,,Rooti Soorte,FALSE,"Uf dr rund 40 ha Rääbe sin zue 20 % Ryysling, zue je 14 % Lemberger un Rooti Soorte, zue 9 % Trollinger un zue 43 % anderi Räbsoorte gsetzt.",🔎
1169,Orient,Oriänt,orientalische,FALSE,Im hellenistische Zytalter vermischt sich d Religion mit orientalische Elemente.,🔎
,,,Vordere Oriänt,FALSE,Vo 1925 bis 1927 isch er z Baris gsi und het langi Reise imVordere Oriänt gmacht.,🔎
,,,orient,FALSE,"Mit iire bäide Kuppelspitze, wo wie Gold schiine, setzt d Sünagooge en orientalische Akzänt und isch e markanti Erschiinig im Basler Stroossebild.",🔎
,,,orientalischi,FALSE,"Joorhundert us Stifdige entstande und isch hüte äini vo de grösste Bibliotheke z Italie und äini vo de wichdigste Sammlige für griechischi, latiinischi und orientalischi Handschrifte.",🔎
,,,Morgeland,FALSE,"Dr Lamech isch us em Stamm vom Adam sim Soon Kain gsi und het mit sinere grosse Familie i dr Zyt churz vor dr legendääre Süntfluet, das wär also am Afang vom dritte Joortuusig vor Chrischtus, irgendwo im Morgeland gläbt.",🔎
1170,Burg Bärenfels (Wehr),Burg Bärefels bi Wäär,Steinegg,FALSE,"Bevor di vorderöstrychischi Herrschaft agfange hät, isch Wäär de Schönauer gsi, wo näbe de Burge Steinegg und Werrach di beide Schlösser baut hän, wo im Momänt s Roothus dinne isch.",🔎
,,,Bäärefels,FALSE,In dr Nööchi vo iirer Burg Stäinegg bi Weer häi si um 1300 none Burg baut und dere Bäärefels gsäit.,🔎
1171,Walisische Sprache,Walisisch,walisische Sproch,FALSE,"De Nome schtammt us de walisische Sproch un beditet ibersetzt ""Mariekirch in ere Muldi vu wisse Hasle in de Nächi vun eme schnelle Wirbel un in d Gegend vun de Thysiliokirch, wu bi re rote Hehli lit"".",🔎
,,,Walisischi,TRUE,De Morgan het als Erschter d Bibel ins Walisischi ibersetzt.,🔎
,,,Kymrische,FALSE,uf de Insle isch de Vorläufer vom Kymrische (kymr.,🔎
,,,Walisich,TRUE,"De alt Name för d Erde het sich aber au i Ortsnäme erhalte und d Bretagne haisst uf Walisich ""Llydaw"".",🔎
,,,Walisische,FALSE,"Die Sprooche, wo mitem Kornische am nöggschte verwandt sin, sin s Bretonische, un s Walisische.",🔎
,,,Walisische Sproch,FALSE,"Cymdeithas yr Iaith Gymraeg, (""D Walisisch Sproch-Gsellschaft""), vilmol abgchirzt zue ""Cymdeithas"" oder ""Cymdeithas yr Iaith"" isch e Organisation z Wales, wu sich fir d Zuechumpft vu dr Walisische Sproch yysetzt.",🔎
,,,Waliisische,FALSE,"Im Waliisische degege setzt mer en zur Kännzeichnig vu'me-ne churze Vokal in Wörter, wu mer en ohni Gravis mit langem Vokal usspräche det (""mẁg"" „Dasse“ vs. ""mwg"" „Rauch“).",🔎
,,,walisisch,TRUE,"Dr Köönig Artus (walisisch Arthur []) isch e Saagegstalt, wo in vile literarische Wärk vom öiropäische Middelalter in alle mööglige Zämmehäng und Bedütige ufdaucht.",🔎
,,,kymr,FALSE,tigern; kymr.,🔎
1172,Binn,Bìì,Bi,TRUE,"Und 1909 und/oder 1910 hät er im Wallis Bi, Grängelsch und Reckige und drüberuse na es zwäits Maal s Pumatt bsuecht.",🔎
,,,Bì,TRUE,"Noochbergmaine vù Pomatt sin Baceno ùn Premia im Piemont, Gurin, Bedretto ùn Cevio im Tessin ùn Bì, Reckige-Glurige ùn Üerliche im Wallis.",🔎
1173,Herzogenbuchsee,Herzogebuchsi,Herzoogebuchsi,TRUE,und eso e diräkti Linie Olte–Soledurn–Biel duurezsetze statt dr Zwiiglinie Herzoogebuchsi–Soledurn.,🔎
,,,Herzogebuchsee,TRUE,In de Däg druf isch s denn bi Herzogebuchsee zu neue Zämmestöss cho.,🔎
,,,Herzogebuechsee,TRUE,"Nochbergmeinde si Etzike, Bolke u Drei Hööf im Kanton Soledurn u Herzogebuechsee, Bettehuse, Hermischwiu (bis Endi 2015), Niderönz u Seeberg im Kanton Bärn.",🔎
1174,Ditzingen,Ditzenge,Ditzinga,TRUE,1977 hot er z' Ditzinga an Ortsverband von der Jonge Onion grendet un hot do richtig a'gfanga mit der Boladig.,🔎
,,,Ditzenga,TRUE,Noh em gleicha Jôhr kriagt’r a Stell als Lehrer an dr Sondrschuel fir Lernbehinderte z Ditzenga.,🔎
1175,Erdoberfläche,d Ärdooberflechi,Erfoberflächi,TRUE,"Satellite in sällem Orbit sten relativ zue de Erfoberflächi still, was vor allem fer Fernsehsatellite vu Vordail isch.",🔎
,,,Oberflechi vo dr Ärde,FALSE,"Magma, wo eso an d Oberflechi vo dr Ärde chunnt, wird as Lava bezäichnet.",🔎
,,,Ärdeoberflechi,TRUE,"D Marchpünkt und d Linie vo de Marche uf der Ärdeoberflechi wärde so, wie si zwüsche de Psitzer vom Land abgmacht – ebe ""uusgmarchet"" – worde sind, vo de Vermässer gnau i der Landschaft feschtgmacht und uf Chaarte ytreit und hüüffig no in prezyse Urkunde beschribe.",🔎
,,,Ärdboden,FALSE,S Wasser rünnt wäge dr Schwäärchraft i die tüüfer glägene Stellen uf em Ärdboden abe.,🔎
,,,Ardoowerflächa,FALSE,"D’ Àtmosfäär vu dr Ard, àui Ardàtmosfäär gnännt (von un ), ìsch d’ gààsformiga Hìlla vu dr Ardoowerflächa.",🔎
,,,Ärdooberflechi,TRUE,"Dr Gipfel vom Chimborazo isch wil er nooch bim Ekwator isch, dr Punkt vo dr Ärdooberflechi, wo am witiste vom Middelpunkt vo dr Ärde äwäg isch.",🔎
,,,Ooberflechene vo dr Ärde,FALSE,"D Monsunwind und au dr Monsun as sonige wärde hauptsächlig dur d Wanderig vom Zenitstand vo dr Sunne zwüsche de Wändikräis, de underschiidlige Erwermigs- und Abchüeligsäigeschafte vo verschidnige Ooberflechene vo dr Ärde und dr Windablänkig wäge dr Coriolischraft verursacht.",🔎
,,,Ooberflechi vo dr Ärde,FALSE,Im Ganze si 71 Brozänt vo dr Ooberflechi vo dr Ärde vo Meer (de Ozean und deren iiri Nääbemeer) bedeckt.,🔎
,,,Ärde,FALSE,"Drgege wird d' Umdrehigszit vo dr Ärde in Bezug uf d' Fixschtärn (23 Schtunden, 56 Minute un 4 Sekunde) Schtärndag odr Siderische Dag gnennt.",🔎
,,,Ärdoberflechi,TRUE,"D Geografy (vo griech. γεωγραφία ""geografia"") oder Ärdkund isch d Wüsseschaft, wo sich mit de rümliche Struktur und de Entwicklig vo de Ärdoberflechi befasst, ihri physischi Bschaffeheit aluegt und d Wält au als Ruum und Ort vom menschliche Läbe und Handle beschrybt.",🔎
,,,Erdoberflächi,TRUE,"Rund 70 % vo de Erdoberflächi isch mit Wasser deckt, s meischte devo isch Salzwasser.",🔎
1176,Awaren,Aware,Awarische Khanat,FALSE,In siner Regierigszit häi d Franke vom Nordweste us und d Bulgare vom Südoste s Awarische Khanat zerstöört.,🔎
,,,awarisch,FALSE,Är het Chrischte us awarisch-slawischer Gfangeschaft freigchauft un het dr Monotheletismus verurdailt.,🔎
1177,Minne,Minne,höfischi Liebi,FALSE,Au si het wie de mänliche Troubadour über die höfischi Liebi gschribe.,🔎
,,,minne,FALSE,"Im Hoochmiddelalter si under de Aadlige d Riddertuugende ufchoo: ""staete"", ""minne"", ""hoher muet"", ""mâze"" und ""triuwe"" verbräitet zum Bischbil im middelhoochdütsche Minnesang, was mä as Bständigkäit (im Sinn vo Integritäät), Frauedienst oder Agape, häiteri Glassehäit/Enthusiasmus, Määssigung und ufrichdigi Dröiji cha übersetze.",🔎
1178,Bundesrat (Schweiz),Schwiizer Bundesrat,Bundesreet,FALSE,"Zerscht isch er Botschaftsattaché z Den Haag gsii, no Privatsekretär vu dr Bundesreet Willy Spühler un Pierre Graber.",🔎
,,,Bundesratswahl,FALSE,Bi de Bundesratswahl am 5.,🔎
,,,Bundesratsparteie,FALSE,Si isch eini va de Bundesratsparteie.,🔎
,,,Schwyzerisch Bundesroot,TRUE,Dr Schwyzerisch Bundesroot hezt si au fir dr Friidesnobelbryys voorgschlaa ghaa.,🔎
,,,Bundesroot,FALSE,Der Schwyzer Bundesroot het am 7.,🔎
,,,Bundesraat,FALSE,"E Bundesratspartei isch i de Schwiiz e Partei, won vo 1959 bis hüt im Raame vo de sogenannte Zauberformle im Bundesraat verträtte isch oder gsi isch.",🔎
,,,Bundesratswahle,FALSE,"Für d Bundesratswahle vo 1987 hät sich de Adolf Ogi parteiintern im Zentralvorschtand gege de Regierigsrat Peter Schmid, de Brüeder vom schpätere Bundesrat Samuel Schmid, duresetze chönne und isch vo dr Partei als Kandidat nominiert worde.",🔎
,,,Bundesröt,FALSE,Amig eine vo de Bundesröt schtaht em Departemänt vor.,🔎
,,,Bundesrööti,FALSE,Sy het au zweimol ihr Interässe am Bundesrööti z wärde bekannt gäh.,🔎
,,,Schwiizer Regierig,FALSE,"Wo aber Ändi 1859 klar worden isch, ass es vor em Bündnis e gheimi Absprooch gee het, wo gsait het, ass Piemont sini hochsavoyische Brovinze an Frankriich wurd abdräte, het d Schwiizer Regierig dodin e schwerwiegendi Neutralitetsverletzig und isch diplomatisch aktiv worde.",🔎
,,,bundesröötlige,FALSE,1975 hai d PTT-Bedriib mit em Projekt «mobils Delifonnetz für Fahrzüüg» (denn: Natel = «Nationals AutTELefonnetz») understützt vom ene bundesröötlige Konjunktur-Förderprogramm.,🔎
,,,Budesrõt,FALSE,"Wo s denn abber spruchryyf worrè isch, hèt sich dè Budesrõt im Johr 2016 abber für anderi Vorschlääg entschiddè un d Gotthard-Bärgschtrèggi bis uff witteres zrugg gschtellt.",🔎
,,,Schwizerischè Bundesrõt,TRUE,1876 isch er vum Schwizerischè Bundesrõt in è Expertèkommission für d Brüèfig vo dè Blään un Zyl vo dè Gotthardbahngsellschaft berufè worrè.,🔎
,,,Schwyzer Bùndesroot,TRUE,Im Joor 1989 isch d Konzession vùm alte Wasserchraftwerch vùm Schwyzer Bùndesroot ùn em Regierigspräsidium Frybùrg um 80 Joor verlängret worde.,🔎
,,,Bundesrootswaal,FALSE,"Bi dr Bundesrootswaal brucht mä e Verfaare, wo liicht abgänderet isch: In de erste zwäi Waalgäng isch d Waal frei, jeede Schwiizer, wo s passive Waalrächt het, cha gweelt wärde.",🔎
,,,Schwyzer Bundesrot,TRUE,Vo 2010 bis 2018 isch er im Schwyzer Bundesrot gsii.,🔎
,,,Bundesrät,FALSE,"Erscht nach lange politische Kämpf und us Angscht vor de Lingge, händ di Freisinnige, won vorane ali sibe Bundesrät gschtellt gha händ, de CVP wenigschtens ein Sitz zughebet.",🔎
,,,Bundesrot,FALSE,1891 het d Bundesversammlig dr Luzärner Joseph Zemp as erste Katholik und Verdräter vom gmässigte Flügel vo der katholisch-konservative Bewegig in Bundesrot gwehlt.,🔎
,,,Departemänt,FALSE,S Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartemänt (EJPD) isch eis vo de sibe Departemänt vo dr Schwiizerische Landesregierig.,🔎
,,,Bundesratspartei,FALSE,"Di evangelische Parteie EVP (Mitti) u EDU (wyt rächts) sy im reformiert prägte Bärn hert starch, umgchehrt isch di (aus katholischi empfundeni) Bundesratspartei CVP im Kanton Bärn e Chlypartei.",🔎
,,,Bundesret,FALSE,Dr Victor Ruffy isch us ere Bolitikerfamilie gstammt: sy glychnamige Urgroßvater Victor Ruffy un sy Großvater Eugène Ruffy sin bedi Bundesret gsii.,🔎
,,,Bundesrööt,FALSE,"Wils nöd guet gaat, das bimene Staatspsuech oder emene Empfang amigs ali sibe Bundesrööt vo de Schwiz dastönd, isch eine vonene amigs für es Jaar Bundespresidänt.",🔎
,,,Bundesrõt,FALSE,Juli isch s Konzessionsgsuèch bim Bundesrõt ygreicht worrè.,🔎
,,,Bondesroot,FALSE,"Im Joor 2019 het Jessica Jurassica im Äägeverlaag de Chorzromaan ""Die verbotenste Frucht im Bundeshaus"" useggee, en «erotischi Fan-Fiction» mit em Protagonischt Alain Berset, wo en Aschpilig uf de gliichnamig Bondesroot Alain Berset ischt.",🔎
,,,Bundesräät,FALSE,Under em Name Zauberformle häd vo 1959 bis 2003 i de Schwiiz es ungschribnigs Gsetz gulte für d Waal vo Bundesräät.,🔎
,,,Bundesrööät,FALSE,Di SP het 2 Bundesrööät: Ständeroot.,🔎
,,,Bundesexekutive,FALSE,"Bärn wird dr Sitz vo dr Bundesexekutive and -legislative, wo us em Nationalrot und em Ständerot bestoht.",🔎
,,,Schwiizerische Bundesrat,TRUE,Die Tabelle lischtet alli Mitglieder vom Schwiizerische Bundesrat sit 1848 auf.,🔎
,,,Bundesrots-Mitglid,FALSE,Septämber 2010 in dr Ersatzwahl vum Hans-Rudolf Merz näbe dr Simonetta Sommaruga zum neje Bundesrots-Mitglid gwehlt wore.,🔎
,,,Bundesrötin,FALSE,Juni 2006 het se die Vereinigti Bundesversammlig mit 133 Schtimme zur Bundesrötin gwählt.,🔎
,,,Bundäsrat,FALSE,Vo 2003 bis 2007 hett er sini Partei als Bundäsrat verträtte.,🔎
1179,Wladimir Wladimirowitsch Putin,Wladimir Wladimirowitsch Putin,Vladimir Putin,FALSE,"Meh Staate hei zwar diktatorische Iischlag, füehre aber no Wahle düüre, au wenn si deils manipuliert si, und si hei deils nur no iigschränkti Grundrächt für d Bevölkerig (das isch denn e «Glänkti Demokratie»), das gilt zum Bischpiil für Russland unter em Vladimir Putin, d Türkei unter em Recep Tayyip Erdogan, der islamisch Iran und au Venezuela.",🔎
,,,Wladimir Putin,FALSE,Dää Nidergang het ufghert mit dr nodnonige Verrbesserig vu dr wirtschaftligen un soziale Lag vum Land noch em Amtsaadritt vum Wladimir Putin.,🔎
,,,Putin,FALSE,Sit em Uffdräte vo Russland as imperialistischi Macht under em Putin und em Aagriff uff d Ukraine spilt d NATO wider e wichtigi Rolle i dr Verdäidiung vom demokratische Europa.,🔎
1180,Le Faouët (Morbihan),Le Faouët (Morbihan),Le Faouët,TRUE,"Nochbergmaine sin Gourin, Le Saint im Nordoschte, Le Faouët im Oschte, Roudouallec im Nordweschte, Scaër im Weschte, Saint-Thurien im Side, Querrien un Lanvénégen im Sidoschte.",🔎
,,,Faouët,FALSE,"Nochbergmaine sin Faouët, Guiscriff, Meslan un Querrien.",🔎
1181,Biozentrum der Universität Basel,S Biozentrum vo dr Uniwersidäät Baasel,Biozäntrum,FALSE,Si lehrt un forscht as Brofässeri am Biozäntrum vu dr Uniwersitet Basel un am Friedrich Miescher Inschtitut z Basel.,🔎
,,,Biozentrum vo dr Universidäät Basel,TRUE,Vo 1982 bis 1986 het er an dr ETH Züri studiert und vo 1986 bis 1990 am Biozentrum vo dr Universidäät Basel e Dissertazioon in Biochemii gschriibe.,🔎
,,,Biozentrum vo dr Uniwersidäät Basel,TRUE,"Uf em Gländ baut mä e nöis Biozentrum vo dr Uniwersidäät Basel, wo noch em Blaan 2017 söll eröffnet wärde.",🔎
,,,Biozentrum vo dr Universitet Basel,TRUE,"1971 isch s Biozentrum vo dr Universitet Basel, wo wältwiit bekannt isch, drzue cho.",🔎
,,,Biozäntrum vo dr Uniwersidäät Baasel,TRUE,Sit 1971 het dr Werner Arber as Ordinarius für Molekulaari Mikrobiologii am Biozäntrum vo dr Uniwersidäät Baasel gleert und gforscht.,🔎
1182,Raumplanung,Ruumplanig,Ruumblaanig,TRUE,"D Birsstadt isch e informelle Zämmeschluss vo Gmäinde im undere Baaselbiet, wo gmäinschaftlig Ruumblaanig wäi betriibe.",🔎
,,,Ruumplanigsrächt,FALSE,"Au suscht hät si vil Reforme uufglöiset und duregfüert, öppen im Vertraagsrächt, im Ruumplanigsrächt und bi de Abgasnorme.",🔎
,,,Ruumplaanig,TRUE,S Ziil vu dr TEB isch e Verbesserig vu dr gränzyberschrittende Zämmearbet un d Koordination in dr Ruumplaanig.,🔎
1183,Bünz,Bönz,Bünztal,FALSE,"D Bahnlinie füehrt vo Dietike im Limmattal dor d Gmeinde Ruedistette-Fredlisbärg, Berike, Wide und Zufike über de Mutschälle is Rüsstal nach Brämgarte und vo det is Bünztal uf Wohle.",🔎
,,,Bönzdal,FALSE,Dene ländlige Gegende im Rüüss- und Bönzdal sait mä im Volksmund ufgrund vo der mehrheitlig katholische Bevölkerig au dr „schwarz Ärdteil“.,🔎
,,,Bünzdaal,FALSE,"D Gmeind lyt im Bünzdaal, nur zwei Kilometer vo dr Stadt Länzbrg wägg.",🔎
,,,Bönztaal,FALSE,S Doorf Muri liid am oberen Änd fom Bönztaal.,🔎
,,,Bünztaal,FALSE,S Dorf lyt im Bünztaal.,🔎
1184,Samstag,Samschdig,Samstig,TRUE,"Noch de neue und hüt übliche Wohrnemig vo de Wuche häts zwai Täg (Mäntig und Zystig) vor em Mittwuch, aber vier Täg nochher (Dunschdig, Frytig, Samstig und Sunntig) und drum ischer hüt nume no vo de Schuelwuche d Mitti.",🔎
,,,Sàmschtig,TRUE,"Zwìscha 1995 un 2008 hàt àm Sàmschtig z Mittàg d Simone Morgenthaler mìttem Koch Hübert Maetz a Sandung uf Elsassisch ìwer s Kocha gmàcht : ""Sür un Siess"".",🔎
1185,Funkenfeuer,Funkefüür,Fasnetsfüèr,TRUE,"Als Bsunderheit wörrèd am Aaltè Fasnet-Sunntig zwei ""Fasnetsfüèr"" aagfacht, (im Hinter- un Vorderdorf).",🔎
,,,Funka,FALSE,"Wem ma ins Oberschwäbische, ins Allgai oder in d Richtung Vorarlberg gôht, denn wird am Funkasonndig dr Funka abbrennt, in dr Regl en 5 - 10 m hoha Holzhaufa, der auf em Spitz mit ra Hex zur Wintrvrbrennung krönet isch.",🔎
,,,Funkafüür,TRUE,"S git verschiidini anderi Brich, wu aü am Sunntig no Fasnet stattfinde, so s Funkafüür am Funkesunntig.",🔎
1186,Immaterialität,Immaterialität,nit-Materiells,FALSE,"Bezoge uf die kognitive Fähigkäite vom Mensch, wo in dr Umgangssprooch as „gäistig“ bezäichnet wärde, meint dr „Gäist“ – als öppis nit-Materiells – s Woornee und Leere, s Erinnere und Vorstelle, s Fantasiere und überhaupt alli Forme vom Dänke wie s Überlege, Uslääse, Entschäide, Absicht und Blaane, s Verfolge vo Strategie, s Vorussääge, s Iischetze, s Gwichtgee, Bewärte, Kontrolliere, Beobachte und Überwache, d Wachsamkäit und Achtsamkäit, wo drfür nöötig si, und d Konzentrazioon uf alle Stuefe bis zu hüpnotische und sustige tranceartige Zueständ uf dr äinte Site und Zueständ vom Überwachsii und höggste Gäistesgegewärtigkäit uf dr andere.",🔎
,,,nit-materielli,FALSE,"S nit-materielle Kulturerb – uf Änglisch seit men em ""intangible cultural heritage"" – meint jedi Art vo Sachen i der Kultur, wo tradizionell, also über d Gänerazioone übere bi de Lüüt vorchöme und wo men als nit-materielli Objäkt im Gägesatz zu de Hüüser und andere feschten Yrichtigen und de bewegliche Gägestand und Gräät nit chan alänge.",🔎
,,,immateriells,FALSE,"Drüber uuse git s religiösi und filosofischi Konzept, wo „Seele“ in ene sich uf en immateriells Brinzip bezieht, wo as Drääger vom Lääbe vom ene Indiwiduum und sinere Identidäät ufgfasst wird, wo sich im Lauf vo dr Zit nit anderet.",🔎
1187,FDP.Die Liberalen,FDP.Di Liberale,Freisinnig-Demokratischi Partei,FALSE,Us dene si denn 1894 die Freisinnig-Demokratischi Partei und 1913 die Liberali Partei vo dr Schwiz entstande.,🔎
,,,Freisinnige Bartei,FALSE,Bolitisch het si dr Rübel in dr Freisinnige Bartei engaschiert.,🔎
,,,Freisinnig-demokratischi Partei,FALSE,"Numen e baar Johr druf hai sich au die konservative und liberal-demokratische Bewegige uf nationaler Ebeni zu Parteie zsämmegschlosse: 1894 si die Freisinnig-demokratischi Partei (FdP) und die Konservativ-Katholischi Partei (KK), die hütig Christlichdemokratischi Volkspartei (CVP), gründet worde.",🔎
,,,Freisinige Partei,FALSE,"1940 hät de Vetsch d Läitig vo de komunaale Weermanen-Uusglychskasse und vom Razionierigsbüro übernaa (underzwüsche hät de Zwäit Wältchrieg gwüetet), und im Meerz 1942 isch er zum Gmäindsbresidänt gwëëlt woorde – uf Voorschlaag vo de Freisinige Partei.",🔎
,,,freisinnige,FALSE,"Bis 1971 hei i der Schdadt Bärn under anderem folgendi Motione, Poschdulat und Interpellationen e Reform im Sinn vomene ""demokratischere Gsamtschuelwäse"" verlangt: zwöi Poschdulat ""Schrade"" vo der sozialdemokratische Bärner Schdadtratsfraktion (1969); es Poschdulat ""Christen"" vo freisinnige, de evangelische und dr Bürgerpartei (1969); e ""Motion Theiler"" vom LdU.",🔎
,,,freisinnigi,FALSE,"Wärend s am Aafang (ab 1848) nume freisinnigi Bundesräät gee häd, sind 1891 de erschti und 1919 de zweiti Konservativi, 1929 der erscht BGB und 1943 de erschti Linggi gwält worde.",🔎
,,,Freisinige,FALSE,"Er isch für di Freisinige Mitgliid vom Zuger Groosse Gmäindraat gsy, und er isch au im Zuger Kantonsschuelraat gsässe.",🔎
,,,PLR / FDP,FALSE,"Dr Gmaindsbresidänti isch d Isabelle Weber, PLR / FDP (Stand 2017).",🔎
,,,FDP.Diä Liberalä,TRUE,"Diä birgerlicheä Parteyä Schweyzerischi Voukspartey (SVP) mit 17 Sitz, Christlichdemokratischi Volkspartey (CVP) mit 17 Sitz und FDP.Diä Liberalä mit 15 Sitz hend d Mehrheit.",🔎
,,,Liberale,FALSE,"Bis zum Sonderbundschrieg hai die Liberale gegen Katholisch-Konservativi kämpft und «Altliberali», Ahänger vo der repräsentative Demokratii mit Zensuswahlrecht, gege «Demokrate», won e diräkteri Demokratii mit allgemeinem, gliichem Wahlrächt befürwortet hai.",🔎
,,,Freisinnig,FALSE,Vo 1874 bis 1881 isch är für die Freisinnig Partei Kantonsroot gsi.,🔎
,,,FDP.Die Liberale,FALSE,"Sit ass d LPS und d FDP uf dr Bundeseebeni 2009 fusioniert häi, isch si Mitgliid vo dr Bardei «FDP.Die Liberale».",🔎
,,,freisinnige Partei,FALSE,Er hät e politischi Bilderbuechkarriere gmacht: 1834 isch er mit erscht 29 Jahr als Vertreter vo dr freisinnige Partei is Parlament vom Kanton Züri gwählt worde.,🔎
,,,Freisinnig-Demokratische Bartei,FALSE,Dr Kurt Müller isch Mitgliid vu dr Freisinnig-Demokratische Bartei (FDP) wore.,🔎
,,,Freisinnig-Demokratischi Bartei,FALSE,"D Aarbetnäämerverbänd, die Sozialdemokratischi Bartei (SP) und die Freisinnig-Demokratischi Bartei (FDP) häi 1942 in däm Sinn en Iniziative lansiert.",🔎
,,,Freisinnig-Demokratischi Bardei,FALSE,"1894 isch die Freisinnig-Demokratischi Bardei (FDP) gründet worde, wo 2009 mit dr Liberale Bardei vo dr Schwiz (LPS), wo hauptsächlig in dr Westschwiz verankeret gsi isch, zur Partei „FDP.Die Liberalen“ fusioniert.",🔎
,,,Freisinnig-Demokratische Bardei,FALSE,"Dr Calini isch Mitgliid vo dr Freisinnig-Demokratische Bardei gsi und isch 1920–1923, 1929–1935 und 1938–1941 im Baasler Groosse Root gsässe.",🔎
,,,liberale,FALSE,Nach 1831 het de Kanton Aargou zu de liberale Ständ vo dr Schwiiz ghört; vili demokratischi Flüchtling us Dütschland händ doo Ufnaam gfunde.,🔎
,,,Freisinig-demokraatisch Partei,FALSE,Für di Freisinig-demokraatisch Partei hät er zwölf Jaar im Groosse Gmäindraat politisiert.,🔎
,,,Freisinnige,FALSE,"I de meischte Kantön sind die i de Freisinnige uufgange; i de reformierte Kantön vo dr französischschprachige Schwiiz (Genf, Waadt und Neueburg) und i Basel-Schtadt sind si eigeschtändig blibe.",🔎
,,,Freisinnig-Demokratisch Bartei vu dr Schwyz,FALSE,Si het vu 2003 bis 2004 as erschti Frau d Freisinnig-Demokratisch Bartei vu dr Schwyz (FDP) bresidiert.,🔎
,,,PLR,FALSE,"Dr letscht Burgermaischter (Sindaco) vu Claro isch dr Roberto Keller, PLR gsi.",🔎
,,,Freisinnigi,FALSE,"Won im 1848i noch em Sonderbundschrieg d Schwiiz gründet worden isch, häts Freisinnigi, Demokrate und Konservativi gee.",🔎
1188,Göschenen,Geschenä,Geschänä,TRUE,Mäi 1955 z Geschänä) isch es Zuger Bhöördemitgliid und en Namekundler.,🔎
,,,Ggeschenu,TRUE,"D Nachbergmeinde si Ängelbärg im Kanton Obwaude, Wasse u Ggeschenu im Kanton Uri, Obergoms im Kanton Wallis u Gööttanne u Innertchiuche im Kanton Bärn gsi.",🔎
,,,Göschene,TRUE,"Jahrhundert isch dr Gotthardpass wägem Bou vor Tüfelsbrügg bi Göschene zum ene Wääg usbout worde, wo men als Handelsrute het chönne bruuche; das het nen als politische Faktor inträssant gmacht.",🔎
,,,Göschènè,TRUE,"Dè 15'003 Meter lange Ysèbaadunnel bschtòt us ènèrè einzelnè, doppelgleisig uusbautè Dunnelröörè zwǜschè dè Ortschaftè Göschènè im Kanton Uri un Airolo im Kanton Tessin.",🔎
1189,Buch SH,Buech SH,Buäch,TRUE,"D' Gmeind grenzt im Norde a de Gottmadinger Ortsteil Randegg, im Oschte ad' Schwiizer Gmeinde Buäch und Ramse im Kanton Schaffhuuse, im Süede ad' Schtadt Diessehofe im Kanton Thurgau und im Weste a Dörflinge im Kanton Schaffhuuse.",🔎
,,,Buèch,TRUE,"Urschprünglich hèt zum sognanntè ""Obbèrè Kantonsdeil"" nur s Dörfli Buèch als Vogtei zum Stadtschtaat Schaffuusè ghört.",🔎
1190,Romanshorn,Romishòrn,Romishorn,TRUE,Aarbe litt a de Iisebaanlinie Chrüüzlinge – Romishorn – Rooschach.,🔎
,,,Romishoorn,TRUE,"Gleichzeitig het en InterCity, wo aufer Strecki Romishoorn–Genf underwägs isch gsi, mit rund 70 km/h de Bahnhof durchquert und es isch zure Kollision cho.",🔎
,,,Romeshorn,TRUE,"D Munizipalgmeind Egnach lit am Ufer vom Bodesee, zwüsched Arbe und Romeshorn.",🔎
1191,Keilschrift,Keilschrift,Käilschrift,TRUE,Joorhundert v. d. Z. Si gältet as äins vo de wichdigste und bekanntiste literarische Wärk us em antike Mesopotamie und isch e bedütendi Kwelle vo überliiferete Rächtsornige in Käilschrift.,🔎
,,,Kailschrifttext,FALSE,Di ältiste sprochliche Zügnis vom Altindische findet sich i Kailschrifttext ausem nöche Orient im Zämehang mit de Mitanni.,🔎
,,,Kailschrift,TRUE,Gschribe wore isch s Hethitische i de Kailschrift.,🔎
,,,Käilschrifte,FALSE,"Die Alti Gschicht im witiste Sinn foot mit de früeste (schriftlige) Zügniss vo dr Alte Wält in dr historische Zit aa, also mit de Käilschrifte vo de Sumerer, de egüptische Hierogliife und dr kretische Linear A (öbbe 1900–1450 vor dr Zitwändi), wo d Sprooch von ere bishär umbekannt isch.",🔎
,,,Keilschrifte,FALSE,"E Determinativ isch i antike Schrifte, wie i de Keilschrifte oder Hieroglypheschrifte, e Zaiche, wo vor e Wort gsetzt werd, um azgee um was es sich handlet.",🔎
1192,Konzil,Konziil,Sinod,FALSE,"Uf Dränge vu dr Aahänger vum Bonifatius het dr Chaiser e Sinod yygruefe, wu aber zue kaire Ainigung vu dr Bischef gfiert het.",🔎
,,,Synod,FALSE,No syrewahl zum Papscht un dr Amtsibernahm het er anne 649 105 Bischef vu dr Weschtchilche in ere Synod im Lateran versammlet.,🔎
,,,Konziilia,FALSE,"Numma-n-a pààr Litt hann daa Tìtel bikumma: sallamols —un bis hìtt ìn da Oschtkìrcha— sìnn sa schpontààn bezaichnet worra, àwwer àui dur ainiga Konziilia.",🔎
,,,Synode,FALSE,In syre Amtszyt het s e Synode in dr Basilika Santa Maria Maggiore anne 465 gee.,🔎
,,,synodale,FALSE,"Im Sälbschtbewusstsyy, ass er d ""Sorg fir alli Chilche"" iberdrait kriegt het, het er as Erschte päpschtligi Dekret zue Liturgy un Disziplin uusegee, wun er im Rang vu synodale Bschliss gsääne het.",🔎
,,,Konziila,FALSE,Üsserdam hann zwìscha 625 un 1584 ìm Arzbìschtumm Reims 18 Konziila schtàttgfunda.,🔎
1193,Eidgenössisches Schwing- und Älplerfest,Eidgnössischs Schwing- und Älplerfäscht,Eidgenössische Schwing- u Älplerfäscht,TRUE,S Hornusse isch näbed Schwinge ou e Bestandteil vom Eidgenössische Schwing- u Älplerfäscht.,🔎
,,,Schwingerkönig,FALSE,Bisher het er 44 Kranzfäscht gwunne und isch im 2001 Schwingerkönig gsi.,🔎
,,,Eidgenössische Schwing- und Älplerfäscht,TRUE,I den erschte zäh Jahr hend d Jodler uf eidgenössischer Äbeni nume a de Eidgenössische Schwing- und Älplerfäscht gsunge.,🔎
,,,Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht,TRUE,Bim Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht im 2010 isch er Schwingerkönig worde.,🔎
,,,Eidgnössischi Schwinger- und Älplerfäscht,TRUE,"In der Johr 1998, 2004 und 2007 het er s Eidgnössischi Schwinger- und Älplerfäscht gwunne.",🔎
,,,Schwing- und Älplerfäscht,FALSE,"De Eidgnössisch Schwingerverband organisiirt all drü Johr es grosses Schwing- und Älplerfäscht, s ""Aidgenössische"".",🔎
,,,VI. Eidgnössischs Schwing- und Älplerfäscht,FALSE," ane 1905 duregfüert worde. Me hät’s denn au als ""VI. Eidgnössischs Schwing- und Älplerfäscht"" bezeichnet. Im 20. Joorhundert isch das Fäscht u",🔎
,,,Aidgnessische Schwing- un Älplerfescht,TRUE,Bim Aidgnessische Schwing- un Älplerfescht anne 2013 z Burdlef isch er mit acht Siig us acht Gäng Schwingerchenig wore.,🔎
,,,Eidgnössische,FALSE,Jede Schwinger absolviirt bi eme Schwingfäscht 6 Gäng (bi eme Eidgnössische sogar 8).,🔎
1194,Zisterzienser,Zisterzienser,Zischterziänserchlooster,FALSE,Wettige-Mehrerau isch es Zischterziänserchlooster bi Bregänz im Vorarlbärg.,🔎
,,,Zischderzienser,TRUE,Zwischa 1188 ond 1227 hôt dr Zischderzienser-Orda z Bebahausa a Kloschder-Ôlag mit ra Basilika als Middlpunkt baut.,🔎
,,,Zischterzianser,TRUE,Joohrhundert hann sìe d’ Zischterzianser bnutzt.,🔎
,,,Zischterzienserabtei,FALSE,S Chloschter Maulbronn isch en ehmoligi Zischterzienserabtei in dr Ortsmitti vu Maulbronn.,🔎
,,,Drabbiste,FALSE,"""Ordo Cisterciensis"", (abkürzt ""OCist"", früener ""SOCist""), em monastische Orde in dr röömisch-katholische Chille, au dr ""Zisterzienserorde vo dr strängere Observanz,"" d Drabbiste (abkürzt: OCSO, früener OCR) und die männlige und wiiblige Laiegmäinschafte vo de Zisterzienseroblate, wo äim vo de erwäänte Orde understellt si, und d Kongregazioone vo de Bernhardinerinne.",🔎
,,,Zischterzienser,FALSE,S Chloschter Wettige isch es ehemaligs Zischterzienser-Chloschter i de Gmeind Wettige im Schwiizer Kanton Aargau.,🔎
,,,Zischterziänserabtei,FALSE,"S Chloschter Dännebach isch e ehmoligi Zischterziänserabtei (circa 1158–1806), wu bi Freiamt un Ämmedinge z Bade-Wirttebärg glägen isch.",🔎
,,,Zischterzienserchloschter,FALSE,D Chloschterchile Wettige isch s Chilegebäud vom ehemolige Zischterzienserchloschter Wettige im Kanton Aargau.,🔎
,,,Zischterzienserne,FALSE,S Chloschter Wonnedal isch e Konwänt vu Zischterzienserne bi Känzinge im nerdlige Brysgau gsii.,🔎
,,,Zisterziänserchlooschter,FALSE,"Im Joor 1194 hei dr Lütolf und dr Werner vo Langeschtei im Roottaau es Zisterziänserchlooschter gründet; ufemene Stück Land, wo hüt zu Langete ghört.",🔎
,,,Zisterziensermönch,FALSE,Johrhundert durch Zisterziensermönch üs m Burgund kumme.,🔎
,,,Zischterziänser,TRUE,"Im Gefolg vo de zweite, no radikalere Reformbewegig vo Zischterziänser im 12.",🔎
,,,Zischterzienserinne,FALSE,S Chloschter Gnadethal isch es ehemaligs Zischterzienserinnechloschter i de Nöchi vo Niderwil im Kanton Aargau.,🔎
1195,Bad Säckingen,Bad Säckinge,Säckinge,FALSE,"Jahrhundert frykauft händ, hät Glaris zum gröschtä Teil zum Chloschter Säckinge kört.",🔎
,,,Säckinger,FALSE,"Johrhundert verwändet, zùm erschte Mool findet mer en 1864 bim Säckinger Dichter ùn Musiker Joseph Viktor Scheffel.",🔎
,,,Säckchinge,FALSE,"Vom Badische Bahnhof z Basel us füehrt au no d Hochrhiibahn über Badisch-Rhiifälde, Säckchinge uf Singe entlang em Hochrhii.",🔎
,,,Säckingen am Hochrhy,FALSE,Säckingen am Hochrhy und Schuttere i de Ortenau sind die früehschte Chloschtergründige gsi.,🔎
,,,Bad Seckinge,TRUE,"S Dorf liit am Ufer vom Rhii, schreg gegenüber vo dr dütsche Stadt Bad Seckinge.",🔎
,,,Säckige,FALSE,E Bahnaaschluss uf Wiil un Säckige het Löörech denn im Johr 1890 griegt.,🔎
,,,Seckige,FALSE,D Buure hai z Waldshuet und z Seckige dr Handel behinderet und Laufeburg s Drinkwasser abgrabt.,🔎
,,,Bad Säckige,TRUE,Wäär hät im Weste e Verbindig zu Schopfe (Eichener Höhi) und im Süde eini zu Bad Säckige.,🔎
,,,Säckingen,FALSE,"Z Säckingen isch im Schloss Schönau s ""Hochrhymuseum"" ygrichtet.",🔎
,,,Säckenga,FALSE,"Dui Opr schbiilt en de badische Städt Heidelberg ond Säckenga, s Vorschbiil en de ledschde Jôhr vom 30-jähriga Kriag ond d Uffziig 1 bis 3 en de Jôhr dornôch.",🔎
,,,Säckingè,FALSE,"Höcheri Schuèlè stönn under anderem i de Chraisschtadt Waldshuèt-Düèngè, Säckingè un z Singè zur Vofüègig.",🔎
,,,Sekige,FALSE,Si si was gisch was hesch über Rünebrg nach Aarau und übere uf Sekige gflüchtet und am rächte Ryufer no nach Basel zrugg.,🔎
,,,Seckinge,FALSE,Mai 1379 dr Zoll z Frick em Frauestift vom häilige Fridolin z Seckinge gschänkt und het en vo dr Fürstäbtissin as Erblääche zruggüberchoo für zwäi Pfund Waggs jedes Joor.,🔎
1196,Erzbistum Straßburg,Erzbistum Stroossburg,Stroßburi,FALSE," Fir dr Raymond Matzen vu Stroßburi isch dr Rhiin e Glammere, wu d Alemanne zämmehebt.",🔎
,,,Firschtbischtum Stroßburi,FALSE,"Är stammt us em Johr 1722 un markiert d Gränze zwische dr Markgrofschaft Bade, em Herzogtum Wirttebärg un em Firschtbischtum Stroßburi.",🔎
,,,Bischef vu Stroßbeg,FALSE,Johrhundert isch d Burg im Bsitz vu dr Bischef vu Stroßbeg gsi.,🔎
,,,Erzbistum Strossburg,TRUE,"Alli Diözesene i de Schwiz, s Erzbistum Vaduz und s Erzbistum Strossburg sind sogenannti exempti oder immediati Diözesene.",🔎
,,,Bistum Strassburg,FALSE,"Uf de Burg Urgiz sind scho im 1277 d Herre vo Urgiz gnennt, wo Däischbere und Asp vom Bistum Strassburg übercho hei.",🔎
,,,Stroossburger,FALSE,"Wil mä z Basel sich mit sonige komplizierte Bauarbeite nid uskennt het, het mä Wasserpumpe us Nürmbärg brocht und dr Stroossburger Meister für Wasserbaute, dr Hans Fuchs, mit dr Arbet beufdrait.",🔎
,,,Bischtum Stroßburi,FALSE,"Dr Ort het iwer 1000 Johr lang, bis zue dr Säkularisation 1803, zum Bischtum Stroßburi ghert.",🔎
,,,Stroossburg,FALSE,"D alemannisch Wikipedia isch zyderhäär e Projäkt fir ali Inträssierte rùnd ùm dr Boodesee, i der Düütschschwiiz und em Rhy no bis i d Gägend vo Stroossburg.",🔎
,,,Erzbischtum Stroßburi,TRUE,zum Hochstift Stroßburi (em hitige Erzbischtum Stroßburi) ghert.,🔎
,,,Stroßbeg,FALSE,"Dr Binger, wu vu Stroßbeg gsi isch, het d Gränze vu dr franzesische Elfebeikischte uusghandlet mit dr eschtlig dervu glägene britische Kolonii Goldkischte un em uuabhängige Liberia im Weschte, derzue ne „Schutzverdrag“ mit em Ryych vu Kong.",🔎
,,,Schtroossburjer Arzbischoof,FALSE,"Schuu-n-àm Andsjoohr 2023 ìsch bekànnt worra, àss dr Delannoy vìlliicht dr näija Schtroossburjer Arzbischoof wurd waara.",🔎
,,,Arzbischoof vu Schtroossburi,TRUE,Zitter 2024 ìsch’r Arzbischoof vu Schtroossburi.,🔎
,,,Bischof von Strassburg,FALSE,"In ere Urkund taucht si s erschti Mol im Johr 1277 uf, wo d Herre vo Uriols gnennt werde, wo d Burg vom Bischof von Strassburg als Lehe hei übercho.",🔎
,,,Bischof vu Stroßburi,FALSE,Är het vier Chrieg gfiert gege d Stadt Stroßburi un dr Bischof vu Stroßburi.,🔎
,,,Bischtum Stroßburg,FALSE,"Vu 1316 bis 1803 het s Dorf Bischtum Stroßburg ghert, 1803 isch s zum Kurfirschtedum Bade kumme.",🔎
,,,Bìschtumm Schtroossburi,FALSE,Àuigscht 1932 z’ Làndser àls Priaschter fìrs Bìschtumm Schtroossburi gwäijt worra.,🔎
,,,Bischtum Stroßbeg,FALSE,Speter isch d Burg in dr Bsitz vum Bischtum Stroßbeg chuu.,🔎
,,,Erzstift Stroßburi,TRUE,"Johrhundert Erzstift Stroßburi ghert, zue dr Herrschaft Owerkirich.",🔎
1197,Römische Provinz,Römischi Prowinze,römischi Brovinz,FALSE,"Iiri Häimet Isaurie isch e Gebirgsland, wo zwüschen em antike Kilikie und Lykaonie lit und e römischi Brovinz, ""Isauria"".",🔎
,,,römische Brovinz,FALSE,"Südgriecheland isch schliesslig 27 v. d. Z. zur römische Brovinz ""Achaea"" worde.",🔎
,,,Browinze,FALSE,"Anderi si wääsentlig vorsichtiger und stelle zwar die verschidnige Kriseszmptom bsunders für d Joor um 260 nit in Froog, gseen aber die Zit eender as e Dransformazionsfaase vo dr antike Wält zur Spootantike aane, wo s au vilversprächendi Aasätz zur Bewältigung vo dr „Krise“ gee häig; usserdäm häige meereri Browinze vom Imperium in dere Zit sogar e regelrächti Blüete erläbt.",🔎
,,,römische Provinz,FALSE,"Raetia (im Dütscha: ""Rätien"", alemannisch: ""Räzie"") isch a römische Provinz gsi, zwüschat am ""Lacus Raetiae Brigantinus"" (da Bodasee) und ""Aenus"" (da Inn), und isch sitm 4.",🔎
,,,Browinz,FALSE,Macedonia (latiinisch) isch e Browinz vom Römische Riich gsi.,🔎
,,,röömischi Provinz,FALSE,S alte Königrych Noricum öschtlich vo Räzie isch under em Prokonsul Publius Silius Nerva e röömischi Provinz woorde.,🔎
,,,röömische Provinze,TRUE,"Si schaffet mit im wüsseschaftliche Byroot vom Historische Lexikon vo der Schwiiz, wo si fürs au sälber es paar Artikel zu Theeme vo der antiken Epoche gschribe het, öppe zu de röömische Provinze, wo für die alti Gschicht vo dr Schwiiz wichtig gsi sind.",🔎
,,,röömischi Browinz,FALSE,Die röömischi Browinz Syria isch im Joor 63 v. d. Z. vom Fäldher Gnaeus Pompeius Magnus iigrichdet worde und isch bis zur Erooberig dur d Araber in de 630er Joor Däil vom Röömische Riich bzw.,🔎
,,,römische Browinze,TRUE,"Gege s Ändi vo sinere Herrschaft het er über e Gebiet regiert, wo öbbe de römische Browinze Asia und Bitünie entsproche het.",🔎
,,,Brovinz,FALSE,"S Ändi vom Weströmische Riich isch – je noch Sichtwiis – im August 475 mit dr Verdriibig vom Julius Nepos, em letschte weströmische Kaiser, wo vom oströmische ""Augustus"" Zenon anerkennt worden isch, dur dr weströmisch Fäldheer Orestes, im August 476 mit dr Absetzig vom jugendlige Usurpator und Geegekaiser Romulus Augustus (spöttisch „Romulus Augustulus“ gnennt) dur dr weströmisch Generaal Odoaker oder im Joor 480 mit dr Ermordig vom Julius Nepos, wo in d Brovinz Dalmatia gflüchdet isch, sich aber immer no as dr ""Augustus"" vo Westrom betrachdet het.",🔎
,,,Provincia,FALSE,"S Thema (, d Etümologii vom Wort isch umstritte) isch e Verwaltigsäihäit im Byzantinische Riich gsi, wo die römischi ""Provincia"" ersetzt het.",🔎
,,,römisch Browinz,FALSE,Au die römisch Browinz dörte und in dr Spootantike d Diözese häi eso ghäisse.,🔎
,,,römische Browinz,FALSE,Hispania Baetica oder nume Baetica isch dr latiinischi Naame von ere antike Landschaft und römische Browinz im Süde vo dr Iberische Halbinsle.,🔎
,,,Römischi Provinz,FALSE,"wird Sardinie Römischi Provinz un blibbts au, bis dann 534 n. Chr.",🔎
,,,römischi Provinz,FALSE,So wird s Räzierland ooni Bluetvergiesse e römischi Provinz.,🔎
,,,römischi Browinz,FALSE,"Africa isch in dr Antike dr latiinischi Naame für e Kontinänt Afrika (usser Egüpte und Aithiopia) gsi, bsondrigs aber für die römischi Browinz ""Africa"".",🔎
,,,Provinzen,FALSE,"Er isch Senator, Verwalter vo verschidene Stedt, Prokonsul vo Afrika, Statthalter vo de Provinzen Oberpannoonie und Dalmazien und zwöimol Konsul woorde.",🔎
,,,römische Provinze,TRUE,"E Deil vo de erschte Diözese entspräche gnau em Gebiet vo de alte römische Provinze, und i dr Hauptstadt vo dene Sprängel isch dr Bischofssitz ygrichtet worde, so wie öpe s Zäntrum vom Bischtum vo dr Provinz Raetia Prima i dr Stadt Chur gsi isch, und das Chilegebiet het sech ohni Underbruch zum Bischtum Chur entwicklet.",🔎
1198,Nationale Front (Schweiz),"Die schwizerischi Nationali Front, 1933-1940",National Front,FALSE,Dr Baer isch in dr 1930er Johr Mitglid vu dr National Front wore.,🔎
,,,Nationali Front,FALSE,"Am iiflussriichste isch die Nationali Front gsi, wo sich noch em Zsämmeschluss vo dr Neue Front und andere faschiste Organisazione bildet het und virulänt antisemitisch und autoritär gsi isch.",🔎
,,,Nationale Front,FALSE,"Drotz starke politische Spannige, ere Verdrauenskrise vo der Landesregierig, isch 1935 d Volksinitiative zur Totalrevision vo der Bundesverfassig, wo vo der Nationale Front lanciert worden isch und wo drmit d Schwiz im Sinn vom Faschismus hätt sölle umgstaltet wärde, gschiiteret.",🔎
1199,Oberbaselbiet,S Ooberbaaselbiet,Oberbaselpiet,TRUE,"Di gröössere Rüüm, wo sich daadeby usescheled, sind die: s Oberbaselpiet mit em weschtliche Fricktaal; s Oberaargöi (öb au mee vom Bëërnpiet, gseet mer uf de Chaarte nööd), Luzëërn mit em Südweschtaargöi und e bitz Soleturn, s zäntraal Aargöi mit em öschtliche Fricktaal, s Züripiet ooni de nördlich und nordöschtlich Rand, aber mit em aargauische Badepiet und em Freiamt, mit em nördliche Zugerland und um s sanggalisch Rapperschwyl ume; Schafuuse, s Zürcher Rafzerfäld plus Glattfälde, s Wyland und d Gäged vo Elgg, di weschtlich Helfti vom Tuurgi plus nachli öppis am Bodesee; di öschtlich Helfti vom Tuurgi, s weschtlich Sanggaler Fürschteland, s Toggeburg (plus grad na an Walesee ane) und s Appizällerland.",🔎
,,,Ooberbaaselbiet,TRUE,"S Underbaaselbiet het sich au sproochlig vom Ooberbaaselbiet und em Laufedaal underschiide, in de letschte Joorzäänt si die Underschiid aber immer chliiner worde.",🔎
,,,Ooberbaselbiet,TRUE,1525 het d Stadt Brattele vo de Eptiger erworbe und so ihre Wäg ins Ooberbaselbiet gsicheret.,🔎
,,,obere Baselpiet,FALSE,"S Gibiet, won er für dëë Uufsatz im Fokus hät, sind d Kantön Aargau, Züri, Zuug, Schafuuse und Tuurgau gsy, dezue ane der öschtlichscht Täil vom obere Baselpiet und vom Kanton Soleturn, di nördlich Helfti vom Kanton Luzëërn, de nördlich Kanton Schwyz, di weschtlich Helfti vom Kanton Sanggale, s Appizäller Hinderland und na e chlyses Stückli vom Glaarnerland.",🔎
1200,Erstfeld,Eerstfält,Erstfäld,TRUE,"An irem Rand lige Glarus, Müülihorn, Flums, Mels, Bad Ragaz, Tamins, Ilanz, Trun, Disentis, Andermatt, Göschene, Erstfäld, Linthal, und Schwande.",🔎
,,,Eerschtfäld,TRUE,Em Clauss syn Unggle Konrad Weibel isch Lokifüerer bi de Gottertbaan gsy und hät z Eerschtfäld im Kanton Uuri gwont – edërewääg isch de Walter Clauss mit em Urnerland scho früe in Kontakt choo.,🔎
,,,Eerschtfält,TRUE,Bi Geschenä und bi Wassä verby und wyter dur ne Reje vo tüüfe Tobel chunt dr Fluss uf Amstäg und uf Eerschtfält abbe und lauft denn dur die breiti Ebeni vom Ürner Rysstal und bi Alteref verby.,🔎
,,,Ärschtfäld,TRUE,"1861 hèt dè Zürcher Ingenieur Kaspar Wetli d Strèggi vo Ärschtfäld gu Lugano in graad mòl füüf Mönèt blaant, wa au hüt nò als Meischterleischtung vo dè Vomessungstechnig geltè duèt.",🔎
,,,Erschtfäld,TRUE,Dezember 2016 isch de 57 km langi Gotthard-Basistunnel vo Erschtfäld bis Bodio (nördlich vo Biasca) als Tail vo de NEAT fahrplanmässig in Betriib gno worde.,🔎
1201,Sinai-Halbinsel,D Sinai-Halbinsle,Sinai-Hàlbìnsla,TRUE,"D’ Negev-Wììschta wìrd ìm Wäschta vu dr ägüptisch-isràeelischa Granz (àm Rànd vu dr Sinai-Hàlbìnsla) un em Gasaschtraifa, ìm Oschta vu dr Sanka Arava un ìm Norda vu dr Linia Gaza–En Gedi àm Toota Meer begranzt.",🔎
,,,Sinai,FALSE,"Dr Dschoser het a baar Chrieg gfüehrt gege Völker in Kanaan und het d Sinaiwüeschti eroberet, wo bis hüte zue Ägypte ghört.",🔎
,,,Sinai-Halbinsle,TRUE,Er drennt die Arabischi Halbinsle vo dr Sinai-Halbinsle.,🔎
,,,Sinaihalbinsle,TRUE,"Joorhundert) zerst emol äi oder meereri Nomadestämm uf dr Sinaihalbinsle bezäichnet, und wie s dr Ptolemaios daargstellt het, im Gebiet vo Nabatäa.",🔎
1202,Ripuarische Dialekte,Ripuarischi Dialäkt,ripuarisch,FALSE,"Allerdings isch d'Bezeichnig als Lothringisch in demm Sinn kei sprochwüsseschaftlige Begriff: was z Lothringe gschwätzt wird, ghört alles zum Mitteldütsch, innerhalb vu säller Dialäktfamilie deilt's sich allerdings uff de ripuarisch, luxeburgisch, moselfränkisch un rhiifränkisch Zwiig uff.",🔎
,,,Ripuarische Dialäkt,TRUE,Di moselfränkisch Dialäkt bilde mit dr Ripuarische Dialäkt dr mittelfränkisch Dialäktruum.,🔎
,,,ripuarische,FALSE,"De moselfränkische Dialekte bilde zämme mit de ripuarische de mittelfränkische Dialekte, und säll zämme mit em Rhyfränkisch de weschtmitteldytsche.",🔎
,,,ripuaarischi,FALSE,"S Rhyynisch Wöörterbuech dokumäntiert drum niderfränkischi (niderrhyynischi), moselfränkischi und ripuaarischi Mundaarte (die letschte beede bilded zäme s Mittelfränkisch).",🔎
,,,ripuarische Dialäkt,TRUE,"Zue dr mittelfränkische Dialäkt zellt mer di ripuarische Dialäkt un di moselfränkische Dialäkt, wu au s Lothringisch un Luxeburgisch derzue ghere.",🔎
,,,Ripuarisch,FALSE,"De Dialäkt, s Kölsch, isch die noch Sprächerazahl gröschti Variante vom Ripuarische und vom Zentralripuarische.",🔎
,,,Wöschelter Platt,FALSE,In syre Haimetstadt schwätzt er s Wöschelter Platt Bolitik.,🔎
1203,Elektrizitätswerk der Stadt Zürich,Elektrizitätswerch vo de Stadt Züri (EWZ),Elektrizitätswärch vu dr Stadt Züri,TRUE,Si ischt äs Gmäinschaftswärch vu dä Bärnische Chraftwärch und em Elektrizitätswärch vu dr Stadt Züri.,🔎
,,,Elektrizitätswerch vo de Stadt Züri,TRUE,"Z Rothebrunne isch e Chraftwerch vum Elektrizitätswerch vo de Stadt Züri (EWZ), wo die unterschti Stuf vo de EWZ ""Kraftwerke Mittelbünden"" bildet un vum Wasser vo de Albula gspyyst wird.",🔎
,,,EW Züri,FALSE,"Hüt isch si bi Wettige psunders höch ufgschtaut, will s EW Züri deet us der Wasserchraft Schtrom gwünnt.",🔎
,,,Elektrizitätswärch vu d'r Stadt Züri,TRUE,"Im Achtefüfzgi händ d' Elektrizitätswärch vu d'r Stadt Züri aagfange, d' Chraftwärch im Bergell z' buue.",🔎
,,,Eleggtrizitätswärch vu Züri,FALSE,"S Eleggtrizitätswärch vu Züri und di Nordoschtschwiizerische Chraftwärch händ uf dr weschtliche Siite, a dr Dübädorfstrass äs Underwärch.",🔎
,,,Eleggtrizitätswärch vu d'r Stadt Züri,TRUE,De Strom beziehnds vum Eleggtrizitätswärch vu d'r Stadt Züri.,🔎
,,,Eleggtrizitätswärch vu dr Stadt Züri,TRUE,"Z Sils isch äs Chraftwärch vum Eleggtrizitätswärch vu dr Stadt Züri, de Nordoschtschwiizerische Chraftwärch und de Chraftwärch Hinterrhii.",🔎
,,,Elektrizitätswärch vo Züri,TRUE,"Bi Marmorera, wo uf düütsch »Marmels« heisst, het s Elektrizitätswärch vo Züri im Taal i de 1950er Joor e Stausee chönne mache; es het vil z rede ggää, wie d Verträtter vo de Zürcher d Puure im Dorf derzue drängt hend, für d Wasserkonzässioon s alte Dorf uffz’ggää, und wie sech das für d Lüüt usgwürkt het.",🔎
,,,EWZ,FALSE,"Bim Platzspitz echli underhalb vo der Altstadt mündet d Syl i d Limet, wo deet es Stauweer hät; das ghöört zum Chraftwèèrch Lätte vom EWZ, wo es inträssants Tänkmaal vo de Tächnikgschicht isch; d Stadt hät’s ane 1868 zeerscht für d Wasserversorgig poue, und eerscht 1893 isch druus es eläktrischs Chraftwèèrch woorde.",🔎
1204,Alveolar,Alveolarer Konsonant,alweolaarem,FALSE,"I äinere hät er ganz äxakt alne Fäll naagspüürt, wo e bsunders (etimoloogisch birächtigts oder au nöd birächtigts) /n/ uuftaucht, nämli vor alweolaarem und welaarem Plosyv – suscht, i andere Luutumgäbige, chunts aber nöd voor.",🔎
,,,alveolar,FALSE,"So wird dr Vibrant oft zumene alveolare Tap [], oder de Artikulationsort isch statt alveolar änder dental oder postalveolar.",🔎
1205,Polytheismus,Polytheismus,polytheistischi,FALSE,"S Noihaidetum bistoot us verschidnige religiööse Gruppe, wo sich uf antiki haidnischi und polytheistischi Religioone birüefet, wo vom Christetum verdrängt un vernichtet wore sind.",🔎
,,,polytheischdischi,FALSE,"Die polytheischdischi ägyptischi Religion isch im zweite Johrduusig ä Religion vo dranszendänte und universale Gottheite worde, und alli Ägypter hai chönne erwarte noch em Dod eins z wärde mit em Göttlige und für ewig z läbe.",🔎
,,,Polytheiste,FALSE,"""banū Isrāʾīl"" = „d Chinder vo Israel“), d Christe (""an-naṣārā""), d Zoroastrier (""al-maǧūs""), d Sabier (""aṣ-ṣābiʾa""), d Mandäer und d Polytheiste (""al-mušrikūn"").",🔎
,,,polytheistische,FALSE,"D Trimurti isch di kunzäptionäll Ainhait vum dreisytige kosmische Prinzip, ähnlig dr christlige Dreifaltigkait, un kai Trias, also kaini drei verschideni Getter, wu zämmeghere, wie si us vyle polytheistische Mythologie bekannt sin.",🔎
,,,polytheistisch,FALSE,"D Religion isch in ihrem Kern polytheistisch gsi, mit verschideni Gettergschlechter (zum Biispil dem vun de Titane), zahlriche Naturdämone, Ortsgetter un Halbgetter.",🔎
1206,Gutedel,Chasselas,Guetedel,FALSE,"Allerdings hän neueri Untersuechige anhand vo gentechnische Analyse nochgwiise, dass es sich bym R x S um e Krüzig zwüsche Riesling un Guetedel handlet.",🔎
,,,Guetdel,FALSE,Dr Batzeberg isch nochzue vollständig mit Räbe bepflanzt (Hauptsorte isch dr Guetdel).,🔎
1207,Schienen-Straßen-Omnibus,Schi-Schtrõ-Bus,Schi-Strõ-Bus,TRUE,"Bi dè Dütschè Bundesbaan hèt s dõdefür d Abchürzung ""Schom"" gää. (PDF; 3,9 MB) Schinnèbus sin nit z vowechslè mit dè seltènèrè Schi-Strõ-Bus, wo sowoll uff Schinnè wiè au uff dè Strõß faarè chönnè.",🔎
,,,Schi-Strō-Bus,TRUE,"Im Summerfaarblaan 1953 hèt s én letschtè Vosuèch ghää, d Passagyr witter uff dè Schinnè z beförderè, d DB hét dè „Schi-Strō-Bus“ (hochdt.",🔎
1208,Alfred Escher,Alfred Escher,Alfred Äscher,TRUE,Das isch under anderem au s Verdienscht vom Alfred Äscher.,🔎
,,,Sischteem Äscher,FALSE,"1869, wo s «Sischteem Äscher» gstürzt woorde isch, isch e «radikaali» Verfassig bschlosse woorde: Doo hät me di hüttige diräktdemokratische Volchsrächt mit Initiatyven und Referändum ygfüert.",🔎
1209,Fürstenberg (schwäbisches Adelsgeschlecht),Fürschtèhuus Fürschtèbärg,Grofe vo Firschteberg,FALSE,Ab 1639 hot d Stadt de Grofe vo Firschteberg ghert.,🔎
,,,Fürschtèbärgischè,FALSE,Als Bsunderheit hèt s i dè Fürschtèbärgischè Waldungè d Holzverladeschtell Saatfäld gää.,🔎
,,,Fürstèbärg,FALSE,"Bedeiligèt dõdraa sin 1622 s Kloschter St. Bläsy d Fürstèbärger un d Grõfè vo Sulz, d Grõfè vo Leiningè un dè Landgrõf Maximilian vo Stüèlingè, wo zu sèllèrè Zit grad sin Hèrrschaftssitz, d Stüèlinger Burg, zum Stüèlinger Schloss umbaut hèt.",🔎
,,,Firschtebärg,FALSE,Si lyt uf 918 Meter iber Normalnull uf em Firschtebärg Gschicht.,🔎
,,,Firschtebärger,FALSE,"Jorhundert böue wore, vu 1281 bis 1307 wird amel e lokali Adelsfamilie gnännt, wu vermuetli Minischteriali vu dr Firschtebärger gsii sin.",🔎
,,,Fürschtèbärg,FALSE,Dè Stammsitz vo dè Fürschtèbärger isch uff èm Fürschtèbärg uff dè Baar glegè.,🔎
,,,Fürschtèbärger,FALSE,"Uss längscht vogangenè Zitè hèt s dört no immer diè nidderi Grichtsbarkeit als Schaffuuser Rächt un diè Hochi Juschtiz mit èm Jagdrächt, Mord un Dotschlag gää, alles Befugnis, wo vo dè Fürschtèbärger a s Grossherzogdum Baddè übbergangè sin.",🔎
,,,Grofschaft Firschteberg,FALSE,"S Dorf het zum Dail zum Kloschter Gängäbach un zum Dail dr Herre vun Wolfach, speter dr Grofschaft Firschteberg ghert.",🔎
1210,Grosser Rat (Aargau),Grosser Rot vom Kanton Aargau,Aargauer Groossroot,FALSE,Er isch dr Amme vo Wilibäärg gsi und 1997 Aargauer Groossroot woorde.,🔎
,,,Grosse Rat,FALSE,1997 isch si in Grosse Rat vom Kanton Aargau gwählt worde.,🔎
,,,Grossi Rot vom Kanton Aargau,TRUE,"De Grossi Rot vom Kanton Aargau het dann, wo di reformiirti Chilegmeind Schpreitebach gründt worde-n-isch, entschide, dass Bärgdietike als Teilchilegmeind zu dere Chilegmeind chunnt.",🔎
,,,Groossroot,FALSE,"1794 isch er in dr Groossroot gwehlt worde und im Johr druf het er zwüsche de Preusse, de Spanier und Frankriich vermiddlet.",🔎
,,,aargauische Groossroot,FALSE,Sit em Joor 2016 isch si im aargauische Groossroot.,🔎
,,,Groossröötin,FALSE,"Si isch die Vorsitzendi gsi vo der ""Schwiizerische Vereinigung vo de Freisinnig-Demokratische Fraue"" und vo 1983 bis 1988 Groossröötin vom Kanton Aargau.",🔎
,,,Grossi Rot,FALSE,November 2019 in de Grossi Rot nochegrütscht.,🔎
,,,Grossrötin,FALSE,"März 2004 isch d Susanne Hochuli Grossrötin im Aargau un isch derte Mitglid in de Kommissione für ""öffentlichi Sicherheit"" un ""Volkswirtschaft un Abgabe"".",🔎
,,,Gross Root,FALSE,"Die gsetzgäbendi Bhörde vom Kanton isch de ""Gross Root,"" wo nöierdings 140, vom Volk für en feschti Amtsduur vo vier Joor, im Proporzverfaare gwèèlti Mitglider het.",🔎
,,,Grosse Rot,FALSE,Zuedäm isch är e Verträter vom obere Baselbiet im Grosse Rot z Basel gsi.,🔎
,,,Gross Rat,FALSE,"Im Aargauer Chloschterstrit isch s Chloschter 1841 dur de Gross Rat wieder ufghob worde, und das isch etz für immer gsii.",🔎
,,,Gross Rot,FALSE,"März 1866 het de Gross Rot es Gestz bschlosse, wo e Wahl in e Synode greglet het.",🔎
,,,Grossrot,FALSE,"Vo 1965 bis 1980 isch de Beda Humbel Grossrot im Kanton Aargau gsi, i de Amtsperiode 1977/78 als Präsident vom Grosse Rot.",🔎
,,,Grossi Root,FALSE,Di konservative Katholike hei d Parität unbedingt welle biibhalte und für Chile- und Schuelfroge de Grossi Root welle nach Konfessione tränne.,🔎
,,,aargauische Grosse Rot,FALSE,"Si isch im Johr 1866 durch en Bschluss vom aargauische Grosse Rot möglich worde, was en wichtige Schritt für d Trennig vo Staat und Chile bedütet het.",🔎
,,,Grosse Rot vom Kanton Aargau,TRUE,Ougschte 2011 Mitglider vom Grosse Rot vom Kanton Aargau gsi sind:,🔎
,,,Grossratspräsident,FALSE,De erschti Präsident vom Iiwohnerrat isch de CVP-Politiker und späteri Grossratspräsident Max Knecht worde.,🔎
,,,aargauische Grossen Rot,FALSE,"Zudem isch er vom März 2009 bis Endi 2016 Mitglied vom aargauische Grossen Rot gsi, dem er im 2015 als Präsident vorgschtande isch.",🔎
,,,Gross Rot vom Kanton Aargau,TRUE,"Wo de Gross Rot vom Kanton Aargau im 1841 d Chlöschter ufghobe het und d Mönch numme 48 Stund Zit hei gha, ums Chloschter z verloh, isch de Alberich Zwyssig unter dene Flüchtling gsi.",🔎
,,,Aargauer Grosse Rat,FALSE,1856 isch er in Aargauer Grosse Rat gwählt worde und na im gliiche Jahr in Aargauer Regierigsrat.,🔎
,,,Grossi Rat,FALSE,"So isch im Kanton Bern bis 1979 s Kantonsparlament, dr Grossi Rat, für d Wahl zueschtändig gsii.",🔎
,,,Grossroot,FALSE,"April 1795 hai dr Karl August von Hardenberg für Preusse und dr François de Barthélemy für die Französisch Republik z Basel ä Friidesverdrag underschriibe, wo vom Basler Grossroot Peter Ochs vermiddlet worden isch, und Preusse isch uus em 1.",🔎
1211,Eisenbahnstrecke,Iisabaanstrecki,Iisebahnschdrecki,TRUE,"Bahnhof, Iisebahnschdrecki/Schiine, Bahnübergang Schiffsverkehr.",🔎
,,,Streggi,FALSE,"Durch Übberwachungssignaal a dè Streggi hèt dè Drybfaarzüügfüürer bi dè Aanäherig von èm Zuges am Baanübbergang d Fungtion vo dè Blinklichtsignaal übberwachè, sodass a vill Baanübbergäng dè Schrankèwärter entbeerlich worrè isch.",🔎
,,,Ysèbaaschtreggè,FALSE,Witerhy sin ganz normali Ysèbaaschtreggè für dè Bedrièb vo Milidärzüüg hèrgrichtet worrè.,🔎
,,,Ysebahnstrecke,FALSE,"Um sell Problem z löse, hät de Generalschtab Überlegunge agschtellt, ob im Donaudal zwische Inzigkofe un Duttlinge sowie in Südbade neui Ysebahnstrecke baut wörre könnet, die weder größeri Stygige uffwyset noh über Schwizer Territorium führe dörfet: Im Kontext vo strategische Umgehigsbahne, die sich vo Inzigkofe im Nordoschte bis noch Wyl am Rhy im Südweschte ziehe söttet, war au de Witerbau vo de Wuetedalbahn vorgsäh: Die Donautalbahn, die sit 1878 Ulm un Inzigkofe verbunden hät, het durch des enge Donaudal vo Inzigkofen bis Duttlinge verlängeret wörre solle.",🔎
,,,Iisebaanstrecke,FALSE,D Hauestäistrecki isch äini vo de eltiste Iisebaanstrecke in dr Schwiz.,🔎
,,,Ysebaaschtreggi,TRUE,"Bi nèrè Strategischè Baan odder au Strategischi Ysebaan schwätzt mò von èrè Ysebaaschtreggi, wo nit èm zivilè Vokeersbedürfnis diènt, sondern primär unter militärischè Gsichtspünkt baut un betribbè worrè isch.",🔎
,,,Ysèbaaschtrèggi,TRUE,"D Baanschtreggi Rautweil–Villingè isch è eingleisigi, nit elegtrifizyrti, Ysèbaaschtrèggi am Oschtrand vum Schwarzwald.",🔎
,,,Baanschtrèggi,FALSE,"Zollhuus sèlber hèt dört dèvu brofityrt, dass mò d Baanschtrèggi nit wiè urschprünglich blaant übber s Achdorfer Wuètèknǜè, sondern übber dè Boortrauf bzw.",🔎
,,,Ysebaanstreggi,TRUE,"Im engerè Sinn sin dõmit diè Streggèsignaal gmeint, wo an èrè Ysebaanstreggi stönn.",🔎
,,,Ysèbaaschtreggi,TRUE,"Di Schwôbischi Donaudalbaan isch è Ysèbaaschtreggi vo Ulm uff Immèdingè, wo gröschtedeils eingleisig un witgehend nit elegtrifizyrt isch.",🔎
,,,Ysebaastreggènè,FALSE,"È Brugg isch è Bauwärch, wo Hindernis in Vokeerswäg (wiè Strôßè, Ysebaastreggènè, Gee- un Radwäg, Wasserstrôßè un Rollbaanè für Flugzüüg) odder Vosorgigsynrichtungè (wiè Rohrleitigè, Transportbändô) überspannt.",🔎
,,,Ysèbaaschtrèggè,FALSE,"Näbbèbaanè sin Ysèbaaschtrèggè vo untergordnetem („sekundärèm“) Rang, wo im Gegèsatz zuè dè Hauptbaan Voeifachungè im Bau un Bedryb uffwysèd.",🔎
,,,Ysebaanstrecki,TRUE,"Diè Schwarzwaldbaan gilt als erschti Ysebaanstrecki im Gebirge, wo durch Schlyfè künschtlich volängeret worrè isch, um die Stygig z begrenzè.",🔎
,,,Streggè,FALSE,"Zaalrychi Streggè z Nord- un Oschtfrankrych sin als strategischi Baanè zu dè Erfüllig vo dè milidärischè Dransportbedürfnis wòrend chriègerischer Usènandersetzigè mit èm dõmòligè „Erbfeind“ Dütschland uusglait worrè un sin au bi schwachem zivilem Vokeer meischtens zweigleisig gsi, fèrner hèn meereri Abschnitt vo wichtigè Magischtralè deilwys drei odder vir Gleis uffgwisè.",🔎
,,,Isebaanstrecki,TRUE,D Baanstrecki Zinga–Mongo isch en Isebaanstrecki zwüsched Zinga und Mongo z Zentralafrika gsi.,🔎
,,,Ysebaaschtreggè,FALSE,Uff Ysebaaschtreggè z Dütschland mit èrè zuèlässigè Högschtgschwindigkeit vo mee als 160 km/h sin Baanübbergäng unzuèlässig.,🔎
1212,Abtei Cluny,Chloster Cluny,Cluniazenserabt,FALSE,"Dää Händel ghert no zue dr Folge vum Reimser Schisma (925–948) in dr fieje Regierigszyt vum Robert, wu erscht 997 dur d Vermittlig vum Cluniazenserabt Abbo vu Fleury gegeniber em Gregor V. ändgiltig hän chenne glest wäre.",🔎
,,,Cluny II,FALSE,"Dr Abt Wilhelm het as architäktonischi Vorlag Cluny II bruucht, dr sognännt Maiolus-Böu.",🔎
,,,Cluny,FALSE,Im Joor 968 het dr Papscht Johannes dr Drizäht em Magnerius gschriben er sell dr Apt Maiolus vom Chlooschter Cluny uf sinere Reis früntlech empfoo.,🔎
,,,Chloschter Cluny,TRUE,Unter em Yyfluss vum Chloschter Cluny het er die innerchilchli Reform duregfiert un het unter anderem dr Verchauf vu chilchlige Ämter (Simoni) verdammt.,🔎
1213,Landkreis Unterallgäu,Landchrais Unterallgai,Unterallgai,FALSE,"Markt Reätebaa, au Markt Rettabach (amtlich ""Markt Rettenbach"") isch a Gmoid im Unterallgai in Bayern.",🔎
,,,Landkroes Onderallgai,TRUE,"Amberg (amtlich ""Amberg"") isch a Gmoed em Landkroes Onderallgai en Bayern.",🔎
,,,Landchrais Underalgai,TRUE,"Im Oschde ùn im Siide gränzd er an dr bayrisch Regierigsbezirk Schwabe, im Oschde an dr Landchrais Underalgai ùn di chraisfrèi Schdad Memminge, im Siide an dr Landchrais Oberalgai ùn dr Landchrais Lindau.",🔎
,,,Landkrois Unterallgai,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern.",🔎
,,,Landchreis Unterallgai,TRUE,"S Stadtgebiet gränzt im Weschte an d Iller, dr Gränzfluss zue Bade-Wirttebärg un isch no Norde, Oschte un Side umgee vum Landchreis Unterallgai.",🔎
1214,Ironie,Ironie,Ironi,TRUE,"Insofern isch es e chleini Ironi, dass e grosse Mondkrater uf dr Namme Clavius daift isch.",🔎
,,,ironisch,FALSE,"Es handlet sich drbii um Witz, wo vilmol nume us eme äinzige Satz bestöön und wo in ere ironisch-pejorative Form verzellt wärde.",🔎
,,,ironischi,FALSE,"S ""Moriae encomium"" isch as en ironischi Leerreed verfasst und isch zum erste Mol vom Jehan Petit und Gilles de Gourmont 1511 z Bariis druckt worde, und bald nochhär mit em Datum vom August 1511 au vom Matthias Schürer z Stroossburg.",🔎
,,,Ironii,TRUE,"Charakteristisch für em Thomas Mann si Prosa si Ironii und „heiteri Ambiguität“ Bis zum ""Der Zauberberg"" (1924) si dr psychologisch Scharfblick und s Durchschaue im Vordergrund gstande.",🔎
1215,Hornisgrinde,Hornisgrinde,Hornisgrind,TRUE,"Achre lit om Fuess vum nerdliche Schwarzwald mit de Hornisgrind, om Igong vum Achertal, sowie om eschtliche Rond vun de Oberrhinisch Tiefebeni.",🔎
,,,Hornisgrindè,TRUE,Högschstè Buggel isch d Hornisgrindè mit èrè Höchi vo .,🔎
1216,Valentinstag,Valentinstag,Valentinsdaag,TRUE,"Februar häisst au Valentinsdaag, wo in gwüsse Länder as dr Daag vo dr Liebi gältet.",🔎
,,,Valentiinstààg,TRUE,"Hornung 1985 gsìì, un bis iischliasslig 1991 sìnn d’ Priisa jeedsjoohr àm Valentiinstààg verlììha worra.",🔎
,,,Walentinsdaag,TRUE,Bim Juudepogroom z Stroossburg am Walentinsdaag 1349 (14.,🔎
1217,Augusta Raurica,Augusta Raurica,Auguschta Raurica,TRUE,"È witteri Sägi chönnt in dr römische Stadt Auguschta Raurica i dr hütige Schwiz gschtandè haa, wo mò è Kurbelwèllè us Metall vom 2.",🔎
,,,Remische Theater,FALSE,"S Feschtiwäl bietet all Oobe Kunzärt an verschidene Spielort, unter anderem im Burghof Löörech, im Löörecher Rosefelspark, im Remische Theater z Augscht oder z Rieche.",🔎
,,,Colonia Augusta Raurica,FALSE,"Aber d Siidlig sälber isch offener worde, dr Ärdwall het si Wichdikeit verlore und d Lüt hai sich ehnder südöstlig vom Hügelspitz undenoch an dr Strooss vo Argentorate (hüt: Stroosburg) uf d Colonia Augusta Raurica zue niidergloo.",🔎
,,,Colonia Raurica,FALSE,"so lang sii dert bschtande het, de Colonia Raurica bim hüttige Augscht nach Noorde und Oschte e Vorusschutz botte hän.",🔎
1218,Hippolyt von Rom,Hippolyt vu Rom,Hippolyt,FALSE,"As erschte „Gegepapscht“ (in ere Zyt, wu s kai Primat vu Rom un au dr Uusdruck Papscht as Oberhaupt vu dr Chilche no gar nit gee het) wird in dr katholische Chilche dr Hippolyt zellt, wu 217 bis 235 as ain vu zwee schismatische Bischef vu Rom amtiert ghaa het, as Gegner vum Bischof <a href=""Calixt%20I.",🔎
,,,Hippolytus,FALSE,"Är wird as Mann mit wenig Intelligenz oder Karaktersterki bschribe, un d Kontroverse vu syre Amtszyt wäre besser em Hippolytus un em <a href=""Calixt%20I.",🔎
1219,Berner Alpen,Bärner Alpe,Bärner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Bärner Aupe,TRUE,"Uf dere Lini si es baar vo de höchschte Bärge vo de Bärner Aupe: s Oberaarhorn, s Fiischteraarhorn, s Grosse Fiescherhorn, dr Mönch und d Jungfrau.",🔎
1220,Oper,Oper,Volksopr,FALSE,Tobias Wunderlich ischt a deitscha Volksopr en drei Uffziig vom Kombonischda Joseph Haas (1879 bis 1960).,🔎
,,,Musikdrama,FALSE,"Romeo und Julia auf dem Dorfe (englischer Titl: ""A Village Romeo And Juliet"") ischt a Musikdrama en sechs Szena vom bridischa deitschstemmiga Kombonischda Frederick Delius.",🔎
,,,Komischa Oper,FALSE,Das Bad auf der Tenne ischt a deitscha Komischa Oper en 10 Bilder vom Kombonischda Friedrich Schröder.,🔎
,,,Opere,FALSE,"E Libretto (ital. „Büechli“, Diminutiv zu """" „Buech“; Blural: ""Libretti"") isch dr Teggst von ere Opere, eme Oratorium, ere Operette, eme ""Musical"" oder ere Kantate.",🔎
,,,„hooche“ und „niidere“ Stil,FALSE,Die bäide Begriff bedüte s Gliiche wie die zitgenössische Begriff „hooche“ und „niidere“ Stil.,🔎
,,,Operè,FALSE,i dè Operè im dütschschprõchigè Ruum allerdings oft nu d Premièrè un è baar Folgevorschtellungè; diè räschtlichè Vorschtellungè wörrèd denn vo feschtaagschtelltè Kapèllmeischter „nõchdirigyrt“).,🔎
,,,Opr,TRUE,"Die Schneider von Schönau isch a Komischa Opr en drei Akt vom hollendischa Kombonischda Jan Brandts-Buys (1868 bis 1933), wo abr et – wia dr Titl vrmuada lôôt – em badischa Scheenau schbiilt, sondrn em wirdabergischa Schwarzwaldstädtle Liibazell.",🔎
,,,Opèrè,FALSE,"Bsunders charakteristischi Stellè findet mò i dè innigschtè Momènt vo villnè Mozart-Opèrè, nadürlich - dõ sin s zwei Bassetthörner - i sim Requièm un i dè langsamè Sätz vo dè Beethov!-Simphoniè.",🔎
,,,Opra,FALSE,"Oktober 1920 z Berlin) ischt a deitscher Kombonischt gwäa, wo hauptsächlich Opra, Oratoria, Sinfonia, Chorwerk ond Konzert fir Soloinschtrument mit Begleidong vom Orkeschtr gschriiba hôt.",🔎
,,,Opersängeri,FALSE,"Juli 1995 z Mille) isch e dytschi Altischti, wu vor allem as Interpreti vu Oratorie un Passione (bsundersch vum Johann Sebastian Bach) beriemt wiren isch un as Opersängeri mit dr Roll vu dr ""Erda"" us ""Das Rheingold"" un ""Siegfried"" identifiziert woren isch.",🔎
,,,Oopere,FALSE,"Wo ane 1926 z Züri s Schauspiilhuus pout worden isch, hät sech s Ooperehuus uf Oopere, Operette und Balet ygschränkt.",🔎
1221,Owen,Aoe,Aúa,TRUE,"Der Berg leit uf dr Markong vo dr Stadt Aúa, amtlich ""Owen"", hochdeitsch ausgschbrocha ""Auen"", em Landkreis Esslenga.",🔎
,,,Aoa,TRUE,"Zomm Mittelbereich Kircha ghaered Sdedd ond Gmaendena em Sidosda vom Lndgraes Esslenga (en dor Haobdsach s Albvorland mid-em Lennengor Daal ond mid-m Neidlengor Daal): Aoa, Bissenga/Teck, Deddenga/Teck, Holzmada, Kengga, Lennenga, Neidlenga, Notzenga, Ohmda, Weila/Teck, Weiler ond Wendleng.",🔎
,,,Áoa,TRUE,"Auguscht 1841 z Áoa) ischt a deitscher evangelischer Theolog, Lyriker ond Hochschuellehrer us-em Schwôbalendle gwäa.",🔎
,,,Aue,TRUE,Dr Adalbert het di zährigische Bsitzige um d Burg Teck bi Aue gerbt.,🔎
,,,Aua,TRUE,"Nôch Bladdahard vorsiit’r noh sein Denscht als Vikar en Aua, Eldenga, en Ochsawang, en Weilheim an dr Teck, nomol en Aua ond schliaßlich noh en Eetlenga.",🔎
1222,Hausen am Albis,Huuse am Albis,Huusen am Albis,TRUE,"D Oortschaft der Sihlbruggstrooss noo verteilt sich uf die vier Gmeinde Baar, Neuheim, Huusen am Albis und Hirzel.",🔎
,,,Huse am Albis,TRUE,"D Nachbargmeinde vo Chappel sin im Kanton Züri Knonau, Mettmeschtette, Rifferswil un Huse am Albis, im Kanton Zug Baar un Steihuse.",🔎
,,,Vollenweid,FALSE,Be dere Schlacht het de Adam Näf vo de Vollenweid s Hauptbanner vo de Zürcher Truppe grettet un het als Belohnig im Johr 1550 dodefür de Sennhof vom ehemalige Chloschter als Handlehe übercho.,🔎
,,,Huuse,FALSE,Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere.,🔎
1223,Enkenstein,Änkestei,Änkestai,TRUE,Dr Heinz Siebold (* 1950 z Änkestai) isch e dytsche Schurnalischt un Autor.,🔎
,,,Enkestei,TRUE,"Nochbergmeine vo Huuse sin under anderem Zell im Norde (Ortstdeil Gresge) und Schopfe im Oschte, Süde un Weschte (Ortsdeil Raitbach, Fahrnau un Enkestei).",🔎
1224,Italienische Sprache,Idaliänischi Sproch,italienischi,FALSE,"Gschufted händ vor alem italienischi Främdarbeiter, won i änge und dräckige Baragge gwont händ.",🔎
,,,italiènischer Sprõch,TRUE,Meischtens sin si in italiènischer Sprõch ghaaltè.,🔎
,,,Iteliänisch,FALSE,"Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche.",🔎
,,,Italiäänisch,FALSE,I nöiere Zitt wird s Frankobrovenzalisch aber mee ùn mee vùm Italiäänisch verdrängt.,🔎
,,,italiänischi,FALSE,"Aostatal hän offiziel höchdüütschi, französischi oder italiänischi Nääme.",🔎
,,,Italienisch,FALSE,"Bir Voukszeuuig 2000 hei vo de 128634 Iiwohner 81,2 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 3,6 % Französisch u 3,9 % Italienisch.",🔎
,,,wailschu,FALSE,"  Ds Tseschrutol (wailschu: Valsesia) ist as alputol in dar italienischu provinz van Vercelli, im Piemont.",🔎
,,,italiänische,FALSE,"Nume no Chiavenna und für e churzi Ziit Aquileja si Deil vo italiänische Gebiet gsi, wo im Lauf vom Mittelalter formell zum Dütsche Riich ghört hai.",🔎
,,,Italienischa,FALSE,"Guillaume Tell (deitscher Titl ""Wilhelm Tell"", em Italienischa hoißt’s ""Guglielmo Tell"") ischt a franzeesischa Opr en viir Uffziig vom italienischa Kombonischda Gioacchino Rossini.",🔎
,,,italiènischè Sprõch,TRUE,Dõdeby unterscheidet mò Dǜnamikaawysungè i dè Notè sin meischtens i dè italiènischè Sprõch; sit èm 19.,🔎
,,,i’ wailschu,FALSE,  Im Land oder Lannja (i’ piemontäisischu: Alagna; i’ wailschu Alagna Valsesia) ist as bergdourf mid 458 wounre in dar Provinz Vercelli im Piemont.,🔎
,,,Italienischi,FALSE,So het s Italienischi z.,🔎
,,,Itàlianisch,FALSE,"D’ Marlène Schiappa (Üssschprooch uff Frànzeesch: , uff Korsisch un Itàlianisch: ; * 18.",🔎
,,,Iteliäänische,FALSE,"D Bärge uf dr Oscht- und dr Südsite, deils uf dr Sproochgränze zum Iteliäänische, sind s Gross Furkahorn, s Chly Furkahorn, dr Blaubärg, d Muttehörner, d Saashörner, dr Wytewasserestock, dr Pizzo Rotondo, s Chüebodehorn, dr Poncione di Manio, dr Pizzo Nero, dr Pizzo Gallino, s Mittaghorn, s Galmihorn, dr Nufenestock, s Bättelmatthorn, dr Corno Cieco und d Merezebachschije.",🔎
,,,italienischsproochig,FALSE,"Di Italienischi Schwiz (Italienisch; ""Svizzera italiana"") umfasst die Gebiet vo de Schwiz, wo d Bevölkerig mehrheitlich italienischsproochig isch.",🔎
,,,ital,FALSE,"""jour de la fête nationale suisse"", ital.",🔎
,,,Itliänisch,FALSE,"Dr Schwiizerisch Alpwirtschaftlich Verband (SAV) – uf Französisch ""Société Suisse d’économie alpestre,"" und uf Itliänisch ""Società svizzera d’economia alpestre"" – isch e Schwiizer Organisazioon vo dr Landwirtschaftspolitik.",🔎
,,,italienische Tielekt,FALSE,"I de Famili und underenand redets Maniotisch, sös aber Korsisch, wa en italienische Tielekt isch.",🔎
,,,italiänisch,FALSE,"Bärndütsch: ""Bärn;"" dütsch: ""Bern;"" französisch: ""Berne;"" italiänisch: ""Berna;"" rätoromanisch: ""Berna"".",🔎
,,,itàlianisch,FALSE,"Dr Padiglione (itàlianisch), àui Bàsilikaschìrm, Conopeum, Umbraculum (làtiinisch) odd’r Ombrellino (itàlianisch) gnännt, ìsch a gaal-root gschtraifter, keegelformiger Siidaschìrm, wo maa-n-urschprìnglig zem Schutz vum Priaschter odd’r vum Kàntoor bii da kàthoolischa Prozässioona bnutzt hàt.",🔎
,,,it,FALSE,"""St-Gall"", it.",🔎
,,,Idalieenisch,FALSE,"Z Eischeme isch nie di dydsch Schrifdschbrooch bruuchd woore, bis in d 20er Joor isch Franzeesisch gschriibe woore, derno Idalieenisch.",🔎
,,,Italiänischen,FALSE,"We dergäge nach em Konsonant ke Vokal chunt, de blybt d Chürzi unbezeichnet, aber e Vokallengi wird dür Vertoppelig vom Vokal bezeichnet: I Sprache wi em Italiänischen oder i teilne skandinavische Sprache hänkt d Vokallengi o vo der Gemination vom Konsonant ab, nume wird i dene Sprache der Konsonant o würklech ir Ussprach geminiert, vgl.",🔎
,,,Itàlianischa,FALSE,"As müas o noch do d’r bi gsait seh dàss d’r Frànzescha Nàmma „vautour“ vum Làtinischa „vultur“ schtàmmt, e Bezaichnung, vu ma o em Itàlianischa fendet àls „ovvoltore“ un em Kàtàlànischa àls „voltor“.",🔎
,,,italiènisch,FALSE,"Accelerando (italiènisch für ""brèssyrè"", Abk.",🔎
,,,italienischsprochigi,FALSE,"Im Oschte im hüütige Graubünde isch bis hüt e romanischi Reschtbvölkrig vrbliebe, wo au hüt no e lokals Romanisch dischkriered: d Retoromane, im Weschte, dr sogenannte Romandie, e galloromanischi Bvölkrig, wo französisch schwetzt un im Tessin e italienischsprochigi Bvölkrig.",🔎
,,,italienische Spraach,TRUE,1872 isch der Aristide Baragiola aber uf Gränchen in Kanton Soleturn und hät deet am Internazionaalen Inschtituut Breidenstein as Leerer für italienische Spraach und Literatuur und für Gschicht und Geografy gwürkt.,🔎
,,,italienische,FALSE,"S'Wort Zaine git's au in dr italienische Lombardei, wo ""zaina"" ""Behälter"" bedütet.",🔎
,,,Italianisch,FALSE,"Dr Manuel Valls kààt viar Sprocha: Frànzeesch, Italianisch, Kàtàlànisch un Spànisch.",🔎
,,,Italienische,FALSE,"Ussem Italienische sin Wörter ussem kulturelle Berych cho, vorallem uss dr Musik, wie ""piano"", ""duet"" oder ""opera"", aber au Wörter wie ""architecture"" oder ""balcony"".",🔎
,,,italienischspraachige,FALSE,"S Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, churz ""Vocabolario"" oder abgchürzt ""VSI,"" isch e vilbändigs Wöörterbuech, wo syt 1952 usechunt und de Woortschatz vo dëne Tieläkt zämestelt, wo i der italienischspraachige Süüdschwyyz gredt wëërded.",🔎
,,,Iteliäänisch,FALSE,"D Tääler südlech dervo, ännet de Bärge, ghöre meerheitlech zum romanischsproochige Gebiet, wo ofiiziell Iteliäänisch, im Alltag aber Alpetialäkt vom Frankoprowenzaalische gredt wärde.",🔎
,,,Talienisch,FALSE,"Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu 333 Iwonru 96,7 % Titsch als Höiptspraach aagigää, 1,2 % Franzeesisch, 0,9 % Talienisch und 1,2 % anneri Spraache.",🔎
,,,Iteliänische,FALSE,"S Iteliänische isch d Amptssprooch vom ganze Land, und dernäbe sind i teil Regioone au s Tüütsche, s Ladinische, s Französische und s Slowenische als Amptssprooche anerchant.",🔎
,,,Italieenisch,FALSE,"As ainzigi effetligi Schwyzer Hoochschuel bietet d PHGR Abschliss in dr drei Kantonssprooche: Dytsch, Italieenisch un Rätoromaanisch.",🔎
,,,idaliänisch,FALSE,"De idaliänisch Justizminister Roberto Castelli hät festghalte, es däät sich (bi de Islamisierig) ùm e „heftige Aagrìff gege unseri Identität durch e intoleranti Rèligion“ handle.",🔎
,,,Standarditaliänische,FALSE,Wäge de groosse Underschiid zum Standarditaliänische wird es – grad wie die andere norditaliänische Varietääte – mänggisch as äigeständigi Sprooch aagluegt.,🔎
,,,iteliäänisch,FALSE,"Si bildet zäme mid dr Gmaind Brusio d Daalschaft Puschlaaf (uf iteliäänisch: ""Val Poschiavo"").",🔎
,,,Italiènisch,FALSE,"Bi de Volkszelig 2000 hènd vo de 2398 Iiwoner 89,3 % Tüütsch as Hauptspròòch aaggèè, 0,3 % Französisch 2,5 % Italiènisch und 7,9 % anderi Spròòche.",🔎
,,,italänisch,FALSE,"vo Italie, italänisch ""Vittorio Emanuele II.""",🔎
,,,italienischsproochige,FALSE,"Serravalle (dütsch: Tal-Engi) isch i italienischsproochige Gebiet de Name vo däne Ort, wo alli im ene enge Tal liged: i de Schwiz z Italie z San Marino",🔎
,,,iteliänisch,FALSE,"(Dr Name isch IPA: , amtlig uf hochdütsch Schaffhausen, uf französisch: ""Schaffhouse"" und iteliänisch ""Sciaffusa"", uf Rätoromanisch ""Schaffusa"").",🔎
,,,Idaliênisch,FALSE,"Weil r en Dibenga Idaliênisch, Englisch on Franzêsisch glern khêt hot, isch r äs Dolmetscher fir Wirdaberg en Frangraich on 1607-1617 en England gwai.",🔎
,,,italienischsprochiga,FALSE,"S Calancatal isch wie s Misox, s Puschlav, s Bergell und s Dorf Bivio am Julierpass, en Tail vo da italienischsprochiga Gebiet vo Graubünda und ghört zur italienische Schwiz.",🔎
,,,Idaliænisch,FALSE,"Idaliænisch benissimo = ""am allerbeste"") git s zudèm e Elativ, wo mer au ""absolute Superlativ"" nænnt.",🔎
,,,iteliänischi,FALSE,"Dr Vatter isch sid 1944 Profässer für Rächtsgschicht a dr Uni Bärn gsi, und so het d Ricarda Liver au z Bärn d Schuele bsuecht und a dr Uni Bärn und denn au z Friburg vo 1960 bis 1967 die romanischi und die latynischi Filology, die iteliänischi Literatur und s Rätoromanische studiert, under anderem bim Siegfried Heinimann.",🔎
,,,Italiensche,FALSE,"So stoot in Sprooche wie em Italiensche, Polnische oder Albanische jeds Graphem in der Regel für ei Phonem, un jeds Phonem wird durch exakt ei Graphem symbolisiert.",🔎
,,,Itàliaanisch,FALSE,"Die geheime Geschichte von Pius XII., Mussolini und Hitler"" vum Soziolooga David Kertzer haftig kritisiart, dänn’s „düat Dokumanta bnutza, wo vum Vàtikààn zär Verfiagung gschtällt worra sìnn, fìr fàlsch doo drìwwer z’ b’rìchta.“ Dr Johan Ickx reedet fliassend Nììderlandisch, Frànzeesch un Itàliaanisch.",🔎
,,,idalieenisch,FALSE,"Remmalju, au Remmaljo gschriibe (idalieenisch: ""Rimella,"" uf piemonteesisch: ""Rimèla"") isch e Walserdoorf im Landwassertal (ital.",🔎
,,,Iteliäänische Sprooch,TRUE,"D Nöchi zum Biet vo dr Iteliäänische Sprooch, also do eigetlech zum ene Lombardische Tialäkt, gseet me au a Fluernääme wie zum Bischpil dr ""Wälschimatta"", wo abr näbe Zwischbèrgù grad no uf Simpler Bode vorchunnt.",🔎
,,,Idaliänisch,FALSE,"Johrhundert sin Korsisch und Idaliänisch als zwei Forme vo de glyche Sproch aglüegt worre, woby Korsisch e gschwätzti und Idaliänisch e gschrybeni Sproch gsi isch.",🔎
,,,italiäänisch,FALSE,"Commedia dell’arte (italiäänisch für „Bruefsschauspiilkunst“, wobii ""commedia"" allgemäin für s Theater stoot und ""arte"" mit „Kunst“ im Sinn vo „Handwärk, Bruef“ söt übersetzt wärde) bezäichnet Wariante vom dradizionelle Theater in de italiäänische Gebiet im 16. bis ins 18.",🔎
,,,iteliänische,FALSE,Augschte 1995 z Lausanne) isch en iteliänische Comic-Zaichner und -Täggschter gsi.,🔎
,,,Iteliänischen,FALSE,"Dr Jakob Ulrich het vil zu dr Gschicht vo romanische Wörter und zu dr eltere Literaturgschicht vo de romanische Sprooche und meischtens vom Französischen, em Provänzaalischen, em Iteliänischen und psunders em Rätoromanische gforschet.",🔎
,,,Italiänisch,FALSE,"D Schwyz het luut Bùndesverfassig vier Landes- ùn Amtssprooche: Dütsch mit eme Aadeil vo öbe 62 Prozänt, Französisch mit 23 Prozänt, Italiänisch mit 8 Prozänt ùn Rätoromanisch mit 0,5 Prozänt.",🔎
,,,Idalienischa,FALSE,Des Wort stammt aus dem Idalienischa ond bedeuded eigedlich „kloiner Violone“.,🔎
,,,Italienischi Schprooch,TRUE,"D monegassischi Schproch isch e romanische Dialäkt, wo zum gallo-italische Ligurisch ghört (meh dadezue under Italienischi Schprooch).",🔎
,,,Italiänische,FALSE,"Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische.",🔎
,,,itàliaanisch,FALSE,"S’ Prassa-n-àmt vum Hailiga Schtüahl (làtiinisch ""Sala Stampa Sanctae Sedis"", itàliaanisch ""Sala Stampa della Santa Sede"") ìsch d’ Prassaschtälla vum Hailiga Schtüahl un vu dr Reemischa Küria.",🔎
,,,italianisch,FALSE,"S Aostatal (eischemtöitschu ""Augschtalann,"" greschuneititsch ""Ougstalland,"" italianisch ""Valle d’Aosta,"" frànzeesch ""Vallée d’Aoste;"" Frankoprovenzalisch: ""Val d’Outa;"" hochditsch friehr ""Augsttal"") ésch e Autonomi Region mét ""Sonderstatut"" ze Italie.",🔎
,,,Itelienisch,FALSE,"Bir Vouchszählig vo 2000 hei vo de 445 Ywohner 24,7 Prozänt Dütsch aus Houptsprach aaggää, 64,9 Prozänt Französisch u 1,1 Prozänt Itelienisch.",🔎
,,,italienisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
1225,Übergabezug,Übbergaab,Übbergabegüèterzüüg,FALSE,"Auguscht 1966 èwäg isch dè Personèvokear ygschtellt worrè, dõdemit hèt nò zee Johr lang nu nò Güètervokeer in Form vo Übbergabegüèterzüüg uff dè Streggi gää, bedribbè mit Disellokomotyvè vom Tǜp BR 211.",🔎
,,,Üg,FALSE,"Letschtè Güèterzug, wo Stüèlingè un Wizä bediènt hèt, isch èn Üg zum Aaschlussgleis bim Sto z Wizä gsi, sèlli Leischtung isch èrscht anno 2001 ygschtellt worrè.",🔎
,,,Übbergabè,FALSE,"Als letschti Disellok isch nõch dè Ystellig vom Regelvokeer d BR 290 als Nõchfolger vo dè BR 212 bis Aafang vo dè 1990er-Johr zum Ysatz cho, un zwar mit dè Übbergabè vo Lauchringè bis zum Aaschlussgleis vom Sto bi Wizè-Baanhof.",🔎
1226,Liste der Bischöfe von Straßburg,Lischte vo de Bischöf vo Stroossburg,Erzbischof vo Stroossburg,FALSE,Es isch d Chille vom Erzbischof vo Stroossburg.,🔎
,,,Bischofssitz,FALSE,Ab'm vierte Johrhund'rt isch's dann Bischofssitz gsin.,🔎
1227,Kleines Wiesental,Chleis Wiisedal,Chleine Wiisedal,TRUE,Hite läbt dr Jung mit Frau un Dochter z Hohenegg im Chleine Wiisedal.,🔎
,,,Chlais Wiisedal,TRUE,"Scho vorher hän sich die einzelne Ortschafte zue dr Verwaltigsgmeinschaft Chlais Wiisedal zämmegschlosse gha, wo deno nooch em Zämmeschluss vu dr Gmeinde au dr Namme vu dr neji Gsamtgmei worre isch.",🔎
,,,Chlaine Wiisedal,TRUE,"Im Norde zues goht vum waldige Gipfel vum Zäller Blaue, zwisch em Chlaine Wiisedal im Weschten un em Wiisedal im Oschte, e Hecherugge wyter bis zum zeh Kilometer ewäge Belche.",🔎
,,,Chleis Wisedal,TRUE,D Burgruine Roteburg isch e Burgruine uf eme steile Biel im Dal vu dr Chleine Wise zwische Niderdägernau un Wislet in dr Gmei Chleis Wisedal im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Chleine Wiesedal,TRUE,Wyslet litt im Südschwarzwald im Chleine Wiesedal uff 400 bis 600 Meter über em Meer.,🔎
,,,Chlai Wiisedaal,TRUE,"Noch em Chrieg isch er zuen ere ins Chlai Wiisedaal chuu, im Mai 1951 hän si in dr Chilche z Dägernau ghyroote.",🔎
,,,Demberg,FALSE,Februar 1939 z Demberg) isch e dytsche Haimetdichter.,🔎
1228,Zollikon,Zolike,Zollike,TRUE,Juli 2006 z Zollike) isch en Schwiizer Gwerkschaftler und sozialdemokratische Politiker gsii.,🔎
,,,Zoliken,TRUE,1969 isch er refermierte Pfaarer z Urnäsch woorde; spöter isch er z Zoliken und sit 1996 a dr Predigerchile z Züri gsy.,🔎
,,,Zolliker,FALSE,"Ires Gedicht ""«Abiglüte am Zürisee»"" isch 1947 vom Zolliker Lehrer und Komponist Jakob Spörri (1886–1965) vertont worde.",🔎
1229,Verlag Moritz Schauenburg,Verlag Moritz Schauenburg,Schauenburg-Verlag,FALSE,En Uuswahl us syne Alemannische Gedicht un Gscichtel het er zäme hit hochdytsche Täxt anne 1978 unter em Titel „D alt Märktscheese vrzellt“ im Schauenburg-Verlag vereffetligt.,🔎
,,,Moritz Schauenburg Verlag,FALSE,"Anne 1996 het si ne Uuswahl in irem Buech ""Purzelbäume un wildi Träum"" im Moritz Schauenburg Verlag publiziert.",🔎
1230,Wasserschloss der Schweiz,Wasserschloss vo de Schwiiz,Wasserschloss vo dr Schwiz,TRUE,"Bi Alteburg und Brugg lauft d Aare dur en schmali Schlucht, und chly spöter nimmt si s Wasser vo der Rüüs und denn vo der Limet uf; drum sait me dr Gegend um Brugg au s ""Wasserschloss vo dr Schwiz"".",🔎
,,,Wasserschloss vu der Schwiiz,TRUE,Die Landschaft dert gheisst Wasserschloss vu der Schwiiz.,🔎
,,,Zämefluss vo de Rüüss u de Aare,FALSE,Si lit weschtlich vom Zämefluss vo de Rüüss u de Aare uf em hütige Gebiet vo de Gmeind Windisch im Kanton Aargau.,🔎
,,,Schwiizer Wasserschloss,FALSE,"Si chunt under Brugge vo de Autobaan und vo de Ysebaan dure, zum Flachsee bi Roddeschwyl und under em Chlooschter Hermetschwyl dure, und derno flüsst si a de alte Stedtli Brämgarte und Melige verby, bis si zletscht im Schwiizer Wasserschloss bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang i d Aare mündet.",🔎
,,,Zämefluss,FALSE,"D Gschicht vo Windisch foht scho vor de Zit vo de Römer aa, wo vermutlich im Johr 14 noch Chrischtus am Zämefluss vo de Rüss un de Aare es Legionslager gründet un em dr alt keltisch Name ""Vindonissa"" gää hei.",🔎
1231,Diglossie,Diglossie,Diglossy,TRUE,"Mit Ussnaam vo de Romandie wird d Sproochsituation in de Schwyz als e Diglossy bezeichnet: Es wird je nooch Situation entweder d Standardsprooch (Hochdütsch, Standarditaliänisch oder e schriftlichi Form vùm Rätoromanische) oder d Mùndart gschwätzt.",🔎
,,,diaglossisch,FALSE,"Mit syne Vorträäg und Schrifte über d Mundaartforschig (1877), über de Tüütschundericht (1878) und über s Volchslied (1895/1896) isch er für di diaglossisch Situazioon i de Tüütschschwyz yträtte und hät gforderet, das me bi de Mundaart sell aafaa, wä me de Chind Hoochtüütsch bybringi.",🔎
,,,Diglossi,TRUE,"D Bärner Romanischtin Ricarda Liver schrybt dezue: De Bernard Cathomas, de ehemooligi Sekretär vo de Lia Rumantscha, meint dezue: Die sproochlichi Situation isch hüt e komplizierti, meefachi Diglossi, wyl es im Romanische sälber scho e funktionali Verdeilig git zwüschem gsprochene Ortsdialäkt, em gschribene Schriftidiom un inzwüsche zuesätzlich em Rumantsch Grischun, un s Dütsch au in zwoo Varietäte, em Schwyzerdütsch un em Hochdütsch, bherscht wird.",🔎
,,,Diglossii,TRUE,"Joorhundert duuregsetzt as Folg vo de gsellschaftlige Umwälzige in dr Beweegig vom Vierte Mai, und die dradizionelli Diglossii in dr chinesische Gsellschaft isch verschwunde.",🔎
1232,Liste der byzantinischen Kaiser,Liste vo de byzantinische Kaiser,byzantinischi Kaiser,FALSE,Vo 913 bis 959 isch er dr byzantinischi Kaiser gsi.,🔎
,,,Kaiser z Byzanz,FALSE,"Si häi vo 1057 bis 1059 und denn vo 1081 bis 1185 as Kaiser z Byzanz gherrscht, und vo 1204 bis 1461 as ""Großkomnene"" (Μέγας Κομνηνός) im Kaiserriich Trapezunt.",🔎
,,,oströmischi Kaiser,FALSE,"Noch em Ändi vom weströmische Kaiserdum het dr oströmischi Kaiser dr Armeemäisterditel allerdings au e baar germanische Füerer und Köönig im Weste gee, öbbe dene vo de Burgunde, aber es isch denn eender en Eereditel gsi.",🔎
,,,byzantinisch Kaiser,FALSE,byzantinisch Kaiser gsi.,🔎
,,,Kaiser vo Byzanz,FALSE,"(, * um 771; † 797 Byzanz) isch 780 dr Noochfolger vo sim Vater Leo IV. as Kaiser vo Byzanz worde und het bis 797 regiert.",🔎
,,,byzantinische Kaiser,FALSE,"(, * August/Septämber 467; † Novämber 474) isch im Joor 474 e churzi Zit byzantinische Kaiser gsi.",🔎
1233,Höckerschwan,Schwaan,Schwan,FALSE,Im Wappe häts en wiisse Schwan uf rotem Tuech.,🔎
,,,Schwään,FALSE,Si werdet drby dur irä churzä Hals vo Gäns und Schwään unterschiddä.,🔎
,,,Schwä,FALSE,"Aufm Sea tummlet sich Schwä, Haubedaucher und an Haufa Arta vo Wildenta.",🔎
,,,Schwän,FALSE,"Am Meer und uf de Seeè läbe Meeresvögel und Zugvögel wie Schwän, Änte und Schnäpfe, und in de Flüss het’s vil Fisch.",🔎
1234,König,König,Könnig,TRUE,"Novembèr 1816 hèt dè holländische Könnig, dè glychzitig Großherzog vo Letzèbursch gsi isch, Preußè s Rächt abgschprochè, sowoll dè Gouverneur wiè au Kommandant vo dè Feschtung Letzèbursch z ernennè.",🔎
,,,Kini,TRUE,"587 het dr austrasisch Kini <a href=""Childebert%20II.",🔎
,,,Keenig,TRUE,Ìn dr Merowìngischa un Kàrolinginscha Zit ìsch Schlettstàdt a Besìtz vu da Keenig gsìì.,🔎
,,,Kenig,TRUE,"Oktober 1870 het de Kenig <a href=""Viktor%20Emanuel%20II.",🔎
,,,Köönig,TRUE,"Basileus, , , ""vasiljás"": „Köönig“) isch dr Ditel vo de Kaiser vom Byzantinische Riich gsi und vo meerere griechische Herrscher und Köönig.",🔎
,,,Künnij,TRUE,"Diss ésch e Armée üss`m Hundertjahrich Kriej ze Frànkrich gsin (geje England), wii mr nooch de Kriejspàrtei vum frànzeesch Künnij - un dii nooch`m Adelsgschlecht Armagnac - genennt het, un wii üss de wieschteschti ""Mercenaire"" (Seldnr) bstànde het.",🔎
,,,Chönig,TRUE,"Wo der örtlech Chönig Abimelech das per Zuefall use bechunnt, stellt är der Isaak zur redt.",🔎
,,,Keenich,TRUE,Ond’s nächschd Wonder lôßt et lang uf sich warda: Dr Keenich vo Wirdaberg vrleiht em Pfarrer Jung fir sei hervorragends Handla bei dera Epidemii am 18.,🔎
,,,Chinig,TRUE,"D'Chetti va dischi Abhängigu, mit Chriägsdiänscht verbunnunu Lehe isch bis zum Chinig gangu, va wellum d'hoheitlichi Domäna schliässlich z'ganz Land isch gsi.",🔎
1235,Zhou-Dynastie,D Zhou-Dünastii,Zhou-Dynastii,TRUE,"Im Himmel si religiösi oder eschatologischi Bedütig spiilt under anderem e wichdigi Rolle in dr Genesis vom Pentateuch und in dr chinesische Philosophii, wil währed der Zhou-Dynastii dr Himmel sälber as Gottheit agluegt worden isch.",🔎
,,,Zhou-Dünastii,TRUE,Scho us dr Zit vo dr Zhou-Dünastii (11.–3.,🔎
,,,Yhou-Dünastii,TRUE,"Vo de legendäre Vorzite vo dr archaische chinesische Müthologii, dr müthische Xia-Dünastii und dr Shang-Dünastii git s nume no Bruchstück vo literarische Fassige, wo spööteri Gleerti under dr östlige Yhou-Dünastii (722 v. d. Z.",🔎
1236,Funktionalismus (Design),Funktionalismus (Design),funkzional,FALSE,Im Innere isch alles funkzional duuregstaltet.,🔎
,,,funktionals,FALSE,"Bsundrigs stoot dr Gloggedurm uuse, wo mä vo drei Site cha in en iineluege, und er setzt as räin funktionals Elimänt dr entschäidendi Akzänt in dr Überbaujig.",🔎
,,,Funkzionalismus,TRUE,"Die äigentligi Modärne het denn noch em Erste Wältchrieg 1918 aagfange und umfasst verschidnigi Ströömige, wo mä vilmol nit äidütig cha vonenander abgränze: Grob chronologisch cha mä sä eso iiordne: ""Expressionismus, Bauhuus, Nöis Baue, Nöiji Sachlichkäit, Internazionale Stiil, Funkzionalismus"" und sit em Ändi vom Zwäite Wältchrieg d ""Noochchriegsmodärne"", wo under anderem dr ""Brutalismus"" und dr ""Strukturalismus"" umfasst.",🔎
,,,Funktionalismus,TRUE,"D Entwürf und Aarbede vo de Lehrer und de Schüeler am Bauhuus wärde dorum as Deil vo Strömige gseh, wo länderübergrifend und lengerfristig gsi si, und under Begriff wie Funktionalismus, Klassischi Modärne, Neui Sachlichkeit, Internationale Stil oder Neus Baue iigordnet.",🔎
,,,funktionalistischi,FALSE,"Er häig dr Jugendstil gege die funktionalistischi Modärne, won er as „Archidektuur vo dr Sälbstbestroofig“ bezäichnet het, usgspiilt.",🔎
1237,Schwäbischer Albverein,Schwäbischer Albverein,Schwäbisch Albvorai,TRUE,Dr Schwäbisch Albvorai hot etliche Aussichtsdirm uff Berg gstellt ond an Haufa Wandrweg markiirt.,🔎
,,,Schwäbisch Albvorei,TRUE,Ond aus dera Voreinigong ischt 1888 dr Schwäbisch Albvorei entstanda.,🔎
,,,Schwäbischa Albvorei,TRUE,Reglmäßige Goddesdenscht em Dialekt hôt’r emmr oimôl em Monat em „Sonnenzentrum Rottenburg-Oberndorf“ ond e jedem Jôhr zor Kirbe em Stadtdoil Dirrwanga vo Balenga beim Schwäbischa Albvorei ghalda.,🔎
,,,Schwebische Albverein,TRUE,"Dr Hauptwanderwäg 1 vum Schwebische Albverein, dr Schwebisch-Alb-Nordrand-Wäg, goht iber dr Gipfel.",🔎
1238,Marseille,Marseille,Massalia,TRUE,uf Sizilie und Massalia (Marseille) broocht.,🔎
,,,Maarsei,TRUE,"Wil Europa starchi Wirtschaftsregione het und an verschydenè Meer liggt, het’s am Rand vom Kontinänt grossi Meereshääfe; die bedüütendschte drvo sind z Rotterdam, z Hamburg und z Maarsei.",🔎
1239,Ferdinand II. (Aragón),Dr Ferdinand II. vo Aragon,Ferdinand II,FALSE,Er het groosse politische Iifluss as Berooter und Biichtvater vo dr Köönigin Isabella I. und em Köönig Ferdinand II.,🔎
,,,Ferdinand II. vo Aragonie,TRUE,"9"">Muhammad XII. am 2. Januar 1492 Granada an Ferdinand II. vo Aragonie und Isa",🔎
,,,Ferdinand II. vo Aragon,TRUE,"erfolgige si no schlimmer worde, wo 1480 under em Ferdinand II. vo Aragon und dr ",🔎
,,,Ferdinand vo Aragon,FALSE,"Im Johr 1478 isch die Schbanisch Inquisition iigsetzt worde vom Ferdinand vo Aragon und dr Isabella vo Kaschtilie – z Portugal git s d Inquisition erscht sit 1536 – und d Jude si vo de ""conversos"" drennt worde und hai müesse in Ghetto läbe, aber s het mänggisch immer no Kontakt gä zwüschenä.",🔎
,,,Ferdinand II. vo Aragón,TRUE,"%20%28Kastilien%29"">Isabella vo Kastilien und Ferdinand II. vo Aragón in sinere Funkzioon as Ferdinand V. vo Kastilie u",🔎
1240,Ordnung (Biologie),D Ornig in dr Biologii,Ordnig,FALSE,E Klass schtaht zwüsched em Schtamm und dr Ordnig.,🔎
,,,Underordnig,FALSE,D Singvögel (Passeri oder au Oscines) si in dr Ornithologii en Underordnig vo de Spatzevögel (Passeriformes).,🔎
,,,Ornnig,FALSE,"Falter oder Schmetterling (""Leptidoptera;"" alemanischi Näme) sind en Ornnig vo de Insekte.",🔎
,,,Pflanzenornig,FALSE,"D Lippeblietlerartige (Lamiales) sin e Pflanzenornig, wu zue dr Decktsomer (Magnoliopsida) ghert.",🔎
,,,Ordnung,FALSE,"D’ Weebschpinne ""(Araneae)"" - heifig au als echte Schpinne bezoichnet - isch die bekanntescht Ordnung vo de Schpinnetier ""(Arachnida)"", ra Klasse vo de Gliederfießer ""(Arthropoda)"".",🔎
,,,Ornige,FALSE,Uf hecherer taxonomischer Ebeni wird zmaischt e Unterdailig in drei Ornige mit aktuell – je no Ibersicht – 54 bis 61 Familie vorgnuu: Verbraitig.,🔎
,,,Ornig,FALSE,Si stot zwische de Hauptrangstufe Ornig un Gattig.,🔎
,,,Unterornig,FALSE,"D Seiartige (Suina), au „Nitdaier“ (Nonruminantia) gnännt, sin e Unterornig vu dr Baarhuefer.",🔎
1241,Ostern,Oschtere,Ooschtre,FALSE,"An de ""Ooschtre"" hen d Chinder d Palme haimbroocht un defiir gwaiti Epfel kriegt.",🔎
,,,Ostere,TRUE,"Im Appezällische isch dä Bruuch, zum de Winter z vertriibe, no spööter – am Lätare-Sunntig, also am vierta Sunntig i de Faschtezyt, oder andersch gsait, am dritte Sunntig vor Ostere.",🔎
,,,Ostertermin,FALSE,"Märze sei (wichtig fer dr Ostertermin), isch de julianischi Kaländer scho 10 Tääg abgwiche, d. h. dr chilchlig Früehligsafang isch 10 Däg vorem astronomische gläge.",🔎
,,,Ooschtere,FALSE,Das preicht i vilne Chile au d Ooschtere und anderi Fyyre.,🔎
,,,Passah-Fest,FALSE,Well nun s christliche Passah-Fest (engl.,🔎
,,,Ostre,TRUE,"Im Joor 368, wu in Mainz grad ä ""Fescht vu dä christlichi Religion"", gsi isch, wul Ostre oder Pfingste, het der Mainz überfalle, und het Christe un Husrat raube kine, ohni bheligt z wäre.",🔎
,,,Ooschdra,TRUE,"S End isch bei boide Bräuch s gleich: dr Aaafang vo dr (Ooschdr-) Faschdazeid, mo vo Ooschdra abhengd.",🔎
,,,Oostere,TRUE,"Noch sinere Chrüzigung (Charfritig) stigt er is Tooteriich abe, stood aber noch drai Tag (Oostere) vom Dood uff, besigt de demit für immer, und erschiint immer wider sinene Jünger öber e Duur vo vierzg Tag (Uferstehig vo Jesus Christus).",🔎
,,,Oschtermäntig,FALSE,De neu Zelebrazionsaltor isch am Oschtermäntig 1980 iigsägnet worde.,🔎
,,,Oschtersunntig,FALSE,Vor ihm isch dr Charfrytig un no ihm chunnt dr Oschtersunntig.,🔎
,,,Oschtra,TRUE,D' erschta Kìrich ìsch vum Bundesstààt New York igfiahrt worra un kurz vor Oschtra 1841 gbàuit worra.,🔎
,,,Osterwuche,FALSE,"De ""Grüedonnschtig"" oder ""Hohe Donnschtig"" isch de Tag vor em Karfrytig i de Osterwuche.",🔎
,,,Oschtèrè,TRUE,"Sell wörd entschprechend mit Schlèmmè gfièrèt, well s jò wènnig Sinn gmacht hèt, Fleisch z uffzhebbè, wenn vom Aschermittwoch bis Oschtèrè die 40 fleischlosè Dääg uff èm Kalènder gschtandè sin.",🔎
,,,Oschtersuntig,FALSE,"Dag vum Oschterfeschtkrais, also 39 Däg noch em Oschtersuntig, dodermit isch s Fescht alliwyl am e Dunschtig.",🔎
,,,Oschterfescht,FALSE,"Är un dr Anicetus hän s Datum vum Oschterfescht dischpetiert, wu d Chilche vu Smyrna zum jidische Pessachfescht gfyyrt het, dewrwylscht s di remisch Chilche alliwyl am e Suntig gfyyrt ghaah het, wel des dr Ag vu dr Uferstehig vum Herr gsii isch.",🔎
,,,Oschtertermin,FALSE,"Dr Name vu däm Bischof isch vor allem mit Oschterfeschtstryt iber dr Oschtertermin verbunde, wu scho syt em Anicetus haiß dischpetiert woren isch.",🔎
,,,Oschdra,TRUE,Vo Oschdra bis September emmr vo 10 bis 18 Uhr ond vom Oktober bis Oschdra Dienschdich bis Sonndich 10 bis 17 Uhr sen d Ausschdellonga offa.,🔎
1242,Calancatal,Calancatal,Calancadaal,TRUE,S Dorf isch zunderscht im Calancadaal.,🔎
,,,Calancataal,TRUE,"S Wöörterbuch dokumäntiert der alpyynlombardisch Woortschatz, wo men im Kanton Tessyyn und im püntnerische Misox, Calancataal, Bergell und Puschlaav redt.",🔎
1243,Härkingen,Härchenge,Härkinge,TRUE,"Au spööter isch dr Burkhard em König und spöötere Kaiser Heinrich dröi bliibe, und het drfür 1080 d Landgroofschaft Buchsgau mit em Hauptort Härkinge überkhoo.",🔎
,,,Härchinge,TRUE,"Nochbergmeine si Woufu, Nöiedorf, Härchinge und Bonige im Kanton Soledurn und ie Murgethal im Kanton Aargau.",🔎
1244,Rüschlikon,Rüeschlike,Rüschlike,TRUE,"D Chile het de Albert Maurer, en Architekt vo Rüschlike, planet.",🔎
,,,Rüeschtlike,TRUE,Sys Häimetoort isch Rüeschtlike – wo au am Zürisee lyt.,🔎
,,,Rüüschlike,TRUE,"S Waldgebiet lyt im undere Taal vo der Syl uf em Gebiet vo de Gmeinde Adliswil, Langnau am Albis, Horgen, Oberriede, Rüüschlike und Thalwil.",🔎
1245,Süddeutsche Zeitung,Die Süüddütschi Zitig,Süddütschè Ziting,TRUE,"D Journalischtin Annette Ramelsberger hèt 2011 i dè ""Süddütschè Ziting"" s Wärch vo dè ""Biermösl Blòsn"" als „Stachel im Fleisch der Obrigkeit, die anarchische Seele des Volkes“ sowiè als musikalischi Rügggängigmachung vo dè „Enteignung des Begriffs Heimèt durch d CSU Schritt für Schritt, Lied für Lied“.",🔎
,,,Siddytsche Zytig,TRUE,Anne 2022 isch d Fuchs in dr Siddytsche Zytig porträtiert wore.,🔎
1246,Büro gegen Amts- und Verbandswillkür,Büro gäge Amts- und Verbandswillchür,Büro gäge n Amts- und Verbandswillkür,TRUE,"As Mitarbeiter vom Büro gäge n Amts- und Verbandswillkür vom Landesring vo de n Unabhängige (LdU) hed er a de Revisione vo de Verurteilige vom Pierre Jaccoud, vo der Maria Popescu, vom Walter Gross und vom Robert Willi mitgschaffed.",🔎
,,,Büro gäge Amts- und Verbandswillkür,TRUE,"As Mitglid vo der Schwizer Gfangenegwärchschaft und vom Büro gäge Amts- und Verbandswillkür hed er sech ab 1960 fürs schdrafrächtlech Verurteilti igsetzt; uf sine n Erfahrige basiert s 1976 erschinene Buech """".",🔎
,,,Büro gäge n Amts- und Verbandswillchür,TRUE,"Über d Fäll, wo der Sutermeister as Mitarbeiter vom Büro gäge n Amts- und Verbandswillchür behandlet het, het er es paar Fachartiku gschribe.",🔎
1247,Museum Tinguely,Museum Tinguely,Tinguely-Museum,FALSE,Juli und em Ändi vom August jeede Zistig e begläitets Rhiischwümme vo dr Solitüüd bim Tinguely-Museum bis zur Wettstäibrugg.,🔎
,,,Jean Tinguely Museum,FALSE,"Im Johr 1996 isch z Basel s Jean Tinguely Museum ufgmacht worde, wo vom Mario Botta entworfe worden isch und wo zahlriichi Wärke vom Kinetiker usgschdellt wärde.",🔎
1248,Saanebezirk,Saanebezirk,Saanabezirk,TRUE,"""Òttenach"") isch a politischi Gmiin im Saanabezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.",🔎
,,,Saane/Sarine,FALSE,"Gibloux (patois [dzuˈbja]) isch a politischi Gmiin im Saane/Sarine im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.",🔎
1249,Art (Biologie),D Art in dr Biologii,Aarda,FALSE,"Weil dia Aarda em neia Breich doils koine nadierliche Feind hend, geid s au koi Gleichgwichd vom Fressa ond Gfressawerda beziehongsweis Konkurrenz beim Wachsa.",🔎
,,,Underarte,FALSE,D Lengi vom Dränebei wird bin e baar Dierarte zur Identifikation vo Underarte bruucht.,🔎
,,,Arte,FALSE,Ä Gattig enthaltet aini oder mehreri Arte.,🔎
,,,Art,FALSE,"Grundkonzept isch debi die typologisch Definition vu de Art, des haißt d'Reduzeerig vu de Merkmolsfülli uf ainigi wänigi Schlüsselmerkmol un d'Abstraheerig vu de Variationsmöglichkaite innerhalb ere Art uf ä Typus („idealistischi Morphologi“).",🔎
,,,Arta,FALSE,"Neobiota (Sing. ""Neobiont""; vo griachisch ""néos"" „neu“ ond ""bíos"" „Leben“) hoißt ma en dr Biologie Arta, mo se em Gebiet etabliert hond, mo se vorher ned hoimisch warad.",🔎
,,,biologische Arte,FALSE,"D Gschlächtsorgan (lat. ""Organa genitalia"") oder Genitalie si bi biologische Arte mit mehrere bzw.",🔎
,,,biologische Artbegriff,FALSE,"Johrhundert het die unkritische Awändig vom biologische Artbegriff verschleieret, wie arteriich si si; in dr jüngere Ziit si immer meh neui Arte anerkennt worde: D Underdeilig vo de rezänte Nager in fünf Underornige mit 34 Familie, wie si unde nooch agee isch, folgt wiitgehend Carleton & Musser (2005).",🔎
,,,Säugerarte,FALSE,Zu däm Taxon ghööre öbbe 94 Brozänt vo de rezänte Säugerarte.,🔎
,,,Pflanzeart,FALSE,"D Ziibele (""Allium cepa""), ou Ziible, Züb(e)le, Zwibele, Belle oder Bölle gnannt, isch e Pflanzeart us dr Gaddig Lauch (""Allium"").",🔎
,,,art,FALSE,"Dè Türkèbund (""Lilium martagon""; alemannischi Näme), oder au Türkèbund-Liliè, isch è Pflanzèart us dè Gattig vo dè Liliè (""Lilium"") i dè noch irè benamstè Martagon-Sektion.",🔎
,,,artè,FALSE,Dè Gähle Frauèschuèh isch ein vo dè prächtigschtè wildwachsendè Orchideèartè vo Europa un stoht in allè Länder unter strengschtem Schutz (nach FFH-Richtliniè Anhang II).,🔎
,,,Pflanzèart,FALSE,"Dè Bärlauch (""Allium ursinum"") isch è Pflanzèart us dè Gattig ""Allium"" un dodèmit vowant mit èm Schnittlauch, Zwiblè un Knoblich.",🔎
,,,Dierarte,FALSE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ As die Rooti Liste vo de gfäärdete Arte oder nume die „Rooti Liste“, im Original ""Red Data Book,"" het mä ursprünglig de Liste gsäit, wo din die gfäärdete Dierarte uf dr ganze Wält ufgfüert si und wo sit 1966 vo dr Wältnaturschutzunion International Union for Conservation of Nature and Natural Resources (IUCN) in unregelmäässige Abständ veröffentligt wärde.",🔎
,,,Pflanzenart,FALSE,"Die Rostblettrigi Alperose (""Rhododendron ferrugineum""; alemannischi Näme) isch e Pflanzenart us dr Gattig vo de Rhododendre (""Rhododendron"") und ghört zur Familie vo de Heidechrutgwächs (Ericaceae).",🔎
1250,Diktatur,Diktatur,diktatorischi,FALSE,"Mit Totalitarismus bezeichnet me in dr Politikwüsseschaft e diktatorischi Form vo Herrschaft, wo alli soziale Verhältniss wot kontrolliere oder wenigstens entscheidend beiiflusse, im Underschiid zu nere autoritäre Diktatur, wo sich mit dr Repression vo Widerstand gege s Regime begnüegt.",🔎
,,,Dikdature,FALSE,"Die Radikalisierig het zu Dikdature gfüehrt, z Dütschland vo de Nationalsozialischte, z Italie vo de Faschischte und z Japan vo dr Kaiserlige Hilfsgsellschaft, wo dr Zweit Wältchrieg agfange hai.",🔎
,,,diktatorisch,FALSE,"E Putsch, Staatsstreich oder Coup d'État isch en überraschendi, meistens gwaltsami Aktion von ere Gruppierig, im Allgemeine von ere gsellschaftlige Minderheit, mit em Ziil, d Regierig z stürze und d Macht im Staat diktatorisch z überneh.",🔎
,,,Diktator,FALSE,"wäg em Sturz vom ene Diktator, Putschversüech oder Revolutione und Autonomii- beziehigswiis Sezessionsbesträbige vo ethnische oder nationale Minderheite.",🔎
,,,Diktatuur,TRUE,"As Frankismus (span. ""franquismo"" [], dt. au ""Franco-Reschiim"" und ""Franco-Diktatuur"") wird s Süsteem und d Ideologii vo dr Diktatuur vom Francisco Franco z Schbaanie vo 1936/39 bis zu de erste freije Waale 1977 bezäichnet.",🔎
,,,diktatorische,FALSE,"Wääred sinere Heerschaft si öbbe 44 bis 72 Millioone Lüt wäge politische Kampanie, dr diktatorische Usüebig vo dr Macht und ere falsche Wirtschaftspolitik.",🔎
1251,Magyaren,Magyare,magyarisch,FALSE,"S magyarisch Volk, d'Vorfahre vo de hüttige Ungare, sin im Johr 896 uss de Region vom Ural ins pannonisch Becke cho und hän's mit ca.",🔎
,,,ungarische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,ungarisch Volk,FALSE,"Sit s ungarisch Volk um 900 uff Europa cho isch, hän vor allem s Dütsch und di slawische Sproche Ungarisch beyflusst.",🔎
,,,magyarische,FALSE,Vor de magyarische Landnahm hän verschydeni Völker in de Region vom hüttige Debrecen gläbt.,🔎
,,,Magzare,TRUE,"896 häi si mit em bulgarische Zar Simeon I. e Bündnis abgschlosse und d Magzare im Gebiet Etelköz, nördlig vom Schwarze Meer, vernichtend gschlaage.",🔎
,,,Ungaare,FALSE,917 isch si vo den Ungaare kabut gmacht worde.,🔎
,,,Magiaru,TRUE,"Diz wil en friäner zum Teil frihi Bürschaft durch schtändigi Chriäga und Inwasione durch d'Wikinger, d'Sarazähu, d'Magiaru und so witär ökonomisch ruiiniärt wordu isch und so in d'Abhängigkeit fa du Feudalherru gizwungu wordu isch.",🔎
,,,Ungare,FALSE,906 hän d'Ungare d'Slowakei iignùù ùn si isch zùm Chönigriich Ungarn chùù.,🔎
,,,Ungààr,FALSE,"D’ Čaputová vertrìtt a pro-öiropäischa Posizioon, fordert mehr Umwaltschutz, Gliichb’hàndlung vu da nàzionààla Mìnderhaita (da Ungààr un da Roma), Gliichb’raachtigung fìr gliichg’schlachtliga Pààra un a Liberàlisiarung vum Àbtriiwungsracht.",🔎
1252,Zement,Zement,Zemènt,TRUE,"Bedong isch èn künschtlichè Stei, wo us èm Gmisch vo Zemènt, Steikörnig (Sand un Kys) un Wasser hèrgschtellt wörd, wo sich infolg von èrè chemischè Reaktion vofeschtigt.",🔎
,,,Zemänt,TRUE,"D Industrii broduziert Textilie, Iise, Maschiine, Chemikalie, Elektronik, Don und Zemänt, im Jura wärde au Uhre härgschtellt.",🔎
,,,Zimäntfabrigg,FALSE,"Uf em Gmeindgebiet het d Zimäntfabrigg z Wildegg grossi Schteibrüüch us dr vordere Jurachetti usegsprängt, zum Chalch und Mergel abzboue.",🔎
,,,Zimänt,TRUE,Meischtens isch das dr Zimänt.,🔎
1253,Stimmung (Musik),Musigalischi Stimmig,Stimmung,FALSE,h. diè reine Stimmung wycht stark vo dè gwoontè wooltempryrtè Stimmung ab.,🔎
,,,schtimmung,FALSE,"hèn in aller Reglè è zǜlindrischi Boorung (Innèdurchmèsser) un – bi uusreichender Längi – è eignè ""Stimmzug"" am Röörli für d Fynschtimmung.",🔎
,,,Stimmè,FALSE,"Zum Stimmè vom Inschtrumänt vowendet Klarinettischtè einersits Birrè mit unterschidlichè Längè, anderersits cha au d Birrè einigi Millimeter uss èm Obberschtugg zogè wörrè, um düèfer z intonyrè.",🔎
,,,Stimmige,FALSE,"Middeldöönigi Stimmige si e Grubbe vo Stimmige (Tämpratuure), wo in dr Rönessangs, im Barock und vilmol au spööter bis in s 19.",🔎
,,,Schtìmmumfàng,FALSE,Bekànnt worra-n-ìsch sa fìr ìhra viar Oktààwa groossa Schtìmmumfàng.,🔎
,,,gstimmt,FALSE,Mit dene Wirble isch o d Laiere gstimmt wore.,🔎
,,,Stimmig,FALSE,D Grundroorlängi isch (in B-Stimmig) mit 266 cm öppè doppelt so lang wiè selli vom B-Flügèlhorn.,🔎
,,,Stimmigssüstem,FALSE,"S Uffüere und Ufnee vo Alter Muusig isch im Wääsentlige e Domäne vo spezialisierte Musiker und Ansambel, wil mä bsundrigi historischi Muusiginstrumänt muess kenne und vil Fach- und Braxiswüsse über d Gschichte vo dr Muusig, d Instrumäntekund, Spiilwiise, Stimmigssüstem usw.",🔎
1254,Talpass (Engtal),Dalèngi,Dalpaß,TRUE,"Dènäbbè isch mit sèllèm Wort im übberdragènè Sinn abber au dè ""Dalpaß"" gmeint, sèll sin Ängdäler, wo vo irer Sidlig- un vokeersgeographischè Charakterischtik ènèm Bärgpaß glychèd, abber kei Wasserscheidè, sondern èn Dalabschnitt an èm Wasserlauf darschtellèd.",🔎
,,,Èngpass,TRUE,"Dè Wäg isch am Uugang vom Èngpass durch d Burg Falkèschtei gschützt, spôter allerdings au bedroot worrè.",🔎
,,,Dalpass,TRUE,"Im vokeerstechnischè Sinn sait mò ""Dalpass"", in Ortsnämmè findet si au dè Uusdruck ""Klausè"".",🔎
1255,Mitteltönige Stimmung,Middeldöönigi Stimmige,middeldöönige Stimmige,TRUE,"Under dr Sammelbezäichnig wooltemperierti Stimmige het dr Andreas Werckmeister vo 1681 aa e Räije vo Stimmige uf Dasteinstrumänt iigfüert, wo die middeldöönige Stimmige eso erwiteret häi, ass mä d Doonarte vom ganze Kwintezirkel het chönne spiile.",🔎
,,,middeldöönigi Stimmig,TRUE,"Zu deene Stimmigssüsteem ghöört die middeldöönigi Stimmig, wo langi Zit verwändet worde isch, und die wooltemperierti Stimmig, wo spööter entwigglet worde isch.",🔎
,,,mitteldönigi Stimmig,FALSE,"Dõdèmit hèt mò diè subberi Stimmig uff dè Taschtèinschtrumänt nǜmmi bruuchè chönnè, wa zuè dè sogenenntè mitteldönigi Stimmig gfüürt hèt.",🔎
1256,Alte Meister,Alte Meister,alte Mäister,TRUE,"Im Novämber isch dr Jauslin uf Wien gfaare, won er d Arbäite vo de alte Mäister wie dr Breughel, dr Dürer oder dr Rubens und die italiänische Mäister studiert het.",🔎
,,,Alte Mäister,TRUE,Er het Bilder vo Alte Mäister kopiert und sich eso eläi witerbildet.,🔎
,,,altmaischterlige Molerei,FALSE,"Dr Yyfluss vu dr altmaischterlige Molerei sähn verschideni Autore au im ""Bildnis vum Herr X (Pierre Loti)"".",🔎
,,,Altmäister,FALSE,"Charakteristisch für en isch si flach Farbufdraag, won er vo de „Altmäister“ übernoo het, d Methode vo dr Widerhoolig, Streckig und Deenig, vom Umcheere, Ushööle und Dräije.",🔎
,,,Mäister,FALSE,"Gliichzitig het er aagfange, im Louvre niiderländischi Mäister wie dr Peter Paul Rubens oder dr Anthonis van Dyck z kopiere.",🔎
1257,Deutschland,Dytschland,Tüütsche,FALSE,"S Iteliänische isch d Amptssprooch vom ganze Land, und dernäbe sind i teil Regioone au s Tüütsche, s Ladinische, s Französische und s Slowenische als Amptssprooche anerchant.",🔎
,,,Dütscha,FALSE,"Eppas was s im Dütscha ned wirklich git, isch im Französischa gang und gäbe: Bemühunga zu Erhalt und Pflege vo da Schproch.",🔎
,,,dytsche,FALSE,"Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).",🔎
,,,Dütschi,FALSE,D Wirtschaftskryse (Inflation) vo 1919 und de folgende Johr hät die jung Weimarer Republik an Rand vom Abgrund bracht und vil Dütschi händ de Vertrag drfür verantwortlich gmacht.,🔎
,,,Süd-Dütschland,FALSE,"D Ostschwyz bildet en Teil vo de Gränze zu Süd-Dütschland, Liechtestei und em Öschtrichische Voralbärg.",🔎
,,,Tüütschland,TRUE,Im Süde vu Tüütschland und im Weschte vu Öschteriich nennet se dees uf bodeseealemannisch Seegfrörne.,🔎
,,,Dydschland,TRUE,"Ali, wù Alemannisch schwäze – vù Dydschland, us dr Schwyz, vù Eeschdryych, us em Liechteschtei, em Elsass oder sùnschd naimen in dr Wäld – chene hie in iire Schbrooch bzw.",🔎
,,,Deytschland,TRUE,"Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum.",🔎
,,,Bùndesrepublik Dydschland,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,ditsch,FALSE,"S Elsàss geht vun de nàtionali ditsch-frànzeeschi Grenz én dr Mitt vum Fluss àn de heechschti Grate vun d Vogese – mét e pààr Stickele Lànd uff'm Oschtufer, wo in elsàssischi Gmeinde gheere.",🔎
,,,deidsche,FALSE,"Des deidsche Word ""Pfüdze"" isch ebenso davo abgeleided.",🔎
,,,Diitschlànd,TRUE,"In zàhlreiche Vàriàtione schàft de Baldung e vun kràftvoller Sennlichkeit erféllt Schéénheitskült (in Diitschlànd het's noch küüm Vorgänger wie Grien gan ghet): d'Frài às Eva, às àntike Göttin, às Haxe, às Verfiahrerin – àlle Verkerperunge vun bliajigschte Lawe, àwer im Kontràscht às ""Memento mori"" hiffig bedroht durich d'unüssweichlichi Gejewart vum Tod (in Gstàlt vum schräckliche Skelett, wu 's Lawe zum And fiahrt).",🔎
,,,ditscha,FALSE,Saint-Louis ìsch aui gànz nohch vu da schwitzer un ditscha Granza.,🔎
,,,Dytsche Rych,FALSE,"Bal sin au erschti Gsandte vum Dytsche Rych, vu Frankrych un vu Großbritannie yydroffe.",🔎
,,,tütschi,FALSE,Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt.,🔎
,,,Ditschi,FALSE,Die Ill het f'r de Ditschi e Längi vun ca.,🔎
,,,widdervoeinigte Dütschland,FALSE,Beidi Leitsischteem sin 1993 vo eim vo dè Dütschè Bundesposcht entwicklètè füüfschtelligè Sischteem für s widdervoeinigte Dütschland abglöst worrè.,🔎
,,,Dütscho,FALSE,Im Dütscho wird zum Tol ou dio Schribwaise Bregenzer Wald vorwendot.,🔎
,,,Deidschlãnd,TRUE,"Wãldhousa isch å eschdlich vo dr Kärnschdåd glägnr Schdådbezĩrk vo dr Groaßa Krỏesschdåd Ỏla êm Oschdãlbkrỏes en Bade-Wĩrdåbärg, Deidschlãnd.",🔎
,,,Bundesebeni,FALSE,"Wänn di chrischtliche Parteien aber uf Bundesebeni regiered, dänn regiered s amigs zäme, und drum redt me dänn gèèrn vo den ""Unionsparteie"".",🔎
,,,Deitsche,FALSE,"En erschder Linie wendet sich des Buach an soddiche Deitsche, wo sich näher enformiira wellet ibrs Weasa vo de Schweizer, wia des Velkle ticket, was dia Leit fir Vorliaba hend ond et zledscht was es so mit ihrem Dialekt uff sich hôt.",🔎
,,,westdütsche,FALSE,"Er isch as politische Kampfbegriff gegen e westdütsche „Klassefind“, gegen d Bundesregierig und gege Bardeie (speziell d CDU/CSU) verwändet worde.",🔎
,,,Düütsche,TRUE,"Im Düütsche wird dr Luutwert nöd verwendet, er erinneret echli as Gurgle.",🔎
,,,Bundesrepublik Dütschland,FALSE,De Dütschi Bundestag isch s Parlament vo de Bundesrepublik Dütschland un het sin Sitz z Berlin.,🔎
,,,düütsche,FALSE,"Dr Buechschtabe S hät in düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 7,27%.",🔎
,,,Dytschlond,TRUE,Z Dytschlond sin witri Patent fir de Bischtehalter ogmeldet worre.,🔎
,,,Ditscha,FALSE,"Ìn da eerschta un zweita Waltkriag, wo d Ditscha ìn Àmerikà schlacht ààgsah gsìì sìn, hàn d Iwohner vu Castroville nìmm so tràuia Elsasserditsch reda.",🔎
,,,Sydwestdytschland,FALSE,"Aber au an anderen Ert in dr Schwiiz und in Sydwestdytschland kennt me se, und me drait se im Raame vo dr schwäbisch-alemannische Fastnacht vor.",🔎
,,,Bundesrepublik Tüütschland,FALSE,"S Bundesverfassigsgricht vo de Bundesrepublik Tüütschland isch aber daadevoo uusgange, das s Tüütsch Rych wyteräxischtiert.",🔎
,,,dütscher,FALSE,März 1953 z München) isch a dütscher Politiker (SPD).,🔎
,,,dütschä,FALSE,"April 1977 z Braunschweig) isch ä dütschä Moderator vo ""Let’s Play"".",🔎
,,,Düütschi,FALSE,"März ned offiziell veröffentlecht worde esch, hets das Lied id Düütschi Download Charts ufe Platz 9 im Dezember 2006 gschafft, elei dor digitali Downloads.",🔎
,,,Tütschland,TRUE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,Dütschland BR,FALSE,Septämer 1972 z Fürschtefäldbrugg z Dütschland BR) isch e Fächtmeischter u Trainer vo der israelische Fächtmanschaft bi de Olympische Summerspiel 1972 gsi.,🔎
,,,deutsche,FALSE,"Oktober 1947 in Bad Dürrheim) isch en deutsche Schriftsteller, Literaturhischtoriker, Herausgebber und Publizischt.. Lebbe.",🔎
,,,Westdytschland,FALSE,Köln ligt z Westdytschland im Süde vom Bundesland Nordrhy-Westfale.,🔎
,,,Oscht- un Weschtdytschland,FALSE,"S Erhebigsbiet sin di (zem Deil ehmolige) dytschsprochige Biet z Europa, vu Oscht- un Weschtdytschland, Frankryych, Luxeburg, dr Schwyz, Liechtestei, Italie, Südtirol, Tschechoslowakei, Eschtryych, iber Pole, Jugoslawie, bis in dr Sowjetunion, z Ungarn un z Rumänie.",🔎
,,,Bundesrepublik Dydschland,FALSE,Ruumornigsregione sin e Inschrumänt vù dr Ruumornig in dr Bundesrepublik Dydschland.,🔎
,,,Bundesreoublik Dytschland,FALSE,Novämber 2012 isch dr Seehofer Bundesrotsbresidänt un dodermit no dr inoffiziälle Rangornig dr vierthegscht Rebresäntant vu dr Bundesreoublik Dytschland gsii.,🔎
,,,Düütschland,TRUE,"D'Architektur isch ähnlich wi die z'Düütschland, England, un Dänmark.",🔎
,,,dütsches,FALSE,D Dütschi Bahn AG (DB) isch es dütsches Verkehrunterneme mit Sitz z Berlin.,🔎
,,,deitscher,FALSE,Dezember 1952 en Kirchheim unter Teck) isch a deitscher Kabarettist on Comedian.,🔎
,,,Doidschland,TRUE,"In Doidschland hot mr dromm mehr wie gnuag Wäldr, die Ökosischdem darschdellad, dia voh Fichda ond Kiafra domminierd werrad (Nadlwäldr).",🔎
,,,Westdütschland,FALSE,D'Mitglidschaft zue Westdütschland isch vo dr drei Westalliierte supendiert gsi.,🔎
,,,dytschland,FALSE,Potsdam isch e Stadt z Nordostdytschland und d Hauptstadt vo Brandeburg.,🔎
,,,Dytsche Ryych,FALSE,"1884 isch dr Räscht vu dr Insle unter dr Niderlande, Großbritannie un em Dytsche Ryych ufdailt wore.",🔎
,,,Bundesrepublik Tütschland,FALSE,Sit de Widervereinigung 1990 ghört er zur Bundesrepublik Tütschland und hät Erfurt als Hauptstadt.,🔎
,,,Ditsch Rich,FALSE,"Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.",🔎
,,,bundesrepublikaanische,FALSE,"I dëm Wöörterbuech gaats drum, das näbed em tipisch bundesrepublikaanische Woortschatz (de ""Töitonisme"") au der ööschteryychisch (d ""Auschtriazisme"") und de schwyyzerisch (d ""Helwetisme"") – und drüberusen au dëë vo chlynere Länder mit ere tüütschspraachige Bivölcherig – läkikograafisch glyychbirächtiget presäntiert wird.",🔎
,,,Bundesrepublik Düütschland,FALSE,Mit em Reinhold Maier (i Württemberg-Bade und Bade-Württemberg) hät d DVP de einzig liberali Minischterpräsident i dr Bundesrepublik Düütschland gschtellt.,🔎
,,,dytsch,FALSE,"Noch witere 15 Kilometer, drei Kilometer hinter dr dytsch-holländische Gränze bi Millingen aan de Rijn, fangts grosse Flussdelta vom Rhy aa.",🔎
,,,Siedditschlànd,FALSE,"D Fàmili Bartholdi, ésch urspringli üss Ob´ritalie kumme un éww´r de Thurgau un Siedditschlànd én´s Elsass züeg´wàndert.",🔎
,,,Südweschtditschland,FALSE,"Bickisohl (amtlich ""Bickensohl"") isch e im Kaiserstüehl in Südweschtditschland gläges, zue dr Stadt Vogtsburg ghörigs glei Winzerdorf mit ca.",🔎
,,,düütschi,FALSE,"De düütschi Psychiater Helmut Starke und siini Frau Gertrud, de italiänischi Arbeiter Francesco Grimolli, wo inere Konditoreifabrik am Flüüssband schaffed und mit ere Tessineri verhürotet isch und die jugoslawischi Tänzeri Milena Vakulic wend s Schwiizer Bürgerrächt übercho.",🔎
,,,dytsche*i,FALSE,D*r Valo I. Lotta Christiansen (* 1993 z Worms) isch e dytsche*i Sprochwisseschaftler*i un Autor*i. Si*är definiert si sälber as nit-bineer.,🔎
,,,Dytsch Rych,FALSE,"Anne 1938, noch em Aaschluss vu Eschtrych an s Dytsch Rych, isch s Ausseerland no Obereschtrych uus-, derfir s sidlig Burgeland dr Steiermark aaglideret wore.",🔎
,,,ditschi,FALSE,"Luxeburjerisch od'r eng v'rwàndti moselfränkischi Dialekte redd' m'r öi én de Noochber'sregione, b'sundersch ém Oschte vun de belgisch Provinz ""Luxembourg"", én de Nordwescht-Moselle, Lothringe, Frànkrich, un ém Nordwescht-Saarlànd un de oweri ditschi Moselländ'r.",🔎
,,,dydschi,FALSE,"Ogdoober 2023 z Fryybeg) isch e dydschi Botanikeri gsii, wù an dr Universideed Fryybeg gfoorschd ùn glèèrd hed.",🔎
,,,ditscher,FALSE,"Dr Manfred Renn (* 1948 z Stiefehoofe im Weschtallgai) isch an ditscher Schbroochwisseschafdler us em alemannische Ruum, wo sich vor allem mit de Dialäkt im Allgai und de Mundarta vo de Regioona Ougschburg und Oberbaiern bschäfdigd.",🔎
,,,deitscha,FALSE,"Okdober 1942 z Winterthur) ischt a Schweizere, wo en de Jôhr 1952 bis 1955 en zwoi schweizerische ond oim deitscha Schbiilfilm als Kendrdarstellere – emmer en dr Roll vo dr Johanna Spyri ihrer Romanfigur Heidi – bekannt wôrra ischt.",🔎
,,,Ditsche,FALSE,"D Insle sin anno 1600 vun de Spanier beoschprucht worre un sin später on d Ditsche gonge, Wil s Atoll im trockenere Norde vum Marshall-Areal leit, sin d Urywohner numme sehr selte in Kontakt mit de Kolonialherre kumme.",🔎
,,,Titzschland,TRUE,"Disi chunst häd er darnoh van 1840 bis 1850 in Titzschland, Schwede und Norwege verbressrud, wo er mid dam schwoger De Toma häd z’semmendg’werchud, deis wattu Margherita (Grete) häd er g’hobe g’mannud. 1886 ïst er z’ Titzschland erwunde, wo er an aig’ni g’sellschaft fïr d’erschaffung van chunstmarmor in dar Friedrichstrasse 243 häd grundg’laidt.",🔎
,,,dytschi Dialäktdichteri,FALSE,Februar 2019 ebedert) isch e dytschi Dialäktdichteri gsi.,🔎
,,,Dütsche,FALSE,"Syt di erschti offizielli Beschrybig vo de Tengwar im Buech vom Ringchrieg isch publiziert worde, hei anderi Lüt e Huuffe Tengwar-Modi erfunde für Sprache wi ds Spanische, ds Dütsche, ds Esperanto oder ou ds Bärndütsch (lueg Weblinks).",🔎
,,,BRD,FALSE,In de druff folgende Zit hät mer s Saarland an s System vo de BRD abasst.,🔎
,,,Sidweschtdytschland,FALSE,"Noch dr Velkerwanderig hän si vor allem ihri Sidligs- un Herrschaftsbiete, d ""Alemannia"", vor allem im hitige Sidweschtdytschland, im Elsass, im öschterrichischa Vorarlberg, im Förschtatum Liachtaschtaa un in dr Schwyz gha, wu si vilmol zämme mit galloremische un rätische Bevelkerigsgruppe gläbt hän.",🔎
,,,Dytsche Riich,FALSE,"öffetlichi Bauvorhabe um d Zitt vu dr Weltwirtschaftskrise isch er in dr Lage gsi, d Arbetslosequote, wo im Dytsche Riich 18 % betrage het, in sinem Amtsberiich uf 12 % zu halde.",🔎
,,,Düttschland,TRUE,"Dr Läufelbärg isch schiinz die högschdi Sanddüüne vo Düttschland, un wäge säldnene Pflanze un Dierli e Naduurschutzgebiet.",🔎
,,,dütschland,FALSE,Nidersachse erstreckt sich über e große Deil vo Nordwestdütschland.,🔎
,,,Weste,FALSE,"Aber au im „Weste“ häi sini Wärk nit de gsellschaftlige Wärt und Norme entsproche, was 1963 zum Ekla gfüert het.",🔎
,,,Ditschlànd,TRUE,Mét'm (lothringisch) Departement Moselle zsàmme bild't s Elsàss de „ditsch Teil“ vun Frànkrich – de Teil wo historisch immer vum Ditschlànd „z'rüeck“ ésch v'rlàngt wore – „Elsass-Lothringen“.,🔎
,,,Ditschland,TRUE,Mài 1870 zàmme mét em ràstlige Èlsass mieße ans Ditschland abdràtte.,🔎
,,,Dütschfründlichkeit,FALSE,Si Dütschfründlichkeit isch ihm au zum Vorwurf gmacht worde.,🔎
,,,Tüütschi,FALSE,"Ane 1910 händ si de grööscht prozäntual Aatäil ghaa, mit fascht 35 Prozänt, und die mäischte vo dène sind Tüütschi gsy.",🔎
,,,Bundesrepublik Ditschland,FALSE,Die Deutsche Nationalbibliothek (DNB) isch di zentral Archivbibliothek und s nationalbibliografisch Zentrum vo de Bundesrepublik Ditschland.,🔎
,,,dydsche,FALSE,März 1944 z Schriise) isch e dydsche Bolitiker vù dr SPD z Bade gsii.,🔎
,,,Weschtdütschland,FALSE,D Spiegel-Affäre isch en Konflikt zwüsche Staatsräson und Pressefreiheit uus em Johr 1962 im damalige Weschtdütschland gsii.,🔎
,,,Südditschland,FALSE,"Des gfallt nit in allene, s git z Südditschland, in dr Schwiz un z Eschtrich verschiidini Initiative, wu dr Nigelaüs un s Grischtkind unverfelscht biibhalte wänn.",🔎
,,,dütscha,FALSE,S Ruhrgebiet isch a Region im dütscha Bundesland Nordrhy-Weschtfaala.,🔎
,,,deitsche,FALSE,Sipplinge isch a Gmond im Bodeseekreis im deitsche Bundesland Bade-Württeberg und hät friener zu Bade ghert.,🔎
,,,Tüschtland,TRUE,"Er isch 517 Kilometer lang und flüüsst dör d Schwiiz, Östriich und Tüschtland, woner bi Passau i Donau ine flüüsst.",🔎
,,,deitschr,FALSE,"Mai 1805 z Weimar) isch a deitschr Dichtr, Dramatikr, Philosoph ond Hischdoriker gwäa.",🔎
,,,dytscher,FALSE,"S Hanauerland isch ä ehemòligs Herrschòftsgbiet närdlich vo Stroosburg uf franzesischer Sit un um Käl in de Ordenau uf dytscher Sit uf baide Sitte vo de Grenz, wo de Rhin bildet.",🔎
,,,Bundesrepublik Deutschland,FALSE,Bonndorf ligt im Südweschte vo de Bundesrepublik Deutschland in 700 bis 900 Meter Höi.,🔎
,,,Dütschland kennt,FALSE,"Dodermit entschpricht er in de Funktion öppe em Gmeindsrot, wie me ihn zum Bischpil in Dütschland kennt.",🔎
,,,ditsche,FALSE,"  Der Johann Peter Hebel isch en ditsche Dichter, evangelische Theolog, Prälat un Pädagog gsi.",🔎
,,,Dütschland,TRUE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Tüütsche Riich,FALSE,"Äntli, 1869 hät mer mit em Königriich Italie und 1871 mit em Tüütsche Riich en Staatsvertraag chöne abschlüüse.",🔎
,,,dütschi,FALSE,"Är isch Mitgründer vo ""X Filme Creative Pool"", wo scho ainigi erfolgrychi dütschi Film (""Good bye Lenin"" (2003), ""Lola rennt"" (1998)) usebrocht hän.",🔎
,,,dütschè,FALSE,Im Zweitè Wältchrièg sin i dè Oschtsee einigi Kämpf zwischè dè dütschè un sowjetischè Flottè- un U-Boot-Vobänd ausgfochtè worrè.,🔎
,,,Düdschland,TRUE,"De Wingolf isch e Zämmeschluss vo über 30 Korporazione z Düdschland, z Eschdland und z Öschdrich.",🔎
,,,dütsch,FALSE,"Merz 1965 z Münster, Westfalen als ""Maximilian Lenz"") isch näbenem Sven Väth dr bekanntischt dütsch Techno-DJ und -Broduzänt.",🔎
,,,Bundesrepublik,FALSE,"Si Name stoht in Verbindig mit em Friiburger Kreis, em „Färber-Kreis“, spöter het men em au „Reinhold Schneider-Kreis“ gsait, as Gmeinschaft vo verschiidene katholische Intellektuelle in der Ziit vom Nationalsozialismus und der junge Bundesrepublik.",🔎
,,,Dütschlond,TRUE,"D Vereinigung katholischer Priester und ihrer Frauen e. V. isch z Dütschlond ä Verein vun däne gschasste Prieschter us de Katholische Kirch, wu sich nimm ôn s Zölibat halte hen kinne.",🔎
,,,Ditschlond,TRUE,"Ulm bi Lichteni im Landkreis Raschti z Bade-Wirttebärg (Ditschlond) isch e Dorf, wu 1154 zum ärschte Mol gnännt worre isch.",🔎
,,,dyschi,FALSE,"Mai 1946 z Bibra) isch e dyschi Familieforscheri, Unternämmeri un Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene).",🔎
,,,dytschi,FALSE,Büesinge isch e dytschi Exklave bzw.,🔎
,,,Deitschland,TRUE,D Bundeshaupstadt vo Deitschland isch Berlin.,🔎
,,,Dütschè Staat,FALSE,"Zämmè mit dè andrè Baanhööf, wo im Eigèdum vom Dütschè Staat sin, ghört er zuè dè letschtè Baanhööf, wo nõch dè Baanreform z Dütschland nò in uumittelbarem Bundesbsitz sin.",🔎
,,,Bundesrebublik Deitschland,FALSE,En dr Bundesrebublik Deitschland isch der Stroifa zom erschda Môl am 12.,🔎
,,,Weschtdüütschland,FALSE,"In Oscht- wie ou in Weschtdüütschland het mer nach em zwöite Wäutchrieg ganz vili glichi u eifachi u liechti Triibwäge bout, wo us viune Bouteili bout worde si, wo o im Laschtwage- und Outobusbou i glicher oder ähnlecher Form verwändet worde si.",🔎
,,,Dytchland,TRUE,Näb em Sorbische Gymnasium Bautzen isch s eis vu dr zwei Gymnasie z Dytchland mit Sorbisch as Unterrichtssproch.,🔎
,,,Nordditschland,FALSE,"Zu däm Brüch gits e wältligi Kunkeränz: in verschiidene Gegende, so z Nordditschland wäre großi Fyr in dr Landschaft azunde un drum rum gfäschtled.",🔎
,,,deutscher,FALSE,August 1951 en Geislingen an der Steige) isch a deutscher Journalist ond Schriftsteller.,🔎
,,,dütschen,FALSE,"Dr Usdruck ""U-Boot"" wird bsundrigs für militärischi Underseeboot brucht, vor allem für die dütschen us em Erste und em Zwäite Wältchrieg.",🔎
,,,dytschem,FALSE,Uf dytschem Staatsbiet isch des „Stuck Elsass z Dytschland“ as gmaifrei Biet Rhinau yygordnet.,🔎
,,,Dütsch,FALSE,"Bir Voukszeuuig 2000 hei vo de 128634 Iiwohner 81,2 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 3,6 % Französisch u 3,9 % Italienisch.",🔎
,,,Deidschland,TRUE,D Loichanger Diefahehle ischd de oizeg Schachdhehle in Deidschland wo au a Schauhehle ischd.,🔎
,,,Wäschtdiitschlànd,FALSE,"Janner 1962 z’ Landaach, Wäschtdiitschlànd) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Gaischtliger.",🔎
,,,Bundesrepublik Dytschland,FALSE,(Lueg dezue au Liste vu dr türkische Städte) Ufgrund vu dr Suspendierig vu dr Mitglidschaft zue dr Bundesrepublik Dytschland hän Westberliner nit müesse zue dr Bundeswehr oder zum Zivildienst.,🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,diitscha,FALSE,"Nowamber 1981 z’ Oldenburg (Oldb) ìm Nìedersàchsa) ìsch a diitscha Astrophysikera, Filosoofa un Wìssaschàftsschurnàlischta.",🔎
1258,Kilogramm,Kilogramm,Kilo,FALSE,1000 Gramm gend e Kilo oder gnauer e Kilogramm.,🔎
,,,kg,FALSE,Uf dr Dategrundlag vu dr Uswirkige vu im Enceladus' sinere Schwerchraft uf d'Flugbahn vu dr Cassini-Sonde bi Vorbiflüeg het d'Masse vum Enceladus zue 1.08 kg bestimmt werre chänne.,🔎
1259,Studia humanitatis,Studia humanitatis,artes liberales,FALSE,"D Artistefakultet (""artes liberales"") isch bis 1818 d Grundlag für die andere drei Studiefächer gsi.",🔎
,,,Artes liberales,FALSE,"D ""Septem Artes liberales"", si nit zwäckorientiert gsi, si hai keini technische Fertigkeite vermittlet, wo me unmittelbar hätt chönne bruuche, sondern e formali Bildig mit eme sprochlich-literarische Schwerpunggt as Usgangsbasis für e Wiiterbildigsprozäss noch dr eigetlige Usbildigsphase, wo lebenslang offen isch.",🔎
1260,Verwaltungsrat (Schweiz),Dr Verwaltigsroot in dr Schwiz,Verwaldigsroot,FALSE,"GV), dr Verwaldigsroot (abk.",🔎
,,,Verwaltigsroot,FALSE,"CEO vo dr Credit Suisse Group isch dr Tidjane Thiam, Presidänt vom Verwaltigsroot isch sit em 29.",🔎
,,,Verwaltigsrat,FALSE,Ufgrund vo z hohe Betribschöschte stellt der Verwaltigsrat a der Generalversammlig 1970 e Atrag zur Uflösig vo der AAGU.,🔎
,,,Verwaltigsrotsmandat,FALSE,Dr Giger het verschideni Verwaltigsrotsmandat bi Verchehrs- un Chraftwärchunternäme ghaa.,🔎
,,,Verwaltigsrot,FALSE,Ab 1964 isch er im Verwaltigsrot vu Motor Columbus ghockt un het dää vu 1975 bis 1985 bresidiert.,🔎
,,,Verwaltigsrotspräsident,FALSE,Sit 2016 isch er Verwaltigsrotspräsident vo de Schwizer Post.,🔎
1261,Pubertät,Pubertät,Puberdeet,TRUE,"Vo dr Puberdeet aa, wenn d Hode aafange, Soome z broduziere (Spermarche), sprütze bim Mensch bin ere Ejakulazion öbbe 2 bis 6 ml Sperma ""(Ejakulat)"" uuse, wobii d Gschwindikäit vo Maa zu Maa, aber au vo Sprutz zu Sprutz sehr underschiidlig isch.",🔎
,,,Puberdäät,TRUE,"As Kastrate het män e Sänger bezäichnet, wo vor dr Puberdäät kastriert worde isch, für dass si nid in Stimmwäggsel chömme und iiri hoochi Buebestimm (Sopran oder Alt) chönne bhalte.",🔎
1262,Crans-Montana,Crans-Montana,Chermignon,FALSE,D Micheline Calmy-Rey isch Bürgerin vo Chermignon.,🔎
,,,Montana,FALSE,"Jänner 2016 z Ouagadougou, Burkina Faso; haimetbrächtigt z Chermignon, Mollens un z Montana) isch e Schwyzer Beamte, Manager un Bolitiker (SP) gsii.",🔎
1263,Solothurner Filmtage,Soledurner Filmdäg,Soledurrer Filmdääg,TRUE,"Ire Dokumänttarfilm «Katzenball» mit eme Portrait vu dr Fotograafi Liva Tresch (23005, 35 mm, 87‘) het sy Premiere uf dr Soledurrer Filmdääg ghaa.",🔎
,,,Solethurner Filmtäg,TRUE,Solethurner Filmtäg uurufgfüert worde und hät am 30.,🔎
,,,SoledurnerFilmdääg,FALSE,D Kumedi het 2019 uf dr Piazza Grande am Locarno Filmfeschtiwäl Premiere gfyyrt un isch dert un an dr SoledurnerFilmdääg 2020 fir dr Publikumsbryys nominiert gsii.,🔎
,,,Soledurner Filmtäg,TRUE,Sit 1966 findet all Johr Ändi Jänner z Soledurn s Soledurner Filmtäg statt.,🔎
,,,Soledurner Filmdääg,TRUE,"Im Film ""Omegäng"" vum Aldo Gugolz, wu an dr Soledurner Filmdääg 2024 urufgfiert woren isch un wu s um s Schwyzerdytsch us ganz verschiidene Perspäktyyve goot, chunt er au z Wort.",🔎
,,,19. Schwyzerisch Film- un Videofeschtiwält,FALSE,a> zaigt woren isch. 2007 isch si Jurymitglid bim 19. Schwyzerisch Film- un Videofeschtiwält z Spiez un z T,🔎
1264,Sumer,Sumer,Sumeerer,TRUE,Agfange het’s bi de Sumeerer im vierte Joortuusig vor Chrischtus i dr Stadt Uruk und z Kreta bi de Minoer im dritte Joortuusig.,🔎
,,,sumerische,FALSE,Er isch no zu Läbziite vergöttligt worde und ä Heldefigur in dr sumerische Literatur worde.,🔎
,,,sumerisch,FALSE,"Lehnwörter si vo andere Kanaanitische Sproche in s Hebräische cho, aber au us em Akkadische, e baar drvo ursprünglig sumerisch.",🔎
,,,sumer,FALSE,Är chunnt vor uf dr sumerische Königslischte as Bilgamesch und au ass er gege s Ändi vo dr zweite Früehdynaschdii (öbbe 2800 bis 2500 vor dr Ziitwändi) währed 123 Johr gregiert haig.,🔎
,,,Sumerer,TRUE,Fer d'Sumerer het d'Sunne de Sunnegott Utu verkörperet.,🔎
,,,sumerischi,FALSE,"S ältiste Werch, wo sich mit dr Mythologii befasst, isch de sumerischi Mythos vom Held Gilgamesch us em schboote dritte Johrduusig vor dr Ziitwändi.",🔎
1265,Marckolsheim,Màrkelse,Màrckolsa,TRUE,"Witterscht ìm Norda sìn d kleinera Schlìnga mìt'ra einziga Schliaßa, ìn da folgenda Orta: Màrckolsa, Rhinàui, Geerschte, Stroßburi, Gàmbse, Iffezheim .",🔎
,,,Markelse,TRUE,"Es gét kè Collège, d màiste Schieler géhn uf Markelse.",🔎
,,,Marckelse,TRUE,"Nochbergmeine sin (vu Norde im Uhrzeigersinn): Wyhl am Kaiserstüehl, Forche, Endinge, Riegel, Bahlinge, alli im Landkreis Emmedinge, Vogtsburg, Landkreis Brisgau Hochschwarzwald sowie Artzene un Marckelse im französische Elsiss.",🔎
,,,Makelse,TRUE,"Z Colmer, z Makelse un z Pfaffstadt hets Waltz-Schuele.",🔎
1266,Honig,Honig,Hung,TRUE,"Au Darstelige vom Krischna as Chliichind, wo Butter und Hung stele tuet, sind verbraitet.",🔎
,,,Biilihung,FALSE,"Kydonia; mykenisch: ""Kudōnijā"") sind em Zeus und em Dionysos () Biilihung gopferet wore.",🔎
,,,Naturhonig,FALSE,Di grosse tradizionelle Baumerflade händ Naturhonig im Täig und händ e Haselnussfülig.,🔎
1267,Die Perser,«D Perser» vom Aischylos,D Perser,FALSE,"Für die siigriiche Grieche isch d Verdäidigung vo iirem Mueterland bald zum politische Müüthos erhoobe worde, wo au in Theaterstück wie ""D Perser"" vom Aischylos Usdruck gfunde häi.",🔎
,,,Perser,FALSE,Dur si hän d'Griche die militärisch iberlegene Perser besiige chänne.,🔎
1268,Murg (Nordschwarzwald),D Murg im Nordschwarzwald,Murgdaal,FALSE,D E. Holtzmann & Cie. AG isch emool ain vu dr greeschte dytsche Babyyrhäärsteller gsii mit em doomoolige Hauptsitz im Murgdaal z Baade-Wiirtebäärg.,🔎
,,,Murgdal,FALSE,Si lyt uf eme Bärgsporn iber em Murgdal.,🔎
1269,3. Jahrhundert,3. Johrhundert,3te Johrhundert,TRUE,"D'erschti schriftlichi Spure sin usem 4te Johrhundert vor Chrischtus überliiferet, öppe im 3te Johrhundert höre d'Beleg uf.",🔎
,,,3. Joorhundert,TRUE, wo vom 1. bis ins 3. Joorhundert uff em Terrassesporn zwysche Ergolz und Violebach,🔎
1270,Hausschwein,Sau,Söi,FALSE,"E Hufe vom Galenos sine Aasichte über die menschligi Anatomii si falsch gsi, wil er d Sekzione an Söi, Affe und Hünd gmacht het und d Erkenntniss, won er eso zuene choo isch, uf e Mensch überdräit het.",🔎
,,,Soi,FALSE,"Joortuusig sind do Waisse, Gerste und Erbsli aabaut woore, a Huustier sind vor alem Schööff und Gaisse ghaalte woore, aber o Chnöche vo Soi und Hünd sind gfunde wore.",🔎
,,,Eber,FALSE,"Öberlifreti Näme sind: ""Esus"" »Herr«, ""Cissonius"" »Wagegott«, ""Toutenus"" »König«, ""Arvernorix"" »Arvernerkönig«, ""Vassocaletis"" »Vasallebischützer«, ""Visucius"" »Rapp« oder ""Moccus"" „Eber“.",🔎
,,,Säu,FALSE,"In de Niederlande isch de Monat au ""Schlachtmond"" odr ""Schlachtemonat"" gnennt worde, will zue sällere Zit 's Ischlachte vo dr Säu üeblich gsi isch.",🔎
1271,Karthago,Karthago,karthagische,FALSE,"Dr Hannibal isch dr eltiste Soon vom karthagische Fäldher Hamilkar Barkas gsi, sini jüngere Brüeder, dr Hasdrubal und dr Mago si au karthagischi Fäldhere gsi.",🔎
,,,Karthager,FALSE,E schriftli Zygnis het dr Karthager Hanno dr Seefahrer um 470 v. Chr.,🔎
1272,Kernburg,Kernburg,Hauptburg,FALSE,Vo dè ehemòligè un vom Burgèforscher Heinz Voellner vomuètetè un begangenè Burgaalaag sin mit Vor- un Hauptburg no minimi Mauerräscht erhaaltè.,🔎
,,,Chèrnburg,TRUE,Hüt sièt mò nu no diè dickè Grundmuèrè vo dè trapezförmigè Chèrnburg sowiè zwei Gräbbè mit Zwischèwall.,🔎
,,,Kärnburg,TRUE,Dorum het mä d Kärnburg vo dr Aalaag in en Ober- und Underburg iidäilt und d Gebäud si ehnder äng drfür aber hooch.,🔎
1273,Naturwissenschaft,Naturwüsseschaft,naturwissuschaftlichu,FALSE,Är het aber schine ähäblichu Bikanntheitsgrad öi üsserhalb va dä naturwissuschaftlichu Fachwält mit Isatz fär Völkärvärständigung und Fridu igsetzt.,🔎
,,,natuurwüsseschaftligi,FALSE,"Dr Plinius e natuurwüsseschaftligi Enziklopedii, d ""Naturalis historia"" (Natuurgschicht) verfasst, wo 37 Bänd het und sis äinzige Wärk isch, wo erhalte isch.",🔎
,,,naturwüsseschaftligi,FALSE,"D Archäologii wändet naturwüsseschaftligi und gäisteswüsseschaftligi Methoden aa, zum die kulturelli Entwicklig vo dr Menschhäit z erforsche.",🔎
,,,Nàtürwìssaschàft,TRUE,"Ìm Johr 2005 ìsch dr Bioscope, a Nàtürwìssaschàft Museum, dernawa bàuia worra.",🔎
,,,Nadurkunde,FALSE,"Des Môrgabläddle hôt a viilfäldiga Mischong vo litrarische Artikel ghet: Reisebericht, Gedicht, Lebenserennronga, Uffsätz ibr d Bereich Litradur, Gschicht, Kunscht ond Nadurkunde.",🔎
,,,Naturwisseschafte,FALSE,"Jahrhundert als en Ableitig vo der Philosophii vom Auguste Comte iigfüehrt worde, wo verlangt het, dass d Soziologii sölli mit Methode vo de Naturwisseschafte praktiziert werde, d. h. durch genaui Beobachtige, wenn immer möglich sogar Messige.",🔎
,,,Natürwissenschafte,FALSE,"Zue där Zit, noch Revolution, napoleonisch un Restaurationszit sin b´sundersch de Natürwissenschafte (wo domols Frànkrich aach führend war) gànz én frànzeesch´r ""Hànd"" gsin.",🔎
,,,Natuurwisseschafte,FALSE,"Är het ab 1923 Natuurwisseschafte an dr Uniwersideete Fryyburg un Diibenga studiert mit dr Schwäärpinkt Botaanik, Zoology, Geology un Chemy.",🔎
,,,Naturwisseschaft,TRUE,"D Chemii, a eksakte Naturwisseschaft, isch die Lehr vum Ufbou, Verhalte und de Umwandlung vo Materie sowie de drbi geltende Gsetzmäßigkoita.",🔎
,,,naturwüsseschaftlige,FALSE,"Währed dr Alexander drbii – aber nid nume – dr naturwüsseschaftlige Forschig neui Horizont ufdoo het, het sich dr Wilhelm vor allem mit kulturwüsseschaftlige Zsämmehäng wie dr Bildigsproblematik, dr Staatstheorii, dr analytische Betrachtig vo Sprooch, Litratur und Kunst beschäfdigt, het Reforme im Schuel- und Hochschuelwäse duregfüehrt und isch e preussische Diplomat gsi.",🔎
,,,Natuurwüsseschafte,FALSE,"In de Diszipliine, wo zu de Kultuur- und Gäisteswüsseschafte ghööre, bruche das ERkläärigsmodäll, aber d Begründigspflichte si komplexer as in de Natuurwüsseschafte.",🔎
,,,Natuurwüsseschaft,TRUE,"De Goethe hat sich aber au i de Theeme Filosofy, Theology und Natuurwüsseschaft eso guet und bräit uusgchänt wie suscht ekän Dichter i synere Zyt.",🔎
,,,naturwissenschaftliche,FALSE,"Da drfier werrad naturwissenschaftliche Methoda verwendat, hauptsächlich physikalische.",🔎
,,,Naturwüsseschafte,FALSE,"Wo d Bedütig vo de Naturwüsseschafte grösser worden isch, het me in dr zweite Helfti vom 19.",🔎
,,,Naturwüsseschaftler,FALSE,"  E Füüsiker isch e Naturwüsseschaftler, wo sich mit Theme us dr Füüsik befasst.",🔎
1274,Lenzburg (Adelsgeschlecht),S Aadelsgschlächt vo de Länzburger,Graafe vo Länzbrg,FALSE,Jarhundert sind nach de Zürigraafe d Graafe vo Länzbrg d Hère vo de Vogtei Züri und vom Zürigau woorde.,🔎
,,,Länzborg,FALSE,Nochhär hed Hämike i de Herre vo Länzborg ond sett 1264 de Habsborger ghört.,🔎
,,,Länzbrger,FALSE,"Spööter sind d Graafe zytewys us de adlige Familie vo de Eberhardinger cho, dän sind d Näleburger und d Burchardinger Zürigraafe gsi und vom elte is zwölfte Jaarhundert d Länzbrger.",🔎
,,,Grafe vo Länzbrg,FALSE,Bis ins Johr 1173 sind d Grafe vo Länzbrg d Landesherre gsi.,🔎
,,,Länzburg,FALSE,D Gmeind findet me zwösche de Städt Aarau ond Länzburg.,🔎
,,,vo Lènzburg,FALSE,Erschtè Graf vo dè Landgrafschaft Stüèlingè isch dè Rudolf vo Lènzburg gsi.,🔎
,,,Länzburger,FALSE,"Johrhundert e baar Stedt im Mittelland gründet hai, drunder Bärn, Murte, Friburg und Thun, d Kyburger, d Länzburger, d Habsburger, wo ihr Stammschloss Habsburg im Aargauische und i dr Brüggestadt Brugg a dr Aare im 11.",🔎
,,,Grafe vo Länzburg,FALSE,"Me nimmt a, dass dr Ort im Mittelalter zem Kloschter Beromünster ghört hett und denn iber d Grafe vo Länzburg, dene vo dr Frohburg, vo Habsburg-Laufeburg schliesslig a d Thiersteiner ibergange isch.",🔎
1275,Guttannen,Gööttanne,Guetanne,TRUE,"Im Grimselgebiet foot d Aare am Ober- und am Unteraargletscher aa, wo oben a Guetanne ligge.",🔎
,,,Guettanne,TRUE,"Um 2010 sind es baar Gmeinde mit de gröschte setige Flechine gsi: Zernez, Scuol, Zermatt und Bagnes mit je öppe 200 Kwadratkilometer «unproduktive» Bode, Glarus Süd mit 183, Guettanne mit 173, Fieschertal mit 164, Bregaglia mit 159, Evolène und Anniviers mit je öppe 140, Surses mit 126, Lavizzara mit 100 oder Silene mit 95 Kwadratkilometer.",🔎
1276,Apostel,Aposchtel,Aposchdl,TRUE,"D Jakobsweg en Europa sen urschbrengle Pilgrweg gwea, mo zom aageblicha Grab vom Aposchdl Jakobus en Santiago de Compostela en Galicie gfiehrd hen.",🔎
,,,Aposchdel,TRUE,"D Künstler si anonüüm and wärde as Mäister vo Muttez bezäichnet.. Si zeige Bilder us de Legände vom Arbogast vo Schdroossburg und vom Santi Chlaus, us em Läbe vom Jesus vo dr Maria, vo den Aposchdel und im Beihuus d Legände vo de dankbare Dote.",🔎
,,,Apostle,TRUE,Er het aber vor alem as Hailer und Exorzist gwürkt und isch mit ere ängere Gruppe vo zwölf Schüeler oder Apostle bezihigswys 70 Mane oder Jünger im Land umezoge.,🔎
,,,Aposchtelgschicht,FALSE,"Im rächte Faischter werde Szeene us de Aposchtelgschicht zeigt und zwar d Steinigung vom Stephanus, de Paulus vor Damaskus, d Taufi vom Kämmerer us Athiopie und de Paulus in Seenot.",🔎
,,,Aposchtle,TRUE,"Im Joor 52 isch der heilig Thomas, eine vo de chrischtlechen Aposchtle, bi Muziris, emen Oort vo Kerala, uf Indie cho.",🔎
1277,Anthropologie,Anthropologii,Antropologii,TRUE,"Zumol wird d Linguischdig vu vielne andere Wüsseschaftsbereich informiert; wie Psüchologii, Schproochpadologii, Informadig, Kompiuderwisseschafde, Filosofii, Biologii, Menschlige Anadomii, Neurowisseschafde, Soziologii, Antropologii un Akuschdig.",🔎
,,,anthropologische Wüsseschafte,FALSE,"Gsellschaft bezäichnet in dr Soziologii und de anthropologische Wüsseschafte allgemäin en abgränzti Zaal vo Persone, wo dur underschidligi Merkmol zämmegfasst wärde und wo as soziali Gschöpf (Aktöör) mitenand verchnüpft lääbe und diräkt oder indiräkt sozial interagiere.",🔎
,,,Anthropologischi,FALSE,"Anthropologischi Undersuechige zäige, ass d Taxonomie, wo in bestimmte Sprooch- und Kulturrüüm verwändet wärde, in örtligi, kulturelli und soziali Süsteem iibettet si und underschiidlige soziale Zwäck diene.",🔎
,,,Anthropologe,FALSE,Afrika wurd vun de Anthropologe un Paläontologe als de Ursprung vun de Menschheit àng´sehn.,🔎
,,,Anthropolog,FALSE,"Februar 1979 z Bertioga, Brasilie) isch e nationalsozialistische Chriegsverbrächer, Mediziner und Anthropolog gsi.",🔎
,,,Anthropoligii,TRUE,"Si isch uf s ""Connecticut College for Women"" und het am Barnard College dr BA in Änglisch und Anthropoligii gmacht.",🔎
,,,Anthropologisch,FALSE,Anthropologisch wird d Entstehig vo Dezimalsystem – und Quinärsystem – mit de zwei mal füüf Finger vo de mänschliche Hand i Verbindig bbrunge.,🔎
,,,Anthropology,FALSE,Dr Alexander von Humboldt (1769–1859) het d Geografy mit de Naturwüsseschafte verbunde und dr Carl Ritter (1779-1859) mit dr Anthropology und der Länderkund.,🔎
,,,anthropologische,FALSE,"In anthropologische Theorie über e Zämmehang vo Kultur und rassischer Beschaffehäit het mä dr Begriff vo dr Rasse mit em ethnologisch-soziologische Begriff „Volk“ vermischt, z. B.",🔎
1278,Botanik,Botanik,Botaanik,TRUE,"Vo 1957 bis 1964 hät er as Privaatdozänt im Gibiet ""Spezielli Botaanik, bsunders Sischtemaatik von Blüetepflanze"" gschaffet.",🔎
,,,botanisch,FALSE,"En Gebirgswald oder Bärgwald isch en Wald vo botanisch bsunderer Zämmesetzig, wo im Klima vom Gebirg grad underhalb von dr Baumgränze gedeiht.",🔎
,,,Botaniker,FALSE,März 2002 z Fryybeg) isch e dydsche Botaniker gsii.,🔎
,,,Botaaniker,FALSE,"Septämber 1980 z Montpellier; haimetberäächtigt z Òòfer) isch e Schwyzer Botaaniker gsii, wu d Pflanzesoziology zuen ere aigene Foorschigsriichtig vu dr Vegetazioonskund entwicklet ghaa het.",🔎
,,,Botanikeri,FALSE,"Ogdoober 2023 z Fryybeg) isch e dydschi Botanikeri gsii, wù an dr Universideed Fryybeg gfoorschd ùn glèèrd hed.",🔎
,,,bodanische,FALSE,Aü d bodanische Pflanzenämme sin agliiche.,🔎
,,,botanische,FALSE,"Uußerdem het s z Kiew 99 Hochschuele, 25 Musee, es Planetarium, Theater, botanische und zoologische Gärte.",🔎
,,,Botanisch,FALSE,Botanisch gseh entschdoht Obschd us dr befruchtete Blüete.,🔎
,,,Pflanzenkunde,FALSE,"De Fuchs gilt als eine vo de Vättere vo de Pflanzenkunde, als Hauptverträtter vom Nüü-Galenismus (Im Gägesatz zu sym Vorgänger, em 1594 gestorbene Bernhard Unger, wo sich mit synere ""Apologetischen Epistel zur Verteidigung der arabischen Ärzte"" als sogenannte Arabist erwise het).",🔎
1279,Fußball-Weltmeisterschaft 2014,Fueßball-Wältmaischterschaft 2014,Wältmaischter,FALSE,Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 1972 Europamaischter und 1974 Wältmaischter wore.,🔎
,,,WM,FALSE,"Die letschti WM isch in Brasilie uustrage worde, gwunne hät Dytschland.",🔎
,,,WM 2014 z Brasilie,FALSE,"De Xhaka isch bi de WM 2014 z Brasilie im Schwiizer Kader gstande, het det bis zum Usscheide im Achtelfinal gäge Argentinie alli Spil und het i de Vorrundi gäge Frankrych s Gool zum Ändstand vo 2:5 gschosse.",🔎
1280,Abstrakte Malerei,Abstrakti Moolerei,abschdrakter,FALSE,"Vo do a wird si Kunscht, wo impressionischdisch gsi isch abschdrakter.",🔎
,,,abstrakti Moolerei,TRUE,Die abstrakti Moolerei in iire verschiidene Stilrichdige stoot exemplarisch für en Übergang zun ere modärne Kunst.,🔎
,,,abstrakte Moolerei,TRUE,"Mit dr Armory Show 1913 z New York, wo avantgardistischi Stilströmige us Europa vom Impressionismus bis zur abstrakte Moolerei zeigt worde si, isch er bekannt worde und het alli vier Wärk, won er dört usgstellt het, verchauft.",🔎
,,,abstrakte,FALSE,Er wird hüfig noch eigene Aagoobe als dr Schöpfer vom erste abstrakte Bild uf dr Wält gnennt.,🔎
,,,abstrakti,FALSE,Z Dütschland isch die abstrakti Moolere Regina Reim bekannt für ihri Hinderglasmoolerei.,🔎
,,,abstrakts,FALSE,"Si abstrakts suprematistischs Gmäld ""S Schwarze Kwadrat uf wissem Grund"" us em Joor 1915 isch e Mäilestäi in dr Moolerei vo dr Modärne und wird as „Ikone vo dr Modärne“ bezäichnet.",🔎
,,,abschtrakter,FALSE,"Zu modärner, gar abschtrakter Maalerii hed är aber äs gschpaltnigs Verhältnis gha, will diä Farb well ooni Gägeschtand.",🔎
1281,Kloster Muri,Chloschter Muri,Kloschtèr Muri,TRUE,"Vo St. Bläsy uus isch unter anderèm reformyrt un als Priorat odder Probschtei gründet worrè: Kloschtèr Muri (1082), spòter ebbèfalls Reichsabtei Ochsèhuusè (1093), Stift Göttweig (1094), Stift Garschtè, Fürschtschtift Kemptè, Kloschtèr Wyblingè, Kloschtèr Seeon un Kloschtèr Ängelbärg, umschtrittè isch s Kloschtèr Muri, wo vom Kloschtèr Einsidlè gründet worrè isch, Kloschtèr Trub isch dōdegegè St. Bläsy zuèghörig gsi.",🔎
,,,Chloschters Muri,FALSE,"Ufhuuse esch zom erschte Mau gnamsed worde im Jahr 1160 aus ""de Ufhusen"" i de Acta Murensia, em Bsitzverzeichnis vom Chloschters Muri.",🔎
,,,Chloscher Muri,TRUE,"für s Chloscher Muri wird ""Totinchon"" gnennt.",🔎
,,,Àbtèi vu Muri,FALSE,"Do sìn Reliquia vu dr Heiligkritz un vu dr Dìrnkrona vum Krischtus, a Gschank vu dr Àbtèi vu Muri, glàgert worra.",🔎
,,,Chloschter Muri gsi,FALSE,De gröscht Lehnsherr z Busslinge isch s Chloschter Muri gsi.,🔎
,,,Chlooschter,FALSE,"Biispill üs em Prättigauer Dialäkt vom Chlooschter (Quälle: ""Prättigauer Dialekt.""",🔎
,,,chloschter Muri,TRUE,Diä erschti historischi erwähnig isch im johr 1160 inere urkund 'acta murensia' vom chloschter Muri.,🔎
,,,Chlooschter Muri-Gries,FALSE,"Nach dr Primarschuäl z Chärns isch är de 1894 uf Sarnä is Kollegi, wo vo Benediktiner vom Chlooschter Muri-Gries gfiärd wordän isch.",🔎
,,,Chlooschter Muri,TRUE,"S Dorf Birrelauf isch zum erschte Mol in ere Urkund us em Johr 1064 gnennt, wo d Habsburger ihri Höf z ""Biralophon"" im Chlooschter Muri vermacht hei.",🔎
,,,Chloster Muri,TRUE,S Chloster isch 1120 vom Konrad vo Sellebüre gründet und mit Mönch us em Chloster Muri besiidlet worde.,🔎
,,,Chlooyschter Muri,TRUE,"Und au scho us em Mittelalter chunt es Theaterstück, wo e Teil dervoo in ere aargauische Chlooschterbiblioteek überliferet isch, nämli i dere vom Chlooyschter Muri: es isch s früene Oschterspiil vo Muri, wo i der alte Mundart und teils au uf Latynisch gschriben isch.",🔎
1282,Wappen,Wappe,Woppe,TRUE,S Woppe vo de Groofe Toggeborg isch e schwarzi Dogge mit Halsband uf geelem Grund.,🔎
,,,Wappebild,FALSE,"S Wappebild vo Bonaduz wird eso beschribe: ""In Silber e blaui Diechsle und drüber e roote Stärn mit sächs Straale"".",🔎
,,,Wappefarbe,FALSE,Die Bändel sind i de Wappefarbe vo Sanggale und vo Aaltstette.,🔎
,,,Staatswappe,FALSE,Die oberi Helfti vom Wappe vo Landere isch drüteilt i Gold und i de Mitti drü silbrigi Sparre uf rotem Grund; das sind d Farbe us em vorrepublikanische Staatswappe vo Nöieburg; i der undere Helfti sind zwe silbrigi Fisch uf blauem Grund; das dütet de Bezug zu de Wirtschaft a. Geografy.,🔎
,,,Stammwappe,FALSE,"D Landesfarbe vo Preusse, Schwarz und Wiiss, si scho im Stammwappe vo de Hohezollere enthalte.",🔎
,,,Dorfwappe,FALSE,"S Dorfwappe het ""in Gääl of emene grüene Drübärg e stigende rote Leu, wo en schwarze Ascht hebt"".",🔎
,,,Wappu,TRUE,"Wie alli Wappu unnärsteit äs dum Hoheitsrächt, un nit nummu dum Urheberrächt.",🔎
,,,Gmaindwappe,FALSE,"Im nöje Gmaindwappe chunt dr Schlüssel vom Wappe vo dr alte Gmaind Maschtrils, wo scho ufem Gmaindsigel vo öpe 1600 vorchunt, und dr Schtaibock, wo es brönnends Holzschyt hät, vom früenere Igiser Wappe.",🔎
,,,Wappetier,FALSE,"Nach dr Legände het mr em Ort so gseit, wiu dr Stadtgründer, dr Herzog Berchtold der Füft vo Zähringe, beschlosse heig, das ds Tier, wo me da aus erschts faat, söu dr Stadt dr Name gää, u me het aus erschts ä Bäär gfangen u drum sigi o ds Wappetier ä Bäär.",🔎
,,,Stadtwappè,FALSE,S hütige Stadtwappè vo Stüèlingè isch uff s Wappè vo dè Grõfè vo Lupfè zruggzfüürè.,🔎
,,,Wappä,TRUE,S Wappä vo Chärns zäigt drii goldigi Chorngarbe uf blawem Grund.,🔎
,,,Landeswappe,FALSE,"Uf all Fäll isch er der högscht Bärg vo Ecuador, und drum stoot sis Bild au ufem Landeswappe.",🔎
,,,Wappekund,FALSE,"So git’s vo iim es Leerbuech über d Grammatik und eis über s Schrybe vo Prosategscht, en Schrift über d Naturkund, won er drfüür vil us dr grossen Enziklopädy vom Isidor vo Sevilla gnoo het, es Buech über d Wappekund und es allgemeins Lexikon mit em Titel ""Fabularius.""",🔎
,,,Wappezeiche,FALSE,"Zer Zyt vo dr bischöfliche Herrschaft, wo vo anne 1305 bis 1400 gangen isch, hett Lieschtel dr Basler Bischofsstab als Wappezeiche bicho, und es hett dä wies Bistum in roter Farbe gfiehrt.",🔎
,,,Wappè,TRUE,Im Wappè isch dè Martin vo Tours è «eifachi Figur».,🔎
,,,Wabbe,TRUE,"S inoffizielle Wabbedier isch dr Esel, er isch aber im Geegesatz zum Elifant vo de Republikaner nie offiziell as Wabbedier aagnoo worde.",🔎
,,,Wappa,TRUE,Als Verzierig hen d Platta Wappa vu Städt üs Europa ghaa.,🔎
,,,Gmeindwappe,FALSE,S Gmeindwappe het mit sine verschidene Bildteil die drü Dörfer symbolisiert.,🔎
,,,Gmäindswappe,FALSE,"S ehemalige Gmäindswappe gseht so uus: ""In Blau weisser Anker, überdeckt von kreuzweise gestelltem weissem Ruder und weissem Stachel.""",🔎
,,,Wàppa,TRUE,Ànna 1466 hàt'r sìch sogàr a Wàppa loo màcha.,🔎
,,,Wape,TRUE,"Für di nöi Gmeind isch es Wape usgschaffet worde, wo schynts bi alne vier Gmeinde guet acho isch; es zeigt als Hauptmotiyv d Linner Linge, das im ganze Land bekante Naturdänkmool.",🔎
1283,Ecublens VD,Ecublens VD,Ecublens,TRUE,"Z Ecublens im Bezirk Westlausanne, chly usserhalb vo Lausanne am Flüssli ""La Sorge"", isch di wälsch Technisch Hochschuel, d École Polytechnique Fédérale de Lausanne EPFL.",🔎
,,,Eclubens,TRUE,Si lyt in Eclubens ir Nöchi vo Losànn im Kanton Wâdt.,🔎
1284,Trockenmauerwerk,Trochemuur,trochen uufgschichtete Schteimuure,FALSE,D Alpbezirk und d Gmeindgränzen ufem Bärg obe sind wie me s im Jura a vilnen Oorte macht mit trochen uufgschichtete Schteimuure gsicheret.,🔎
,,,Trochumüüra,TRUE,"Inu Felsu oberhalb vaner Alpa ""Boveire d'en haut"" liggunt d Uberräschte vanera uraaltu Trochumüüra und d Ruiine vanera Sidlig.",🔎
,,,Trochemuure,TRUE,"So Plätz, wo mit Trochemuure pschlosse sind, git’s uf de Nöieburger Bärge no vil.",🔎
1285,Sexuelle Erregung,Die sexuelli Erregig,sexuelli Erregig,TRUE,"Die sexuelli Erregig isch zerst emol e Reaktion vom limbische System im Hirni uf bestimmti sensorischi Reiz, wo unwillkürligi körperligi Refläx chönne uslöse, wo denn, wenn d Bedingige günstig si, mögligerwiis zur Iileitig vom Paarigsverhalte füehre.",🔎
,,,sexuelle Vrlanga,FALSE,En dr Ehe vom Kaiser Flavius ond seira Frau Domitilla ischt s gegaseidige sexuelle Vrlanga scho lang vrloscha.,🔎
1286,Fehu Aett,Freys Aett,erste Ætt,FALSE,D g-Ruune isch die sibet Ruune im Ruunealphabet und di sibet Ruune im erste Ætt.,🔎
,,,Freys ætt,TRUE,D a-Ruune isch die viert Ruune i allne öberlifrete Ruunealphabet und die viert Ruune vom Freys ætt.,🔎
,,,Erste Ætt,FALSE,D w-Ruune isch die acht Ruune im Ruunealphabet und die acht Ruune vom Erste Ætt.,🔎
,,,erste acht Rune,FALSE,Si zaigt under anderem die erste acht Rune vom Futhark.,🔎
1287,Breisgauer Landstände,Brysgauer Landständ,Brysgauer Landstand,TRUE,"dr Aadelsstand, wu Aadail am Brysgauer Landstand ghaa het.",🔎
,,,Briisgauer Landschtänd,TRUE,"Wôrend dè Abt jetzt einersits è rychsunmittelbares Territorium regyrt hèt, isch sini Abtei anderersits witterhy vorderöschterreichischè Landschtand gsi un er isch dè Prälatèbank vo dè Briisgauer Landschtänd vorgschtandè, nõchdèm dè Großprior vo Heitersche sèll Amt uss bolitisch/juristischè Gründ nǜmmi uusüèbè hèt wellè.",🔎
1288,Militär,Milidäär,Milidär,TRUE,"""f. cohors libera"") bezeichnet e milidärische Freiwilligeverband, wo im ene Chrieg, hüfig e Guerillachrieg, mitmache ohni und — das im Gegesatz zum reguläre Milidär — von ere Chriegspartei förmlig autorisiert worde si, sondern uf d Veraalassig von ere politische Partei oder ere bestimmte Person oder Gruppe vo Persone.",🔎
,,,militärischer Uusrüstig,FALSE,"Israel isch bi fossile Energiträger (Öl, Ärdgas, Choole), bi Frucht, Rindfläisch, Roostoff un militärischer Uusrüstig vo Import abhängig.",🔎
,,,milidäärischi,FALSE,"Terrorismus isch nid e milidäärischi Strategii, sondern vor allem e Kommunikazionsstrategii.",🔎
,,,militärisch,FALSE,E Militärbasis (au: Militärschtützpunkt) isch es militärisch gnutzts Gländi bzw.,🔎
,,,Militäär,TRUE,"Di ""Vereinigti Bundesversammlig"" wählt d Bundesrööt, de Bundespräsident oder d Bundespresidänti, d Bundesrichter, de Bundeskanzler oder d Bundeskanzlerin und im ene Fall, wo s zum Chrieg chönt cho und mä öppe müesst s Militäär uufbiete, de General as Oberbefäälshaber vo dämm.",🔎
,,,Milidäärwääse,FALSE,"Über d Kunst vom Chrieg oder im Original Dell’Arte della Guerra vom Niccolò Machiavelli isch en Abhandlig über Taktik, Strategii, Politik und hauptsächlig s Milidäärwääse, wo zwüsche 1519 und 1520 entstande isch.",🔎
,,,Armee,FALSE,Er isch as e nid rächtmässige Akt vo der Armee niidergschlage worde.,🔎
,,,Militèèr,TRUE,"1765 isch er uf Metz (hüt z Nordoschtfrankrych) gschickt woorde, won er d Militèèrschuel bsuecht hät.",🔎
,,,Truppè,FALSE,"Diè dõmòligè Mobilmachigsblään hèn vorgsää, d Truppè mit Hûlf vo allnè vofüègbarü Ysèbaaschtreggè a d Weschtfront z schaffè, Frankrych in èm schnellè Fäldzug abbèzschlaa, aschlièßend diè glychè Truppè mit dè Ysèbaan in Richtig Oschtè z bringè, um mit Russland Chrièg z füürè.",🔎
,,,Stritchreft,FALSE,Weermacht isch d Bezäichnig für alli Stritchreft im nazionalsozialistische Dütschland zämme.,🔎
,,,militär,FALSE,"März d Italiäner wider uf em militärische Wäg versuecht händ: En Grossaagriff gäge Griecheland hät aber, wi scho d Aktione im Härbscht, kei Erfolg gha.",🔎
1289,Akropolis (Athen),D Akropolis z Athen,Athener Akropolis,FALSE,"Zu de Läistige vo dr antike griechische Kultur zele under anderem archidektonischi Monumänt wie die uf dr Athener Akropolis, bedütendi Skulpture, zentrali Wärk vo dr Dichtkunst (wie d Ilias und d Odyssee), d Grundleegig vo dr Filosofii und bedütendi prosaischi Gschichtswärk vom Herodot und Thukydides, wo spööteri griechischi Gschichtsschriiber no im Byzantinische Riich beiflusst häi, maassgääbligi Erkenntniss uf em Gebiet vo dr Mathematik, dr Physik und Forme vo friidlige sportlige Wettkämpf wie die Olympische Spiil.",🔎
,,,die z Athen,FALSE,Die bekanntisti Akropolis hüte isch die z Athen.,🔎
1290,Burgerbibliothek Bern,Burgerbibliothek Bärn,Burgerbiblere Bärn,TRUE,Öppis vom Nochlass vom Sutermeister isch ir Burgerbiblere Bärn.,🔎
,,,Burgerbiblioteek z Bärn,FALSE,D Schrifte und Zeichnige vom Rudolf Münger wärde i dr Burgerbiblioteek z Bärn ghüetet.,🔎
,,,Burgerbiblioteek vo Bärn,FALSE,Dr Nachlass vom Künschtler isch i dr Burgerbiblioteek vo Bärn.,🔎
,,,Burgerbiblioteek Bäärn,TRUE,"Döört derzue het er Kürs a er Uni gää, und mit eren alte Handschrift i der ""Bongarsiana""-Samlig vo der Burgerbiblioteek Bäärn isch er der Überliferigsgschicht vo provänzalische Gedicht us em Mittelalter nochegange.",🔎
,,,Burgerbiblioteek Bärn,TRUE,Dr Nachlass vom Kuen lyt i dr Burgerbiblioteek Bärn.,🔎
1291,Neuromanik,Neuromanik,Neoromanik,FALSE,"Schwechten, en gebürtige Kölner, hätt en Entwurf im Stil vo de Neoromanik geliifert, orientiert a de romanische Kirche vom Rhiiland.",🔎
,,,neoromanischen Stil,FALSE,1843-1846 isch noo Plän vom Weilburgr Baumeischter Eduard Bautzer an de Stell vom 1388 erwähnte vorige Bauwerch di evangelisch Chilche im neoromanischen Stil baut woorde.,🔎
,,,neuromanische,FALSE,"D Pauluskiirche in dr Stadt Baasel isch en evangelisch-reformierti Kiirche im neuromanische Stil, wo uf eme dreieggige Grundstück e chli hööcher as d Umgääbig (öbbe 1.5 Meter) im Ring-Kwartier in dr Nööchi vo dr Schützematte stoot.",🔎
1292,Türkische Sprache,Türkischi Sproch,türkische,FALSE,Sit dr 1960er Johre isch Berlin dur dr Zuezug vu türkische Gastarbeiter zu einere vu dr grösste türkische Kommune usserhalb vu dr Türkei worre (öppe 150.000 Türke 1989).,🔎
,,,türkischi,FALSE,"Johrhundert hai d Mamluke, wo türkischi Militärsklave gsi si d Macht übernoh und bis zum Ändi vom 13.",🔎
,,,törkisch,FALSE,"Bi de alte iihaimische muslimische Bivölkerig het de ""Kelaynak"", wie de Waldrapp of törkisch haisst, as e hailige Vogel ggolte.",🔎
,,,türkisch gschwätzt,FALSE,"Dr Sinan isch as Soon vo griechisch-orthodoxe Christe, wo möögligerwiis türkisch gschwätzt häi, im kappadokische Dorf Ağırnas bi Kayseri ufgwaggse und isch vermuetlig uf e Naame Joseph oder Yusuf dauft worde.",🔎
,,,Türkisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,Türkische,FALSE,"Zùr Zitt vù ihrer Iiwanderig ins Wolgagebiet ùm s Johr 1000 ùme hän d'Tschuwasche e Variante vùm Orchon-Alphabet vùm Türkische bruucht, wùù si abber de Islam ǜbernùù hän, hän si aagfange mìt em arabische Alphabet z schribe, bìs si nooch em christlig-orthodoxe Glaube ìm 18.",🔎
,,,tirkisch,FALSE,"D Hirnwesch het eso üsgsäh: Mer het diä Buebe uf abglägini Hef in dr tirkische Steppe un Gebirg verdeilt, wu si as Sklave gschunde hän un tirkisch glehrt hän.",🔎
,,,türk,FALSE,": Κύπρος, Kýpros; türk.",🔎
,,,Tirkische,FALSE,"Aü im Tirkische spiilt dr Genitiv e enormi Roll: Aigetli isch das aber ekai Genitiv, sunder en Anenanderraiig vu Suffix.",🔎
,,,Türkischa,FALSE,In da nöipersischa Sprooch Farsi und im Türkischa findet ma an Hufa arabische Leenwörter in wisseschaftlicha oder theologischa Bereich.,🔎
,,,Tirkisch,FALSE,"S modern Tirkisch isch üs em Osmanisch-Tirkische, üs ere tirkisch-arabisch-persische Mischsproch gschaffe wore, d griächisch Katharevousa isch üs altgriächischem Wortschatz un ere erfundene Grammatik entstande, s Hebräisch isch numme no Sproch vu dr Literatür un vu religieese Zeremoniä gsii un isch zu nere gsprochene un gschriibene Standartsproch entwicklet wore.",🔎
,,,türkisch,FALSE,"Mai 1453, bi dem dr Konstantin gfalle isch, het dr türkisch Sultan Mehmed II. s'Despotat autonom glo, under Anerchennig vu dr türkische Oberhoheit.",🔎
,,,Tüürggisch,FALSE,"Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche.",🔎
,,,Dirkisch,FALSE,"Im Dirkisch haißt s Fescht Ramazan Bayramı („Ramadan-Fescht“) oder ""Şeker Bayramı"" („Zuckerfescht“), im malaiische Sproochruum Hari Raya Aidilfitri („Große Dag vum Faschtebräche“) oder ""Hari Raya Puasa"" („Große Dag noch em Faschte“).",🔎
,,,Tǜrkisch,FALSE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,törggisch,FALSE,"Juli 1970 offiziel uf törggisch Gökçeada, isch en Insle i de Ägäis und ghört zo de törggische Provinz Çanakkale.",🔎
1293,Schwache Wechselwirkung,Schwachi Wächselwürkig,schwache Kärnchraft,FALSE,Die andere Äichbosone vom Standardmodäll si die acht Gluone vo dr starke Wäggselwirkig und d W+--Bosone und Z-Bosone vo dr schwache Kärnchraft.,🔎
,,,schwachi Wäggselwirkig,TRUE,Wäge de Kwark würke uf d Mesone die starki und die schwachi Wäggselwirkig und d Grawitazioon; uf elektrisch gladnigi Mesone würkt au no die elektromagnetischi Wäggselwirkig.,🔎
,,,schwache Wäggselwirkig,TRUE,"Die elektromagnetischi Wäggselwirkig, wo jo sälber s Resultaat vo dr Zämmefassig vo dr Theorii vo dr elektrische und magnetische Wäggselwirkig isch, wird sit 1967 zämme mit dr schwache Wäggselwirkig as elktroschwachi Wäggselwirkig beschriibe.",🔎
,,,schwachi Wächselwürkig,TRUE,Nach dä Quantächromodynamik (im Folgände: QCD) wird di starchi Wächselwürkig - wie di elektromagnetischi und di schwachi Wächselwürkig - dur de Ustuusch vo Eichbosonä beschribä.,🔎
1294,Der Spiegel,Der Spiegel,Spiegu,FALSE,"Mitti Nünzger isch de Christian Kracht uuf Neu-Delhi züglet, wo n är aus Nachfouger vom Tiziano Terzani aus Indiä-Korrschbondänt für ä ""Spiegu"" gschaffet het.",🔎
,,,Spiegel,FALSE,Anno 2002 het e Artikelserie vum dytsche Nochrichtemagazin Spiegel.,🔎
1295,Bronze,Bronze,Bronse,TRUE,So het er us wäichem Waggs die irrazionaali Form us siner Inspirazioon gmacht und het die denn mit em Waggsuschmelzverfaare in Bronse gosse.,🔎
,,,Bronza,TRUE,"D’ Piusbriaderschàft hàt dr Choorumgàng üss Bronza un Màrmor wììder iig’rìchta, wia ’s vor dr Litürgiireform gsìì ìsch.",🔎
1296,Schönwald im Schwarzwald,Schenwald,Schene,TRUE,"Nochbergmonde sin Hornberg im Norde, Schone im Norde un Weschte, Schramberg un Sanderge im Oschte un Schene un Furtwange im Side.",🔎
,,,Schenwalder,FALSE,"Dr Dribärger Wasserfallchessel lyt, zämme mit em benochberte ""Bärgsee"", in ere Zylede vu yyszytlige Charforme, wu in ere typische Wys in di nordeschtlige Halle vu dr Schenwalder Hochflechi yydieft sin.",🔎
1297,Prager Frühling,Prager Früelig,Prager Friehlig,TRUE,"D'Bolitiik isch erscht in de 1960er-Johr widder tolerant wore; de Prager Friehlig unter de Fiehrig vum Alexander Dubček hätt fast e Regierig mit mehrere Partäie erreicht, d'Bewegig hät abber mit em Verdrag vu Warschau un em Iimarsch vu de Druppe e Änd gha.",🔎
,,,Prager Frühelig,TRUE,1968 isch es durchs Reformprogramm untem neue Parteichef vo de Kommunistische Partei Alexander Dubček zum Prager Frühelig cho.,🔎
1298,Arrondissement Colmar,Arrondissement Colmer,Arrondissement Kolmer,TRUE,"Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Kolmer un àn s Arrondissement Ràppschwihr, ìm Weschte àn s Arrondissement Saint-Dié ìm Département Moselle z Lothrìnge.",🔎
,,,Colmer,FALSE,"Anne 1403 hän sich Basel, Briisach, Colmer, Friiburg un anderi Landschafte im Briisgaü un im Elsiss zämme due un hän dr Rappe as haüptsächligi Währungseiheit gnutzt.",🔎
1299,Bratsche,Bratsche,Bratschè,TRUE,Bi Strychinschtrumänt spillt d Bratschè i dè Altlaag un d Partiè dèfür sin im Altschlüssel notyrt.,🔎
,,,Braatschè,TRUE,"Für d Braatschè (Viola), s Altinschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Altgambè) un Altposuunè wörd dè oft au „Bratschèschlüssel“ benamste Altschlüssel vorgschribbè.",🔎
,,,Viola,FALSE,"Zurzyt (Stand 2020) bstoot s Ensemble us Melise Mellinger (Violine), Paul Beckett (Viola), Åsa Åkerberg (Violoncello), Mario Colli (Fleete), Eduardo Olloqui (Oboe), Shizuyo Oka (Klarinette), Christian Dierstein (Schlaagzyyg) un Klaus Steffes-Holländer (Klavier).",🔎
,,,Bratscha,TRUE,"Drei Fleeda, a Piccolo-Fleed, zwoi Oboa, a Englischhorn, viir Klarinedda, oi Bassklarinedd, drei Fagodd mit Kontra-Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, zwoi Harfa, oi Pauk, drei Persona zor Bediinong vom graußa Schlagwerk (= Glockaschbiil, Triangel, Becka, a graußa Trommel, a Tamburin, a Tamtam, a Tscheleschda, a Mandoline ond a graußa Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.",🔎
,,,Bratschischti,FALSE,Oktober 1966 z Lohr) isch e dytschi Bratschischti un Hochschuellehreri.,🔎
1300,Georg Wilhelm Friedrich Hegel,Georg Wilhelm Friedrich Hegel,G. W. F. Hegel,FALSE,"nka vum Schleiermacher mìt’m Gedankasyschteem vum G. W. F. Hegel un em Mystizischmus vum <a href=""Johann%20Gottlie",🔎
,,,Hegel,FALSE,"Seine bekanndeschde Vers, wo au heit no oft zitiirt werret, stammet aus seim Buach „Arabesken“:  Dr Schelling ond dr Hegel, dr Schiller ond dr Hauff, des isch bei ons dui Regel, des fällt do gar et auf.",🔎
1301,Althütte,Althitte,Aldhidde,TRUE,"Emm Zsẽmahang midd dor Vorwaldongsreform isch midd de Gmaendena Allmorschbach, Aldhidde, Aschbach, Aoawald, Burgsdedda, Kirchbärg, Obbaweilor und Weissach emm Dal a Verwaldongsgmaeschafd ausgmachd wårda.",🔎
,,,Althidde,TRUE,"Zomm Middlbereich Baggnang ghaered d Sdedd ond d Gmaendena em Norda vomm Rems-Murr-Graes: Allmerschbach, Althidde, Aschach, Aoawald, Burgsdedda, Graoserlach, Kirchbärg, Murrhard, Obbaweilor, Schbiiglbärg, Sulzbach an dor Murr ond Weissach emm Dal.",🔎
1302,Durchkomponierte Form,Duurekomponierti Form,duurekomponierti,FALSE,"Dr Form nooch underschaidet mä zwüsche dr ""Nummereopere"", won e Räije vo Muusigstück dur Rezitativ oder gschwätzti Dialog mit enand verbunde wärde, und die duurekomponierti Opere oder s ""Muusigdrama"", wo die musikalischi und emozionali Entwicklig e Kontinuum dur s ganze Wärk duure bildet.",🔎
,,,duurekomponierte,FALSE,"Au wenn s Rezitativ vo öbbe 1840 aa, wo sich die duurekomponierte Opere duuregsetzt het und dr Basso Continuo verschwunde isch, für e Zit nid in dr Mode gsi isch, isch es bis hüte e Bestanddäil vo dr Opere und vom Oratorium.",🔎
1303,Rielasingen-Worblingen,Rüelasinge-Worblinge,Rielasinge-Worblinge,TRUE,"An dr Radolfzeller Aach liige d Städte un Gmeie Aach, Volkertshuse, Singe, Rielasinge-Worblinge un Radolfzell am Bodesee.",🔎
,,,Rielasinge im Hegau,FALSE,Juli 1931 z Rielasinge im Hegau; † 11.,🔎
,,,Rilasinge-Worblinge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Singe (Hontes): Hilzinge, Mühlhuse-Ehinge, Volkertshuuse, Steißlinge, Radolfzell, Moos, Ehninge un Rilasinge-Worblinge (alli Landchreis Konschtanz).",🔎
,,,Rylasingè-Worblingè,TRUE,"Mengi Schuèlè dräged im Scheffel sin Nammè, drunter s Gûmnasium z Säckingè, s Scheffel-Gûmnasium z Lahr, d Realschuèl z Bad Staffelschtei un d Scheffelschuèl z Rylasingè-Worblingè.",🔎
1304,Schloss Hohenlupfen,Schloss Hochelupfe,Stüèlinger Schloss,FALSE,"Bedeiligèt dõdraa sin 1622 s Kloschter St. Bläsy d Fürstèbärger un d Grõfè vo Sulz, d Grõfè vo Leiningè un dè Landgrõf Maximilian vo Stüèlingè, wo zu sèllèrè Zit grad sin Hèrrschaftssitz, d Stüèlinger Burg, zum Stüèlinger Schloss umbaut hèt.",🔎
,,,Stüèlinger Schloß,FALSE,"Nõch èm Dot vum letschtè Grõfè vo Lupfè hèt dè Bappèheimer abber s Stüèlinger Schloß bsetzt, wègè sèllèm un ènèrè Hofintrigè anno 1591 isch er uff Schloß Hoètübingè türmt worrè un isch dört 1603 gschtorbè.",🔎
,,,Schloss Hohelupfe,TRUE,Diä Grundfescht vum  Schloss Hohelupfe söllet zue sellere Zyt als Fundament für en römische Signaldurm dient ha.,🔎
,,,Hoèlupfè,FALSE,"Näbby isch anno 1618 dè Dryßigjöhrige Chrièg losgangè, wo dè Maximillian vo Bappèheim widder zuè Chlutter chò isch un vo 1620-1624 s Schloß Hoèlupfè massyv renovyrt hèt.",🔎
,,,Stüèlinger Burg,FALSE,"1251 hèn d Lupfener d Landgrõfschaft Stüèlingè gèrbt, wo bis dörthy Beschtanddeil vo dè Landgrõfschaft Chleggau gsi isch, denõch hèn si d Stüèlinger Burg baut un uff ènèm Plateau 80 m unterhalb vo dè Burg d Stadt Stüèlingè gründèt, wittery hèn si d Hèrrschaft Hohèhewè mit Sitz z Èngè sowiè Gebièt im Sundgau ghaa.",🔎
,,,Schloss Hohèlupfè,TRUE,"Größerei Deil vo irem wirtschaftlichè un kulturellè Imperiums hèn d Fürschtèbärg abber im Lauf vo dè Zit widder voüßeret, dorunter scho 1867 Schloss Neufra, 1869 Schloss Trochtelfingè un ab dè 1970er Joor Burg Wildèschtei un Schloss Meßkirch sowiè umfangrychi Wald- un Landbsitz, zuletscht 2011 Schloss Hohèlupfè z Stüèlingè mit Ländereiè.",🔎
,,,Schloss Hohelupfè,TRUE,"1177 hèn si d Burg Stüèlingè, s hütige Schloss Hohelupfè un d Landgrõfschaft Stüèlingè erworbè un hèn sich ab dènn als Grõfè vo Küssabärg un Stüèlingè betitlèt.",🔎
1305,Fundamentale Wechselwirkung,Fundamentali Wäggselwirkig,Elementarchreft,FALSE,"Wääred die allgemäini Relatiwidäätstheorii nume äini vo de vier Elementarchreft vom Universum beschribt, nämlig d Grawitazioon, behandlet d Kwantetheorii die anderen drei Elementarchreft (elektromagnetischi Wäggselwirkig, schwachi Wäggselwirkig und starki Wäggselwirkig).",🔎
,,,Wäggselwirkige,FALSE,"Es beschribt alli bekannte Elementardäili und die wichdige Wäggselwirkige zwüschen e: die starki Wäggselwirkig, die schwachi Wäggselwirkig und die elektromagnetischi Wäggselwirkig.",🔎
,,,wäggselwirkende,FALSE,"Drbii wärde nit nuume sogenannti Observable (also beobachtbari Gröössene wie Energii oder Impuls) kwantisiert, sondern au die wäggselwirkende (Däili-)Fälder sälber; Fälder und Observable wärde also analog behandlet.",🔎
,,,Grundchraft vo dr Füsik,FALSE,"D Grundchraft vo dr Füsik, wo d Elektrodünamik druf basiert, häisst elektromagnetischi Wäggselwirkig.",🔎
,,,Grundchräft vu de Physik,FALSE,D'Gravitation isch die schwächst vu de viir bekannte Grundchräft vu de Physik.,🔎
,,,fundamentaale Wägselwiirkige,TRUE,"Am CERN foorscht mer am Ufböu vu dr Materie un zue dr fundamentaale Wägselwiirkige zwische dr Elementaardailli, un doodermit an zue dr Froog, us wass s Uniwersum bstoot un wie s verhebt.",🔎
,,,Grundchreft vo dr Füsik,FALSE,Die elektromagnetischi Wäggselwirkig isch äini vo de vier Grundchreft vo dr Füsik.,🔎
,,,Wäggselwirkig,FALSE,Die allgemäini Relatiwidäätstheorii (churz ART) beschribt d Wäggselwirkig zwüsche dr Materie (Fälder inklusiv) uf dr äinte Site und em Ruum und dr Zit uf dr andere.,🔎
,,,Grundchreft,FALSE,In dr hütige Füsik wärde mäistens vier Grundchreft bzw.,🔎
1306,Altes Testament,Alts Teschtamänt,Alte Teschtament,FALSE,"Uf de Schiibe vo de erschte acht Ört sind Gschichte us em Alte Teschtament z finde, uf de Schiibe vo de witere füf Ört Gschichte us em Noie Teschtament.",🔎
,,,Alte Destamänt,FALSE,"E Däil vo dr Häiligkäit vo dr Regioon chunnt vo dr religiööse Wichdigkäit vo Jerusalem und vo siner Bedütig as s Land vo dr Verhäissig, wo noch em Alte Destamänt Gott im Abraham und em Volk Israel versproche het.",🔎
,,,Alte Testament,FALSE,"Im Alte Testament werd brichtet, ass de Noah, woner mit de Arche zum Gipfel vom Berg Ararat cho isch, e Tuube usgschickt het, doch het die grad wider cherum gmacht.",🔎
,,,Alte,FALSE,Es besteit us em Alte u em Neue Teschtamänt.,🔎
,,,Aute Teschtamänt,FALSE,"En Uswaau vom Aute Teschtamänt u ds ganze Nöie Teschtamänt hei d Ruth u dr Hans Bietenhard übertreit, dr Albert Meyer het d ""Odyssee"" u dr Walter Gfeller d ""Ilias"" u d ""Aeneis"" übertreit, dr Dominik Meli het vom Dante Alighieri synere ""Göttleche Komödie"" d ""Höll"", dr ""Lüterigsbärg"" u ds ""Paradys"" übersetzt, u der Lorenz Paul het das mit dem Antoine de Saint-Exupéry sym ""Chlyne Prinz"" gmacht.",🔎
,,,Alte Testamänd,FALSE,"Der Ham (hebräisch חָם, griechisch Χαμ, Ussprach: Cham), isch e Person us em Tanach u us em Alte Testamänd.",🔎
,,,Alt Teschtamänt,TRUE,"S Alt Teschtamänt brichtet, wie d Chenig vu Saba uf Jerusalem graist isch.",🔎
,,,alttestamentliche,FALSE,"D Königin Ester (hebräisch: אֶסְתֵּר, ""’Ester"", i de dütsche Schrybwys au ""Esther"") isch nach em alttestamentliche Buech Ester e jüdischi Waise mit em hebräische Name ""Hadassa"" (hebr.",🔎
,,,Àlta Täschtàmant,FALSE,"Dr Täckscht ""Rorate caeli desuper"" („Datta tàuija, ìhr Hìmmel, vun owwa“) schtàmmt üss’m Büach Jesaja-n-ìm Àlta Täschtàmant ().",🔎
,,,Alte Testamänt,FALSE,"S Christedum het alli Büecher vom ""Tanach"" übernoo, si e chli andersch aagordnet und as s Alte Testamänt kanonisiert.",🔎
,,,alttestamäntligi,FALSE,"In sine drei Däil umfasst s die christligi Häilsgschicht und alttestamäntligi Brofezeijige vo Brofeete wie em Jesaja, s Lääbe vom Jesus, wo as Erfüllig vo de Brofezeijige gsee wird, si Geburt, si Dood am Chrüz und si erhoffts zwäits Choo.",🔎
,,,Alte Teschtamänt,FALSE,"Dr Sima Qian un syy ""Shiji"" hän eso ne große Yyfluss uf di chinesisch Gschichtsschryybig un dr chinesisch Prosastil ghaa, dass mer duruus cha verglyyche mit dr Wirkig vu Alte Teschtamänt in dr Bibel un s Herodots ""Historiai"".",🔎
1307,Postauto,PostAuto Schweiz AG,Poschtauto,FALSE,S Dorf lyt ame Chrützponkt vo zwoi Poschtautolinie.,🔎
,,,Poschtautoliniä,FALSE,Vo Nesslau füärät Poschtautoliniä noch Wildhus—Buchs und öbr d Schwägalp of Urnäsch is Appezällerland.,🔎
,,,poschtauto,FALSE,"Bedient wird de bahnhof Mauters vo dänä zöög: Es git vom bahnhof Mauters us au es poschtauto, wo uf Schwarzeberg fahrt.",🔎
,,,Poschtautp,FALSE,"Es het zwoi Poschtautplinie, wo vo Brugg uus uf Zurzi beziehigswiis uf Döttige führed (met Zuesatzkörse zom Paul-Scherrer-Inschtitut z Villige).",🔎
,,,Poschtauti,FALSE,Mit Poschtauti chunnt me ins soledurnische Dorneck und Thierstai bis ibere ins Laufetal.,🔎
,,,Poschtauti Schwiiz AG,TRUE,"D Vintschgaubaan goot vo Meran us bis uf Mals, e Buslinie vo dr Poschtauti Schwiiz AG vo Zernez übere Ofepass bis uf Mals.",🔎
,,,Poschtautolinie,FALSE,"Poschtautolinie fahret über de Bänke oder über d Staffelegg uf Aarau, über de Bözbärg uf Brugg, über de Chaischtebärg uf Laufeburg und an Bahnhof Stei-Säckinge.",🔎
,,,PTT,FALSE,"Uf eme undere Absatz vom Nordostgrot, chli oberhalb vo de ""Mathildespitze"" uf , händ d PTT en Funk-Umsetzer installiert.",🔎
,,,Poschtouto,FALSE,"Bärgbahne: Bärgbahn Lutterbrunne-Mürre, Schynigi-Platte-Bahn Näbe der Bahn spiut ds Poschtouto e grossi Roue, einisch by der Erschliessig vo de Sytetäler, denn aber ou für di berüemte touristische Linie über Grimsupass, Suschtepass oder di Grossi Scheidegg.",🔎
,,,Postouto,FALSE,D Gmeind isch 1917 mit ere Postouto-Linie vo Säriswiu här über d Aare uf Bärn übere erschlosse worde.,🔎
,,,Boschtauto,FALSE,Es Boschtauto faart uf Gals und Erlach.,🔎
,,,Bostautilinie,FALSE,D Gmeind isch über e Bostautilinie mit dr Ussewält verbunde.,🔎
,,,Poschauti,FALSE,D Poschautilinie 83 erschliesst Giibenech mit dr Kantonshauptstadt Lieschtel und mit Augscht/Brattele.,🔎
,,,Postauti,FALSE,D Gmeind wird aber von ere Postauti-Linie im Stundetakt (am Morge und Oobe verdichtet) mit de ICN- und S-Bahn-Bahnhof Laufe verbunde.,🔎
1308,Flusskraftwerk Stallegg,Flusschraftwärk Stallegg,Chraftwärk Stallegg,FALSE,Si stòt i dè Nöchi vom Chraftwärk Stallegg und isch als „Gschütztes Nadurdenkmõl“ uusgwisè.,🔎
,,,Chraftwärch Stallegg,FALSE,"Obberhalb vo dè Stallegger Brugg git s zwei witteri Highlights i dè Wuètèschlucht uff èm Holzschläger Abschnitt, sèll sin d Stallegger Dannè un s Chraftwärch Stallegg, s drittälteschte dütsche Flußchraftwärch, mit chlynèm Stausee.",🔎
1309,Ulmer Münster,Ulmer Münster,Ulmer Minschder,TRUE,"Wia nô 1856 em Ulmer Minschder vo dr renommiirda Ludwigsburger Firma Walcker de greescht Orgl vo dr Welt inschdalliirt wôrra ischt, wuud dr Frech ausgwehlt, om zom erschda Môl fir d Effentlichkeit uff sellem Inschdrument zo schbiila.",🔎
,,,Ulmer Minschter,TRUE,Bin ere chlare Sicht cha mer vum Bärg uus s Ulmer Minschter säh un au d Alpe zwischen Füsse un Säntis.,🔎
,,,Ulmer Minschdr,TRUE,"Oiner vo seine Vorfahra isch dr Kombonischt ond Kantor Johannes Graf (1853 bis 1923) gwäa, wo vo 1889 bis 1918 als Kirchamusiker am Ulmer Minschdr gwirkt hôt.",🔎
1310,Wurmlingen (Landkreis Tuttlingen),Wurmlinga,Wurmlinger,TRUE,"Dè Baugrund vum neuè Bahnhof hèt mit Uushubmatriaal üffgfüllt wörrè müèsè, wo mò us èm vyr Kilometer entfèrntè Wurmlinger Waldgebièt „Hölzle“ gholt hèt.",🔎
,,,Wurmlingè,TRUE,"Im Abschnitt zwǜschè Duttlingè un Rottwyl muè diè eingleisigi Streggi nebbè m Intercity, Regional-Exprèss- un Güètervokeer sit 2003 ußerdèmm dè Ringzug-Vokeer uffnää, so dass es i sellèm Streggèabschnitt zu bsunders vill Zugchrützigè chunnt un d Ringzüüg a dè Baanhööf Wurmlingè Nord, Spaichingè un Aldingè jewyls è baar Minutè stò müèn, um dè Gegèzug abzwartè.",🔎
1311,Alpenrhein,Alperhii,Alperyyglätscher,FALSE,In dr Mindelyyszyt (vor eppe 400.000 Johr) hän di nerdlige Uuslaifer vum Alperyyglätscher e 150 Meter diefe Drog gschaffe.,🔎
,,,Rhytaal,FALSE,"D Hauptstrooss im Taal dur Surses isch en Abschnidd vo dr Kantonsstrooss «H03a», wo usem Rhytaal is Engadin goot.",🔎
,,,Alparhiital,FALSE,Ruggäll lit in dr Ebeni vom Alparhiital am Fuess vom Eschnerbärg.,🔎
,,,Alpèrhy,TRUE,"Dè nägschtgröschte Nebbèfluss vo dè kapptè Reschtdonau, dè hütige Alpèrhy, isch bis uff witeres zum Hauptschtròm vo dè Urdonau worrè.",🔎
,,,Alperhy,TRUE,Die beide Flüss loufe bi Riichenau zum sogenannte Alperhy zämme.,🔎
,,,Rhyntel,FALSE,"Das Gebiet im Bünderland, wo d Repower de Stroomchunde diräkt Energy tuet lifere, isch im Engadin, im Prättigau, im Rhyntel (d Gmainde Zizers, Landquart und Malans) und i dr Surselva.",🔎
,,,Rhydaal,FALSE,"Joorhundert sind Walser i das Gebiet im Rhydaal cho und hend d «Walsergmaind Bäärg» mit de Wyler Rofels, Bovel, Guscha, Stürfis und Vatscherin ggründet.",🔎
,,,Alparhii,TRUE,"Vadoz liit am Alparhii, ghört zum Wahlkrais Oberland und hot sechs Exklava.",🔎
,,,Rhintl,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
,,,Rhii,FALSE,"Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt ""(France métropolitaine),"" erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik.",🔎
,,,Rhyy,FALSE,Basel-Stadt wird vom Rhyy durflosse.,🔎
1312,Schwabentor (Freiburg im Breisgau),Schwoobedoor (Fryburg),Schwowedor,TRUE,"""Zinnfigurenklause"") isch e ehreamtlig gfiert Museum zue de Gschicht vum ditsche Sidweschte im Schwowedor z Friiburg.",🔎
,,,Schwoobedoor,TRUE,"S stoot am Blatz ""Oberlinde"" in dr Neechi vum Schwoobedoor.",🔎
1313,Epoche (Musik),Epoche (Musik),Epoche,FALSE,"D Romantik isch e kulturgeschichtligi Epoche, wo d Ufklärig und dr Klassizismus abglöst het und vom Ändi vom 18.",🔎
,,,Musiggschichtè,FALSE,È spezièlli Vowendung odder Präferyrung vo dè eintè odder anderè Ventylkonschtruktion isch übberwigend im historischè Kontext mit dè konkretè Musiggschichtè un irèm Musigschtyl z sää.,🔎
1314,Weltwirtschaftsforum,Wältwirtschaftsforum,Wältwiirtschaftsfoorum,TRUE,"Ab 2016 het si dernääbe as perseenligi Mitarbaiteri vum Klaus Schwab gschafft, em Grinder vum Wältwiirtschaftsfoorum, un isch Voositzeri vu dr ""Community of Chairpersons"" vum Wältwiirtschaftsfoorum gsii.",🔎
,,,Weltwertschaftsforum,TRUE,Dör da isch si weltwiit bikannt wore und isch im Dezember 2018 zo de UN-Klimakonferenz z Kattowitz igladt wore und im Jäner 2019 het si am Weltwertschaftsforum z Davoos e Reed ghalte.,🔎
,,,Wältwirtschaftsforum uf Tavaas,FALSE,"Dert het si unter anderem Bydreg fir d Sändig ""Kulturzeit"" gmacht un het vum Wältwirtschaftsforum uf Tavaas brichtet.",🔎
1315,Guillotine,Guillotine,guillotiniere,FALSE,As dr Chef von ere sogenannte Volkskommission het d Armee reorganisiert und het drbii massehaft Lüt lo guillotiniere.,🔎
,,,Guillotinä,TRUE,"Dert het r mit elf angärnä zäme zimläch viu Feindä vor Revolution chönnä verurteilä, und dür d Guillotinä la tötä.",🔎
,,,guillotiniert,FALSE,Am Dag druf isch dr Robespierre mit einäzwanzig vo siine Ahänger guillotiniert worde.,🔎
,,,Fàllbäil,FALSE,Àm Oowa vor dr Hìnrìchtung vum Kueny hàt maa schuu s’ Fàllbäil vu dr Riadasamer Brucka har känna sah; ’s ìsch vor àma Garaasch unter era Bààscha gsìì.,🔎
,,,Giliotine,TRUE,"Nüün Mönet nochdäm iir Maa hiigrichdet worden isch, het Giliotine au iirem Lääbe en Ändi gmacht.",🔎
1316,Jazzstandard,Dschäässtandard,dradizionelli Theme und Harmonie,FALSE,Komponiste vom Bebop häi sich vilmol uf dradizionelli Theme und Harmonie gstützt.,🔎
,,,Dschäässtandards,FALSE,"Vo 1935 aa het d Holiday mit em Teddy Wilson e Hufe Songs ufgnoo, wo dennzumol populär gsi si und sä zu Dschäässtandards gmacht.",🔎
1317,Ehrenlegion,Eerelegioon,Ehralegioon,TRUE,"Ar ìsch ànna 1971 Offiziar vum Oorda vu dr Kunscht un Lìteràtüür worra, so wia Ritter vu dr Ehralegioon ànna 1980.",🔎
,,,Eerelegion,TRUE,1973 isch er in die franzöösischi Eerelegion ufgno worde.,🔎
,,,Eehralegioon,TRUE,Janner 2021 ìsch dr Ravel Rìtter vu dr Eehralegioon worra.,🔎
,,,Ehralegion,TRUE,""">Napoléon III. gsìì Dàs ìsch a großa Àrwet gsìì, wo zìmlig vìel koschta hàt, àwer 's hàt sìch glohnt, denn dr Adolphe Braun hàt derfer S Kritz vu dr Ehralegion bikumma un ìsch Fotogràf vum Kaiser gnannt worra.",🔎
,,,Ritteri vu dr franzeesische Eerelegioon,FALSE,Aafangs 2012 isch d Marthe Keller vu dr franzeesische Regierig in Rang vun ere Ritteri vu dr franzeesische Eerelegioon glupft woore.,🔎
,,,Ritter vo dr Eerelegion,FALSE,Si isch bi de Ritter vo dr Eerelegion.,🔎
1318,Nicotin,Nicotin,Nikotinateil,FALSE,Es bsundere Merkmal isch der höch Nikotinateil i de Bletter.,🔎
,,,Nikotin,FALSE,"Vili Arte broduziere i de Wurzle Nikotin oder anderi Alkaloide, wo si de i de Bletter ylagere u für d Abwehr vo Schädlinge dient.",🔎
1319,Kirchzarten,Kirchzarte,Kilchzarte,TRUE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
,,,Kirchzartè,TRUE,"In sinèrè Geburtsschtadt Karlsruè un z Furtwangè, z Villingè, Waldshuèt, Kirchzartè, Konschtanz, Singè un Radolfzell sin Strõßè nõch ym benannt worrè.",🔎
,,,Kilchzartner,FALSE,Östlich devu goht d'Bebauig ybergangslos in dr Kilchzartner Ortsdeil Nöihyser yber.,🔎
,,,Chilchzarte,TRUE,"Si entstot im glichnamige Dal bi Chilchzarte dur dr Zämmefluss vum Rotbach (Quelle in dr Gegend vum Feldberg) un em Wagesteigbach, fliesst dur Friburg im Brisgau un mündet bi Riegel am Kaiserstuehl in d'Elz.",🔎
,,,Kilchzaarte,TRUE,"Dr Uli Führe isch z Haage, z Chränzech, z Löörech, z Fryburg un z Kilchzaarte ufgwagse.",🔎
1320,Staufen im Breisgau,Staufe im Brisgau,Staufe im Bryysgau,TRUE,D Burg Staufe lyt in ere exponierte Lag uf eme Biel in Ortslag - s'Staufemer Bergli - im Norde vu dr Stadt Staufe im Bryysgau im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Schdaufe,FALSE,Schbeeder isch s ùf Fryybeg ùn ane 2010 ùf Schdaufe verlaid woore.,🔎
,,,Staufè im Briisgau,TRUE,S Wyydemer Egg isch èn hochè Pass zwǜschè Staufè im Briisgau un Utzèfäld im Südschwarzwald un dõdemit zwǜschè dè Obberheinischè Düèfebèni un èm Wyysèdal.,🔎
,,,Staufè,FALSE,"Uff èm Bergruckè im Oschtè lyt dè Ort Staufè, Gmeind Grõfèhuusè, wellem si Gebièt au bis nõch a dè See reicht.",🔎
1321,Tarḫunt,Tarḫund,Tarhunza,FALSE,So werd de Wettergott „Tarhunza vom Wiiberg“ zäme mit Chornääri und Wiitrübel abbildet.,🔎
,,,Tarḫuan,FALSE,"Au theophori Näme sind bikannt, so Tarḫuan, Ruwatia und Rutia oder Tiwatia.",🔎
1322,Relativitätstheorie,Relativitätstheorii,Relatiwidäätstheorie,TRUE,"Noch dr Relatiwidäätstheorie bildet d Zit zämme mit em Ruum e vierdimensionali Ruumzit, und d Zit isch din äini vo de Dimensione.",🔎
,,,Relatiwidäätstheorii,TRUE,Noch dr Relatiwidäätstheorii si d Rueenergii und d Masse dur d Formle formula_1 verchnüpft.,🔎
,,,relatiwistische Füsik,FALSE,"In dr relatiwistische Füsik hängt dr Impuls vom ene Körper mit sinere Gschwindigkäit nitlinear zämme (formula_15 isch d Liechtgschwindigkäit): Mit dr Masse und dr Energii  bestoot d Energii-Impuls-Beziejig Wääred in dr klassische Füsik jede Körper e Masse het, wo vo Null verschiide isch, gältet die relatiwistischi Energii-Impuls-Beziejig au für Däili ooni Masse wie Photone.",🔎
,,,relativistische Füsik,FALSE,"In dr relativistische Füsik bezäichnet dr Liechtchäigel vom ene Eräignis formula_1 d Mängi vo alle Eräigniss formula_2, wo sich mit dr Liechtgschwindikäit formula_3 uf formula_1 uswirke oder vo formula_1 mit Liechtgschwindigkäit chönne beiiflusst wärde.",🔎
,,,spezielle Relatiwidäätstheorii,FALSE,"In dr klassische Füsik und au in dr spezielle Relatiwidäätstheorii (SRT), wo dr Albert Einstein 1905 entworfe het, het das Brinzip zerst nume in Inerzialsüsteem gulte, zum gliichförmigi und beschlüünigti Beweegige z beschriibe.",🔎
,,,Relatiwitëëtstheory,TRUE,"Ab 1972 hät de Jakobson dän aber au verzelt, de Winteler heg der Einstein zur Wüssenschaft gfüert und en sogaar uf d Relatiwitëëtstheory praacht.",🔎
,,,Relativitetstheorii,TRUE,"Ähnlig revolutionär si im Einstein si Relativitetstheorii oder im Planck si Quantetheorii gsi, aber au dene Revolutione het mä kei bsundrige Name ge.",🔎
,,,Relativitätstheori,TRUE,"Allerdings cha mer us dr Relativitätstheori folgere, dass Tachyone, selbst wenn es si gäb, nit mit normaler Materie interagiere chänne.",🔎
,,,Relatividäätstheorii,TRUE,"Wäichi Uure, wo verfliesse, illustriere d Unsicherhäit über d Zit, wo im Alldaag aagnoo wird, as si für alli gliich sig, wo aber noch em Einstein siner Relatividäätstheorii nit gliich isch.",🔎
1323,Einwohnerzahl,Einwohnerzahl,Iwohnerzahl,TRUE,De Iwohnerzahl entwicklet sich wie s folgt:,🔎
,,,Iiwohnerzahl,TRUE,Drum sind Chopfzahle vonere Gmeind vor öppe 1800 nöd mit de hütige Iiwohnerzahle vergliichbar.,🔎
1324,Psitticher und Sterner,D Psitticher und d Stärner,Psitticher,FALSE,Joorhundert mit de Psitticher um d Vorherrschaft in dr Stadt grunge het.,🔎
,,,Stärner,FALSE,"In dr Basler Politik si d Eptiger die füerendi Familie vo dr Aadligegsellschaft vo de Stärner gsi, wo sit em spoote 13.",🔎
,,,Heere vom Stärn,FALSE,Joorhundert mit de Heere vom Stärn um d Macht in dr Stadt grunge häi.,🔎
,,,Psitticher und Stärner,TRUE,In dr Usenandersetzig zwüsche de Psitticher und Stärner im 13.,🔎
1325,Wahlkreis See-Gaster,Waalchrais See-Gaschter,See-Gaster,FALSE,Schänis isch ä politischi Gmeind im Linthgebiet und ghört zum Wahlchrais See-Gaster vom Kanton Sanggalle.,🔎
,,,Waalchrais See-Gaster,TRUE,"D Gmeind ghört zum Waalchrais See-Gaster und isch grad oben a de Gmeind Schmerike, wo am Zürisee liit.",🔎
,,,Gaschterland,FALSE,"Das Biet, wo ""ministerium in Planis"" gheisse het, isch vom Churer Rhytaal dur d Bündner Herrschaft bis zum Sanggaller Rhintl mit Liechteschtei und dur s Seeztaal zum Gaschterland ggange.",🔎
,,,Waalchreis See-Gaschter,TRUE,D Gmeind liit im Waalchreis See-Gaschter.,🔎
,,,See-Gaschter,FALSE,"Innerhalb vum Kanton isch es aafangs im Bezirk Uzne gläge, ab 1831 im Seebezirk und sit 2001 im Waalkrais See-Gaschter.",🔎
,,,See und Gaster,FALSE,"Er sprecht d Laag und die d Gliderig i di fööf sanggallische Groosslandschafte aa, nämmli See und Gaster, s Oberland, s Rintl, s Försteland ond s Toggeborg.",🔎
,,,Wahlchreis See-Gaschter,TRUE,D Gmaind lyt im sanggallische Wahlchreis See-Gaschter.,🔎
,,,Waalkrais See-Gaschter,TRUE,"Chaltbrunn (amtlech ""Kaltbrunn"") isch e politischi Gmeind im Waalkrais See-Gaschter im Kanton Sanggale i dr Schwiiz.",🔎
1326,Krim,Krim,Republik Krim,FALSE,"Russland isch in 85 Federationssubjäkt glideret (mitsamt dr international nid anerchännte Yyornig vu dr Republik Krim un Sewastopol as ""Stadt mit federalem Rang"") wu in nyyn Federeationskrais zämmegfasst sin.",🔎
,,,Krim-Halbinsle,FALSE,"Septämber 655 z Chersones, Krim-Halbinsle) isch vu 649 bis 653 Papscht un Bischof vu Rom gsii.",🔎
,,,Autonome Republik Krim,FALSE,D Ukrainer stellen in allene Regione mit Uusnahm vu dr Autonome Republik Krim un dr Stadt Sewastopol dr grescht Dail vu dr Bevelkerig.,🔎
1327,Heilige Allianz,Heilige Allianz,Heiligi Allianz,TRUE,"Im Dezember 1822 hät d'Heiligi Allianz entschiide, dass e republikanisches Spanie e Gfahr für d'Balance in Europa wär.",🔎
,,,Häilige Allianz,TRUE,S sterkste Bollwärk vo dr konserwative Restaurazioon si d Mächt vo dr sogenannte Häilige Allianz gsi under dr Füerig vom Metternich.,🔎
,,,Heiligen Allianz,FALSE,Bündnispolitisch het sich d Dagsatzig 1817 mit em Biidritt zur Heiligen Allianz abgsicheret.,🔎
1328,Bremgarten AG,Brämgarte AG,Hermetschwiil,FALSE,S Chloschter Hermetschwiil isch es Chloschter vo Benediktinerinne z Hermetschwiil im Kanton Aargau.,🔎
,,,Brämgarten,TRUE,"Eggewil (amtlich ""Eggenwil"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Brämgarten im Schwizzer Kanton Aargau.",🔎
,,,Brämgartë,TRUE,Ruädischtettä-Friedlisbërg kört zum Fridnsrichtärchreis Brämgartë.,🔎
,,,Brämgarte,TRUE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,Bremgarte im Aargau,FALSE,Januar 1946 z Bremgarte im Aargau) isch en Schwizer Schriftschteller.,🔎
1329,Atheismus,Atheismus,gottloos,FALSE,D’ Riley Reid ìsch gottloos.,🔎
,,,atheistischi,FALSE,D DDR het e atheistischi Wältaaschauig propagiert un vermittlet gha un dr Chilchenuusdritt gferderet.,🔎
,,,atheistische,FALSE,"S Näbenang vo verschidene Konfessione het nach viu Urue zu Toleranz u Religionsfreiheit, daademit aber au zu atheistische Wäutbiuder gfüert.",🔎
,,,Atheischte,FALSE,"Aber mee as en Viertel vo de Lüüt i de Stadt läbt gmèèss de Statistike ooni Aagaabe zu de Religioon oder de Konfessioon, als Atheischte oder mit eren andere Form vo Spiritualitèèt.",🔎
,,,Atheiste,FALSE,"E Hufe Atheiste und Agnostiker dänke, ass d Vorstellig vo Gott in de hütige Wältreligioone (Hinduismus, Judentum, Christentum und Islam) öbbe genauso anthropomorf sig wie die in dr Antike.",🔎
,,,Atheisti,FALSE,"E Kontroverse ums Magazin hets im Kanton Aargau geh, wo en Chilepflägpräsident kritisiirt het, dass d Bloggerin Kafi Freitag im Heft e Kolumne het, obwohl si sich als Atheisti bezeichnet.",🔎
,,,Atheist,FALSE,"Dr britisch Bioloog und Atheist Richard Dawkins mäint in sim Buech ""Der Gotteswahn"", dass e gwüsse Agnostizismus en aagmässeni Haltig in vile wüsseschaftlige Frooge sig, doch sig das bi Gott nid dr Fall, wil s nid gliich woorschinlig sig, öb Gott existiert oder nid.",🔎
,,,atheistisch,FALSE,Das het sich sowohl uf d Wisseschafte wie aber au uf d Religion und Weltaaschauig bezoge - dr Positivismus isch entschprechend dr damalige materialistische Ziitströmig atheistisch gsii.,🔎
1330,Deutsch-Französischer Krieg,Dr Dütsch-Franzöösischi Chrieg,ditsch-frànzeesch Kriej,TRUE,"Oktob´r 1904 z Bàris) ésch e b´riehmt´r elsassischer Bildhöj´r gsin, de Kinschtl´r wo de b´riehmt Fréjhetsstatue, de „statue de la ""Liberté éclairant le monde""“, g´macht het, wo Frànkrich de Vereinigte Staate g´schenkt het (1886 ém Gedenke àn d´Unàbhängigkeit - ""centenaire de l´indépendance"" 1776) un wo àm Hafeingàng vun New York steht, un öi de Leew vun Belfort (""Lion de Belfort""), geböjt züem Gedenke àn de hart Widerstànd vun de Stadt bim Siège, de Belajerung vun Belfort em ditsch-frànzeesch Kriej 1870.",🔎
,,,dütsch-französische Chrieg,TRUE,"Jahrhundert zur europäische Grossmacht ufgstiige, het s Kaiserdum Östriich us dr Füehrigsposition vo de dütsche Staate verdrängt, Frankriich im dütsch-französische Chrieg zrückrängt und het 1871 unter em Otto von Bismarck s Dütsche Kaiserriich gründet, wo s als dr sterkscht Deilstaat ""(Bundesgliid)"" künftig dominiert het.",🔎
,,,dütsch-franzöösische,FALSE,"Wägen em dütsch-franzöösische Chrieg isch er im Novämber 1870 uff London gange, won er dr Monet wider droffe het, wo au vor em Chrieg gflüchdet isch.",🔎
,,,Diitsch-Französische Krieg,TRUE,1870 isch wegem Diitsch-Französische Krieg di französisch Schutzmacht us Rom abzoge.,🔎
,,,Ditsch-Frànzesche Kriej,TRUE,"""Bataille de Saint-Privat"") ìm Ditsch-Frànzesche Kriej gsin.",🔎
,,,Deitsch-Franzeesische Kriag,TRUE,"1870 bricht dr Deitsch-Franzeesische Kriag aus, ond uff oimol ischt s Glick em Offabach nemme hold.",🔎
,,,ditsch-franzesische Griäg,TRUE,Ditschland het sich erscht noch em ditsch-franzesische Griäg 1870/71 as monarchischi Nation chönne entwickle un het drbii e rasants Tempo an dr Dag glegt.,🔎
,,,Dütsch-französische Chrieg,TRUE,"D Schrifte vo der Hart zeigen öpis dervo, wie’s de Elsässer ggangen isch, wo ihres Land is Spannigsfäld zwüsche Dütschland und Frankrych grooten isch, z’erscht mit em Dütsch-französische Chrieg vo ane 1870 und denn wägem Erschte Wältchrieg.",🔎
,,,ditsch-fràzeesch Kriej,TRUE,"Nooch’m ditsch-fràzeesch Kriej ém ""Richslànd Elsass-Lothringen"" ésch Zàwere, ém Weschte vum Elsass, àn der Bàhn un Stross uff Pàriss, e Garnisonsstàdt wore un de Preisse hàn`s Militär gràd én’s Rohan-Schloss inquàrtiirt.",🔎
,,,Dütsch-Französische Chrièg,TRUE,Dè Dütsch-Französische Chrièg vo 1870/71 sowiè Brobleem bim Bruggèbau hèn d Inbetrybnaam vom Rèschtschtugg vo Scheer uff Sigmaringè no bis 1873 vozögerèt.,🔎
,,,Dütsch-Franzöösische Chrieg,TRUE,"Im Dütsch-Franzöösische Chrieg vo 1870/1871 het d Familie Sisley iir Vermööge verloore, wo bis denn dr Alfred drvo gläbt het.",🔎
,,,Ditsch-Frànzeesche Kriej,TRUE,"Nooch'm Ditsch-Frànzeesche Kriej 1870 ésch's mét'm gànze Elsàss wédr ditsch wore, so ésch de Lina Ritter als e Ditschi uff de Walt kumme.",🔎
,,,Dütsch-Französische Chrieg,TRUE,1870/71 isch wägen em Dütsch-Französische Chrieg d Gränze under em General Hans Herzog bsetzt worde.,🔎
,,,Dütsch-Franzöösisch Chrieg,TRUE,"Wo dr Dütsch-Franzöösisch Chrieg aagfange het, het er 1870 für e Stuttgarter Verleeger Eduard Hallberger as Illustrator vo Chriegsszeene für d Familiezitschrift «Über Land und Meer» afo schaffe.",🔎
,,,dütsch-Französische Chrieg,TRUE,Ab 1864 hän die Ygeborene Wyderstand gleistet und hän Algerie während em dütsch-Französische Chrieg gröschtedeils zruckerobert.,🔎
,,,Ditsch-Franzeesche Krieg,TRUE,"Ìm Johr 1871 ìsch's nooch em Ditsch-Franzeesche Krieg uf Aaordnung vum Frììde vu Frankfurt zruckgholt wore un hat vu dèrt'aa ""Bézirk Owerèlsass"" gheiße; sit 1918 ìsch's wìder franzeesch, mìt eme kurze Underbruch ìm Zweite Wältkrieg.",🔎
,,,Ditsch-Franzesische Krieg,TRUE,"Nochdäm s Elsass durich de Ditsch-Franzesische Krieg 1871 zum Dytsche Riich kumme isch, isch er mit eme Teil vun de Familie uf Paris gonge un het di franzesisch Schtaatsbirgerschaft nit verlore.",🔎
,,,Diitsch-Frànzeescha Kriag,TRUE,"La Strasbourgeoise („D’ Schtroossburjera“) ìsch a frànzeesch Militäärliad, wo noh dr Nììderlààg ìm Diitsch-Frànzeescha Kriag kùmponiart worra-n-ìsch.",🔎
,,,Ditsch-Frànzesische Kriej,TRUE,Noch em Ditsch-Frànzesische Kriej ìsch d Gmein deilt worre zwìsche Frànkrich un Ditschlànd.,🔎
,,,Dytsch-Franzesische Chrieg,TRUE,"Di koloniale Aasträngige vu Frankryych hän ab 1871 noogloo dur d Niderlag im Dytsch-Franzesische Chrieg, sin aber nej gschirgt wore dur d Veryybarige vu dr ""Kongokumferänz"" vu 1885 iber d Kischte vu Afrika un bsundersch dur d Verdreg vu 1890 iber s Landesinnere vum Kontinänt.",🔎
,,,Ditsch-frànzesche Kriej,TRUE,Ìm Ditsch-frànzesche Kriej hàt àm 16.,🔎
,,,Dütsch-Französisch Chrieg,TRUE,"1870 hät er Frankriich züe-n-ere Monarchii mit Parlamänt gmacht, im gliiche Johr abber isch de Dütsch-Französisch Chrieg usbroche un Frankriich hät e Niderlag erlitte.",🔎
,,,Chrieg gege Frankryych,FALSE,113 yydrätte un het mit däm dr Chrieg gege Frankryych mitgmacht.,🔎
,,,Dütsch-Französischè Chrièg,TRUE,Juli 1870 isch im Zuug vo dè Mobilmachig für dè Dütsch-Französischè Chrièg d Hauptbaan an meererè Stellè zwischè Raschtatt un Offèbürg unbruuchbar gmacht worrè.,🔎
,,,Ditsch-Franzesische Kriej,TRUE,S Elsass isch 1871 nochem Ditsch-Franzesische Kriej an s nöi gründet Ditsche Kaiserrich abträtte wore.,🔎
,,,Dütsch-franzöösische Chrieg,TRUE,"Si isch nid genau definiert, aber vilmol mäint mä mit em Begriff d Zit vo 1884 (noch em Ändi vom Dütsch-franzöösische Chrieg vo 1870/71) bis zum Usbruch vom Erste Wältchrieg 1914.",🔎
,,,dütsch-französischè Chrièg,TRUE,"Vo allem dè dütsch-französischè Chrièg im Johr 1870 hèt diè Bauarbetè verzögeret, well diè dütschè Büezer zum Milidär yzogè un diè italiènischè Bauarbeiter entloh worrè.",🔎
1331,Vulkan,Vulkan,Vulkààna,FALSE,"Ainiga nàdììrliga Ärraignissa düan Infraschàll ärziiga, wia G’wìtter, Wàsserwälla, Leewälla, Làwiina, Ardbeewa, Vulkààna, Boliida, Wàsserfalla, s’ Schplìttra vu’ma Iisbarg, Polààrlìchter, Blìtza un Eläktriziteet ìn dr Ionosfäära.",🔎
,,,vulkanische,FALSE,Doderby hän di vulkanische Chreft d Sedimäntdecki vum Karoo-Hauptbecki durbroche un hän am Rand vu däre Zone no mee Hebige entstoo loo.,🔎
,,,Vulkään,FALSE,"Die Insl bschtoht us groaßa Stoawüschta, Vulkään, Geisir und wias Land oh hoast us Iis.",🔎
,,,vulkanisch,FALSE,"Insofern underschidet sich dr Duniberg as e Vorberg vum Schwarzwald geologisch erheblich vum wänig nördlich glägene, vulkanisch prägte Kaiserstuehl.",🔎
,,,Vulkaninsle,FALSE,"D Tabar-Insle sin e Gruppe vu Vulkaninsle, nerdli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik.",🔎
,,,Schichtvulkan,FALSE,"D Insle sin entstande us Schichtvulkan, wu zue Caldera zämegheit sin.",🔎
,,,Volkään,FALSE,"Er isch mit em griechische Hephaistos identifiziert wore und hett dem sini Aigeschafte as e Götterschmiid agnoo und isch denn au zom ene Gott vo de Volkään wore, wo noch im binennt sind.",🔎
,,,vulkan,FALSE,"Denooch isch kei starchi vulkanischi Aktivität meh noochwiisbar, au wenn einigi Astronome vereinzelti Lüchterschinige beobachtet ha wenn.",🔎
,,,Vulkaninseln,FALSE,"D Feni-Insle (lokale Name: ""Anir"") sin e Inselgruppe vu zwoo Vulkaninseln, eschtli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik.",🔎
,,,Vulkän,TRUE,"Di höchschte Vulkän vom Land sy dr Citlaltépetl (är heisst o ""Pico de Orizaba""), mit 5.610 m glychzytig dr höchscht Bärg in Mexiko, dr no aktivi Popocatépetl mit 5.452 m u dr Iztaccíhuatl mit 5.286 m. Bevölkerig.",🔎
,,,Zentralvulkan,FALSE,"S Atoll het sich scho wit entwigglet: D Caldera vom Zentralvulkan isch scho versunke und nume no Däil vom Rand vom verwitterete Krater stönde no us em Meer uuse, drunder die höggste Erhebige vo dr Insle: dr Mont Otemanu mit 727 m, dr Mont Pahia mit 661 m und dr Mataihua mit 314 m. D Zentralinsle Bora Bora bestoot zum grösste Däil us basaltischer Lava.",🔎
1332,Schönberg (Ebringen),Schimberg,Schyymbeg,TRUE,Si isch uf eme Sporn bim untere Burghof im Wald oberhalb vum Gwaan „Burghefe“ gläge uf ere Aahechi vum Schyymbeg Die Spornburg isch anne 1344 s erscht Mol gnännt wore.,🔎
,,,Schinberg,TRUE,"Zue Wolfewiler ghört au dr Wiler Lidischberg (amtlich: ""Leutersberg"") am Weschtrand vum Schinberg (amtlich ""Schönberg"").",🔎
,,,Schimbärg,TRUE,Mer heb vum Schimbärg bis uf Basel d Fiir sähne flackere.,🔎
,,,Schyymberg,TRUE,"Zeerscht isch s mit em Velo zum Schyymberg gange, zum Chienberg oder ins Jennedaal, wu dr Hiifinger Dokter Erich Sums dur Ufchauf vu Grundstuck e chlai Reservaat fir Orchidee ufböue het, aber au zum Chaiserstuel, ins St.",🔎
,,,Schymberg,TRUE,"S stoot an dr Nordsyte vum Schymberg oberhalb vu Merzhuuse mit eme wyte Blick iber s diräkt nerdli gläge Fryburg, dr Chaiserstuel un dr sidli Schwarzwald.",🔎
,,,Schimbergmassiv,FALSE,"Die gsamt Ebringer Gmarkig lit im Schimbergmassiv, eme Vorgebirg vum Schwarzwald, wo geologisch zum Oberrhigrabe ghört.",🔎
,,,Schimberg-Hohfirstgebiit,FALSE,"Zwischenem Schimberg-Hohfirstgebiit un em Schwarzwald im Hexedal gläge, ghört Sailede sowohl zue dr sognennte Vorbergzone, als au scho zum Schwarzwald, wil dur d'Gmei d'Hauptverwerfig zwische Oberrhigrabe un Schwarzwald verlauft.",🔎
1333,Knochen,Gnoche,Knoche,TRUE,"E Bai bstät us: D innare Bschtandtail sin Knoche, Muskle, Seene, Glenke, Bänder un Närve, wo zsamme Bwegunge ermegliche, sowie Adere un usse de Hautiwazug.",🔎
,,,Chnochebau,FALSE,"So underschäidet sich zum Bischbil dr wiibligi Chnochebau e bitz, bsunders vom Becki und vom Schäädel, au dr Muskleufbau isch mäischtens anders.",🔎
,,,Chnöche,TRUE,"De Mentsch het öppe 200 Chnöche, wo au d Wirbel und Rippli dezueghöret.",🔎
,,,Chnoche,TRUE,"Vili Süüger hend im Gegesatz zum Mensch im Penis e Chnoche (Os penis; Baculum) oder e Chnorpelröhre, so d Primaate, d Röiber, d Insektefresser und d Fledertier.",🔎
,,,verknöcheret,FALSE,"D Chnochefisch (Osteichthyes), oder Chnochefisch im wiitere Sinn, si sälli Fischgruppe, wo s Skelett von ene im Gegesatz zu däm vo de Chnorpelfisch (Chondrichthyes) vollständig oder deilwiis verknöcheret isch.",🔎
,,,Knochè,TRUE,"D Knochè uss dè Wasèmeischterei sin i dè Seifèsüdereiè, diè vofuulti Fleischmassè dè Salpetersidern un d Hüt dè Gèrbereiè zuègfüürt worrè.",🔎
1334,Denken,Dänke,Dänkvermöge,FALSE,"Vor allem si s Churzziitgedächdnis, s Dänkvermöge, d Sproch und d Motorik, bin e baar Forme au d Persönlichkeitsstruktur, bedroffe.",🔎
,,,dänke,FALSE,As bewussts Resultaat vo dr Kombinazioon vo Woornäämig und Noochdänke isch Iisicht drbii s Ergääbnis vom ene analütisch-sünthetische Erkenntnis­brozäss.,🔎
,,,Dänkvermööge,FALSE,"Witeri Sümptoom si ass sich s abstrakte Dänkvermööge, d Konzentrazioon und s Churzzitgedächtnis verschlächdere und dr Bedroffeni desorientiert isch.",🔎
1335,Nordische Gruppe (Astronomie),Nordischi Gruppe (Astronomi),Nordische Mondgruppe,FALSE,Er wird wäge sälle Bahneigeschafte zue dr Nordische Mondgruppe vum Saturn zellt.,🔎
,,,Nordische Gruppe,FALSE,"Si zellt, sällewäg au ihr Namme us dr nordische Mythologi, zue dr Nordische Gruppe vu dr Saturnmönd.",🔎
1336,Methodik,Methodik,methodischi,FALSE,D Forschig isch die methodischi Suechi noch nöije Erkenntniss und iiri süstematischi Dokumentazioon und Veröffentligung in dr Form vo wüsseschaftlige Arbäite.,🔎
,,,Methode,FALSE,"D Zoologii undersuecht mit verschiidene naturwüsseschaftlige Methode d Gstalt und dr Körperbau (Morphologii, Anatomii), die füsikalische und biochemische Vorgäng (Füsiologii), d Entwickligs- und Stammesgschicht (inklusiv Paleozoologii), d Vererbig (Genetik), d Umwältbeziejige (Ökologii), d Verbräitig (Zoogeografii) und s Verhalte (Verhaltensbiologii) vo de Dier und stellt e Süstematik vom Dierriich uf.",🔎
1337,Israelitischer Friedhof Basel,Dr israelitisch Friidhoof Baasel,jüüdische Friidhööf z Baasel,FALSE,"So si die middelalterlige jüüdische Friidhööf z Baasel zerstöört worde (1348), wo d Juude ermordet worde si oder d Stadt verloo häi (1397).",🔎
,,,jüüdische Friidhoof,FALSE,Dr israelitisch Friidhoof Baasel isch e jüüdische Friidhoof an dr Theodor Herzl-Strooss z Baasel.,🔎
1338,Höhle,Hööli,Charschdhöhli,FALSE,D Erdmannshöhli isch e Charschdhöhli im Wehratal im Südschwarzwald.,🔎
,,,Höhli,TRUE,"Zu dere Zyt hän Mensche in dr ""Ermitage"" gläbt, das isch e chlini, natürlechi Höhli.",🔎
,,,Hööline,FALSE,"D Härdmänndli woonen gäärn a versteckten Oorten i dr Natuur, bsunders i chlynen und sälten au i grosse Hööline im Wald oder amene Bärg, wie mr obe grad gseh händ.",🔎
,,,Helesischtem,FALSE,Dr Schrattechalch isch durzoge vu uusdehnte Charrefälder un Helesischtem.,🔎
,,,Höölè,TRUE,"Dè Grimmelzofer Flüè bschtòt im obberè Deil uss Anhûdrit, dõrum git s dört en Huufè Schpaaltè un Höölè.",🔎
,,,Hehline,FALSE,"D Stätt umfasst sechs Hehline uf dr Schwebische Alb, wu wichtigi Fundstätte´vu mänschligem Kunstschaffe sin.",🔎
,,,Höline,FALSE,"Us dr Altsteizyt git's i einzelne Kantöön Fünd, wo uf bewohnti Höline und Balme hiiwyse.",🔎
,,,Höli,TRUE,"Bi ""Les Roches"" sind in ere grosse Höli sid em 16.",🔎
,,,Hehla,FALSE, Kunschd en dr Schdoizeid fended se em Schwäbischa en de Hehla vo dr Schwäbischa Alb.,🔎
,,,Höölene,FALSE,"D Höölimoolerei isch e Schaner vo de Felsebilder, wo an de Wänd vo Höölene oder ""Abri"" gmoolt si.",🔎
1339,Mars (Planet),Mars (Planet),Marsbahn,FALSE,Dr 2 km gross Eureka lauft uf em Lagrange-Punkt L5 vu dr Marsbahn um d'Sunne.,🔎
,,,Marsmond,FALSE,"Umchehrt aber nächeret sich e Mond, wo schneller wie dr Planet rotiert, wie dr Marsmond Phobos oder dr Planet entgege dem sinere Rotationsrichtig umchreist, wie dr Neptunmond Triton, langsam im Planet a. E Gezitteribig trättet umchehrt au uf em umlaufende Mond i. Säller Effekt füehrt eventuell zue ere bundene Rotation vum chleinere Körper, wie es z. B.",🔎
,,,marsgrosse,FALSE,"Nooch dere Hypothese isch in dr Früehphase vu dr Planeteentwicklig e ebba marsgrosse Planetoid, wo nooch dr Mueder vu dr grichische Mondgötti Selene biswiile ""Theia"" gnennt wird, mit dr Proto-Erde, wo domols scho ebba 90% vu ihrer hütige Masse gha het.",🔎
1340,Appenzell,Appezöll (Begriffserchläärig),Appizell,TRUE,"D Herrschaft über s Rhytal hei bis im 1712i di sibe Ört (ohni Bärn) zämme mim Appizell gha, nach em Zweite Villmergerchrieg isch au do Bärn beteiliget gsi.",🔎
,,,Appezell,TRUE,"De Bäär isch spööter is Woppe vo de baiden Appezell und vo de Städt Sanggale, Wiil und Rooschi choo.",🔎
,,,Appezeller,FALSE,"Nochdem d Stadt sich frai gmacht het, hend au d Appezeller (lat.",🔎
,,,Appezellerland,FALSE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,beednä Appizäll,FALSE,"Si isch zueschtändig für d Kantüü Aargau, beednä Appizäll, Glaris, Sangallä, Schaffhuuse, Thurgau, Zug und Züri.",🔎
,,,Appizeller,FALSE,"Die ganzi Gschicht vo dem Holzfrefler het de Appizeller Titus Tobler ufgschribe: ""An arma Ma het alawil am Sonnti Holz ufglesa.",🔎
,,,Appezäll,TRUE,"Mit em Bitritt vo Solothurn und Friburg 1481, Basel und Schaffhuse 1501 und Appezäll 1513 het sech d Eidgenosseschaft uf di ""Drizäh Alten Ort"" oder ""die Drizähörtigi Eidgenosseschaft"" erwiteret.",🔎
,,,beedi Appezäll,FALSE,"Sit em Oktober 2008 isch d Sanggaller Brodworschd offiziell gschützt as IGP (""Indication géographique protégée"") för de Schwizer Kantoo Sanggale, s Thurgi ond beedi Appezäll iitrait.",🔎
,,,Apezäller,FALSE,"Sider flüsst kei Wasser me diräkt us em Rhy in ""Alt Rhy"", sondern nume no s Wasser, wo sech im Rhintel hinder de Sytedämm vom Rhy im nöi boute Binnekanal und a dr Oberflechi us em Yzugsgebiet vo de Apezäller Bärge südlech vo Rhyneck samlet.",🔎
,,,Kantön Appezäll,FALSE,"Als Vergliich zur Flechi; de Kanton Basel-Stadt het 37 km², beed Kantön Appezäll händ zemme 416 km².",🔎
,,,Apizeller,FALSE,"De Apizeller Arzt Titus Tobler schribt über de Hérrawaga (Groos Bäär): ""wenn er nider stod, so geds wolfel brod, stot er höch, so geds thürsch"" [264] und witers: ""Die drei einen Dreiangel bildenden Sterne des Siebengestirns heissen Ròss.",🔎
1341,Landkreis Karlsruhe,Landchrais Chaarlsruei,Landkreis Karlrue,TRUE,Nach Brusel und Ettlinge isch Brette die drittgrössti Schtadt im Landkreis Karlrue.,🔎
,,,Landkreis Karlsrueh,TRUE,"Es isch dr Sitz vom Regierigsbezirk Karlsrueh, vo der Region Middlere Oberrhii und vom Landkreis Karlsrueh.",🔎
,,,Landchreis Karlsrue,TRUE,Philippsburg isch e chlini Schtadt im Norde vom Landchreis Karlsrue in Bade-Württebärg.,🔎
,,,Landkrais Charlsrue,TRUE,"Nochbergmaine vu Angelbachtal sin d Sinsheimer Stadtdail Eschelbach, Dühren un Waldangelloch, un d Gmaine Östringen (Landkrais Charlsrue) un Mühlhausen.",🔎
,,,Landchrais Karlsrue,TRUE,Schdutesee isch e Großi Kreisschtadt im Landchrais Karlsrue in Bade-Würtebärg.,🔎
,,,Kallsruh,FALSE,"Näb em Landeskommissärbeziirk Mannem het s no d Landeskommissärbeziirk Fryburg, Kallsruh un Konschtanz gee.",🔎
,,,Landgraes Karlsrua,TRUE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Landchrais Charlsrue,TRUE,"Dettenheim (sidfränkisch ""Deddene"") isch e Gmai im Landchrais Charlsrue z Bade-Wirttebärg.",🔎
1342,Burgund,Burgund,burgund,FALSE,April 1107 z Baasel) isch e burgundische Aadlige und vo 1072 bis zu sim Dood Bischof vo Baasel gsi.,🔎
,,,burgundischa,FALSE,"Ìm burgundischa Dorf Thurey hann äbba 15 Iiwoohner àb März 2020 plätzlig a ungweehnliger, tiafer Lüüt fànga-n-àà heera, wo-n-ìhr Kopfschmarza, Ìwwelkait, Kràftloosikait un Schloofloosikait gaa hàt.",🔎
,,,burgundische Tailriich,FALSE,"Si sind is Franggeriich choo, wo si im burgundische Tailriich drai Chlooster ggründet hend, drunder da vo Luxovium (Luxeuil) im Jura.",🔎
,,,burgundische,FALSE,"Noch siiner Hochzit (wohrschiinlig 492/494) mit dr burgundische Prinzässin Chrodechild und em Sieg über d Alemanne (wohrschiinlig 496) in dr Schlacht bi Zülpich, won er dr Christegott um Hilf agruefe haig, isch er zum katholische Glaube konvertiert.",🔎
,,,burgundischi,FALSE,"Februar 1310 z Poletains gstorben isch, isch e burgundischi Chlooschterfrau, Mystikerin und e mehrsproochigi Dichterin gsi.",🔎
,,,Burgung,TRUE,"Nachdem d Bärner d Waadt, wo zum Burgung het ghört, eroberet hei ghâ, het dr Karl der Küehni ä Fäldzug unternô, isch aber am 2.",🔎
,,,Herzog vu Burgund,FALSE,Dezämber 1186) isch e Herzog vu Zährige un e Herzog vu Burgund gsi.,🔎
,,,Hochburgund,FALSE,Um 900 isch d Oortschaft zum Königrych Hochburgund kho.,🔎
1343,Thüringisches Wörterbuch,Thüringischs Werterbuech,Thüringische,FALSE,"S Mittelelbisch Werterbuech schließt e großi Lucke in dr flechemäßige, lexikografische Erfassig vu dr dytsche Dialäkt, wel s stellt d Verbindig här zwisch em Brandeburg-Berlinische, em Obersächsische, em Thüringische, em Nidersächsische un em Meckleburgische Werterbuech.",🔎
,,,Thüringische Werterbuech,TRUE,Wie au bim Hesse-Nassauische Volkswerterbuech un bim Thüringische Werterbuech het mer bim Obersächsische Werterbuech d Uusarbeitig bim Buechstab L aagfange.,🔎
1344,Basel Badischer Bahnhof,Basel Badischer Bahnhof,Baddischè Baanhof,FALSE,Si gòt a dè Wyysè nõch vom Baddischè Baanhof z Basel èwäg – aafangs uff schwizerischem Boddè – übber Lerrach un Schopfè nõch Zèll im Wyysèdal.,🔎
,,,Badische Bahnhof,FALSE,"S Förnbacher Theater isch e Theater gsi, wo im Badische Bahnhof z Basel dehäi gsi isch.",🔎
,,,Badischè Baanhof,FALSE,"Diè Basler Vobindigsbaan, welli dè rächtsrhynische ""Badischè Baanhof"" mit èm linksrhynischè ""Centralbaanhof"" vobindet un diè hütt diè wichtigschte Ysènbaavobindig zwischè Dütschland un dè Schwiz darschtellt, isch èrscht 1873 eröffnet worrè.",🔎
,,,Basl Bad Bf,FALSE,D Züüg vom Regional-Exprèss Basl Bad Bf-Bhf.,🔎
,,,Badische Baanhoof,FALSE,"Es isch en ussergwöönlige Schbiilort, wo sich in de gschichtsdrächtige Rüüm vom ehemoolige Baanhoofbüffe im Badische Baanhoof z Basel befindet.",🔎
,,,Baddische Baanhof,FALSE,D Basler Vobindigsbaan isch è Ysèbaaschtreggi i dè Schwizer Stadt Basel un vobindet dè Baddische Baanhof im Chlybasel am rächtè Rhyufer mit èm Baanhof SBB im Grossbasel am linkè Rhyufer.,🔎
,,,Badische Baanhof,FALSE,"Zu dè Aabindig a d Schwiz isch 1859 d Rhybrugg bi Waldshuèt, 1871 d Vobindig Konschtanz–Chrützlingè un 1873 d Basler Vobindigsbaan entschtandè, letschteri vobindet dè Badische Baanhof mit èm Centralbaanhof z Basel.",🔎
,,,Badisch Bahnhof,FALSE,"Z Basel hets drey internationali Bahnheef: Basel SBB, Basel SNCF (dr französischi Teil vom Basel SBB) und dr Badisch Bahnhof und drei Lokalbahnheef (St.",🔎
,,,Badisch Baanhoof,FALSE,D Iisebaanbrugg isch s Härzstück vo dr Baasler Verbindigsbaan und verbindet dr Badisch Baanhoof uf dr rächte Site vom Rhii mit em Schwizerische Bundesbaanhoof und em Streckenetz vo dr SBB linggs vom Rhii.,🔎
,,,Badisch Bahnhof vo Basel,FALSE,D Hochrhybahn fahrt stündlig an de Badisch Bahnhof vo Basel.,🔎
,,,Bàsel,FALSE,"Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, Ditschlànd un d'r Schwiz, d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:Wiil àm Rhii, Bàsel Saint-Louis un Hiniga.",🔎
,,,Basel Badische Bahnhof,TRUE,Vo Basel Badische Bahnhof bis Säckinge isch dè erschte Deil am 4.,🔎
,,,Baadische Baanhoof,FALSE,"D Regionalzüüg vo dr Dütsche Baan faare übligerwiis vom Baadische Baanhoof, em zwäitgrösste Baanhoof z Basel, und au do und dört e Färnverbindig.",🔎
,,,Baadisch Bahnhof,FALSE,"Basel het sächs Baanhööf vo der Ysebaan: der Bahnhof Basel SBB, früener ""Centralbahnhof,"" und der Baadisch Bahnhof, der Bahnhof Sankt Jakob, der Bahnhof Sankt Johann, der Französisch Bahnhof für d Elsässer Linie, der Bahnhof Dreispitz und dr Basler Rangschierbahnhof.",🔎
,,,Badische Bahnhof Basel,FALSE,Dr Streckenabschnitt vo der Nordtangente zwigt vo dr A2 uf em Erlemattgebiet nördlig vom Badische Bahnhof Basel ab und verlauft westwärts über die doppelstöckigi Dreirosebrugg.,🔎
,,,Basel Baddischè Baanhof,TRUE,Dè Abschnitt Waldshuèt–Basel Baddischè Baanhof isch schu 1856 in Bedryb gangè.,🔎
,,,Baddischè Baanhof z Basel,TRUE,"Er lyt a dè Hochrhybaan, wo vo m Baddischè Baanhof z Basel übber Waldshuèt un Schaffuusè gu Konschtanz gòt.",🔎
,,,Baadisch Baanhof,FALSE,"Wo mä dr zwäit Baadisch Baanhof het welle baue, het mä sich müesse überleege, was mä mit em Riechedych sott mache, wo kweer durs Gländ gflosse isch.",🔎
,,,Basl Badische Bahnhof,TRUE,"E 1998 erstellti Studie het empfolle, de süedliche Abschnitt vo de Sauschwänzlebahn vo Wize bis Lauchringen z reaktiviere un desell umschteigefrei über die Hochrhybahn mit Basl Badische Bahnhof z verbinde.",🔎
,,,Basel Bad Bf,FALSE,"Dè Waldshuèt Baanhof wörd hüt (Stand 2015) vo Interregio-Express-Züüg mit èm Laufwäg Basel Bad Bf–Singè am Hohèntwyl aagfaarè, wo im 120-Minutè-Rhǜthmus übber Fridrichshaffè Stadt bis Ulm Hbf volängerèt wörrè.",🔎
,,,Baadisch Baanhoof,FALSE,"D SBB und die Dütschi Riichsbaan si sich äinig worde, ass mä vorlöifig dr Haafevercher dur e Baadisch Baanhoof wurd abwiggle, so dass d SBB uf e Baanlinie über d Dreiroosebrugg het chönne verzichte.",🔎
1345,Knorpelfische,Chnorpelfisch,Chnorpel,FALSE,"Zu dere Überklass ghören - mit Usnahm vo de primitive Nüünauge und Schliimaal - alli rezänte Wirbeldier, also d Chnorpel- und Chnochefisch, Amphibie, Reptilie, Vögel und Süüger, im ganze meh as 54.000 Arte (= 99,9 Prozänt vo alle Wirbeldier).",🔎
,,,Knorpelfisch,TRUE,"Me unterscheidet Knorpelfisch (Chondrichthyes), zu dene zähle unter anderem d Hai und d Roche, und Knochefisch (Osteichthyes), wo alli anderi Fisch umfasse.",🔎
,,,Chnorbelfisch,TRUE,"MHC-Regioone git s bi alle Wirbeldier vo de Chnorbelfisch (Hai, Roche) aa.",🔎
1346,Sklaverei,Sklaverei,Sklavehandel,FALSE,Mit Luanda sin d Portugiese uf uf Sklavehandel uus gsii un nit uf erobere un herrsche.,🔎
,,,Milidäärsklave,FALSE,"D Mamluke (DMG Mamlūke) oder Ghilman (DMG Ġilmān) si in e hufe islamische Herrschaftsgebiet Milidäärsklave vo zentralasiatischer oder ostöiropäischer Härkumft gsi, d. h. mäistens Türke oder Kaukasier.",🔎
,,,Sklaveryy,TRUE,So het si als Ufkläreri bereits 1774 e Dänkschrift gäge d Sklaveryy verfasst.,🔎
,,,Sklavejeger,FALSE,"Johrhundert, al-Idrisi, het derzue gschribe, ass Malal vylmol s Zyyl vu Sklavejeger gsii sei.",🔎
,,,Sklaav,FALSE,Im Testamänt het dr Polo e Daafele us Gold hinderloo und si mongolisch Sklaav Piedro Tartarino freigloo.,🔎
,,,Sklava,FALSE,"Zwoi Manna, dr oine nennt sich ""Herr Schwarz"" ond dr andre ""Herr Weiß"", vorzehlet d Vorgschicht, wo-mr kenna sott, damit mr d Handlong vo dera Opr besser vrschdôht: Dr franzeesische Pflanzer Villneuve ischt mit seira ganza Familie vom Schwarza Hoango, ama ehemaliga Sklava, wo vo seim Herra d Freiheit kriagt hôt, ermordet wôrra.",🔎
,,,sklavereiäänligs,FALSE,Si isch e sklavereiäänligs Abhängigkäitsverheltnis.,🔎
,,,Sklav,FALSE,"Bi de alte Grieche, Römer, Germane und in Gallie isch d Schuldchnächtschaft e Middel gsi, zum Gäldschulde iidriibe: dr Schuldner isch dr Sklav vom Glöibiger worde.",🔎
,,,Sklaave,FALSE,"Er het sich 1790 z Nantes niidergloo und e Handelsgsellschaft, d ""Bourcard, Legrand & Cie"" (spööter ""Bourcard Fils & Cie"") gründet, wo ganz uf e nordatlantisch Handel vo Bauele, Sklaave und Kolonialgüeter spezialisiert gsi isch und e Zit lang zu de wichdigste Baasler Handelshüüser zellt het.",🔎
,,,Sklave,FALSE,Johrhundert nach Übersee verschleppt worde si dur Sklavehändler.,🔎
,,,Sklaava,FALSE,Düat hônn Sklaava ggschaffat.,🔎
,,,Sklaven,FALSE,"Ab 1530 sin Indio us em Landesinneren an d Kischte brocht wore, wu as Sklaven uf dr Zuckerrohrplantasche im Nordoschte hän mieße schaffe.",🔎
,,,versklave,FALSE,"Januar 1455) het dr Babst Nikolaus V. em bortugiisische Köönig Alfons V. für immer d Verwaltig vo de Länder, Hääfe, Insle und Meer vo Afrika überloo mit em Patronat über d Chille, em Handelsmonopol (usser em Handel mit Chriegsmaterial), s exklusive Rächt in deene Gwässer mit Schiff umezfaare und s Rächt, die Unglöibige z versklave.",🔎
,,,Negersklave,FALSE,Juni 1776 agfange het mit eme Vorwort über d Menscherächt und din s Schiggsal vo de Negersklave in dr Karibik beklagt het.,🔎
1347,Opera seria,Opera seria,Melodrama,FALSE,Deidamia (HWV 42) isch die letschti Opere (Melodrama) vom Georg Friedrich Händel.,🔎
,,,Opere serie,TRUE,"Vo dr fümfte Opere aa, ""Rodrigo"", si d Opere vom Händel ""Opere serie"" gsi, oder, wien er s sälber gsäit het, ""Dramme per musica"", wo us ere Serii vo Secco-Rezitativ und Da-capo-Arie bestande häi.",🔎
,,,Dramma per musica,FALSE,"Giulio Cesare in Egitto, dütsch au Julius Cäsar (HWV 17) isch en Opere (Dramma per musica) in drei Akt vom Georg Friedrich Händel.",🔎
1348,Eigeltingen,Oageltinga,Heudorf,FALSE,"Hèrr Dièthelm hèt vo dört uff dè Burg gwoont un si als ""rächtes Eigè"" uff sin Sohn Heinrich vo Mundelfingè voèrbt, desèll isch vohǜrõtet gsi mit dè Agnes vo Heudorf.",🔎
,,,Eigeltinge,TRUE,"Eigeltinge, Hegau) gfunde.",🔎
1349,Staatsarchiv Basel-Stadt,S Staatsarchiiv vom Kanton Baasel-Stadt,Staatsarchiiv Baasel-Stadt,FALSE,In de 1960er Joor isch er Assistänt im Staatsarchiiv Baasel-Stadt gsi und zwäite Börseschriiber an dr Baasler Effäktebörse.,🔎
,,,Staatsarchiv,FALSE,"Und näbe der Ysebahnlinie isch s modärne Staatsarchiv, wo d Architäkte ""EM2N"" plaanet hei; das uffelige Huus het dr Prys «Auszeichnung guter Bauten» überko.",🔎
,,,Baasler Staatsarchiv,FALSE,"S Gitter im Stiil vom spoote Rokoko, wo vor em Riinacher Hoof gsi isch, stoot hüte vor em Baasler Staatsarchiv.",🔎
1350,Blüte,Blüete,Blütè,TRUE,"Diè zwittrigè, dreizähligè Blütè hän sechs noch unnè un ußè bogni, glychgformti Blüètèhüllblätter (Tepalè).",🔎
,,,Bliete,TRUE,Dr Itritt vo däri Phase wird durch de Beginn vo dr Bliete vun typische Pflanze definiirt.,🔎
,,,Blüètè,TRUE,"Diè zwittrigè, zygomorphè Blüètèn sin dreizälig.",🔎
1351,Kathedrale von Liechtenstein,Kathedrale St. Florin (Vaduz),Bfaarchilche St. Florin,FALSE,Dezämber 1997 zum Erzbischof vum nei gschaffene Erzbischtum Vaduz ernännt un in dr dodermit zuen ere Kathedrale glupfte Bfaarchilche St. Florin vu Vaduz am 21.,🔎
,,,St. Florin,FALSE,"s, als Erzbischof iigsetzt und d Pfarrkiarcha St. Florin z Vadoz zor Kathedrala erhoba",🔎
,,,Stadtpfaarchilche St. Florin,FALSE,Juli 1967 het dr domolig Erbprinz Hans-Adam in dr katholische Stadtpfaarchilche St. Florin z Vaduz d Grefi Marie Kinsky von Wchinitz und Tettau ghyrote.,🔎
,,,Kathedraal St. Florin z Vaduz,FALSE,Eerscht 1960 isch bi dr Kathedraal St. Florin z Vaduz e neii Gruft fir di fiirschtli Familie ufgriichtet woore.,🔎
,,,Pfaarchilche St. Florin,FALSE,Dezämber 1997 in dr zuen ere Kathedral ghobene Pfaarchilche St. Florin vu Vadoz stattgfunde.,🔎
1352,Wahl zur Verfassunggebenden Landesversammlung in Baden-Württemberg 1952,Wahl zur Verfassigsgebende Landesversammlig 1952,am 26. April 1964 gwehlt,FALSE,onszuegherigkait un Wahlkrais. Dr 2. Landdag isch am 26. April 1964 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 10. Juni 1964 gs,🔎
,,,am 15. Mai 1960 gwehlt,FALSE,onszuegherigkait un Wahlkrais. Dr 3. Landdag isch am 15. Mai 1960 gwehlt wore. Am 12. Merz 1961 isch e Widerholigswahl in ,🔎
,,,am 4. Merz 1956 gwehlt,FALSE,onszuegherigkait un Wahlkrais. Dr 2. Landdag isch am 4. Merz 1956 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 4. April 1956 gs,🔎
,,,Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig,FALSE,Bi dr Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig isch d CDU mit 36 % sterkschti Bartei wore.,🔎
,,,am 9. Merz 1952 gwehlt,FALSE,"hlkrais. Di Verfassiggebend Landesversammlig isch am 9. Merz 1952 gwehlt wore, dr 1. Landdag isch am 19. Novämber 1953 kon",🔎
1353,Theodor von Sitten,dr heilig Theodul,Joder,FALSE,"S Wappebild vo Tschappina het uf em roote Hindergrund en gääle Stägegibel, schynts als Symbol für d Bärgpäss, und drüber e gääli Glogge, wo s Symbol vom heilige Joder isch.",🔎
,,,Theodor,FALSE,"D Zaal vo de Pfarrgmäinde im Groossbaasel isch uf drei beschränggt worde (Münster, Lienerd und Peter) und im Chläibaasel het s nume no d Theodorgmäind gee.",🔎
1354,Portugiesische Sprache,Portugysischi Sproch,portugiesisch,FALSE,Kreolschprocha mit portugiesisch-basiertem Wortschatz.,🔎
,,,Portugiesische,FALSE,"En Grossdeil devo chömme ussem Spanische oder Portugiesische, sin aber vo denne Sprooche zum Deil sälber us Sprooche vo de Urywohner übernoo wore.",🔎
,,,Portugiisische,FALSE,"D Amtssprooche vo Aruba si Niiderländisch und Papiamento (e Kreolsprache, wo uf s Portugiisische zruggoht).",🔎
,,,portugiisischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,Portügesisch,FALSE,"Àls fremdsprocha kààt sa Anglisch, Spànnisch un Portügesisch.",🔎
,,,portugiesischsprächende,FALSE,D Gmeinschaft vo de Portugiisischsprächende Länder (Comunidade dos Países de Língua Portuguesa oder CPLP) isch ä multilaterals Forum für Fründschaft und Zsämmenarbet unter de portugiesischsprächende Länder.,🔎
,,,Portugisisch,FALSE,"Vil wyssi Sidafrikaner schwätze ußerdäm anderi europäischi Sproche wie Portugisisch, Dytsch un Griechisch.",🔎
,,,portugiisisch,FALSE,"Dr portugiisisch Salazarismus zum Bispil wird vo de Forscher hüfig nid as Faschismus bezeichnet, sondern als konservativ-autoritäri Diktatur mit eme klerikal-faschistoide Charakter.",🔎
,,,Portugysischen,FALSE,"Bim Jaberg syni Undersuechige isch d Sproochgeografy immer wider e wichtegi Methoode gsi, er het psunders zum Französische, em Iteliänischen und em Rätoromanische gforschet, aber au Sache vo anderen romanische Sprooche bis zum Portugysischen und em Rumänische aglueget.",🔎
,,,Portugiisisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,portugiisische,FALSE,"Madeira [] (vom portugiisische Wort """" „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean.",🔎
,,,Bortugiisische,FALSE,"Im Bortugiisische het mä früehner s Ü brucht, wenn mä e U, wo sust stumm gsi weer, hätt sölle uspräche - so spricht mä z.",🔎
,,,Portugiesisch,FALSE,"D Sprooche Serbokroatisch, Albanisch, Portugiesisch, Spanisch, Änglisch ùn Türkisch hen all wie mee Sprecher wie d Landessprooch Rätoromanisch.",🔎
,,,portugisische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,Portugysisch,FALSE,D Verwandtschaft vom Katalanische und em Okzitanische isch änger wie sälli vom Katalanische mit em Spanisch oder Portugysisch und em Okzitanische mit em Französische oder Franko-Provenzalische.,🔎
,,,portugisisch,FALSE,São Paulo [] (portugisisch för Sankt Paulus) isch d Hauptschdat vom Bundesschdaat São Paulo und di gröschdi Stadt z Brasilie.,🔎
,,,portugiesische Sproch,TRUE,"Wil die galizischi Sproch vo vile as ä Dialekt vo der portugiesische Sproch agluegt wird, git s z Galizie Bemüehige der CPLP bizträte.",🔎
1355,Uralische Sprachen,Uralischi Sproche,uralisch Sprochfamilie,FALSE,Die bilde zämme mit dr finno-ugrische Sproche di uralisch Sprochfamilie.,🔎
,,,uralische Sprochfamilie,FALSE,"Di permische Sproche sin e Gruppe vo de uralische Sprochfamilie, wo z Udmurtie und in de Republik Komi (Russland) gschwätzt werre.",🔎
,,,uralische Sprooche,FALSE,"Am witteste aaerkännt isch d'Aanahm vù-ne-re entfernte Verwandtschaft zù de uralische Sprooche, wùù mìt morphologische Ǜbereistìmmige wie z.",🔎
,,,Uralischi Sproch,TRUE,"Komi (Eigebezeichnig ""коми кыв – komi kyv"") ghört zum permische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e Uralischi Sproch.",🔎
,,,uralische,FALSE,Di finno-ugrische Sproche ghöre mit de samojedische Sproche zu de uralische Sproche.,🔎
,,,uralìsche,FALSE,"Di nöchste verwandte sìn Èstnìsch, Votìsch, Fìnnìsch, Kareelìsch ùnd witter èntfèrnt au di andere fìnno-ugrìsche ùnd uralìsche Sprooche.",🔎
,,,uralischi Sproch,TRUE,S ghört zum ostseefinnische Sprochzwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e uralischi Sproch.,🔎
,,,uralische Sproche,TRUE,"Chantisch (Russische Name: Ostjakisch; chantisch: ""ханты ясаӈ, chanty jasaŋ"") ghört zu de uralische Sproche und dört zum ugrische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche.",🔎
,,,uralischi,FALSE,"Ungarisch isch e finno-ugrischi, also e uralischi Sproch.",🔎
,,,Uralisch Sprochfamilie,FALSE,Si sin mit dr finno-ugrische Sproche verwandt un bilde mit ihne di Uralisch Sprochfamilie.,🔎
,,,Uralische Sproche,TRUE,"Albanisch, Rumänisch, Bulgarisch, Afrikaans, mangi Dialäkt vum Katalanische un mangi Kaukasische un Uralische Sproche.",🔎
,,,uralischè,FALSE,Diè indigenè Völker vo Sibiriè setzèd sich us Völker vo dè altaischè un dè uralischè Sprõchfamilliè sowiè dè paläoasiatischè Sprõch un no mee zämmè.,🔎
1356,24. Oktober,24. Oktober,24. Oktoower,TRUE,"Dr Francesco Antonio Soddu (* 24. Oktoower 1959 z’ Chiaramonti, Prowìnz S",🔎
,,,24. Oktower,TRUE,"dr Rìchtung vu-n'ra liberàla Verwàltung gsìì. Vum 24. Oktower 1993 bis àm <a href=""19.%20Jun",🔎
,,,24. Ogdoober,TRUE,D Otti Wilmanns (* 24. Ogdoober 1928 z Breme<,🔎
1357,Reichsvogt,Riichsvogt,Riichsvögt,FALSE,"Aagriff uf d Juude, wo under em Schutz vom Kaiser gstande si, häi d Glaubwürdigkäit vo dr lokale Obrigkäit de Riichsvögt gegenüber in Froog gstellt.",🔎
,,,Rychslandvogtei,FALSE,"Si isch noch em Änd vum Herzogtum Schwobe as ""Rychslandvogtei in Ober- un Niderschwobe"" 1541 an Eschtrych chuu, un isch dert verblibe bis 1805.",🔎
,,,Riichsvogtei,FALSE,"Im Januar 1376 het dr Kaiser im Leopold au no d Riichsvogtei mit dr Bluetgrichtsbarkäit über Basel gee, und d Bürgerschaft het sich gege d Iimischig vo de Habsburger in d Aagläägehäite vo dr Stadt afo weere.",🔎
1358,Laufenburg,Laufenburg,Lauffeburg,TRUE,"Z Lauffeburg isch d ""Städtlefasnacht"", wo vo Fasnachtsgruppe us de schwiizerischen und baadische Schwöschterstedt zäme organisiert wird.",🔎
,,,Laufèburg,TRUE,Dè Abschnitt zwischè Laufèburg un Murg isch vor è baar Johr zweigleisig uusbaut worre.,🔎
,,,Laufeburg,TRUE,"Di alti, hölzerni, ziigeldeggti Holzbrùgg, wo de Baumeischter Blasius Balteschwiler vo Laufeburg am Aafang vùm 19.",🔎
,,,laufeburgische,FALSE,1386 isch au d Pfandschaft über s Schloss und d Stadt Rhiifälde in ihri Händ choo und ane 1408 au die laufeburgische Bsitz.,🔎
1359,Niederhelfenschwil,Niderhelffetschwil,Niderhelffetschwiil,TRUE,"Si Soo isch de Sales Hueber (1948-2021), wo z Niderhelffetschwiil und im Floowiller Spitool Arzt gsii isch und wo z Tansania e Spitool uuftue hett.",🔎
,,,Niderhelfetschwil,TRUE,"D Nochbergmainde sind Bischofzell im Norde, Niderhelfetschwil im Weschte, Oberbüüre im Süde und Goossau und Waldcherch im Oschte.",🔎
,,,Zuckeriet SG,FALSE,"Juli 1968 z Wil SG, wohnhaft z Zuckeriet SG) isch en ehemolige Schwiizer Profi-Velorennfahrer.",🔎
1360,Almohaden,D Almohaade,Almohade,TRUE,1148 het d Familie Schbanie verlo wäge de Judeverfolgige vo de Almohade.,🔎
,,,Almohaade,TRUE,"Wääred dr Zit vo de Almorawiide und de Almohaade het s Periode gee, wo d Juude in relativem Friide und Sicherhäit häi chönne lääbe und denn wider Zite, wo die maurische Herscher si verfolgt häi.",🔎
1361,Gutenburg (Hochrhein),Gueteburg (Hochryy),Gueteburg,TRUE,"Im Johr 1330 het dr ""Lütold von Krenkingen"" vu dr Gueteburg d Burg vu dr ""Margerethe von Wasserstelz"" gchauft.",🔎
,,,Hèrrschaft Guètèburg,FALSE,"Diè St. Bläsischè Hèrrschaftè sin zwei: Ewèdingè als Sitz vo dè ehemòligè Hèrrschaft Blomegg un diè ehemòligè Hèrrschaft Guètèburg gsi, si sin denn als Obbervogteiämter mit èm Erwèrb vo dè Grõfschaft Bonndorf a selli übbergangè.",🔎
,,,Guètèburg,TRUE,Schu gly isch au s Kloschter St. Bläsy un s Schloss Guètèburg i dè Hand vo dè Buèrè gsi.,🔎
,,,Guètèburger Hèrrschaft,FALSE,"Diè St. Bläsischè Hèrrschaftè hèn sich uss zwei: Ewèdingè als Sitz vu dè ehemòligè Blomegger Hèrrschaft un diè ehemòligi Guètèburger Hèrrschaft zämmègsetzt, si sin denn als Obbervogteiämter mit èm Erwèrb vo dè Grõfschaft Bõõdorf a selli übbergangè.",🔎
1362,Oetwil am See,Ötwiil am See,Ötwil am See,TRUE,"Im Jahr 1893 isch es Gsuech für de Buu vonere schmalschpurige Schtrassebahn vo Winterthur über Uschter nach Ötwil am See und witer via Schtäfa, Männedorf nach Meile iigreicht worde.",🔎
,,,Ötwil,FALSE,As öffäntlichi Färcheersnetz ischt Riedike dur d Buslinie 842 fom Bahnhof Uschter nach Ötwil aagschlosse.,🔎
1363,Matthäus Merian,Matthäus Merian der Ältere,Mattäus Meriaa,FALSE,"Theatrum Europaeum isch dr Ditel vom ene Gschichtswärk uf Dütsch, wo vom Mattäus Meriaa gründet worde isch.",🔎
,,,Matthäus Meriaa,FALSE,"Er het gschriibe, ass im Büchel sini Skizzebüecher und Zäichnige noch em Matthäus Meriaa die wichdigste Kwelle sige wie Baasel emol usgsee häig.",🔎
,,,Matthäus Merian em Eltere,TRUE,"Er het, wie dr berüehmti Stich vom Matthäus Merian em Eltere zeigt, scho in der Vergangeheit d Bsuecher vo der Burg sehr beiidruggt.",🔎
,,,Matthäus Merian dr Elteri,TRUE,Sofort noch dere Restaurierig het dr Matthäus Merian dr Elteri dr Dotedanz abzeichnet und en zsämme mit de Värsli in Chupferplatte gstoche.,🔎
1364,Herz,Härz,Harz,TRUE,"Da Logo, igfiahrt ànna 2012, ìsch a Mìschung vu mehrera elsassischa Symbol (d Büechstàwa A, s Harz, s Brazala, s Fàchwark vu da Hiiser), normàlerwiis rot un wiss.",🔎
,,,Häärz,TRUE,"Ire Häärz bstoot us zwoo separate Vorchammere un aire Hauptchammere ohni Schaidwand, des haißt dr Lunge- un Lyybbluetchraislauf sin nume dailwys drännt.",🔎
1365,Trinität,Dreifaltigkeit,Drüfaltikeit,TRUE,Si zeigt d Chröönig vo der Muettergottes dur d Drüfaltikeit.,🔎
,,,Trinitätslehr,FALSE,"Im Beriich vo dr Christologii stoht si im Gegesatz zur Trinitätslehr und wird vo de christlige Chillene und Glaubesgmeinschafte, wo die erste beide ökumenische Konzil anerkenne, as Häresii agluegt.",🔎
,,,Trinitas,FALSE,"Zäme mit imm und em Hailige Gaist, wo mit em 40 Tag spöter d Apostl erfüllt worde sinn (Pfingste) bildet er d Trinitas, d Draifaltigkait oder d Draiainigkait.",🔎
,,,Dreifaltigkait,TRUE,"E Fragmänt in eme Brief an dr Maximus, dr Bischof vu Alexandria, wu sich fir d Doktrin vu dr Dreifaltigkait uusspricht, stammt villeicht vum Felix, drei anderi Briefe wären ihm aber wohl zue Uurächt zuegschribe.",🔎
,,,Dreifaltikäitsleer,FALSE,"Es git jüdischi und islamischi Gleerti, wo die christlige Dreifaltikäitsleer as polytheistisch aaluege, was d Christe aber klar zruggwiise.",🔎
,,,Draifaltigkait,TRUE,"En anderi Form vonnere Trias bildet di christlichi Draifaltigkait usem Vatter, Soo und em hailige Gaist.",🔎
,,,Trinitäät,FALSE,"Konzil vo Nicaea im Joor 325, wo sich die katholischi Chille uf d Trinitäät festgläit het und sich eso vo de Arianer abgränzt het.",🔎
,,,hailigi Trinität,FALSE,"Im Alpsege werd d Maria agrueffe, di hailigi Trinität und meriri Hailigi, wo för de Schutz vor wilde Tier, wie Bäär, Wolf oder Giir, vor Unwetter, Hagel und Sturm, vor Stürz und Staischlag bette wered, aber au för s Gidaie und Wachse vom Vech.",🔎
,,,Drüüfaltikäit,TRUE,"A der Wand über sym Grab isch e monumäntali Bildgruppe us Stuckplastik, wo der Gstoorbnig und bi iim der Heilig Bernhard, wo der Zisterziänseroorde gründet het, en Ängel, d Drüüfaltikäit und d Muettergottes als Patronin vom Chlooschter zeigt.",🔎
,,,drinidarischi,FALSE,"Annèdubaki isch dé dreizitige odder „perfèkte“ Tagt, wo als Simbool für d drinidarischi (dreieinigi) Vollkommèheit gschtandè isch, mit ènèm Chrais kennzeichnèt worrè, dè zweizitige (unvollchommeni odder „imperfèktè“) Tagt degegè mit èm Halbchrais.",🔎
,,,Dreifaltikäit,TRUE,"D Abgränzig zwüschen em Monotheismus und em Polytheismus isch nit immer objektiv äidütig, wil in mänge Religioone e Gott in meerere Forme existiert, bezieigswiis Hypostase (Trimurti im Hinduismus, Dreifaltikäit im Christedum, „Gott obe/unde“ bi de Bari, „Vater, Mueter, Soon“ bi de Ndebele).",🔎
1366,Etrusker,Etrusker,etruskische,FALSE,"""Τάρκων, Tárkōn"") isch noch antike Saage de Gründer vo merere etruskische Städt.",🔎
,,,etruskischè,FALSE,Früheschtes bekanntes eidütigs Bild von èrè Quèrflötè isch uff èm etruskischè Relièf z Perusa gfundè worrè.,🔎
,,,Edrùsker,TRUE,Voor-e-ne hän ùf de Apenninehalbìnsle d'Edrùsker ùn anderi nìt-ìndogèrmanischi Völcher gläbt.,🔎
,,,etrurisch,FALSE,Zuesätzlich isch äu e Ursprung us der etrurisch-römische Gottheit Silvanus dänkbar.,🔎
,,,etruskischi,FALSE,"D Südgruppe het scho abem dritte Joorhundert vor Chrischtus venetischi und etruskischi Eliment uufgnoo, und ab 100 v. Chr.",🔎
1367,Teilchenphysik,D Däilifüsik,Elementardailliphysik,FALSE,"Usser bi de Chernspaltig, de Chernfusion un bi verschidene Experimente vu de Elementardailliphysik isch aber die mit Energiänderige vum System ainhergoend Massedifferenz wit underhalb vu de Messgnauigkait.",🔎
,,,Elimentaardäilifüsik,FALSE,"S Higgs-Boson, wo noch em britische Füsiker Peter Higgs benennt isch, isch s äinzige Elimentaardäili im Standardmodäll vo dr Elimentaardäilifüsik gsi, wo bis vor e baar Joor experimentell nonig het chönne noochgwiise wärde, wil d Energii wo drfür brucht wird für alli Beschlöiniger z grooss gsi isch.",🔎
,,,Däilifüsik,TRUE,"Noch däm was mä hüt wäiss, und wo im Standardmodäll vo dr Däilifüsik zämmegefasst isch, git s  Usserdäm zelt mä jedi Art vo Kwark dreimol, wil jedes Kwark mit äinere vo drei verschiidene Farbladige glade isch.",🔎
,,,Elementardäilifüsik,FALSE,Dur Undersuechige an exotische Atom cha mä uf d Frooge vo dr Kärn- und Elementardäilifüsik mit Methode vo dr Atomfüsik Antworte finde.,🔎
,,,Deilliphysik,TRUE,"""emittere"" = ussende) bezeichnet mer in dr Physik zuemeist d'Ussendig vu sichtbarem Liecht un andere elektromagnetische Welle als ""Lüchte"" oder thermischi Emission (""Wellestrahlig""), oft au allgmeiner d'Ussendig vu atomare oder subatomare Deilli (""Korpuskularstrahlig""), insbesundere in dr Kern- un Deilliphysik.In dr Akustik schwätzt mer au vu ""Schallemission"" (bzw.",🔎
1368,Verband Oberrheinischer Narrenzünfte,Verband Oberrheinischer Narrenzünfte,Narrezunft Rolli-Dolli,FALSE,Zum Byspiel gits i de Narrezunft Rolli-Dolli vo de Gmeind Chrenzach-Wyhle d Figur Naserümpfer.,🔎
,,,Verband vo de Oberrhynische Narrezümft,TRUE,"1972 isch s „Prinzepaar“, wo bis de in dr Fasnet regiert het, uff Dränge vum Verband vo de Oberrhynische Narrezümft abgschafft worde.",🔎
,,,Verband vu Owerrhinische Narrezimft,TRUE,D Brisgauer Narrezumft isch 1937 Grindigsmitglid im Verband vu Owerrhinische Narrezimft (V.O.N.),🔎
1369,Normalnull,Normalnull,iber NN,FALSE,"Hengescht lyt im nordeschtlige Éislek (Ösling), dr luxebvurgische Ardenne, zmittsen im ""Naturpark Our"" uf re Hechi zwische 276 m un 542 m iber NN.",🔎
,,,i. NN,FALSE,"""Alzette "") uf ere Hechi zwische 191.5 m un 386 m i. NN. Bi Ettelbréck mindet d Waark (""Wark"") in d Uelze",🔎
,,,Höchi,FALSE,"D Höchi über Normalnull hed z Dütschland aggee, wieviel Meter überm Meeresspiegel mer sich befindet.",🔎
,,,ü.d.M,FALSE,Kaschgar lit am Rand vom Tarimbecki uf ere Hööchi vo 1235 bis 1300 m ü.d.M und het e Flechi vo 96 km².,🔎
1370,Waltenschwil,Waltischwyl,Walteschwil,TRUE,"De höchschti Punkt isch uf 571 Meter, der tüüfschti uf 445 m. Nochbargmeinde sind Wohle im Norde, Walteschwil im Oschte, Uezwil im Süde, Sarmistorf im Südweschte und Villmerge im Weschte.",🔎
,,,Walteschwyl,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Challere sind Walteschwyl, Boswil, Bettwil, Saarmeschtrf und Uezwil.",🔎
,,,Waltischwil,TRUE,"D Nochbargmeinde sind Waltischwil, Bünze, Bäsibüre, Arischtau, Muri, Butel, Bepmel und Challere.",🔎
1371,Innsbruck,Innschbrugg,Innsbrigg,TRUE,1712 isch er zum Gubernator vo de ober- und vorderööstriichische Land z Innsbrigg gmacht worde.,🔎
,,,Innsbrugg,TRUE,"Er isch de Schutzhailigi vo de Riichenau, vom Elsiss, vo de Pfalz und ono vo de Stadt Innsbrugg.",🔎
,,,Innschbruck,TRUE,Bis uf Innschbruck im Tirol und au im Vinschgau isch dr Dialäkt alemannisch-bairisch gmischt (typischi Gutturaal).,🔎
1372,Kraftfahrstraße,Autostroosse,Schnellschtrõß,FALSE,"Näbbèby isch s au gebrüüchlich, für neu uusbauti Bundesschtrõßè hinter d Nummèrè è n z stellè (wiè B 27n) für d Schnellschtrõß Stuègètt-Dägerloch – Kircha bis Mitti vo dè 1990er Johr.",🔎
,,,Chraftfaarschtrõß,FALSE,"D B 31 isch im Dreisamdal i dè letschtè Johrè mit Ortsumfaarungè vosää worrè, asè hèt um d Johrdausendwendi dè Vokeer im Fryburger Oschtè uss Littèwyler, Ebnèt un Kirchzartè uff è neu bauti, vyrschpurigi Chraftfaarschtrõß volagerèt worrè.",🔎
1373,Michael VIII.,Michael VIII.,Michael VIII. Palaiologos,FALSE,"ros II. Laskaris het dr erfolgriichi Fäldheer Michael VIII. Palaiologos d Regäntschaft für e minderjöörig <a href=""Johann",🔎
,,,Michael Palaiologos,FALSE," bis ins Joor 1259 an dr Macht bliibe. Dr General Michael Palaiologos het sich zum Herrscher ufgschwunge, het dr Johann",🔎
1374,Medien,Medie,Massemedium,FALSE,"Erschten als informativs und bewustsiibildends Massemedium, zweitens als wirtschaftliche Faktor, wo dur Exportasträngige verstärcht werde chan, und drittens als Kunschtgattig.",🔎
,,,Media,FALSE,"S drìtta Teil enthàltet a Katalog vu Màßnàhma ìn verschìedena Gebìeta: Bìldung, Racht, Verwàltung, Media, Kültür, Wìrtschàft.",🔎
,,,Mediä,TRUE,"Z’Motiv vor Leblosigkeit beziät sech unger angerem uuf Forme vo Mediä, wo vo neue Forme vor Vermittlig verdrängt wärde u d’Länkigsmacht vo dr gseuschaftleche Säubschtwahrnämig a sen abgä.",🔎
,,,Meedieundernääme,FALSE,D CH Media isch es Schwiizer Meedieundernääme.,🔎
,,,Medium,FALSE,"Es isch es Internet-Medium, wo ane 2017 agfange het Nochrichte professionell zämezstelle und über sini Online-Plattform z’verbreite.",🔎
,,,Meedie,TRUE,"Die gschribene Meedie bruuche s Hochdütsch, d Lokal- und Regionalradio aber fasch immer d Mundart.",🔎
1375,Thalheim AG,Thale,Taale,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Chüddige sind Oberhof, Däischbere, Taale, Büberstei, Aarau und Ärlischbach.",🔎
,,,Talä,TRUE,"Waa sch nä wider frii glaan hend, ischt är zeerscht uf Ängland und hed duä as Privaatgleertä im Huushalt va imschä Schweschter im aargauischä Talä gwürkt.",🔎
,,,Tale,TRUE,"Vom Baanhof Brugg us fahre Poschtauto i d Gebiet vom Nordaargau: es git e Linie über Schinznach uf Tale, eini übere Bözbrg uf Frick, und anderi uf Linn, Rinike und Lauffeburg, über Lauffohr uf Mönthal, über Vilige uf Döddige und no eini i Nordoschte uf Würeloos, Tägerfälde und Zurzi.",🔎
1376,Mittelhochdeutsche Sprache,Mittelhochdüütsch,Mittelhochdütsch,TRUE,"Als Bezirk (vo Mittelhochdütsch ""zirc"" us ‚Chreis‘, Abchürzige: Bez./Bz.)",🔎
,,,Middlhochdeitsch,TRUE,"Dr Gottfried von Neifen (* ogfähr 1212, † ogfähr 1270) ischt a deitscher Ridder ond Minnesänger us-em Schwôbalendle gwäa, wo seine Dichdonga uff Middlhochdeitsch vorfasst hôt.",🔎
,,,middelhochdütsch,TRUE,"Spöter het mer au ""Lacus Constantinus"" gseit (middelhochdütsch ""Kostenzersêw""), wo uf d Stadt Konschtanz zruggzfüere isch.",🔎
,,,Middelhochdytsche,FALSE,"Person Plural im Middelhochdytsche, also ""mir/si mache"".",🔎
,,,Mittelhochdütschè,FALSE,"S Wort isch im Mittelhochdütschè i dè Form ""wīler"" vorhandè un isch diè ydütschte Form vom mittellatynischè Wort ""villare"" (‚Ghöft‘), wo uff s Adjektiv („zum Landgut ghörig, Landguts-“) zrugggòt.",🔎
,,,mittelhochtütschi,FALSE,"Uuffällig isch, as mittelhochtütschi Dichter usem Französische de Landname ""Alemânje"" (frz.",🔎
,,,mittelhochditsche,FALSE,"S Wort Glonker sull vum mittelhochditsche Wort „Glunke“ (hängende Locke) kumme und im wiitere Sinn en umschwankende, fuule Mensch bezeichne.",🔎
,,,mittelhochdütschè,FALSE,"S Wort stammt uss althochdütsch ""fluoh"" un ""fluah"", mittelhochdütschè ""vluo"" un dõdrùs hützdaag im alemannischè denn au ""Fluèch"", ""Fluè"", ""Flüè"" (dim. ""Flüèli"".",🔎
,,,Middelhochditsche,FALSE,"Im Middelhochditsche gits do defir de Verbe ""liechen"" odder ""lüchen"".",🔎
,,,middelhoochdütsche,FALSE,"D Bezäichnig ""Kurfürst"" goot uf s middelhoochdütsche Wort ""kur"" oder ""kure"" für ""Waal"" zrugg, wo us em s nöihoochdütsche ""küren"" entstande isch.",🔎
,,,Mittelhochdydsch,TRUE,"Wän mer s Ladyynisch as uusgschdoorbe aasiid, no chaa mer au saage, as es Althochdydsch oder s Mittelhochdydsch uusgschdoorbe sin oder au d Schbrooch vùm Goethe, wel si di dydsch Schbrooch midlerwyyli au verändered hed ùn nieme me di glyych Schbrooch bruuchd wie dr Goethe in syyne Wäärch.",🔎
,,,middelhoochdütsch,TRUE,"Brandy (hoochdütsch ""Weinbrand"" vo middelhoochdütsch: ""gebranter wīn"", sit em 16.",🔎
,,,mhd,FALSE,"ýr"", mhd.",🔎
,,,mìttelhochditscha,FALSE,"Ma vermüetet àss da Nàmma üssem mìttelhochditscha ""gugel(e)"" „Kapuze“ und dàs üss em Làtinische ""cuculla"" kummt.",🔎
,,,middelhoochdütschi,FALSE,Dr arm Heinrich isch e middelhoochdütschi Värsnowälle vom Hartmann vo Aue.,🔎
,,,mittelhoochtüütsch,TRUE,"Mir schrybed daa beedi i de Dieth-Schrybig – esoo hät s d Guggenheim-Grünberg au sälber i de Publikazioon vom Fonogrammarchyv und i irem Wöörterbuech gmachet («mhd.» = mittelhoochtüütsch; es Strichli über em Wokaal bidüütet Lengi; e Tilde bidüütet Nasalierig; es ""s"" mit Pünktli drunder isch e stimmhafts, wie i ARD-Tüütsch ""Sonne"" oder i änglisch ""zero"").",🔎
,,,mittelhoochtüütsche,FALSE,"Zwoo Undersuechige sind de mittelhoochtüütsche Tichtig gwidmet gsy, äini über s nüünt Buech vom Wolfram vo Äschebach syn «Parzival» (1951) und äini über em Chrétien de Troyes syn Demuet-Begriff (1958).",🔎
,,,middelhochdytsch,TRUE,"Person Plural middelhochdytsch ""-et"" un vu de 3.",🔎
,,,mittelhochdütsche,FALSE,"Dr Frondienst (vom mittelhochdütsche ""vrôn"" = „was dr herr (geistl.",🔎
,,,Middelhoochdütschi,FALSE,Middelhoochdütschi Liederhandschrifte.,🔎
,,,Middelhoochdütsch,TRUE,"Die ""Manessischi Liederhandschrift"" enthaltet dichterischi Wärk, wo uf Middelhoochdütsch gschribe si.",🔎
,,,Mittelhochdütsche,FALSE,"750–1050) „ydütscht“ worrè isch, spôter isch s Wort übber s Mittelhochdütsche zu der moderne Variantè worde und au i der alemannische Sprǒch verbreitet.",🔎
,,,mìttelhoochdüttsch,TRUE,"S Wort „düttsch“ goht zrùck ùf s germanisch Wort ""þeuðo,"" ùf s althoochdüttsch ""diutisk"" ùn ùf s mìttelhoochdüttsch ""diutisch/diutsch, tiutsch/tiusch"".",🔎
,,,mittelhochdytschi,FALSE,"Forschigsschwärpinkt vum Bachmann sin vor allem mittelhochdytschi Sproch un Literatur, Dialäktologi un Dialäktgeografi gsii.",🔎
,,,Mittelhochdytsch,TRUE,"Syyni erschte Gedicht im bodeseealemannische Dialäkt het er im Mai 1955 gschribe, aagregt dur d Beschäftigung mit em Mittelhochdytsch in syre Studiezyt z Minche.",🔎
,,,Mittelhochtütsch,TRUE,S Uufääligschte Merkmool zwöschet de Unter- und em Oberländertielekt litt i de Vertrettig vo Mittelhochtütsch (mhd.),🔎
,,,mittelhochdütsch,TRUE,"Alli hüttige alemannische und schwöbisch Variante chömed vo mittelhochdütsch ""donnerstag, donrestag.""",🔎
,,,mittelhochdytsche,FALSE,"S umfasst dr Wortschatz us bairische Quälle z Bayern syt dr mittelhochdytsche Zyt un verfolgt d Werter, wu abghandlet wäre, bis in di althochdytsch Zyt zruck.",🔎
,,,Middelhoochdütsche,FALSE,"S Wort ""Oorfiige"" stammt us em Middelhoochdütsche und isch im 13. oder 16.",🔎
,,,mittelhochdeutsch,TRUE,"Dr Nama kommt aus em mittelhochdeutsch ""verhützeln"" ond moint ""kloi werra"".",🔎
,,,mittelhochdüütsche,FALSE,"S mittelhochdüütsche wort ""kis"" bedüütet «grobe Sand».",🔎
,,,Mittelhochtüütsche,FALSE,S Mittelhochtüütsche vo öppe 1100 bis 1350 isch dänn vil besser beleit.,🔎
,,,Midelhoochdydsch,TRUE,Im Aldhoochdydsch ùn schbeeder im Midelhoochdydsch sin die segs Ablutchlasse dùr reegelhafdi Lutveränderige deno wyder ùfgschbalde woore.,🔎
,,,mittelhochdt,FALSE,D Hode (v. mittelhochdt.,🔎
,,,mittelhochdüütsch,TRUE,"S Wort ""Wappe"" (mittelhochdüütsch wâpen) isch i siinere Herkunft identisch mit em Wort ""Waffe"".",🔎
,,,Mittelhochdeutsch,FALSE,"Dää Uusdruck orientiert sich an dr gängige sprochwisseschaftlige Terminologii fir zytligi Stapfle vu dr Entwicklig vu europäische Sproche un isch analog bildet zu dr Zyylede ""Althochdeutsch"" – ""Mittelhochdeutsch"" – ""Neuhochdeutsch"", ""Altenglisch"" – ""Mittelenglisch"" – ""Neuenglisch"", ""Altfranzösisch"" – ""Mittelfranzösisch"" – ""Neufranzösisch"" usw.",🔎
,,,Mittelhochtütsche,FALSE,D Ursach vo dere Spaltig isch s unsymmetrische Vokaalsystem vom Mittelhochtütsche (mhd.,🔎
,,,Mittelhoochtüütsch,TRUE,"A der Uni Fryburg im Üechtland hät er ab 1969 de Studänte Mittelhoochtüütsch bypraacht, und 1976 hät er deete de Titulaarprofässer für tüütschi Spraachwüsseschaft überchoo.",🔎
,,,Mittelhochditsch,TRUE,Friili ghert do aü dr Walter von der Vogelweide drzue; däm si Mittelhochditsch het-e packt un het-e aü an si Glarner-Dialäkt erinneret.,🔎
,,,middelhochdeidsche,FALSE,"Die zweide Erklärung gehd auf d middelhochdeidsche Wohnschdäddenbezeichnung ""biziune/bizune"" bzw.",🔎
,,,middelhochdüütsch,TRUE,"Lied (vo middelhochdüütsch ""liet"", wo „Stroofe“ bedüttet het) isch dr Sammelbegriff für chliineri, gsungeni Komposizione mit Muusig und Tegscht.",🔎
,,,middelhochdütsche,FALSE,"Dr Vagant Freidank, wo vermuetlig bim Chrüzzug vom Friedrich II. drbii gsi isch, kritisiert in ere Serii vo middelhochdütsche Sinnsprüch, wo Deil vo siner Spruchsammlig ""Bescheideheit"" si, s zwielichtige Verhalte vo de Christe.",🔎
,,,Mittelhochdüütschee,FALSE,"Im Althochdüütsche und im früehe Mittelhochdüütschee häts zwei verschiedeni s-Luut geeh: en schtimmlose alveolo-palatale Frikativ [], wo uf es ererbts germanischs ""s/ss"" zrugg gange isch (z.",🔎
,,,mittelhochtütsch,FALSE,"Im ""Schwyzerischen Idiotikon"" wird uf di mittelhochtütsche Wort ""berchttac, berchteltac"" und ""berchtnacht"" für ‚Epiphanias‘, ‚Dreikönigstag‘ (6.",🔎
1377,Schallstadt,Schallsched,Wolfewiler,FALSE,"Am Berg lige – vu Norde im Uhrzeigersinn – Dalhüse, Sailede, Bollschwil, Güetighofe, Ehrestette, Chilchhofe, Pfaffewiler mit Ehlischwiler un Wolfewiler.",🔎
,,,Wolfewyler,FALSE,Juli 1907 z Wolfewyler; † 17.,🔎
,,,Schallschedt,TRUE,"Im Norde Schallschedt un Ebringe, im Oste Bollschwil, im Süde Chilchhofe (Ehrechilche), im Weste Norschige un Scherzige (beidi zue Ehrechilche ghörig).",🔎
,,,Schalsched,TRUE,"Obfige hed ab doo mid Schalsched, Wolfewyyler, Lyderschbärg, Diengen ùn Mänge zöe dr Ùndere Vogdèie vù dr Hèèrschafd Baadewyyler ghèèrd.",🔎
1378,Nobelpreis für Chemie,Nobelpriis für Chemie,Nobelbriis für Chemii,TRUE,"Im Raame vo iire Forschige, wo si drfür 1903 dr Nobelbriis für Füsik und 1911 dr Nobelbriis für Chemii überchoo het, het si zämme mit iirem Maa Pierre Curie die chemische Elimänt Polonium und Radium entdeggt.",🔎
,,,Nobelbryys fir Chemy,TRUE,Fir ihri Analys vu dr Struktur vum Vitamin B12 het si anne 1964 dr Nobelbryys fir Chemy iberchuu.,🔎
,,,Nobelprystreeger für Chemii,TRUE,Er isch Nobelprystreeger für Chemii.,🔎
,,,Nobelbryys fir Chemii,TRUE,Die Lischte zellt in ere kronologisch Zyylete alli Dreger vum Nobelbryys fir Chemii uf mit dr Begrindig vum Nobelkomitee.,🔎
,,,Nobelbryys fir Chemi,TRUE,"Oktober 1937 z Cambridge) isch e neiseeländische Atomphysiker gsii, wu anne 1908 dr Nobelbryys fir Chemi iberchuu het.",🔎
,,,Nobelprais fir Chemii,TRUE,"De Ernst Otto Fischer und de Geoffrey Wilkinson hän 1973 de Nobelprais fir Chemii kriigt, wil si ruskrigt hän, wiä d Bindig in sellene Komplex funktioniire.",🔎
1379,Phalsbourg,Polsbuerj,Polsbueri,TRUE,"Zu sine Chunde zelle d GFI Informatique, d France Telecom, d FM Logistic z Polsbueri, Coneco, Logica, Open service, Wexlog, Phonevalley, Kizoa, Chronpost und anderi.",🔎
,,,Pfalzburg,FALSE,"Ìm Johr deno hàt dr Herzog d Gebiet, Pfalzburg un s Àmt Einarzhausen àn dr Johann vun Guise verköift.",🔎
1380,Trier,Trier,Trierer,FALSE,Mai militerisch gege d Buurehyffe vorgange mit dr Unterstitzig dur Druppe vum Trierer Erzbischof.,🔎
,,,Tryr,TRUE,"Nõchdèmm s Saarland uss dè französischè Zonè usèglöst worrè isch un è eigni Staatsbaan – d Ysebaanè vom Saarland – erhaaltè hèt, isch s rèschtliche Netz vo dè Ysebadirektion Saarbrüggè uff diè neu Direktion Tryr übbergangè.",🔎
1381,Ostgoten,Oschtgoote,ostgotische,FALSE,Ane 550 isch Messene vom ostgotische König Totila eroberet wore.,🔎
,,,Oschtgooten,FALSE,"Me dänkt, ass vo de Greutunge s spötere Volch vo den Oschtgooten abstammt.",🔎
,,,oschtgotische,FALSE,Är het in dr Aafangszyt vu dr oschtgotische Herrschaft unter em Theoderich un in dr Zyt vum Schisma vum Akakios vu Konstantinopel gläbt.,🔎
,,,Ostgote,TRUE,"Uf Bitte vo de Ostgote wo im Chrieg mitem byzantinische Feldherr Narses glege sind, isch anne 553 e alemannisch-fränkisches Heer gege de Wile vom Merowingerkönig Theudebald uf Italie marschiert under de Füerig vo de Brüedere Butilin und Leuthari.",🔎
,,,Oschtgote,TRUE,"Joorhundert, wo Rätie zum Rych vo de Oschtgote ghört het, di ganz Gegend romanisiert gsi.",🔎
,,,Ostgoote,TRUE,"Joorhundert, zur Zit Völkerwanderig aagfange het, isch zerst emol die östligi Riichshelfti zum Zil vo germanische Verbänd wie de West- und de Ostgoote worde.",🔎
,,,Gote,FALSE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
1382,Quartär (Geologie),Quartär (Geologi),Quartär,TRUE,"A d Sierra Madre Occidental schliesst sich südlich d Cordillera Neovolcánica aa, wo us vulkanische Ablagerige us dr Zyt vom Pliozän bis zum Quartär besteit.",🔎
,,,Kwardäär,TRUE,In dr Hierarchii vo de chronostratigraafische Zitäihäite isch s Pläistozään die underi Serii vom Kwardäär.,🔎
,,,Kwartäär,TRUE,"S Holozään und s Pläistozään ghööre zum Kwartäär, wo s jüngste Süsteem vom Känozoikum isch.",🔎
1383,Kabbala,Kabbala,kabbalistisch,FALSE,"Joorhundert het dr kabbalistisch Rabbi Isaak Luria z Safed e ""Tu BiSchevat Seder"" iigrichdet, wo d Frücht und d Böim im Land vo Israel e sümbolischi Bedütig häi.",🔎
,,,kabbalistische,FALSE,"Dönme () säit mä de Mitgliider von ere krüptojüüdische kabbalistische Religioonsgmäinschaft in dr Türkei, wo e Zwiig vom Sabbatianismus si.",🔎
,,,müstischi,FALSE,"Er het vilne vo sine Värs e müstischi Kwalideet gee und brobiert, die groosse Themene dur äifachi Naturbilder uszdrucke, vom Vollmond im Herbst bis zu de Flöö in sinere Hütte.",🔎
,,,Kabbalist,FALSE,Zu sine Leerer het dr Kabbalist Josef Eskapa ghöört.,🔎
1384,Dole,Dole,Dàtteried,FALSE,Ìm Mai 1936 ìsch’r àls Àbgoordnet’r üss Dàtteried gwählt worra.,🔎
,,,Saint-Ylie,FALSE,Oktoower 1944 z’ Saint-Ylie ìm Département Jura) ìsch a frànzeescher Politiker gsìì.,🔎
1385,Kraftfahrzeugkennzeichen,Kfz-Kennzeichen,Kfz-Kennzeiche,TRUE,Funktionell ähnlet e Postleitzahl dr Telefonvorwahle un Kfz-Kennzeiche bzw.,🔎
,,,Kfz-Chännzaiche,TRUE,Sy gängigi Abchizig un s Kfz-Chännzaiche sin AR.,🔎
,,,Autodafele,FALSE,"D Lüüt vom Dorf fahre mit Tessiner Autodafele ume, und d Gmeind zaalt a d Chöschte vo dr Schwiizer Infrastruktuur, wo si mit tarf bruuche.",🔎
,,,Kfz-Chennzeiche,TRUE,"Büesinge het us zolltechnische Gründe s'Kfz-Chennzeiche ""BÜS"", obwohl es zum Landchreis Konstanz ghört un somit eigetlich s'Chennzeiche ""KN"" füehre müesst.",🔎
,,,Kennzeichnung vo Faarzüüg,FALSE,"au Kfz-Kennzeichè) isch z Dütschland diè amtlichi Kennzeichnung vo Faarzüüg für Autos un Auto-Ahänger lut dè Faarzüüg-Zuèlassungsvoordnung (FZV), wo vo dè Chraftfaarzüüg-Zuèlassungsschtell uusgää wörd.",🔎
1386,Jugendsprache,Jugendsprooch,Jugendsproch,TRUE,Jugendsproch,🔎
,,,Jogedsproch,TRUE,In dr Slum braitet sich d Jogedsproch Sheng uus.,🔎
1387,Wellendingen,Welledinge,Wilflenga,FALSE,Derzue het d Exklave Wilflenga zum Staatsbiet ghert.,🔎
,,,Wellèdingè,TRUE,Sèlli isch übber Bechtersbool gu Schwèrzè übber Horrè witter gu Bettmèdingè un Wellèdingè uff Bonndorf gangè.,🔎
1388,Männedorf,Mänidoorf,Mänidoorff,TRUE,Meerze 1826 z Mänidoorff; † 3.,🔎
,,,Mänidorf,TRUE,"Bim Nepomuk Kuen, wo z Mänidorf en Oorgleboufirma ggründet hät, wo hüt na i de Schwyz und drüberuse vil z tue hät, isch die Toonhalenorgle bstellt woorde.",🔎
1389,Großbritannien (Insel),Grossbritannie,GB,FALSE,"In syre medizinische Laufbahn isch er 1962 bis 1967 Assischtänzdokter z Leiden (NL) un z Sheffield (GB) gsii un het e Uusbildig zum Chinderdokter FMH (1965), Chinder- un Jugedpsichiater un Psichotherapeut z Aarau un z Züri gmacht.",🔎
,,,Großbritanniè,TRUE,"Dè Bellfront stammt us èm westeuropäischè Ruum (Frankrych, Benelux-Staatè, Iberischi Halbinslè un vo allem Großbritanniè).",🔎
,,,Groossbritannie,TRUE,"Wu Frankrych un Groossbritannie dr Armenier e sälbschtändige Staat z Oschtanatolie versproche ghaa hän, het di osmanisch Regierig unter dr Jungtirke ne Schwechig vu ihre territorialen Integritet gferchet.",🔎
1390,Gerät,Gräät,Grät,TRUE,"Es isch ihri Ufgob, d Arbeitswiis vo softwaregstüürte Grät, won e Deil vo dr Hardware bilde, z beiiflusse.",🔎
,,,Ggräät,TRUE,"Das sind Ggräät, wo me dermit d Zyt tuet abmässe.",🔎
1391,Geist,Gäist,gäistlige,FALSE,"Mä het en Underschiid gmacht zwüsche wältlige und gäistlige Domhere, wo mänggisch au drennti Chorstüel gha häi.",🔎
,,,gäistige,FALSE,"Bildig (vo ) bezäichnet s Forme vom Mensch in Respäkt uf si „Menschsii“, sini gäistige Fähigkäite.",🔎
,,,gäistig,FALSE,"Iisicht bedütet in dr Alldaagssprooch, ass Äigeschafte, Zsämmehäng und Beziejige vom ene Objektberiich subjektiiv gnau gnueg ""erkennt"", gäistig""erfasst"" und sachlig richtig ""begriffe"" wärde.",🔎
1392,Holzblasinstrument,Holzblasinstrument,Holzbloosinstrumänt,TRUE,"Zu de Holzbloosinstrumänt zelle d Flötèinstrumänt, won e Kante häi, wo mä drüüber bloost, (Pfiffe, Blockflööte, Kweerflööte usw.)",🔎
,,,Holzblõsinschtrumènt,TRUE,"S Saxophon ghört dè Definition nõch, anderscht als sin metallischè Korpus vomuètè lòt, zuè dè Familliè vo dè Holzblõsinschtrumènt, well dè Dòn mit èm Roorblättle gmacht wörd.",🔎
,,,Holzblõsinschtrumänt,TRUE,"èm latynischè „flatuare“ un „flatare“: „widderholt blõsè“, „kontinuyrlich blõsè“, Frequentativa vo „flare“: „blõsè“) isch è Ablenkigs-Aerophòn, bi dèmm èn Luftschtròm übber è Kantè gfüürt wörd, a wellerè er i s Schwingè chunnt (voglych d Artikel Holzblõsinschtrumänt un Pfyfè).",🔎
1393,Entfernung,Entfernung,Entfernige,FALSE,"Chennt mer säller Wert, len sich Entfernige schätze: Wenn z.",🔎
,,,Entfernig,TRUE,Si isch bi dr jewilige Planeete nooch dr Entfernig zum umchreiste Objekt sortiert.,🔎
1394,Rehetobel,Im Reechtobel,Rechtobel,FALSE,"D Gmäänd grenzt a Wald (AR), Oberegg (AI), Altstetta (SG), Gääs (AR), Büeler, Spiicher und Rechtobel.",🔎
,,,Reechtobel,FALSE,"D Nochbergmainde sind Sanggale, Underegge, Rorschacherberg, Lutzeberg, Hääde, Grueb, Reechtobel und Spiicher.",🔎
1395,Krimgotische Sprache,Krimgotischi Sprooch,Krimgotisch,FALSE,"Guet öberliferet isch nume s Bibelgotische, denebet no öber hundert Uusdrück uf Krimgotisch.",🔎
,,,Krimgotische,FALSE,S Krimgotische isch nu i de Wortliste vom Busbecq usem 16.Jh.,🔎
1396,Holziken,Holzike,Holzigche,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Saafewyl, Kölike, Holzigche, Schöftle, Staffubach, Boddewyl und Zofige.",🔎
,,,Houzike,TRUE,Dr Bäre Houzike isch äs auts Burehuus un Gaschhof a dr Ifahrt vo Houzike im Aargou.,🔎
1397,Grafschaft Sargans,D Groofschaft Sargans,Groofschaft,FALSE,1483 isch d Groofschaft en Underdaneland vo de äidgenössische siibe alte Ort worde.,🔎
,,,Sargaas,FALSE,"Flums lit im Seeztal, zwüsched Sargaas und em Walesee.",🔎
,,,Grofschaft Sargaas,TRUE,Maasgeblich do deför isch d Zueghörigkait zu de ehemolige Grofschaft Sargaas (13.–15.,🔎
1398,Picardische Sprache,Pikardischi Sproch,pikardische Dialäkt,FALSE,"Die ersti altfranzösischi Dichdig isch d ""Eulalia-Sequänz"" vo öbbe 884, wo Merkmol vom pikardische Dialäkt het.",🔎
,,,Picardisch,FALSE,"Sit 1990 häi s romanische Lothringisch, s Champenois, s fränkische Lothringisch (Francique), s Picardisch und s Wallonisch dr Status vo regionalsprooche.",🔎
,,,picardische,FALSE,"D Region vo Paris isch d Geburtsstätte vom Französisch; dem sy Dialäkt isch allerdings ball mit normännische, picardische und andere Sproche vermischt worre, do uff Paris als Zäntrum vo Frankrych Lüt uss em ganze Lüt cho sin.",🔎
1399,Stromschnelle,Lauffe,Stromschnèllè,FALSE,Dè Chlynè Lauffè bi Laufèburg isch èmòl è Stromschnèllè am Hochrhy unterhalb vo dè Laufèbrugg zwische de Städt Laufeburg (Schwiz) und Laufeburg (Dütschland) gsi.,🔎
,,,Stromschnällene,FALSE,"Durch Stromschnällene, Kraftwärk ohni Schleusene und sehr tiefi Bruggene isch aber au fyr glaini Böötli dr Wäg vo Basel bis zem Bodesee mehrfach versperrt (vor allem am Rhyfall z Schaffhuuse).",🔎
,,,Stromschnälle,FALSE,"Obedra isch s Wasser vill hööcher gsi weder im Tal undedra, und das het e hööchi «Stromschnälle» wien e chlyne Wasserfall gää.",🔎
,,,Lauffè,TRUE,"Dè Lauffè bi Ettikon, au ""Ettikoner Lauffè"", ""Kadelburger Lauffè"", meischtens au ""Koblenzer Lauffè"" un im Voglych zum Rhyfall (Grossè Lauffè) un zum Chlynè Lauffè bi Laufèburg au ""Mittlerè Lauffè"", früèner au ""Schièssè"" odder ""Schussè"", isch e Lauffè im Hochrhy i dè Nôchi vo dè Stadt Waldshuèt-Düèngè im Chleggau un dè Schwiz im Aargau.",🔎
1400,Weinstadt,Waistadt,Beitelsbach,FALSE,"Jahrhundert härchemme, wu d Stedter d Stiftschilche Beitelsbach uusgraubt hän un Inschrifte un Woobe vu dr dert bstattete ""Grofe vu Wirtemberg"" zerstert hän.",🔎
,,,Weistadt,TRUE,"Juni 1789 en dr Remsdalgmoid Schnaidt, wo heit zo Weistadt gheert, uf d Wealt.",🔎
,,,Stift Beitelsbach,FALSE,"Us dr erschte Eh mit Mechthild vu Bade sin drei Chinder fiirigange: Us dr zwoote Eh mit dr Agnes vu Schlesie-Liegnitz het er zai Chinder hinterloo: Dr Ulrich isch, wie syni boode Fraue, im Stift Beitelsbach begrabe.",🔎
,,,Waischtadt,TRUE,"Woeblinge lyt zue bode Syte vu dr Rems, wu vu Waischtadt här im Sidoschte vu dr Stadt bim Stadtdeil Boestoe in s Stadtgebiet chunnt un no dur d Chärnstadt fließt.",🔎
,,,Waesdadd-Graoshebbach,FALSE,Mai 1979 z Waesdadd-Graoshebbach) isch a Mascheena-Bauingeneer gwäa.,🔎
1401,Tuba,Tuba,Bass,FALSE,"Im 1995 hei Werner (Vocals), Erik (Bass), Bert (Mixer), Martin (Gitarre), Roger (Gitarre), Ernst-Jan (Schlagzeug), und Peter (Keyboard) e Death Metal Band gründet, wo sech mit der Zit zure Symphonic-Doom-Metal-Band entwicklet het.",🔎
,,,Tubè,TRUE,"Blèchblõsinschtrumänt sin meischtens mit eim abnèmbarè Kesselmundschtugg (Drumbeetè, Bosuunè, Tubè) odder eim Drichtermundschtugg (Waldhorn) uusgschtattet.",🔎
,,,Es-Tuba,FALSE,Vo dè Stimmfüürig hèr stòt s Euphonium dõmit zwûsche Tenorhorn un Es-Tuba.,🔎
,,,Kontrabasstuba,FALSE,"Durch sèlli Unabhängigkeit cha mò Drèèventyl in glycher Bauwys vo dè Piccolo-Drumbeetè bis zuè dè Kontrabasstuba ysetzè, au wenn sich d Größi vo dè Ventylmechanig analog zum Inschtrumènt änderè duèt.",🔎
,,,Es-Baß,FALSE,Wältchrièg git für alli Saxophon-Regischter keini Stimmè (Alt-Sax->Es-Horn-Stimm; Tenor-Sax->Tenorhorn-Stimm; Bary-Sax->Es-Baß-Stimm).,🔎
1402,Flagge,Fahnä,Flagga,TRUE,Nur uf Hochsee- und Binnuschiffa va schwizärischu Reederie weht än rächtegigi Flagga im Värhältnis va 2 : 3.,🔎
,,,flagge,FALSE,Mängmol isch di säb Stell dur di jewilige Staatsflagge oder dor es Monument markiert.,🔎
,,,Flaggè,TRUE,"Selli optische Signal sin mit Flaggè, sognanntè Korbsignal (farbigi Zeinè odder Balöng, wo a Maschtè uèzogè worrè sin) odder Flügelsignaal, glych dè hüt nò bruuchtè Hauptsignaal vowendet worrè.",🔎
1403,Raurakische Republik,Raurakischi Republik,Raurachisch Republik,TRUE,Die hänn druffabe die Raurachisch Republik grindet.,🔎
,,,Raurachischi Republik,TRUE,Dezämber 1792 hai revolutionäri Jurassier die Raurachischi Republik errichdet.,🔎
,,,Raurachische Republik,TRUE,"Anderi Dörfer si bim Furstbistum bliibe, häi wäärend dr Französische Revolution zerst zur Raurachische Republik und denn zum franzöösische Departemänt Mont-Terrible ghöört und si denn bim Wiener Kongräss 1815 an d Stadt gfalle: Arlese, wo 1679 e zitlilang dr Sitz vom Domkapitel Basel gsi isch, Riinach, Allschwil, Aesch, Ettige, Therwil, Oberwil, Schönebuech und Pfäffige.",🔎
1404,Museum Kleines Klingental,S Kläine Klingedaalmuseum,Kläine Klingedaal,FALSE,"Au dass s Kläine Klingedaal restauriert und zum Stadt- und Münstermuseum gmacht worde isch, isch im Riggebach z verdanke.",🔎
,,,Chlooschter Klingetal,FALSE,S Agathebrot chunt s erschte Mol anne 1466 im ene Rächnigsbuech vom Chlooschter Klingetal z Basel vor.,🔎
,,,Gläine Klingedaal,FALSE,"Wo s Züüghuus in de 1930er Joor abgrisse worde isch, het mä das Portal abbaut und am hindere Iigang vom Gläine Klingedaal im Glaibaasel wider zämmegsetzt.",🔎
,,,Glingedalmuseum,FALSE,S Original vo dr Statue vom heilige Martin stammt us em Johr 1340 und befindet sech hüte im Glingedalmuseum.,🔎
,,,Kloster Klingedaal,FALSE,"Im Lauf vo sim Lääbe het dr Walther immer wider Klöster und Konvänt (Kloster St. Blasie, Bredigerkloster Baasel, Kloster Klingedaal) gröösszüügigi Gschängg gmacht.",🔎
,,,Chliine Chlingedal Museum,TRUE,D Originalskulpture findet mä hüte in ere Duuerusstellig im Chliine Chlingedal Museum.,🔎
,,,Stadt- und Münstermuseum Klingedaal,FALSE,Geburtsdaag 1962 het d Dänggmolpflääg im Stadt- und Münstermuseum Klingedaal e Gedächtnisusstellig organisiert.,🔎
,,,Chliis Klingedaal,FALSE,"Es si nume an zwäi Stelle (am ""Undere Rhiiwääg"" und hinde am ehemoolige Chloostergeböid ""Chliis Klingedaal"") Stäibööge vom überbaute Kanaal sichtbar.",🔎
,,,Chloster Klingedaal,FALSE,"S Hauptgeböid vom hütige Babbiirmuseum isch e Chornmüüli gsi, wo bis 1428 em Chloster Klingedaal ghöört het.",🔎
1405,Eberhard Karls Universität Tübingen,Eberhard Karls Universitet Dibenga,Eberhard Karls Universität Dibenga,TRUE,Näbe syre Arbet as Verfassigsrichter het er as Honorarprofessor vu 1984 bis 1994 e Lehrufdrag an dr Hochschuel fir Verwaltigswisseschafte Speyer un vu 1986 bis 1994 an dr Eberhard Karls Universität Dibenga ghaa.,🔎
,,,Universidet Diibenga,FALSE,"Em Johr 1817 wuud an dr Universidet Diibenga d Stell vo-ma Musikdirektr eigrichtet, ond dr Friedrich Silcher – er isch grad emol 28 Johr alt – isch dr erschte ibrhaupt, wo sich deet mit-em Titl „Universitätsmusikdirektor“ schmicka derf.",🔎
,,,Eberhard-Karls-Universideet,FALSE,"Promoviirt hôt der jonge Môô em Alder vo 24 Jôhr an dr Eberhard-Karls-Universideet z Diibenga mit-ra Dissertazioo zom Thema ""Über die Verschiebung des Stammsilbenauslautes im Germanischen"".",🔎
,,,Universitet Dibinge,FALSE,"Vil wichtiger isch aber doderby sy bildeti un chunschtsinnigi Frau gsi, d ""Mechthild vu der Pfalz"", wu 20 Johr speter au ihre Suhn us ihre erschte Eh, dr Herzog Eberhard I. vu Wirtteberg, zue dr Grindig vu dr Universitet Dibinge aagregt het.",🔎
,,,Diibenga,FALSE,Dr geograafisch Midelpunggd vù Baade-Wiirdebäärg bi wird vùn eme Dänggmool z Diibenga markiert.,🔎
,,,Uni Dibinge,FALSE,"Wiä si Vatter isch er Pfar wore, het aber ab 1888 e Stell as Bibliothekar an dr Uni Dibinge agnumme.",🔎
,,,Universiteet Dibenga,FALSE,Dernääbe het si anne 1993 an dr Universiteet Dibenga aafange Räächtswisseschaft studiere.,🔎
,,,Eberhard Karls Universideet Diibenga,TRUE,"An dr Eberhard Karls Universideet Diibenga ischt a Instidut nôch-em benannt wôrra (s ""Ludwig-Uhland-Institut für Empirische Kulturwissenschaft"").",🔎
,,,Uni Tübinge,FALSE,"Im Arboreetum vom nöie Botanische Garte vo der Uni Tübinge, wo 1969 als Ersatz vom alte Botanische Garte im Stadtzäntrum agleit worden isch, pflägt me e spezielle Deil mit alte Opschtböim us Dütschland, der Schwiiz und andrne Länder.",🔎
,,,Diibenge,FALSE,"April 1979 z Diibenge), vylmol au churz Chris Kühn, isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un Mitglid vum Dytsche Bundesdag.",🔎
,,,Diibenger Stift,FALSE,Hendrher studiirt’r Theologii am Diibenger Stift.,🔎
,,,Tübinge,FALSE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
,,,Universideet Diibenga,FALSE,1877 bewirbt’r sich uff dui grad frei wordena Stell vom Musikdirekdor bei dr Universideet Diibenga.,🔎
,,,Eberhard Karls Universität Diebenga,TRUE,S Archiv isch a Doil vo dr Eberhard Karls Universität Diebenga.,🔎
,,,Uniwersiteet Dibenga,FALSE,"Noch em Zweete Wältchrieg un dr Chriegsgfangeschaft het dr Bauer Biology un Geology an dr Uniwersiteet Dibenga studiert, wun er 1952 zum Thema ""Jahresrhythmische Schwankungen der Hitzeresistenz bei Pflanzensamen"" promoviert het.",🔎
,,,Universität Tübinge,FALSE,Er isch unter anderem Professer für ökumenischi Theologii und Direkter vom Institut für ökumenischi Forschig an dr Universität Tübinge gsii.,🔎
,,,Eberhard-Karls-Universidet,FALSE,"Noch dr Schuelzeit fangt’r 1788 â, a dr Eberhard-Karls-Universidet en Diibenga Theologii ond Philosophii zo studiira.",🔎
,,,Universideeda Diibenga,FALSE,"Glei nôch-em Abidur hôt’r an dr Musikhochschual vo seira Hoimetstadt ôôgfanga, Musik zo studiira, bald abr omgsaddlet zom Studiom vo dr klassischa Filologii an de Universideeda Diibenga ond Berlin (1890 bis 1895).",🔎
,,,Eberhard-Karls-Universideet Diibenga,TRUE,Ôglegt wôrra isch der Lehrpfad em Jôhr 1977 vo dr Eberhard-Karls-Universideet Diibenga.,🔎
,,,Universitet Dibenge,FALSE,"Z Dibenge unterhaltet d Diözes e Theologekonvikt, s Wilhelmsstift, wu d Prieschteramtskandidate in ihrem Theologii-Studium an dr Universitet Dibenge din wohne.",🔎
,,,dordiga Universideet,FALSE,"Em Johr 1831 dridd dr Hermann Kurz ens Diibenger Stift ei ond fangt ôô, an dr dordiga Universideet evangelischa Theologii zo studiira.",🔎
,,,Eberhard-Karls-Universitet Dibenga,TRUE,"Noch em Abitur 1993 am Eduard-Spranger-Gymnasium z Filderstadt un syym Zivildienscht in eme Altehaim het dr Schmid e Studium vu dr Rächtswissehschaf an dr Eberhard-Karls-Universitet Dibenga absolviert, wun er anne 1999 mit em Erschten juristische Staatsexame abgschlosse het.",🔎
,,,Universität Tübingè,FALSE,"Dõmit sölled diè lang Gschicht, großi Vylfalt sowiè ußergwöhnlichi Vollschtändigkeit un Qualidät vo dè wûssèschaftlichè Sammligè vo dè Universität Tübingè unterstrichè un in èn neuè, wûssensorièntyrtè Kontext gschtellt wörred.",🔎
,,,IUniversiteet Dibenga,FALSE,"D Hoochschuel kooperiert mit dr Evangeelische Hoochschuel fir Chilchemusik z Dibenga, em musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr IUniversiteet Dibenga un dr Valparaiso University im US-Bundesstaat Indiana.",🔎
,,,Universidet Dibenga,FALSE,"No dr Rugchehr us dr Chriegsgfangeschaft het er sy Studium an dr Universidet Dibenga abgschlosse, wun er au 1951 Mitglid vu dr kadolische Studänteverbindig AV Cheruskia Dibenga im CV woren isch.",🔎
,,,Universidäd Diebenga,FALSE,"Dr Gustav Riek, a Professor vo dr Universidäd Diebenga hod 1965 seine Ausgabonga en dr Brillahöhle (48/24/19/N, 9/46/40/E) ond dr Graoßa Grott ( 48/24/22.14/N, 9/48/5.01/E) en dr Gegend zoiga wella.",🔎
,,,Uniwersidäät Tübinge,FALSE,"Dr Hans Ulrich Vogel vo dr Uniwersidäät Tübinge argumentiert, ass der Marco Polo s chinesische Salzmonopol, d Stüüriinaame, wo druf ufbaut gsi si, und s Babbiirgäldsüsteem vo dr Yuan-Dünastii so genau beschribt, dass er s nid us ere nid chinesische Kwelle het chönne übernee.",🔎
,,,Universideed Diibenga,FALSE,"Dr Vogellehner isch z Sigmaringedorf ùfgwagse ùn hed ab 1957 an dr Universideed Diibenga Biologii, Chemii, Geologii ùn Geografii schdudierd.",🔎
,,,Eberhard Karls Universideet,FALSE,"Sei Vaddr ischt Segredär bei dr Eberhard Karls Universideet, ond sei Ehne ischt Professr an dera Hochschual.",🔎
,,,Dibgenga,FALSE,Vu 1990 bis 1995 het er Rächtswisseschafte an dr Universitete Dibgenga un Haidelberch studiert.,🔎
,,,Universität Dibenga,FALSE,"En Dibenga sitzed viile zendrale Emdor ond Aerichdonga: S Regirungspräsidium vom Regirungsbezirk Dibenga mid viile weidore zuagheriche Emdor, s Landradsamt Dibenga, d Universität Dibenga mid ihre Fakultäta ond Forschungsaerichdonga.",🔎
,,,U(niversitet Dibenga,FALSE,"Vu 1952 bis 1956 het er an dr U(niversitet Dibenga evangelischi Theology, Filosofy un Musikwisseschaft studiert.",🔎
,,,Universitet Dibenga,FALSE,Dr Ulrich Maurer het z Stuegert Abitur gmacht un het derno bis anne 1974 Rächtwwisseschaft an dr Universitet Dibenga studiert.,🔎
,,,Uniwersitet Dibenga,FALSE,Dr Unterricht im Fach Musikgschicht bsueche d Studänte*ne am musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr Uniwersitet Dibenga.,🔎
,,,Tübige,FALSE,"Dr Denz hed Teologii z Basu, z Tübige u z Berlin gschdudiert.",🔎
,,,Uni vo Tübinge,FALSE,"1477 het si ihre Soon, dr Eberhard, derzue procht, ass er d Uni vo Tübinge gründet het; so het jetz au s Württebärgische Land sone Schuel gha.",🔎
,,,Universitet Dibeng,FALSE,Em aldwirddabärgischa Dibengor Dåel håd frijor d raen evangelischa Universitet Dibeng mid-m Evangelischa Sdifd a herausragende Bedeidong gheed.,🔎
,,,Universidäd Dibenga,FALSE,1535 het er vom Herzog Uelrich vo Württebärg e Medizin-Professur a de Universidäd Dibenga übercho.,🔎
,,,Universitet,FALSE,"Dr Schwärpunkt lyt uf dr Gschicht vum Handel un em Gwärb, dr Klöster un dr Universitet.",🔎
,,,Uni Diibenga,FALSE,A Johr schbätr biadet d Uni Diibenga em Schiller a ordentlicha Professur vo dr Filosofii ôô.,🔎
,,,Eberhard Karls Uniwèrsitèèt Tübinge,TRUE,Er isch a der Eberhard Karls Uniwèrsitèèt Tübinge usserplaanmèèssige Profässer für volchskundlichi Dialäktology und läitet deet d Aarbetsstell «Sprache in Südwestdeutschland» am «Ludwig-Uhland-Institut für Empirische Kulturwissenschaft».,🔎
,,,Dibenge,FALSE,"Im Biet zwische Donaueschinge, Duttlinge, Dibenge, Calp un Freidestadt sin in dr hitige Dialäkt d Lut o vor r, uo vor Nasal, â vor r un ei in eme /ɔə/ zämmegfalle.",🔎
1406,Budapest,Budapest,Budapeschter,FALSE,Ai eerschti Bank isch anno 1900 grindet wore als Filiale vu de Budapeschter Zentralkreditgnosseschaft.,🔎
,,,Budapescht,TRUE,D Evangelisch-Lutherischa Theologischa Universiteed z Budapescht ond dui evangelisch-theologischa Fakulteet vo dr Uni Mincha hend-em da Doctor honoris causa vorliha.,🔎
1407,Tonga,Tonga,Tongainsle,FALSE,"Aafangs Septämber isch er witergseeglet und isch am Aafang vom Oktober bi de Tongainsle aachoo, won en d Lüt fründlig ufgnoo häi, und wäge däm het er de Insle dr Naame Fründschaftsinsle gee.",🔎
,,,Fründschaftsinsle,FALSE,"Aafangs Septämber isch er witergseeglet und isch am Aafang vom Oktober bi de Tongainsle aachoo, won en d Lüt fründlig ufgnoo häi, und wäge däm het er de Insle dr Naame Fründschaftsinsle gee.",🔎
1408,Tod,Dood,Tood,TRUE,"Widergeburt oder Reinkarnation oder au Seelewanderig isch d Bezaichnig für de Globe, as e Lebewese (Mentsch, Tier oder au e Pflanze) noch sim Tood in ere andere Form wider uf d Welt chöm, wobii bim Tood d Seel de Körper verlösi und denn imene andere Körper widergiboore weri.",🔎
,,,Stärbligkäit,FALSE,"Das lit doo draa, ass Manne in alle Altersstuefe e chlin e hööcheri Stärbligkäit häi – bsunders im hööchere Alter und wäge Umfäll i de jüngere Joore.",🔎
,,,Döödig,FALSE,"D Hiirichdig isch die vorsätzligi Döödig vom ene gfangene Mensch dur d Justizbehörde vom ene Land, nochdäm er zur Doodesstroof verurdäilt worden isch.",🔎
,,,Doode,FALSE,"  A Friidhoof isch a Fläche, wo Doode begraba wärdet.",🔎
,,,Dod,TRUE,"D Usstellig will s Thema Dod, Begräbnis und Druur zur Darstellig bringe, wo us em Bewusstsii vo unserer hütige Gsellschaft radikal usgränzt wird.",🔎
1409,Benken SG,Bännge SG,Bänke,TRUE,"Noch a paar Johr uf de Riichenau und i dr aagschlossne Priorei vo Babinchowa, bim hütige Bänke, damols am obere Zürisee, hät er sich für es eremitischs Läbe entschlosse und hät sich 828 a d Häng vom Etzel zruggzoge.",🔎
,,,Bängge,TRUE,"Im 1815 isch d Linth bis in Giesse, uf Höchi Bängge, und es Johr speeter bis i d Grynau abe korrigiert gsi.",🔎
,,,Bänggner,FALSE,I de Römerzit het er sich nöd witer ass bis zum «Bänggner Büchel» erstreckt.,🔎
,,,Bänggä,TRUE,"Nachberdörfer sind Buttikä (Gmeind Schübelbach), Bänggä und Biltä.",🔎
1410,Wiese (Fluss),Wiise (Fluss),Wiisè,TRUE,Ab Lerrach volauft diè Strõß in nordöschtlicher Richtung – ab Todtnau zimli gäch im Faaler Loch nõch aaschtygend – znägscht durch s Wiisèdal uèzuès un füürt dirèkt obberhalb vo dè Quälle vo dè Wiisè übber dè Fäldbärgpass.,🔎
,,,Chleine Wiise,FALSE,Dr staatlich anerchannt Erholigsort Bürchau lit in 600 bis 1000 Meter Höchi im Naturpark Südschwarzwald im Dal vu dr Chleine Wiise.,🔎
,,,Gross Wiise,FALSE,Dr Bann erstreckt sich vum Südhang vum Belche bis zue dr Mündig vu dr Chleine in die Gross Wiise.,🔎
,,,Wysè,TRUE,"Dè Unterlauf vom Weeradal wörd durch d B 518 erschlossè, wo vo dè B 34 bi dè Weeramündig hèr dè Höger zu dè Wysè übberqueert un z Schopfè vo dè B 317 uffgnõ wörd.",🔎
,,,Wiisdatal,FALSE,"Si isch aber immer nöötiger worde, wil si dr Durchgangsvercheer Rhii-Wiisdatal und dr Schweervercheer Rhiihaafe-Innerschwiz hätt sölle kanalisiere.",🔎
,,,Chleine Wise,FALSE,D Burgruine Roteburg isch e Burgruine uf eme steile Biel im Dal vu dr Chleine Wise zwische Niderdägernau un Wislet in dr Gmei Chleis Wisedal im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Wyse,TRUE,"Dumringe (; älter ""Duemerge"" ()), isch sit 1935 e Stadtdeil vo Lörrach, wo westlich vo de Wyse litt.",🔎
,,,Wiese,TRUE,D Gmeind Wämbach litt an de Mündig vom Böllebach in d Wiese im Südschwarzwald.,🔎
,,,Wyysè,TRUE,Si gòt a dè Wyysè nõch vom Baddischè Baanhof z Basel èwäg – aafangs uff schwizerischem Boddè – übber Lerrach un Schopfè nõch Zèll im Wyysèdal.,🔎
,,,Wisè,TRUE,"Am Fuèß vo dè Seebuck-Weschthaaldè gòt d Fèldbärg-Passschtrõß i s ""Fahler Loch"" abbè un denn witer uff Todtnau im Obberè Wisèdal.",🔎
,,,Wiise,TRUE,"Am flachere nerdlige Rhyufer, wo d Myndig vo dr Wiise isch, het s usserhalb vom Stadtzäntrum groossi Induschtrygebiet.",🔎
1411,Kosovo,Kosovo,kosovarisch,FALSE,Oktober 1994 z Brienz) isch e kosovarisch-albanisch-schwyzerischi Sängeri uss Bärn.,🔎
,,,kosovarischi,FALSE,Tingulli 3 isch e kosovarischi Hip-Hop-Grupp.,🔎
1412,Basketball,Basketball,Basketbàllschpìeler,FALSE,"Janner 2002 z’ Decize, Département Nièvre) ìsch a elsassischer Basketbàllschpìeler.",🔎
,,,Basketbàll,TRUE,Wia ìhr älter Brüader hàt d’ Christelle Nana Tchoudjang z’äärscht Basketbàll gschpììlt.,🔎
,,,Baskertballer,FALSE,"Der Coors isch ou Baskertballer gsi, allerdings nid Profimässig.",🔎
1413,Ostfränkische Dialekte,Ostfränkisch,oschtfränkischi Dialäkt,FALSE,"Regierigsbezirk Mittelfranke, wu mer oschtfränkischi Dialäkt schwätzt.",🔎
,,,Oschtfränkische,FALSE,Zämme mit em Alemannisch und em Oschtfränkische bilde si die sogenannte oberdütsche Mundarte.,🔎
,,,oschtfränkisch,TRUE,"im Schwebisch (""mähet"" - ""mähet"" - ""mähet"") drännt, un im Oschte us dr ""euch-enk""-Linie, wu s oschtfränkisch ""euch"" vum bairische ""enk"" drännt.",🔎
,,,ostfränkischi Dialäktgrubbe,FALSE,"Si zäichnet sich us dur kulturelli und sproochligi Äigehäite und isch öbbe idäntisch mit em Gebiet, wo die ostfränkischi Dialäktgrubbe (in dr Umgangssprooch ""Fränkisch"") vorherrscht.",🔎
,,,Oschtfränkisch,TRUE,"S Obertüütsch isch vom Mitteltüütsche dur d Speyerer Linie (""Appel/Apfel""-Isoglosse) abgränzt, und dezue ghöört s Bairisch (z Bayern un z Österriich), s Süd- und Oschtfränkisch und s Alemannisch.",🔎
,,,fränkisch,FALSE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
,,,Ostfränkische,FALSE,Im Vergliich zue de hochdytsche Sproch gits im Alemannische (wie au im Bairische un Ostfränkische) kai Verbform fer s Präteritum – bis uf s Verb si (bzw.,🔎
,,,oschtränkischi,FALSE,"Dernäbe sin im Lauf vu dr fimfezwanzg Johr bairischi, oschtränkischi, moselfränkischi, rhyfränkischi, lothringischi, plattdytschi, frisischi un anderi Dialäktautore us em ganze dytschsprochige Ruum a s Dailnämmer bi dr Literaturwärchstatt derby gsii.",🔎
,,,oschtfränkische,FALSE,"Vu dr sidfränkische, dr alemannische un dr oschtfränkische Dialäkt im Side un Oschte unterschaide si sich dur d Speyerer Linie („appel/apfel-Linie“) un d Germersheimer Linie („Pund/Pfund-Linie“), wu vu Waisseburch iber Wörth am Rhein, Speyer, Sinsheim, Eberbach, Mudau bis uf Wertheim goht.",🔎
,,,Oschtfrankisch,TRUE,Dr sìdfrankisch Dialekt vun Lüterburi ghert zem Oschtfrankisch (Nordowerditsch).,🔎
1414,Stirnbein,S Stirnbei bi de Wirbeldier,Hornzapfe,FALSE,"Gwöönlig wird aagno, dass mit dr Domestizierig sich s Skelett schnäll morfologisch foot afo ändere, bsundrigs d Form vom Hornzapfe, und ass s Dier chliiner wird.",🔎
,,,Stirnbei,FALSE,"Dr Jochbeifortsatz vom Stirnbei, wo hinder dr Augehöhli liit, isch nume wenig usbildet oder fehlt ganz.",🔎
1415,Tier,Tier,Dier,TRUE,Der Grundschtoff isch Kriide un Kleber vu Dier.,🔎
,,,Tiir,TRUE,"Au anderi Tiir, wi Wollnashörner, Wildross, Steppebison, Wölf und Höhlehyäne, aber au Insekte- und Pflanzeräscht sind gfunde worde.",🔎
,,,Vicher,TRUE,"Ä Oa isch es erschde Läbesstadiom vo oierlegede Vicher, wie zum Beispil Vegel, Räptiliä odr Amphibiä.",🔎
1416,Spanische Sprache,Spanischi Sprooch,spanisch,FALSE,"Ds Lunfardo isch der traditionäll spanisch Dialäkt vo de ""porteños"", de Ywoner vo Buenos Aires (Argentinie), bsunders vo der Underschicht.",🔎
,,,spanische Sproch,TRUE,"Au hit no pfleget se nebbe de spanische Sproch no ihre alemannische Dialäkt und ihri Traditione wie d alemannische Fasnet, wo vun de Tourischte us em übrige Venezuela arg gschätzt wird.",🔎
,,,Schbanische,FALSE,"Hischdorisch isch ""Marrano"" es Schimpfwort gsi, wo mä as Säüniggel chönnt übersetze, hützudag het s die jüdisch Konnotation im Schbanische nüme.",🔎
,,,schpanisch,FALSE,"D Red Nacional de los Ferrocarriles Españoles (RENFE), syt 2005 Renfe (""Renfe Operadora"") isch di schpanisch Schtaatsysebahngsellschaft.",🔎
,,,Altschpanische,FALSE,"Ladino, au bekannt als Judeo-español, ""Judezmo"" oder ""Spanyol,"" isch e romanischi Sprooch wo uf em Altschpanische basiert.",🔎
,,,schpàànischschproochiga,FALSE,"Naawadràà ìsch ìhr Liad ""Taki Taki"" zamma mìt’m DJ Snake ìn mehrera schpàànischschproochiga Lander Nummer-Ains-Hit worra.",🔎
,,,spanischsproochegi,FALSE,"D Stadt het meer als e Million Yywohner (Stand 2012), im Balligsruum läbe sogar 2,1 Millione Yywohner, houptsächlich spanischsproochegi Kreole und Wiissi, und isch dodermit di greschti Stadt vum Land und di zweitgreschti Stadt z Zäntralamerika noo Guatemala-Stadt.",🔎
,,,Schpanisch,FALSE,"B. in ""justus"" 'richtig') i modernem Italienisch amene [] (""giusto"" [ˈdʒusto]), i modernem Schpanisch meischtens amene [] (""justo"" [ˈxusto]) und i modernem Französisch amene [] (""juste"" []).",🔎
,,,Spànisch,FALSE,"Dr Manuel Valls kààt viar Sprocha: Frànzeesch, Italianisch, Kàtàlànisch un Spànisch.",🔎
,,,spanischi,FALSE,"`S grenzt ém Süde un Südweschte àn de spanischi Autonomi Gemeinschafte Navarra un Baskelànd, ém Nordweschte ésch de Küscht vum Golf von Biskaya/Golfe de Gascogne, ém Norde `s frànzeesch Département Landes un ém Oschte de historisch Provinz Béarn, wo´s hitzedàjs zsamme mét `s Département Pyrénées-Atlantiques bildt.",🔎
,,,Spanisch,FALSE,"D Sprooche Serbokroatisch, Albanisch, Portugiesisch, Spanisch, Änglisch ùn Türkisch hen all wie mee Sprecher wie d Landessprooch Rätoromanisch.",🔎
,,,schbanisch,FALSE,"Tétouan (arabisch تطوان, Tiṭwān, schbanisch ""Tetuán""; bedütet uff Rif-Tamazight (Berberisch) ‚Auge‘ und isch au as „Die wissi Duube“ bekannt, franzöösisch: La colombe blanche), isch e Stadt z Marokko mit 352'351 Iiwooner (Berächnig 2010).",🔎
,,,schpànischschproochiga Ràuim,FALSE,"Hornung 1991 z’ Medellín), bekànnt unter ìhrem Kìnschtlernamma Karol G, ìsch a kolumbiànischa Reggaeton-, RnB- un Popsangera un Liaderschriiwera, wo vor àllem ìm schpànischschproochiga Ràuim bekànnt ìsch.",🔎
,,,Spanische,FALSE,Die Form isch sunscht au ussem Spanische bekannt.,🔎
,,,Spànnisch,FALSE,"Àls fremdsprocha kààt sa Anglisch, Spànnisch un Portügesisch.",🔎
,,,span,FALSE,Zuedem isch uf de Schalldeggi e Schlagschutz (span.,🔎
,,,Spanischè,FALSE,"Im Spanischè isch Neusilber au als ""plata alemana"" un im Ènglischè als ""German silver"" (beides ""dütsches Silber"") bekannt.",🔎
,,,Sponische,FALSE,"Im Italiänische un im Sponische isch drus ""Orlando"" worre, im Englische au ""Rowland"".",🔎
,,,Schpàànisch,FALSE,"Der Liberalismus ist Sünde (Originààltìtel uff Schpàànisch ""El liberalismo es pecado"") ìsch a Essay vum schpàànischa reemisch-kàthoolischa Priaschter Félix Sardá y Salvany, wo ànna 1884 veräffentligt worra-n-ìsch.",🔎
,,,Schponisch,FALSE,"Wänns lauft, kôns vun Änglisch oder Ditsch no Ditsch, Änglisch, Franzesisch, Italienisch, Schponisch un Portugiesisch ibersetze.",🔎
,,,schpanischi,FALSE,I de italienische und schpanische Version dominiered italienischi und schpanischi Reiseziel.,🔎
,,,Sponisch,FALSE,"D meischte Sprecher kinne au Sponisch, dorum sin au sponischi Lehnwerter i s Alemán Coloneiro igonge.",🔎
,,,schpànisch,FALSE,"Palmar de Troya ìsch a schpànisch Dorf ùn Gmainda ìn dr Prowìnz Sevilla, wo-n-äbb 30 km süüdlig vù Sevilla lìegt.",🔎
,,,Spanischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
,,,schbanische,FALSE,"Johrhundert het dr Christoph Kolumbus, wo vom schbanische Königshuus finanziert worden isch, 1492 Middelamerika entdeckt.",🔎
,,,kastilisch,FALSE,"[], kastilisch und portugiisisch „Zruggeroberig“, katalanisch ""reconquesta"" [rekoŋˡkesta] bzw.",🔎
,,,spanische,FALSE,Vo 1478 bis 1708 isch Sardinie e Deil vom spanische Wäldrich.,🔎
,,,Schbanisch,FALSE,"Schbanisch isch die meischd verbreiteti Schbrooch in Mexiko und de andere Middelamerikanische Länder, wo vo de Schbanier kolonisiert worde si.",🔎
,,,Schpàànischa,FALSE,Dr Nàmma vu dr Schtàdt schtàmmt üss’m Schpàànischa un bediitet „D’ Àuija“ odd’r „D’ Wààsa“.,🔎
,,,Schpànisch,FALSE,"D’ Nicki Minaj ( uff Anglisch, [] uff Schpànisch; àmtlig d’ ""Onika Tanya Maraj-Petty""; * 8.",🔎
,,,spanischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,Schpanischa,FALSE,"D'Frija isch debi mit da römischa Göttin Venus gliichgsetzt, wo für dia romanischa Näma von Frittag (vendredi im Französischa oda „viernes“ im Schpanischa) Pata gschtanda sin: Im Latein isch da Fritag „dies veneris“, Tag vo da Venus gsi.",🔎
1417,Südfränkische Dialekte,Südfränkisch,Südfränkischè,FALSE,"Witery Erkennungsmärkmòl vom Olli sin dè schräg nõch obbè uusgschtreckte Zeigefinger am Aafang un dè Pforzemer Dialèkt, wo im Südfränkischè odder gnauer im Mittelbaddischè zuègordnèt wörd.",🔎
,,,Südfränkische,FALSE,"Geje Karlsrue zue schließt si glii 's Südfränkische an, wu in de Tendenz si noch Süde usbreitet.",🔎
,,,sìdfrankisch,TRUE,"Lüterburi (sìdfrankisch ""Laudeburich"", frz. ""Lauterbourg"", dt. ""Lauterburg"") ìsch e frànzeesche Gmein ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).",🔎
,,,siidfränkische,FALSE,"Im Weschte bstoht d Karlsruher Linie us dr Ainhaitsplurallinie (""mähe/mähet""-Linie), wu di siidfränkische zwoofermige Pluralforme (""mähe"" - ""mäht"" - ""mähe"") vum Ainhaitsplural im Oberryyalemannisch (""mähe"" - ""mähe"" - ""mähe"") bzw.",🔎
,,,Sidfränkisch,TRUE,"Nordeschtlich (Gegend vun ""Wisseburi/Wäjssebua"") wird Sidfränkisch geredt, z Niderlauterbach und z Winge Pfälzisch, nordweschtlich ""(Krummes Elsàss)"" wird Lothringer Plàtt (Saar-Rhinfränkisch) geredt.",🔎
,,,südfränkisch,TRUE,Dr südfränkisch Dialekt vo Waisseburich ghört zum Oschtfränkisch (Nordoberdütsch).,🔎
,,,sidfränkisch,TRUE,"Helmstadt-Bargen (sidfränkisch ""Helmschd-Baage"") isch e Gmeinde im Rhii-Neckar-Chreis im hütige Bade-Württebärg.",🔎
,,,sidfränkische,FALSE,Dr Dialekt vo Biedge-Bissenge ghert zom schwäbisch-sidfränkische Ibergangsbiet.,🔎
,,,sidfrankischi,FALSE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
,,,südfränkischi,FALSE,Flussabwärt entlang de frühere politische Gränz zwüsche Bade und Württebärg isch d Gränze zum Oberrhiialemannisch und am Unterlauf bi Raschtatt isch de alemannisch Dialekt scho stark durch südfränkischi Mundartmerkmal kennzeichnet.,🔎
,,,Siidfrenggische,FALSE,Nordesdlich voå Banggnang gåd dor Dialägg nå enns s Siidfrenggische ibor.,🔎
1418,Wörterbuch der elsässischen Mundarten,Werterbüech vun dr elsassische Mundàrte,Elsässisch Werterbuech,FALSE,"Dodermit isch s Lothringisch Werterbuech wie au s Elsässisch Werterbuech e ""Idiotikon"".",🔎
,,,Elsässische Werterbuech,FALSE,"Im Elsässische Werterbuech isch s ""Säsli"" eso un aü as ""Sächsle, Säsl, Sesl"" un ""Waldsächsle"" bezeichnet.",🔎
1419,Bundesverfassungsgericht,Bundesverfassigsgricht,Bundesverfassigsgriicht,TRUE,S Bundesverfassigsgriicht spricht em Europäische Barlemänt in syym Urdail zum Lissabon-Verdrag vum 30.,🔎
,,,Bundesvofassungsgricht,TRUE,"D Nummèrèschilder vo allè andrè Diènschtwägè vom Bundesdaag, èm Bundesrõt, dè Bundesregyrung, èm Bundesbräsidènt un èm Bundesvofassungsgricht fangèd mit ""BD"" aa.",🔎
,,,Bundesverfassungsgricht,TRUE,Karlsrueh isch hit Sitz vum ditsche Bundesverfassungsgricht.,🔎
,,,Budesverfassigsgricht,TRUE,Die aimolig Sunderregelig hän di Griene erscht sechs Wuche vor dr Wahl dur e Chlag vor em Budesverfassigsgricht duregsetzt ghaa– un sin jetz dodraa hange blibe.,🔎
1420,Landkreis Freudenstadt,Landchrais Freideschdad,Landkroes Fraidestadt,TRUE,"Nochbergmoede send d Stadt Alpirsbach em Landkroes Fraidestadt em Norde, Fluorn-Winzeln em Oschte, d Stadt Schramberg em Side ond d Stadt Schiltach ond Schenkenzell em Weschte.",🔎
,,,Landkroes Fraidastadt,TRUE,"Nôchbôgmaindena send Dorna, Sulz am Näggô ond Vehringa em Norda, Rausafeld (Zollernalbkroes) em Oschda, Epfadorf ond Bösinga em Siada ond Schramberg, Fluorn-Winzla ond Alpirsbach (Landkroes Fraidastadt) em Weschda.",🔎
,,,Landgraes Fraedasdadd,TRUE,"Nåchborgraes send em Osda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Zollornalbgraes, em Wäsda dor Landgraes Fraedasdadd ond dor Landgraes Calb, ond em Nordwäsda und Norda schliaslich dor Landgraes Bebling.",🔎
,,,Landkreis Freidestadt,TRUE,"D Gmeind grenzt im Norde an Baiersbronn un im Oschte an Bad Rippoldsau-Schapbach, wu beidi im Landkreis Freidestadt lige.",🔎
,,,Landchrais Fraideschdad,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadchrais Pforze, dr Landchrais Calp, dr Enzchrais ùn dr Landchrais Fraideschdad.",🔎
,,,Landchreis Freudeschtadt,TRUE,"Zwüschè Eutingè un èm Bedrybsbaanhof Neckarhuusè lauft si durch dè Landchreis Freudeschtadt un dèm sin Vokeersvobund durrè, d Vokeers-Gmeinschaft Landchreis Freudèschtadt (vgf).",🔎
,,,Landkrais Fraidestadt,TRUE,"Nochbergmaine sin Bad Peterstal-Griesbach im Norde, Bad Rippoldsau-Schapbach im Landkrais Fraidestadt im Oschte, d Städt Wolfä un Huusä im Side un Haamerschbach im Weste.",🔎
,,,Landgrais Fraidestadt,TRUE,"Dr Seekopf oberhalb vu Seebach isch e Gipfel im Hauptchrischt vum nerdlige Schwarzwald zwische dr Oberryyebeni un em Murgdal, uf dr Gränz zwisch em Ortenaugrais un em Landgrais Fraidestadt.",🔎
,,,Landgraes Fraedaschdadd,TRUE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Landchrais Fraidestadt,TRUE,Si isch di grescht Stadt vum Landchrais Fraidestadt un bildet e Mittelzäntrum in dr Region Nordschwarzwald.,🔎
,,,Landchreis Freidestadt,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
,,,Landchrais Frèideschdad,TRUE,"Dä Landkrais gränzd im Norde an dr Landchrais Frèideschdad, im Oschde an dr Zolerealbchrais, im Siide an dr Landchrais Duttlinge ùn an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais ùn isch Weschde an dr Ortenauchrais.",🔎
,,,Landkreis Freidastadt,TRUE,"Februar 1812 z Nordstedda, heit a Stadtdoil vo dr Graußa Kreisstadt Horb am Neckar em Landkreis Freidastadt, † 8.",🔎
,,,Freidastadt,FALSE,Dô drvoo ausgnomma send bloß d Landkreis Calb ond Freidastadt.,🔎
1421,Karpaten,D Karpaate,Karpaateruum,FALSE,"Siibenbürge, Transsilvanie oder Transsylvanie ( oder , , siibebürgisch-säggsisch ""Siweberjen"", , ) isch e historischs und geografischs Gebiet im südöstlige Karpaateruum mit ere bewegte Gschicht.",🔎
,,,Karpateboge,FALSE,Johrhundert si e baar Stammesgruppe bis zum Karpateboge zooge und in d Theissebeni.,🔎
,,,Karpate,TRUE,"Im Nordoschte isch den Alpe ihri Fortsetzig i de Karpate, im Südoschte bim Karscht i de Dinarische Bärge.",🔎
,,,Karpaate,TRUE,"Bi deere Gebirgsbildig isch dr Alpiidisch Gebirgsgürtel (oder s Alpiidische Gebirgssüsteem) entstande mit em Atlas, de Püreneeä, de balearische Insle, de Alpe, de Karpaate, de Apennine, em Dinarische Gebirg, de Rhodoope, em Balkaan, Taurus, Kaukasus, Zāgros, Kuhrud, Elburs-Gebirg, Kopet-Dag, Suleiman-Gebirg, Hindukusch, Karakorum, Himalaya bis zu de westlige Gebirg vo Indochina und Malaysia.",🔎
1422,Landkreis Lörrach,Landkreis Lörrach,Landchrais Lörrach,TRUE,"Kandertal chan folgendes bedüte: Vorderes Kandertal isch de Name vo me Gmaindsverwaltigsverband im Landchrais Lörrach, Bade-Würtebärg, Dütschland",🔎
,,,LÖ,FALSE,"D Gmeind hät Gränze zu Todtnau (LÖ) und Bernau im Schwarzwald im Norde, Ibach im Oste, Herrischried im Süde und Gerschbach, me Ortsdeil vo Schopfe, und Häg-Ehrsberg (beidi im Landchreis Lörrach).",🔎
,,,Nõchbòrlandchrais Lerrach,FALSE,"Uff èm dörtzmòl zum Bezirksamt Säckingè ghörendè, sit 1973 abber zum Nõchbòrlandchrais Lerrach ghörendè Gebièt isch s erschte Flusschraftwärch vo Europa baut worrè.",🔎
,,,Landchreis Löörech,TRUE,S Wiisedal ghert mit Uusnahm vo dr bode Schwyzer Gmeine Rieche un Basel an dr Mindig ganz zum Landchreis Löörech.,🔎
,,,Landchrais Lerrach,TRUE,"Dè gröschte, dè mittlere un öschtliche Deil vom Säckinger Landchrais isch 1973 im Landchrais Waldshuèt zuègschlagè worrè, dè weschtliche Rand im Landchrais Lerrach, dè südweschtlichè Eggè vo Baddè-Württèbärg.",🔎
,,,Lerrach,FALSE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Landchreis Lörrach,TRUE,D Burg Röttle isch ä Burgruine ooben a Haage bi Lörrach im Wiisetal im Landchreis Lörrach z Bade-Württeberg.,🔎
,,,Landchrais Löörech,TRUE,Är ghert zum Baan vu dr Gmai Zäll im bade-wirttebärgische Landchrais Löörech.,🔎
,,,Landrotsamt Löörech,FALSE,Finanziäll unterstitzt wore isch die Veraastaltig vum Landrotsamt Löörech.,🔎
,,,Landchreis Lörrch,TRUE,"Im Norde grenzt dr Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald an dr Landchreis Emmedinge, im Oschte an dr Schwarzwald-Baar-Chreis, im Südoschte an dr Chreis Waldshuet un im Südweschte an dr Landchreis Lörrch.",🔎
,,,Landkrais Löörech,TRUE,Vu 1990 bis 1994 un wider vu 1999 bis 2004 isch dr Josha Frey Mitglid im Kraisvorstand vum griene Kraisverband im Landkrais Löörech gsii.,🔎
,,,Landkrais Lörrach,TRUE,"Si ùmfasd dr Landchrais Konschtanz, dr Landkrais Lörrach ùn dr Landchrais Waldshuet.",🔎
1423,Turm-und-Palisaden-Siedlung,Durm-und-Palisadesiidlig,Durm-und-Palisade-Siidlig,TRUE,"Tel Amal isch ein vo de bekanntere Kibbuz, wil er die ersti jüdischi Siidlig im Beit-Shean-Dal gsi isch, wo als so genannti „Durm-und-Palisade-Siidlig“ gründet worden isch.",🔎
,,,Durm-und-Palisade Ideologii,FALSE,"Zwar no noch em Sächs-Dage-Chrieg si Kibbuz in dr Nöchi vo dr jordanische Gränze im Geist vo der Durm-und-Palisade Ideologii vo dr Armee mit Wachdürm, Befestigungsalage und Kanonestellige usgrüstet worde, aber scho churz druf het s Militär si Strategii gänderet und d Kibbuz as zivili Siidlige, wo sötte beschütze wärde, und nit as potenziell militärischi Alage afo aluege.",🔎
1424,Kunststoff,Kunststoff,Plastik,FALSE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Chunstschtoff,TRUE,"E Schträäl isch e Inschtrumant us Holz, Horn odr Chunstschtoff zum strääle, da isch ordne und frisiere vun de Hoor.",🔎
,,,Kunschtoff,TRUE,"Diè Schachfigurè sin gwöhnlich us Holz oder Kunschtoff, woby s au dekorativi Spylsets git, wo us Stei, Glas, Marmor oder Medall (z. B.",🔎
,,,Plastikabfall,FALSE,Dr Plastikabfall stammt zu öbbe 80 % vom Festland und wird vo de Flüss ins Meer gspüelt.,🔎
,,,Blastigg,FALSE,"D Klapper, Klappere oder Klepper isch e Musiginstrumänt us Holz oder Blastigg und ghöört zu de Schlaaginstrumänt.",🔎
,,,Plaschtik,FALSE,Millenium isch abber dè Aadeil vo dè Plaschtikgütterle gschtigè.,🔎
,,,Kunschtschtoff,TRUE,"Sit Novembèr 2013 sin unter m Markènammè ""3D-Kennzeichè"" zuèlassungsfähigi Kennzeichè us Kunschtschtoff uf èm dütschè Markt, bi dènnè Kunschtschtofflettèrè mit èm Steck-Brägevofaarè uff èrè Polypropǜlen-Grundblattè fixyrt wörrèd.",🔎
,,,Kunschtschtoffen,FALSE,"Wichtig isch Erdeel ussadäm in de chemische Induschtrii, s wird zu de Herstellung vo Kunschtschtoffen un andere Chemiiprodukte bneedigt.",🔎
,,,Blastig,FALSE,"Allgemein bezeichnet mä as Vibrator e Sexspiilzüüg us Blastig oder Silikon, wo meistens mit Batterie bedriibe wird und hüfig, wie d Dildo, wien e erigierte Penis usgseht und zur sexuelle Stimulierig bi dr Masturbation oder bim partnerschaftlige Sex cha iigsetzt wärde.",🔎
,,,Plastig,FALSE,Staabrätter sind us Holz oder us Plastig.,🔎
,,,Plastigg,FALSE,"I dr nöiere Zyt git s Chacheli au us vil anderne Materialie, öppn us Glas, Bläch und Plastigg.",🔎
,,,kunststoff,FALSE,Si bezäichnet d Kombinazioon vo kunststoffbasierte Süsteemfunkzioone zur Vision vom „intelligänte Blastigg“.,🔎
1425,Oberkiefer,Dr Oberchiifer bi de Wirbeldier,Ooberchiifer,FALSE,Im Ooberchiifer isch dr Eggzaan noch em Zwüschechiiferbäi (Prämaxillare) dr vorderst Zaan im Ooberchieferchnoche (Maxillare).,🔎
,,,Oberchiifer,FALSE,"Im Oberchiifer git s 2, im Underchiifer 3 hinderi Backezehn (""Molare"", M).",🔎
1426,Georg Herwegh,Georg Herwegh,Herwegh,FALSE,"A dr Rothusstroos isch sit es paar Joor s ""Dichter- und Stadtmuseum Lieschtel"", wo Schriften und anderi Sache vom Dichter und Nobelpryytreeger Carl Spitteler, em Joseph Widmann und em Ehepaar Herwegh z bewundere isch.",🔎
,,,Herwegh Schorsch,FALSE,"Dè Hecker, dè Herwegh Schorsch un dè Struve Guschtav sin diè bekannteschte Vodrètter vo dè republikanischè Linkè im nordbaddischè Ruum gsi.",🔎
1427,15. April,15. April,15. Àwrìl,TRUE,um Hiniger Kànal wo d Schìff noch känna fàhra. Àm 15. Àwrìl 1962 ìsch d Schliaßa vu Chems-,🔎
,,,15. Awril,TRUE,d Vermessige z Frankrych). Die Kathedrale isch am 15. Awril 2019 dur e großer Brand zum De,🔎
1428,Nürtingen,Nirdeng,Niirdeng,TRUE,"Nåch Essleng, Fildorsdadd ond Niirdeng isch Kircha d virdgraesda Sdadd em Landgraes Esslenga und bilded s Middlzendrum fir d Gmaendena dromrom.",🔎
,,,Nirdenga,TRUE,Der Bezirk vo Degerloch ischt – vergleicht ma’n mit heit – riisagrauß gwäa: er hot vo Degerloch bis Esslenga ond Nirdenga greicht.,🔎
,,,Nürtinge,TRUE,"Dört isch bschlosse worde, daß de Ulrich V. de Stuegeter Teil kriegt, mit de Städt Cannstatt, Göppinge, Marbach, Neuffe, Nürtinge, Schorndorf un Waiblinge.",🔎
,,,Nirtengą,TRUE,Heit isch dęr WEG blóß nó oi aigne Strecke mit regulärąm Betrieb: s'Tälesbähnle vó Nirtengą noch Neiffą.,🔎
,,,Nirtenga,TRUE,Noch em Assessorexame anne 1959 het er bis 1963 as Regierigsrot bim Landrotsamt z Nirtenga gschafft.,🔎
,,,Nirtenge,TRUE,"Dr Stuegerter Deil unter em Ulrich V. het unter andrem d Städt Cannstatt, Geppenge, Marbach, Neiffe, Nirtenge, Schorndorf un Woeblenge umfasst; zum Uracher Deil unter em Ludwig I. hän unter andrem d Städt Balenge, Calp, Herreberg, Mensenge, Duttlenge un Dibenge ghert.",🔎
,,,Nirdenge,TRUE,Si het z Nirdenge di Mittler Ryfi un derno 1989 am berueflige Gymnasium Friedrich-von-Cotta-Schule z Stuegert s Abitur gmacht.,🔎
,,,Nirdenger,FALSE,Nôch seim Abidur an dr Nirdenger Ladeinschual hôt’r zerscht amôl da gleicha beruaflicha Werdegang wia sei Vadder eigschlaga ond s Evangelische Seminar en Maulbronn bsuacht.,🔎
1429,Schweizerische Rettungsflugwacht,Schwiizerischi Rettigsflugwacht,REGA,FALSE,"Es isch au de Standort vom Militärflugplatz Dübedoorff, wo au en Iisatzbasis vo de REGA und de Häimetflughafe vo de JU-AIR isch und vo 2008 aa de Standort vom Skyguide ""Terminal Control Center Zürich"".",🔎
,,,Schwizerische Rettigsflugwacht,TRUE,"Er luegt zum Sportchlättere und hilft bi Chlätterweppewärb mit, und er isch zäme mit dr Schwizerische Rettigsflugwacht für d Bärgrettig zueständig, grad au bi Unfäll mit Lawine.",🔎
,,,Rettigsflugwacht,FALSE,"Hüt isch er Häimetflughafe vo de Swiss, de Belair, de Edelwiss Air, de Helvetic und de Rettigsflugwacht (Rega).",🔎
,,,Schwiizerisch Rettigsflugwacht,TRUE,Bim Flugplatz hät di Schwiizerisch Rettigsflugwacht iry Engadyner Baasis.,🔎
1430,Landtag des freien Volksstaates Württemberg,Landdag vum freie Volksstaat Wirttebärg,wirttebärgische Landdag,FALSE,Syt 1924 isch dr Kurt Schumacher as strytbare Oppositionsredner fir d SPD im wirttebärgische Landdag verdrätte gsii.,🔎
,,,Verfassiggebende Landesversammlig,FALSE,Landdagssitzig vu dr Verfassiggebende Landesversammlig am 25.,🔎
,,,Landdag,FALSE,Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.,🔎
1431,Caldera (Krater),Caldera (Krater),Kaldera,TRUE,"Meermols isch de Vulkan nochere üsserst heftige Eruption zämegsackt, wobi jedesmol e noiji Kaldera entstanden isch.",🔎
,,,Caldera,TRUE,"D Insle sin entstande us Schichtvulkan, wu zue Caldera zämegheit sin.",🔎
,,,Caldere,FALSE,"Die markantischte Strukture vu dr Oberflächi sin aber hunderti vu vulkanische Caldere, wo im Durchmesser bis zue 400 Kilometer gross un deilwiis mehreri Kilometer dief sin.",🔎
1432,Dresden,Dresden,Dreschden,TRUE,"Z Dreschden lernt’r d Emma Roßhirt kenna, ond em Johr 1879 fihrt’r-se zom Traualtar.",🔎
,,,Dresde,TRUE,"Sogar in dr Hauptstadt vo Sachse, Dresde, wo nit bsetzt gsi isch, het s in de 1620er Johr no 121 Daufe uf 100 Begräbnis ge.",🔎
,,,Dreschde,TRUE,Z Dreschde het s Volk uf de Strosse Wahlreforme un e sozial Juschtizsyschtem gfordert.,🔎
,,,Dresda,TRUE,"Oktoower 2013 z’ Dresda) ìsch a diitscher Film- un Theààterschàuischpììler gsìì, wo vor àllem z’ Dresda gschàfft hàt.",🔎
,,,Dreesden,TRUE,"1839 het d Gselschaft ""Leipzig-Dresdner Eisenbahn-Compagnie"" die erschti wyti Baanlinie vo Düütschland uftoo, wo vo Leibzsch uf Dreesden ggangen isch.",🔎
,,,Drèèsdner,FALSE,"Dè Flußabschnitt, wo jetzt chunnt, lyt i dè Frangfurter Innèschtadt zwǜschè dè Dütschhèrrèbrugg un dè Main-Neggar-Brugg un bǜètet è großstädtischi Flußpromenadè, wo mit dé Uferpromenadè vo dè Rhyfront z Köln un Düsseldorf sowiè dè Elb-promenadè bim Drèèsdner Terrassèufer un dè Binnèalschter z Hamburch mithebbè cha.",🔎
,,,Dresdè,TRUE,"1838 isch diè dritt z Dütschland bauti Dampflok ""Saxonia"" bi dè Maschinnèbaufirma Übigau bi Dresdè entschtandè, baut von Prof. Johann Andreas Schubert.",🔎
,,,Dresdner,FALSE,Dr Kantor Johann Schelle (vo 1677 aa Thomaskantor z Leipzig) und dr Basilius Petritz (vo 1694 bis 1713 Kantor vo dr Dresdner Chrüzchille häi en aagregt.,🔎
1433,Relativitätsprinzip,S Relatiwidäätsbrinzip,Relatividäätsprinzip,TRUE,"So het er an dr Theorii vom Äther festghebt, het aber gsäit, ass män en wägen em Relatividäätsprinzip nit chönn erkenne.",🔎
,,,Relatiwidäätsbrinzip,TRUE,"D Gsetz vo dr klassische Mechanik häi die bsundrigi Äigeschaft, ass si in jedem Inertialsüsteem, also in jedem Süsteem, wo unbeschlüünigt bewegt wird, gliich gälte (Relatiwidäätsbrinzip).",🔎
,,,Relatividäätsbrinzip,TRUE,"Wil die ursprüngligi Emissionstheorii sich mit em Relatividäätsbrinzip verdräit und eso mit em Michelson-Morley-Experimänt, het mä am Aafang vom 20.",🔎
,,,galileische Relatiwidäätsbrinzip,FALSE,"Si erwiteret s galileische Relatiwidäätsbrinzip, wo ursprünglig in dr Mechanik entdeggt worden isch, zum spezielle Relatiwidäätsbrinzip.",🔎
1434,Franken (Volk),S Volch vo de Franke,fränkische,FALSE,"Jahrhundert, wo di fränkische Herrscher d Burgunder hei abglöst, s ganze Land scho christlech isch gsi.",🔎
,,,Franka,FALSE,"Ab 507 hond d‘Franka, wo scho 486 unter <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Frankè,FALSE,486/87 hèn d Frankè unter èm Merowinger Chlodwig übber dè letschte gallo-römischè Heerführẽr Syagrius obsygt un diè gallischè Gebièt nördlich vo dè Loire dezuègwunnè.,🔎
,,,fränkischer Zyt,FALSE,In fränkischer Zyt hett Allschwyl zem Herzogtum Elsass gheert und isch 1004 zum Bistum Basel ko.,🔎
,,,fränkisch,FALSE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
,,,Frankekönig,FALSE,Im Johr 508 hät dann de Frankekönig Chlodwig Paris zu dä Hautpstadt vu sinnem Riich gmacht.,🔎
,,,Niiderfranke,FALSE,"Die Stämm, zämme mit Grubbe vo Jüte, Friese und Niiderfranke dräte ab em 5.",🔎
,,,Frangg,FALSE,"Well de Gallus offesichtlich bestens Tütsch het chöne, gits Forscher, wo mainet, de Gallus wäär en Frangg oder sogäär en Alemann gsii, wo is Chloster Luxovium iitreten sig und dai s irische Mönchstum agnoo heb.",🔎
,,,fränkischi Königin,FALSE,"Iiri Mueter isch d Dochter vom Langobardekönig Wacho und e Zyt lang fränkischi Königin gsi, bevor si zu de Baiuware choo isch.",🔎
,,,Frankeriich,FALSE,Vu 537 bis 746 isch Alemannia e Herzogtum im Frankeriich gsi.,🔎
,,,fränkischi Herrschaft,FALSE,Denn isch s under die fränkischi Herrschaft cho und schliesslig in burgundische Bsitz.,🔎
,,,fränkischi,FALSE,S'Gallische het sich bis churz nooch dr fränkischi Erobrig chönne halte.,🔎
,,,fränkischer,FALSE,"Si isch unter fränkischer Oberherrschaft gstande un het wennig Verbindung zum Alemannische Herzogtum gha, wu sich uf dr rächte Rhiinsitte rüsbildet gha het un wu alliwiil meh noch Unabhängikeit vu dr Franke gsträbt het.",🔎
,,,Frankefürst,FALSE,Er isch öppe um 380 im Kampf gege de Frankefürst Mallobaudes gfalle.,🔎
,,,fränkischa Volk,FALSE,""">Chlodwig I. un wìrd àls ainer vu da groossa Hailiga vum fränkischa Volk vereehrt.",🔎
,,,Frànkazitt,FALSE,"Ìn dr Frànkazitt ìsch a Gràfschàft Tardenois gsìì, wo ànna 853 uff Làtiinisch ' gnännt worra ìsch.",🔎
,,,frängisch,FALSE,D frängisch-karolingischi Neuydeilig vum Rych in Gaugrõfschaftè hèt im 8.,🔎
,,,fränkischs,FALSE,"D Salier (eventuell vom althochdütsche ""sal"": „Herrschaft“ oder vom latiinische ""salii"": „Salzmeerbewohner“, vil wohrschiinliger aber diräkt vom Name vo de Salische Franke) si e fränkischs Adelsgschlächt im Heilige Römische Riich vom 10. bis zum 12.",🔎
,,,Franke,FALSE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,fränkische Zit,FALSE,"D'Endig ""-heim"" im dütsche Namme vu dr Gmei – wo sich im Dialekt numme zue eme Schwa abgschliffe het – isch typisch fer Sidlige us dr fränkische Zit.",🔎
,,,Frank,FALSE,Dr Arbogast isch wohrschiints ä Frank gsi.,🔎
,,,frànkischa,FALSE,"Dia Ortschàft ìsch grìndet worra wahren dr frànkischa Perioda, ma weiss nìt gnàui wenn.",🔎
1435,Nordwestpassage,Nordwestpassaasche,Passaasche,FALSE,"Er isch gege Norde gseeglet, zum e Passaasche vom Nordpolarmeer zum Atlantische Ozean.",🔎
,,,Nordwestpassasche,TRUE,"Iqaluit het bis 1987 ""Frobisher Bay"" gheisse, benannt noch em änglische Entdecker ""Sir Martin Frobisher"", wo uff dr Suechi noch dr Nordwestpassasche 1576 die Bucht als erschte Europäer entdeggt het.",🔎
,,,Nordweschtpassaasche,TRUE,"Im Spootsummer, wenn s Meerys stargg zrugggschmolze isch, wird dr Ort au bsuècht vo Chrüzfaartschiff uf dr Nordweschtpassaasche, und Versorgigsschiff für anderi arktischi Sydlige in dr Arktis.",🔎
1436,Titan (Mythologie),Titane,Titaan,TRUE,D Eos isch d Töchter vom Titaanepaar Hyperion und Theia und d Schwöster vom Sunegott Helios und vo de Moogöttin Selene.,🔎
,,,Titan,FALSE,Da Atlas isch an Titan und treet da Sage noch s Himmelsgwölb uf siina Schultra.,🔎
,,,Titani,TRUE,"Anno 1983 isch si offiziell uf dr Namme vu dr Titani Metis us dr grichische Mythologi daift worre, dr erschte Ehefrau vum Zeus.",🔎
1437,Schweizerische Nationalbibliothek,Schwizerischi Nationalbibliothek,Schwyzerische Nazionaalbiblioteek,TRUE,"Em Winteler syn Naachlass lyt im Archyv vo de Schwyzerische Nazionaalbiblioteek und im Staatsarchyv Aarau, es bitzeli zue-n-em findt men au im Archyv vom ""Schwyzerischen Idiotikon"" (daadezue häts obe scho öppis).",🔎
,,,Schwyyzerisch Nazionaalbiblioteek,TRUE,"I deren Äigeschaft hät er 1891 voorgschlage, me seli doch e schwyyzerischi Landesbiblioteek gründe – di hüttig Schwyyzerisch Nazionaalbiblioteek.",🔎
,,,Schwiizer Nazionalbiblioteek,TRUE,Wo d Schwiizer Nazionalbiblioteek anne 2012 d Uustellig „Sapperlot!,🔎
,,,Schwiizerische Nazionalbiblioteek,TRUE,"Mid däne vier Inschtituzioone, em Inschtitut für Verglychendi Spraachwüsseschaft vo der Uni Züri und de Schwiizerische Nazionalbiblioteek hät s Archyv ane 2012 z Bärn d Uusstellig «Sapperlot!",🔎
,,,Schwizerische Nationalbibliothek,TRUE,e-Helvetica isch der Name vo de digitale und digitalisierte Sammlige vo der Schwizerische Nationalbibliothek und em Schwizerische Webarchiv.,🔎
,,,Schwiizerische Nazionalbibliotek,TRUE,Ds Schwiizerische Literatuurarchiv (SLA) vor Schwiizerische Nazionalbibliotek z Bärn isch es Archyv für Dokumänt vo dr Literaturgschicht.,🔎
,,,Schwiizerische Nazionaalbiblioteek,TRUE,"Si isch sid 2016 en Abdeilig vo dr Schwiizerische Nazionaalbiblioteek, wo dr Hauptsitz z Bärn het.",🔎
1438,Mykenische Kultur,Mykenischi Kultur,mykenischi,FALSE,"Und au hüt stellet moderni Wüsseschaftler immer wider fest, as d Ilias Begebehaite und Sache schilderet, wo i di mykenischi Bronzezit bassed, drum nemet verschidnigi Forscher a, as die Eepe wenigstens zumene Tail beraits usem 12.",🔎
,,,Mykenische Zitt,FALSE,Us de Mykenische Zitt (1400-1200 v.,🔎
,,,mykenische Zitt,FALSE,D Halbinsle isch scho i de mykenische Zitt mitere Muur bifestigt wore.,🔎
,,,mykeenische,FALSE,"O i de mykeenische Zitt isch do e Palast gstande und me hett 5 Toontäfeli gfunde, wo mit Linear B-Schrift beschriftet sind.",🔎
,,,mykenische,FALSE,"De Högel vo Passavá isch vo sinnere Aart und Laag her e typische Ort, wo i de mykenische Zitt Sidlige baut wore sind.",🔎
,,,mykenische Kultuur,TRUE,"Im ängere Sinn und in dr Braxis foot die Alti Gschicht hüte früestens mit dr mykenische Kultuur aa (um 1600-1000 vor dr Zitwändi; denn het mä d Linear B brucht, zum e frües Griechisch (Mykenisch) schriibe) bzw.",🔎
,,,mykenische Kultur,TRUE,"Au Relikt vu dr mykenische Kultur sin an dr Wescht- un Sidkischte gfunde wore, mittlerwyli au z Kuşaklı im zäntralanatolische Hochland.",🔎
,,,mykenisches,FALSE,"Er werd bim hüttige Vaphio gsuecht, wo e mykenisches Zentrum gstanden isch, öppe zee Kilometer süüdlich vom antike Sparta und zwee Kilometer östlich vom Hailigtum Amyklai ewegg, em Ostuufer vom Eurotas.",🔎
,,,Mykener,FALSE,S Olivenöl het bi de Mykener e üsserst wichtigi Rolle gspilt und s isch för kosmetischi und kultischi Zweck parfümiert wore.,🔎
,,,mykenische Palastkultur,FALSE,"Joorhundert v. d. Z. noch em Zämmebruch vo dr mykenische Palastkultur choo isch und vor allem die chläiasiatische Küsterüüm betroffe het, und d Faase vo dr „Groosse Kolonisazioon“ vom 8. bis ins 6.",🔎
,,,mykenische Kültür,TRUE,Johrhundert vor Chrischtus un ghere zu dr mykenische Kültür.,🔎
1439,Feminismus,Feminismus,feministische,FALSE,"Ufgrund vo de feministische Uusprägig vo dere Relegioo, sind d Meerhait vo de Mitglider Fraue.",🔎
,,,feminischt,FALSE,"Sa hàt àui gsajt, àss sa feminischt ìsch un hàt s’ Gsätz unterschtìtzt, wo dr Schwàngerschàftsàbbruch ìm Näiseelànd äntkriminàlisiart hàt.",🔎
,,,Feminischmus,TRUE,"Ànna 2015 hàt d’ Minaj ìn’ma Interview mìt ""Vogue"" ìwwer Feminischmus grädd.",🔎
,,,feminischtische,FALSE,Näb ire feminischtische Aarbet het d Vidart 1910 e Gaschtwiirtschaft fir Arbaiterne un e Biroo fir Aarbetsnoowyys ufgmacht.,🔎
,,,feministischer,FALSE,"E Schwiizer Wüsseschaftlerin, d Marianne Wallach-Faller (1942-1997), het über s jüdische Läbe us feministischer Sicht gschaffet.",🔎
,,,Feministin,FALSE,"April 1986 z Bariis) isch e franzöösischi Schriftstellere, Filosoofin und Feministin gsi.",🔎
,,,Feminischti,FALSE,"D Maria Aurèlia Capmany, wo am dritten Augschte 1918 z Barcelona uf d Wält cho und am zwöiten Oktober 1991 gstoorben isch, isch e katalanischi Schriftstelleri, Politikeri und Feminischti gsi.",🔎
,,,feministisch,FALSE,"Zur Fuurtbidlig het si di internazionaal feministisch Bräss un Stuudieräise bruucht, wu si 1931 mit em SVF/ASSF uf Änglang un im Joor druf mit em Verband vu dr Akadeemikerne (SVA/ASFU) in d Sowjetunion gfiert hän.",🔎
,,,Feminschtinne,FALSE,Dr Miss Van ihri Bildmotiv mit stereotype erotische Frauefiguure sind bi deil Feminschtinne mängisch nid guet acho.,🔎
,,,Frauerächt,FALSE,"1904 isch d Louise Michel ere Freimuurerloge byträte, wo si sech für d Frauerächt ygsetzt het; im nöchschte Johr isch si z Marseille gstorbe.",🔎
1440,Erster Weltkrieg,Dr Erscht Wältchrieg,èrschtè Wältchrièg,TRUE,"Durch d Abdrèttig vo Elsass-Lothringè a Frankrych infolg vom èrschtè Wältchrièg isch s Land Badè un mit ym diè Badischi Hauptbaan in è Randlaag cho, wo uss Sicht vo dè Milidärschtrategè kein zuverlässigè Betrièb erlaubt hèt.",🔎
,,,Erschta Wealtkriag,TRUE,"Im Erschta Wealtkriag (1914–1918) hond ebba 800 Mä vo Getzis in Kriag müassa, 152 sind gfalla oder sind i dr Johr druf a dr Folga gstorba.",🔎
,,,Ärschtè Wèltchrièg,TRUE,Nõch èm Ärschtè Wèltchrièg sin diè Dütschè Länderbaanè i dè  Dütsche Rychsbaan-Gsèllschaft (DRG) ab 1920 uffgangè.,🔎
,,,eerste Wältkrieg,TRUE,"In de letzte Joohr hän d'Männerstimme einigi Brojäggt elai duuregfiert: Zur hunderte Jööhrig vom Änd vom eerste Wältkrieg 2018 hän d' Tenöör und Bäss vo dr KKB s Schauspyyl ""Im Nebel"" uffgfiehrt, e'n Adaption vom Antikriegsgedicht ""Zuginsfeld"" vom Otto Nebel.",🔎
,,,Erschte Weltkriej,TRUE,Vun 1911 àb het's Ländel àwwr e begrenzt Selbschtvrwàltung bekumme – nimm làng vor'm Erschte Weltkriej.,🔎
,,,Erschte,FALSE,"Drotz de ""ewige Neutralitet"" hät s Dütsch Riich im Erschte un Zweite Wältchrieg bsetzt.",🔎
,,,Èrscht Wältchrieg,TRUE,De Èrscht Wältchrieg hät Lothringe schwäär droffe.,🔎
,,,1. Weltkriag,FALSE,"Chur und ab 1819 definitiv zu Brixen, noch am 1. Weltkriag zur Apostolischa Administratur <a href=""Innsbruck",🔎
,,,erschte Weltkrieg,TRUE,Gfunde het er drei Haupt-Zykle: D Kriegskonjunkture vom erschte Weltkrieg und vom zweite Weltkrieg sowie die drzwische liegendi Weltwirtschaftskrise.,🔎
,,,Ärschtè Wältchrièg,TRUE,Nõch dè Wirrè vum Ärschtè Wältchrièg un Zweitè Wältchrièg 1949 isch Luussä im Hèrrschaftsgebièt vo dè neu gründètè BRD zuègschlagè worrè.,🔎
,,,Erschte Wältgrieg,TRUE,Mit em Versailler Verdrag vu 1919 hän Ditschland un Frankrich noch em Erschte Wältgrieg Friide gschlosse.,🔎
,,,erschdi Weltkrieg,TRUE,"Nachem erschdi Weltkrieg, wo ou viele Kuppener gfalle sinn, isch d´Stadt vun der Depression in da zwonziger Johr hart troffe worre, zumal des ou noch in da entmilidarisierdi Zon glege isch.",🔎
,,,Erstä Wältkrieg,TRUE,"Scho voräm Erstä Wältkrieg esch vom Lion Feuchtwanger z München än Zitschreft unteräm Namä Der Spiegel publitiärt wordä, die esch allerdings ned met äm hütigä Nachrichtäjournal Der Spiegel imenä Zämehang stoht.",🔎
,,,Èrschtè Weltchrièg,TRUE,"Am Ènd vom Èrschtè Weltchrièg hèt dè Fahrzüügbschtand 915 Lokomotyvè, 27600 Güèterwagè un 2500 Personèwagè betrait, vo dennè lut Versailler Vertrag 106 Lokomotivè, 7307 Güèterwagè un 400 Personèwagè a d Sygermächt als Reparation abzgää gsi sin.",🔎
,,,erscht Wältgriäg,TRUE,"Dr erscht Wältgriäg het-e geischtig bewegt un mit Unruehj erfillt, si Gritik an dr birgerlige Gsellschaft isch schärfer wore.",🔎
,,,Erschde Weltkrieg,TRUE,Noch em Erschde Weltkrieg isch es mit Serbie zemme in Jugoslawie uffgonge.,🔎
,,,Ärschtè,FALSE,"Dìè hochè Erwartungè vo dè Milidärs, wo mò i d Strèggi zämmè mit dè strategischè Kanönlebaanè z Südbaddè gsetzt hèt, sin vo dè Linniè abber im Ärschtè un im Zweitè Wältchrièg nit erfüllt worrè.",🔎
,,,Erschtä Wältkchrieg,TRUE,D Somme isch dur d verluschtriichi Schlacht a dä Somme (1916) im Erschtä Wältkchrieg wältwiit berüehmt.,🔎
,,,Erschta Waldkriaj,TRUE,"Nochem Erschta Waldkriaj, verlosst'r s Elsàss, un geht ìwer d'r Rhi noch Bàdewiiler, er engagiart sìch leidaschàftlich fer's gejasidiga Verstandigung zwìscha Ditschland und Frànkrìch o.a.",🔎
,,,Erschti Weltchrièg,TRUE,"Diè Vomessigsarbetè hèn im April 1914 aagfangè, allerdings hèt dè Erschti Weltchrièg znägschst dè Baubeginn vo dèrè Streggi vohinderet.",🔎
,,,Erschte Wältgriäg,TRUE,Im Erschte Wältgriäg isch er Soldat gsii un in Gfangeschaft grote.,🔎
,,,Erschde Weltkriag,TRUE,"Abr scho zwoi Jôhr schbäder bricht dr Erschde Weltkriag aus, ond der Omstand wuud em Scheufele zom Vorhengnis: er muaß en da Kriag ziha.",🔎
,,,Ersta Weltkriag,TRUE,"Nachdem Österriech-Ungarn da Ersta Weltkriag verlora hätt, hat ma des Gebiet zwüsche Jugoslawie, Ungarn und Rumänie uftoalt.",🔎
,,,Èrschtè Wältchrièg,TRUE,"Wèll sowoll d Rhyfallbaan, d Eglisauer Baan un d Seelinniè èrscht mit dè Elegtrifizyrigs-Kampagnè vo dè SBB nõch èm Èrschtè Wältchrièg unter dè Faardròòt chò sin, sin d Züüg vo dè StSS un dè SchSt diè èrschtè elegtrischè Faarzüüg gsi, wo dè Schaffuuser Baanhof bediènt hèn.",🔎
,,,Eerschte Wältchrieg,TRUE,Den Opfern von Krieg und Gewaltherrschaft 1933–1945.» Ane 2014 hät me bi dèm Gidänkschtäi en Erinnerigsfyr wäg em Afang vom Eerschte Wältchrieg gmacht.,🔎
,,,Èrschte Wältchrieg,TRUE,D'Nìderlaag vù de Armee ùn d'Nationalbewegige nooch em Èrschte Wältchrieg hän em Staat e Änd bereitet.,🔎
,,,Eerschta Wältkriag,TRUE,Noch em Storz vo dr Habsburgermonarchii noch em Eerschta Wältkriag hät sich s Land dänn abr dr Schwiiz zuegkeert.,🔎
,,,Erschte Wältgiäg,TRUE,"Dr Hermann Burte het des Drama scho 1907 agfange, aber erst 1914 kurz vor em Üsbruch vum Erschte Wältgiäg fertig gstellt un rüsbrocht.",🔎
,,,Erste Wältkchrieg,TRUE,"De Zweiti Italiänisch-Äthiopischi Chrieg (Italiänisch ""seconda guerra italo-etiopica"", au Äthiopiechrieg (Italiänisch ""Guerra d'Etiopia"" oder Abessiniechrieg) isch de erst grossi Konflikt ksi, won e europäischi Macht nach em Erste Wältkchrieg aagfange hät.",🔎
,,,Ärschte Wältchrieg,TRUE,Au während em Ärschte Wältchrieg isch blegt dass s'Vosgien wyt verbreitet gsi isch; 1900 isch e Welche Grammatik vum Pfarrer vo Lapoutroie veröffentlicht worre.,🔎
,,,Erschte Wältcrieg,TRUE,Im Erschte Wältcrieg het er as Sanitäter dient.,🔎
,,,Erschte Wältchrieg,TRUE,Frankriich isch us em Erschte Wältchrieg als eine vo de Siger vüregange.,🔎
,,,erschte Wältchrièg,TRUE,"Georgiè isch noch em erschte Wältchrièg im Mai 1918 e unabhängigi, vom Völkerbund anerkannti demokratischi Republik worde, mit activèm und passivèm Wahlrecht für Frauè.",🔎
,,,erstä Wältchrieg,TRUE,Die Art vom Chläddere isch nach em erstä Wältchrieg entstande und isch in dä 70er- bis 80er-Joor sehr populär gsi.,🔎
,,,Erschte Wältkrieg,TRUE,S Fort Blumenthal z Auene (nördlich vo Kehl) isch im Erschte Wältkrieg zerstört worre.,🔎
,,,Erst Wältchrieg,TRUE,"Wo dr Erst Wältchrieg agfange het, isch er zerst noch London und schliesslig noch Oxford züglet.",🔎
,,,Erschd Wältchrieg,TRUE,"Johrhundert, het aber immer wider schreggligi Chrieg usglöst, wo groossi Deil vo de europäische Schdaate drbii gsi si: dr Drissigjöhrig Chrieg (1618–1648), die Napoleonische Chrieg (1792–1815), dr Erschd Wältchrieg (1914–1918) und dr Zweit Wältchrieg (z Europa 1939–1945) hai alli mit groosse internationale Friedenskomferänze gändet und dr Absicht, ä neui Kataschdrophe z verhindere.",🔎
,,,Erschte Weltkrieg,TRUE,De Alfred Dreyfus isch im Erschte Weltkrieg als Major reaktiviert worre un het in de franzesisch Armee dient.,🔎
,,,erschta Waltkriag,TRUE,"Ànna 1918, àm And vum erschta Waltkriag, ìsch dr FCM a frànzeescha Mànnschàft worra.",🔎
,,,Erste,FALSE,"In dr Zit vom Erste bis zum Zweite Wältchrieg het s e Handvoll vo faschistischi Bewegige oder sonigi, wo im Faschismus nochgstande si, gha, wo d Macht in ihrem Staat hai chönne a sich riisse, aber faschistischi Ideologie si uf em ganze Kontinänt verbreitet und hüfig im Volksempfinde dief verwurzlet gsi.",🔎
,,,1. Wältchrieg,FALSE,t em Miklós Horthy ùf Dransdanubie zoge. Nooch em 1. Wältchrieg ùnd em Verdraag vò Trianon isch Szeged züe-n-re G,🔎
,,,Erschte Weltchrieg,TRUE,Mänggisch verschtaht mer hüte under Zitgschicht aber no d Epoche sit em Endi vom Erschte Weltchrieg bzw.,🔎
,,,1. Weltchrieg,FALSE,als grosse Wirtschaftszwig entwicklet. Während em 1. Weltchrieg un churz denooch het e grossi Chnappheit gherrsch,🔎
,,,eerschta Waltkriag,TRUE,Vor em eerschta Waltkriag ìsch s Elsassischa d Hàuiptsproch z'Castroville gsìì.,🔎
,,,Erstè Weltchrièg,TRUE,I dè erschtè Wochè vor èm Erstè Weltchrièg isch dè Schutz vo dè Höllendalbahn è Uffgob vo dè Freiwilligè Füerwehr Fryburg gsy.,🔎
,,,Èrscht Wältkrieg,TRUE,"Der Èrscht Wältkrieg hat se unbeschadet ìwerstande, ìm Zweite Wältkrieg awer sìn Deile vum Glockedurm, s Dach vum Kìrecheschìff un d Sandsteistütze vum Glockedurm ìm Kìrcheschìff drìnne zersteert wore.",🔎
,,,Ersten Weltkrieg,FALSE,"1989 isch iri Promozioon gsi; d Arbet drzue het ""Internationale Sozialpolitik vor dem Ersten Weltkrieg aus der Perspektive der Dritten Französischen Republik"" gheisse.",🔎
,,,Erscht Waltkriag,TRUE,"Ànna 1917 hàt'r àn dr Erscht Waltkriag müeßa geh, àls ditscher Soldàt.",🔎
,,,Ärschte Weltkrieg,TRUE,E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf.,🔎
,,,Ärschte Wältchrièg,TRUE,"D Voruussetzungè hèn sich drastisch gändèrèt, als Dütschland dè Ärschte Wältchrièg volorè hèt.",🔎
,,,erschte Wältkrieg,TRUE,Dr Usbruch vom erschte Wältkrieg hett denn das aber verhindert – genauso wie die planti Elektrifzierig 1912 vo dr bestehende Bahn.,🔎
,,,Erscht Waltkriej,TRUE,"S gìt e Làjer ìn dr Stàdt un uff em Bari ìm Norde ìwwer dr Stàdt - un ém Weschte vun Molse ìsch s ""Fort de Mutzig"", e Feschte, wie de Ditsche vor em Erscht Waltkriej geböit han, àls ""Feste Kaiser Wilhelm II"", fer züem s Brischdàl ze sichere un z bewàche.",🔎
,,,1914-18ner Kriag,FALSE,"Noh n'm 1914-18ner Kriag esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm 1939-45ger Kriag Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.",🔎
,,,Erschtè Wältchrièg,TRUE,"Zu ènèrè Uuswitig vom elektrischè Betrièbs isch es uffgrund vo dè wirtschaftlich schwirigè Laag nõch èm Erschtè Wältchrièg nimmi ko, d Elektrifizyrig vom badischè Bahnnetz isch erscht ab 1952 in größerem Umfang fortgfüürt worrè.",🔎
,,,Èèrschde Wäldchrieg,TRUE,Im Èèrschde Wäldchrieg isch ùf em Blanggebäärg zydwyys e Schyywäärferbatteri as Ùnderschdizig vù dr Lùfdabwèèr vù Fryybeg stationiert gsii.,🔎
,,,erste Weltchrieg,TRUE,Die kulturell Dominanz vu Konstantinopel/Istanbul het bis zum erste Weltchrieg aduurt.,🔎
,,,Erscht Weltchrieg,TRUE,"Wu anne Jahre 1914 dr Erscht Weltchrieg uusbrochen isch, het s z Russland e partiotischi Wälle gee.",🔎
,,,Erschde Wältchrieg,TRUE,"Im zwanzigschde Johrhundert isch d Ideologii vom Imperialismus noch em Erschde Wältchrieg vo zwei gegesätzlige totalitäre bolitische Bewegige z Europa übernoh worde, de russische Kommunischde uf dr einte und de Faschischde im Königriich Italie und de Nazi z Dütschland uf dr andere Siite.",🔎
,,,Erscht,FALSE,"1939–1945: D Schwiz überstoht dr Zweit Wältchrieg nach dr Armee-Mobilisierig besser als dr Erscht, dank dr «Geischtige Landesverteidigung», ere bessere Planig und Rationierig vo wichtige Güeter, soziale Massnahme zur Understützig vo de Soldate und ihre Familie.",🔎
,,,Erschti Wältchrieg,TRUE,Der Erschti Wältchrieg het vo 1914 bis 1918 duuret.,🔎
,,,Erschta Wältchriäg,TRUE,Er het währed em Erschta Wältchriäg als Friiwilligä Militärdiänscht gläischtet.,🔎
,,,Erste Weltkriag,TRUE,S Nordtirol isch durch die Teilung vam Tirol zwüsche Österrich und em Königriich Italie noch em Erste Weltkriag im Jaar 1919 entstanda und isch der gröschte vo de vier Landesteile.,🔎
,,,Wältkriäg,FALSE,"Im Wältkriäg isch aber ke gueti Üssicht uf dr Absatz vum e alemannische Gedichtband gsii – wäge däm het dr Verleger Gideon Karl Sarasin zegeret, drotz ass er – e gebirtige Basler – vu däne Gedichter begeischteret gsii isch.",🔎
,,,erschda Krieag,FALSE,"Ond no send scho vor am erschda Krieag en faschd elle deutschbrachige Lender Grubba entschdanda, wo sich no en underschiedliche Organisationa zammado hend.",🔎
,,,erschte Wältchrieg,TRUE,B. im erschte Wältchrieg.,🔎
,,,Äärschta Walktriag,TRUE,Oktoower 1920 sìnn d’ Gmainda Auménancourt-le-Grand un Auménancourt-le-Petit mìt’m Kriagskriiz vum Äärschta Walktriag üsszaichent worra.,🔎
,,,1. Wältkriäg,FALSE,"g vum Alemannische kunnt, wu fir ihne scho vor em 1. Wältkriäg agfange het. D Mänsche seige massehaft zu Riichtu",🔎
,,,1. Wältchrièg,FALSE,"ef=""19.%20Jahrhundert"">19.Johrhundert bis zum 1. Wältchrièg hèt d <a href=""Uhrenindustrie%20im%20Schwarzwald""",🔎
,,,Chriegsdienst im Erste Wältchrieg,FALSE,1915 isch er zum Chriegsdienst im Erste Wältchrieg iigezoge worde und isch as Soldat in dr Infanterii an Kämpf in Frankriich und Russland drbii gsi.,🔎
,,,eerschte Waltkrìej,TRUE,Nooch'em eerschte Waltkrìej ìsch d Stàdt wìdder frànzeesch worre.,🔎
,,,Erschti Weltchrieg,TRUE,"I siini Amtsziit isch under anderem dr Erschti Weltchrieg gsii, wo s IKRK vor grossi Useforderige gschtellt händ.",🔎
,,,Ärschta Waltkriag,TRUE,"Àls dr Black ìm Kongress gsìì ìsch, hàt dr Ärschta Waltkriag stàttgfunda.",🔎
,,,Erscht Wältchrieg,TRUE,"In de Hoffnig uff e Gebietszüewachs isch Italie, nachere einjährige Neutralität, 1915 in de Erscht Wältchrieg iigstige un hät gege di östriichisch-ungarischi Monarchii un Dütschland gchämpft.",🔎
,,,Wältchrieg,FALSE,"Am Aafang si das öbbe 100'000 gsii, bis in d Zit vor em Wältchrieg si s mee as 300'000 gsi, wo d Helfti von ene Chrankekassemitgliider gsi si.Im 20.",🔎
,,,Èrstè Wältchrièg,TRUE,"Si isch konschtruiyrt worrè, well s sich im Èrstè Wältchrièg als seer nõchdeilig für d Inschtandhaltig un Bediènig vo dè Lokomotyvè erwisè hèt, dass jedi Länderbaan iri eigenè Lokomotyvtûpè gha hèt un s au kei Normyrig gää hèt.",🔎
,,,Groosse Chrieg,FALSE,"Wärend em Groosse Chrieg het dr Kerr militaristischi Gedicht veröfentlicht, spöter isch er aber en Pazifischt woorde.",🔎
,,,Erschte Waltkriej,TRUE,Ìm Erschte Waltkriej hàt s z Hohrod schwari Kampf gan.,🔎
,,,erschtu Wältchriäg,TRUE,D'politisch Situation na dum Ändi vam erschtu Wältchriäg het du Kontakt zu schine Sehn värhinrut.,🔎
,,,Erscht Wealtkriag,TRUE,"Dura Erscht Wealtkriag hots denn a paar Verzögriga gia, im Johr 1923 isch denn dr Rhi bim Dieplzouer-Durstich i sis neu Flussbett gleitet wora.",🔎
,,,Ärschtè Weltchrièg,TRUE,"Diè wichtigschtè Umbautè hèn folgendi Objekt betroffè: Dè Neubau vom Heidelberger Hauptbaanhof hèt weggè m beginnendè Ärschtè Weltchrièg nimmi fertiggschtellt worrè könnè, dõher hèt sich dè Bau bis 1955 verzögeret.",🔎
,,,Eerscht Wältchrieg,TRUE,"1917 schrybt er i syne Läbeserinerige, s prüüssisch dominiert Tüütschland seg i d «Beschtialitëët» vo de Saurierzyt zrugggheit, das gsäch me nöd nu am Tue und Rede (doozmaal hät der Eerscht Wältchrieg gwüetet), sunder au daadraa, wie die füerende Höipter uusgsächid.",🔎
,,,Erste Wältchrieg,TRUE,"Mit däm Wüssensvorsprung häi die Dütsche zum Bischbil Sprängstoff, wo si im Erste Wältchrieg brucht häi, nüme us importierte Nitrate broduziert, sondern mit Hilf vo dr Katalüüse us em Stickstoff vo dr Luft gwunne.",🔎
,,,Erschtè,FALSE,"Dè hochè Erwartungè vo dè Militärs, wo mò i d Donaudalbaan in Vobindig mit dè strategischü Umgehigsbaanü z Südbaddè gsetzt hèt, hèn diè Baanè abber nit im Erschtè un nit im Zweitè Wältchrièg grächt wörrè chönnè.",🔎
,,,Erschta Waltkriag,TRUE,Dur sina geogràphischa Neecha zur Schlàcht àm Hàrtmànnswillerkopf hàt Wàttwiller aui unterm Erschta Waltkriag glìtta un ìsch dernoh fàscht vollstandig kàpütt gsì.,🔎
,,,Erschte Wäldchrieg,TRUE,"wäge de Novemberunrueh am Schluss vom Erschte Wäldchrieg abdankt, un Bayern isch en „Freistaat“ (das heißt e Republik) worre.",🔎
,,,Erste Wältkrieg,TRUE,"Wäärend em Erste Wältkrieg 1914 bis 1918 isch d Stroossefasnacht verbote gsi, aber s Drummeli het stattgfunde und isch guet bsuecht gsii.",🔎
,,,Erschda Weltkriag,TRUE,"Em Erschda Weltkriag macht’r sei Notabidur, ond hendrher wuud’r beim Milidär zom Schaffa en dr Schreibstub vrpflichdet.",🔎
,,,Èèrschd Wäldchrieg,TRUE,Wù dr Èèrschd Wäldchrieg verloore gange isch ùn noch em Kieler Matrooseùfschdand ùn dr Novämberrevolution dr Chaiser Wilhelm II. am 9.,🔎
,,,Erscht Wältgriäg,TRUE,Der Erscht Wältgriäg isch üsbroche un Montreux-Vieux im Aügüscht 1914 vu dr Franzose bsetzt wore.,🔎
,,,Erste Weltchrieg,TRUE,"Berüemt worde isch de Grabowski vor allem als de Übersetzer vom polnische Nationalepos Herr Taddäus vom Adam Mickiewicz is Esperanto, won er nach em Erste Weltchrieg im russische Exil gmacht het.",🔎
,,,Erschte Wältkriäg,TRUE,"Drno isch er z Ettlinge ufs Lehrerseminar gange (1916-1917 un 1919), unterbroche vum Erschte Wältkriäg, wun er 1917/18 Soldat gsii un schwär verwundet wore isch.",🔎
,,,Ersti Wältchrieg,TRUE,Dr Ersti Wältchrieg het au in dr Schwiiz no meh wirtschaftlechs Eländ und stercheri soziali Ungrächtikeite mit sech procht.,🔎
,,,erschtu Wältschrieg,FALSE,Där Üsbruch vam erschtu Wältschrieg het in im en feschit Bschäftigung mit politischu Problem üsglest.,🔎
,,,Erste Weltkrieg,FALSE,"Ußerdem isch de Krieg, vor allem in de letschte beide Johr in Virginia, so gfüehrt worde wie spöter im Erste Weltkrieg, mit Stelligskämpf und bluetige Abnutzigsschlachte.",🔎
,,,Äärschta Waltkriag,TRUE,"Àm And vum Äärschta Waltkriag hàt’r ìn dr Prowìnz vun Agrigento Veraina vu Veteràner grìnda un hàt d’ Veteràner unterschtìtzt, wu sa vum Schtààt Groossgrundbsìtzer wälla bikumma han.",🔎
,,,Erst Weltchrieg,TRUE,Wegem Erst Weltchrieg hend de Paul und d Mira uf Europa zrugg müese.,🔎
1441,Prättigau,Prättigä,Prättegä,TRUE,Settegi Techer bout di räätischi Baan wie nes Marggezeiche bi vilne Stazione vo dr Albulalinie und au a dr Linie is Prättegä.,🔎
,,,Prättige,TRUE,"Im Oschte vum Bärner Oberland, im mittleren un hindere Prättige un, eweng weeniger, uf Tavaas sin d Änd-n in greßerem Maß erhalte wiä im räschtlige Alemannisch.",🔎
,,,Prätigä,TRUE,Die amerikanischi Gselschaft vo de Bouinscheniöör git für bsunderi Objäkt vo dr Technik en Uszeichnig als «Historic Civil Engineering Landmark»; das het si i dr Schwiiz für die schöni Salginatobelbrugg vom Robert Maillart im Prätigä gmacht.,🔎
,,,Prätrtigä,TRUE,"1548 isch dr Campell Pfaarer z Chlooschtersch im Prätrtigä gsy, und anne 1550 isch er wider uf Susch zrugg choo.",🔎
,,,Prättiger,FALSE,"Oktober 1960 z Chuur, aber uufgwaggsä z Fiderisch, waa schii au ds Bürgerrächt hed) ischt ä Prättiger Schurnalischti, Fotograafi und Kultuurvernetzeri, und schriftstellerä tued sch au äsiä.",🔎
,,,Prätig,TRUE,D Gmeind lyt im Prätig.,🔎
,,,Prättege,TRUE,"Im Nordoschte vum Bündnerland, nämlig im Prättege, im Schelfigg un uf Tavaa, stoht dr Personenamme ebefalls ohni Artikel.",🔎
,,,Brättig,TRUE,"Bim Chlooschter oder jünger au Chlooschtersch (amtlich ""Klosters,"" bis Ändi 2020 ""Klosters-Serneus,"" vorhär au schon ""Klosters;"" rätorom. ) ischt ä politischi Gmäind zhinderscht im Brättig in dr Region Prättigau/Davos im Kanton Graubündä.",🔎
,,,Purtenza,FALSE,"En Grossdeil vo de Ortsnäme wie zum Byspil Tschlin, Scuol, Savognin, Glion, Breil/Brigels, Brienz/Brinzauls, Purtenza oder Trun stamme uss ere vorrömische Sprooch.",🔎
1442,Dimitri (Clown),Dimitri (Clown),Dimitri,FALSE,"Zu de bekanntiste Künstler, wo im Fauteuil mit ihren eigene Brogramm ufdräte si ghöre dr Emil, dr Hanns Dieter Hüsch, dr Dieter Hildebrandt, dr Dimitri, d Zarah Leander, dr Georg Kreisler, dr Samy Molcho, d Münchner Lach- & Schiessgsellschaft, d Mummeschanz, dr César Keiser & d Margrit Läubli, d Milva, dr Gert Fröbe, dr Franz Hohler, dr Reinhard May, dr Mani Matter, dr Alfred Rasser, d Acapickels, s Duo Fischbach, dr Massimo Rocchi, dr Lorenz Keiser, dr Gerd Dudenhöffer, Ursus & Nadeschkin, dr Marco Rima und d Gschwüster Pfister.",🔎
,,,Clown Dimitri,FALSE,"Mer chännt en vor allem fir syni Filmporträt iber dr Liedermacher Mani Matter, d Chunschtmoler Adolf Dietrich un Varlin, dr Schriftsteller Gerhard Meier un dr Clown Dimitri.",🔎
1443,Pest,Pescht,Pestzyt,FALSE,"In dr Pestzyt het sich nordöschtlich vo Mehli, im Nochberdorf Rappertshüsere am Rhyufer, e Tragödie ereignet.",🔎
,,,Peschtepidemi,FALSE,"Zue Cadro het friejer au no dr Wyler Dassone ghert, wu no anne 1591 bewohnt gsii isch un wahrschyns noch ere Peschtepidemi ufgee woren isch.",🔎
,,,Päscht,TRUE,"Won er wäge der Päscht chrank woorden isch, hät sii en gsund pflägt, und sid 1522 händ si dänn zäme gwoont.",🔎
,,,Peschtepidemie,FALSE,In dr Peschtepidemie im Dryssgjehrige Chrieg isch d Schuel zytwyys untergange.,🔎
,,,Pestjohr,FALSE,Noch em Pestjohr 1432 hän z Morcote nume no siibe Familie gläbt.,🔎
,,,Pèst,TRUE,Ém Johr 1418 hat séch d'Pèst én Kolmer üsbràitet.,🔎
,,,Peschd,TRUE,"Dört si mänggi Landschdrich wiitgehend entvölkeret worde, währed ander Regione vo dr Peschd verschont oder nume wenig bedroffen gsi si.",🔎
,,,Schwarze Dot,FALSE,"Zwei Johr spôter, 1635, isch dè Schwarze Dot durch s Chlèggau zogè un hèt èn Huufè Opfer gholt, sèllèwäg isch dè Landschtrich nördlich vom Hochrhy witgehènd vowaist gsi.",🔎
,,,Peschtfäll,FALSE,Galler Rhytal und im Seeztal zu viilne Peschtfäll cho isch.,🔎
1444,Massaker von Deir Yasin,S Massaker vo Diir Jassin,Massaker vo Diir Jassin,TRUE,Zu de bekanntiste Operazioone ghööre dr Bombenaaschlaag uf s King David Hotel 1946 mit über 90 Opfer und d Däilnaam am Massaker vo Diir Jassin 1948 mit über 100 Opfer.,🔎
,,,Massaker,FALSE,"Dr Palmach het au am Aagriff gege s Dorf Deir Yassin mitgmacht, allerdings nit am Massaker, wo denn vom Irgun Tzwai Le’umi (IZL) und Lechi aagrichdet worde isch.",🔎
1445,Réunion,Réunion,La Réunion,FALSE,Im Norde befinde sich d Seychelle und im Weschte isch s französische Überseedepartement La Réunion.,🔎
,,,Ìwerseedépartement Réunion,FALSE,D Lischt vun dr Gmeina uf Réunion zellt àlla 24 Gmeina ìm Ìwerseedépartement Réunion uf.,🔎
,,,La Reunion,FALSE,"Anne 1973 isch s aber zue Demonschtratione vu junge Lyt fir d Unabhängigkait chuu, wu eerscht dur dr Yysatz vu Druppe vu La Reunion zum Änd chuu sin.",🔎
,,,Île Bourbon,FALSE,"1816 isch dr Sultan vu Anjouan, Abdallah dr Eerscht, no däre Invasion uf di franzesisch Insle Île Bourbon (hite „La Reunion“) gflichtet.",🔎
1446,Mittelamerika,Mittelamerika,mittelamerikanische,FALSE,Panama-Stadt () isch d Hauptschtadt und dr Regierigssitz vum mittelamerikanische Schtaat Panama und mit öppe 813.097 Yywohner di gröschti Stadt vum Land.,🔎
,,,Middelamerika,TRUE,"D Abgränzig vu Nord- un Südamerika isch debi meischtens im Panamakanal, bi ere kulturelle Betrachtig zellt mer degege au Middelamerika zum Süde, schwätzt aber no vu Ibero- oder au Latinamerika.",🔎
,,,mittelamerika,FALSE,S mittelamerikanisch Feschtland isch 635 Kilometer vum Weschtspitz ewäg.,🔎
,,,mittelamrikanischè,FALSE,D Idee von èrè Vobindig zwischè m Atlantik un Pazifik durch èn Kanaal i dè mittelamrikanischè Provinz Darién isch 1523 vom Kaiser Karl V. aagregt worrè.,🔎
1447,Wallonische Region,Wàlloonischa Regioon,Walloonie,FALSE,"Für dialäktologische Fäldarbete isch si mit irne Studänten i diväärsi frankofooni Regioone ggange, id Pikardy, uf Walloonie, uf Südfrankrych, is Augschtaal und uf Québec und Akaadie.",🔎
,,,Wàlloonia,FALSE,"D’ drìtta Regioon ìsch Wàlloonia, wo süüdlig vu Flàndra lììgt un wumm’r vor àllem Frànzeesch reeda.",🔎
,,,wallonisch,FALSE,Luxemburg ésch e Provinz ém wallonisch Làndesteil vun Belgie.,🔎
,,,Wallonie,FALSE,"S gränzt im Norden an Nordrhy-Weschtfale, im Oschten an Hessen un Bade-Wirttebärg, im Siden an di franzesisch Regione Elsass un Lothringe un s Saarland, un im Weschten an Luxemburg un di belgisch Region Wallonie (Provinz Lüttich).",🔎
1448,Malerei,Moolerei,moolerische,FALSE,"D Buechmoolerei isch e Kunstgaddig, wo sich mit dr moolerische Gstaldig vo Büecher und andere Schriftwärk befasst.",🔎
,,,Wandmoolerie,FALSE,"Joorhundert gsi, wo in es baar Chile im Bündnerland groossi Wandmoolerie gmacht het.",🔎
,,,Moolere,FALSE,"März 1952 z New York) isch e amerikanischi Moolere, Kunstmäzenin und Kunstsammlere gsi.",🔎
,,,Malereie,FALSE,"Dr Willy Müller-Brittnau het i sim Läbe Malereie, Zeichnige, Druckgrafike sowie au Plastike und Farbgstaltige für ""Kunst am Bou"" Projekt gschaffe.",🔎
,,,gmoolti,FALSE,": ""genus"" ‚Art‘, ‚Gschlächt‘; früener emol: ""Sittebild"" und vo doo ""Sittemoolerei"" für ""Schanermoolerei"") isch die gmoolti Abbildig von ere Alldaagsszene – zum Bischbil Menschegrubbe, Szene und Handlige – zum Lääbensforme vom ene Volk und sini landschaftligi Umgääbig daarzstelle.",🔎
,,,Gmäld,FALSE,"D Sammlig vom Museum of Modern Art umfasst über 150'000 Wärk Archidekduur und vom Disäin, Zäichnige, Gmäld, Skulptuure, under anderem vo dr Alice Aycock, vo dr Louise Bourgeois, vom Alexander Calder, vom Henry Moore, vom Claes Oldenburg, vom Eduardo Paolozzi, Fotografie, Drucksache und Illustrazioone.",🔎
,,,Mooler,FALSE,Novämber 1543 z London) isch e dütsch-schwizerische Mooler gsi.,🔎
,,,Malerin,FALSE,"November 1927 in Rüegsau, Schwiz) isch en ih de Schwiz geboreni Keramikerin und Malerin.",🔎
,,,Moolkunst,FALSE,"D Wandmoolerei isch e Form vo dr Moolkunst, wo s Bild nit, wie bi dr Daafelemoolerei, uf e Holzdaafele oder e Linwand gmoolt wird, sondern diräkt uf e Wand oder Decki, und zwar eso, ass si fest mit em Undergrund verbunde isch.",🔎
,,,Molerai,FALSE,"D Puuremolerei isch än Art vo Molerai uf äm Land, wo vo nöd gschtudierte Moler gmacht werd.",🔎
,,,Kunschtmaaler,FALSE,"Jenner 1957 z Sarnä) isch ä vilsiitigä Kinschtler gsi, hoiptsächlich ä Kunschtmaaler und Zäichner.",🔎
,,,Moolerin,FALSE,""">Washington, D.C.) isch e Moolerin us em Aargau gsi.",🔎
,,,Moleri,FALSE,"April 1998 z Montagnola) isch e Schwyzer Plaschtikeri, Moleri un Zaichneri gsii.",🔎
,,,Maaler,FALSE,"Dezämber 2009 z Stääfe) isch en Schwyzer Maaler, Graafiker, Zäichnigsleerer, Holzschnyder, Litograaf und Töpferer gsy.",🔎
,,,Mooleri,FALSE,Juni 2017 z Stuegert) isch e dytschi Bihnebildneri un Mooleri gsii.,🔎
,,,Molerin,FALSE,"Juni 1944 z Stans) isch e Schwiizer Molerin, Plastikerin und Fotografin.",🔎
,,,Moolaräi,TRUE,"Àrtìkel gìtt’s ìwwer Litt vu dr Theologii, Gschìcht, Lìteràtüür, Müüsik, Moolaräi, Pedàgoogik un Filosofii; ìn jeedem Àrtìkel ìsch a Dàrschtällung vun ìhrer Àrwet, a Bibliogràfii vun ìhra Wark so wia-n-a Üsswàhl vu dr Sekundäärlìteràtüür.",🔎
,,,Moler,FALSE,De Brunne bim hütige Kinderspielplatz isch noch em Moler un Bildhauer Hermann Scherer bnennt worde.,🔎
,,,Kunstmooler,FALSE,Januar 1983 z Baasel) isch e Schwizer Kunstmooler gsi und e Pionier vo dr modärne schwizerische sakraale Glaasmoolerei.,🔎
,,,Mòler,FALSE,"S isch ebbèfalls vom Marius Toudoire entworfè worrè, diè 41 Bilder im Innerè sin bi 30 Mòler in Uffdraag gää worrè.",🔎
,,,Kunschtmoler,FALSE,Juli 1972 z Gälterchinde) isch e Schwyzer Kunschtmoler gsi.,🔎
,,,Molerei,TRUE,"Zerst het er im Underähme vum Vadder gschafft, dann aber het er sich dr Molerei zuegwendet, wo er z'Paris studiert un usgüebt het.",🔎
,,,Môler,FALSE,Dui schwermt nemlich bloß fir da Môler ond Bildhauer Ralf Kröger.,🔎
,,,Malery,TRUE,Mänsche im Bett sind es beliebts Motiv vo de Malery.,🔎
,,,Måler,FALSE,"Dr Hàns Baldung, genànnt Grien waje sini Vorliab fer d'griani Fàrb, uf d Walt kumme 1484 oder 1485 z Schwäbisch Gmünd (villicht oi z Wiirsche/Weyersheim (Elsàss) ; gstorwe September 1545 z Strossburi, isch e diitsche Måler, Zeichner un Képferståcher züer Ziit vun Dürer gsi, wu au zàhlrichi Entwérfe fer Holzschnétte un Glàschfanster fertig gmàcht het.",🔎
,,,Moole,FALSE,D Morisot isch us ere woolhabende franzöösische Familie cho und het Brivatunderricht im Moole und Zäichne überchoo.,🔎
,,,Mòlè,FALSE,"Unter Amateurmusiger wörd sèllè Dirigyrschtyl spöttisch au als ""Mòlè"" betitlèt, well d Aazeig vum Tempo öfter wègkait.",🔎
,,,Malerii,TRUE,I de Bildhauerii und i de Malerii chamme das nöd gnau säge.,🔎
1449,Splügen GR,Splüügä,Schplüüge,TRUE,"Iry Kwelle het si uf dr Nordsyte vom Bärehorä uf öpe 2700 Meter über Meer, i dr Nöchi vom alte Soumwäg vo Saafie uf Schplüüge übere.",🔎
,,,Splüügän,TRUE,Ännet em Pass chunt me uf Splüügän abe.,🔎
,,,Schpliigä,TRUE,"I dèm Wärch wird verzellt, wie d Lüüt vo Schpliigä s Land für nes ryysigs Chraftwärchprojäkt söddeet verchaufe.",🔎
,,,Splüügen,TRUE,"Er flüüsst denn witer dur Nufenä, wo der Aureuabach vo Süüde zuen em chunt, und dur Medels und uf Splüügen abe, wo vo Süüde här dur s Taal vom Hüscherabach d Strooss vom Splüügepass obenabe chunt.",🔎
,,,Splüüge,TRUE,"2002: ""Camuns"", ""Surcasti"", ""Tersnaus"" und ""Uors-Peiden"" → Suraua 2003: ""Donat"" und ""Patzen-Fardün"" → Donat 2006: ""Splügen"" und ""Medels im Rhiiwald"" → Splüüge 2007: ""St. Antönien Ascharina"" und ""St. Antönien"" → Santantöniä 2008: 2009: 2010: 2011: 2012: 2013: 2014: 2015: 2016: 2017: 2018: 2019: 2020: 2021:",🔎
,,,Splüge,TRUE,Syt 1823 isch d Strooss uff Splüge un de San Bernardino-Pass fertiggstellt worde.,🔎
1450,23. August,23. Augschte,23. Auguscht,TRUE,D Friederike Kempter (* 23. Auguscht 1979 z Fr,🔎
,,,23. Àuigscht,TRUE,D’ Athina Papafotiou (griachisch ; * 23. Àuigscht 1989 z’ Athen<,🔎
,,,23.Àuigscht,TRUE,Dr Michel Rocard (* 23.Àuigscht 1930 z Courbevoie; † 2.,🔎
1451,Keltische Religion,Keltischi Religioo,keltische Mythologi,FALSE,"Daift worre isch dr Mond uf dr Albiorix, ere Gottheit us dr keltische Mythologi.",🔎
,,,keltische,FALSE,"Dä het nyt mit dr Belche-Theorie z due, wu d Belche ime keltische Kaländersystem erkläre.",🔎
,,,keltischi Religioo,TRUE,"Direkti literarischi Zügnis us de Antiki betreffet nu di keltischi Religioo im allgimaine, so as d Archäologii die maiste Zügnis för di helvetischi Religioo im Speziifische bringt.",🔎
,,,keltische Mythologie,FALSE,"Daift worre isch dr Mond uf dr Erriapus, eme Riis us dr keltische Mythologie.",🔎
1452,Synagoge,Synagoge,Sinagooge,TRUE,"Dr Chiledurm isch es Wärch vo de Architekte Alfred Chiodera (1850–1916) und Theophil Tschudy (1847–1911); die hend z Züri de no anderi bekannti Geböid zäichnet, öpe d Sinagooge, d Villa Patumbah und s Schauspiilhuus.",🔎
,,,Sinagoog,TRUE,"Jarhundert a de hüttige Froschaugass 4 i der Altstadt vo Züri e Sinagoog ghaa hät, und si hät gmäint, im Naachberhuus d Wasserläitig gfunde z haa, wo d Mikwe, s rituell Tauchbaad, gspise hät.",🔎
,,,Synagooge,TRUE,Ane 1975 isch die grossi Synagooge ine Moschee umgwandlet worde.,🔎
,,,synagoge,FALSE,En extra abgränzte Beriich diräkt vor der Chlagemuur isch e Freiliechtsynagoge.,🔎
,,,Sünagooge,TRUE,"Hüte entspräche däm symbolisch sälli Beriich in de Sünagooge, wo d Gmäinde iiri Gebät abhalte.",🔎
,,,Sǜnagogè,TRUE,"D Judè hèn z Stüèlingè übber iri notwendigi Infraschtruktur vofüègt: d Sǜnagogè (odder au d ""Judèschuèl"") isch im Egghuus im Judèwinkel dinnè gsi.",🔎
,,,Sünàgooga,TRUE,"Üsserdam hàt d’ Schtàdt a grooss mìttelàlterlig Àltschtàdtkarn mìt 25 Pfàrrkìrcha, dr bàrocka Fäschtung Petersberg, dr äältschta Sünàgooga ìn Mìttelöiropà so wia zààhlriicha Fàchwark- un Bìrgerhiiser — ìnsgsàmt ìsch d’ Àltschtàdt äbba 3 Kilomeeter grooss.",🔎
,,,Synagooga,TRUE,Z’ Remiremont ìm Vogeesa-Département-n-ìsch sallamols a Synagooga gsìì.,🔎
,,,Synagog,TRUE,"Vo 1808 ewäg hän si zahlrichi chlassizischdische Bauwärch errichtet, drunter d Synagog, d Stadtchilche un d Fridolinschilche.",🔎
,,,Sinagog,TRUE,Johrhundert un het syter anne 1704 en aigeni Sinagog.,🔎
,,,Sünagoge,TRUE,"Zämme häi si sich draa gmacht, d Braxis vom Judedum nöi z definiere: Forme vom Gottesdienst dehäi oder in dr Sünagoge si entwigglet worde wie dr Seder am Oobe und as Uftakt vo Pessach, zum dr Tämpelkult z ersetze.",🔎
1453,Endeavour (Schiff),D Barke Endeavour vom Käpten Cook,Endeavour,FALSE,"S Schiff het denn dr Naame ""Endeavour"" überchoo.",🔎
,,,HMB Endeavour,FALSE,"Uf dr erste Räis vom James Cook (1768–1771) isch er ""Midshipman"" uf em Schiff ""HMB Endeavour"" gsi.",🔎
,,,HMS Endeavour,FALSE,"Juni 1770 entdeggt, won er dört wäärend sinere erste Südseeräise (1768–1771) mit em Schiff ""HMS Endeavour"" uf Grund gloffe isch.",🔎
1454,Steinach (Ortenaukreis),Schdaine,Schdainä,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stedt Gängäbach im Norde, Zell im Oschte, d Gmaine Schdainä un Schudderdoal im Side un Säälbach un Friäsenä im Weschte.",🔎
,,,Welscheschdaine,FALSE,D Gentges isch z Welscheschdaine ufgwachse.,🔎
S Volch vo de Franke,Indigene Völker,Uriiwoner,Uriinwooner,TRUE,"Näbe de Uriinwooner, wo s hüte nume no wenig drvo git, si s vor allem Lüt, wo ursprünglig vo Afrika und Öiropa choo si, Kreole, und Inder (vor allem uf Trinidad und Tobago) und Chineese uf de verschiidene Insle vo dr Karibik.",🔎
,,,indigeni,FALSE,"De indigeni Name ""Uluru"" isch bis i d 1990er Jahr usschliesslich vo de Aborigines bruucht worde.",🔎
,,,autochthon,FALSE,"Die Bevelkerigsschicht, wu hite z Ghana un z Togo as autochthon giltet, sin in dr Hauptsach Gruppe, wu syt em 9. un 10.",🔎
,,,altygsässne «indigene» Völker,FALSE,Vil vo dene Idiom sind d Sprooche vo altygsässne «indigene» Völker.,🔎
,,,indigene Völker,FALSE,"D Bevölkerig setzt sech zämen us 60 % Meschtize, 30 % indigene Völker (nach anderen Aagabe 13 % bzw.",🔎
,,,autochthone,FALSE,"Zur Modekngei, ere autochthone Religion vo Palau, ghöre 8,7 %.",🔎
,,,indigene Volk,FALSE,"Maori (""Te Reo Maori"") isch ä polynesisch Sproch vum indigene Volk vun der Maori (Nejseelond).",🔎
,,,indigeeni Völker,FALSE,Für indigeeni Völker aber isch s Verchaufe vo Hafnerwaare und anderem Kunsthandwärk e wichdigi Kwelle vo Iinaame.,🔎
,,,Iihäimische,FALSE,"Das isch daas, wo dradizionell die Iihäimische mache.",🔎
1456,Steinadler,Steiadler,Schdaiaadler,TRUE,"Dr Schdaiaadler gid s nùme no in dr Bayerische Alpe voor, dr friejer dèrd haimisch Baardgaier isch uusgroded.",🔎
,,,Staiadler,TRUE,"De abgschlossni und alpini Charakter vo de Gmaind und e sanfte Turismus füered dezue, as Chanderstäg no en intakti Natuur het mit ere Alpeflora und Fauna und seltnigi Pflanze, wie verschidnig Enzioone, Alpereebe, Fraueschue oder Männertroi und Edelwiiss, und typischi Alpetier wie Murmeli, Gämschi, Staibock und Staiadler, Schneehuen oder d Chrützottere sind no i de Berge rund um Chanderstäg haimisch.",🔎
1457,Afrikanische Union,Afrikanische Union,Afrikanischi,FALSE,"Di Afrikanischi und di Europäischi Union hei sofort erklärt, dass si de Staat nöd wei aaerkenne.",🔎
,,,Afrikanischa Union,TRUE,"Englisch isch au no Amtsschproch vo dr Europäischa Union, da Afrikanischa Union, da Organisation vo Amerikanische Staate und vo da Vereinta Nationa.",🔎
,,,Organisation fir Afrikanisch Ainhait,FALSE,"Cabinda, wu vu dr Organisation fir Afrikanisch Ainhait 1974 unter em Name ""Portugiesisch Kongo"" as unabhängig anerkännt woren isch, sich vu dr drei nationalistische Bewegige as Dail vu Angola aagluegt wore.",🔎
,,,Afrikanisch Union,TRUE,"Wel d Bevelkerig, großi Dail vum Militer un au di Afrikanisch Union un d ECOWAS dää Butsch aber nit anerkänt hän, hän d Militer d Macht wider abgee un dr Michel Kafando isch wider as Ibergangsbresidänt yygsetzt wore.",🔎
1458,Degerfelden,Degerfälde,Dägerfälde,TRUE,"Bi Adelhuuse ùn Dägerfälde isch di erschti Erwäänig nit klar, usserdäm het es wyteri Dörfer wie Gelke ùn Hagebach gee, wo aber hüt verschwùnde sin.",🔎
,,,Degerfælde,TRUE,"Im Oste ligt Degerfælde, im Südoste Herte.",🔎
1459,Wieslet,Wyslet,Wislet,TRUE,D Burgruine Roteburg isch e Burgruine uf eme steile Biel im Dal vu dr Chleine Wise zwische Niderdägernau un Wislet in dr Gmei Chleis Wisedal im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Wiiselt,TRUE,"Novämber 1951 z Löörech-Stette, ufgwagse z Wiiselt) chännt mer in dr Region syt iber 50 Johr as Musiker, u. a. mit dr „Harlekin“-Band (1971 bis 1987).",🔎
,,,Wiislet,TRUE,Im Norde gränze d'Gmeinde Chleis Wisedal mit em Ortsdeil Wiislet un Zell mit Gresge aa.,🔎
1460,Liederbuch,Liederbuch,Chilegsangbuech,FALSE,"Zäme mit sim Brueder Theodor, wo au z Aarau und zwar als Musiglehrer gschaffet het, het dr Fröhlich d Redakzioon vom ene nöie aargauische Chilegsangbuech übernoo, wo ane 1844 s erschte Mol isch und innert wenig Joor in es baar nöie Uuflaage usecho isch.",🔎
,,,Liederbuech,TRUE,Spootmiddelalterligi Handschrifte wärde (grad wie druckti Wärk) hinggege hüfig as Liederbuech bezäichnet.,🔎
,,,Liederbüecher,FALSE,Es git vil Liederbüecher mit Mundartgedicht usem 19. und 20.,🔎
,,,Liederbücher,FALSE,E Tschuppele Gedicht vo dr Wettach sind vo Komponischte verdoont worde und i verschideni Schwiizer Liederbücher choo.,🔎
,,,Liederbüechli,TRUE,"Vo im hämmer us de Liederbüechli, wo-n-er useggèè het, vil Lieder, wo me hütt als beliebti Volchslieder na guet gchänt, wie öppe s «Freut euch das Lebens» und s Chilelied «Lobt froh den Herrn, ihr jugendlichen Chöre».",🔎
,,,Chilegsangsbuech,FALSE,"Und er isch als guete Kenner vo dr Musig Presidänt von ere Kommission worde, won es nöis Bärner Chilegsangsbuech zämegstelt het, und do drfür het dr Pfarrer grad sälber es baar Sache bearbeitet.",🔎
1461,Minderheitensprache,Sprooch vonere Minderhäit,Minderheitesprooche,FALSE,"Minderheitesprooche, wo territorial nit bùnde sin, sin no s Jenisch ùn s Jiddisch (s Sùùrbtaalerjiddisch und s chassidisch Oschtjiddisch).",🔎
,,,Minderheitesproch,FALSE,Es isch vu de französischsprochige Gmeinschaft vu Belgie als endogeni Minderheitesproch aaerkännt un isch z Belgie d'Minderheitesproch mit de meiste Bedüttig.,🔎
,,,sprachlichi Minderheit,FALSE,"D Ladiner sind e anerkännti sprachlichi Minderheit i de EU und ""sötted"" drum in Gnuss vom europäische Minderheiteschutz cho, bsonders de „Förderig vo Minderheitesprache i de Schule, i de Verwaltig, vor Gricht und i de Medie“.",🔎
,,,Minderhäitesproochen,FALSE,"Alli andere regionaale oder soziale Sproochforme, d Minderhäitesproochen und Dialäkt – me het ne abschetzig Patois gsäit – sige für d Zuekumft vom Land schädlech und müesste unbedingt «vernichtet» wärde.",🔎
,,,Minderhäitesprooche,FALSE,"Middlerwyl gälte die grosse regionale Sproochformen im Gebiet vo der «Romania» i de meischte Fäll als anerchanti Minderhäitesprooche, so wie öppe s Wallonische, s Asturische, die aragonesischi Sprooch oder au s Gaskonischen und s Korsische.",🔎
,,,sprochliche Minderheite,FALSE,"2007 isch dr Prys aa d Maya Khemlani David us Malaysia gange, wo syt Joore de Sprochwäggsel unter de sprochliche Minderheite vo Malaysia untersuecht.",🔎
,,,sproochliche Minderheite,FALSE,"Iiri Forschigsarbet macht d Romanischtin meischtens i de Gebiet vo der historische Soziolinguischtik, der Ideology vo de Sprooche bsunders was die sproochliche Minderheite agoot, der Anthropology und em Regionalfranzösisch.",🔎
,,,Minderheitesprooch,FALSE,Die offizielli Hauptsprooch isch s Griechisch; s Makedonisch isch e Minderheitesprooch.,🔎
,,,Minderhäitesprooch,FALSE,Es isch e gföördeti Minderhäitesprooch vo Spanie.,🔎
1462,Entlabialisierung,Entrundung,Entrundige,TRUE,"Dr Nathan Katz het in sinem hochalemannische Dialäkt vum Sunggaü gschriibe - des Hochalemannisch wiist d Entrundige un d Palatalisärig vum Oberrhinalemannisch uf, isch aber äng mit dr alemannische Weschtschwiz verbunde dur Lüterschiinige wiä in ""Ching, unger, Hang"" (Kind, unter, Hand), ""fäischter"" (finschter), ""Fäischter"" (Fänschter).",🔎
,,,Entrundig,TRUE,"im Schwedische) und d Entrundig (öi // > ai //, ey //; ü //, // > i //, //; ö //, // > e //, //, üe > ie; wi z. B.",🔎
,,,entrùndet,FALSE,"Die Mùndarte hen zum Byspil gmeinsam, dass die Vokal ""ü"" ùn ""ö"" zue ""i"" ùn ""e"" entrùndet worde sin.",🔎
,,,entrundet,FALSE,"In de andre Idiom sin die Vokal zue // un // entrundet worde: Engadinisch ""mür,"" surs.",🔎
,,,Vokalentrundung,FALSE,/ɑy/ o. ä. Üsserdäm gildet im Niideralemannische d Vokalentrundung vun mhd.,🔎
,,,Entrùndig,TRUE,"Äänlig isch es bi de Entrùndig vùm Diphthong wie in „Füess, Brüeder, Gmües“.",🔎
,,,entrundete,FALSE,"Dr Peter Wyss schribt in sinem entrundete Brienzer Hegschtalemannisch im ""Stübli"" üs sinere Kindheit (in dr 20er Johr vum 20.",🔎
1463,Elster,Ägerst,Elstere,TRUE,"Das drifft bsunders uf d Raabechraie, d Näbelchraie, d Dohle, d Elstere und dr Eichelhäher zue.",🔎
,,,Egerste,FALSE,"Scho ane 1564 werd de Name as Egerste-Stai (""rupe picarum"") düütet, und s westfälische Woort för d Egerste luutet au ""exter"".",🔎
,,,Ägerste,TRUE,"Zom Brüete bruuchts alti Nest vo Chraie, Ägerste und au vo Aichörnli.",🔎
1464,Quantenphysik,Kwantefüsik,kwantemechanische,FALSE,"Si undersuecht u. a. d Verdäilig vo de Elekdroone uf die kwantemechanische Energiinivoo und beschriibt die beobachtete Spektrallinie vo de Atom, dr Ufbau vom Perioodesüsteem vo de Elemänt und d Grundlaage für s Verständnis vo dr chemische Bindig.",🔎
,,,Kwantesüsteem,FALSE,"instantane) Zuestandsänderig vo Kwantesüsteem, wo mitenander verschränkt si.",🔎
,,,Kwantetheorii,FALSE,"Do muess mä d Entdeggig vo de Rönggestraale dur dr Röntgen 1895 und vom Radium 1898 dur s Eebaar Marie und Pierre Curie erwääne, d Kwantetheorii (1900) vom Max Planck und im Albert Einstein si Relatiwidäätstheorii (1905).",🔎
,,,kwantefüsokalischi,FALSE,"Die Gröössenornig lit im ene Gränzberiich, wo d Äigeschafte vo de Oberflechene gegenüber dene vo de Volumen vo de Materialie en immer gröösseri Rolle spiile und immer mee kwantefüsokalischi Effekt müesse berücksichtigt wärde.",🔎
,,,Quantufüsik,TRUE,Öi zär Quantufüsik hed är wichtigi Biträg gleischtut.,🔎
1465,Punkt (Geometrie),Punggt,Pünggt,TRUE,"Für si isch e Grade öbbis ohni inneri Eigeschafte, nume d Beziehige zu andere Grade, Pünggt und Ebene si vo Bedütig.",🔎
,,,Punkt,FALSE,In dr Relativitätstheorie wird e durch Ort un Zit feschtglegte Punkt vo dr Ruumzit als Ereignis bezeichnet.,🔎
,,,Pünkt,TRUE,"E Koordinatesüsteem (in dr Mathematik churz ""KOS"") wird brucht, zum d Posizion vo Pünkt und Objekt im ene geometrische Ruum äidütig z beschriibe.",🔎
1466,Rote Armee,Die Rooti Armee,Roten Armee,FALSE,Anne 1918 het er sich freiwillig zue dr Roten Armee gmäldet un het bin eme Agitpropzug as Karikaturezaichner gwirkt.,🔎
,,,Rooti Armee,TRUE,"As Wissi Armee (; im Original: ), au Wissi Garde (), bezäichnet mä d Drubbe vo dr russische Wisse Beweegig, wo im Russische Bürgerchrieg (1918–1922) gege die Rooti Armee kämpft het, Die ""Wissi Armee"" isch us dr antibolschewikische Freiwilligenarmee entstande.",🔎
,,,Roti Armee,TRUE,Di Roti Armee hät Rumänie bsetzt ùn es hät mieße mìt de Sowjètunion Sitte an Sitte chämpfe.,🔎
,,,Rotè Armee,TRUE,"Dè Ysatz vo dè Maschinnè bi dè DR isch übberwigend im Ölhafè vo Wismar sowiè zuè dè Bediènig vo Trybschtofflager vo dè Rotè Armee erfolgt, well dõmòls d V 36 diè einzig Lokomotyvbaureiè gsi bi dè Dütschè Rychsbaan gsi, welli übber è Explosionsschutzyrichtig vofüègt.",🔎
,,,Rot Armee,TRUE,"Zuesätzlich isch jetz ä no di Rot Armee z Oschtpole ygfalle, das isch nämli au im Hitler-Stalin-Pakt beschlosse worde.",🔎
,,,Roote Armee,TRUE,"Vo 1922 bis 1952 isch er dr Generalsekretär vom Zentralkomitee vo dr Kommunistische Partei vo dr Sowjetunion (KPdSU) gsi, vo 1941 Vorsitzende vom Root vo de Volkskommissar (Regierigsschef), vo 1946 Vorsitzende vom Ministerroot vo dr UdSSR und in de Joor 1941 bis 1945 Oberste Befäälshaber vo dr Roote Armee – dr „Generalissimus“.",🔎
,,,sowjetischè Truppè,FALSE,"Entgegè dè dütschè Blaanungè isch es dè sowjetischè Truppè un Ysebaaner glungè, èn Großdeil vom Rollmatriaal bi irem Rüggzùg mit sich z füürè odder z vonichtè.",🔎
,,,Sowjetarmee,FALSE,"Wil Groossbritannie und Frankriich brobiert häi, dur e milidäärischi Aggression s egüptische Reschiim z stürze und Egüpte z zwinge, dr Sueskanal zruggzgee, und zur gliiche Zit d Sowjetarmee dr Ungarisch Volksufstand niidergschlaage het, si die drei Länder in dr öffentlige Woornäämig uf dr gliichi spootimperialistische Stuefe gstande.",🔎
,,,Roota-n-Àrmee,FALSE,Sii Groossvàtter Semen Selenskyj ìsch Soldààt gsìì un ìsch wahrem Zwaita Waltkriag ìn dr Roota-n-Àrmee zem Owerscht b’fäärdert worra.,🔎
1467,Region Südlicher Oberrhein,Region Siidlige Oberryy,Region Siidlige Ooberryy,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Siidlige Ooberryy im Regierigsbezirk Fryybeg.,🔎
,,,Region Sidlige Owerrhin,TRUE,"Si ghert zue dr Region Sidlige Owerrhin, wu si em Owerzentrum Offeburg zuegordnet isch.",🔎
,,,Regionalverband Südlicher Oberrhi,FALSE,"Die kreisfrei Stadt im glichnammige Regierigsbezirk isch Sitz vum Regionalverband Südlicher Oberrhi un vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald, wo si nohzue ganz umgä isch drvu.",🔎
,,,Region Südlicher Oberrhi,TRUE,Im Chreis ghöre 50 Städt un Gmeinde mit 133 Ortsdeiler a. Dr Chreis selber ghört zue dr Region Südlicher Oberrhi innerhalb vum Regierigsbezirk Friburg.,🔎
1468,Plosiv,Plosiv,Plosiiv,TRUE,D'Plosiiv un sin vor de Vokäl e un i wohrschints scho frieh als un usgsproche wore.,🔎
,,,Verschlussluute,FALSE,"S ""K"" ghört zu de Verschlussluute.",🔎
,,,Verschlusslút,FALSE,"Wi au b isch är im Etruskische nume sälte benutzt worde, wel s Etruskischi kaini stimmhafte Verschlusslút gha hed.",🔎
,,,Verschlussluut,FALSE,Di Etruskischi Schpraach hät keni schtimmhafte Verschlussluut kännt.,🔎
,,,Verschlùslud,FALSE,"Wel sich des nid dùùrgszed ghaa hed, hed dr Schmid-Cadalbert wider dobledi voorgschlaa: Verschlùslud.",🔎
,,,Verschlusslute,FALSE,Si bezeichne di stimmlose Verschlusslute us der jewylige Spalte.,🔎
,,,Verschlusslut,FALSE,"En witere Underschiid isch dee, ass Silbe am Schluss chönne e Verschlusslut haa (z. B.",🔎
,,,Plosyv,TRUE,"I äinere hät er ganz äxakt alne Fäll naagspüürt, wo e bsunders (etimoloogisch birächtigts oder au nöd birächtigts) /n/ uuftaucht, nämli vor alweolaarem und welaarem Plosyv – suscht, i andere Luutumgäbige, chunts aber nöd voor.",🔎
,,,Plosive,TRUE,"S Konsonantesystem, wo im klassische Arabisch extrem unsymmetrisch isch, isch dur de Verlust vo de Stimmhafitgkait bi de Plosive (und Aapassig as phonologische System vom Zypro-Griechische) usgliche worde.",🔎
1469,Walchwil,Walchwiil,Walchwyl,TRUE,"Novämber 1958 z Walchwyl im Zugerland) isch en Schwyzer Gërmanischt und Ortsnameforscher gsy, wo fascht 25 Jaar lang am Schwyzerischen Idiotikon gwürkt hät.",🔎
,,,Walchwylerbëërg,FALSE,"Ygsetzt hät er si ganz bsunders für d Landschaft vo synere Häimet, für Sankt Verena ob Zuug, für d Morëënelandschaft bi Mänzige oder für s Süremoos uf dem Walchwylerbëërg.",🔎
,,,Walchwiu,TRUE,E Pruefsfischer ufem See isch der Hürlimaa vo Walchwiu.,🔎
1470,Nicolaus Episcopius,Nicolaus Episcopius,Niklaus Bischoff,FALSE,Öbbe zu dere Ziit isch er mit siim Fründ Niklaus Bischoff noch Chur gange und beidi hai vom bäbschtlige Legat Antonio Pucci dr Magister Artium Titel übercho.,🔎
,,,Nikolaus Bischoff,FALSE,"Dr Rotmarmor isch mit eme 25 Ziile lange latiinische Text in Goldbuechstabe beschriibe, wo d Verdienst vom Erasmus vo Rotterdam beschriibt und d Näme vo de drei Humanistefründ Bonifacius Amerbach, Hieronymus Frobenius und Nikolaus Bischoff uffüehrt.",🔎
1471,Baskenland (Frankreich),Baskelànd (Frànkrich),französische Baskeland,FALSE,"Zum Baskeland im witere Sinn zellt näbe de Autonome Gmeinschaft au s französische Baskeland und, je noch däm, au di spanische Foralgemeinschaft Navarra, wo vor allem i ihrem Nordweste baskisch prägt isch.",🔎
,,,frànzeescha Bàskalànd,FALSE,Ar hàt àui ìm frànzeescha Bàskalànd glabt.,🔎
,,,franzöösische Baskeland,FALSE,Dä Staat söll die schbanische autonoome Regioone vom Baskeland und Navarra umfasse und drzue au s franzöösische Baskeland.,🔎
,,,französisch Teil,FALSE,"Z Spanie schwätze s 734'100 Lüt (Provinze Biscaya, Álava, Guipúzcoa und Navarra), im französisch Teil 67'200 (im Département Pyrénées-Atlantiques).",🔎
1472,Christenverfolgung,Christeverfolgig,verfolgt,FALSE,"Die konstantinischi Wändi het us dr staatlig diskriminierte orthodox-katholische Chille, wo zitwiis bluetig verfolgt worden isch, zerst e duldeti, denn e rächtlig brivilegierti Instituzioon gmacht und zletscht under em <a href=""Theodosius%20I.",🔎
,,,Chrischtevrfolgig,TRUE,"Dr römisch Kaiser Maximian heig se im ene Chrieg uf Gallie gschickt; das sig gmäss der anonyme Tegschtkwelle im spoote dritte Joorhundert gsi, öppen anne 285; dr Eucherius hingäge het dänkt, es sig i dr Zyt vo dr grosse Chrischtevrfolgig, wo anne 303 agfange het, gsi.",🔎
,,,Christeverfolgige,FALSE,"Noch dr Legände siig dä in dr Ziit vo de Christeverfolgige um s Johr 249 uf em Montmartre gchöpft worde, haig drno si Chopf ufglüpft und siig wiiter gloffe, bis er zämmebroche siig, und an däm Blatz haig men en begrabe und spöter d Chille baut.",🔎
,,,Verfolgig,FALSE,"Dodin bschrybt er d Situation vu dr remische Gmai am Änd vum erschte Johrhundert, wu au unter dr Verfolgig fescht im Glaube un dr Liebi zämmeghebt heb.",🔎
,,,Chrischteverfolgig,TRUE,"Di maischte Quälle – vor allem dr Lber Pontificalis, nit aber dr Irenäus vu Lyon – schrybe vun eme Märtyrerdod, wel zue dr Zyt vun sym Dod aber kai Chrischteverfolgig z Rom gnännt wird, halte des di maischte Hischtoriker fir ender uuwahrschynlig.",🔎
,,,Chrischteverfolgige,FALSE,"S het immer wiider chliineri Ufschdänd gä, Unruehe zwüsche verschiidene Volksgruppe und sit em Kaiser Decius (249 bis 251 CE) au Chrischteverfolgige.",🔎
1473,Bibel,Bible,Noie Testament,FALSE,S Wort isch hebräisch und stammt us em Alte Testament und werd au im Noie Testament und im Koran bruucht.,🔎
,,,biiblische,FALSE,"Me findet sä im Talmud: Die Uffassig basiert uf dr spezifisch biiblische Theologii: Noch dr exiilisch-noochexiilischen Brofetii vom Deuterojesaja sölle ""Gojim"", das häisst Nitjuude, am Riich vo Gott, wo chunnt, Däil haa, wenn si d Äinzigk#it vo JHWH, em Gott vo Israel, und sine wichdigste Gsetz (Tora) wurde anerkenne.",🔎
,,,biblisches,FALSE,Im erste Band vertrett de Autor e biblisches Weltbild.,🔎
,,,Bibu,TRUE,Mit der Übersetzyg vo der Bibu dür e Luther in es oschtmitteltütsch-oschtfränkisch basierts Dütsch (1534) isch de der Damm volländs proche.,🔎
,,,neij Teschtament,FALSE,S neij Teschtament isch in Koiné verfasst.,🔎
,,,bibleschi,FALSE,D Maria Magdalena oder Maria vo Magdala isch e bibleschi Gstalt us em Neue Testamänt.,🔎
,,,Bììble,TRUE,"Di zweitgröschti Rèligion vù Ungarn, nämli di kalvinìsdischi, hät mìt de Verbreitig vù de Läsèfähigkeit ùn de Ǜbersetzig vù de Bììble weesentlig zùr Entwìcklig vù de ungarische Literatursprooch biidrage.",🔎
,,,Häiligi Schrifte,FALSE,"Bischbil für das si d Biible und anderi normativi religiöösi Häiligi Schrifte, d Eneis und verschidnigi antiki und middelalterligi Gschichtswärk.",🔎
,,,neutestamäntligi,FALSE,Im Christedum si zwei neutestamäntligi Persone zu Namenspatrone worde: Dr Johannes dr Däufer het für e (Jesus) dr Wäg vorbereitet.,🔎
,,,biblische,FALSE,"De Uusdruck isch religiös noitraal gsii und isch drum au i biblische Tegscht bruucht woore, doch isch er im End us allne Sprooche dur s Word """"Welt"""" ersetzt wore.",🔎
,,,Biible,TRUE,"Am Oobe vom erste Fiirdig versammle sich die jüüdische Familie zum Seder, wo si zämme hocke und d Haggada vorlääse, e Kompilazioon vor allem vo Passaasche us dr Biible, wo verzelle, wie d Egüpter d Israelite underdruckt häige, wie Gott si befreit häig und wie si dur d Wüesti Sinai ins Globte Land zooge sige.",🔎
,,,Häiligi Schrift,FALSE,"Si si nooch zu de Karäer gstande, wo die rabbinischi Uslegigsdradizion abgleent häi, wo in dr ""Mischna"" und im ""Talmud"" gsammlet worde isch, und nume dr ""Tanach"" sälber as Häiligi Schrift häi lo gälte.",🔎
,,,Nüüe Testamänt,FALSE,Im Nüüe Testamänt wärded si nid als „Könige“ bezeichnet.,🔎
,,,Nej Teschtamänt,FALSE,"Derwylscht s Latyynisch vu dr Schueler het solle aktiv beherrscht wäre, ass si am wisseschaftlige Diskurs vu dr Zyt hän chenne deilneh, isch s Griechisch nume in gringem Umfang glehrt wore, in dr Hauptsach mit em Ziil, s Nej Teschtamänt läse z chenne.",🔎
,,,Beblische,FALSE,Die orthodox Chele haltet bes hött a bsondere Beblische Läsige ond während de Faschteziit a erliechteretem Faschte wie au för de Samschtig ond de Sunntig fescht.,🔎
,,,Neue Teschtament,FALSE,  Die vier Evangelie sind en zentrale Teil vom Neue Teschtament us de Bible und schildere historisch s Läbe vom Jesus Christus und die chrischtlichi Heils-Botschaft.,🔎
,,,apokrüfe,FALSE,"Noch em apokrüfe Buech Henoch isch Asasel oder Asalsel dr vornäämsti under de gfallene Ängel, wo de Menschechinder d Sünd biibrocht häi.",🔎
,,,Neije Teschtamänt,FALSE,D Wihnächtsgschicht stoht im Neije Teschtamänt – si isch dr Bricht vu dr Geburt vum Jesus Grischtus.,🔎
,,,Noie Teschtament,FALSE,"Uf de Schiibe vo de erschte acht Ört sind Gschichte us em Alte Teschtament z finde, uf de Schiibe vo de witere füf Ört Gschichte us em Noie Teschtament.",🔎
,,,Nei Teschtamänt,FALSE,"Dr Gittinger het drei Bänd mit humorvolle Gedicht im Dialäkt vum obere Murgdal uusebrocht: Är het au s Nei Teschtamänt ins Schwebisch iberdrait, publiziert wore isch dodervu aber nume dr erscht Petrusbrief: E autobiografischi Schrift vu 1885 isch anne 2003 vum Ulrich Stark uusegee wore: Sunschtigs.",🔎
,,,Nöije Testamänt,FALSE,"D Maria (hebr./aram. מרים ""Mariam"") isch noch em Nöije Testamänt d Mueter vom Jesus Christus gsi.",🔎
,,,biblisch,FALSE,"D biblisch Vorgschicht isch: Der Jesus isch an däm Dag, wu mer speter Karfrydig gnännt het, ans Gryz gschlage un umbrocht wore.",🔎
,,,Bibelhandschrifte,FALSE,"D Bedütig vo dr hebräische Litratuur für s öiropäische Gäisteslääbe het scho sit dr Rönessans zuegnoo, wo Bibelhandschrifte vo de Masorete wiiderentdeggt worde si.",🔎
,,,Nöie Teschtamänt,FALSE,"En Uswaau vom Aute Teschtamänt u ds ganze Nöie Teschtamänt hei d Ruth u dr Hans Bietenhard übertreit, dr Albert Meyer het d ""Odyssee"" u dr Walter Gfeller d ""Ilias"" u d ""Aeneis"" übertreit, dr Dominik Meli het vom Dante Alighieri synere ""Göttleche Komödie"" d ""Höll"", dr ""Lüterigsbärg"" u ds ""Paradys"" übersetzt, u der Lorenz Paul het das mit dem Antoine de Saint-Exupéry sym ""Chlyne Prinz"" gmacht.",🔎
,,,Neue Teschtamänd,FALSE,Im Neue Teschtamänd wird die Volksgruppe nümm erwähnt.,🔎
,,,Heiligi Schrift,FALSE,"Als Alts Teschtamänt (abgchürzt AT, vom latinische ""testamentum"") isch i der chrischtleche Teologi d Bezeichnig für di Jüdischi Heiligi Schrift.",🔎
,,,Neje Teschtàment,FALSE,"Der Dàà gìlt bsùnders ìn de kathoolische Regione àls Gedankdàà fìr de Steffes, wi de eerscht Martyrer vu de Chrischtheit gewan ìsch, nooch’em Neje Teschtàment.",🔎
,,,Neie Teschtamänt,FALSE,"Im Neie Teschtamänt wird in dr Aposchtelgschicht (Apg 2, 1–41) verzellt, ass dr Hailig Gaischt uf d Aposchtel un d Jinger aabechuu isch, wu si zum alte jüüdische Fescht ""(Schawuot)"" z Jerusalem versamlet gsii sin: Des Datum wird in dr chrischtlige Dradizion au as Grindig vu dr Chilche verstande.",🔎
,,,Näija Täschtàmant,FALSE,"Ànna 1910 hàt’r zamma mìt’m Pàriiser Profasser L. Bousquet d’ Büachräihja ""Apocrypes du Nouveau Testament"" („fàlscha Schrìfta vum Näija Täschtàmant“) grìnda un hàt s’ äärschta Büach ìwwers Protoevànggelium vum Jàkob gschrììwa.",🔎
,,,apokrüfe Evangelie,FALSE,"Noch em Wahl si im antike Christedum zu de Legände um e Jesus Christus ""(Christuslegände),"" wo zum Däil in die apokrüfe Evangelie und in d Gschichte vo de Apostel ufgnoo worde si, spööter Legände vo de erste christlige Mertüürer ""(Mertüürerlegände)"" cho; vor Allem sonigi, wo d Chilleväter vom 3.",🔎
,,,biblischen,FALSE,Dr Rembrandt het s Bild in Kontäxt vun ere Darstellig vum biblischen Glychnis vum verlorene Suhn us em Lukasevangelium () gsetzt.,🔎
,,,neutestamentlich,FALSE,"Im 1998i het er promoviirt, mit ere neutestamentlich-konfessionskundlichen Arbet.",🔎
,,,Lukasevangelium,FALSE,D Gschicht vo dr Uffert chunt im Lukasevangelium und i dr Aposchtelgschicht und in es bar Brief vo de Aposchtel vor.,🔎
,,,Alte Testament,FALSE,"Im Alte Testament werd brichtet, ass de Noah, woner mit de Arche zum Gipfel vom Berg Ararat cho isch, e Tuube usgschickt het, doch het die grad wider cherum gmacht.",🔎
,,,Bibl,TRUE,"Hoißt’s zom Beischbiil ""Acht Stick Jeremia Kabidl 17 Vers 11"", nô suacht mr dui Stell en dr Bibl ond liist: ""Wie ein Vogel, der sich über Eier setzt, die er nicht gelegt hat, so ist, wer unrecht gut sammelt; denn er muss davon, wenn er’s am wenigsten denkt, und muss zuletzt noch Spott dazu haben.""",🔎
,,,Apokryphe,FALSE,Je nach Bibelusgab ghöre no di sogenante Apokryphe (Deuterokanonisch oder Anaginoskomena) derzue.,🔎
,,,Bibelübersetzig,FALSE,"Wichtigi Hälffer für de Zwingli sind de Leo Jud, de Heinrich Bullinger und de Buechtrucker Christoph Froschauer gsy, de Froschauer hät em Zwingli und em Jud iri tüütsch Bibelübersetzig truckt; das isch d «Züri-Bible», wo di eerscht proteschtantisch Bible uf Tüütsch gsy isch.",🔎
,,,Evangelischt,FALSE,"Dr Petrus gilt als Augezüüge vo dr Uuferschtehig vo Jesus, und es heisst, dr Evangelischt Markus seig siin Schüeler gsii, wo s Petrus-Wort relativ wortgetreu niedergschriibe heig.",🔎
,,,biblischi,FALSE,Das het dere Darstellig e biblischi Dimension gee.,🔎
,,,Neue Teschtamänt,FALSE,Es besteit us em Alte u em Neue Teschtamänt.,🔎
,,,Biblè,TRUE,"Dè Hebräer Jubal, dem sin Alturgroßvater Kain gsi isch, wörd i dè Biblè als dè Urvater vo allnè Zither- un Flötèschpiller bezeichnèt.",🔎
,,,Neije Teschtament,FALSE,"Im Neije Teschtament wird de Tempel vun der Artemis vo Ephesos gnennt, eins vun de sibe Weltwunder.",🔎
,,,Neue Testamänt,FALSE,Die christlige Chille stütze sich uf s Neue Testamänt (Matth.,🔎
,,,Nöie Testament,FALSE,"Säll alles zämme bildet die fümf Hauptlehre vu sällere Konfession, wo si mit entsprechede Stelle ussem Nöie Testament begründet.",🔎
1474,Reichenau,Reichenau (Begriffsklärung),Rychenau,TRUE,"Zwüsche Bonaduz und Ems het der Hinderrhy dur die mächtegi Bärgsturzlandschaft es kurverychs Tobel grabe, und das goot bis uf Rychenau.",🔎
,,,Richenau,TRUE,De Zämmefluss vo de beide gröschte Quellflüss isch in de Nöchi vo Richenau im Bündnerland.,🔎
,,,Rychenou,TRUE,"Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil Aves (Vögel).",🔎
1475,Rekingen,Räkige,Rekinge,TRUE,"Jänner 2022 dur e Fusion vo de vorher selbständige Gmeinde Bad Zoorzi, Baldige, Bööbike, Chäiserschtuel, Rekinge, Riete, Rümike und Wislikofe.",🔎
,,,Rekingè,TRUE,"Si wörd no regelmässig vo Güèterzüüg befaarè, vo allem vo Containerzüüge nõch Rekingè un Brennschtoffzüüg nõch Glattbrugg, wo si s Tanklager vom Flughafè Züri befindet.",🔎
,,,Räkinge,TRUE,D Verwaltig vo de Gmeind wird hüt zäme mid anderne us der Region z Räkinge erlediget.,🔎
1476,Ellesmere Island,Ellesmere-Insle,Ellesmere,FALSE,"D Ward-Hunt-Insle isch en Insle ganz im Norde vom kanadisch-arktische Archipel, fünf Kilometr vor dr Nordküschte vo Ellesmere.",🔎
,,,Ellesmere Insle,TRUE,"Uf däm riisige Gebièt gitts nur zwei bewoonti Sydligè mit jewils öbbe 200 Ywooner (Inuit), Resolute Bay uf dr Cornwallis Insle und Grise Fiord uf de Ellesmere Insle.",🔎
1477,Mechanismus von Antikythera,Mechanismus vo Antokythera,Computer vo Antikythera,FALSE,Johrhundert vor dr Ziitwändi isch mit em Computer vo Antikythera die erst Rächemaschine erfunde worde.,🔎
,,,Antikythera-Mechanismus,FALSE,En archeologische Bewiis für sonigi Instrumänt het mä spööter im Antikythera-Mechanismus entdeggt.,🔎
1478,Frohburg (Adelsgeschlecht),Frohburger,Grafe vo dr Frohburg,FALSE,Es isch dr Adler vom Schild vo de Grafe vo dr Frohburg.,🔎
,,,Adelsfamilie vo Frohburg,FALSE,"Dr Walther und sini Frou Sophie us der höche Adelsfamilie vo Frohburg hend denn au no bi Chlingnau s Chloschter Sion und im Schwarzwald s Chloschter Chlingedaal, wo denn gly uf Basel verleit worden isch, gründet.",🔎
,,,Graf vo dr Frohburg,FALSE,"Joorhundert stoht, dass Buebedorf em Graf vo dr Frohburg gheert hett und 1399 zur Domprobschtei Basel ko isch.",🔎
,,,Grafe vo Frohburg,FALSE,Dä hett de Grafe vo Frohburg gheert und isch vo de Herre vo Gälterchinde belehnt worde.,🔎
,,,Groofe vo Frohburg,FALSE,1240 hai d Groofe vo Frohburg d Burg baut.,🔎
,,,Frohburg,FALSE,vo dr Frohburg em Kloschter Schöntel gschänggt hett.,🔎
1479,Rüdlingen,Rüedlinge,Rüdlige,TRUE,"Buechbärg, wo sälber zwee Exklave hät, bildet zäme mit Rüdlige en Exklave vom Kanton Schafuuse am Rhiichnüü.",🔎
,,,Rüdlingè,TRUE,"D Fääri darf vo Schwyzer Zöllner bruucht wörrè, um bewaffnèt vo Ellikä übber dütsches Staatsgebièt nõch Rüdlingè am rächtè Ufer z gò.",🔎
,,,Rüèdlingè,TRUE,"Nebbè dè Gmeind Rafz befindet sich nõ è Exklavè vom Kanton Schaffuusè i sellerè Schlaufè dinnè, wo diè beidè Gmeindè Rüèdlingè und Buèchbärg umfasst.",🔎
,,,Rüdlinge,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Jestette, im Oste an d Schwizer Gmeinde Rhynau und Marthale im Kanton Züri, im Süde an Rüdlinge im Kanton Schaffuse und im Weste an Rafz ZH.",🔎
1480,Palmsonntag,Palmsunntig,Palmesundig,TRUE,"Am ""Palmesundig"" het mer d ""Palme"" us Ruete mit Wiidechätzli segne loo, die was mer bis an de Oschtre im Freije gloo het.",🔎
,,,Palmsonndich,TRUE,"Uffm Hofgut Georgenau bei Meddleng fended äll Jår am Palmsonndich dor Calwer Palmridd schdadd, dees isch a Reidorprozessio, må vom-a Esl ãgfird wird.",🔎
,,,Palmsuntig,TRUE,"Bi de arabischsprochige Christe haisst de Palmsuntig ""Ölzwiig-Sunntig"".",🔎
1481,21. Februar,21. Februar,21. Febber,TRUE,"Dr Raymond Matzen (* 21. Febber 1922 z <a href=""Stra%C3%9Fburg",🔎
,,,21. Hornung,TRUE, North Carolina; † 21. Hornung 1866 z’ Austi,🔎
,,,21. Hornig,TRUE,nale Politiker us em Kanton Baselland. Är isch am 21. Hornig 1796 z ,🔎
1482,Samenerguss,Ejakulation,ejakuliert,FALSE,"Bi dr Fellatio chann s Sperma vom Partner, wo bim Orgasmus ejakuliert wird, im Muul ufgnoh und evtl.",🔎
,,,Sprutz,FALSE,"anale Gschlächtsverchehr, mänggisch aber au nochhär, und hüfig gseht mä en Sprutz uf s Gesicht oder in s Muul vom Sexualpartner (Gsichtsbesoomig).",🔎
1483,Tropaeum Alpium,Tropaeum Alpium,Tropäum Alpium,TRUE,"Die einzige schriftliche Züügnis, wo’s vonne git, sin d Inschrift uf em grosse röömische Maanzäiche vo ""La Turbie"" z Süüdfrankrych, em ""Tropäum Alpium,"" wo men anne 7 oder <a href=""6%20v.%20Chr.",🔎
,,,Alpetrofäe,FALSE,"Und wyyt ääne z Südfrankrych stoot es uralts, antiks Tänkmool, me seit em d ""«Alpetrofäe»,"" wo scho öppen im Joor <a href=""6%20v.%20Chr.",🔎
1484,Erster Pariser Frieden,Dr Ersti Bariiser Friide,Sieg,FALSE,"En dene Zeida hod se em Hôpital Saint-Jacques (Besançon) älle Gfangene ond Vrwondede ooabhängiig vo dr Nationalidäd gholfa, au en dr Zeid vo dr Belagrong vo Besançon D Belagerer hend se sogar mid Medikamend ond Essa durchglassa  Nach am Sieg gega da Napoleon I hod dr Louis XVIII se empfanga ond auszoichnad.",🔎
,,,erste Pariser Friide,TRUE,"1813 si d Koalitionsdruppe iimarschiert, aber s Departemänt isch im erste Pariser Friide no bi Frankriich bliibe.",🔎
,,,Erste Pariser Friide,TRUE,D Abdrättig vom Wallis und vo Gämf isch scho im Erste Pariser Friide vom 30.,🔎
1485,Henotheismus,Henotheismus,henotheistisch,FALSE,Ere Religioone mit eme Hauptgott seit men au «henotheistisch».,🔎
,,,Monolatrii,FALSE,"Wenn nume en äinzige Gott vo vile Götter aabätet wirde, reedet mä vo Monolatrii.",🔎
,,,monolatrisch,FALSE,"Es git Glehrti wo im Echnaton si Atonreligion as monotheischdisch bezeichne, anderi gsehn si ehnder as monolatrisch.",🔎
,,,henotheistischi,FALSE,Dr Zoroastrismus het als e dualistischi Religion und dr jüdisch Glaube as e henotheistischi aagfange oder wenigstens für e Zit dä Charakter gha.,🔎
1486,Ukrainische Sprache,Ukrainischi Schproch,Ukraiinische,FALSE,"Russisch, in de Eigebezeichnig ""русский язык"", isch e slawischi Sproch un bildet zämme mit em Ukraiinische, Wißrussische un Russiinische de ostslawisch Sprochzwiig.",🔎
,,,Ukrainischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
,,,Ukraiinisch,FALSE,"Zudemm hänn di benochberte Sproche (noch em Gwicht gordnet sin säll Ungarisch, Dütsch, Neugriechisch, Bulgarisch, Russisch, Serbisch, Türkisch, Ukraiinisch, un Polnisch) e Iifluss gha.",🔎
,,,ukrainisch,FALSE,"D Ukraine [], [] (ukrainisch /""Ukrajina""; /""Ukraina"") isch e Staat z Oschteuropa.",🔎
,,,Ukrainische,FALSE,1993 isch s Krimtatarische nebetem Ukrainische und em Russische zu de dritte Amtssprooch vo de Krim erhobe wore.,🔎
,,,ukrainische,FALSE,Juli 1916 vum ukrainische Astronom G. N.,🔎
,,,ukràninisch,FALSE,"Doo hann 99,29 Prozant vu da Iiwoohner ukràninisch àls äärschta Müatterschprooch grädd, un 0,71 Prozant rüssisch.",🔎
,,,ukr,FALSE,"""Qara deñiz""; ukr.",🔎
,,,urkàinisch,FALSE,"Dr Stepan Andrijowytsch Bandera (urkàinisch , wìss.",🔎
,,,Ukràinisch,FALSE,"D’ Enzüklopädii vu dr modärna Ukràina (ukràinisch / (ESU), anglisch """") ìsch a Enzüklopädii uff Ukràinisch, wo vum Kiewer Ìnschtitüüt fìr enzüklopäädischa Forschung vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr Ukràina veräffentligt wìrd.",🔎
,,,ukràinisch,FALSE,"Lukjaniwka (ukràinisch Лук’янівка; ehamààlig uff Rüssisch Лукьяновка) ìsch a Dorf (""selo"") ìm Rajon Browary ìn dr Oblast Kiew ìm Norda vu dr Ukràina.",🔎
,,,Ukrainisch,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
1487,Reformatorischer Bildersturm,Dr Bildersturm in dr Reformazioonszit,reformatorische Bildersturm,FALSE,"S Geböid isch in de Chriegsjoor 1870 und 1944 dur Bombardemänt beschädiget worde, dr Figureschmuck und d Innenusstattig si im Lauf vom reformatorische Bildersturm, vo dr Rekatholisierig ane 1681 und vo dr Französische Revoluzion zum Däil stark in Mitläideschaft zoge worde.",🔎
,,,Bildersturm wäärend dr Reformazioon,FALSE,"Bsundrigs bekannt si dr byzantinischi Bilderstrit, dr Bildersturm wäärend dr Reformazioon und s Bilderverbot im Islam, wo 2007 in Pakistan die fundamentalistische Taliban drzuebrocht het, historischi Buddhastatue z zerstööre.",🔎
,,,Biuder nümm toleriert woorde,FALSE,I irne reformyerte Chiùche sy Biuder nümm toleriert woorde.,🔎
,,,Bildersturm,FALSE,"Es het e Bildersturm uf d Kunstwärk im Münster gee, aber dr Münsterschatz het vor dr Zerschdörig khönne grettet wärde.",🔎
1488,Immunsystem,S Immunsüsteem,Immunerkennig,FALSE,"""MHC"" vo änglisch ) umfasst e Grubbe vo Geen bi Wirbeldier, wo Protein kodiere, wo für d Immunerkennig, d Verdrääglikäit vo Gwääb (Histokompatibilität) bi Dransplantazioone und dr immunoloogische Individualidäät wichdig si.",🔎
,,,Immuunsüsteem,TRUE,"Iire Forschigsgeegestand isch s Immuunsüsteem, e Süsteem vo zellulääre und molekulaare Brozäss, wo s Erkenne und d Inaktiwierig vo Chrankhäitserreeger und körperfremde Substanze usfüere.",🔎
,,,Körperabweer,FALSE,"Usserdäm verdäilt s Bluet au Botestoff wie zum Bischbil Hormon, Zälle vo dr Körperabweer und Däil vom Grünnsüstem innerhalb vom Körper.",🔎
,,,Immunsischtem,TRUE,"De aktuell Forschigsrame vum MPI-IE umfasst verschideni Beriich vu de moderne Immun- un Entwickligsbiologii, dodezue ghert de evolutionär Ursprung vum Immunsischtem, d Entwicklig vu lymphoide Organ, Signalprozess dur Antigen-Rezeptor Komplex, Wirt/Pathogen-Interaktione, entwickligsbiologischi Signalweg, d Regulation vu de Genexpression un de Chromatinstruktur, Zell-Zell-Interaktione un d Zelldifferenzierig.",🔎
,,,Immunsüsteem,TRUE,"Zsämme mit em Australier Peter Doherty het er 1973 entdeckt, wie s Immunsüsteem Zälle, wo mit Wiirus infiziert si, erkennt: Zälle, wo vo Wiirus befalle si, wärde vom Immuunsüsteem vo Killer-T-Zälle erkennt und vernichdet.",🔎
1489,Feldbrunnen-St. Niklaus,Fäubrunne-Santiklaus,Fäudbrunne-St. Niklaus,FALSE,"Nochbergmeine si Luterbach, Däredinge, Biberischt, Fäudbrunne-St. Niklaus, Riedhouz u d Stadt Soledurn.",🔎
,,,Fäubrunne,FALSE,"Septämber 1983 z Fäubrunne, Kanton Soledurn; † 24.",🔎
1490,Elfenbein,Elfebäi,elfenbein,FALSE,"D Browinz het under anderem Olivenööl, Wii, Zeedere­holz, purpur­gfärbti Stoff, Gleeser und elfenbein­verzierti Chläimööbel broduziert.",🔎
,,,Elfebei,TRUE,Hüfig si d Streel dekorativi Gegäschtänd gsi und us düüre Materiali wie Elfebei gmacht worde und verziert worde.,🔎
,,,Elfaboi,TRUE,"Geschoßspitza Glättr und Pfriem, driebr naus warad Grädschafda aus Elfaboi drbei.",🔎
,,,Elfèbei,TRUE,"S Mundschtugg für Zink un Serpènt isch i dè Regèl uss Grenadill, Horn odder Elfèbei.",🔎
,,,Elfebaitafle,FALSE,"Dozmol isches Bruuch gsii, wertvolli Büecher mit gschnitzte Elfebaitafle iizfasse und s bikanntischt Werch vom Tuotilo isch woll d Iifassig vom Sanggaller ""Evangelium Longum"" (Cod.",🔎
,,,Elfebai,TRUE,"Mer het Gold, Elfebai un Chupfer gege [Duech un Glas duscht, dr Färnhandel isch, wie Bodefund zaigt hän, bis uf China gange.",🔎
1491,Humboldt-Universität zu Berlin,D Humboldt-Uniwersidäät z Berliin,Friedrich-Wilhelms-Universidäät,FALSE,Im Summersemester 1894 het er Rächt an dr Friedrich-Wilhelms-Universidäät z Berlin studiert.,🔎
,,,Humboldt-Universität,FALSE,1968 isch er Ehredokder vor Humboldt-Universität z Berlin (damals no DDR) worde.,🔎
,,,Universität Berlin,FALSE,"Dr Shlomo Josef Burg isch 1901 z Dresde uf d Wält cho, und het vo 1928 bis 1931 am Rabbiner-Seminar vo der Israelitische Synagoge-Gmeind Adass Jisroel z Berlin und dr Universität Berlin gstudiert.",🔎
,,,Humboldt-Uniwersiteet z Berlin,TRUE,Vu 1991 bis 1993 het si an dr Humboldt-Uniwersiteet z Berlin Theaterwisseschaft un Hispanischtik studiert.,🔎
,,,Humboldt-Uniwërsitëët,FALSE,"Dezämber 1974 z Wintertuur, Bürger vo Züri) isch en Schwyzer Spraachwüsseschafter und Profässer a de Humboldt-Uniwërsitëët z Berlyn.",🔎
,,,Bèrlin,FALSE,"Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.",🔎
,,,HU Berlin,FALSE,Iri gmainsam Dochter Rahel Jaeggi isch Brofässeri fir Praktischi Filosofy an dr HU Berlin.,🔎
,,,Humboldt-Universität z Berlin,TRUE,Dr Haseloff het vu 1973 bis 1978 an der Tächnische Universitet Dresden un dr Humboldt-Universität z Berlin Physik studiert.,🔎
,,,Universidäd Berlin,FALSE,"1933 isch r an dr Universidäd Berlin habilidierd worra mid em Thema ""Deutsches Volkstum der Gegenwart"".",🔎
,,,Humboldt-Uniwersidäät Berlin,TRUE,2012 het er d Poetikvorlääsig an dr Theologische Fakultäät vo dr Humboldt-Uniwersidäät Berlin ghalte.,🔎
,,,Humboldt-Universidäät,FALSE,Dört het si an dr Humboldt-Universidäät z Berlin Medizin studiert.,🔎
,,,Friedrich-Wilhelm-Universität,FALSE,"1810 het er en ähnlige Lehrstuehl bsetzt an dr Friedrich-Wilhelm-Universität z Berlin, wo erst grad gründet worden isch und won er 1817 dur d Vermittlig vom Friedrich Lücke mit em Friedrich Schleiermacher Fründschaft gschlosse het.",🔎
,,,Berliner Humboldt-Universität,FALSE,F. Encke an dr Berliner Humboldt-Universität studiert un nooch sinere Promotion as Assistent vum Mathematiker Carl Friedrich Gauß in Göttinge gschafft.,🔎
,,,Humboldt-Uniwersidet Berlin,TRUE,Noch em Abitur 1988 het si Agrarwisseschaft an dr Humboldt-Uniwersidet Berlin studiert un 1993 as Diplom-Agraringenieuri (Fachrichtig Dierproduktion) abgschlosse.,🔎
,,,Humboldt-Universitëët,FALSE,"Dr Guggebüel het a de Universitëëte Züri und Bärn, a dr Humboldt-Universitëët z Berlin und dr Uni vo Montpellier studiert und het ane 1920 z Bärn zum Dr. rer.",🔎
,,,Uniwersitet Berlin,FALSE,Dernäbe het an dr Uniwersitet Berlin u. a. Filosofy-Vorläsige bim Eduard Spranger un em Max Dessoir ghert un au chunschtgschichtligi Vorläsige.,🔎
,,,Humboldt-Uniwèrsitèèt,FALSE,Er hät au as Gaschtprofässer under anderem a der Uniwèrsitèèt vo Michigan z Ann Arbor (Veräinigti Staate; 1991) und a de Humboldt-Uniwèrsitèèt z Berlyn (2001) gwürkt.,🔎
,,,Humboldt-Universiteet z Berlin,TRUE,Si isch Brofässeri vu dr Humboldt-Universiteet z Berlin un forscht zue dr Frog wie Bakterie uf Sträss reagiere un zue dr Bildig vu Biofilm.,🔎
,,,Humboldt-Uniwersidäät z Berlin,TRUE,Sit 2006 schafft si an dr Humboldt-Uniwersidäät z Berlin.,🔎
,,,Humboldt-Universität Berlin,FALSE,"Noch em Diplom isch se Portugiesisch-Lehrere an dr Humboldt-Universität Berlin gwä, drnoch hod se als a frei Ibsedsere garboidad.",🔎
,,,Universidäät Berlin,FALSE,AS bildhauer het er kä Erfolg gha und het denn an dr Königliche Akademii Dresde Zäichne afo leere und bald druf Gschicht an dr Universidäät Berlin.,🔎
,,,Humboldt-Uniwersitet Berlin,TRUE,Anne 1993 isch er uf e C4-Brofässur fir Latinischtik an dr Humboldt-Uniwersitet Berlin gruefe wore.,🔎
,,,Universität,FALSE,In dr Aldstadt befinde sich die geistes- un sozialwisseschaftliche Fakultäte vu dr Universität sowie d Universitäts- wie au d Stadtbibliothek.,🔎
1492,Konfirmation,Konfirmation,Konfermationsunterricht,FALSE,"Das het wytreichendi Konsequänze für d Bibelforschig, d Exegese, d Predigt, der Konfermationsunterricht u d Gottesdienschtgstaltig gha.",🔎
,,,Konfrmazioo,TRUE,"Drom isch’s et vrwonderlich, dass der Bua scho bald nôch seira Konfrmazioo vo dr Heilbronner Friidenskirch zom neabamtlicha Organischda bstellt wuud.",🔎
,,,Konfirmazioo,TRUE,"Des hôt abr au ebbes Guads fir-en: Jetzt kô-nr sein Plôô vrwirklicha, wo-nr scho bei seira Konfirmazioo gfasst hôt, nemlich Theologii zo studiira.",🔎
1493,21. Oktober,21. Oktober,21. Oktoober,TRUE,"ggscht hät er syn Voorname ""Ernest"" gschribe – (* 21. Oktoober 1870 z Hittn",🔎
,,,21. Oktoower,TRUE,"D’ Amalaratna „Amala“ Zandile Dlamini (* 21. Oktoower 1995 z’ <a href=""Los%20Angeles",🔎
1494,Per Anhalter durch die Galaxis,The Hitchhiker’s Guide to the Galaxy,The Hitch Hiker's Guide to the Galaxy,FALSE,"Dr „bekannte intrgalaktisch Reisefüehrer“ ""The Hitch Hiker's Guide to the Galaxy"" bezeichnet d'Erde als ""gröschtedeils harmlos"".",🔎
,,,Per Anhalter dur d'Galaxis,FALSE,"Einigi Fans vum Roman Per Anhalter dur d'Galaxis hän sich vergäblich defür igsetzt, de domols noch as ""2002 LM60"" bekannt Himmelskörper Rupert z'nenne, as Hommage an dr Douglas Adams, dr Autor vum Buech (Im Roman isch Rupert de Spitznamme fer de fiktive 10.",🔎
1495,Kanton Basel-Stadt,Kanton Basel-Stadt,Kanton Basel-Schtadt,TRUE,Dr Kanton Basel-Schtadt isch nöd in Bezirk underteilt.,🔎
,,,Baselstedtische,FALSE,Auguscht 1833 isch es an dr Gränze zu Brattele a dr Hülfteschanz zunere bewaffnete Usandersetzig zwüsche Baselstedtische Truppe und Baselbieter Freiheitskämpfer ko.,🔎
,,,Kanton Baasel-Stadt,TRUE,Ìm Sìda granzt s àn dr Schwizer Kanton Baasel-Stadt un Kanton Baasel-Land Kanton.,🔎
,,,Kanton Baselstadt,TRUE,1973 sin d Akutklinike vom Bürgerspiddal usglideret worde und an Kanton Baselstadt übergange.,🔎
,,,Baasel--Stadt,FALSE,"Das isch aber wäge de underschiidlige Inträsse vo de Kantöön Züüri, Aargau und Baasel--Stadt gschiteret.",🔎
,,,Kanton Baasel-Schtadt,TRUE,"S Baasler Integrazioonsmodäll isch e Integrazioonsmodäll für Migrante, wo d Ethnologin Rebekka Ehret 1999 entwigglet het und wo drIntegrazioonsbeufdragt Thomas Kessler im Kanton Baasel-Schtadt umgsetzt het .",🔎
,,,Baasel-Stadt,FALSE,S Bruederholz isch e Blatoo in de bäide Halbkantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft in dr Schwiz.,🔎
,,,baaselstedtische,FALSE,"Di zäntraale nordweschtschwyzerdütsche Dialäkt sin die, wo me in dr Stadt Baasel, de baaselstedtische Landgmäinde Rieche und Bettige, im Baaselbiet, im aargauische Frickdaal, im früener bäärnische und hüt baaselbieterische Laufedaal und im sooledurnische Schwarzbuebeland (s Dornegg) schwätzt.",🔎
,,,Basel-Stedter,FALSE,Wäärend de Wirre vo de Kantonstrennig isch s Dorf vo de Basel-Stedter am 3.,🔎
,,,Kantöön Baasel-Stadt,TRUE,Aber au Baasler Banke und d Kantöön Baasel-Stadt und Baaselland häi Akyie ghaa.,🔎
,,,Basel-Schtadt,FALSE,"Dr Schtänderat bestaht us 46 Mitglieder, je zwei für jede Kanton und je eis für jede vo de früener Halbkanton gnännte Kantön (Basel-Landschaft, Basel-Schtadt, Nidwalde, Obwalde, Appezäll Usserrhode und Appezäll Innerrhode).",🔎
,,,Basu-Stadt,FALSE,"Si umfasst nün Hochschuele mit 50 Institut i de Kantön Aargau, Basu-Land, Basu-Stadt u Solothurn.",🔎
,,,Kantoon Baasel-Stadt,TRUE,"Vo 1824 bis 1873 isch er im Groosse Root gsässe, zerst vom Kantoon Baasel und denn vom Kantoon Baasel-Stadt.",🔎
,,,baselstedtische,FALSE,Vo 1882 bis 1894 isch dr Reese baselstedtische Kantonsbaumäister gsi.,🔎
,,,baselstedtischi,FALSE,Die baselstedtischi Regierig bestimmt dr Briisdreeger uf d Empfählig von ere Fachjury.,🔎
,,,Baasel-Schdad,FALSE,"Im Siide gränzd s an d Schwyzer Kanton Baasel-Schdad, Baasel-Land, Aargau, Ziiri, Schafuuse ùn dr Thurgau.",🔎
,,,Basel-Stadt,FALSE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,Kanton Baselschtadt,TRUE,D Basler Kantonsteilig isch d Ufteilig vom Kanton Basel im Joor 1833 in e Kanton Baselschtadt und e Kanton Baselland.,🔎
,,,Kantoon,FALSE,"Der Kanton Wallis (Titsch: ""Wallis""; Französisch: ""Valais""; Italienisch: ""Vallese""; Rätoromanisch: ""Vallais"") isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.",🔎
,,,Baselstadt,FALSE,"S isch druf zur Deilig vom Kanton Basel in zwei Halbkantön khoo, Baselstadt und Baselland, und nume die rächtsrhynische Ortschafte Bettige, Rieche und Chlaihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Baselschtadt,FALSE,"Vo de Landgmeine het dr neu Kanton Baselschtadt numme die rächtsrhiinische Ortschafte Rieche, Bettige und Chleihünige übercho.",🔎
,,,Kanton Basel Schdadt,TRUE,Inzlige litt im südweschdlichschde Zipfeli vo Bade-Würtemberg uff eme Usläufer vom Dinkelbärg im Dreiländereck Dütschland - Schwiz- Frankrich un hett e unmiddelbari Gränz zum Kanton Basel Schdadt.,🔎
1496,Romulus und Remus,Romulus und Remus,Romulus,FALSE,"Bevor si aber gange esch, hed si die zwe of d Näme Remus und Romulus touft.",🔎
,,,Remus,FALSE,"Bevor si aber gange esch, hed si die zwe of d Näme Remus und Romulus touft.",🔎
1497,Italienischer Faschismus,Italiänische Faschismus,italiänische Faschismus,TRUE,"D Rewisionistische häi sich an bürgerlige und nazionaale Beweegige orientiert, sogar au am italiänische Faschismus.",🔎
,,,Faschist,FALSE,1922 hät de Faschist und früheri Revolutionär Benito Mussolini im Marsch uf Rom d Macht übernoh und e faschistischi Diktatur errichtet.,🔎
,,,faschistischi Bewegig,FALSE,"D faschistischi Bewegig isch vor de Parteigründig vor allem us de paramilitärische ""Fasci di Combattimento"" bestande.",🔎
,,,italienische Faschismus,TRUE,"In d Ziit vom Königriich sind unter anderem d Hochindustrialisierig, soziali Reforme und s Ziitalter vom italienische Faschismus under em Benito Mussolini, wo i de Zweut Wältchrieg gmündet hät, gfalle.",🔎
,,,italiänisch Faschismus,TRUE,"Faschismus isch dr Sammelbegriff für Ideologie, politische Bewegige und Regime, wo nationalistisch, totalitär und mänggisch sozial-revolutionär si, drunder si dr italiänisch Faschismus, wo dr ganze Gruppe vo Ideologie dr Name ge het, dr Nationalsozialismus, wo vor allem in dütschsprochige Länder e Rolle gspiilt het, dr spanisch Franquismus und vili anderi Ideologie vo im allgemeine rächtsgrichteti Diktature au noch 1945.",🔎
,,,faschistischi,FALSE,Die Nationali Front (NF) isch e schwizerischi faschistischi Partei währed de 1930er und 1940er Johr gsi.,🔎
,,,italiänische Faschiste,FALSE,"April 1945 in Giulino di Mezzegra, Provinz Como) isch vo 1919 bis 1945 als „Il Duce“ de politischi Füehrer vo de italiänische Faschiste und vo 1922 bis 1943 als Ministerpresidänt a de Spitze vo de Regierig vom Königriich Italie gstande.",🔎
,,,radikalfaschistische,FALSE,Währet em Zweite Wältchrieg isch d Stadt vo 1943 bis 1945 d Hauptstadt vo de radikalfaschistische Iteliänische Sozialrepublik gsi.,🔎
,,,faschistische,FALSE,"Bsunders i faschistische Diktature sowie im öschterriichische Schtändestaat und Franco-Schpanie isch es gebrüüchlich gsii, dass de jewiilige Nationalhymne unmittelbar di jewiiligi Parteihymne gfolgt isch, wo dur das en ähnliche Schtatus wie d Nationalhymne selber beaaschprucht hät.",🔎
,,,faschistisch,FALSE,"Abgsääne vun ere fimfjehrige Bsetzig vor un im Zweete Wältchrieg dur s dodemol faschistisch Chenigrych Italien isch Ethiopie dr ainzig Staat z Afrika, wu nie unter ere europäische Kolonialherrschaft gstanden isch.",🔎
,,,italiänische,FALSE,"Nume no Chiavenna und für e churzi Ziit Aquileja si Deil vo italiänische Gebiet gsi, wo im Lauf vom Mittelalter formell zum Dütsche Riich ghört hai.",🔎
1498,Polnische Sprache,Polnischi Sprach,polnisch,FALSE,"Krakau (polnisch ""Kraków"") esch en Stadt im süüdleche Pole, Region Małopolska.",🔎
,,,polnischi Srpooch,FALSE,Die polnischi Srpooch ghört zu de Gruppe vo de Weschtslawischwe Sprooche und do drmit zu der Familie vom Indogermanische.,🔎
,,,polnish,FALSE,"Oppeln [ˈʔɔpl̩n] (polnish ""Opole"", dütsch ""Oppeln"", schlesisch ""Uppeln"", schlonsakisch ""Uopole"", tschechisch ""Opolí"") isch ä Schdad im süüdleche Pole und d Hauptschdad vu dr Woiwodschaft Oppeln.",🔎
,,,Polnisch,FALSE,Klaipeda (uf Düütsch Memel; Polnisch Kłajpeda) isch ä Litauischi Hafeschtadt aa dr Oschtsee.,🔎
,,,polnischi,FALSE,"""Leslau"", vo 1940–1945 offizielle Name), liit a de Weichsel, isch e polnischi Grossschtadt im Verwaltigsbezirk Kujawien-Pommern – öppe 90 Kilometer südöschtlich vo de Bezirkshauptschtadt Bydgoszcz (dt.",🔎
,,,Polnischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
,,,Poolnisch,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
,,,Polnische,FALSE,"So stoot in Sprooche wie em Italiensche, Polnische oder Albanische jeds Graphem in der Regel für ei Phonem, un jeds Phonem wird durch exakt ei Graphem symbolisiert.",🔎
,,,polnesch,FALSE,"Kattowitz (polnesch: ""Katowice"") isch ä wichtigi Schdad z Schlesie, im süüdleche Pole und d Hauptschdad vu dr Schlesesche Woiwodschaft.",🔎
,,,uuf Polnisch,FALSE,"D' Republik Pole (uuf Polnisch ""Rzeczpospolita Polska"") isch en Staat vo Mitteleuropa.",🔎
1499,Gemeinfreiheit,Gemeinfreiheit,gmeinfrei,FALSE,"S Wikisource (Ussproch [ˌvɪkiˈsɔːɹs], uss hawaiisch ""wiki"" ""schnäll"" und änglisch ""source"" ""Quälle"") isch e freis Online-Projäkt zur Sammlig und Bearbeitig vo Tekscht, wo äntweder gmeinfrei sin oder under re freie Lizänz stönn.",🔎
,,,gmäinfrei,FALSE,"S Factbook isch gmäinfrei, si Inhalt cha also ooni bsundrigi Erlaubnis beliebig brucht wärde.",🔎
,,,frei wytergee,FALSE,"Wichtig fir d Entwicklig vum World Wide Web isch gsii, dass er syy Idee un technische Umsetzige frei wytergee un nit badäntiert ghaa het.",🔎
,,,Public Domain,FALSE,Public Domain) un ondri Metainformatione als RDF zue dr Graphik zuezfiege.,🔎
,,,gmeinfreyi,FALSE,"1999), isch e Entscheidung vum United States District Court for the Southern District of New York gsii, wu entschide het, dass exakti photographischi Kopie vun gmeinfreyi Bilder nit durich s Urheberrecht gschitzt werre kinne, wil s bi denne Kopie on de´r notwendige Schepfungshechi fählt.",🔎
,,,gemeinfry,FALSE,"Wenn scho 70 Jahr syt em Tod vergange sind, isch es Wärch z Dütschland und syne Nachberländer aber nümme geschützt und wird als gemeinfry bezeichnet.",🔎
1500,Familie,Familie,Fàmìlia,TRUE,"D’ Le Pen sìnn a frànzeescha Fàmìlia, wo sitter dr zwaita Hälfta vum 20.",🔎
,,,Familiname,FALSE,"Sigrist isch en alemannische Familiname, wo bsunders i de Schwiiz verbraitet isch.",🔎
1501,Kirchberg SG,Chirchbärg SG,Dietschwil,FALSE,"Dr Nussbaumer isch Musigpädagoog, Chorleiter und Komponischt z Sanggale; dr Winiger (* 1951) chunt vo Dietschwil im Toggeburg und isch Musiker und Heilpädagoog.",🔎
,,,Chìlperg,TRUE,"De Bezirk isch ane 1803 gschaffe woore und hett us de Gmainde Mògelschpèrg, Gantertschwil, Bötschwiil, Lütischborg, Mòslig, Chìlperg, Jòònschpel, Oberozwil, Hènòu, Flòòbel und Tègersche bistande.",🔎
,,,Chirchbärg,TRUE,"Zwar isch dr helvetisch General Joseph Leonz Andermatt mit de Entsatzigsdruppe scho bi Chirchbärg gstande und de Ufständische isch d Munition scho am usgoo gsi, aber d Regierig isch nume no vo de Kantön Waadt und Freiburg understützt worde und het sich uf Lausanne zruggzoge.",🔎
,,,Cherchbärg,TRUE,"Dezember 1963 as ""Karin Maria Sutter"" z Nideruzwil; haimetberächtigt z Jonschwil und Cherchbärg) isch e Schwizer Politikeri (FDP) und isch am 5.",🔎
,,,Cherchberg,TRUE,"D Burg lit i de Gmaind Cherchberg, öppe zwee Kilometer südlich vom Dorf Gähwil uf eme Sporn us Nagelflue i 977 Meter Höchi öber Meer.",🔎
,,,Chirchberg,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Wil, Uzwil, Oberuzwil, Lötischborg, Chirchberg und im Thurgi Rickebach.",🔎
1502,St. Märgen,St. Märge,St. Märgè,TRUE,"20Peter%20%28Hochschwarzwald%29"">St. Peter un St. Märgè), deilwys sogar bis zum <a href=""H%C3%BCnersedel""",🔎
,,,Sankt Märge,FALSE,Er entspringt im Naturpark Südschwarzwald uf dr Gmarkig vu Sankt Märge und fließt de L128 entlang.,🔎
1503,Diplomat,Diplomat,Diplomàtin,FALSE,"Dezamber 1960 z’ Karachi), ìsch a pàkischtànischa Politikera vu dr Pàkischtànischa Volkspàrtäi, un àui a Diplomàtin.",🔎
,,,Diplomàt,TRUE,Septamber 1995) ìsch a näiseelandischer Politiker un Diplomàt gsìì.,🔎
,,,diplomatische Verdräter,FALSE,E Gsandte () isch e diplomatische Verdräter vom ene Staat bim ene andere Staat.,🔎
1504,Martin Luther,Martin Luther,Lutheraner,FALSE,"Fischart, wi erscht Lutheraner un noochher Calvinischt gsin isch, het vil geje d´r Verfàll vun de Sitte, `s Papschttum un de Jesuite àngeschriwwe.",🔎
,,,lütherische,FALSE,"Ass dä Bischoff sich e Urteil iber Guet un Bes am Mänsch amaßt un belohnt oder stroft, het noch dr lütherische Vorstellung nit derfe si, des diäg allei im Grischtus zuestoh.",🔎
,,,Lutheraaner,FALSE,Di Tüütschspraachige sind all evangeelisch (Lutheraaner).,🔎
,,,Lüteerischa Kìrcha,FALSE,"Ainiga Kìrcha — wia d’ reemisch-kàthoolischa Kìrich un d’ Lüteerischa Kìrcha — b’hàuipta, àss m’r d’ Daifata müass bikumma, fìr ärleest waara; àndra Theolooga wia dr Huldrych Zwingli hann dr Geegatail g’sajt.",🔎
,,,lutherischi,FALSE,"Am Aafang isch de württebergischi Reformation e Versuech gsi, di zwinglianischi un di lutherischi Usrichtig z'verbinde.",🔎
,,,Luthertum,FALSE,"Woodard z Anerkennig vo de nachhaltige Ideal vo Nueva Germania komponiert, nämlech Mitgfüel, Säubschtverlügnig u Luthertum, d Chorhymne „Our Jungle Holy Land“.",🔎
,,,Luther-Choräl,FALSE,"Neaba de Zitat aus dr Bibel kommet a baar bekannde Luther-Choräl mit tradizionelle Melodia vor, zom Beispiil ""Nun komm, der Heiden Heiland"", ""Vom Himmel hoch, da komm ich her"" ond ""Christ ist erstanden"".",🔎
,,,lüterischa,FALSE,Noh dr Ifiahrung vu dr Reformàtion ìsch sa àb 1556 d’ lüterischa Pfàrrkìrch vu dr Stàdt gsìì.,🔎
,,,lutherische,FALSE,"Dr dritte Adväntssunntig, im remisch-katholische, altkatholische, anglikanische un lutherische Chilchejohr ""Gaudete"" gnännt, drait syy Name no dr latyynische Aafangswort vum Introitus „Gaudete in Domino semper“, „Freien ejch im Herr allzyt!“ Die Vorfreid druckt sich in dr remisch-katholische, altkatholische, anglikanische un in dr Liturgi vu dr 'Sälbschtändige Evangelisch-Lutherische Chilche' un dr 'Evangelical Lutheran Church in America' dur di megli Verwändig vu roserote Paramänt uus.",🔎
1505,Reichsland Elsaß-Lothringen,Riichsland Elsass-Lothringe,Elsass-Lothringè,FALSE,"Durch d Abdrèttig vo Elsass-Lothringè a Frankrych infolg vom èrschtè Wältchrièg isch s Land Badè un mit ym diè Badischi Hauptbaan in è Randlaag cho, wo uss Sicht vo dè Milidärschtrategè kein zuverlässigè Betrièb erlaubt hèt.",🔎
,,,Reichsland Elsass-Lothringen,TRUE,"De Wyler ésch én Milhüüse, wo domols ém ""Reichsland Elsass-Lothringen"" Teil vum ditsche Rich gsin ésch, àls Sohn vum-e jidisch Schniid´r gebore.",🔎
,,,Elsaß-Lothringè,FALSE,"Si isch entschtandè, nõchdèmm Frankrych 1871 s Gebièt vom Elsaß-Lothringè a s Dütsche Rych abdrettè hèt müèsè un diè sich graad bildendi Dritti Französischi Republik s dörtige Netz formal vo dè ""Französischè Oschtbaan-Gsellschaft (Compagnie des chemins de fer de l’Est)"" käuflich erworbè un denn widder im Dütschèr Rych vokauft hèt.",🔎
,,,Reichslànd Elsàss-Lothrìnga,TRUE,Dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga ìsch vu 1911 bìs 1918/19 s Pàrlamànt vum Reichslànd Elsàss-Lothrìnga gsìì.,🔎
,,,Rychsland,FALSE,"Wu sy Vater anne 1893 ins Rychsland uf Schlettstàdt versetzt woren isch, isch dr Karl Willy uf s dertig Gimnasium gange.",🔎
,,,Ààschluss vum Elsàss-Lothrìnga,FALSE,Noh-n-em Ààschluss vum Elsàss-Lothrìnga àm Ditscha Raich hàt s’ Frànkriich sina Züafàhrt zum Rhi verlora.,🔎
,,,Richsland Elsass-Lothringen,TRUE,Von 1871 bis zum End vom Erschte Weltkrieg isch Biesheim Teil vom Ditsche Rich im Richsland Elsass-Lothringen gsin.,🔎
,,,Richslànd Elsàss-Lothringe,TRUE,Vun 1871 bìs 1918 hàt d Gmein zem ditsche Richslànd Elsàss-Lothringe ghert.,🔎
,,,Elsass-Lothringe,FALSE,"In säller Republik isch s Volk aber wäge de hoche Reparaturchoste, wo Dütschland hät mieße zahle, wägem Verlust vo Elsass-Lothringe an Frankrych und d Wältwirtschaftskrise (ab 1929) unzfriide gsi.",🔎
,,,Riichslànd Elsàss-Lohtrìnga,TRUE,"Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lohtrìnga so wia vum Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss uff Diitsch ""Trauben Strasse"" ghaissa.",🔎
,,,Richslànd Elsass-Lothringe,TRUE,"Oktober 1914 bi Zandvoorde én de Näche vun Ypern, Belgie) ésch e elsassr Dichter gsin, wi én dr Zit vum Richslànd Elsass-Lothringe gebore-n-ésch.",🔎
,,,Diitscha Kaisserraich,FALSE,"Ìn dr Zitt vum Diitscha Kaisserraich un vum Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss ""Pfaffen Gässchen"" ghaissa.",🔎
,,,ditsche Zitte,FALSE,Uff'm Kàtzeplätzel (Place du Pont aux Chats) im Vértel steht e Monüment f'r de Zürich'r un de Jean Fischart üss de ditsche Zitte.,🔎
,,,Riichslànd Elsàss-Lothinga,TRUE,"Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lothinga un vum Drìtta Raich hàt d’ Schtrooss uff Diitsch ""Uhren Hof"" ghaissa.",🔎
,,,Elsàss,FALSE,Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh Schtrosburg d'zweitgreeschta vum Elsàss.,🔎
,,,Rychsland Elsass-Lothringe,TRUE,"Dr Bezirk Oberelsaß (franzeesisch ""District de Haute-Alsace"") isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii.",🔎
,,,Elsaß,FALSE,"Ludwig eröffnet worrè, dõdemit isch s Elsaß, wo im dütsch-französischè Chrièg vom Dütsche Rych erobert worrè isch, auch ganz im Südè vokeersmäßig mit èm Rych vobundè worrè.",🔎
,,,Elsass-Lothringen,FALSE,Mét'm (lothringisch) Departement Moselle zsàmme bild't s Elsàss de „ditsch Teil“ vun Frànkrich – de Teil wo historisch immer vum Ditschlànd „z'rüeck“ ésch v'rlàngt wore – „Elsass-Lothringen“.,🔎
,,,Elsaß-Lothringe,FALSE,"Juni 1897 z Sankt Avold, Elsaß-Lothringe; † 7.",🔎
,,,Elsass und Lothringe,FALSE,Noch em Dütsch-Französische Chrieg 1870/71 isch s Bistum (wie au s Elsass und Lothringe) wider an Dütschland gfalle.,🔎
,,,Elsàss-Lothringe,FALSE,"Wie dàs 1871 durich dr Verdràá vun Frankfurt àls Deil vun Elsàss-Lothringe àn s Ditsch Rich kumme ìsch, ìsch s Territoire de Belfort bi Frànkrich blìwe.",🔎
,,,Riichslànd Elsàss-Lothrìnga,TRUE,"Àn dr Zitt vum Riichslànd Elsàss-Lothrìnga àb 1882 hàt sa uff Diitsch ""Wagner Strasse"" ghaissa.",🔎
,,,Elsàss-Lothrìnga,FALSE,"Dàs ditscha Teil ìsch „Elsàss-Lothrìnga“ vu da Ditscha gnennt worra, àwer 's ìsch tàtsachlig nìt s Gliicha gsìì às d zwei frànzeescha Gegend wo vu da Frànzoosa „Alsace“ un „Lorraine“ gnennt wara.",🔎
,,,Raichslànd Elsàss-Lothrìnga,TRUE,"Jüüli 1910 z’ Hàbsa, Raichslànd Elsàss-Lothrìnga; † 11.",🔎
1506,Autonome Gemeinschaft Baskenland,Autonomi Gmeinschaft Baskeland,Baskeland,FALSE,"Donostia-Donostia Klasikoa, isch e Radränne, wu syter anne 1981 alljohr im Augschte rund um d San Sebastián im spanische Baskeland stattfindet.",🔎
,,,Baskelànd,FALSE,"`S grenzt ém Süde un Südweschte àn de spanischi Autonomi Gemeinschafte Navarra un Baskelànd, ém Nordweschte ésch de Küscht vum Golf von Biskaya/Golfe de Gascogne, ém Norde `s frànzeesch Département Landes un ém Oschte de historisch Provinz Béarn, wo´s hitzedàjs zsamme mét `s Département Pyrénées-Atlantiques bildt.",🔎
1507,Blumegg (Stühlingen),Blommegg,Blomegg,TRUE,"Ußerdèmm git s meereri Gmeindstrõßè, wo s Achdorfer Dalbeggè mit dè Ort Luusä, Blomegg un Ewèdingè im Landchreis Waldshuèt vobindè.",🔎
,,,Blomegger,FALSE,"D Wuètèschlucht fangt a dè Mündig vo dè Haslach i d Guètach zämme mit dè Wuètè aa, des söll heissè, dass d Guètach ab dört irèn Nammè in Wuètè änderèt.D Wuètèschlucht èndet als Wuètèflüè obberhalb vom Blomegger Wyler.",🔎
1508,FC Nordstern Basel,FC Nordstärn Baasel,FC Nordstärn,FALSE,S Stadion Rankhof im Hirzbrunnequardier isch s Heimstadion vom FC Nordstärn und vom 2.,🔎
,,,Nordstärn Baasel,FALSE,Dr Boykott isch wägen eme unerlaubte Fründschaftsspiil gegen e Fuessballclub Nordstärn Baasel verhängt worde und dank dr Reed vom Fritz Hauser wider ufghoobe worde.,🔎
1509,Degersheim SG,Tëgersche SG,Tägersche,TRUE,"Märze 1885 z Tägersche, † 25.",🔎
,,,Degersche,TRUE,"D Gmaind grenzt a Ozwil, Oberbüre, Floowil, Degersche und Jonschwil.",🔎
,,,Tegersche,TRUE,"Pollenanalyse im Rootmoos bi Tegersche zaiget, as i de Nööchi scho i de spoote Bronzezitt Chorn aabaut woren isch.",🔎
1510,Friedrich Hecker,Friedrich Hecker,Fridder Hecker,TRUE,"Dè baddische Revolutionär Fridder Hecker (1811–1881) hèt èn au drait un populär gmacht, sèllèwäg hèt sich d Bezeichnig Heckerhuèt etablyrt un bis hüt ghaaltè.",🔎
,,,Hecker,FALSE,"Noch de Niiderlag vum Hecker un sine Ohänger bi Kandern, de Flucht in s Exil un de Verhaftung vum Struve im September isch di erscht Phas gschitert gsi.",🔎
,,,Fridrich Hecker,TRUE,"Wèg sellnè drei Gründ hèt dè Wortfüürer vo dè liberal-demokratischè Opposition un begabteschte Rhetoriker i dè Zweitè Kammèrè, dè dòmòls 37-jöhrige Fridrich Hecker, èn Uffschtand aazettlèt, wo nõch ihm dauft worrè isch.",🔎
,,,Hecker Fridrich,FALSE,"Als Heckeruffschtand bezeichnèt mò dè Vosuèch vom baddischè Revolutionsfüürer Hecker Fridrich, Struve Guschtav un è baar andrè Radikaldemokratè, im April 1848 im Großherzogdum Baddè d Zyyl vo dè Märzrevolution durrèzsetzè, wo d Monarchy durch è Republik ablöse hèn wellè.",🔎
1511,Adult Video News,Adult Video News,AVN,FALSE,’S hàndelt sìch um a Branchepriis vu dr AVN fìr Dàrschtäller un Mìtwìrtkenda vu dr Pornoìndüschtrii.,🔎
,,,AVN Magazine,FALSE,"D’ Praisa sìnn vum ""AVN Magazine"" g’sponsert worra, em Müattermàgàziin vum ""GayVN Magazine"".",🔎
1512,Rheinfränkische Dialekte,Ryyfränkisch,rhiifränkische Mundarte,FALSE,Pfälzisch ghöört zu de rhiifränkische Mundarte innerhalb vo de westmiddeldütsche Mundarte und zelt eso zu de middeldütsche Dialäkt.,🔎
,,,Rhinfrankischer Dialekt,FALSE,"Niderlauterbach ìsch dr nawe Winge dr einzig Ort ìm Elsàss, wie mer Pfälzisch und dodrmit e Rhinfrankischer Dialekt (Weschtmittelditsch) redet.",🔎
,,,rhinfränkischi,FALSE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
1513,15. September,15. Septämber,15. Septamber,TRUE,"smus"">Nàzi-Zitt àbgschàfft worra. A Gsetz vum 15. Septamber 1944 hàt's wìder zruckbrocht. ",🔎
,,,15. Septembr,TRUE,"ef=""1900"">1900 z Basel, † 15. Septembr 1967 z Laus",🔎
,,,15. Sebdembr,TRUE,itschland isch der Stroifa zom erschda Môl am 15. Sebdembr 1960 ens Kino komma. Handlong. Dr Gottlieb Sänger,🔎
1514,Schloss Willmendingen,Schloss Willmèdingè,Schloss Willmendinge,TRUE,Die hän zum Schluss au no s Schloss Willmendinge bsässe.,🔎
,,,Willmèdinger Schloss,FALSE,Si hèn s Willmèdinger Schloss für sich an vorderè Rand vo dè Schotterbank hèrrè baut.,🔎
1515,Schweizer Franken,Schwiizerfranke,Schwiizer Franke,FALSE,S'Bütsche för's Joor 2005 hät 18 Millione Schwiizer Franke betreit.,🔎
,,,Schwizer Franku,FALSE,"Der Kantoo inweschtiert jedes Jaar zirka 50 Millione Schwizer Franku in d Üsbildig va Lit, wa spääter üsserhalb vam Kantoo tient schaffu und wonu.",🔎
,,,Schwiizerfranka,TRUE,"Sit 1923 ghöörts zum Zollgebiet vo dr Schwiiz, und sit 1924 hät s dr Schwiizerfranka als Währeg.",🔎
,,,Frankè,FALSE,486/87 hèn d Frankè unter èm Merowinger Chlodwig übber dè letschte gallo-römischè Heerführẽr Syagrius obsygt un diè gallischè Gebièt nördlich vo dè Loire dezuègwunnè.,🔎
,,,Schwizer Frankè,FALSE,Si füürt d Baanschtreggi vo Büli nõch Schaffuusè über de Fluss un isch i dè Johr 1895 bis 1897 durch diè dòmòligi Schwizerischi Nordoschtbaan für 980'000 Schwizer Frankè baut worrè.,🔎
,,,Schwyzer Franke,FALSE,"Büesinge isch die einzig dütsch Gmeie, wo meistens mit em Schwyzer Franke zahlt wird.",🔎
,,,Frankenote,FALSE,Bi de Yfierig vo neue 10- un 20-Frankenote im Joor 1956 isch s Romanisch no nit druff gsi.,🔎
,,,Schwiizer Frankä,FALSE,De Priis für es Standardmodäll lit bi öppä 2'700 bis 3'300 Schwiizer Frankä (Stand: 2013).,🔎
,,,Franke,FALSE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,Stutz,FALSE,"Stutz, also ènèrè guètè Kischtè, voaaschlat worrè.",🔎
,,,Zwäifränggler,FALSE,"Si zäigt d Helvetia as Frau, wie si uf em Zwäifränggler vorchunnt.",🔎
,,,Schwizer Franke,FALSE,D Schwiz isch eis vo de riichschte Länder uf de Wält mit eme Bruttoinlandsprodukt (BIP) 48'048 Schwizer Franke (CHF) pro Chopf.,🔎
,,,Frangge,FALSE,Will d Siidebandherre z Basel d Lytt hyffig mit Fynf-Frangge-Styck (Foifliber) zahlt hett und im Reigetschylertal d Siidebandwäberei bsunders stark usprägt gsi isch seit me em Tal no hytte glägentlig Foiflibertal.,🔎
,,,Schwizerfranke,TRUE,"Für d Staatsfinanze isch es Budget vo 490,507 Schwizerfranke vorgseh gsi, wobii d Biidräg vo dr Grössi vom Kanton abhängig gsi si, Bärn zum Bispil het 91,695 Franke müesse biidräge, Züri 77,153 und die bevölkerigsriiche Kantön Aargau und Waadt 52,212 respektiv 59,273 Franke.",🔎
,,,CHF,FALSE,"Singapùùr isch aine vo de riichschte Länder vo de Wält mit m ne Bruttoinlandsprodugcht vo SDG$31,400 pro Chopf (i Singapùùr Doller = öppe 24'900 CHF).",🔎
,,,Schwiizer Banknoote,FALSE,Vom Gauchat sind d Entwürf für d Schwiizer Banknoote vo füfzg Franke bis tuusig Franke vo der Uusgab 1956.,🔎
1516,Chemische Verbindung,Chemischi Verbindig,Verbindige,FALSE,Die anorganischi Chemii (churz: AC) oder Anorganik isch d Chemii vo alle choolestofffreie Verbindige und e baar Usnaame.,🔎
,,,chemischi Verbindige,FALSE,Iisesulfide sin chemischi Verbindige vu dr Elemente Iise un Schwäfel.,🔎
,,,cheemische Verbindig,TRUE,"As Räinstoff bezäichnet mä in dr Chemii e Stoff, wo äihäitlig us nume äinere cheemische Verbindig oder äim cheemische Elimänt zsämmegsetzt isch; dr Begriff stoot im Geegesatz zum ene Gmisch.",🔎
,,,chemischi Verbindig,TRUE,Choolestoffdioxid oder Chooledioxid isch e chemischi Verbindig us Choolestoff und Suurstoff mit dr Summeformle CO2.,🔎
,,,chemische Verbindige,FALSE,"Wie die chemische Verbindige ghöret si zu de ""Rainstoff"", wo physikalisch nüme witer zerlait werde chönet, im Gegesatz zude ""Stoffgmisch"".",🔎
1517,Ganze Zahl,Ganzi Zaale,ganzzaalige,FALSE,"In dr algebraische Zaaletheorii isch e diofantischi Gliichig e Gliichig wo d Form formula_1 het, (formula_2  isch e Polynomfunkzioon mit ganzzaalige Koeffiziänte) und wo mä sich bin ere nume für ganzzaaligi Löösige intressiert.",🔎
,,,ganze Zahle,TRUE,"Dr grösst gmeinsami Deiler vo zwei ganze Zahle formula_1 und formula_2 isch die grössti natürligi Zahl, wo me drmit formula_1 und au formula_2 ohni Räst cha deile.",🔎
,,,ganzi Zahl,FALSE,Als ganzi Zahl isch d Null Nachfolgeri vo de Minus-Eis und Vorgängeri vo Eis.,🔎
,,,ganzi Zaal,FALSE,"Wenn formula_2 aber e ganzi Zaal söll si, denn het die Gliichig gar käi Löösig.",🔎
,,,ganze Zaale,TRUE,"E razionali Zaal isch e reelli Zaal, wo as Verheltnis () vo zwäi ganze Zaale cha daargstellt wärde.",🔎
1518,Europäische Union,Europäischi Union,Öiropäische Union,TRUE,"Mai 2004, wo d Slowakei dr Öiropäische Union bidrätte isch, isch Slowakisch äini vo de EU-Amtssprooche.",🔎
,,,Öiropäischa Union,TRUE,""">Benedikt XVI. ärnännt àls Àposchtolischer Nuntz bi dr Öiropäischa Union.",🔎
,,,öiropäischa,FALSE,"D’ Čaputová vertrìtt a pro-öiropäischa Posizioon, fordert mehr Umwaltschutz, Gliichb’hàndlung vu da nàzionààla Mìnderhaita (da Ungààr un da Roma), Gliichb’raachtigung fìr gliichg’schlachtliga Pààra un a Liberàlisiarung vum Àbtriiwungsracht.",🔎
,,,Öiropäischen Union,TRUE,"Me luegt en für so öpis wie dr Gründervadder vo dr Öiropäischen Union aa, zäme mit em Jean Monnet.",🔎
,,,Öiropääische Unioon,TRUE,D JU leent e Vollmitgliidschaft vo dr Türkei in dr Öiropääische Unioon ab und befürwortet stattdesse s Konzept von ere brivilegierte Partnerschaft.,🔎
,,,Europäische Gmeinschàft,FALSE,"Ursprunglig hat dr Turm 130 Meter hooch sotta sìì, so war'r dr greescht vu dr Europäische Gmeinschàft gsìì.",🔎
,,,Europäische Unioon,TRUE,In dr Joor druf het er as wisseschaftlige Mitarbaiter bim Generaalbundesaawalt bim Bundesgriichtshoof un bim Juschtizminischterium Baade-Wiirtebäärg gschafft un isch in däre Funkzioon unter anderem vu Mai 2010 bis Jänner 2013 Ressortbeobachter bi dr Europäische Unioon gsii.,🔎
,,,Èiropäische Ùnion,FALSE,26 dervù sin Midgliid vù dr Èiropäische Ùnion.,🔎
,,,Europäischä Union,TRUE,"D'EDU isch i verschidenä Kantons-, Stadt- und Gemeindsparläment verträtä und versteit sich aus wärtorientiert, bibutreu u isch kritisch gägenüber äm Biitritt vo dr Schwiiz zur Europäischä Union iigsteut.",🔎
,,,EU-Staate,FALSE,"Zäme mit em Leipziger Staats- un Verwaltigsrächtler Christoph Degenhart het si in ere Prässekumferänz vu dr Organisation „Mehr Demokratie“, wu si Kuratoriumsmitglid isch, – Mitti April 2012 d Verdrättig vun ere Bindnischlag vor em Verfassigsgricht fir dr Fall aa, ass es kai Referändum iber dr Europäisch Stabilitätsmechanismus (ESM) un dr Europäisch Fiskalpakt fir e satteri Huushaltsdisziplin in 25 vu dr 27 EU-Staate git.",🔎
,,,Öiropäischa Unioon,TRUE,Üsserdam ìsch Frànkrììch s’ ainziga-n-Àtoommàcht ìnnerhàlb vu dr Öiropäischa Unioon.,🔎
,,,Öiropäischi Union,TRUE,"Die, wo die Strömig verdräte, verbinde extreemi Posizione vo Däil vo dr politische Rächte mit eme öffentlige Bekenntnis zur Demokratii und wände sich uf populistischi Art öbbe gege d Iiwanderer, die Öiropäischi Union und die etablierte Bardeie.",🔎
,,,EU-Länder,FALSE,Des Biet gränzt an Litaue (227 km) un Pole (206 km) un isch dodermit vollständig vu EU-Länder umgee.,🔎
,,,Europa,FALSE,"Die vier grosse Mönd Io, Europa, Ganymed un Kallisto werre sällewäg au as Galileischi Mönd bezeichnet.",🔎
,,,Europääische Unioon,TRUE,"1208 Regioone in dr Europääische Unioon si bewärtet worde und d ""Regioon Rhiidaal"" isch uf e Blatz nüün choo, hinder acht irische Regioone, was nit zletzt uf d Nööchi zum Vorarlbärg zruggzfüere isch.",🔎
,,,Europäisch Ainigung,FALSE,"Internationaler Karlspreis der Stadt Aachen, syt 1988 Internationaler Karlspreis zu Aachen, churz Karlspreis), wird alljohr z Aachen fir Verdienscht um di Europäisch Ainigung vergee.",🔎
,,,Europäischa Union,TRUE,"Englisch isch au no Amtsschproch vo dr Europäischa Union, da Afrikanischa Union, da Organisation vo Amerikanische Staate und vo da Vereinta Nationa.",🔎
,,,Europäischè Union,TRUE,Er fallt als prioritäri Art unter d Fauna-Flora-Habidat-Richtliniè Anhang 2 un stoot dodèmit unter besunderem Schutz vo dè Europäischè Union.,🔎
,,,Europäisch Union,TRUE,"Sythär suecht si ihri national Identitet un ihri international Roll zwischen ere weschtlige Orientierig, zem Byschpel ere Integration in di Europäisch Union, un ere eschtlige Orientierig, d. h. ere bolitische Nechi zue Russland.",🔎
,,,EU-Recht,FALSE,"Ursprünglich isch dr RVF e Gsellschaft bestehend us Gebiitskörperschafte un Verchehrsundernähme gsi, mit folgende Gsellschafter: Später isch e Trennig zwische Besteller (Gebiitskörperschafte) un Verbund erfolgt, au ufgrund vu dr Erfordernisse vum EU-Recht.",🔎
,,,Europäischen Union,TRUE,Eschtrych isch Grindigsmitglid vu dr Organisation fir wirtschaftligi Zämmenarbet un Entwicklig (OECD) un syter anne 1995 vu dr Europäischen Union.,🔎
,,,Europäisch Unioo,TRUE,"D Europäisch Unioo hod a ""Lischd vo de unerwünschde Species"" gschriba und d Organisazioo ""European Alien Species Information Network (EASIN)"" gründad.",🔎
1519,Hittnau,Hittnau,Isike,FALSE,November 1801 z Isike; † 14.,🔎
,,,Hittni,TRUE,"Naachbergmäinde sind Fischetaal, Wiile, Wildbëërg, Pfäfike, Hittni und Bääretschwiil.",🔎
1520,Existentialismus,Existenzialismus,existentialistische,FALSE,"Joorhundert, bsundrigs uf die existentialistische und expressionistische Strömige, isch grooss gsi.",🔎
,,,Existenzialiste,FALSE,"1946 het si im Bariiser Künstlerviertel Saint-Germain des Prés d Chällerdiskothek „Tabou“ ufdoo, wo zum ene legendääre Dräffpunkt vo de Existenzialiste worde isch.",🔎
,,,Existentialiste,FALSE,"Si wird as d ""Grande Dame de la Chanson"" bezäichnet und het as Muse vo de franzöösische Existentialiste gulte.",🔎
,,,existenzialistische,FALSE,"Siini Wärk ghöre zwar nit zur existenzialistische Literatur, stöhn dere aber wältaschaulig nooch.",🔎
,,,Exischtänzialismus,TRUE,"Sy Wärch zaigt Yyfliss vum Kubismus, Surrealismus un dr philosophische Frogen um d condition humaine un vum Exischtänzialismus un dr Phenomenology.",🔎
1521,Kloster Maulbronn,Chloschter Maulbronn,Kloschter Maulbronn,TRUE,"Es hoißt, dass Mauldascha im Kloschter Maulbronn erfonda worda send ond des ganz am Aafang no Maulbronner Dascha waret.",🔎
,,,Kloschder Maulbronn,TRUE,"Zo seine ledschde Gemälde, wo-nr vor seim Dod no vollenda kôô, gheert s Bild ""Vater Werner im Kreise seiner Kinder und Pflegebefohlenen"" sowia d Porträäs vo de Professora Karl Josef Hefele ond Karl Georg von Wächter fir d Professora-Galerii vo dr Uni Diibenga ond schliaßlich noh s ""Kloschder Maulbronn"", a Ufftragswerk vom Inschineer Gottlieb Daimler.",🔎
1522,Feldspat,Fäldspatt,Fäldspaat,TRUE,"""granum"" „Chorn“) si massigi magmaatischi Diefigstäi (Plutonite), wo relatiiv grobkristallin und riich an Kwarz und Fäldspaat si, aber au dunkli, mafischi, vor allem Glimmer, enthalte.",🔎
,,,Feldspäte,FALSE,Die hüfigste Silikate in de Erdchruste sin mit 50-60 Volumenprozent d'Feldspäte.,🔎
,,,Plagioklase,FALSE,Bispile sin Minerale us de Mischraihe vu de Plagioklase (Albit - Anorthit): (NaAlSi3O8 - CaAl2Si2O8).,🔎
1523,Schweizer Bischofskonferenz,Schwizer Bischofskomferenz,Schwyzer Bischofskumferänz,TRUE,Vu 1983 bis 1988 isch er Vorsitzer vu dr Schwyzer Bischofskumferänz gsii.,🔎
,,,Schwiizer Bischofskonferänz,TRUE,Dr Abt vo Saint-Maurice isch au s Oberhaupt vo de glychnamige Auguschtiner-Chorherren-Kongrägation und Mitglid vo de Schwiizer Bischofskonferänz.,🔎
1524,Heinrich Sutermeister,Heinrich Sutermeister,Heiner Sutermeister,TRUE,"Er isch bekannt defür gsy, dass er bi syne säx Kinder, drunter dr Heiner Sutermeister, d Musigalideed schdargg gfördered het.",🔎
,,,Heinrich Sutermeischter,TRUE,"Diè prominenteschtè Vodrètter sin dõ diè ""Drei Stücke"" (1919) vom Igor Strawinski, ""Stimmungeb vom Fauns"" (1921) vo dè Ilse Fromm-Michaels, ""L’abîme des oiseaux"" (1941) uss dè Quatuor pour la fin du temps vom Olivier Messiaen, s ""Capriccio"" (1946) vom Heinrich Sutermeischter, im Luciano Berio sini ""Sequenza IXa"" (1980) sowiè d Solo-Sonatè vom Sigfrid Karg-Elert (1920) un John Cage (1933) un Germaine Tailleferre (1957).",🔎
,,,Heinrich,FALSE,"Im Barbarossa si Soon, dr Heinrich, het as Kaiser 1197 e nöije Chrüzzuug aagstoosse, dr sogenannt <a href=""Kreuzzug%20Heinrichs%20VI.",🔎
1525,Glas,Glas,Gleeser,FALSE,"As Gstäi bezäichnet mä e festi Veräinigung vo Mineral, Gstäibruchstück, Gleeser oder Rückständ vo Organisme, wo natürlig ufdräte und vilmol mikroskopisch heterogen si.",🔎
,,,glas,FALSE,E wittere wichtige Bestanddeil sin chleini glasigi Erstarrigsprodukte vu Ischläge.,🔎
,,,Glaas,TRUE,"D Wirkig entstoot dur s Liecht, wo dur s Glaas duureschiint.",🔎
,,,Gläser,FALSE,"Em Allgemoina geld der Woe onder Kenner edd als b'sonders hochwerrdich, er isch abr en wiachtigr Doel voh dr Schwäbischa Läbensard, ond wird auf Woifeschdle (wia zom Beischbiel in Schduergerd und en Bäsawirrdschafda (andserswo im Allemannischa Sprachraum sächd mr „Schdraußawirrdschafd“) virrdlidderswoes aus volle Gläser ohne Schdiel dronga, was mr em Schwäbischa als ""an Virddele schlodza"" bezoechna duad.",🔎
,,,Glasschiibe,FALSE,"Drbii moolt mä uf e dünni Glasschiibe mit Farbe, wo kei Liecht duure löön und do lit dr Underschiid zur Glasmoolerei, wo mä mit Farbe macht, wo Liecht duure löön.",🔎
1526,Johann Peter Hebel,Johann Peter Hebel,Peter Hebels,FALSE,"D Gedicht vo der Margret Hölle wärde für ihri chreftigi und farbigi Sprooch und für die schöne poetische Bilder grüempt; me het d Oberpfälzerin au scho ""Grande Dame der Dialektliteratur"" gseit; und im Bairische Färnsee isch si mol mit em Pionier vo der alemannische Dichtig vergliche worde: «...wer sich der gMühe des möglichst lauten Lesens unterzieht, wird mit Sprach- und Lautfügungen überrascht, die an die berühmten Mundartverse Peter Hebels erinnern.» Am 16.",🔎
,,,Johann-Peter-Hebel-Grundschuel,FALSE,"Näbe dr Theodor-Frank-Haupt- un Realschuel im Kernort un dr Nikolaus-Christian-Sander-Grund- un Hauptschuel in Kindringe bestehn mit dr Johann-Peter-Hebel-Grundschuel, dr Viktor-von-Scheffel-Grundschuel im Kernort, dr Antoniter-Grundschuel in Nimburg und dr Grundschuel Heimbach noch viir reini Grundschuele.",🔎
1527,Ordnungszahl,Ordnigszahl,Ordnigszauh,TRUE,"Plutonium isch es chemisches Elemänt mit em Elemäntsymbou ""Pu"" und dr Ordnigszauh 94.",🔎
,,,Ordnigszau,TRUE,Nickel isch e chemischs Elemänt met äm Elemäntsymbol Ni und dr Ordnigszau 28.,🔎
,,,Ordnigszaal,TRUE,Silicium (au Silizium) isch e chemischs Elimänt mit em Sümbol Si und dr Ordnigszaal 14.,🔎
,,,Ornigszahl,TRUE,"D Elemänt sind därbi nach dr Ornigszahl gordnät und entsprächänd ihrärä chemischä Eigäschaftä i verschidäni ""Periodä"" und i verschidäni Haupt- odär Näbätgruppä iiteilt.",🔎
,,,Ornigszaal,TRUE,"Aluminium isch e chemischs Elimänt mit em Sümbol ""Al"" und dr Ornigszaal 13.",🔎
1528,Offenbach am Main,Offenbach am Main,Offèbach,FALSE,Si hèt 1947 iren Sitz nõch Offèbach volait un hèt sich „Dütschi Rychsbaan i dè Voeinigtè Wûrtschaftsgebièt“ tauft.. Nõch Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland isch d Umbenennig in „Dütschi Bundesbaan“ erfolgt.,🔎
,,,Offèbach am Main,TRUE,Selli hèn 1947 iren Sitz nõch Offèbach am Main volait un sich in „Dütschi Rychsbaan im Voeinigtè Wûrtschaftsgebièt“ umbenamst.,🔎
,,,Offebach am Main,TRUE,D Konzernverwaltig für Honda Motor Europe (North) GmbH und die dütschä Entwickligsabteilig befindät sich in Offebach am Main.,🔎
1529,Gambsheim,Gàmbse,Gambse,TRUE,Bi Milhüsa béjt se nooch Norde un geht nooch'm Waj durich's gànz Elsass fluessàbwarts vun Strosburi en de Rhin glich unt'rhalb vun de Stöiwerik vun Gambse.,🔎
,,,Gàmbsemer,FALSE,"Dr Gàmbsemer Wenkerboge isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19.",🔎
1530,Altweltgeier,Àltwaltgaijer,Vogelname,FALSE,S «Gyr» im Naame chunnt vom Vogelname.,🔎
,,,Gyyr,FALSE,"Uffellig sin Vegel wie Storch, Ibis, Raigel un Gyyr, dodrunter dr sälte Bartgyyr.",🔎
1531,Feld (Physik),S Fäld in dr Füsik,Fälder,FALSE,Sini aaschaulige Dütige vom magnetooptische Effekt und vom Diamagnetismus mit Chraftlinie und Fälder si dr Aafang vo dr Theorii vom Elektromagnetismus gsi.,🔎
,,,Fäld,FALSE,"Dr Ruum isch en Art „Bhälter“ für Materie und Fälder, wo sich alli füsikalischen Vorgäng din abspiile.",🔎
,,,füsikalischs Fäld,FALSE,"S elektrische Fäld isch e füsikalischs Fäld, wo dur d Coulombchraft uf elektrischi Laadige wirkt.",🔎
1532,Zweiter Kappeler Landfriede,Dr Zweit Chappeler Landfriide,zwöute Landfrìde vo Chapù,FALSE,"Y der Schwyz het me di Chryege 1531 mit em zwöute Landfrìde vo Chapù (Kappel) ùn im Dütsche Ryych 1555 mit em Ougsburger Religionsfrìde chönne byylege: D Löösyg het gheysse: ""Cuius regio eius religio"".",🔎
,,,Zweite Kappeler Landfriide,TRUE,"Im Erste Villmergerchrieg 1656 hai Bärn und Züri vergäblig brobiert, d Bestimmige vom Zweite Kappeler Landfriide mit Gwalt zu ihre Gunste z verändere.",🔎
,,,Zweite Chappeler Landfriide,TRUE,D Bestimmige vo däm Friidensverdrag si im Zweite Chappeler Landfriide noch em Zweite Chappelerchrieg zum grosse Deil rückgängig gmacht oder ersetzt worde.,🔎
,,,Zweit Kappeler Landfriide,TRUE,"Dr Erst Landfriide isch dä vo Kappel 1529 gsi, wo im Erste Kappelerchrieg es unbluetigs Ändi gmacht het, zwei Johr spöter isch noch em Zweite Kappelerchrieg dr Zweit Kappeler Landfriide abgschlosse worde, wo de katholische Ort e Vormachtstellig in dr Eidgenosseschaft ge het.",🔎
,,,Zweite Chappeler Landfride,TRUE,"Im 1528 het sich d Bevölkerig in de meischte Ämter vo de Grafschaft Bade der Reformation aagschlosse, si hei aber nach de Schlacht bi Chappel un em Zweite Chappeler Landfride im 1531i wider müesse katholisch werde.",🔎
,,,Zweiti Kappeler Landfride,TRUE,"März 1656 hät di alte Zueschtänd wider hergschtellt, wie si dur de Zweiti Kappeler Landfride vo 1531 gschaffe worde sind.",🔎
,,,Zwäite Chappeler Landfriide,TRUE,Mit em Zwäite Chappeler Landfriide isch dr Zwäiti Chappelerchrieg beendet und eso dr witere Uusbräitig vo dr Reformation i dr dütsche Schwiz e Grenze gsetzt worde.,🔎
,,,Zwaite Chappeler Landfride,TRUE,Im Zwaite Chappeler Landfride vom 20.,🔎
1533,Kandersteg,Chanderstäg,Chanderschtäg,TRUE,Juli 1942) us Chanderschtäg im Berner Oberland (Schwiiz) isch für d SVP während 13 Jahr Mitgliid vo dr Schwiizer Landesregierig (Bundesrat) gsii.,🔎
,,,Chanderstääg,TRUE,Im Jahr 1908 isch dr Ortsteil Chanderstääg e eigeständigi Gmeind worde.,🔎
1534,Päpstliche Schweizergarde,Die päbstligi Schwiizergarde,Päbstliche Schwizergarde,TRUE,Kommandant vo de Päbstliche Schwizergarde im Vatikan.,🔎
,,,Schwiizergarde,FALSE,"D Schwiizergarde het unter hohe Verluscht defir gsorget, daß sich de Papst Clemens VII. het kenne i d Engelsburg rette, wo er sich noch lange Verhandlunge gege Lösegeld het kenne freikaufe.",🔎
,,,Schwizergarde,FALSE,""">Julius II. d Schwizergarde (Cohors Helvetica) errichtet, wo no hüt di offizielli Armee vom Vatikan isch, Frankriich het bis 1507 Schwizer Druppe gege Mailand iigsetzt und d Mailänder hai sich mit Schwizer Reisläufer verdeidigt.",🔎
,,,päpstliche Schwizergarde,TRUE,September 1965 z Neueburg i de Schwiz) isch en katholische Geistliche und Kaplan vo de päpstliche Schwizergarde im Vatikan.,🔎
,,,bäbstligi Schwizergarde,TRUE,"Bekannt isch d Gmäind dur e Peter vo Hertestäi, wo doo die bäbstligi Schwizergarde gründet het, dur s ""Guet Aabach"", d Schlösser ""Buonas"" und ""Fröidebärg"", dr grösst Golfblatz in dr Schwiz, dr wichdig Baanhof Rotchrüz und as regional wichdige Farmastandort dur Roche Diagnostics (Hauptsitz vom Undernääme und Fortbildigszentrum) und Novartis (Standortzentralisierig).",🔎
1535,Kongresspolen,Kongrässpole,Kongräss-Pole,TRUE,"Vo 1815 bis 1867 isch es die offizielli Bezäichnig für s ""Kongräss-Pole"", wo dur e Personalunion mit em Russische Kaiserriich verbunde gsi isch, gsi.",🔎
,,,Kongrässpoole,TRUE,"Merz 1871 as ""Rozalia Luksenburg"" z Zamość in ""Kongrässpoole"" oder im ""Weichselland,"" wo dozmol zum Russische Kaiserriich ghört het, hüt isch es z Poole; † 15.",🔎
1536,Ratten,Ratte,Ratze,FALSE,"Er jagt znacht Müüs, Ratze, Hase, Vögel und au Igel, woner uf de Rugge cheert und dene de Buuch uufschlitzt.",🔎
,,,Ratz,TRUE,"Sis Riittier (""vāhana"") isch e Ratz.",🔎
,,,Raddesorte,FALSE,Es isch e grossi Raddesorte; dr Körper isch öppe 18 bis 28 Santimeter lang und dr Schwanz nomol bis 22 Santimeter drzue.,🔎
1537,Blasphemie,Blasfemii,blasphemisch,FALSE,"Debii het si e sarkastische, provokante Stil, wo vo irne Gägner, aber au vo ire sälber mängisch als obszön, blasphemisch, vulgär oder höhnisch beschribe wird.",🔎
,,,Gottesläschterung,FALSE,"Vu 2015 bis züa sim Tod ìsch’r dr Grìnder un Vorsìtzender gsìì vu dr islàmischta politischa Pàrtäi Tehreek-e-Labbaik Pakistan, wo-n-ìhrer Progràmm numma ìsch, d’ Gottesläschterung ìm Pàkischtàn z' verbiata.",🔎
,,,blasfemisch,FALSE,No Joor spööter isch s Wärk as blasfemisch verurdäilt worde.,🔎
,,,Gotteslästerig,FALSE,Opfer för de Loki wered vo villne Noihaide as Gotteslästerig agluegt.,🔎
,,,Blasphemii,TRUE,"Do wärde Gottheite oder heiligi Ritual in s Spiil brocht und, wenigstens in de mosaische Religione, isch die Art vo Schimpfe nooch an dr Gotteslästerig (Blasphemii), wo immer no in ä baar Länder strofbar isch.",🔎
1538,Liste der Päpste,Lischt vu dr Päpscht,Lischt vu dr Bischef vu Rom,FALSE,"In dr Lischt vu dr Bischef vu Rom wird er noch em Petrus un em Linus, aber vor em Anaklet as dritte (noch em Augustinus un em Optatus vu Mileve) bzw.",🔎
,,,Lischte vu de Päpst,TRUE,Lueg au d Lischte vu de Päpst Bischof vo Rom.,🔎
,,,Liberische Kadelog,FALSE,Dr hailig Marcellinus († 304) isch noch em Liberische Kadelog am 30.,🔎
1539,7. Dezember,7. Dezämber,7. Dezamber,TRUE,"ronval, Lothrìnga; † 7. Dezamber 1655 z’ <a href=""Pont-%C3%A0-M",🔎
,,,7. Dezämbr,TRUE,De Chuck Liddell (* 7. Dezämbr 1969) isch e US-amerikanische ,🔎
1540,Vithicab,Vithicab,Vithigab,TRUE,Er isch de Brüeder vom Gundomad und de Vater vom Vithigab gsi.,🔎
,,,Vidigabius,TRUE,"Ahand vo de Lokalisierig chöned de Gundomadus, de Vadomarius und de Vidigabius as Könige vo de Brisgauer bitrachtet werde.",🔎
1541,Laufen-Uhwiesen,Lòuffe-Uewise,Laufe-Uuwiise,TRUE,"Er lit zwüsche Neuhuuse uf dr Nordsyte, also am Fluss sym rächten Ufer, und Laufe-Uuwiise uf dr zürcherische Süüdsyte, wenigi Kilometer underhalb vo dr Stadt Schaffuuse.",🔎
,,,Laufe-Uewise,TRUE,"D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.",🔎
,,,Lauffen-Uewise,TRUE,"Vom Naame vo dene Naturfänomeen chöme d Ortsnääme von es paar Sidlige, wo näbe so Vercheershindernis entstande sind: Lauffen am Neckar, Lauffen a der Eyach, Lauffen am Kocher, Lauffen-Uewise am Rhy, wo s Schloss Lauffe stoot, Lauffen im Lauffetal, d Nochberstedt Lauffeburg im Baadischen und Lauffeburg im Aargau, und au ""Birelauff,"" wie Schinznach-Bad a der Aare früener gheisse het.",🔎
,,,Laufè-Uuwisè,TRUE,"D Rhybrugg bi Laufè (au Rhyfallbrugg benamst) isch è eingleisigi Ysebaabrugg vo dè Rhyfallbaan, wo i dè Schwiz zwǜschè Laufè-Uuwisè un Neuhuusè obberhalb vum Rhyfall dè Hochrhy übberquèrè duèt.",🔎
,,,Uewise,FALSE,"Die wichtigste Wiidörfer sind Stamme, Benke, Tachse und Uewise.",🔎
,,,Laufe,FALSE,"Dä tüütschschprachig Bezirk Laufe isch zwar katolisch, d Sprach hät aber 1975 zum Entscheid gfüert, bi Bärn z bliibe.",🔎
,,,Laufe bim Rhyfall,FALSE,Är isch z Laufe bim Rhyfall ufgwachse.,🔎
1542,Türkenbund,Türkèbund,Türkèbundliliè,TRUE,"Dört sin sèltni Pflanzè wiè dè violättè Alpèmilchlattich, d Türkèbundliliè, dè Wolfs-Iisèhuèt un dè Sunnètau z findè Zuègang.",🔎
,,,Diirkebundlilie,TRUE,D Diirkebundlilie bliet vu Ändi Mai bis Mitti Juni.,🔎
1543,Calw,Calb,Calp,TRUE,D Dorothee Diehm (* 1963 z Calp) isch e Gwärkschaftssekretäri vu Offeburg.,🔎
,,,Hirsao,FALSE,"Vo iborragendendor Bedeidong fir dor ganze Nordschwarzwald isch em Hoachmiddlaldor s Glosdor Hirsao gwäa, dees må zor Reformbewegong vom franzesischa Cluny ghaerd håd.",🔎
1544,Vereinigte Staaten,USA,Amerika,FALSE,En Amerika hei Schwarzi denn grad för ehri Rächt kämpft.,🔎
,,,amerikànisch,FALSE,"Juli 1981 én Los Angeles, Californie, USA) ésch e amerikànisch Filmregisseur un Produzent gsin.",🔎
,,,US-amrikanischè,FALSE,"Luèg au bi; Lischtè vo dè Antarktisexpeditionen Diè èrscht Sichtig vo dè Antarktis cha nit mit absoluter Sicherheit an èm Ereignis feschtgmacht wörrè: Käpten Fabian vo Bellingshuusè vo dè russischè Marine, Kaptän Edward Bransfyld vo dè britischè Marine un dè US-amrikanischè Robbèjäger Nathaniel Palmer hèn d Antarktis innerhalb von è baar Dääg odder Wuchè gsää, wòrschinlich isch dè Bellingshuusè am dè èrschte gsi.",🔎
,,,US-àmerikàànischa,FALSE,"D’ Los Angeles Times (kurz ""LA Times"" un ""L.A. Times"") ìsch a ìwwerregionààla US-àmerikàànischa Tààgszittung mìt Sìtz z’ El Segundo bii Los Angeles (Kàlifornia).",🔎
,,,àmerikànisch,FALSE,"Àwrìl 1970 z’ Novo Mesto, SR Sloweenia, SFR Jugoslààwia, àls ""Melanija Knavs"" []) ìsch a ehamoolig sloweenisch-àmerikànisch Modäll.",🔎
,,,Veräinigti Staate,FALSE,""">Washington, D.C. i de Veräinigti Staate aabote.",🔎
,,,US-àmerikànischa,FALSE,"März 1997 z’ Havanna) ìsch a kubanisch-US-àmerikànischa Sangera, Liadermàchera un Schàuischpìelera.",🔎
,,,amerikanischi,FALSE,"Mai 2023 in Küsnacht, Kanton Züri) isch e bürtigi amerikanischi, sit 2013 schwizerischi Rock- und Popsängeri gsi.",🔎
,,,us-amerikanische,FALSE,"D Stadt leit am nördliche Ygang zum Welland Canal un am südliche Ufer vum Ontariosee aa einer vo de Hauptvercheersaggse zwüsche dr us-amerikanische Gränz wo numme 19 km entfernt isch, un Toronto wo 51 km nördlich leit.",🔎
,,,amerikanische,FALSE,"Dr Eragon isch d Houptfigur vo de ""Eragon"" Büecher vom Christopher Paolini, ämnä amerikanische Schriftschteuer.",🔎
,,,US-Bundesstaat,FALSE,"Modesto isch County Seat u ä Stadt im Stanislaus County im US-Bundesstaat Kalifornie, Vereinigte Staate, mit 206.769 Iwohner (Stand: 1.",🔎
,,,US-amerikanische,FALSE,Juni 1956 z New Orleans) isch e US-amerikanische Politiker.,🔎
,,,Nord-Àmerikànischa,FALSE,Ar hàt Nord-Àmerikànischa Liader uf Frànzeesch ààpàsst un gsunga.,🔎
,,,nordamrikanischè,FALSE,"Bi villè asiatischè un nordamrikanischè Baangsellschaftè, z. B.",🔎
,,,US-amerikanische Härsteller,FALSE,"D' Piper PA 28 isch e eimotorigs, viersitzigs Lychtflugzeug vom US-amerikanische Härsteller Piper.",🔎
,,,Vereinigtu Staatu,FALSE,"Ganz am Schluss gseet mu inera Vorbländi, wie der Bax und der Pirmin inera Bifräägig unner Eid bim Senat vanu Vereinigtu Staatu vanera «nuklearu Bidrooig» redunt.",🔎
,,,Vereinigten Staate,FALSE,Vu 1915 bis 1934 isch s Land vu dr Vereinigten Staate bsetzt gsi.,🔎
,,,Voreinichde Staada vo Amerika,FALSE,En de folgende Johr ondrnemmt dr Offenbach a graußa Tournee durch de Voreinichde Staada vo Amerika.,🔎
,,,Vereinigte Schdaate,FALSE,Johrhundert si vili Ire vor allem wäge Hungersnöt nach Ängland und in die Vereinigte Schdaate uusgwanderet.,🔎
,,,US-amerikaanische,FALSE,"Juni 2000 z Exeter, New Hampshire) isch en US-amerikaanische gërmanistische Spraachwüsseschafter gsy.",🔎
,,,amerikaneschi,FALSE,D Corine Mauch isch i de USA als schwiizerisch-amerikaneschi Dobbelbürgeri uf d Wält choo.,🔎
,,,Amerikaner,FALSE,Im Zweite Wältchrieg isch Basel vo de Amerikaner us Versehe bombardiert worde.,🔎
,,,US-Bundesschtààt,FALSE,"Ar däckt sìch mìt’m New York County, wo unt’r da urschprìngliga Counties vum US-Bundesschtààt Nöi York zehlt.",🔎
,,,Vereinigte Staate vo Amerika,FALSE,Präsident vo de Vereinigte Staate vo Amerika gwählt worde.,🔎
,,,àmerikànischer,FALSE,""">Washington, D.C.) ìsch a àmerikànischer Jurischt un Politiker vu dr Demokràtischa Pàrtäi gsìì.",🔎
,,,Veräinigte Staate vo Amerika,FALSE,"Die Zellwiis häd aber de Nachtäil, das nöd de Mittwuch i de Mitti vo de Wuche isch, sondern de Dunschtig: Mändig - Zischdig - Mittwuch - ""Dunschdig"" - Friidig - Samschdig - Sundig I de Veräinigte Staate vo Amerika und i de chrischtliche und de jüdische Religion zelt me d Wuchetääg vom Suntig aa.",🔎
,,,Verainigta Stààta,FALSE,Ìn dr Texas-Versàmmlung vu 1845 ìsch’r Vetratter vum Fannin County gsìì; doo hàt’r fìr d' Ànnexion vum Texas àn d’ Verainigta Stààta gestìmmt.,🔎
,,,Amerikanischà,FALSE,"Septämber 2011 in Urbana, Illinois) esch en Amerikanischà Schriftstellär ond Gründär vom Gutenberg- Projekt.",🔎
,,,US-Amerikanischi,FALSE,US-Amerikanischi Präsident gsi.,🔎
,,,amerikaanische,FALSE,"Howdy isch en änglischen und hüt bsunders amerikaanische Gruez, wo äigetli «wie gaats der?",🔎
,,,Vereinigte Schdaate vo Amerika,FALSE,"In de Vereinigte Schdaate vo Amerika het s ä groosse Bürgerchrieg bruucht, wo nid emol wäge dr Abschaffig vo dr Sklaverei usdrait worden isch, für zum di Schwarze vo dr Sklaverei z befreie.",🔎
,,,US-amerikanischi,FALSE,D Melissa Joan Hart esch e US-amerikanischi Schouspöueri.,🔎
,,,Verainigta Schtààta vun Àmerika,FALSE,"Àmerikànisch Anglisch (anglisch ""American English"" , kurz ""AE"" odd’r ""AmE"") ìsch d’ Wàrianta vu dr anglischa Schprooch, wo ìn da Verainigta Schtààta vun Àmerika grädd wìrd.",🔎
,,,US-amerikanischè,FALSE,"È Bsunderheit vo dè US-amerikanischè Baanè sin diè langè un mit gringer Sorgfalt zämmèglaschtè Schinnèwääg, welli zuè nem unruhigè Lauf vo dè Lokomotyvè mit dè vo Ängland übernôènè Bauwys vom starrè virrädrigè Faargschtell gfüürt hèt.",🔎
,,,US-àmerikànischer,FALSE,Cable News Network (kurz CNN ) ìsch a US-àmerikànischer Farnsahsander mìt Sìtz z’ Atlanta ìm Bundesschtààt Georgia.,🔎
,,,US-amerikanischen,FALSE,Anfangs 1977 leaste CAL e bauglichi Maschine vo der US-amerikanischen Western Airlines und grifft zudem churzzitig uf Frachtflugzüg vo der El Al zrüg.,🔎
,,,US-àmerikàànischer,FALSE,"Fox News Channel (kurz ""FNC"", hüüfig aifàch ""Fox News"" odd’r ""Fox"" g’nännt) ìsch a US-àmerikàànischer Noohrìchtasander mìt Sìtz z’ Näi York.",🔎
,,,US,FALSE,D Mary Fleener (* 1951) isch en US-amerikanischi Comic-Zaichnerin und -Täggschterin us Los Angeles.,🔎
,,,Vereinigte Schtaate,FALSE,Dr O-Ring isch vom Niels Christensen (1865-1952) 1937 in de Vereinigte Schtaate batentiert worde.,🔎
,,,amerikanischer,FALSE,"April 1968 z Memphis, Tennessee) isch e amerikanischer Baptistepastor und Bürgerrächtler gsi.",🔎
,,,Amërika,FALSE,"Aber scho wenig spööter, 1910, hät d Wipf e Leerstell an ere hööchere Schuel z Amërika aagnaa – das si göch, hät si us de Fërie z Äisidle mittäilt, Rücksicht uf di vertraaglich Chündigungsfrischt hät si nöd gnaa, wies im Pricht vom ""Idiotikon"" über s säb Jaar ghäisst.",🔎
,,,Verainigte Staaten,FALSE,Im Summer 2014 isch si in dr Verainigte Staaten uf e Schuel fir Improvisationstheater gange.,🔎
,,,Vereinigte Staate vu Amerika,FALSE,Präsident vu de Vereinigte Staate vu Amerika gsi.,🔎
,,,Veräinigte Staate,FALSE,Im Friide vo Bariis 1783 si denn d Gebiet südlig vo de Groosse Seä an die Veräinigte Staate abdräte worde.,🔎
,,,US-àmerikàànisch,FALSE,"XBIZ ìsch a US-àmerikàànisch Verlààgsunternamma, wo Noohrìchta un Informàzioona ìwwer d’ Säxìndüschtrii veräffentligt.",🔎
,,,Verainigte Staate,FALSE,D'Karikatur het im Johr 2006 in de Verainigte Staate einigi Debattene uusglöst.,🔎
,,,US-amerikanischs,FALSE,"D Insle si e US-amerikanischs Ussegebiet, wo nid inkorporiert isch.",🔎
,,,Vereinigti Staate,FALSE,"Dezämber 1890 z Centerville, Vereinigti Staate; † 24.",🔎
,,,amerikanischs,FALSE,"Time (mänggisch mit Groossbuechstaabe: TIME), hüfig Time Magazine, isch e amerikanischs Noochrichtemagaziin, wo wöchentlig erschiint.",🔎
,,,àmerikàànischa,FALSE,"Mai 1993 z’ Los Angeles, Kàlifornia) ìsch a àmerikàànischa Schàuischpììlera, Pop-Rock-Sangera un Sünkroonschpraachera.",🔎
,,,Union,FALSE,"Si Bresidäntschaft gältet as äini vo de bedütendste in dr Gschicht vo de Veräinigte Staate: Er isch e Gegner vo dr Sklaverei gsi und won er gweelt worde isch, si wäge däm zerst siibe und spööter no vier anderi Südstaate, wo s Sklaverei gee het, us dr Union usdräte und häi en äigene Staatebund, die Konföderierte Staate vo Amerika bildet.",🔎
,,,Vereinigte Staate,FALSE,"Frauefuessball isch i dr öffentleche Wahrnähmig ufgrund vo dr männleche Prägig witus weniger präsent, doch nimmt är i einige Länder, wie bispiuswis de Vereinigte Staate, e bedütendi Roue i.  Wie d Popularität vo dere Sportart zuegnoh het, isch o d Azau vo Fuessballverletzige gschtige.",🔎
,,,Vereinichte Staate,FALSE,"De zwei unerméedlich Troubadure vun de elsassisch Müssik un Poesie heere nit uff sich ze präsentiire uff de Brettel vun de Konzerthalle un de ""Cabarets"", - de Bibliotheke, vum Elsass... vum Ditschlànd, de Schwiz, Eeschtrich, Litaue, Serbie, Tschechie, Pole, Vereinichte Staate, bis nooch Mayotte... aach uff de grossi Feschtivalbéehne: z.",🔎
,,,Vereinigta Stoota von Amerika,FALSE,"Metallica hen offiziell übr 100 Milliona Alba verkauft, do drvo übr 50 Milliona in de Vereinigta Stoota von Amerika.",🔎
,,,àmerikànischa,FALSE,Jüüli 1993 àui doo) ìsch a àmerikànischa Politikera vu dr Demokràtischa Pàrtäi un a Schurnàlischta gsìì.,🔎
,,,US-amerikanischer,FALSE,"Juli 1975 z Queens, New York City, USA), besser bekannt als 50 Cent, isch en US-amerikanischer Gangsta-Rapper.",🔎
,,,amerikanisch,FALSE,Do drzue het dr amerikanisch Bräsidänt Wilson ghert.,🔎
,,,US-amerikaanischi,FALSE,"Februar 1969 z Los Angeles, Kalifornie) isch e US-amerikaanischi Schauspiileri un Executive Produceri.",🔎
,,,Staate,FALSE,"Noch eme zweijöhrige Vagabundenusflug in d Staate isch är denn 1980 uf Berlin, won är zerscht in dr Gruppe ""Rote Grütze"" mitgwirgt het.",🔎
,,,amerikanischen,FALSE,Dr Donald Duck ( []) isch e Comic- und Zäichedrickfilm-Figur us em amerikanischen Disney-Studio.,🔎
,,,Verainigta Schtààta vun Àmerikà,FALSE,"S’ Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta (àui ""Àbgoordnetahüüs;"" anglisch ""United States House of Representatives"", oft numma ""the House"") ìsch aina vu da baida Kàmmer vum Kongrass vu da Verainigta Schtààta vun Àmerikà – naawa-n-em Senàt.",🔎
,,,Verainigta Schtààta,FALSE,"San Felipe (änglisch [], àui bekànnt àls San Felipe de Austin) ìsch a Stàdt ìm Austin County ìm Bundesstààt Texas ìn da Verainigta Schtààta.",🔎
,,,US-amerikanisch,FALSE,S'US-amerikanisch Apollo- un s'sowjetisch Luna-Programm hän bi nün Missione zwische 1969 un 1976 insgsamt 382 Kilogramm Mogstei vu dr Movordersite uf d'Erde brocht.,🔎
1545,Weibliche Brust,Die wiibligi Brust,Brischt,FALSE,"Ihri Statue in Ephesos schtellt si iber un iber bedeckt mit Brischt dar, was si als Ernährerin vun allene Lebewese versinnbildligt.",🔎
,,,Brüst,FALSE,"Au bi Körperdäil, wo usgseen wie wenn si sümmetrisch weere, wie d Auge, d Ohre, d Ärm, d Bäi, d Brüst u.s.w.. git s immer meer oder weniger groossi Underschiid in dr Laag, dr Form und dr Gröössi.",🔎
,,,wiibliga Bruscht,TRUE,"A Bruschtvergreesserung ìsch a Scheenhaitsoperàzioon, wu d’ wiibliga Bruscht mìt Hìlf vun Implàntààta-n-odd’r Fattiisàtz vergreessert odd’r umgschtàltet wìrd.",🔎
,,,wiblig Bruscht,TRUE,"Büstenhalter) isch e Wäschstuck, wu di wiblig Bruscht stitze un forme soll.",🔎
,,,wiibligi Brust,TRUE,die wiibligi Brust oder dr Chamme vom Güggel.,🔎
,,,Brüscht,FALSE,"In de Milchdrüese vo de wiiblige Brüscht, wo zu de sekundääre Gschlächtsmerkmol ghööre, wird noch ere Geburt Muetermilch bildet.",🔎
,,,wiiblige Brust,TRUE,"D Brustdrüese ""(Mammae)"" sälber si 15 bis 20 Milchdrüese in der wiiblige Brust, wo mit ihre Milchgänge in der Brustwarze ände.",🔎
1546,Strategische Bahn,Strategischi Baan,Strategischi Umgehungsbahn,FALSE,"Mai 1890 diè Strategischi Umgehungsbahn in Bedryb gangè, wo im obberhalb vo Immèdingè glègènè Hintschinger Baanhof vo dé Schwarzwaldbaan abzwygt.",🔎
,,,strategischi Baa,TRUE,"S Preußische Chriègsminischterium hèt d Wuètèdalbaan 1890 vo Wizä bis übber Zollhuus-Blummbärg i s Donaudal bis Immèdingè volängerè lõ, well d Hochrhybaan übber schwizer Territorium füürt un als strategischi Baa nit in Frõg chò isch.",🔎
,,,strategische Bahn,TRUE,Diesell Strecki hät als strategische Bahn em allfällige witere Chrieg gege s 1870/1871 bsiigte Frankrych diene sölle.,🔎
,,,Strategischè Umgehungsbaan,FALSE,D Wuètèdalbaan widderum isch èn Deil vo dè Strategischè Umgehungsbaan Obberlauchringè-Immendingè gsi.,🔎
,,,strategischi Baanè,FALSE,"Dè dütsche Generalschtaab hèt dõrum Übberlegungè aagschtellt, strategischi Baanè z bauè, um s Schwyzer Territorium im Chriègsfall z umgõ.",🔎
,,,strategischi Baan,TRUE,"Uff selli Wys hèt è witeri strategischi Baan gschaffè wörrè söllè, diè è Umfarig vo Schwizer Gebièt möglich machè hèt söllè.",🔎
,,,strategisch,FALSE,"Dè dütsche Generalschtab hèt deshalb Übberlegigè aagschtellt, è Sischteem vo strategischè Umgehigsbaanè z etablyrè, um Schwizer Territorium im Chriègsfall nit z tangyrè.",🔎
,,,strategischè,FALSE,"Iri volli Bedütig us dè strategischè Luègi hèt sich zeigt, wo mò 20.",🔎
,,,strategischè Baanschtrèggè,FALSE,Gmeinsam mit drei wittèrè strategischè Baanschtrèggè z Südbaddè hèt s Milidär d Strèggi im Zämmèhang mit èm wittèrè Chrièg mit Frankrych für nötig ghaaltè.,🔎
,,,strategischè Baanlinniè,FALSE,D Gartè- un d Palmrainbaan sin 1890 mit ère Ketti vo strategischè Baanlinniè durch Südbaddè un Obberschwòbè mit dè Bundesfeschtung z Ulm vobundè.,🔎
,,,strategischè Ysebaastreggi,FALSE,Im Zùg vom Bau vo dè strategischè Ysebaastreggi isch au dè Baanhof Raschtatt volait un erwiterèt worrè.,🔎
,,,strategischi Umgehungsbaan,FALSE,"1886-1890 isch d Wuètèdalbaan als strategischi Umgehungsbaan vo Wizä nit bis Eschingé, sondern bis Hintschingè a dè Schwarzwaldbaan volängerèt un 1890 eröffnet worrè.",🔎
1547,Schia,Schia,schiitischi,FALSE,"Im Süde herscht die schiitischi Miliz Hisbollah, wo vo Sürie understützt wird und sich vo dr Regierig nüt loot lo vorschriibe, und im Norde häi d Sunnite und d Maronite iiri Gebiet, wo si sälber mit äigene Milize verdäidige.",🔎
,,,schiitische,FALSE,"Des isch e schiitische Orde mit ere Philosophii gsii, wu viil Ähnligkeit mit em Grischtetum gha het; diä Bektaschi hän bsunders gschickt kenne diä ehmolige Grischte wiise.",🔎
,,,schiitisch Islam,FALSE,"Joorhundert), wo in Persie dr schiitisch Islam as Staatsreligioon iigfüert häi, het si sich erhoolt und isch wider gwaggse.",🔎
,,,schiitischen,FALSE,"Abu Azrael (, alemannisch: ""Vater vom Azrael"" oder au ""Vater vom Todesengel"", bürgerlich: Ayyoub Faleh al-Rubaie) isch en Kommandeur vo de schiitischen Imam-Ali-Brigade, wo im Irak gäge de Islamisch Schtaat kämpfe.",🔎
,,,schiitisch,FALSE,"Joorhundert isch d Meerhäit vo dr Bevölkerig schiitisch gsi, aber erst noch dr Erooberig 1502 dur die imamitische Safawide isch d Stadt „schiitisiert“ worde.",🔎
,,,Schiite,FALSE,Öppe 54 % vo de Bevölgerig sind Moslems (27 % Schiite; 27 % Sunnitä).,🔎
,,,schiitischer,FALSE,Ar ìsch dr Suhn vun’ra fläämischa Belgera un vu’ma schiitischer Iràker.,🔎
,,,schiitisch Islaam,FALSE,"Si häi dr schiitisch Islaam as Staatsreligioon iigfüert, wo d ""Tahara"", die rituelli Räinhäit, din e groossi Rolle spiilt.",🔎
,,,schiitischi Muslim,FALSE,"Die mäiste Iiwooner vo dr Stadt si Sunnite, schiitischi Muslim si e bedütendi Minderhäit.",🔎
1548,Daoismus,Daoismus,Taoismus,TRUE,"Z China het sich d Filosofii vom achte Joorhundert vor dr Zitwändi aa afo entwiggle, ere Periode wo män ere d Zit vo de ""Hundert Schuele"" säit, und grundleegendi Wältaaschauige wie die vom Konfuzianismus, vom Taoismus, vom Legalismus und vom Mohismus si entstande.",🔎
,,,Daoischmus,TRUE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,Taoiste,FALSE,"D Zhuang sin entweder Aahänger vo de traditionelle animistische Religion Mo, Taoiste oder Buddhiste.",🔎
1549,"Charles de Secondat, Baron de Montesquieu","Charles de Secondat, Baron de Montesquieu",Montesquieu,FALSE,"Au die demokratischi Gwaltedeilig, wo vom Freimuurer und Staatstheoretiker Montesquieu in siim Buech Vom Geist vo de Gsetz gforderet worden isch, isch ä demokratischi Grundforderig.",🔎
,,,Montesqieu,FALSE,Joorhundert isch dr Iifluss vo dr Religioon chliiner worde und Dänker wie dr Montesqieu häi mit Ideä wie dr Gliichstellig vo de verschiidene Religioone mee und mee Understützer gfunde.,🔎
1550,Palais Sickingen,Palais Sickingen,Großherzoglige Palais,FALSE,"Langi Johr het de Kunschtverein verschiden Unterkimft residiert, unter anderem im Großherzoglige Palais, im alte Schuelgebei St. Ursula, in de ehmolige Hauptwach am Minschterblatz un no Karlsblatz.",🔎
,,,Stadtpalais z Fryybeg,FALSE,Ihre Stadtpalais z Fryybeg isch hite dr Sitz vum Landgricht.,🔎
1551,Ionien,Ionie,ionische,FALSE,isch e vorsokratische Filosoof us em ionische Efesos gsi.,🔎
,,,ionischi,FALSE,"Abdera, wo dr Demokrit uf s Wält cho isch und gläbt het, isch e ionischi Kolonii in Thrakie gsi.",🔎
1552,Landkreis Ravensburg,Landchrais Raveschburg,Landkrois Raveschburg,TRUE,S isch d grescht Schtadt vom Landkrois Raveschburg im siidlicha Oberschwabe.,🔎
,,,Landkreis Raveschburg,TRUE,"Heit leit de ehmoolig Linzgau im Bodeseekreis und im Süde vum Landkreis Simeringe, zu me klaine Toel au im Landkreis Raveschburg.",🔎
,,,Landkrais Raveschburg,TRUE,"Septämber 1961 z Wãẽgaade, Landkrais Raveschburg) isch e dytsche Bolitiker (CDU).",🔎
,,,Landchrais Raaveschbùrg,TRUE,"Er gränzd im Norde an  dr Landchrais Raaveschbùrg ùn an dr Landchrais Sigmaringe, im Oschde an dr bayrisch Landchrais Lindau.",🔎
,,,Landchreis Raveschburg,TRUE,Si isch no Raveschburg di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Raveschburg un bildet bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
1553,Randen (Gebirge),Randè,Chlynè Randè,FALSE,"Dè Schwarzbach entspringt uff èm öschtlichè Zipfel vom Chlynè Randè, sèllè drènnt dè Hochrhy vom Chleggau.",🔎
,,,Südrande,FALSE,De Lauferbärg isch en Buggel vom Südrande.,🔎
,,,Sibbè Randè,FALSE,"Am Nordrand vo dè Chleggaurünni ligèd d Sibbè Randè, am Südrand vo dè Rünni, nu oppè 300 m vum Schmèrlat ewäg dè Südrandè.",🔎
,,,Beringer Randè,FALSE,"S nötige Potential an Passagyr hèt mò im Neubaugebièt gsää, wo sich zwüschèm früènèrè öschtlichè Dorfrand vo Beringè un èm Woonblatz Beringer Ängi etablyrt hèt un sich übber öppè 650 m a dè Südhaaldè vum Beringer Randè hyyzièt.",🔎
,,,Hochè Randè,FALSE,"Ab Achdorf gòt disèll Isoglossè südöschtlich witer zimli gnau übber Füètzè bis zum Hochè Randè, wo si uff diè dütsch-schwizer Gränz drûfft.",🔎
,,,Südrandè,FALSE,Im Wangèdal flǜèßt dè Seegrabbè a dè Nòòtschtell zwǜschè Südrandè un èm Nordabschnitt vom Chlynè Randè durrè.,🔎
1554,Südamerika,Südamerika,Süd,FALSE,"Johrhundert si si verdriibe worde und d Kolonisierig vo Süd- und Nordamerika, vo Südasie und Afrika het agfange, zerscht dur d Schbanier und d Bortugiise, denn dur d Holländer, d Ängländer und d Franzose, und vo Nord- und Zentralasie dur d Russe.",🔎
,,,Siidamerika,TRUE,"In dr Herbaar-Sammlige vum Natuurkundmuseum zaige si au Ergeebnis vu dr Uuslandsraise, wu dr Philippi im Lauf vu dr Joor gmacht het, unter anderem mit dr Stauferland-Expedizioon uf Spitzbergen, in d Bäärgwälder vu Zaire (1970, 1972), Siidamerika (1982), Madeira, Gomera un d Azore.",🔎
,,,Südàmerikà,TRUE,Dr Oyapock odd’r Oiapoque ìsch a Fluss ìn Südàmerikà.,🔎
,,,südamerikanische Schtaat,FALSE,"Paraguay isch en südamerikanische Schtaat, wo zwüsche Brasilie, Argentinie und Bolivie ligt.",🔎
,,,südamerikanisch,FALSE,Montevideo zeut zue de zää sicherste Stedt vu Latiinamerika und isch zuedäm noo ere Schtudie die südamerikanisch Stadt mit dr höchschte Lääbesqualität.,🔎
,,,Sidamerika,TRUE,Är isch dr greescht un bevelkerigsryychscht Staat z Sidamerika un nimmt mit sine 8.514.215 km² Flechi 47 % vum Kontinent yy.,🔎
,,,südamerika,FALSE,"Inselgrubbe, wo sich im Atlantik befinde aber zur Karibik zelt wärde: Staate, wo geografisch zum südamerikanische Festland ghööre aber wäge iirer Kolonialgschicht und iire Wirtschafts- und Vercheersbeziehige hüfig zur Karibik zelt wärde:",🔎
,,,Süèdamerika,TRUE,"Reini Seilbruggenè findet mo no z Afrika, Asiè, Süèdamerika un Mikronesiè.",🔎
,,,südamerikanische,FALSE,"Venezuela (amtlig ""Bolivarischi Republik Venezuela"", spanisch ""República Bolivariana de Venezuela"") isch e südamerikanische Staat an der Karibikküste.",🔎
1555,Herrschaft Lichtenberg,D Herschaft Liechtebärg,Herrschaft Lichtebärg,TRUE,"Wo im 1480i d Herrschaft Lichtebärg an d Grafe vo Hanau cho isch, isch Buxwiller einer vo de Hauptort worde.",🔎
,,,Herrschaft Liechtebärg,TRUE,Si isch 1456–80 us eme Däil vo dr Groofschaft Hanau und dr halbe Herrschaft Liechtebärg entstande.,🔎
,,,Lichtebärg,FALSE,"Joorhundert z Dütschland populär worde isch, und si isch zu sinere Zit lääbhaft diskutiert worde, under anderem vom Lichtebärg, vom Goethe und vom Humboldt.",🔎
,,,Leechtebari,FALSE,"""Burg Lichtenberg"", ésch e Buriruin bi dr Gmein Leechtebari, zwésche Lítzelstään (20 km) un Niderbrunn (18 km), én dr Region vun Lítzelstään (Kanton Lítzelstään), in dr Nechi vun dr ditsch-frànzesche Granz.",🔎
1556,Kenzingen,Kenzinge,Kenzige,TRUE,Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht.,🔎
,,,Känzinge,TRUE,D Burg Känzinge isch e abgangeni Burg sidlig vu dr Stadt Känzinge im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.,🔎
1557,Stegen,Stäge,Stääge,TRUE,"Jänner 2020 z Stääge) isch e dytsche Hischtooriker un Offizier gsii un Noolossverwalter vum Filosoof Martin Heidegger, sym Stiefvater.",🔎
,,,Stägener,FALSE,"D'Bezeichnig Eschbe (Brisgau) isch mehdütig, wil dr Stägener Ortsdeil Eschbe, 10 km östlich vu Friburg ebefalls im Brisgau lit.",🔎
1558,4. Februar,4. Februar,4. Februaar,TRUE,"a> z Winkel bi Büüli; † 4. Februaar 1936 z Seeb, Gmäind Winkel) is",🔎
,,,4. Februaar,TRUE,"De Johann Ulrich Hubschmied (* 4. Februaar 1881 z <a href=""R%C3%BCschegg""",🔎
1559,Liberalismus,Liberalismus,liberaali,FALSE,"Si Regierigszit cha mä in e relativ liberaali Faase, wo vo innepolitische Reforme und vom Kulturkampf brägt gsi isch, und in e eender konservativ brägti Zit noch 1878/79 iidäile.",🔎
,,,wìrtschàftsliberààl,FALSE,Ìhra politischa Rìchtung ìsch wìrtschàftsliberààl un gsällschàftskonsärwàtiiv.,🔎
,,,wirtschaftsliberale,FALSE,"Di Liberali Partei vo dr Schwiiz (LPS, in Basel ""Liberaldemokratischi Partei"" (""LDP""), uf französisch ""Parti Libéral Suisse"") isch e politischi Partei i dr Schwiiz, wo en wirtschaftsliberale Kurs vertritt und in ihrne Hochburge als Partei vom Grossbürgertum gilt.",🔎
,,,liberààla,FALSE,"A wìchtiger Tail vu dr Pàrtäi schteht ìn dr Tràdizioon vum Gaullischmus, àwwer ’s gìtt àui konsärwàtiiwa, chrìschtdemokrààtischa un liberààla bzw.",🔎
,,,liberale Sinn,FALSE,"Dr Grund für d Abspaltig isch s Gfüül gsi, ass si vo dr Regierig z Schwyz vernochlässigt würde, und will sich die konserwative Innerschwyzer gwäigeret häi, d Kantonsverfassig im e liberale Sinn z rewidiere.",🔎
,,,Liberale,FALSE,"Bis zum Sonderbundschrieg hai die Liberale gegen Katholisch-Konservativi kämpft und «Altliberali», Ahänger vo der repräsentative Demokratii mit Zensuswahlrecht, gege «Demokrate», won e diräkteri Demokratii mit allgemeinem, gliichem Wahlrächt befürwortet hai.",🔎
,,,liberals,FALSE,"In dene Verein und ihre gsamtschwizerische Veraastaltige het mä früeh scho über e Revision vom Bundesvertrag, liberals Gedankeguet und en ängeri Union vo de Kantön diskutiert.",🔎
,,,liberaal,FALSE,Di in dr Hauptsach liberaal baadisch zwoot Chammere het dr Kunvänzioon iri Zuestimmig verwaigeret.,🔎
,,,Liberàlischmus,TRUE,"Ìn dr dogmààtischa Konschtituzioon ""Dei Filius"" vun Àwrìl 1870 hann d’ Konziilsvattera mehrera Ideea — Razionàlischmus, Ànàrkischmus, Kommunischmus, Soziàlìschmus, Liberàlischmus, Materialischmus, Modärnischmus, Nàtüràlischmus, Pantheischmus un Säkulàrischmus — àls Ìrrtummslehra verurtailt.",🔎
,,,liberali,FALSE,isch e liberali Partei z Dütschland.,🔎
,,,liberale,FALSE,Nach 1831 het de Kanton Aargou zu de liberale Ständ vo dr Schwiiz ghört; vili demokratischi Flüchtling us Dütschland händ doo Ufnaam gfunde.,🔎
,,,nazionalliberale,FALSE,Merz 1871 z Häidelbärg) isch e dütsche Historiker und nazionalliberale Politiker gsi.,🔎
,,,Liberàlìschmus,TRUE,"Ìn siinera bekànnta Enzüklika ""Rerum novarum"" vum Joohr 1891 hàt’r d’ Wìrda vu da Àrwaiter unterschtrììcha un hàt sowohl dr Soziàlìschmus wia àui dr Laissez-faire-Liberàlìschmus verurtailt.",🔎
,,,liberal,FALSE,"Er isch liberal gsi, aber gege Lüt, wo d Profit nit eso investiert häi, dass si zum Vordäil für Alli wurde.",🔎
,,,liberaale,FALSE,"Wäge sinere relatiiv liberaale Haltig het men em ""Bürgerköönig"" gsäit.",🔎
,,,liberàla,FALSE,Ar hàt liberàla Mainunga ghàà.,🔎
,,,freisinig,FALSE,"Für d Lüüt aber isch de Vatter echli gaar z freisinig gsy, und drum isch d Familie dänn ewëggzüglet uf Chrommenau im sanggalische Toggeburg, wo de Vatter hööch über em Doorff im Fosen oben es Huus gchaufft ghaa hät.",🔎
,,,liberale Beweegig,FALSE,"Er isch us dr liberale Beweegig gwaggse und gältet as die politischi Beweegig, wo dr Bundesstaat vo 1848 gründet und denn bis zum Ändi vom Erste Wältchrieg dominiert het.",🔎
1560,Gotthardpass,Gotthardpass,Gotthardstrecki,TRUE,Au d Gotthardstrecki vo de Isebahn und Autobahn goht i nord-süd Richtig dur s Gmaindsgebiet dure.,🔎
,,,Gottert,TRUE,"Rund ume See loufe wichtegi Vercheerswääg: d Baanlinie vo Züri und Zug und die vo Basel und Luzärn, wo z Arth zämechöme und zum Gottert gönd, d Autobaan A 4 uf der Weschtsyte und d Kantonsstroosse.",🔎
,,,Gottertpass,TRUE,1775 isch er mit de Brüedere Christian und Friedrich Leopold Stolberg vo Schaffuusen über Züri an Vierwaldstettersee und bis uf de Gottertpass gräist.,🔎
,,,Gotthardbass,TRUE,D Leventina goot vo Airolo am Südändi vom Gotthardbass bis uf Biasca.,🔎
,,,Sankt Gotthard,FALSE,Zu de wichtigschte Feschtige vom Réduit händ d Feschtigswerch Sargans und St-Maurice und dr Sankt Gotthard als Zentrum vom Réduit ghört.,🔎
,,,Gottertstrooss,FALSE,"Si wird immer wider als Uuswychruute bruucht, wen d Gottertstrooss mol wider gschpeert isch.",🔎
1561,Fridolin von Säckingen,Sant Fridolin,Sant Fridli,TRUE,"Zu dere Zyt gchöhrt ds Glarnerland am Kloster vu Säckinge, wo vum Sant Fridli gründet worden isch.",🔎
,,,Sankt Fridli,TRUE,"Ane 1823 hed Sissle e Chapele bout, wo em Sankt Fridli gwejt isch.",🔎
,,,Fridolin vun Säckinge,FALSE,Ànne 509 het dr irisch Menich Fridolin vun Säckinge uf em Gebiet vum hitije Sänt Avor e klins Gotteshüs geböit (6.,🔎
,,,Fridolin,FALSE,D Stadt Säckinge isch um s Chlooster mit em glyche Name entstande; säll isch vom heilige Fridolin gründet worre.,🔎
,,,Hl. Fridolin,FALSE,Martin Gerbert zum Hl. Fridolin isch dè St. Georg gsi.,🔎
,,,heiliga Fridolin,FALSE,"Bild: Platz vôr dr Kirch en Säckenga D Birger vo Säckenga feirat ausglassa a Fescht zo Ehra vom heiliga Fridolin, em Namenspatron vo dr Kirch.",🔎
,,,Heilig Fridolin,FALSE,"D Schiibe zeigt de Heilig Fridolin mit em Skelett vom Urso, wo vo Süüle im Renaissance-Stil iigrahmt werde.",🔎
1562,Huldrych Zwingli,Huldrych Zwingli,Ueli Zwingli,FALSE,Si isch vom Ueli Zwingli begründet woorde.,🔎
,,,Zwinglianismus,FALSE,"Des Lexikon umfasst i de drüü grosse Sprôchusgabe ugfähr 36.200 voschiedeni Artikel zue de Theme Politik, Biografi, Familie, Kultur, Wirtschaft, geografischi Einheite wie de Kantöön, Regione, Stedt un Gmeinde; un au zue divärse historische Themeberiich – vom Aargauer Chloschterstriit bis zum Zwinglianismus und zu dr Chemyfirma Zyma – git’s meh weder 3000 Sachartikel.",🔎
,,,zwinglianisch-reformyrte,FALSE,"Vo Züri uus isch es zwinglianisch-reformyrte Bekenntnis durch Prädikantè i s Chlèggau drait worrè, dè reformatorische Aktivischt Thomas Müntzer hèt sich z Waldshuèt, nu 4 km weschtlich vo Dǜèngè, uffghaltè.",🔎
,,,zwinglianischi,FALSE,"Am Aafang isch de württebergischi Reformation e Versuech gsi, di zwinglianischi un di lutherischi Usrichtig z'verbinde.",🔎
,,,Ulrich Zwingli,FALSE,Vu 1506 bis 1516 isch dr schpeteri Reformator Ulrich Zwingli Pfaff gsi z Glaris.,🔎
,,,Huldrich Zwingli,TRUE,"Nöd schtimme tuet d Theori, dass sich d Husorgle im Toggeburg vobräätet heg, well de Huldrich Zwingli d Cherchemusig vobote hät.",🔎
,,,Zwingli,FALSE,1525: Züri füehrt unterem Zwingli d Reformation ii.,🔎
,,,Uelrich Zwingli,FALSE,"Dr Uelrich Zwingli het zeche Jahr lang z Glaris as Pfarrer gschaffet und si Reformationsschrift 1523 em ""Ammann, Rat und Gmeind des Lands Glaris"" gwidmet.",🔎
1563,Addition,Addition,Addizioone,TRUE,"Punkträchnig vor Strichrächnig isch e Konwenzioon in dr Rangfolg vo Operatore in dr Mathematik und säit, ass Multiplikazioone (do mit eme Mol-Punkt gschriibe) und Divisioone (do mit eme Doppelpunkt gschriibe) vor Addizioone und Subtrakzioone duuregfüert wärde.",🔎
,,,Addizioon,TRUE,"Die ganze Zaale bilde e Ring in Bezuug uf d Addizioon und d Multiplikazioon, d. h. si chönne ooni Iischränkig addiert, subtrahiert und multipliziert wärde.",🔎
,,,Summ,FALSE,Zum ganze Additionsausdruck (Additionsterm) seit mr Summ wia au zo sem Wert.,🔎
,,,Plus,FALSE,"Des isch s erschde Buch, en dem d Symbol + ond − fir d Rechenoperationa Plus ond Minus verwended werrad  Sei Rechenbuach vo 1489 (druckt en Leipzig beim Konrad Kachelofen) isch s zwoideldeschde en Deutschland druckde Rechenbuach noch em ""Bamberger Rechenbuch"" vom Ulrich Wagner (1482/83) ond s drittälteschd druckde Rechenbuch iberhaupd.",🔎
,,,Summe,FALSE,"Wil s griechische Alphabet aber nur 24 Buechschtabe hät, isch es um drei bereits damals nümme benutzti Buechschtabe vonere früehere Alphabet-Version erwiiteret worde:  D Zahle werded additiv us de Ziffere bildet, im Sinn vonere Summe.",🔎
1564,Roveredo GR,Roveredo GR,Roverdo,TRUE,Dezue chömed no Ussenwoongruppe z Chur und z Roverdo.,🔎
,,,Roveredo,TRUE,"D Nochbergmaine sin Bellinzona (frijer au Sant’Antonio, Gorduno un Gnosca) un Lumino im Kanton Tessin, un Roveredo im Kanton Graubünde.",🔎
1565,Breitingen,Brôideng,Brôidengâ,TRUE,"Zom Gmoidsvrwaldongsvrband Langenau, wo mâ bei dr Gmoidsreform en de 1970 eigrichdâd hôd, gheerâd nebâ dr Schdadt Langenau au de ooabhengige Gmoidâ Aaldâ, Asslfengâ, Ballâdorf, Bärâschdadt, Bêrslengâ, Brôidengâ, Holzkirch, Neâschdett, Närâschdett, Ellengâ, Rammengâ, Setzengâ ond Weidâschdett.",🔎
,,,Broidenga,TRUE,"Nochboargmoinda sind em Norda Weschterstetta ond Broidenga, im Oschta Bärastadt ond d´Stadt Langenau, im Sida Ulm ond em Weschta Dôrastadt.",🔎
1566,Ungarische Dialekte,Ungarischi Dialäkt,Theiß-Dialekt,FALSE,"Nerdlig vu Saderlach un au witter nordweschtlig weret d Theiß-Dialekt ""(tiszai nyelvjárások)"" vum Ungarische gred, weschtlig Siddialäkt ""(déli nyelvjárások)"".",🔎
,,,Ungarische Dialäktschrybige,FALSE,In de Ungarische Dialäktschrybige isch s ë immer züe.,🔎
,,,Siddialäkt,FALSE,"Nerdlig vu Saderlach un au witter nordweschtlig weret d Theiß-Dialekt ""(tiszai nyelvjárások)"" vum Ungarische gred, weschtlig Siddialäkt ""(déli nyelvjárások)"".",🔎
1567,Haus,Huus,Stadthuus,FALSE,"Jahrhundert isch es ""Hôtel"" es Stadthuus für de Adel gsi.",🔎
,,,Hüser,FALSE,"Aber mit de Industrialisyrig isch iri Produktion vereifacht worde und het so derzu bitrait, dass d Ziegl s Strou und Ried abglöst hät, wenn s um s Däkche vo Hüser gange isch.",🔎
,,,Prìwààthüüs,FALSE,"S’ Hüüs La Salle (uff Frànzeesch sààgt m’r """" ) ìsch s’ ehamoolig Prìwààthüüs ìm Schtàdtzäntrum vu Reims ìn Frànkrììch, wu dr Johànnis Bàptist de La Salle uff d’ Walt kumma-n-ìsch.",🔎
,,,Hüüser,FALSE,"Und den het er als Boumeischter im Wallis i vilne Gmainde an Hüüser, Chile, Brugge und andere Sache gschaffet.",🔎
1568,Einheitsstaat,Eiheitsstaat,Äinhäitsstaat,TRUE,"Eso het er die politischi Bedütig vo sim Land vergröösseret und dr Grundstäi für en Äinhäitsstaat Pröisse gläit, wo under sine Noochfolger zun ere öiropäische Groossmacht ufgstiige isch.",🔎
,,,zentralistisch,FALSE,"D Union vo de Sozialistische Sowjetrepublike (churz UdSSR, Sowjetunion oder SU, Союз Советских Социалистических Республик (СССР)/""Sojus Sowjetskich Sozialistitscheskich Respublik (SSSR)"" ) isch ä sozialistisch-zentralistisch regierte Viilvölkerstaat in Osteuropa, em Kaukasus und Nord- und Zentral-Asie gsi.",🔎
,,,Äihäitsstaate,FALSE,Es git Parlemänt vo Nationalstaate (Äihäitsstaate und Bundesstaate) und au vo Gliidstaate.,🔎
,,,Zentralstaat,FALSE,Noch em französische Vorbild wird im April die Helvetisch Republik als Zentralstaat bildet.,🔎
,,,Einheitsschtaat,TRUE,"Im französischè Einheitsschtaat unterstòt d Präfektur im Innèminischterium z Paris, un dõdemit dè französischè Regyrig.",🔎
,,,zentralistische Eiheitsstaat,FALSE,"D Föderaliste in dr Helvetik si d Gegner vom zentralistische Eiheitsstaat gsi, wo am Afang vo dr Helvetische Revolution 1798 iigfüehrt und denn vo dr Partei vo de Unitarier verdeidigt worden isch.",🔎
,,,Äihäitsstaat,TRUE,"Wo d Franzose in d Äidgenosseschaft igruckt si, häi si en Äihäitsstaat gründet, die Helvetischi Republik.",🔎
1569,Liste der Kfz-Nationalitätszeichen,Liste vo de Auto-Kennzaiche för Staate und Nationalitäte,Lischte vo de Kfz-Nationalitätszeiche,FALSE,"Schprachcodes nach ISO 639, Lischte vo de Kfz-Nationalitätszeiche, Regionscodes von EUROSTAT",🔎
,,,Lischt vo dr Kfz-Nationalitätszeiche,FALSE,Lischt vo dr Kfz-Nationalitätszeiche,🔎
,,,Staatenlegende,FALSE,Singles (Staatenlegende) Alben (Staatenlegende),🔎
,,,Staatelegende,FALSE,Albe (Staatelegende) Bootlegs.,🔎
1570,30. März,30. Merz,30. Meerze,TRUE,"De Friedrich (Fritz) Rudolf Staub (* 30. Meerze 1826 z <a href=""M%C3%A4nnedorf",🔎
,,,30. Meerz,TRUE,De Heinrich Bruppacher (* 30. Meerz 1845 z Zoli,🔎
,,,30. Meerze,TRUE," doozmaal Poole; gstoorben am 30. Meerze 1967 z <a href=""New%20York%20C",🔎
,,,30. Märze,TRUE,"lebärg (Mänidorf); † 30. Märze 1889) isch <a href=""Bauingenie",🔎
1571,Norwegen,Norweege,Norrwägá,TRUE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,norwägische,FALSE,"Scho 1963 isch IKEA iber d Landesgrenze nus expandiert und het e Möbelhus im norwägische Asker, bi Oslo eröffnet.",🔎
,,,norwegische,FALSE,"Februar 1891 de Robert Pilet (1858–?, französische Diplomat) mit ""norwegische Schneeschue"" uf de Gipfel ufe glaufe isch.",🔎
,,,Norwägu,TRUE,"In Nord- und Oschteuropa hent schich im Zug va där fortschritundu Chrischtianisiärig neui Chinigrich wiä England, Norwägu, Dänemark, Polu, Ungaru, und Böhmu gibildut.",🔎
,,,norwegischi,FALSE,D'Sound isch e norwegischi Band mit dr Spannwitti Acid Jazz un Disco Soul bis Blues.,🔎
,,,Norwega,TRUE,Für d Geografe ghörand zue Skandinavie die Länder Norwega und Schweda und dr Nordweschta fa Finnland.,🔎
,,,norwäägischs,FALSE,"Si isch e norwäägischs ""Biland"", e Gebiet wo vo Norwääge abhängig isch aber nid e Däil vom Köönigriich Norwääge isch.",🔎
,,,Norwääge,TRUE,"Dezämber 1863 z Løten, Hedmark, Norwääge; † 23.",🔎
,,,Norwäge,TRUE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
,,,Norwaje,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,Norwege,TRUE,"S russisch Chärnland gränzt an d Staate Norwege (196 km) un Finnland (1340 km), derno chunnt e churze Kischtestraife zur dr Oschtsee.",🔎
,,,Norwegerin,FALSE,De Heiner Studer isch mit ere gebürtige Norwegerin ghürate un het drei erwachseni Töchtere.,🔎
,,,norwegischè,FALSE,"Dezembèr 1911 hèt dè Roald Amundsen mit èrè norwegischè Expedition als èrschtè dè Südpol erreicht, èn Monnet bevor dè Scott Robert un sini Begleiter, wo zèrscht i dè Antarktis aachò sin, am Pol ygloffè.",🔎
,,,norwegisch,FALSE,"D Liäder, wu s Simone singt, sin uf änglisch un hän mänkmol e melancholische Iischlag; eb emol e norwegisch oder alemannisch Liäd blant isch, isch nit bekannt.",🔎
,,,Norwegè,TRUE,Dè Spiraldunnel Drammen im Süèdè vo Norwegè bschtoot uss sechs überènanderligendè Spiralè.,🔎
,,,norwäägischer,FALSE,D Insle stoot under norwäägischer Verwaltig.,🔎
1572,Demokratische Partei (Vereinigte Staaten),Die Demokratischi Bardei in de Veräinigte Staate,Demokrate,FALSE,"Dodebii isch er aber a sim Cousin William Henry Barnum gschitteret, wo för d Demokrate kandidiert hät.",🔎
,,,Demokratische Bardei,FALSE,"Er isch dr Kandidat vo dr Demokratische Bardei gsi und noch sinere erste Amtszit dreimol wiidergweelt worde (1936, 1940 und 1944) – er isch dr äinzig amerikanisch Bresidänt, wo lenger as zwäi Amtsperiode im Bresidänt gsi isch.",🔎
,,,Demokràtischa Pàrtäi,FALSE,"Gliichzittlig hàt’r siina politischa Kàrriar ààgfànga, àls Mìtglìed vu dr Demokràtischa Pàrtäi.",🔎
,,,Demokratischen Bardei,FALSE,"D Harper Lee isch s jüngste vo vier Chinder vom Amasa Coleman Lee, eme Rächtsaawalt und Staats-Senator vo Alabama vo dr Demokratischen Bardei, und dr Frances Cunningham Lee, geboreni Finch.",🔎
,,,Demokratische Partei,FALSE,"August 1961 z Honolulu, Hawaii) isch en US-amerikanische Politiker vo de Demokratische Partei und vu 2009 bis 2017 dr 44.",🔎
,,,demokratisch,FALSE,"S politische Gegemodell zum Totalitarismus isch der demokratisch Rächtsstaat, wo d Freiheit vo de Staatsbürger gschützt si mit Grundrächt, Gewaltedeilig und hüfig ere Verfassig.",🔎
,,,Demokratischi Bartei,FALSE,isch e US-amerikanische Bolitiker (Demokratischi Bartei) un isch vu 1993 bis 2001 dr 42.,🔎
1573,Traktor,Drakdor,Traktörli,TRUE,"Somit dürft no è baar Traktörli z Fuulèfürscht gää, wo s Kfz-Kennzeichè ""NEU"" drägèt.",🔎
,,,Bulldog,TRUE,"Um sällie z'rüme, isch e Bulldog mit Schneepflueg igsetzt worre.",🔎
1574,Der Freischütz,Der Freischütz,Freischitz,TRUE,"Nôch-em graußa Erfolg vo seim ""Freischitz"" isch dr Weber en ganz Eiropa bekannt wôrra.",🔎
,,,Freischütz,TRUE,"An bsondra Glanz vorleiht-se de Rolla vom Georges Bizet seira ""Carmen"", vom Carl Maria von Weber seira Agathe em ""Freischütz"", vom Jacques Offenbach seira Giulietta en ""Hoffmanns Erzehlonga"" ond vom Franz Lehár seira Hanna Glawari en dr ""Luschdiga Witwe"".",🔎
1575,Antikenmuseum Basel,S Antikemuseum Basel,Antikemuseum Baasel,TRUE,D Verwaltig vo dr Sammlig isch sit 1961 em Antikemuseum Baasel understellt.,🔎
,,,Antikemuseum,FALSE,"1965 het s Historische Museum em nöije Antikemuseum e Däil vo sine Antikwidääte überloo und im Römermuseum Augst Fundstück, wo mä z Augst usgrabt het.",🔎
1576,Schwäbische Dialekte,Schwäbisch,schwäbische,FALSE,Bis en die 1940er Johr hot des Komikerduo mit denne schwäbische Figura auf de Varietébühna Süddeutschlands an großa Erfolg.,🔎
,,,Schwebisch,TRUE,"Im ditsche Bodeseevorland gits e Ruckzug vum Bodeseealemannische, s Schwebisch dringt virschi.",🔎
,,,schweebische,FALSE,"Dr Landchrais Aichach-Fridberg isch dr ainzig Landchrais im Regierigsbezirk Schwaabe, wù bairischi Dialäkt gschwäzd wääre ùn kaini schweebische (oder boodeseealemannischi wie im Allgai).",🔎
,,,oberschwebische Dialekt,FALSE,"Dr Sebastian Sailer (1714–1777) hot e Komödie ""Die sieben Schwaben"" (Text lueg n dr ) im oberschwebische Dialekt gschriebe und isch vor allem dur deam Schwank bekannt wore.",🔎
,,,Schwööbisch,TRUE,"D Koloniste, wo us Schwiizer und Tütsche bistande hend, hend e Mischtielekt us Schwyzertütsch und Schwööbisch gredt.",🔎
,,,schwääbische,FALSE,Dur de Linzgau lauft d Grenze zwischem Bodeseealemannische und em Oberschwääbische Dialekt.,🔎
,,,schwäbischa Dialekt,FALSE,"Ama Haufa Leit isch’r abr et ondr seim birgerlicha Nama an Begriff, sondern durch sei Pseidonim Sebastian Blau, wo-nr gnomma hot, om ondr sellem Nâmâ Gedicht em schwäbischa Dialekt zo schreiba.",🔎
,,,schwäbischr,FALSE,"Januar 1951 en Ulm-Seeflenga) isch a deitscher Autor, Lyriker ond schwäbischr Mundart-Dichter.",🔎
,,,Mittelschwäbisch,FALSE,Dr Dialekt vo Achschdedda ghert zom Mittelschwäbisch.,🔎
,,,schwäbische Dialekt,FALSE,Bsonders sen seine Ufftritt wega seim schwäbische Dialekt.,🔎
,,,bsondrs em Schwäbischa,FALSE,"Es isch oine vo de bsondre Oigahoida von ama Dialekt - bsondrs em Schwäbischa - dass ma vo oim Flecka zom nägschda ondrschiedlich schwädsd, ond des gild au bei de Wördr fir es Essa.",🔎
,,,Osd-Schwäbisch,FALSE,Em Gebiid zwischa Iller ond Lech schwäddsd-mor s so gnannde Osd-Schwäbisch.,🔎
,,,schwäb,FALSE,"""îwe"" »Iibe, Pfiilboge« und im schwäb.",🔎
,,,Schwäbischa,FALSE,"Seine Uffdritt fendet meischt nur em Schwäbischa statt, weils die andere warscheins schlecht verschtandet.",🔎
,,,Schwööbische,FALSE,"Die gnaui Lutig vo dem Schwa im Alemannische schwankt vo Dialekt zu Dialekt, im Schwööbische und Bündenertütsche goot s mee zumene /a/ hi und i de Dialekt vode Zentralschwiz me is /ä/.",🔎
,,,Oschtschwebisch,FALSE,"Im Süde ab Kempte im Allgai schliäßt sich dr Vorarlbärger Sprochatlas (VALTS) a, ab do fangt aü s Alemannisch im engere Sinn a. Dr SBS bschränkt sich also uf s Oschtschwebisch un dr Ibergangsdialäkt im Norde un Oschte.",🔎
,,,schwäbischer,FALSE,Un au ne bekannte schwäbischer Zungebrächer wird in dr Gegnig gärn dr Chinder verzellt: In Wirkligkeit isch d Diefi vum Bloodopf scho anne 1718 noche ere Lotig mit 62 1/2 Fueß selui gnau aagee wore.,🔎
,,,Mittelschwebisch,FALSE,Dr Dialäkt vu Hauefels ghert zum Mittelschwebisch.,🔎
,,,oberschwebische Dieläkt,FALSE,Är isch vor allem bekannt wore dur syyni Komödie im oberschwebische Dieläkt un giltet as Grinder un Meischter vu dr schwebische Dieläktdichtig.,🔎
,,,Schwäbische Sproch,FALSE,Ibbergäng zu de Schwäbische Sproch gitts immer.,🔎
,,,Middlschwäbischa,FALSE,Osdfildra leid em zendrala Bereich vom Middlschwäbischa.,🔎
,,,schwööbische,FALSE,"S Woort ""Lane"" und ëëndlich, wo im Bairisch und im bairisch-schwööbische Gränzruum und dezue anen in echli andere Bidüütigen au suscht umenand voorchunt, chunt degäge nöd vom latynische ""lavīna"" – es gaat aber uf di glych indogërmaanisch Wurzle zrugg und isch drum e tüütsches Eerbwoort.",🔎
,,,schwööbischi,FALSE,Rock & Rollinger sind e schwööbischi Mundartrockbänd.,🔎
,,,Middlschwäbisch,FALSE,Dor Dialäggd vo Gebbeng isch Middlschwäbisch.,🔎
,,,Zendralschwäbischa,FALSE,Dor Dialäggd vo Baggnang sälbor ghaerd noo zomm Zendralschwäbischa.,🔎
,,,middlschwäbischa,FALSE,D Lina Stöhr schreibt emm middlschwäbischa Dialäggd.,🔎
,,,Zenralschwäbischa,FALSE,Dor Dialekt vo Leabärg ghaerd zom Zenralschwäbischa.,🔎
,,,schwebischi,FALSE,"In dr große Üsgab vu 1857 – des isch diä letscht, wu dr Wilhelm zämmegstellt het – sin aü plattditschi Dialäktgschichte drin: Im Märli ""Die sieben Schwaben"" kumme e baar schwebischi Gsätzli vor, zum Biispiil: Aber aü d hochditsche Gschichte zeichne sich dur e eifachi, volkstimigi Sproch üs.",🔎
,,,Zentralschwäbischa,FALSE,Dor Dialäggd vo Nuihausa ghaerd zom Zentralschwäbischa.,🔎
,,,Schwebischa,FALSE,Dr Dialekt vo Uschberg gheart zom Schwebischa.,🔎
,,,Zentralschwäbisch,FALSE,Dor Dialäggd vo Aechtal isch Zentralschwäbisch.,🔎
,,,Zendralschwäbisch,FALSE,Dor Dialägd vo Aoa isch Zendralschwäbisch.,🔎
,,,Schwäbischschreiba,FALSE,"Dr Sebastian-Blau-Preis fir s Schwäbischschreiba wurd vom Verei ""schwäbische mund.ar e. V."" ausglobt.",🔎
,,,schwäbischa,FALSE,  Saure Kuttla senn a sowohl em schwäbischa als au em badischa Teil von Baden-Württemberg beliebts Essa.,🔎
,,,Sidwäsdschwäbisch,FALSE,Dr Dialäkt vo Mäßsdedda isch Sidwäsdschwäbisch.,🔎
,,,westschwäbischen,FALSE,Vom Dialäggd här ghaerd Jeddenga zom westschwäbischen Bereich.,🔎
,,,Schwöbische,FALSE,gwä in manche Gegende vum Schwöbische).,🔎
,,,Schweebisch,TRUE,D Juragebiirg (vor alem di Schweebisch ùn di Fränggisch Alb) geen ùf Zyd vùm Jura zrùg.,🔎
,,,schwebische,FALSE,"Im Polnische isch d Nasalität allerdings kei bsunders wichtigs Merchmool, im Französische sin Nasalvokal dergege bsunders wichtig; au mangi schwebische un bairische Dialäkt hen Nasalvokal i ihrem Inventar.",🔎
,,,Schwäbische,FALSE,"Wil s Chloschter aber kei Novizinne het dörfe ufnäh, het me de Sitz vom Chloschter uf Habsthal im Schwäbische verlegt.",🔎
,,,Schwebische,FALSE,"Zum Biispiil Diä bekannteschte Isoglosse zwische nem „Alemannische im engere Sinn“ un em Schwebische sin Bi dr Ändunge un bi dr Lüt folgt meischtens nit numme ei Wort däre Gränz, sondern alli Werter vu däm Typ, also im letschte Fall geen wie ""Fleisch/Floisch"" aü  E bekannti Isoglosse isch aü d k/ch-Liniä.",🔎
1577,Perserreich,Persie,persischi,FALSE,"Dur dr Seehandel iber Kischtestedt wie Zeila (Saylac) un Hobyo sin d Somali unter arabischi un persischi Yyfliss chuu, dodrunter au mit em Islam ab em 7.",🔎
,,,altpersische Riich,FALSE,"Dr Kyros het mit sinere Expansionspolitik d Gränze vom altpersische Riich, wo vorhär eender chlii gsi isch, dütlig erwiteret.",🔎
,,,Riich vo de Perser,FALSE,"Hellenebund isch e modärni Bezäichnig für d Symmachii, wo 481 v. d. Z. vo meerere freie griechische ""Poleis"" zur Abweer gege s Riich vo de Perser gründet worde isch.",🔎
,,,Perser,FALSE,Dur si hän d'Griche die militärisch iberlegene Perser besiige chänne.,🔎
,,,persische Riich,FALSE,"S jüdische Zentrum in Palästina isch Tiberias worde, aber die meiste Jude hai sich im römische Riich usserhalb vo Palästina und im persische Riich niidergloo.",🔎
,,,persische,FALSE,I einige orientalische Schtaate wird under anderem s persische Wort Wesir benutzt.,🔎
,,,Perserriich,FALSE,Noch de Perserchrieg het Athen as Hegemon im Attische Seebund im östlige Middelmeerruum witer gege s Perserriich kämpft.,🔎
,,,Weltraich vo de Perser,FALSE,"Do sin d greeschde Zivilisatione vo Sumer, Elam, Akkad un Babylon, sowie d Weltraich vo de Perser entstande.",🔎
1578,Pädagogik,Pädagogik,Pedàgoogik,TRUE,"Àrtìkel gìtt’s ìwwer Litt vu dr Theologii, Gschìcht, Lìteràtüür, Müüsik, Moolaräi, Pedàgoogik un Filosofii; ìn jeedem Àrtìkel ìsch a Dàrschtällung vun ìhrer Àrwet, a Bibliogràfii vun ìhra Wark so wia-n-a Üsswàhl vu dr Sekundäärlìteràtüür.",🔎
,,,Pädagoog,FALSE,"Dr John Clerc het als modärne Pädagoog vill too für d Reform vom Nöieburger Schuelwääse, für d Nöiorganisazioon vo de Schuelhüüser und für divärsi Bildigsagebott, so wie öpe de nöie Schuelchuchine, won är het lo yrichte.",🔎
,,,pädagogische,FALSE,"D Renaissance-Humanischde hai d ""paideia"", wo vo dr middelalterlige Scholastik vernochlässigt worden isch, neu entdeckt und ihri pädagogische Beschdräbige druf gründet.",🔎
,,,pädagogischi,FALSE,Nebed Verwaltigsuufgabe kümmeret si sich au um pädagogischi und pastorali Aalige.,🔎
,,,Vorschuelpedagogik,FALSE,"Er widmet sich schwerpunktmäßig de Theme chrischtligi Theologi, Kilche un Religion, Spiritualität in andere Religione, Erziehung un Vorschuelpedagogik, Bolitik un Gsellschaft un Lewesgstaltung un Psychologi.",🔎
,,,Pedagoog,FALSE,"Septämber 2020 z Frybùùrg im Üechtland) isch e Schwyzer Pedagoog, Psicholoog un Hochschuelleerer gsii.",🔎
,,,Pèdagoogik,FALSE,"De Schmeller hät si für Pèdagoogik intressiert, isch vo der Uufklèèrig prèègt gsy, und d Ideee vo de Französische Rewoluzioon händ em gfale.",🔎
,,,pëdagoogische,FALSE,D Salesiaaner vom Don Bosco ghööred mit irem Prewäntyvsischteem zun Pionier i de pëdagoogische Jugedaarbet im 19.,🔎
,,,Pedgoogik,TRUE,"Derno het e nomol studiert, nämli Filosofy, Pedgoogik, Chunschtgschiicht un Volkskund an dr Uniwersiteet Fryburg  Dr Feißt het bim Alemannische Kabarett mit e Anton Zink mitgmachrt un isch zeh Johr lang Laiter vu dr Fryburger Gheerloose-Bihni gsii.",🔎
,,,Pedagogik,TRUE,Dr Rousseau het groossen Iifluss uf d Pedagogik und die politischi Theorii im spoote 18.,🔎
,,,Pedagog,FALSE,März 1855 z Andwil TG) isch e Schwiizer Pedagog gsi.,🔎
,,,Pedagoogik,TRUE,Parallel zue dr Promotion het si Pedagoogik und Diadaktik an dr ETH studiert.,🔎
1579,Mogelsberg,Mogelschberg,Mogelschbèrg,TRUE,"November 1888 z Mogelschbèrg, † 1967 z Kùùr) isch a Pündner Dialäggtoloog, Leerer und Regiarigssekretèèr ggsii.",🔎
,,,Mogelschbärg,TRUE,E dritti Holzbrugg goot bi Anzewil öber de Necker i Richtig Mogelschbärg oder Brunoodere.,🔎
,,,Mògelschpèrg,TRUE,"S Ondertoggeborg isch bis ends 2002 e Bezirk vom Kantoo Sanggale gsii und denn zom Waalchrais Wiil choo, uusgnoo fo Gantertschwil und Mògelschpèrg wo denn zom Waalchrais Toggeburg choo sind.",🔎
1580,Komödie,Komöödie,Värskomödie,FALSE,"Der Tartuffe oder Der Betrüger (Originaltitel: ""Tartuffe ou L'Imposteur"") isch e Värskomödie in fümf Akt vom franzöösische Dichder Molière, wo die ersti Versioon von ere am 12.",🔎
,,,Komeede,TRUE,S Libreddo stammt vom Schweizer Dramatiker Friedrich Dürrenmatt ond beruaht uff deam seira gleichnamiga tragischa Komeede.,🔎
1581,Alexander der Große,Alexander dr Gross,Große Alexander,FALSE,Dur d Eroberunge vum Große Alexander im 4.,🔎
,,,Alexander de Große,TRUE,"Usserdem bezieht sich de Tekscht uff de Alexander de Große, wo als Stammvatter vo de griechische Makedonier reklamiert wird.",🔎
,,,Alexander de Gross,TRUE,De Alexander de Gross stammt usem altmakedonische Königshuus.,🔎
,,,Alexander,FALSE,"Zsämme mit siim Brueder Alexander si si e Gschwüsterbaar gsi, wo s kuum e zwäits wie si git, wo die eigeni gschichtligi Epoche mit som ene Forscherdrang und mit son ere universelle Glehrsamkeit durchdrunge und beriicheret het wie die beide.",🔎
,,,Alexander de Groß,TRUE,Es handelt sich um de Aafang vu'me-ne Gedicht übber de Alexander de Groß un er bstoht us 105 Vers.,🔎
,,,Alexander dr Groß,TRUE,Im Johr 326 v. Chr isch dr Alexander dr Groß mit syne Druppe uf syym Eroberigszug dur Persie an dr Indus chuu un het dr Fluss zue dr Oschtgränz vu syym Ryych gmacht.,🔎
,,,Alexander dr Groossi,TRUE,Dr Alexander dr Groossi het s Perserriich erooberet und noch sim Dood isch Lüdie zerst in d Händ vo de Selöikide gfalle.,🔎
,,,Alexander em Groosse,TRUE,"Er isch woorschinlig vor em Köönig vo de Nanda us Pataliputra gflüchtet, het en Armee ufgstellt und um 322/21 v. d. Z., churz noch em Indiefäldzuug vom Alexander em Groosse, Pataliputra erooberet, dr letscht Köönig vo de Nanda umbrocht und däm si Noochfolger as Herrscher vo Magadha worde.",🔎
,,,Alexander em Grosse,TRUE,"Derzue ghöri ou d Schaffig vo parallele Herscherdynastiie mit widerchehrende Pärsönlechkeite, wie öppe em Alexander em Grosse, wo zletscht als Vorlag für e Karl dr Küehni sölli dient ha.",🔎
,,,Alexander der Groß,TRUE,het dr Alexander der Groß mit sym Fäldzug gege d Perser aagfange un het Persie in wenig Johr eroberet.,🔎
,,,Alexander dr Grooss,TRUE,het dr Alexander dr Grooss ganz Chlaiasien eroberet.,🔎
1582,Labialisierung,Labialisierung,grundets,FALSE,QV für // (grundets /)/.,🔎
,,,labialisiert,FALSE,Dä grundete Konsonante däit mä labialisiert.,🔎
,,,Rundig,FALSE,Au seer karaggteristisch fir s Baseldytsch isch d Rundig vom eltere /aː/ zu // (Haar > Hoor; wi z. B.,🔎
,,,Labialisierig,TRUE,Das isch e vokaalischi Labialisierig.,🔎
1583,Neurobiologie,Nöirobiologii,Neurobiology,FALSE,"Anne 2000 isch d Arber retuurchuu uf Basel un lehrt un forscht syterhär as Brofässeri fir Neurobiology/Zällbiology am Biozäntrum un am FMI, vu 2000 bis 2004 isch si Assistant Professor gsii, vu 2004 bis 2008 Associate Professor un syter 2008 isch si Full Professor.",🔎
,,,neurobiologische,FALSE,Si Intressi het vor allem de Kybernetik un neurobiologische Vorgänge gulte.,🔎
,,,Neurobiologi,TRUE,Oktober 1968 z Gämf) isch e Schwyzer Neurobiologi.,🔎
1584,Balaton,Balaton,Blattèsee,FALSE,I dè Johr 1925 un 1926 sin z Ungarn è chlyni Seriè vo Schinnèbüs für dé Naavokeer am Blattèsee nõch baut worrè.,🔎
,,,Plattesee,FALSE,Är isch nach em Plattesee z Ungarn dr zwöitgröschti See vo Mittueuropa.,🔎
,,,Blattesee,FALSE,"Bsunders bekannt isch under sälle s Dorf Ravazd, am uff em Wäg vo Győr an de Blattesee litt.",🔎
1585,Geltwil,Gältel,Gäutwil,TRUE,"Zuesätzlech gränzts au a Boiel im Freiamt, Buttu und Gäutwil im Kanton Aargau.",🔎
,,,Gältu,TRUE,"Augschte 1957 z Düsseldorf, heimatberechtigt z Gältu) isch e dütsch-schwiizerische Kultuur- und Religionswüsseschaftler, Publizist und Autor.",🔎
1586,Peloponnesischer Krieg,Peloponnesisch Chrieg,Erste Peloponnesische Chrieg,FALSE,D Schlacht vo Tanagra isch e bedütendi Usenandersetzig zwüsche Athen und Sparta im Erste Peloponnesische Chrieg (457–445 v. d.,🔎
,,,Peloponnesischi Chrieg,TRUE,D Folg vo dere Episode isch de Peloponnesischi Chrieg gsii.,🔎
,,,Peloponnesische Chrieg,TRUE,"Im Peloponnesische Chrieg (431–404) het dr Peloponnesisch Bund Athen besiigt, und Schbarta het si Hegemoniistellig über Griecheland für e Zitli chönne verschterke.",🔎
,,,Peloponnesischii Chrieg,TRUE,isch de Peloponnesischii Chrieg uusbroche.,🔎
1587,Neuenburgerhandel,Dr Neueburgerhandel,Neieburgerhandel,TRUE,"Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Neieburgerhandel 1857 au Firschte vu Neieburg blibe.",🔎
,,,Nöieburgerhandel,TRUE,Das isch dr «Nöieburgerhandel» gsi.,🔎
,,,Noieburgerhandel,TRUE,"Noch em Noieburgerhandel isch der Kanton Noieburg, wo me sid 1815 zu der Schwiiz grächnet het, erscht ändgültig en Kanton vonere worde.",🔎
,,,Neueburger Handel,TRUE,"1857: Im sogenannte Neueburger Handel verzichtet Preusse endgültig uf Nöieburg, wo siit 1815 gliichzitig Schwizer Kanton und e preussischs Fürschtetum gsi isch.",🔎
,,,Neuèburgerhandel,TRUE,"Wegè dem voruusgangenè Neuèburgerhandel, wo diè preußisch Armee d Invasion i d Schwiz übber sini Pontonbruggènè zwischè Waldshuèt un Koblänz blaant hèt, isch è Sprèngkammer in ein vo dè Bruggèpfyler uff schwiizer Seite ybaut worrè.",🔎
,,,Nöueburgerhandel,TRUE,"Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöueburg blibe.",🔎
,,,Nöijeburgerhandel,TRUE,Pröisse het die nöije Zueständ aber erst noch em Nöijeburgerhandel am 26.,🔎
,,,Nöiueburgerhandel,TRUE,"Im Zug vum Wiener Kongress isch s anne 1815 an d Schwyz chuu, doderby sin d Chenig vu Preuße aber bis zum Nöiueburgerhandel 1857 au Firschte vu Nöieburg blibe.",🔎
,,,Neueburgerhandel,TRUE,Neueburgerhandel diplomatisch z regle.,🔎
,,,Nöijeburger Handel,FALSE,"Wägen em Nöijeburger Handel, wo 1856 usbroche isch, si d Spannige zwüsche dr Schwiz und Pröisse hooch gsi, und dr General Guillaume-Henri Dufour het sich uf e mööglige milidäärische Aagriff vo de Pröisse vorberäitet.",🔎
1588,Parlament,Parlemänt,Barlamänt,TRUE,"Vo 1983 a isch er als dr Abgeordneti für e Wahlbezirk ""Dunfermline East"" im Unterhuus vom britische Barlamänt gsässe, sit ere Reorganisation vo de schottische Wahlbezirk im Johr 2005 duet er dr Wahlbezirk ""Kirkcaldy and Cowdenbeath"" in dr Grafschaft Fife verdrätte.",🔎
,,,Parläment,TRUE,"Er wird als s eltischt Parläment vo de Wält aaglueget, wo ununderbroche äxischtiert het.",🔎
,,,Barlemänt,TRUE,"Em Basotho-Volk unter em Letsie I. isch kai Verdrättig im Barlemänt vu dr Kapkolony gwehrt wore, dodruf isch s zue Ufständ gege d Brite chuu.",🔎
,,,Parlamänt,TRUE,Dä Sitz vu dä bäidä Chammärä vum brittischä Parlamänt erschtreckät sich übär ä Längi vu 275 m am linggä Ufär vu dä Themsä.,🔎
,,,Pàrlàmant,TRUE,"D’ Pàrtäi lüagt s’ Elsàss àls a Nàzioon àà, wo-n-a aigena Verfàssung, Pàrlàmant un Regiarung sott hàà.",🔎
,,,Pàrlamànt,TRUE,Dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga ìsch vu 1911 bìs 1918/19 s Pàrlamànt vum Reichslànd Elsàss-Lothrìnga gsìì.,🔎
,,,parlamentarische,FALSE,"Dä hät bis 1926 no im parlamentarische Rahme regiert, hät dänn aber mit ere Reihe vo Sondergsetz, wo dr Viktor Emanuel III.",🔎
1589,Weilheim (Baden),Wyle (Bade),Wyle,TRUE,Dogere ghört zämme mit Wyle und Lauchringe züe-n-re Vereibarte Verwaltigsgmeinschaft mit de Stadt Waldshüet-Düenge.,🔎
,,,Wyyle,TRUE,"Si lyt uf ere Hochflechi 800 Meter eschtlig vu Schnörrige, eme Ortsdeil vu dr Gmei Wyyle Die Hecheburg isch Aafangs 12.",🔎
,,,Wyylè,TRUE,Byrbronnè isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Wyylè im Landchrais Waldshuèt z Baddè-Württèbärg.,🔎
1590,Schuldknechtschaft,Schuldchnächtschaft,Schuldsklaverei,FALSE,"Er het d Schuldsklaverei z Athen verbote, het sich drfür iigsetzt, ass jede Bürger mitverantwlig isch für die grächti Ornig (""Eunomii"") im Polisverband und het die ganzi Bürgerschaft an d Herschaft vom ene Gsetzwärk bunde, wo schriftlig festgläit gsi isch.",🔎
,,,Schuldchnächt,FALSE,"und d Zwangsarbäiter (Sklave; Liibäigeni wie d Helote in Sparta; Schuldchnächt, wo aber zum Bischbil in Athen per Gsetz verbote gsi si).",🔎
1591,Dokument,Dokument,Dokumänt,TRUE,"I einige Schtaate isch d Verfassig es schriftlichs Dokumänt, i andere, zum Biischpil in Großbritannie, beschtaht sie us einere Folg vo gschichtlich gwachsene Gsetztegscht, diä zämme d momentani Verfassig darschtelle tuet.",🔎
,,,Schriftdokumänt,FALSE,"D Gschichtswüsseschaft bruucht do derzue Schriftdokumänt, Bilder und aller Gattig Gägeständ, wo vo früner no vorhande sind.",🔎
1592,Seleukidenreich,D Selöikide,Seleukid,FALSE,"im Johr 198 vor dr Zitwändi het dr Seleukid <a href=""Antiochos%20III.",🔎
,,,Seleukideriich,FALSE,"Denn häi d Aitoler e Bündnis mit em Seleukideriich under em <a href=""Antiochos%20III.",🔎
,,,Seleukiderych,FALSE,"Armenie isch in Inträsseberaich vum Seleukiderych chuu, wu iber Armenie zytwys (215–190 v. Chr.)",🔎
,,,seleukidisch,FALSE,As Folg vom Vierte Syrische Chrieg isch s 218/217 vor dr Zitwändi in dr seleukidisch Machtberiich cho.,🔎
,,,Seleukide,TRUE,"Din het er dr langi Kampf vo de Juude gege d Fremdherrschaft beschriibe, aagfange mit dr Bsetzig vo Jerusalem dur d Seleukide under em <a href=""Antiochos%20IV.",🔎
,,,Riich vo de Seleukide,FALSE,"D Makkabäer häi dr Herrschaft vom Riich vo de Seleukide über Judäa en Änd gmacht, häi dr Zeus-Altar, wo d Grieche im Tämpel ufbaut gha häi, wäggtoo und dr jüdisch Tämpeldienst wider iigfüert.",🔎
1593,Byzantinischer Bilderstreit,Dr byzantinisch Bilderstrit,Bildervereerer,FALSE,"Er het dr Übernaame ""Ikonophilos"" überchoo, wil er zu de Bildervereerer ghöört het.",🔎
,,,Byzantinische Bilderstrit,TRUE,Dr Irene iiri Regierigszit isch zmitzt in d Zit vom Byzantinische Bilderstrit im 8. und 9.,🔎
,,,byzantinische Bilderstrit,TRUE,S Konzil vo Hiereia isch vom byzantinische Kaiser Konstantin V. im Joor 754 im Raame vom byzantinische Bilderstrit z Hiereia (hüte Fenerbahçe/Istanbul) bi Konstantinopel iiberüeft worde.,🔎
,,,Byzantinische Bilderstryt,TRUE,"Nodäm är dr Chaiser Leo III. im Verlauf vum Byzantinische Bilderstryt exkommuniziert gha het, sin d Bischtimer vu Sizilie, Unteritalien un Illyrie vum Chaiser em ökumenische Patriarchat vu Konstantinopel yyglideret wore.",🔎
,,,byzantinischi Bilderstrit,TRUE,"Bsundrigs bekannt si dr byzantinischi Bilderstrit, dr Bildersturm wäärend dr Reformazioon und s Bilderverbot im Islam, wo 2007 in Pakistan die fundamentalistische Taliban drzuebrocht het, historischi Buddhastatue z zerstööre.",🔎
,,,Bilderstürmer,FALSE,"Ikonoduli Chroniste häi em aber dr Ruef aaghängt, ass er e gnaadeloose Bilderstürmer gsi sig und e Hufe Mönch verfolgt und umbrocht häig.",🔎
,,,ikonoduli,FALSE,"Wil er seer jung gsi isch, won er Kaiser worde isch (öbbe nüüni), het sini ikonoduli Mueter Irene as Regäntin gherrscht.",🔎
,,,Gegner vo dr Bildervereerig,FALSE,Er isch noch sim Vater Michael II. dr zwäit Kaiser us dr amorische Dünastii worde und isch en erklärte Gegner vo dr Bildervereerig gsi.,🔎
,,,Bilderstrit,FALSE,"Dr Kaiser Leo III. häig, so verzelle s weenigstens die ikonodule Chroniste, 726 dr sogenannti Bilderstrit aagfange, wo über 110 Joor lang gange isch und mee as äinisch zum Bürgerchrieg worde isch.",🔎
1594,Mosel,Mosel,Moseldàl,FALSE,"Maizières-lès-Metz lijt ìm Moseldàl, zwelf Kilometer nerdlich vun Metz uf re Heche zwìsche 159 un 206 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Moseldal,FALSE,Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Moseldal.,🔎
,,,Moosel,TRUE,"Zerscht hed s dr Name ""Dütschland"" gha (also eigetli uf Standarddütsch ""Deutschland"") und isch bis ane 2007 vo de Transbortgsellschafte ""Köln-Düsseldorfer"" und ""Viking River Cruises"" uf em Rhy und uf dr Moosel bruucht worde.",🔎
,,,Moselgrabe,FALSE,Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Moselgrabe.,🔎
,,,Mooseldaal,FALSE,Trier lit in dr Middi vom middlere Mooseldaal mit em Hauptdäil am rächten Uufer vom Fluss.,🔎
1595,Altertum,Altertum,spootantike,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Aldertum,TRUE,Doher isch er scho im Aldertum bekannt gsi.,🔎
,,,antike Zyt,FALSE,"Es het scho sit der antike Zyt ganz starchi Fuerwärch ggä, wo me druff schwäri Gägeständ, zum Bischpiil grossi Steine, Süüle, Trämel oder Boumstämm und Maschine, het chönnen uflade.",🔎
,,,Àltertumm,TRUE,"Ìm Àltertumm ìsch d’ Làndschàft bekànnt gsìì fìr siina Keràmikwarkschtätta, wu maa d’ soognànnta Argonnawààra hargschtällt hàt.",🔎
,,,Àltertum,TRUE,Àltertum.,🔎
,,,antike,FALSE,Bi de antike Grieche isch dr Herodot dr bekanntischt Geograf gsi.,🔎
,,,Alterdum,TRUE,"D Geografy isch scho im Alterdum ä wichdigs Hilfsmiddel gsi, sich uf dr Ärde z rächt z finde.",🔎
,,,altertümlige,FALSE,Kadesch (au Qadesch) isch ä Stadt im altertümlige Mittlere Oste gsi.,🔎
,,,Aldrdom,TRUE,Boide Gaddonga fendet mr scho em klassischa Aldrdom.,🔎
1596,Mähren,Mähre,määrener,FALSE,"S sogenannte Statut vo Kalisch, wo sich äng aaleent an d Briwilegie, wo dr böömisch Köönig Ottokar II. de määrener Juude gee het, het under anderem vorgsee, ass e Rächtsstrit zwüschen eme Juud und eme Christ vor em Brinz sälber oder vor däm sim Verdräter in dr Browinz, em Wojewod, verhandlet wurd.",🔎
,,,Määrè,TRUE,"Er hèt sich vil uff sinè Güètô z Määrè uffghaaltè, doch Stüèlingè isch sini Residenz gsi, derrè iri Herrschaft bis zum Kniebis greicht hèt.",🔎
,,,Määre,TRUE,"Februar 1868 z Määre gstoorben isch, isch en aargauische Dichter, Zytigsredakter und Revoluzzer gsi.",🔎
,,,mährischè,FALSE,"Dè Nammè vom Baanhof stammt vo dè mährischè Stadt Auschterlitz, bi dèrrè dè Napoleon i dè Dreikaiserschlacht am 2.",🔎
,,,määrische,FALSE,Ainewääg het d Familie als zum grooße Dail syter 1919 im määrische un doodermit tschechoslowaakische Feldsberg un z Wien residiert.,🔎
1597,Orthodoxes Judentum,S orthodoxe Juudedum,jüdischi Orthodoxii,FALSE,"Die jüdischi Orthodoxii het än eifachi Definition für wär ä Jud isch: jede wo von erä Jüdin gebore worden isch und kai anderi Religion agnoh het oder wär sich gmäss em jüdische Gsetz, dr ""Halacha,"" zum Judedum bekehrt het.",🔎
,,,orthodoxe Judetum,TRUE,"Obwohl sini Eltere (bsunderigs de Vater) ihn konservativ erzoge händ, hät er sich churz nach em Erbwerb vom Diplom, vo dere Haltig abgwändet und em orthodoxe Judetum abgschwore.",🔎
,,,orthodoxe,FALSE,"Chliineri Menderheite send die orthodoxe Chreschte, d Juude, d Hindus ond d Buddhischte.",🔎
,,,orthodoxe Juudeum,TRUE,Si isch dradizionell und brobiert en Usgliich zwüschen em liberale und em orthodoxe Juudeum z finde.,🔎
,,,orthodoxi,FALSE,"Im 2000 hät die religiösi Landschaft eso usgsee: Es git 66,79 % römisch-katholischi, 15,82 % evangelisch-reformierti, 2,22 % orthodoxi und 0,19 % christkatholischi Christe.",🔎
,,,Orthodoxe,FALSE,"Shkodra isch s'Zentrum vo de albanische Chatholike, het abr au e grossi muslimischi Bvölkrig un e paar Orthodoxe.",🔎
,,,orthodoxe Juudedum,TRUE,"Für Fraue vo 12i aa (im nit-orthodoxe Juudedum vo 13i aa) und Manne vo 13i aa isch er e 25-stündige Fastdaag, wo mä vom Sunneundergang am Oobe vorhär aa weder flüssigi no festi Naarig zue sich nimmt.",🔎
,,,Orthodoxi Juude,FALSE,"Dr hütig Umgang vo Juude mit dr Kaschrut isch seer underschidlig: Orthodoxi Juude folge de Vorschrifte bis uf s Pünktli, wäärde si säkulare Juude vollkomme egal si.",🔎
,,,orthodoxe Jude,FALSE,"Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.",🔎
,,,orthodoxe Gmeinde,FALSE,"In orthodoxe Gmeinde sitze d Fraue drennt vo de Manne in dr ""Esrat Naschim"", bi de reformierte Jude bäte Manne und Fraue zsämme.",🔎
,,,orthodoxi jüüdischi,FALSE,Die Israelitischi Religioonsgsellschaft Basel (IRG) isch e sträng orthodoxi jüüdischi Gmäind in dr Stadt Basel.,🔎
,,,orthodoxe Juude,FALSE,"Am Aafang si im Herzl sine Ideä nit nume vo orthodoxe Juude abgleent worde, wo für sä dr Zionismus im Widerspruch zu de messianische Verhäissige im Juudedum gstande isch, sondern au vo de mäiste assimilierte Juude in Westöiropa.",🔎
,,,orthodox,FALSE,"Die konstantinischi Wändi het us dr staatlig diskriminierte orthodox-katholische Chille, wo zitwiis bluetig verfolgt worden isch, zerst e duldeti, denn e rächtlig brivilegierti Instituzioon gmacht und zletscht under em <a href=""Theodosius%20I.",🔎
1598,Gailingen am Hochrhein,Gailinge am Hochrhi,Gailinge,FALSE,"D Gmond grenzt im Norde an Hilzingen, im Oschte an Rielasingen-Worblingen un d Schwiizer Gmonde Buch un Ramsen im Kanton Schafuuse, im Süde an Gailinge un im Weschte an Dörflingen un Thayngen im Kanton Schafuuse.",🔎
,,,Gaalinge,FALSE,April 1935 z Gaalinge) isch e dytschi Gaschtwirti un Dialäktautori.,🔎
,,,Gailinge am Hochryy,TRUE,"Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Aach (Hegau), Büsinge am Hochryy, Enge, Gailinge am Hochryy, Gottmadinge, Hilzinge, Mühlhuuse-Ehinge, Rilasinge-Worblinge, Steißlinge, Tenge und volkertshuuse im Landchreis Konschtanz.",🔎
,,,Gailingè,FALSE,Mit dè Öffnig vo dè Rotundè isch selli Orglè z chly worrè un mò hèt si 1913 nõch Gailingè i d St.-Dionysius-Kirchè vokauft.,🔎
1599,Bad Saulgau,Sulga,Saulgau,TRUE,Was mr zuvor wissa sott ond was’s Publikum en dr Regel us em Programmheft erfährt: Dr Michael Jung wird 1781 en Saulgau gebora.,🔎
,,,Saulga,TRUE,"Michel-Buck-Straoßa geit's z'Auladorf, z'Altshausa, z'Buacha, z'Saulga, z'Boms, z'Ehgna, z'Erdenga, z'Danga, z'Monderkenga, z'Riadlenga und z'Uttaweiler.",🔎
,,,Sulge,TRUE,Benochberti Gmeinde sin Sulge und Bischofszell.,🔎
1600,Schongau LU,Schoonge,Schongau,TRUE,"Nochbargmeinde sind Sarmistorf im Norde, Challere im Nordoschte, Bosmel im Oschte, Butel im Südoschte, Schongau im Süde und Faarwange im Weschte.",🔎
,,,Schonge,TRUE,"Es gränzt neu a Aesch, Autmis, Möischter, Ärmisee, Hohneri, Römerswiu und Schonge im Kanton Lozärn.",🔎
,,,Schongi,TRUE,"Die andere Nochbergmeinde sind Sarmeschtrf, Bettwiu, Aesch und Schongi.",🔎
1601,Gulf Province (Papua-Neuguinea),Gulf (Papua-Neuguinea),Gulf-Provinz,FALSE,"Dr Golf vu Papua gränzt an d Western Province, d Gulf-Provinz un d Central Province.",🔎
,,,Gulf,TRUE,"D Nochberprovinze vu Central sin Gulf, Morobe, Oro (Northern), National Capital District un Milne Bay.",🔎
1602,Kind,Chind,Chinder,FALSE,"Das chönne die Eltere mit ihre Chinder und Groosschinder si, mit Unggle, Dante odr andere Verwandte.",🔎
,,,Maidli,FALSE,"Derwyyl de Maa ùn au d Frau ussgwaggse sin, dürfti es sich bi de dritte Person ùm e Maidli oder e Jùgendlichi handle.",🔎
,,,Binggis,FALSE,"Sis villsytige Wärk umfasst Gabaree, Theaterstygg, Film- und Färnsee-Produgzione, Kurzgschichte, Romän und Biecher fyr Binggis.",🔎
,,,Goofe,TRUE,"Ond d Goofe hoffet all Johr wieder, dass es ene nüd gliich gäch we am Gidio.",🔎
1603,Hirsche,Hirsch,Rothirsch,FALSE,"Doil vo gjagde Viechr wia Wollnashorn, Höhlalöwa, Rothirsch ond Wölf warad au drbei.",🔎
,,,Hirscha,FALSE,Ussadeam git as an klenna Alpenzoo mit Hirscha und andara Viech.,🔎
,,,Reh,FALSE,"Meeheitlich wörd d Fauna im Sǜǜdschwarzwald vom Wild dominyrt, dezuè zellèt Reh und Hirsch.",🔎
,,,Hirschstange,FALSE,"S Nälleburger Wape mit de drüü Hirschstange überenand isch a d Familie vo dene vo Veringe ggange, me gseht s uf vilne vo dene ihrne Sigel und Greber, nume d Wapefarbe sind ggänderet; und wo d Agate vo Veringe ane 1195 dr Graaf Hartmann vo Württebärg ghürootet het, isch das alte Familiewape, wil’s vo so mene alte eerwürdige und ryche Gschlächt chunt, vo de Württebärger grad als ihres Wape agnoo worde; und vo dört isch es sogar mit nomol ere andere Farb zum modärne württebärgische Wape woorde.",🔎
1604,Christlichdemokratische Volkspartei,Christlichdemokratischi Volkspartei (CVP),CVP Schwiiz,FALSE,Bis anne 2013 isch si d Komunikazioonsscheffin vo dr CVP Schwiiz gsi.,🔎
,,,Chrischtlichdemokratische Volkspartej,FALSE,"D Corina Casanova isch Mitgliid vo de Chrischtlichdemokratische Volkspartej (CVP) und chann sächs Schprache: Rätoromanisch (Sursilvan und Vallader), Dütsch, Französisch, Italienisch, Änglisch und Schpanisch.",🔎
,,,Chrischtlichdemokrate,FALSE,Ufgrund vom Wahlverfahre underscheidet sich d Schtärchi vo de Parteie vo derjenige im Nationalrat – mit ere grosse Mehrheit vom Freisinn und de Chrischtlichdemokrate.,🔎
,,,CVP,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.",🔎
,,,katholische Jungkonservative,FALSE,"E Volksiniziative für e Dotalrewisioon vo dr Bundesverfassig, wo hauptsächlig vo Fröntler und de katholische Jungkonservative dräit worde isch, het zum Ziil gha, d Niiderlassigsfreihäit für Juude, Faarendi und Sozialbedürftigi iizschränke.",🔎
,,,Konservativi,FALSE,"Wärend s am Aafang (ab 1848) nume freisinnigi Bundesräät gee häd, sind 1891 de erschti und 1919 de zweiti Konservativi, 1929 der erscht BGB und 1943 de erschti Linggi gwält worde.",🔎
,,,Christlichdemokratischi Volkspartei,FALSE,"Numen e baar Johr druf hai sich au die konservative und liberal-demokratische Bewegige uf nationaler Ebeni zu Parteie zsämmegschlosse: 1894 si die Freisinnig-demokratischi Partei (FdP) und die Konservativ-Katholischi Partei (KK), die hütig Christlichdemokratischi Volkspartei (CVP), gründet worde.",🔎
1605,Männliches Geschlecht,S männlige Gschlächt,männlich Gschlecht,TRUE,In de Biologi symbolisiert da Symbol s'männlich Gschlecht.,🔎
,,,männlige,FALSE,Friedrich isch e dütsche männlige Vorname.,🔎
,,,männligem Gschlächt,FALSE,Maa bezäichnet en erwaggsnige Mensch mit männligem Gschlächt.,🔎
,,,männlige (maskuline) Gschlächt,FALSE,"E Hufe Dier und Pflanze bruuche zwäi Gschlächter zum sich furtpflanze: s wiiblige (feminine) ""und"" s männlige (maskuline) Gschlächt – im Underschiid zu Arte, wo sich sälber befruchde.",🔎
1606,Tschechoslowakische Exilregierung,Tschechoslowakischi Exilregierig,tschechoslowakische Exilregierig,TRUE,"Mit de Gründig vo de tschechoslowakische Exilregierig isch d Tschechoslowakischi Exilarmee enstande und hät in Europa, Afrika und Asie uf de Site vo de Allierte kämpft.",🔎
,,,tschechoslowakische Exilregierierig,TRUE,"Als Beneš-Dekret werdet im dütschsprochige Rum die 143 ""Dekret vom Präsident vo de Republik"" bezeichnet, wo vo de tschechoslowakische Exilregierierig z London und de Nachchriegsregierig z Prag währed und nach m Zweite Wältchrieg und de dütsche Bsetzig vom Land bis zue de Ernennig vo de vorläufige Nationalversammlig am 21.",🔎
,,,tschechoslowakischi Exilregierig,TRUE,E Teil vo de tschechoslowakische Regierig isch is Usland gflüchtet und hät döt di tschechoslowakischi Exilregierig gründet.,🔎
1607,Schlacht bei Freiburg im Breisgau,Schlacht bi Friiburg im Brisgau,Schlachte,FALSE,Em Drissigjohrig Kriej het´r teilg´numme an d´Schlachte vun Friburi (1644) un Alerheim (1645).,🔎
,,,Schlacht bi Friburg,TRUE,August 1644 zwische Franzose un Bayere ustragene Schlacht bi Friburg gsi.,🔎
1608,Peloponnes,Peloponnes,nordpeloponnesische,FALSE,"Dr Achaiisch Bund isch e Bündnis (""Koinon"") vom nordpeloponnesische Stamm vo de Achäer im antike Griecheland gsi und spööter häi zwölf ""Poleis"" drzue ghöört.",🔎
,,,peloponnesische,FALSE,": Βίτουλο; amtlich: Οἴτυλο, Ítilo) isch e griechische Ort uf de peloponnesische Halbinsel Mani.",🔎
1609,Erwin Teufel,Erwin Teufel,Deiffel-Erwin,FALSE,"Em April 2005 isch der Oettinger Minischderpräsident werra wella nochdem sei Vorgenger, der Deiffel-Erwin, ruggdrete isch.",🔎
,,,Teufel,FALSE,Me luegt uf de ehmolig bade-wirttembärgisch Minischterpräsident Teufel 6-fach als preißischer Soldat mit ere Pickelhube uf em Kopf un bajonettbsteckte Gwehr.,🔎
1610,Reichstagsbrand,Riichstagsbrand,Riichsdaagsbrand,TRUE,"Si Novälle ""Brennendes Geheimnis"" isch verfilmt worde, aber wo dr Film im Merz 1933 noch em Riichsdaagsbrand in d Kino cho isch, häi en d Nazi verbote.",🔎
,,,Brand vom Riichsdaag,FALSE,Noch em Brand vom Riichsdaag in dr Nacht ufe 28.,🔎
1611,Bierflasche,Bièrguttèrè,Guttèrè,FALSE,"Am Guttèrèhals isch è vignetteartigs, chlynes Etikett aabrocht.",🔎
,,,Fläscheabfüllig,FALSE,Ungefähr 17 Jahr später het me i der Schwyz mit der Fläscheabfüllig agfange.,🔎
1612,Holografie,Holografii,holografischi Arbäite,FALSE,Vo 1970 aa het er sich mit stereoskoopische Bilder abgee und het holografischi Arbäite gmacht.,🔎
,,,Hologramm,FALSE,Winzigi Hologramme gelte als unimitierbars Erchennigsmerkmol un doher bester Schutz.,🔎
1613,9. September,9. Septämber,9. Sebdämber,TRUE,"0%28Odenwald%29"">Altneudorf, frèireligiees; † 9. Sebdämber 1951 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
,,,9. Septamber,TRUE,"D’ Lynn Blenckers (* 9. Septamber 1994 z’ Vierlingsbeek, Gmainda",🔎
,,,9. Sebdember,TRUE,"715 z Bondorf, wo-nr am 9. Sebdember 1795 au gschdorba ischt) ischt",🔎
,,,9. Septembr,TRUE,18 z Beblenga; † 9. Septembr 1880 en Cannstatt [heit a Stad,🔎
,,,9. Septemba,TRUE,"Da Armand-Jean I. du Plessis de Richelieu (* 9. Septemba 1585 ufm Schloss Richelieu, In",🔎
1614,Magnetische Flussdichte,Magnetischi Flussdichti,magnetischi Flussdichdi,TRUE,Die magnetischi Fäldstärki formula_3 wird im SI-Äihäitesüsteem in Ampeer bro Meter (A·m−1 oder A/m) und die magnetischi Flussdichdi formula_4 wird in Tesla (Sümbol:T) und Newton bro Meter bro Ampeer (N·m−1·A−1 oder N/(m·A)) gmässe.,🔎
,,,Flussdichdi,FALSE,"Im Innere von ere Spuele, wo d Lengi von ere vil gröösser isch as dr Durchmässer, mit dr Lengi ""formula_1"" und mit ""formula_2"" Windige, wo en elektrische Stroom ""formula_3"" dur sä fliesst, entstoot s Magnetfäld mit dr Fäldsterki D Flussdichdi ""B"" wird us dr Materialkonstante ""μr"", wo vom Spuelekärn (s. u.)",🔎
,,,B-Fäld,FALSE,"In Magnetfälder git s im kanonische Impuls vom ene gladnige Däili non e Term, wo mit em Wektorpotenzial vom B-Fäld zämmehängt.",🔎
,,,magnetische Flussdichdi,TRUE,"S elektrische Fäld wird dur d Fälder vo dr elektrische Fäldsterki formula_1 und dr elektrische Flussdichdi formula_2 representiert, wääred s magnetische Fäld dur d Fälder vo dr magnetische Fäldsterki formula_3 und dr magnetische Flussdichdi formula_4 representiert wird.",🔎
,,,magnetischi,FALSE,"Dailwiis wird de Begriff Dichti au fer Größe pro Flächeainhait verwendet (Stromdichti, Strahligsstromdichti, elektrischi un magnetischi Flussdichti).",🔎
1615,Neuntöter,Nüütöter,Dornägerschte,FALSE,"Uf dr Hochflechi vum Farrebärg git s Dornägerschte un dr Russisch Bär, a sälteni Art Bärespinner.",🔎
,,,Nüütööter,TRUE,"Oberhalb vom Bettenauer Waier brüetet de Nüütööter (""Lanius collurio"") und im dichte Schilf cha d Roortroostle (""Acrocephalus arundinaceus"") vorchoo.",🔎
,,,Nyndeter,TRUE,"1.500 un 2.900 m. D Arte, wu mer dert cha finde un un wu no dr Vogelschutzrichtlinie Aahang 1 schitzenswärt sin, sin Alpeschneeheun, Urhuen, Birkhuen, Haselhuen, Schwarzspächt, Dreizächespächt, Grauspächt, Staiadler, Wanderfalk, Uhu, Raufueßchuz, Spatzechuz un Nyndeter – dodermit findet mer dert fascht d Helfti vu dr z Vorarlberg haimische Arte, wu no dr Richtlinie unter Europaschutz falle.",🔎
,,,Nüüdöter,TRUE," Arté: Nüüdöter (""Lanius collurio""), Schwarzschpächt (""Dryocopus martius"")",🔎
1616,Malaria,Malaria,Seich,FALSE,"Dr Heinrich isch im Sebdember elfhondertsemnanoizg während der Vorbereidung auf an Kreizzug, dessa Zil in Verbindung mid der Erobrung Jerusalems womeglich au die Erobrung vom Bizandinischa Reich war, an ra Seich gschtorba.",🔎
,,,Sumpffieber,FALSE,"In dene Aafangsjohr het au s Sumpffieber un d Cholera en Huufe Siidler s Lebe gchoschtet, noo 1830, 1831 un 1836 het s großi Choleraepidemie gee.",🔎
,,,Malaaria,TRUE,"Das hät de Blattner dän au taa, und wäret er wider uf en Antwoort gwaartet hät, hät er iez au na Kaschtylien abgräist und sich prompt e Malaaria ygfange.",🔎
,,,malaria,FALSE,"D Stadt Simbabwe un anderi Duursidlige sin uf em weniger malariaversyychte Hochland gläge, wu in dr summerlige Rägezyt Ackerböu dribe woren isch.",🔎
1617,Lied,Lied,Songform,FALSE,"Dä Jazz baut uf emene überwiegend europäische Tonsystem uuf und verwendet europäischi Melodik und Harmonik, musikalischi Forme (zum Biispil Songform), sowie europäischi Instrument (Blasinstrument, Klavier, Gitarrä, Kontrabass, grossi und chliini Trommle, Becki).",🔎
,,,Rocksongs,FALSE,Tüpischi Rocksongs si im Vier-Viertel-Takt komponiert und bruche e Värs-Chorus-Form.,🔎
,,,lied,FALSE,"I de chrischtleche Länder isch rund um d Wiehnechtsgschicht a rychi Kultur entstande, mit Bilder, Gschichte, Wiehnechtslieder, Apfäntskaländer, Mässe, Feschtbrüüch, Chrippe und Chrippespiil – so wie öppe s Mundarttheater «D Zäller Wiehnacht».",🔎
,,,Liaderschriiwera,FALSE,"Oktoower 1992 z’ Manhattan, Nöi York), bass’r bekànnt unt’r ìhrem Kìnschtlernamma Cardi B , ìsch a US-àmerikànischa Rapperin, Liaderschriiwera un Schàuischpììlera.",🔎
,,,Laielied,FALSE,Dr Kodex gältet as e representativi Summe vom middelalterlige Laielied und isch d Hauptkwelle und vilmol die äinzigi Kwelle für e noochklassischi Minnesang.,🔎
,,,Liad,TRUE,Dr Nägele gilt als oiner vo de wichdigschde Vrtreder vom volkstimlicha Schweizer Liad.,🔎
,,,Lieder,FALSE,"In Bade, im Elsass und in de Schweiz sind d alemannische Tegscht zu de Lieder immer e bizzele anderscht.",🔎
,,,Liäder,FALSE,Am meischte bekannt isch er dur sini Ibersetzige vu Liäder vum Robert Burns wore.,🔎
,,,Liadr,FALSE,Em-ma greeßra Personakreis isch’r hauptsächlich durch seine Gedicht ond Liadr em schwäbischa Dialekt bekannt wårda.,🔎
,,,Chirchelieder,FALSE,"Er het e Zylete religiösi Schrifte useggää, derby au es Büechli mit Chirchelieder.",🔎
,,,Chinderlied,FALSE,"Zum algemein vertroute Bild vom Schiff mit em Faane git’s em schööne schwiizerdüütsche Chinderväärs vom Zürcher Schriftsteller Konrad Bänninger (1890–1981); das Gedicht vom isch mit sinere eifache und frööliche Melody i der Schwiiz es bekants Chinderlied:  ""I han e chlyses Schiffli,"" ""i gahne mit zum See"" ""und gib em dänn es Püffli,"" ""dänn fahrt s devo, juhee!""",🔎
,,,Chilelieder,FALSE,"Er isch Pfaarer vom Basler Waisehuus gsi, me het en z Basel as «Stadtpoet» gschetzt, und vo ihm sind e bar Chilelieder und es nöis Basler Chilegsangbuech.",🔎
,,,Song,FALSE,"Sid anne 2005 het r i verschidene Gruppe Musig gmacht und Song zerscht uf Änglisch und sid öppe 2010 i dr Mundart gschribe, gsungen und useggä.",🔎
,,,Liedär,FALSE,Bi dä Guggemusik werdet vili bekannti Liedär vo frühner und vo dä hütige Ziit gschpiilt.,🔎
,,,Liadermàchera,FALSE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
1618,Kinetische Kunst,Kinetischi Kunst,kinetische Kunst,TRUE,E grosse Deil vo siim Wärk ghört zur kinetische Kunst.,🔎
,,,kinetische Plastik,FALSE,Dr Alexander Calder zelt zu de Hauptverdräter vo dr kinetische Plastik.,🔎
,,,kinetische Kunscht,TRUE,Er isch eine vo de Hauptverträter vo dr kinetische Kunscht.,🔎
,,,kinetisch,FALSE,"Iire Baustiil und ires Desäin wird vo Archidekduurkritiker und vo iire sälber as ""fliessend"" oder as ""kinetisch"" (basiert uf Beweegig) bezäichnet.",🔎
1619,Russisches Kaiserreich,Russisches Kaiserreich,Russische Chaiserrych,TRUE,Johrhundert vum Russische Chaiserrych annektiert woren isch.,🔎
,,,Russische Rych,FALSE,Anne 1828 isch där eschtli Dail vu Armenie mit em Fride vu Turkmantschai as Folg vum Russisch-Persische Chrieg vu 1826 bis 1828 unter d Oberhoohait vum Russische Rych chuu.,🔎
,,,Russischs Riich,FALSE,"Dezembr 1859 z Bjałystok, Russischs Riich, hüt Pole; † 14.",🔎
,,,Russeherrschaft,FALSE,Die 40 Joor unde de Russeherrschaft händ s Stadtbild präggt.,🔎
,,,zaristische Russland,FALSE,"vo Pröisse worde, aber dr gröösst Däil het vo denn aa im zaristische Russland gläbt, wo si sich nume in so genannte Aasiidligsrayon häi döfe niiderloo und politisch braktisch rächtloos gsi si.",🔎
,,,Russische Riich,FALSE,"S Kaiserriich isch z Mitteleuropa gläge, isch rund 540.858 km² gross ksi und hät acht Nachbarstaate gha: Im Norde hät s a Dänemark (77 Kilometer), im Nordoste und Osten a s Russische Riich (1.322 Kilometer), im Südoste und Süde a Österriich-Ungarn (vor allem a s österriichische Kronland Böhme) (2.388 Kilometer), im Süde a d Schwiiz (385 Kilometer), im Südweste a Frankriich (392 Kilometer), im Weste a Luxemburg (219 Kilometer) und Belgie (84 Kilometer) und im Nordwese an d Niderland (567 Kilometer) gränzt.",🔎
,,,Russischs Ryych,FALSE,"Mai 1916 z Kiew, Russischs Ryych; † 30.",🔎
,,,Reschiim vom Zar,FALSE,"Eso häi si welle gege s autokratische Reschiim vom Zar, gege d Liibäigescheft, d Willküür vo dr Bolizei und d Zensur brotestiere.",🔎
,,,Russischs Rych,FALSE,"Merz 1897 z Kars, Russischs Rych, hite Tirkei; † 29.",🔎
,,,russische,FALSE,"1837 isch dr Nobel no Sankt Petersburg, wo sin Vadter Immanuel Nobel mit Hilf vo dr russische Regiirung a paar Hüttewerk gründet hot.",🔎
,,,Russische Zarerych,FALSE,Ds Gebiet vor Republik het lang zum Russische Zarerych ghöört und e churzi Zyt lang zum Chönigrych Rumänie.,🔎
,,,Russisches Riich,FALSE,"August 1868 z Warschau, Russisches Riich; † 18.",🔎
,,,Rüssischa Kaiserraich,FALSE,D’ Schtàdt ìsch ìn dr Zitt vum Rüssischa Kaiserraich a wìchtig Ìndüschtrii- un Hàndelszäntrum worra mìt’ma riicha kültürälla Laawa.,🔎
,,,Russische Kaiserriich,FALSE,"em Chönigriich Pole, vom Grossfürschtetum Litaue oder vom Russische Kaiserriich.",🔎
,,,Russlond,FALSE,"Nume Russlond het noch eso ne stariki londwirtschaftligi Uusrichtung ghet, aber dert het s 1848 kei Revolution gäh.",🔎
,,,Russische Rich,FALSE,"S neue Kaiserriich hät mit de ""Grane Armée"" fast ganz Europa underworfe und es isch 1812 territorial nach em Russische Rich s grösste und bevölkerigsmässig s grösste Land vo Europa ksi.",🔎
,,,Russischs Käiserriich,TRUE,"Maigreg. 1845 z Iwanowka bi Charkow, Russischs Käiserriich; † 2.",🔎
,,,rüssischa Kaiserin,FALSE,"D’ hìttiga Schtàdt Odessa-n-ìsch ànna 1794 dur a Verordnung vu dr rüssischa Kaiserin <a href=""Katharina%20II.",🔎
,,,Russische Kaiserrych,FALSE,S hät drei sötigi Deilige gee; 1815 hät de Wiener Kongräss s ganze räschtlige Gebiet Russland züegsproche und es isch derno in Personalunion Däil vom Russische Kaiserrych gsi (lueg «Kongrässpole»).,🔎
,,,Russischs Kaiserriich,TRUE,"Dezembergreg. 1878 z Gori, Russischs Kaiserriich; † 5.",🔎
1620,Augsburger Reichs- und Religionsfrieden,Dr Augsburger Riichs- und Religioonsfriide,Augsburger Religionsfriide,FALSE,"Uf dere Grundlaag si die interkonfessionelle Religionsgsprööch abghalte worde, isch dr Schmalkaldisch Bund abgschlosse worde und isch dr Augsburger Religionsfriide verkündet worde.",🔎
,,,Ougsburger Religionsfrìde,FALSE,"Y der Schwyz het me di Chryege 1531 mit em zwöute Landfrìde vo Chapù (Kappel) ùn im Dütsche Ryych 1555 mit em Ougsburger Religionsfrìde chönne byylege: D Löösyg het gheysse: ""Cuius regio eius religio"".",🔎
1621,Stimmhafter alveolarer Frikativ,Stimmhafter alveolarer Frikativ,schtimmhafts S,FALSE,Zayin wird im hitige Ivrit als schtimmhafts S (wiä in dt.„Sonne“) gschproche.,🔎
,,,schtimmhafti alveolari Frikativ,FALSE,"I dr latiinbasierte ""vietnamesische"" chữ quốc ngữ (nationale Schrift), wo vom Missionar Alexandre de Rhodes (1591 - 1660) gschaffe worde isch, repräsentiert s <đ> de schtimmhafti alveolari Implosiv , s  degäge bezeichnet ebeso wie  de schtimmhafti alveolari Frikativ .",🔎
1622,Jerusalem,Jerusalem,Westjerusalem,FALSE,"Mai 1967 e Verdäidigungsverdraag mit Egüpte abgschlosse het, het drufabe Westjerusalem und Netanja aagriffe.",🔎
,,,Jerusalems,FALSE,"Dr Heinrich isch im Sebdember elfhondertsemnanoizg während der Vorbereidung auf an Kreizzug, dessa Zil in Verbindung mid der Erobrung Jerusalems womeglich au die Erobrung vom Bizandinischa Reich war, an ra Seich gschtorba.",🔎
,,,Oschtjerusalem,FALSE,"D Flächi vom Golan, wo vo Israel ""de facto"" annektiert worde isch, betreit 1150 km², die vo Oschtjerusalem und de Umgäbig 70 km².",🔎
1623,Neubad (Basel),S Basler Neubad Quardier,Neubad,FALSE,"Es git au inoffizielli Quardier: Emn ä Deil vo Bachlätte und Gotthälf sait mä Neubad, Kannefäld isch im Santihans, d Lehmatt in dr Breiti.",🔎
,,,Nöibad,FALSE,Si befindet sich im Nöibad-Kwartier im Stadtdäil Bachlätte und isch em Allerhäiligefest gweiht.,🔎
1624,DMC (Dollfus-Mieg et Compagnie),Dollfus-Mieg et Compagnie,DMC,FALSE,Ar befìndet sìch ìm renoviarta DMC-Viartel.,🔎
,,,Dollfus-Mieg,FALSE,"Es het Stoffdruckereie, Spinnerei und Weebereie ggä, wie zum Bischpiil d Dollfus-Mieg.",🔎
1625,Glatt (Rhein),Glatt (Rhii),Glattdaal,FALSE,Schwamedinge isch e Stadtdäil vo Züri im Glattdaal uf der Nordsyte vom Züribèèrg.,🔎
,,,Glatttaal,FALSE,"De Name vom Oort chunt daadevoo, as er a der alte ""Undere Straass"" is Glatttaal uf Chloote übere lyt.",🔎
,,,Glatttal,FALSE,Er umfasst im Wäsentliche s under Glatttal und s Rafzerfeld.,🔎
1626,Ammerswil,Ammerschwil,Ammerschwyl,TRUE,"Me macht das ussert z Länzbrg au no öpen i den Aargauer Gmeinde Ammerschwyl, Gaueschtei, Brunegg, Dintike, Eglischwyl, Halwyl, Huuse, Häntschikle, Hunzeschwyl, Mägewyl, Mörike-Wildegg, Niderlänz, Otmisinge, Robischwyl, Schofise, Seènge, Seon und Staufe.",🔎
,,,Ammerschwiil,TRUE,Pfarreri esch si z Gäbischtorf und Ammerschwiil und Spitalseelsorgeri im Spital Limmettal z Schliere.,🔎
,,,Amerswyl,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Häntschigche sind Länzbrg, Otmisinge, Doddigche, Filmärge, Dintigche und Amerswyl.",🔎
1627,Grossmünster,S Grossmöischter vo Züri,Grossmoischter,FALSE,"Bosmel isch zum erschte Mol in ere Urkund vom Grossmoischter z Züri in de Namesform ""Bozwila"" gnennt.",🔎
,,,Groossmünschter,FALSE,Jänner 1519 isch de Huldrych Zwingli Lütprieschter am Groossmünschter z Züri wore und da wörd as Aafang för d Entstehig vo de Reformierte Chile i de Schwiz aaglueged.,🔎
,,,Groossmöischter,FALSE,"S histoorisch Waarzäiche vo Züri isch s Groossmöischter, wo e guet erhalteni romaanischi Chilen isch.",🔎
,,,Groosmöister,FALSE,"De söll 750000 BE uufwiise, wäred s Groosmöister vo Züri 18000 BE haa söll.",🔎
,,,Groossmünster,FALSE,Scho 1516 isch dr Myconius vo Baasel uf Züüri won er e Stell as Schuelmäister an dr Schuel vom Groossmünsterstift bechoo het.,🔎
,,,Grossmöischter,FALSE,Die erst Ufzäichnig isch die: Dur d Uftäilig bim Chilezähnt vo de Chilegmäinde Sankt Peter und Grossmöischter isch Witike scho am 28.,🔎
1628,UCI ProTour,UCI ProTour,ProTour,FALSE,"Bi dr Tour 2011 si 22 Mannschafte, mit 9 Fahrer pro Mannschaft drbii, 18 drvo ProTour Mannschafte.",🔎
,,,UCI-ProTour,FALSE,em UCI-ProTour-Klassemänt entsproche het.,🔎
,,,UCI ProTour-Teams,FALSE,D Rennleitig het 22 Mannschafte iiglade: die 18 UCI ProTour-Teams und 4 Professional Continental Teams.,🔎
1629,Kanal (Wasserbau),Kanaal,kanal,FALSE,"Dr Dalbedych isch e 4,75 km lange Gwärbkanal zwüsche Münchestäi (im Gebiet Birsegg) (Kanton Basel-Landschaft) und Basel (Kanton Basel-Stadt) in dr Schwiz.",🔎
,,,Kanälen,FALSE,"Johrhundert Tunell dè Bau vo Kanälen realisyrbar gmacht, byschpillswys vom 157 Meter langè Malpas-Tunell für dè Canal du Midi (um 1680) un dè Schifffahrtstunell vo Weilburg a dè Lahn.",🔎
,,,Schifffahrtskanaal,FALSE,"Dè Sueskanaal (au Suezkanaal, , ""Qanāt as-Suwais"") isch èn Schifffahrtskanaal z Ägyptè zwischè dè Haffèschtädt Port Said un Port Taufiq bi Sues, wellè s Mittelmeer übber dè Isthmus vo Sues mit èm Rootè Meer vobindet un dè Seeschifffahrt zwischè m Nordatlantik un Indischè Ozean dè Wäg um Afrika ersparè duèt.",🔎
,,,Schiffkanaal,FALSE,"Vo 1651 bis 1659 hed der Handelsmaa Chaschper Stockalper vo Brig i der Rooneebeni vo Collombey über Vouvry und Port-Valais bis an Gämfersee e Schiffkanaal lo baue, zum für sin Handelsvercheer e bessere Wäg z ha als d Roone im wyte, sumpfige Gebiet vor em See.",🔎
,,,Kanäl,FALSE,Der Fluss isch i zwöi Kanäl deilt und zwüschedrinn lyt der Bälliz.,🔎
,,,Entwässèrigskanääl,FALSE,"Diè Flüss a dè dütschè Nordseeküschtè, wo in è Netz vo Entwässèrigskanääl un Tidegwässèr ybundè sin, wörred au als ""Düèf"" benamst.",🔎
,,,Wasserkanal,FALSE,Der Böötschdener Mülibach isch e Wasserkanal z Böötschde im Kanton Aargau.,🔎
,,,Binneschiffaartkanalsüsteem,FALSE,Si häi sich zämme mit em Binneschiffaartkanalsüsteem in China entwigglet.,🔎
,,,Sytekanaal,FALSE,"S Weer, wo 1977 Meter lang gsi isch, het s Wasser uf di rächti Syte und ine lange Sytekanaal näbem Rhy gleitet.",🔎
,,,Wasserleitige,FALSE,"Vo dene Bech sind grossi Wasserleitige zu de Dörfer linggs und rächts wäggfüert, und die hend alli s Gletscherwasser zum Wässere vo de trochne Matte nötig.",🔎
,,,Kanal,FALSE,"  Binnekanal isch d Bezaichnig för en Kanal, wo im flache Gländ verschideni chlinneri und grösseri Bäch sammlet, um si eme Fluss oder See zuezfüere.",🔎
,,,Kanääl,FALSE,"Flüss könnet zwar kanalisyrt sy, bi künschtlichè Wasserwäg abber, wo nit in ei nadürlichi Abflusslinniè ybundè sin, handlet s sich um Kanääl.",🔎
,,,Kanaalbett,FALSE,"Vo Hornusse flüsst der Bach, wo früener i der Tiefenei wild het chönne hin und här cheere, hüt im Kanaalbett näb der Autobaan gäge Weschte, bis er nach zwöi Kilometer zu der Uusfaart Frick vo der Autobaan chunt.",🔎
1630,E-Bass,Dr elektrisch Bass,Bass,FALSE,"Im 1995 hei Werner (Vocals), Erik (Bass), Bert (Mixer), Martin (Gitarre), Roger (Gitarre), Ernst-Jan (Schlagzeug), und Peter (Keyboard) e Death Metal Band gründet, wo sech mit der Zit zure Symphonic-Doom-Metal-Band entwicklet het.",🔎
,,,elektrischi Bass,TRUE,Dr elektrischi Bass (E-Bass) isch e bsunderi Form vo dr elektrische Gitarre.,🔎
1631,Ludovico Ariosto,Ludovico Ariosto,Ariost,FALSE,"Es isch si zwäiti noch ""Orlando"", wo uf em Ariost sim ""Orlando furioso"" basiert.",🔎
,,,Ariosto,FALSE,"Vo 1518 aa isch er dr Patroon vom Dichder Ariosto gsi, wo dr ""Orlando furioso"" gschriibe het.",🔎
1632,Obligationenrecht (Schweiz),S Schwizerische Obligazioonerächt,OR,FALSE,"5 OR), sondern gliichzitig für d Ooberläitig vo dr Gsellschaft ( Abs.",🔎
,,,Obligazioonerächt,FALSE,Die gsetzlige Grundlage über d Akziegsellschaft wärde im Obligazioonerächt in de Ardikel 620 bis 771 behandlet.,🔎
,,,Obligazionerächt,FALSE,"As Bischbil het s doo en Uszuug us em Vorwort vom Dr. W. Stauffacher zur ersten Orell Füssli-Daschenusgoob vo 1937 vom Obligazionerächt: «… ""Der Art.",🔎
1633,Albedo,Albedo,Albedomuster,FALSE,Uffnahme vu dr Cassini-Sonde bi Vorbiflüeg im Oktober un Dezember 2004 hän komplexi Albedomuster im westliche Deil vu Xanadu enthüllt.,🔎
,,,Albedostruktur,FALSE,"Adiri isch e grossi, helli Albedostruktur uffem Saturmond Titan.",🔎
,,,Ruckstrahligsvermöge,FALSE,"Mit eme Fernglas vu numme gringer Vergrösserig sin im Erdschin sogar Einzelheite erchennbar, denn ufgrund vum grössere Durmesser un vu vum höchere Ruckstrahligsvermöge vu dr Erde isch d'""Vollerde"" rund 50 mol so hell wie dr Vollmo.",🔎
1634,Ebnat-Kappel,Ebnet-Chappel,Ebnat,FALSE,"Dezember 1879 z Ebnat, † 14.",🔎
,,,Ebnet-Kappel,TRUE,"Wellewäg hät de ""Moler vo de Päärliszene"" sini Wärchschtatt z Ebnet-Kappel gha.",🔎
,,,Chappel,FALSE,"Nochbergmeine si Houestei-Ifetau im Norde, Wange im Oschte, Chappel im Süde und Hägedorf im Weschte.",🔎
1635,Königreich Preußen,Königriich Preuße,pröissische König,FALSE,"Wo 1701 Pröisse zum Königriich erhoobe worde isch, het die brandeburgisch-pröissischi Linie vom Gschlächt bis 1918 die pröissische König gstellt.",🔎
,,,Kllnigriich Pröisse,TRUE,August 1744 z Mohrungen im Kllnigriich Pröisse; † 18.,🔎
,,,Pröisse,FALSE,"Dr Kanton Nöieburg isch e Rebublik u ghört ersch sit 1848 richtig zur Schwyz, wo d Lüt vo La Chaux-de-Fonds sy uf Valangin ache gloffe, dört dä Pröisse hej ihri Kanone gschtole u mit dene ds Schloss z Nöieburg unge hei bsetzt.",🔎
,,,Königlich Pröisse,TRUE,"Oktober 1729 z Dirschau, (Königlich Pröisse); † 9.",🔎
,,,Prüüßen,FALSE,1866 isch s Kurfürschtetum Hesse-Kassel nach em Tüütsche Chrieg vo de Prüüßen annektiert woorde.,🔎
,,,Preußè,FALSE,"Allerdings isch bi Dettingè s hohèzollerischè Gebièt bis a dè Neggar herrè gangè, wa s sit 1850 zu Preußè ghörende Hohèzollernsche Land ebbèfalls zum Streggèaaliger gmacht hèt.",🔎
,,,Preuße,FALSE,Preuße isch vom 17. bis 19.,🔎
,,,Chenigrych Preuße,TRUE,Syt 1648 isch Nöueburg Firschtetum un ab 1707 dur Personalunion mit em Chenigrych Preuße verbunde gsii.,🔎
,,,Preusse,FALSE,"Au im erschte Koalitionschrieg vo de europäische Mächt gege die revolutionäri Französischi Republik het d Stadt ä Rolle gschbiilt, wo dr frankophil Basler Stadtschryber Peter Ochs zwüsche de Preusse und de Franzose und denn au zwüsche de Schbanier und de Franzose vermiddlet het.",🔎
,,,Kenigraich Preussa,TRUE,"Oktober 1809 z’ Braunschweig, Kenigraich Preussa; † 11.",🔎
,,,pröissischa,FALSE,ànna 1748 dr pröissischa Keenigstìtel àànärkännt.,🔎
,,,Königriich Preusse,TRUE,"S ""Königriich Preusse"" isch im Verlauf vom 18. und 19.",🔎
,,,prüüssische,FALSE,Jarhundert e Metzger- und Veehändlerfamilien i de prüüssische Provinz Posen (hüt z Poole) gsy.,🔎
,,,König vo Preusse,FALSE,"Der Bundesstaat, wo offiziell dr Naame «Dütschs Riich» gha het, isch bis zur Novemberrevolution und de Abdankig vom Dütsche Kaiser und König vo Preusse <a href=""Wilhelm%20II.",🔎
,,,Pröissa,FALSE,""">Ludwig XVI. uff dr Flucht z’ Varennes fäschtgnumma worra; ìm Joohr druff ìsch d’ Schlàcht vu Valmy geega Pröissa un s’ Hailiga Reemischa Raich gsìì; ìm Äärschta Waltkriag sìnn d’ Wìnter- un d’ Harbschtschlàcht ìn dr Champagne gsìì (ànna 1914 un 1915), so wia d’ Schlàcht um Verdun (ànna 1917) un d’ Maas-Argonna-n-Ààgrìff (ànna 1918).",🔎
,,,Köönigriich Pröisse,TRUE,"Im Dütsch-Franzöösische Chrieg vo 1870–1871 (zitgenössisch au dr ""Sibziger Chrieg"" oder ""70/71"" gnennt) het s Kaiserriich Frankriich em Köönigriich Pröisse bzw.",🔎
,,,königlich-preußische,FALSE,"Er isch Oberbürgermeister vo Köln ksi, hät em königlich-preußische Härrehuus aghört und hät als Präsidänt vom preußische Staatsrat energisch d Interässe vom Rheinland verteidigt.",🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,Proisse,FALSE,"Novämber 1707 dr brotestantisch Friedrich I., Köönig vo Proisse, zum Fürst vo Nöieburg bestimmt.",🔎
,,,Prüüssen,FALSE,Nach em Eerschte Schleesische Chrieg zwüsched Prüüssen und Ööschterrych isch de grööscht Täil vo Schleesie 1742 a Prüüsse choo.,🔎
1636,Ostfildern,Oschtfilder,Oschtfildora,TRUE,"Nåchborgmaendena send Oschtfildora em Norda, Denggadårf em Nordosda, Ondorẽseng em Sidosda, Wolfschluaga em Sida ond Fildorsdadd em Wäschda (älle Landgraes Essleng).",🔎
,,,Osdfildra,TRUE,Zsẽma mid de båede Nåchborsdedd Laefäda-Ächdordeng ond Osdfildra bilded Fildorsdadd a sdarg bebauds Siidlongsgebiid.,🔎
,,,Oschtfildra,TRUE,"Direkt an Esslenga drã liged folgende Städt ond Ort (em Uhrzeigor nåch): Kerna (Rems-Murr-Kreis), Aichwald, Baldmannsweilor, Plochenga, Albach, Deizisau, Denkadårf ond Oschtfildra (älle Landkreis Esslenga), ond schliaslich Stuagort (Stadtkreis).",🔎
,,,Oschdfildra,TRUE,"Nåchborgmaendena send Essleng em Norda, Deizisao em Nordoschda, Kengga em Oschda, Ondereseng em Sida, Nuihausa em Weschda ond Oschdfildra em Nordweschda (älle em Landgraes Essleng).",🔎
,,,Ostfildern-Nälleng,FALSE,D Omnibuslinie 120 vorbended Wolfschluaga ibor Ostfildern-Nälleng mit dor Graessdadd Essleng.,🔎
1637,Dünserberg,Dinserbearg,Dünserbearg,TRUE,"Nochburdörfle siand Fraschtez, Gefis, Rankl, Übersaxa, Dünserbearg, Düns, Rös, Schlis und Nenzig.",🔎
,,,Dünserbärg,TRUE,"D Nochburgmuanda vo Latärns siand Dorabira, Damülsch, Blons, Sanggerold, Thüringerbärg, Schnifis, Dünserbärg, Öbersaxa, Rankl und Zwüschawasser.",🔎
1638,Moonliner,Moonliner,Moonlinerlinie,FALSE,Zuesätzlich wärde au no Bahnersatz sowie 3 Moonlinerlinie gfahre.,🔎
,,,Moonlinerdienscht,FALSE,Zuesätzlich wärde Bahnersatzleistungen bi Unerbrüch bi der Bahn gfahre sowie ine Nächt vo Fritig uf Samstig und Sunntig 3 Moonlinerdienscht.,🔎
1639,Güster (Fisch),Blicke,Güschter,TRUE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
,,,Schootel,TRUE,"De Schootel oder Bliengge (""Abramis bjoerkna"" L.; al.N.) isch e Schwarmfisch, wo Stillgwässer und langsami Flüüsgwässer bis 600 müM mag und sich i pflanzeriiche Uuferzoone uufhaltet.",🔎
1640,Gezeitenkraft,Gezittechraft,Gezittèchräftè,FALSE,Diè innèrè Mond Metis un Adrastea umlaufè dè Jupitèr innèrhalb vum geostationärè Orbitalradius (dèr in dèm Fall ehèr zeusstationär haißè mièßt) sowiè innèrhalb vu dè Rochegrènzè und sin dèbi dè starchè Gezittèchräftè vum Riisèplanet usgsetzt.,🔎
,,,Chreft vo de Gezite,FALSE,"D Chreft vo de Gezite vom Mond und vo dr Sunne verursache am Ekwatorwulst vo dr Ärde e Dräimomänt, wo brobiert d Ärdaggse ufzrichde.",🔎
,,,Gezittechräfte,FALSE,"Die vulkanisch Aktivität wird dur Gezittechräfte verursacht, wo dr Mond regelrecht durchknätte un dodurch ufheize.",🔎
,,,Gezittechräft,TRUE,"S'wird vermutet, dass sich under de Europa ihrer Chruste us Wasseriis ä Ozean us flüssigem Wasser bfindet, wo dur d'Wirkig vu Gezittechräft erwärmt werre duet.",🔎
1641,Solothurn,Soledurn,Soledorn,TRUE,Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner.,🔎
,,,Soleturner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Soleduurn,TRUE,Grad nach der Uni hät er am Gimi z Soleduurn e Stell as Leerer für alti Spraachen und Tüütsch überchoo.,🔎
,,,Solodurn,TRUE,Er isch am Lyzeum z Solodurn uf d Schuel gange und denn het er z Würzburg zwei Johr lang Theologii schdudiert.,🔎
,,,Soledùùrn,TRUE,"Novämber 1956 z Soledùùrn, Bürger vo Schwarzeburg und Bùùrdlef), isch en Schwyzer Spraachforscher, wo dryssg Jaar lang as Redakter am «Schwyzerischen Idiotikon» gschaffet hät.",🔎
,,,Solothurner,FALSE,"Wo 1519 Thiersteiner ussgschdorbe sin, hän sich d Solothurner und dr Bischof vo Basel um d Rächd am Ord gschdridde.",🔎
,,,Solethurn,TRUE,"Joorhundert het Grüezi as e «reformierte Gruess» ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland.",🔎
,,,Soloturner,FALSE,"Denn vo 1887 bis 1910 Bezirksgrichtspresidänt z Sissech, vo 1881 bis 1887 Oberrichter (Vizepresidänt 1884 bis 1887), drno vo 1906 bis 1914 Bankrot vo dr Nazionalbank und vo 1907 bis 1914 Zensor vo der Soloturner Kantonalbank gsi.",🔎
,,,soledurnische,FALSE,"Grossi Usnaame sin die soledurnische Bezirk Dorneck und Dierstai, wo au uf dr Nordsyte vom Jura ligge und fasch bis uf Basel abechöme und wo sogar Exklaafe a dr Gränze zu Frankrych hei.",🔎
,,,Soletùùrn,TRUE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Soloturn,TRUE,"So hei si z Soloturn bim ene Schteimetz eine bschtellt, e achteggige Brunne wo mit Ysechlammere zämeghebt wird.",🔎
,,,Soledurner,FALSE,"1446 isch denn d Burg Schtei vo de Basler, de Bärner und de Soledurner kabut gmacht worde.",🔎
,,,Soleturn,TRUE,"I de Kantön Aargau, Appezäll Usserrhode, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Bärn, Obwalde, Soleturn, Uri und Zug gheisst si Iiwohnergmeind, i de Kantön Jura und Wallis Munizipalgmeind, i de Kantön Friburg, Gämf, Luzern, Nöieburg, Schaffhuse, Schwyz, Tessin und Waadt eifach Gmeind, im Kanton Appezäll Innerrode Bezirk, und bis Ändi 2010 hät mer ere im Kanton Glaris ""Ortsgmeind"" gseit.",🔎
1642,Ermatingen,Ärmetinge,Ermatinge,TRUE,"Aber in onnige Gmeinde am Schweizer Ufer vum Untersee, bsunders Triboltinge, Ermatinge, Mannebach, Steckbore und Eschez wird bodeseealemannisch gschwätzt.",🔎
,,,Ermatingè,TRUE,1962 isch vum dòmòligè Fischereiuffseher èn bi Ermatingè gfangènè Wels im Èngewyèr uusgsetzt worrè.,🔎
,,,Ärmatinge,TRUE,"Dr Ribi isch 1902 z Chur als Soon vom Adolf Ribi und dr Lina Ribi-Ribi uf d Wält cho, er isch Bürger vo Trübeltinge und Ärmatinge im Tuurgi gsi.",🔎
,,,Trübeltinge,FALSE,"Dr Ribi isch 1902 z Chur als Soon vom Adolf Ribi und dr Lina Ribi-Ribi uf d Wält cho, er isch Bürger vo Trübeltinge und Ärmatinge im Tuurgi gsi.",🔎
1643,Unterlunkhofen,Underlunkofe,Unterlunkhofe,TRUE,"Nochbargmeinde sind Wide, Berike, Oberwil-Lieli, Unterlunkhofe, Hermetschwil-Staffle und Brämgarte.",🔎
,,,Underlunkhofe,TRUE,"Es bestoht us de (katholische) Pfarrei Lunkhofe und de Pfarrei Joone, da ghäisst: di politische Gmeinde Aarni, Oberlunkhofe, Underlunkhofe, Joone ond Islisbärg.",🔎
,,,Onderlungkhofe,TRUE,"Im Noorde isch Onderlungkhofe Nochberggmäind, im Oschte Aarni, im Süüde isch es Joone ond im Weschte ond im Weschte Rotteschwil-Weerd, wo det mid sim Ggmäimpann bes öber d Rüss öbere chond.",🔎
1644,Christoph Kolumbus,Christoph Kolumbus,Kulumbus,FALSE,"Als wichtig fär du Ubärgang vam Mittlaltär zär Neuziit lüägt mu allgmein di Ziit vannär Renaissance, d'Erfinnig vam Büächdruck 1450, d'Entdeckig va där ""neuiu Wält"" durch du Kulumbus 1492, d'Reformation, a. Dischi Ereignissa sind alli annär Schwelli vam 15. zum 16.",🔎
,,,Kolumbus,FALSE,"S isch wenig bekannt, aber d Baske hän zu de erfolgrychschte Entdecker un Seefahrer ghört; und es wird gsait, ass baskischi Fischer Amerika lang vor em Kolumbus endeggt hän.",🔎
1645,Die Unabhängigen (Liechtenstein),Die Unabhängigen (du),Die Unabhängigen,FALSE,"D Stimme sin vor allem an di nei Bartei Bartei Die Unabhängigen (15,3 %) vum friejere VU-Abgordnete Harry Quaderer gange.",🔎
,,,Di Unabhängige,FALSE,"2013 sin Di Unabhängige (du) as vierti Bartei mit 15,3 Brozänt vu dr Stimme un vier Mandaat in Landdaag yyzooge.",🔎
1646,Gemeinde,Gmeind,Gmaind,TRUE,"En Iiwohner ischt a Bewohnär von ara Gmaind oder amana Land, wo da gmäldet und i da Iiwohnermäldedatei mit sina Data itrait ischt.",🔎
,,,Gmoed,TRUE,Jenner 1970 entstande durch dr Zammeschluss vom Markt Iadinga mit dr Gmoed Scheppach.,🔎
,,,Gmoanda,FALSE,"Sälle Gmoanda keeret zom graußa Haibärg:  Kreis Duttlenga: Bärenthal (Bäradal), Böttingen (Bettenga), Bubsheim (Bubsa), Egesheim (Egesa), Gosheim (Gausa), Irndorf, Kolbingen (Kolbenga), Königsheim (Kingsa), Reichenbach am Heuberg (Reichabach), Renquishausen, Wehingen (Wähenga), Mahlstetten (Mohlstetta) Kreis Semmerenga: Leibertingen (Leiberdenga), Schwenningen (Schwenenga), Stetten am kalten Markt (Schtetta) Zollera-Albkrais: Meßstetten (Meschtetta, mit da Oartsdoal Hoaschdetta, Harta, Hossenga, Direnga, Oberdigasa, Ontrdigasa), Nusplingen (Nuschplenga), Obernheim (Oberna) Dialäkt.",🔎
,,,Gmand,TRUE,Balzers isch di södlegscht Gmand vom Liachtaschta.,🔎
,,,gmeind,FALSE,  Bocholtz (Bóches) isch es dorf im südöschtliche teil vom limburgische hügelland und isch teil vor gmeind Simpelveld in de Niderlande.,🔎
,,,Gmeine,FALSE,D Gmeine sin di chleinschte sälbschtändige Bietskerperschaft vu dr bolitische Gebietsgliderig.,🔎
,,,Kommune,FALSE,Joorhundert isch Bolonja e freiji Kommune worde.,🔎
,,,Pmaand,TRUE,D Hörnliburg ghört zuè dè Pmaand Wilchingè im Schwyzer Kanton Schaffuusè.,🔎
,,,Gmei,TRUE,"Dä Kaufvertrag, wo im Original im Nationalarchiv z'Paris verwahrt isch, wird als Geburtsurkunde vo dr Gmei Rümmige betrachtet, wil jeglichi frueneri Ufzeichnige und auch Bodefünd, wo uf e frueneri B'siedlig hindüte chönnte, fehle.",🔎
,,,Gmai,TRUE,"Airolo (lombardisch ""Airö(u)/Aire(u)"" [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch ""Eriels"" oder ""Jerels"", ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,Kommuune,FALSE,"Wil z Dütschland nume dr Staat (also dr Bund oder d Länder) chönne Gsetz erloo und d Kommuune Gebietskörperschafte, si d Gmäinirööt Däil vo dr Exekutiive.",🔎
,,,Gmuand,TRUE,"Bua (amtlich ""Buch"") ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Rhiital) z Vorarlberg, Öschtriich.",🔎
,,,Gmaendena,FALSE,"Em Uhrzaegor nåch liged folgende Schdedd ond Gmaendena om Nagld rom:  Em Norda Wildbärg (Graes Calb), em Oschda ond Sidoschda Jetteng ond Metzeng (båede Landgraes Beblenga), em Sida Raodaburg (Landgraes Dibenga), Eidenga ond Horb (båede Landgraes Fraedaschdadd), em Wäschda Håedorbach, Raordorf ond Äbhausa.",🔎
,,,G'mei,TRUE,Für d'Usgestalting vom Innenrum het d'G'mei vo dr Bürgerinne un Bürger Geld un Sachspende in ere Höchi vo rd.,🔎
,,,Gmoid,TRUE,"Ẽnenga (amtlich ""Eningen unter Achalm"") isch a Gmoid am Fuaß vom Albtrauf, direkt eschtlich vo Reitlenga.",🔎
,,,Gmeindbann,FALSE,"Und au für d Plätz imene Gmeindbann setzt me Zeiche ufe Bode, das sind teils chlyni Marchschtei oder modärner mängisch nume Metallzäpfe.",🔎
,,,Gmeindsform,FALSE,  Di politisch Gmeind isch die wichtigscht Gmeindsform i dr Schwiiz.,🔎
,,,Gmainds,FALSE,"E Traktandeliste wörd bruucht innere Sitzig vome Verainsvorstand, annere Hoptversammlig (HV) vome Verain, binnere Arbetsgruppe för e Projekt, bi de Akzionärsversammlig vome Konzärn, för e Gmainds- oder Bürgerversammlig usw.",🔎
,,,Gmoind,TRUE,"Des mached s'Land, d'Schädt ond Gmoind, abr au Baura ond andre Leid schaffed in dr Forschdwirdschafd.",🔎
,,,Chilegmeind,FALSE,"D Chile isch s Zäntrum vo dr refermierte Chilegmeind vo Döttige, Chlingnau und Chlydöttige.",🔎
,,,Hoimetgmoind,FALSE,Zom Glick fir d Margret ibrnemmt ihr Hoimetgmoind an graußa Doil vo de Koschda.,🔎
,,,Gmäind,TRUE,"Pfäfike (hoochtütsch ""Pfäffikon"") isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.",🔎
,,,Gmaine,FALSE,"Dr Staat Gambia isch in fimf ""Regione"" un zwoo Gmaine (), d Stadt Banjul un d Gmai Kanifing, unterdailt.",🔎
,,,Commün,FALSE,"Saargemìnn oder Saagemìnn (lothrìngisch; frànzeesch ""Sarreguemines"", ditsch ""Saargemünd"") ésch e frànzeeschi Commün ém Département Moselle én dr Region Grand Est (bés 2015 Region Lothrìnge).",🔎
,,,Gmeinde,FALSE,Folgendi Städt un Gmeinde grenze an d Stadt Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Gmeie,FALSE,"Die 35 Landchreise underdeile sich in insgsamt 1.101 Städte un Gmeie (dorunder 89 Grossi Kreisstädte un 213 suschtigi chreisaghörigi Städt), e bewohnts gmeifris Gebiit (Guetsbezirk Münsinge) un e ubewohnts gmeifris Gebiit wo zue dr elsässische Gmei (Rhinau) ghört (Stand: 1.",🔎
,,,Gmäinde,FALSE,"S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt.",🔎
1647,Dramatiker,Dramatiker,Bühniautor,FALSE,"August 1637 z London), isch en änglische Bühniautor und Dichder gsi.",🔎
,,,Dramadiker,TRUE,"Okdobr 1920 z Gundlsheim en Wirdaberg) ischt a deitscher Schriftsteller, Dramadiker, Lyriker ond Redakdeer gwäa, wo ondr andrem au an Haufa Gedicht em schwäbischa Dialekt vrfasst hôt.",🔎
,,,Dramatikr,TRUE,"Mai 1805 z Weimar) isch a deitschr Dichtr, Dramatikr, Philosoph ond Hischdoriker gwäa.",🔎
1648,Pippin der Jüngere,Pippin dr Jünger,Pippin,FALSE,Wääred de Chrieg zwöschet em Karolinger Pippin und em alemannische Herzog Willehari vo 610 bis 612 isch de Wallfartsort au i Mitlaideschaft zoge worde.,🔎
,,,Pippin dr Jüngeri,TRUE,"Dr Karl Martell (688–741) het die Macht siine Söhn vererbt, wo jede drvo Huusmeier in ere Riichshelfti worden isch, Pippin dr Jüngeri z Neustrie und dr Karlmann z Austrasie.",🔎
,,,Pippinische,FALSE,"ficio, stato della Santa Chiesa)"" isch 756 mit dr Pippinische Schänkig vo Ländereie an dr Bischof vo Rom ""(Patr",🔎
,,,Pippin em Kurza,TRUE,Aitrang isch zum erschte Mol gnennt worda in ere Urkund vom Frankekenig Pippin em Kurza.,🔎
,,,Pippin em Churze,TRUE,"D Herrschaft vo de Karolinger hät im 751i aagfange mitem Pippin em Churze, em Vatter vom Karl em Grosse.",🔎
,,,Pippin em Jüngere,TRUE,""">Chlodwig I. im Johr 511 bis zum Pippin em Jüngere meistens e sälbständigs fränkischs Deilkönigriich mit dr Hauptstadt Metz gsi.",🔎
,,,Pippins em Jüngere,TRUE,olinger het im Johr 751 mit dr Königswahl vom Pippins em Jüngere si Abschluss gfunde. Für dass es übsersichtlig bl,🔎
1649,Jod (Hebräisch),י,Jod,FALSE,"Wenn dr zweiti Konsonant e י (Jod) oder e ו (Waw) isch, redet me vo hohle Wurzle, wil me in de meiste Wörter, wo vo sonige Wurzle stamme, dr mittler Buechstabe gar nit gseht oder ghört.",🔎
,,,Yodh,FALSE,"Im phönizische Alphabet isch s Zeiche Yodh zur Widergaab vom Halbvokal [] verwendet worde, wo sowohl als palatale Approximant wie au als unsilbischs [] beschribe werde chann.",🔎
1650,Plural,Plural,plural,FALSE,"Regionalverbänd (plural: מוֹעָצוֹת אֵזוֹרִיּוֹת , Mo'azot Esoriot – dütsch Regionaalrööt bzw.",🔎
,,,Mehrzahl,FALSE,"Em Japanische gibts koi Mehrzahl, koine Artikel, koine Fäll ond koi Gschlecht.",🔎
,,,Plurààl,TRUE,"Ìm Frànkrììch wìrd a Gebäi àls Monument historique („histoorisch Dankmol“, Plurààl ""monuments historiques"") iig’schtuuft, wänn’s a riicha Gschìcht odd’r Bàuischtiil un somìt a wìchtiga histoorischa Bediitung hàt.",🔎
,,,Pluraau,TRUE,"Kchlassen 1 ond 2: Wöörtr, wo mit ""m-"" aafangen im Singgulaar (Kchlass 1), ändere s'Präfix im Pluraau of ""w(a)-"" (fòr Wòkaau ghèjz ""a"" wägg).",🔎
,,,Meerzaal,FALSE,"Joorhundert entstande us ‚(dr)üüber‘; Meerzaal ""d Soprään"") isch die höggsti menschligi Stimmlaag und wird fast immer vo Fraue gsunge.",🔎
1651,Scheiterhaufen,Schiterhufe,Schiiterhufe,TRUE,"Under em Vorsitz vom Bischof vo Beauvais, Pierre Cauchon, isch sie wäge einige Fähler gäge d'Gsetz vo de Chile verurteilt und uf em Märtplatz vo Rouen uf em Schiiterhufe verbrännt worde.",🔎
,,,verbrennt,FALSE,"Er isch denn uf dr Piazza della Signoria zämme mit zwäi andere Mönch, vor ere riisige Menschemängi zerst ghänkt und denn verbrennt worde.",🔎
,,,Schiiterhuufe,TRUE,"Fraue, wo es Chind umbrocht hei, het me ertränkt, Notzucht het zum Gang uf de Schiiterhuufe gführt und Mord zum Flächte ufs Rad.",🔎
,,,Schitterhuffe,TRUE,"Konschdanz isch vor allem usm Konzil vo Konschdanz bekannt, wo zwei Gegepäpscht abgsetzt wore sind und dr Jan Hus ufm Schitterhuffe verbrennt wore isch.",🔎
1652,Billboard (Magazin),Billboard (Zittschrìft),Billboard,FALSE,"Ìm Jüüni 2010 ìsch sa mìt ìhrem Liad ""Your Long"" àm Schpìtzaplàtz vum àmerikànischa Rapliad-Chart vu ""Billboard"" ànakumma — doo ìsch sa d’ äärschta wiibliga Rapperin gsìì zitter dr Lil Kim ìhrem Liad ""Magic Sticks"" (zamma mìt’m 50 Cent).",🔎
,,,Billboard-Magazine,FALSE,"Country & Western goot zrugg uf e Tschart-Bezäichnig, wo s amerikanische Billboard-Magazine in de 1940er-Joor für Ditel us de Schaner Country-Muusig und Western-Muusig brucht het.",🔎
,,,Billboard-Charts,FALSE,In de amerikanische Billboard-Charts het dr Presley bis 1977 15 Album und 16 Extended Plays dghaa und isch uf em en erste Blatz.,🔎
1653,Universität Konstanz,Universitet Konschtanz,Choschtez,FALSE,"Drum häd är mit de Bischöf vo Sitte und Choschtez Kontakt ufgnaa und si uufgforderet, d Chile söll die Sache, wo si bis jetz anderne überlaa heb, sälber ad Hand nää und esoo verbessere, wies i de Bible stöch.",🔎
,,,Universidät Konschdanz,TRUE,Aan de Universidät Konschdanz wird au ibber d (See-)Alemannische Sproch gforscht (Eleonore Brandner).,🔎
,,,Universität Konschdanz,TRUE,"Im Johr 1966 isch d Universität Konschdanz gründet worre, wo hüt über 10.000 jungi Lüt studieret.",🔎
,,,Universideet Konschtanz,TRUE,"Derno het si zeerscht drei Semeschter Psichology an dr Universideet Konschtanz studiert, het si derno aber doch fir dr Beruef vu dr Räbbyyri entschiide.",🔎
,,,Uni Konschtanz,FALSE,"Im 1994i het de Andreas Jung sis Abitur am Nellenburg-Gymnasium z Stockach gmacht un im Aaschluss do dra het er an de Uni Konschtanz sis Jus-Schtudium ufgnoh, wo er im 2000 mit em Schtaatsexame abgschlosse het.",🔎
,,,Uniwersitet Konschtanz,TRUE,No dr Grundschuel vu 1962 bis 1965 un em Gimnasium vu 1965 bis 1974 z Waldkirch het d Dorothea Störr-Ritter Rächtswisseschafte an dr LMU Minche un dr Uniwersitet Konschtanz studiert.,🔎
,,,Uniwersidet Konschtanz,TRUE,"Dr Tobias Engelsing het an dr Uniwersidet Konschtanz Gschicht, Rächtswisseschaft un Bolitikwisseschafte studiert un dert au 1990 zum Dr. phil.",🔎
,,,Konschtanz,FALSE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Universitet,FALSE,"Dr Schwärpunkt lyt uf dr Gschicht vum Handel un em Gwärb, dr Klöster un dr Universitet.",🔎
,,,Uniwersiteet Konschtanz,TRUE,"Augschte 2018 het d Kerstin Krieglstein s Amt vu dr Räkteri vu dr Uniwersiteet Konschtanz ibernuu, as Noofolgeri vum Ulrich Rüdiger, wu Räkter an dr RWTH Aachen wooren isch.",🔎
,,,Universiteet Konschtanz,TRUE,"Wu si 1969 in d Bundesrepublik Dytschland retuurchuu isch, het si in Zämenaarbet mit em Filmseminar vu dr Universiteet Konschtanz dr Filmclub „Visuell“ grindet, wu si bis 1972 glaitet het.",🔎
1654,Kanton Bern,Kanton Bärn,Kànton Bärn,TRUE,"Hornung 1818 z’ Röschenz, Kànton Bärn) ìsch a elsassischer kàthoolischer Oordapriaschter gsìì, wo Pfàrrer ìm Département Owerelsàss gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,Kantoo Bern,TRUE,"Chanderstääg ligt im obere Chandertal und isch flächemässig die viertgrösst Gmaind vom Kantoo Bern, devo sind aber 73% Alpezoone und drum nöd wertschaftlich nutzbar, je öppe 5% sind Kulturland und Wald, de Rest sind Alpe, wo s Vee gsömmeret werd.",🔎
,,,bernische,FALSE,"""Bienne"") isch e zwisprochigi Stadt im bernische Seeland un Hauptort vum gliichnammige Amtsbezirk.",🔎
,,,Bäärner,FALSE,D Bäärner hei 1415 dr Aargau eroberet.,🔎
,,,bärnische,FALSE,Joorhundert bim bärnische Militär gsi.,🔎
,,,Kanton Bäärn,TRUE,"Wäge de gmeinsame Herrschaft mit em Kanton Bäärn über d Region vo Murte, isch denn s Murtebiet nöd alei unter de Kontrolle vo de Schtadt Fryburg gsi.",🔎
,,,Bärnbiät,FALSE,"Noch em „Atlas der schweizerischen Volkskunde“ (erhobe ab dr 30er Johr) heißt s Grischtkind z Basel, im Baselbiät, im ganze Bärnbiät un im weschtlige Aargau aber Wiehnächtchind – so aü viilmol im ditsche Markgräflerland, z. B.",🔎
,,,Kàntoon Bärn,TRUE,"Janner 1999 z’ Tägertschi, Kàntoon Bärn) ìsch a Schwiizer Füassbàllschpìelera.",🔎
,,,Bärner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Kànton Barn,TRUE,"Dr erschta Präsidant ìsch dr Dr. Max Gschwend gsìì, wo aui a wìchtiga Rolla ìm Ecomusée vu Ballenberg, ìm Kànton Barn, gspìelt hàt.",🔎
,,,bärnischi,FALSE,Das isch die bärnischi Zuebereitigsart.,🔎
,,,BE,FALSE,De Viktor Rossi (GLP/BE) isch am 13.,🔎
,,,Kantoon Bärn,TRUE,"Bis 2015 het er mit sinere Familie z Wide gläbt, deno sin si uf Brügg im Kantoon Bärn zoge.",🔎
,,,Bärnbiet,FALSE,"T Seisa isch de wüuda Bach, wo t Grenza vo de Gmiin Zumhouz zum Bärnbiet büudet.",🔎
,,,Kantuu Bärn,TRUE,De Wohläsee isch ä Stausee im Kantuu Bärn.,🔎
,,,Bëërner,FALSE,"De Balsiger isch der eerscht Bëërner am Schwyzerischen Idiotikon gsy, und me hät sich z Züri i de Redakzioon gfröit, näbed und nach all dëne Zürcher – und em Oschtschwyzer Albert Baachme – iez auch en Verträtter von ere weschtliche Tüütschschwyzer Mundaart i de Redakzioon z haa.",🔎
,,,bëërn,FALSE,De Bigler isch as Soo vo bëërnstämige Puuren uf eme Hoof im aargauische Freiamt uufgwachse.,🔎
,,,gleichnamiga schweizerischa Kanton,FALSE,"Januar 1918 z Bern em gleichnamiga schweizerischa Kanton, † 12.",🔎
,,,bèèrnischen,FALSE,"De Friedli, en Soon vo bèèrnischen Eltere, isch im Aargöi z Suur und z Schöftlen uufgwachse.",🔎
,,,Bëërn,FALSE,"1864 hät er sich dänn z Bëërn habilitiert (ooni Publikazioon), und zwaar für allgimäini Spraachwüsseschaft, und isch drufabe a de Bëërner Uni 1866 usseroordentliche Profässer für allgimäini Spraachwüsseschaft und tüütschi Filologyy woorde.",🔎
,,,Bäärn,FALSE,Noch de Napoleonische Chrieg isch s Fürschtbischtum Basel am Wiener Kongräss vo anne 1815 ufdailt worde zwysche Basel und Bäärn: Bäärn het s Laufedaal (hüt dailwys Baselbiet oder Soledurn) und dr Jura (hüt Tail vom Kanton Jura) bekhoo und Basel s Birsegg.,🔎
,,,Kantö Bern,TRUE,"Berreschlorzi, i de Kantö Bern, Solethurn und Glarus und i de Innerschwiz säät mer «Berrekösi», isch ä brääartigs Gmisch vo Berre und andere Nahrigsmittel.",🔎
,,,Kanton Bëërn,TRUE,Er isch aber au de Presidänt vo de bëërnische Leeramtsschuel gsy und Tüütschexperte für d Matuure an alne Gimnaasie im Kanton Bëërn.,🔎
,,,bärnisch,FALSE,"Sid 1264 sind d Stadt und d Burg habsburgisch gsi, sid 1415 bärnisch, und sid 1798 ghört Länzbrg zum Kanton Aargau.",🔎
,,,Bärnpiet,FALSE,Sini Mueter isch aber us em Bärnpiet cho.,🔎
1655,Bosnien und Herzegowina,Bosnie-Herzegowina,Bosnie und Herzegowina,FALSE,"Nochdäm d Achse Jugoslawie eroberet und ufdeilt het, het d Ustaša z Kroatie, z Bosnie und Herzegowina und in Deil vo Serbie e Regime errichtet, wo d Achse militärisch understützt het.",🔎
,,,Bosniè-Herzegowina,TRUE,"uff dè Staatsbaansischteem Myanmar un Simbabwe sowiè uff Induschtry- un Landwürtschaftsbaanè in Kuba, Indonesiè, Bosniè-Herzegowina, Swasiland, Rumäniè un dè Volksrepublik China.",🔎
,,,Bosnische,FALSE,Ussepolitisch hät er als Folg vo de Bosnische Annexionskrise vo 1908 d Distanzierig vom Drübund igleitet und hät 1911/12 mit Rückendeckig vo de Entente de Italiänisch-Türkische Chrieg gführt.,🔎
,,,Bosnien un Herzegowina,FALSE,Är isch Barlemäntsbresidänt vu dr Sozialistische Republik Bosnien un Herzegowina (1990–1992) un Bresidänt vu dr Republika Srpska z Bosnien un Herzegowina (1992–1996) gsii.,🔎
,,,Bosnia-Herzgowina,FALSE,"Mai 2000 z’ Tuzla, Bosnia-Herzgowina) ìsch a frànzeesch-bosnischer Füassbàllschpìeler, wo sitter 2021 àls Torhiater ìm FC Mulhouse z’ Mìlhüüsa schpìelt.",🔎
,,,Bosnie,FALSE,Glichzittig hets slawischi Balkanvelker welle „befreie“ – diä sin zum Deil unter osmanischer und zum Deil unter eschtrich-ungarischer Herrschaft gsii (no 1908 hett Wien Bosnie annektiert).,🔎
,,,Bosnia un Herzegowina,FALSE,"Jüüli 1994 z’ Goražde, Bosnia un Herzegowina) ìsch a bosnischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt.",🔎
,,,Bosnie un Herzegowina,FALSE,"Folgendi Staate lige grösstedeils oder komplett uf dr Balkanhalbinsle: Albanie, Bosnie un Herzegowina, Bulgarie, Kroatie, Republik Makedonie, Montenegro, Rumänie, Serbie un Gricheland.",🔎
,,,Bosnie und Herzogowina,FALSE,"Er hät s Gebiet vu de hütige Schdaate Slowenie, Kroazie, Bosnie und Herzogowina, Serbie, Montenegro und Mazedonie umfasst.",🔎
1656,Finnland,Finnland,finnisch,FALSE,De finnisch-sowjetisch Winterchrieg 1939/40.,🔎
,,,Finlànd,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,finnische,FALSE,"Dor dä riise Erfolg, het Starwatch bekannt gä, Monrose au international z'vermakte, so hets de Song au i de finnische, tschechische ond niederländische Single Charts gschafft.",🔎
,,,Fìnnland,TRUE,"Meänkieli wìrd vor allem ìm Nòrde vò Schweede gschwätzt (Kiruna, Gällivare/Jellivaara, Pajala, Övertorneå ùnd Haparanda/Haaparanta), witteri Sprächer läbe im Nòrdwèste vò Fìnnland ùnd vereinzelt au ìn de andere Städt vò Schweede.",🔎
,,,fìnnischa,FALSE,"Àuigscht 1991 z’ Forssa, Fìnnlànd) ìsch a fìnnischa Volleybàllschpììlera, wo àls Libera schpììlt.",🔎
,,,Fìnnlànd,TRUE,"Ànna 2023 hann d’ Mainungsumfrooga gsajt, àss d’ rachtsextreema Pàrtäija bii dr naachschta Öiropàwààhl a b’sunder Ärfolg waara hàà, b’sunderscht ìn da Nììderlànd, Itààlia, Fìnnlànd un Schweeda.",🔎
,,,finnischè,FALSE,D Zaal vo dè finnischè Oschtseeinslè un Eiland wörd mit öppè 80.000 aagää.,🔎
1657,Bezirk Gösgen,Bezirk Göösge,Göösge,FALSE,"Das hed di soleduurnische Bezirk Thal, Gäu, Olte und Göösge umfasst.",🔎
,,,Gösge,FALSE,"Obergösge (amtlich ""Obergösgen"") isch e Iiwohnergmein im Bezirk Gösge im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
1658,3. November,3. Novämber,3. Nofämber,TRUE,>1896 z Altdorf; † 3. Nofämber 1953 z ,🔎
,,,3. Novembr,TRUE,"allenberg, wia-nr mit-em ganza Nama ghoißa hôt (* 3. Novembr 1867 z Schachen bei <a href=""L",🔎
1659,Hannes und der Bürgermeister,Hannes und der Bürgermeister,Hannes ond dr Birgrmoischtr,TRUE,"De bekanndeschde akduelle schwäbische Sketschpersona send ""Hannes ond dr Birgrmoischtr"", seit 1985 gschbiilt vom Albin Braig ond em Karlheinz Hartmann ond seit 1994 reglmäßig em Sidweschd-Fernseha âzgugget.",🔎
,,,Hannes ond em Bürgermeischter,TRUE,Se senn also mit em Hannes ond em Bürgermeischter uff Tour gwä.,🔎
1660,ETH Zürich,ETH Züri,ETH Züüri,FALSE,In dr Schwyz kha me dä Bruef vorallem an dr ETH Züüri studiere.,🔎
,,,Züüri,FALSE,Er isch im Mittelland zwüsche de Kantöön Bäärn und Soledurn im Weschten und Züüri im Oschte.,🔎
,,,Poly,FALSE,"Dr Kanton Aargau het en 2016 vom Poly z Züri lo undersueche, und wil d Expärtyse seit, dr Steiblock sig wüsseschaftlech seer wärtvoll, het er ne us dr Gruebe inere spektakuläre Akzioon am 13.",🔎
,,,Politächnikum z Züri,FALSE,"Wo de spööter Fysiker und Nobeelprysträäger Albert Einstein 1895/1896 a de Kantonsschuel Aarau syni Matuur naagholt hät, zum chöne am Politächnikum z Züri studiere, hät er bi de Familie Winteler gwont.",🔎
,,,Äidgnössisch Tächnisch Hoochschuel,FALSE,"Groossi und uuffelligi Bouwèèrch sind i de Stadt für s «Poly», das isch di Äidgnössisch Tächnisch Hoochschuel (ETH), für d «Uni», das isch d Universitèèt vom Kanton Züri, für d Zürcher Hoochschuel für d Künscht (ZHDK) und die Pedagoogisch Hoochschuel Züri (PH) ufgstelt woorde.",🔎
,,,Eidgenössische Technische Hochschuel Züri,FALSE,"D Schwiiz verdankt ihm d Gründig vom Zürcher Polytechnikum, dr Vorläuferorganisation vo dr Eidgenössische Technische Hochschuel Züri.",🔎
,,,Äidgenössische Technische Hoochschuel Züüri,FALSE,"Die bäide häi an dr Äidgenössische Technische Hoochschuel Züüri Archidektuur studiert und häi im Entwurfsateliee vom Fabio Reinhart und Miroslav Šik die Analoogi Archidektuur, wo vom Aldo Rossi prägt worde isch, kennegleert.",🔎
,,,Eidgenössische Technische Hochschüel Zürich,FALSE,November 1865 a dr Eidgenössische Technische Hochschüel Zürich (ETH Zürich) als reguläre Student aagfange.,🔎
,,,Eidgenössische Technische Hochschuel z Züri,FALSE,Im Johr druf het er Schdädtebau an dr Eidgenössische Technische Hochschuel z Züri (ETHZ) underrichdet; sechs Jahre schbööter isch er Brofässer worde.,🔎
,,,Aidgnessische Tächnische Hochschuel Züri,FALSE,Si isch Brofässeri fir Informationstächnology un Eläktroinschenieerwääse an dr Aidgnessische Tächnische Hochschuel Züri.,🔎
,,,Äidgnössische Tächnische Hoochschuel z Züri,FALSE,De Streuli hät a der Äidgnössische Tächnische Hoochschuel z Züri Architäktuur gstudiert.,🔎
,,,ETH Zöri,FALSE,"Hüt haltet sich im Dorf Bichwil s Grücht, ass vo de Burgruine Eppeberg en underirdische Ghaimgang is Dorf füeri, doch physikalischi Messige vo de ETH Zöri hend kai Hiiwiis uf de Tunel gfunde.",🔎
,,,Polytechnikum,FALSE,Z Züri het dr Krzymowski am Polytechnikum Mathematik studiert un het druf as Lehrer an dr Kantonsschuele Zug un speter z Winterthur gschafft.,🔎
,,,ETH z Züri,FALSE,An dr ETH z Züri het sich dr Paul Wirz zum technische Fachleerer lo usbilde.,🔎
,,,Polytächnikum Züri,FALSE,Im Spootjoor 1895 het er am Polytächnikum Züri aafange Chemy studiere.,🔎
,,,Polytäcknischa Schüal vu Züri,FALSE,"Dr Barlow hàt z’äärscht àn dr Polytäcknischa Schüal vu Züri gschtudiart, fìr Inscheniöör wara.",🔎
,,,Eidgenössische Hochschuel z Züri,FALSE,Vo 1854 bis 1858 isch dr Burckhardt ordentlige Profässer für Kunstgschicht an dr Eidgenössische Hochschuel z Züri gsi.,🔎
,,,ETH Ziri,FALSE,Am Imfäld sii Dokumentazioon i därä Sach isch hitt im Archiv fir Ziitgschicht vo der ETH Ziri.,🔎
,,,Eidgenössische Polytechnikum,FALSE,"S Ziil von erä isch gsi, d Schüeler uf s Studium am Eidgenössische Polytechnikum oder uf ä höcheri kaufmännischi Uusbildig vorzbereite.",🔎
1661,Saiteninstrument,Saiteinstrumänt,Saiteinstrument,TRUE,"D Sarasvati werd maist mitere Vina, da isch en indisches Saiteinstrument, emene Buech und emene Roosechranz i de Händ abbildet.",🔎
,,,Chordofoon,FALSE,Bi Äärofoon wie dr Kweerflööte und de Chordofoon wie dr Giige si d Frekwänze vo de Ooberdöön öbbe ganzzaaligi Vilfachi vo dr Grundfrekwänz.,🔎
,,,Saiteninschtrument,TRUE,D' Harfe ghört zue de Saiteninschtrument.,🔎
,,,Saiteinschtrument,TRUE,"D Fraunhofer Saitenmusik isch a iiberregional bekannte bayrische Gruppe vo drei Muusikar, wo mitnand auf verschiidene Arta vo Saiteinschtrument schpiiled.",🔎
,,,Säiteinstrumänt,TRUE,": ""archi"") si Säiteinstrumänt, wo mä mit eme Staab oder am hüfigste mit eme Striichbooge über iiri Säite striicht und si so in Schwingige versetzt.",🔎
,,,Sitèinschtrumänt,TRUE,"Es wörd ygsetzt für feinmechanischi un elegtrotechnischi Gräät, medizinischi Gräät, Ryßvoschlüss, Schmugg, Trensègebiss, Deile vo Blõsinschtrumänt un Brûllè sowiè als Matriaal für Bundschtääb bi Sitèinschtrumänt.",🔎
1662,Austrasien,Austrasie,Austrie,TRUE,"Dört hai si spöter e neus Riich gründet, wo 532 Deil vom Fränkische Riich worden isch und näbe Austrie und Neustrie en eigene Riichsdeil bildet het.",🔎
,,,auschtrasische,FALSE,""">Grimoald em Ältere (643-661/62) s Amt vom Huusmeier am auschtrasische Hof ermöglicht z erlange.",🔎
,,,austrasische,FALSE,"De Leudefred het ane 588 de Ärger vom austrasische Kini <a href=""Childebert%20II.",🔎
,,,austrasisch,FALSE,"587 het dr austrasisch Kini <a href=""Childebert%20II.",🔎
1663,Rimella,Remmalju,Remmallju,TRUE,Gurin Greschonei Eischeme Im Land Pomatt Remmallju,🔎
,,,Remallju,TRUE,Formazza) un Remallju (ital.,🔎
,,,Remmaljiu,TRUE,"In dan deirfre van Remmaljiu und Im Land, zwai olti Walserainsidlungu, häd sich d’urolt Walserzunga (Tittschu oder Titzschu) b’halte.",🔎
1664,Mitzwa,Mitzwa,613 Gebot und Verbot,FALSE,"Die „Gottesfürchdige“ müesse nid alli 613 Gebot und Verbot in dr Tora und iirer mündlige Usleegig, wo in dr Mischna und Gemara gsammlet worde si, iihalte.",🔎
,,,Gebot,FALSE,"Vo dr synagogale Dichdig si d ""Asharot"" („Warnige“) über die 613 Gebot am bemerkenswärtiste, wo dr Naame vom Verfasser as „Sa'id b. Josef“ aagee isch zämme mit em Usdruck ""Alluf"".",🔎
,,,religiöse Gebot,FALSE,"In dr Iifüerig zu sim Wärk underschäidet dr Bachja bi de religiöse Gebot zwüsche „Pflichte vo de Gliider vom Körper“, d. h. rituelli Gebot wie s Iihalte vom Sabbat, Gebät und Wooldäätigkäit, und andrersits „Pflichte vom Härz“, d. h. Gebot, wo dr Glaube an d Existänz und d Äihäit vo Gott vorussetze.",🔎
,,,jüüdische Gebot,FALSE,S Reformjuudedum däilt die jüüdische Gebot in ethischi und rituelli Gsetz ii.,🔎
,,,Mitzwot,FALSE,"""Mitzwot"") usschliesslig us dr ""Tora"" und nit us de übrige Däil vo dr jüdische Bible oder us dr mündlige ""Tora"" vom rabbinische Juudedum, d. h. us em ""Talmud"".",🔎
,,,religiööse Gsetz,FALSE,"Bar Mitzwa oder Bar Mizwa (vo aramäisch בַּר ‚Soon‘ und hebräisch מִצְוָה ‚Gebot‘), für Mäitli Bat Mitzwa oder Bat Mizwa (hebräisch בַּת מִצְוָה, Dochder vom Gebot‘) bezäichnet im Juudedum die religiöösi Mündigkäit und mit de Begriff isch dr Status, dr Daag und au d Fiir gmäint, won e Chind religiöös vollmündig wird und alle religiööse Gsetz muess folge.",🔎
1665,Jesuiten,D Jesuite,Jesuitekoleeg,FALSE,"Spööter isch er a s Jesuitekoleeg z Ingolstadt, dän as Gimnaasium z Münche (das hät er 1801 abgschlosse) und drufaben as Lizeeum Münche, won aber 1803 ooni Abschluss verlaa hät.",🔎
,,,Jesuitemissionar,FALSE,"Dr Samuel Fritz, e dytsche Jesuitemissionar, het dr Amazonas anne 1707 as erschte kartografiert.",🔎
,,,Jesuitekolleg,FALSE,"Won er zwölfi gsi isch, isch er im Jesuitekolleg z Zipaquirá uf d Schuel gange.",🔎
,,,Jesüita-n-oorda,FALSE,Àls Postulator fidei hàt’r mìt’m Vefààhra geega dr Wììderschtànd vum Jesüita-n-oorda witter gmàcht.,🔎
,,,Jesuitepater,FALSE,"Vier Johr druf, im Johr 1678, het dr belgisch Jesuitepater Ferdinand Verbiest am chinesische Kaiserhof e Modäll vom ene dreiredrige Dampfwage baut.",🔎
,,,Jesüit,FALSE,"Dezamber 1931 z’ Ariccia bii Rom) ìsch a frànzescher Jesüit, Priaschter un Theoloog gsìì.",🔎
,,,jesüitischa,FALSE,Dr Louis Billot ìsch ìn d’ jesüitischa Sekundààrschüala z’ Metz un Bordeaux gànga un hàt d’rnooh àm Priaschterseminààri z’ Blois gschtudiart.,🔎
,,,Jesuit,FALSE,mir de Usarbeitig vo dr Reform beufdragt dytsch Jesuit Christophorus Clavius – bi de Kaländerreform zää Tääg usfalle laa.,🔎
,,,jesüitischer,FALSE,"Àuigscht 1952 z’ Akok-Bekoe, Kamerun) ìsch a kamerunischer jesüitischer Ordagaischtliger.",🔎
,,,Jesuitekloschter,FALSE,"Noochdem verschideni Friburger Adelsgschlechter dr Ort besesse hän, het ihn 1635 s'Friburger Jesuitekloschter kauft.",🔎
,,,Gsellschaft Jesu,FALSE,"Septämber 1540 d Statute vo dr Gsellschaft Jesu bestätigt, wo vom Ignaz vo Lozola gründet worden isch.",🔎
,,,Jesuite,TRUE,"1574 hai d Jesuite z Luzärn ihri ersti Schuel ufdoo und 1579 isch z Mailand s Collegium Helveticum gründet worde, en Universitet für Priester us dr Schwiz.",🔎
,,,Jesuiteorde,FALSE,"Im gliiche Johr het er dr Jesuiteorde restauriert, won er as Wärkzüüg gege d Ufklärig het welle iisetze.",🔎
,,,Jesuitekollegium,FALSE,No im gliiche Joor isch dr Grundstäi für s Mannhäimer Schloss gläit worde und mä s Jesuitekollegium grad nääben em Schloss afo baue.,🔎
,,,Jesüita,TRUE,Dr Joseph Atanga-n-ìsch Mìtglìed vu dr Oordagmainschàft vu da Jesüita worra un hàt àm 11.,🔎
,,,SJ,FALSE,Augustin Kardinal Bea SJ (* 28.,🔎
1666,Tanach,Tanach,Prophete,FALSE,"הפתרה, 'Abschluss' ), än Abschnitt us de Prophete.",🔎
,,,Biible,FALSE,"Am Oobe vom erste Fiirdig versammle sich die jüüdische Familie zum Seder, wo si zämme hocke und d Haggada vorlääse, e Kompilazioon vor allem vo Passaasche us dr Biible, wo verzelle, wie d Egüpter d Israelite underdruckt häige, wie Gott si befreit häig und wie si dur d Wüesti Sinai ins Globte Land zooge sige.",🔎
,,,biblische,FALSE,"De Uusdruck isch religiös noitraal gsii und isch drum au i biblische Tegscht bruucht woore, doch isch er im End us allne Sprooche dur s Word """"Welt"""" ersetzt wore.",🔎
,,,Alte Testamänt,FALSE,"S Christedum het alli Büecher vom ""Tanach"" übernoo, si e chli andersch aagordnet und as s Alte Testamänt kanonisiert.",🔎
,,,jüdische Bible,FALSE,"""Mitzwot"") usschliesslig us dr ""Tora"" und nit us de übrige Däil vo dr jüdische Bible oder us dr mündlige ""Tora"" vom rabbinische Juudedum, d. h. us em ""Talmud"".",🔎
,,,jüüdische Leer,FALSE,Er het das mit äigene Interpretazioone vo dr jüüdische Leer zur paulinische Theologii vermischt.,🔎
1667,Muspell,Muspell,Muspelsheimr,FALSE,Er isch entstande us de Vermischig vum Gletscheriis vu Niflheimr un us em Fir vu Muspelsheimr.,🔎
,,,Surtr,FALSE,"Dr Thor dödet d Midgardschlang, schdirbt aber an ihrem giftige Schnuuf, dr Füürriis Surtr dödet dr Freyr und verbrennt denn dr Sitz vo de Götter.",🔎
1668,Zirkumzision,Zirkumzision,Beschniidig,FALSE,"Joorhundert n. d. Z. die mäiste Religionsverbot vo sim Vorgänger Hadrian gege d Juude wider ufghoobe und het d Beschniidig, d Sabbatrue, d Leerhüüser und d Ordinazion vo Schriftgleerte wider erlaubt.",🔎
,,,abgschnitte,FALSE,"„Bund vo dr Beschniidig“, jiddischi Ussprooch ""Brismile"", abkürzt: ""Briss"") wird d Vorhut vom männlige Gliid noch jüüdischem Bruuch abgschnitte.",🔎
,,,Bschnyydig,FALSE,"Di arabische Yywanderer sin im Verglych mit dr Indonesier un dr Bantu e Minderhait gsii, hän aber en umso noohaltigeren Yyfluss uusgiebt: Di madagassische Name fir Johreszyte, Monet, Däg un Minze sin arabischer Härchumft, glych wie au d Bschnyydig, dr gmainsam Fruchtvorrot un verschideni Grueßformle.",🔎
1669,Rheinfelden (Baden),Badisch-Rhyfälde,Rhiifälde im Badische,FALSE,"Wo d Elektroindustrii ufcho isch, het me zwüsche Rhiifälde im Aargau und Rhiifälde im Badische s erste grosse europäische Flusschraftwärk baut, bald si no vili chliineri und grösseri Wasserchraftwärk zur Erzügig vo Strom für d Textil- und d Aluminiumindustrii, spöter au für d Privathuushalt und d Bahne in Bedriib gnoh worde.",🔎
,,,Badisch Rhyfälde,TRUE,"Si isch geschichtlich, wirtschaftlich und gsellschaftlich nooch mit dr Stadt Badisch Rhyfälde uf de andere Rhysite verbunde.",🔎
,,,Baadisch Rhyfälde,TRUE,"Die Alti Rhybrugg vo Rhyfälde isch es Bauwärch, wo zwüsche dr Stadt Rhyfälde im Kanton Aargau i dr Schwiiz uf dr lingge Syte vom Fluss und dr Stadt Baadisch Rhyfälde uf dr rächte Syte übere Rhy goot.",🔎
,,,Rhyyfälde,FALSE,Juni 1963 z Rhyyfälde) isch e dytschi Gygeri.,🔎
,,,Rhiifälde,FALSE,S habsburgische Rhiifälde isch 1633 vo de Schwede und Franzose verwüestet und d Brugg vo Stei am Rhii isch zerstört worde.,🔎
,,,Rhyfälde,FALSE,"Z'Lörrach quert A98 s'Tal und verbindet di dütschi A5 bi Rhyfälde mit de schwyzerische A3, sytdem 2006 d'Brug über de Rhi fertig baut isch.",🔎
,,,Rhyfäldè,FALSE,"Si ghört dè Schwizerischè Bundesbaanè (SBB) un füürt vo Bàsel übber Prattèlè, Rhyfäldè, Stei-Säckingè, Frick, Bözbärgdunnel un Brugg gu Züri.",🔎
,,,Badisch-Rhiifälde,TRUE,"Vom Badische Bahnhof z Basel us füehrt au no d Hochrhiibahn über Badisch-Rhiifälde, Säckchinge uf Singe entlang em Hochrhii.",🔎
,,,Rhyfælde,FALSE,"Er versorgt d Regione Rhyfælde, Grenzach-Wyhle und alternativ au Lörrach.",🔎
,,,Gschicht vo Badisch Rhyfälde,FALSE,Mee do derzue cha me läse i der Gschicht vo Badisch Rhyfälde.,🔎
,,,Herrschaft Rhyfälde,FALSE,"1467 hät de Herzog Sigmund noch de Verpfändig vo de Herrschaft Rhyfälde an d Stadt Basel zur Huldigung vom Dinkelberg uffgfordert (Zitat: ""ouch demn im Rynthale mitsampt dem Dinckelberg"").",🔎
,,,Ryyfälde,FALSE,"D Ruine Herteberg isch e Burgruine uf eme Gländssporn weschtlig vu Herte, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ryyfälde im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Böigge,FALSE,"Dr Möhrlen isch Léhrer am Léhrerseminaar z Schiers im Bündnerland, ar Armenaaschdalt ""Calame"" z Le Locle und ar „Griechenaaschdalt“ z Böigge gsi, wo ane 1827 uf Iniziatiive vom Christian Friedrich Spittler gründed worden isch, zum Bueben us Griecheland, wo us dürkischer Sklaveréi fréigchoufd woorde sii, chrischdlech uuszbilde“.",🔎
,,,Rhyfelde,FALSE,"Näbenem Regionalverkehr betribt d SBG Stadtbuslinie in Bad Säckinge, (Alt-)Brisach, Emmedinge, Chrenzach-Wyhle, Laufeburg, Leffinge, Radolfzell, Rhyfelde, Schiltach, Schramberg, Singe, Waldkilche un Waldshuet-Dienge.",🔎
,,,Rhifelde,FALSE,"Nochbergmeie sinn am Rhy die Städt Wehr un Bad Säckingen flussufwärts un Rhifelde flussabwärts, sowie Möhli (CH) uff de andere Rhysidde äne.",🔎
,,,Rhyfäldemer,FALSE,In dr letschte Johr het er z im Rhyfäldemer Stadtdail Meisele gwohnt.,🔎
1670,Lemnische Sprache,Lemnischi Sprooch,Lemnische,FALSE,"Somit ghört s Rätische, zäme mitem Etruskische und em Lemnische, zu de Tyrsenische Sproochfamili.",🔎
,,,Stele vo Lemnos,FALSE,"D Stele vo Lemnos, wo im 19.Jh.",🔎
,,,lemnische Sprooch,TRUE,"Für das Szenario spräche en offensichtligi Verwandtschaft zwüschen em Etruskische und ere Inschrift in dr lemnische Sprooch, wo mä uf Lemnos gfunde het und wo im Früe-Etruskische sproochlig noochstoot, und gwüssi Paralleele zum Lüdische het.",🔎
,,,etruskische,FALSE,"""Τάρκων, Tárkōn"") isch noch antike Saage de Gründer vo merere etruskische Städt.",🔎
,,,Lemnisch,FALSE,"zaiged, as dozmol Lemnisch gredt woren isch, e Sprooch, wo mitem Etruskische verwandt isch.",🔎
1671,Herzogtum Schwaben,Herzogtum Schwoobe,Herzogduum Schwõbè,TRUE,Diè Landgrõfschaft Stüèlingè isch nebbè dè Landgröfschaft Klèttgau Bschtanddeil vom Herzogduum Schwõbè.,🔎
,,,Herzog vo Schwoobe,TRUE,"So isch es derzue cho, ass der Graf Berthold ane 1092 zum Herzog vo Schwoobe und Vogt vo Züri erhobe worden isch, und d Königsdochter Agnes isch do dermit d Herzogin im alemannische Gebiet gsi.",🔎
,,,Herzogtum z Schwabe,TRUE,D Farbe Rot u Wyss göh uf ds Banner vom Bischof z Augsburg so wi ds Fäldzeiche vom Herzogtum z Schwabe zrügg.,🔎
,,,Herzogdum Schwobe,TRUE,"Dr Graf Berthold, wo verschiideni Herrschafte im Brisgau, em Thurgau, i der Ortenau und der Baar gha het, het 1057 as Ersatz für s Herzogdum Schwobe, won em dr Kaiser Heinrich III. versproche gha het, s Herzogtum Kärnte und d Markgrofschaft Verona übercho, er het aber die Rächt nit chönne usüebe.",🔎
,,,Herzogdum Schwoobe,TRUE,Dr Augstgau isch e historischi Landschaft und e Gau im Herzogdum Schwoobe gsi.,🔎
,,,alemannische Herzogtum,FALSE,""">Burchard I. sich gege d fränkische Obermacht gwehrt hot und s alemannische Herzogtum noi ufflebe hot losse, isch selle Pfalz ufgäbe wore.",🔎
,,,Herzogtum,FALSE,"Well Schwaben - friähjer emol e Herzogtum - hit as politische Eiheit ke Roll meh spiilt, isch dä Begriff in dr Volkssproch nimmi gängig.",🔎
,,,Herzogtum Alemannie,FALSE,"Im früene Middelalter isch s Gebiet vom alte Thurgau, wo zum Herzogtum Alemannie ghört het, vil wyter in Weschte ggange.",🔎
,,,Herzogdum Schwõbè,TRUE,"Heiligè Römischè Rych, wo er znägscht Deil vom Herzogdum Schwõbè gsi isch.",🔎
,,,Herzogtum Schwabe,TRUE,Är het versuecht fir dr Konrad anne 1093 s Herzogtum Schwabe un Bayern z gwinne un het em Heinrich V. dr päpschtli Sege iberbrocht.,🔎
,,,schwöbische,FALSE,Dr Abt het die schwöbische Stedt am Bodesee as Schiidsrichter aagrüeft und die hai 1402 gege d Appezäller entschiide und hai dere ihri Verbindig für widerrächtlig erklärt.,🔎
,,,Herzoogdum Schwoobe,TRUE,Mä cha also aanee ass er us em Herzoogdum Schwoobe gstammt het.,🔎
,,,Herzogtum Schwaba,TRUE,"(dåmåls no deidschor Keenich, sbädor deidschor Kaisor) emm Staufer Friedrich I. (dor Barbarossa) s Herzogtum Schwaba als Leha gäa.",🔎
,,,Herzogdom Schwoba,TRUE,S historische Obrschwoba war em Mittelalter a wichdigr Doil vom 911 grendeda ond zom ostfränkischa Reich ghairiga Herzogdom Schwoba.,🔎
,,,Herzogtum Schwobe,TRUE,"Dr Albgau (au ""Alpgau"") isch e Gaugrofschaft im Herzogtum Schwobe gsi.",🔎
,,,Schwabe,FALSE,"Dii Hauptstadt vo Schwabe isch abr nit Sturgert, sondern Augschburg, de Regiirungssitz i demm bayrischa Regiirungsbezirk.",🔎
,,,Härzogduam Schwôba,TRUE,Jôhrhondert hend d Schdaufr Ulm scho zômm Haubdort en ihrem Härzogduam Schwôba ausbauad ghed.,🔎
,,,Herzogtum Schwaabe,TRUE,"Im Mittelalter sind d Burg uf em Lindehoof und s Fraumöischter, wo de König Ludwig de Tüütsch ane 853 a de Limet gründet hät, regionaali Zäntre vom Herzogtum Schwaabe gsy, wo sich naadisnaa drumume d Stadt entwicklet hät.",🔎
,,,Herzogtum vu Schwowe,TRUE,"D Ursprung ìsch e Jàchtgebìet uf're Ìnsel uf de Moder, wi ìm Herzogtum vu Schwowe gheert het.",🔎
,,,Herzog vu Schwobe,TRUE,April 1111) isch Herzog vu Schwobe un vu Zährige gsi.,🔎
,,,schwäbischa Herzog,FALSE,vom schwäbischa Herzog Liutolf als a Gschdiat („Stuotengarten = Stutengarten“) agleit worra.,🔎
,,,Schwoobe,FALSE,"Währed dr ganze Basler Fasnacht macht me sich in de Sprich und uf de Helge au gärn mit Sprych iber d Zyrcher und iber d Schwoobe, wie me de Dytsche z Basel sait, luschtig.",🔎
,,,Schwoobeland,FALSE,"Si wird aber au im Räschd vo dr alemannische Schwiz, z Baade-Württebärg und im Schwoobeland gässe: ""Ziibelewaaie"" säit mä drum au am Hochrhy bis über e Hotzewaald äwäg, und wyter öschdlig ghäisst si Böllewääe und Bölletünne.",🔎
,,,Herzog vo Schwabe,FALSE,"S erste Datum in dr Familiegschicht, wo me exakt cha nochwiise und won e wichdigi Station für d Staufer gsi isch, isch s Johr 1079, wo dr Friedrich I. vom salische Kaiser Heinrich IV. zum Herzog vo Schwabe ernennt worden isch und däm si Dochter.",🔎
,,,schwebische,FALSE,"Im Polnische isch d Nasalität allerdings kei bsunders wichtigs Merchmool, im Französische sin Nasalvokal dergege bsunders wichtig; au mangi schwebische un bairische Dialäkt hen Nasalvokal i ihrem Inventar.",🔎
1672,Volkswirtschaft,Volkswirtschaft,VWL,FALSE,"Er hät dänn s Studium gwechslet und hät Publizistikwüsseschaft, Informatik und VWL witerstudiert.",🔎
,,,Volkswiirtschaft,TRUE,An dr Universiteet Potsdam het d Teuteberg as Stipendiaati vu dr Studiestiftig vum dytsche Volk Räächtswisseschaft un Volkswiirtschaft studiert un mit em Eerschte Juristische Staatsexaame abgschlosse.,🔎
,,,Nazionalökonomii,FALSE,"1918 het dr Marcuse z Berlin und denn z Freiburg Germanistik, dütschi Litratuurgschichte, Filosofii und Nazionalökonomii studiert.",🔎
,,,Volkswirtschaftsleere,FALSE,"S Wirtschaftsääscheniöörwääse kombiniert Wirtschaftswüsseschafte (Bedriibswirtschaftsleere und Volkswirtschaftsleere), Rächtswüsseschafte und äini oder meereri Ääscheniöörwüsseschafte im ene äigene, interdisziplinäre wüsseschaftlige Studium.",🔎
,,,Nazionaalekonomy,FALSE,"Dr Alfons Oswald het vu 1921 bis 1924 z Dibenga, z Hamburg un z Fryburg Nazionaalekonomy un Räächtswisseschafte studiert.",🔎
,,,Volskwirtschaftslehr,FALSE,Vu 1965 bis 1969 het dr Köhler an dr Universitet Dibenga Volskwirtschaftslehr un Bolitikwisseschafte studiert un isch 1969 Diplom-Volkswirt wore.,🔎
,,,Volkswirtschaftsleer,FALSE,"In dr Volkswirtschaftsleer wird Gäld funkzional definiert: Je besser e Guet die Funkzione vom Gäld erfüllt, umso eender wird s as Gäld aagluegt.",🔎
,,,Volkswûrtschaft,TRUE,"S hèt wènniger ökologischi Gründ gha, sondern isch mee uff Èngpäss i dè Volkswûrtschaft vo dè DDR zrugg z füürè, asè isch s Strõßènetz ènèrè adäquatè Steigerig vom Strõßèvokeer proportional zum Wachstum vo dè Wûrtschaft nit gwachsè gsi.",🔎
,,,Nationalökonoom,FALSE,"Septämber 1921 z Nowawes (hüte Potsdam-Babelsbärg)) isch e Filosoof, Nationalökonoom und en iiflussriiche Antisemit im Dütsche Kaiserriich gsi.",🔎
,,,volkswirtschaft,FALSE,"Sini volkswirtschaftlige Schrifte wärde vom Eli F. Heckscher mit em Adam Smith sim ""Wealth of Nations"" vergliche: Bim Merkantilismus wie bim Liberalismus stoot dr Riichdum im Middelpunkt vom wirtschaftspolitische Strääbe; dr Merkantilismus will aber vor allem d Staatsmacht sterke zum en Äihait bilde gegenüber de middelalterlige Partikularisme und em Universalismus.",🔎
,,,volkswirtschaftlige,FALSE,"Wo d New Yorker Börse im Oktober 1929 zämmekracht isch, isch zwüsche 1928 und 1930 die wirtschaftligi Gsamtläistig uf dr ganze Wält stark zrugggange, in de verschidnige Staate isch dr Zitpunggt und d Intensidäät je noch de spezifische volkswirtschaftlige Vorussetzige underschidlig gsi.",🔎
,,,Staate,FALSE,"Noch eme zweijöhrige Vagabundenusflug in d Staate isch är denn 1980 uf Berlin, won är zerscht in dr Gruppe ""Rote Grütze"" mitgwirgt het.",🔎
,,,Nationalekonomy,FALSE,Vu 1921 bis 1924 er derno z Münster un z Berlin Nationalekonomy studiert.,🔎
,,,Volkswirtschschaftslehr,FALSE,Wirtschaftsprognose giits sowohl in dr Volkswirtschschaftslehr wie in dr Betriebswirtschaftslehr (z.,🔎
,,,Volkswirtschaftslehr,FALSE,"Sie underteilt sich i d'Bereich Betriebswirtschaftslehr, wo di wirtschaftlich Siite vomene Undernehme innerhalb vonere Volkswirtschaft undersuecht, und Volkswirtschaftslehr (früener Nationalökonomie), wo de gsamtwirtschaftliche Zämehäng und Prozess inere Gsellschaft undersuecht.",🔎
1673,Nied (Fluss),Dr Fluss Nied,Nied,FALSE,Ancerville lijt 18 Kilometer sìddeschtlich vun Metz àn dr Nied uf re Heche zwìsche 202 un 314 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,frànzesch Nied,FALSE,Uf em Bànn lijt d Quall vun dr frànzesch Nied.,🔎
,,,Frànzesch Nied,FALSE,D weschtlich Granz vum Bànn bìldt d Frànzesch Nied.,🔎
,,,Ditsche Nied,FALSE,"Bannay lijt àn dr Ditsche Nied, rund 20 Kilometer eschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 212 un 327 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Nieddàl,FALSE,Adaincourt lijt àm Rànd vum Nieddàl rund 23 Kilometer sìdeschtlich vun Metz uf re Heche zwìsche 221 un 273 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Frànzesche Nied,FALSE,Dr Bànn geht ìm Norde bìs zem Dàl vun dr Frànzesche Nied.,🔎
1674,Sessenheim,Säsem,Sesaheim,TRUE,Novembr) 1760 hôt dr Jakob Brion a Stell als Dorfpfarrer z Sesaheim ôôgnomma.,🔎
,,,Sasene,TRUE,Scho 1956 cha mer sy Kuntakt zum Fritz Geissert (1923-2005) vu Sasene in eme Exkursioonsberiicht im Zämehang mit em Milzfarn-Fundoort noowyyse.,🔎
,,,Sassene,TRUE,Um des Zyt het er au as ehrenamtlige Kunservator vu dr Goethe-Sammlig z Sassene gschafft.,🔎
1675,Pi (Buchstabe),Π,Pii,FALSE,Ànna 1761 hàt ar ìwer d Kreiszàhl Pii a grundlegenda Àrwet gschrìwa.,🔎
,,,Pi,FALSE,"Entstande isch er usem phönizische Pe und drum verwandt mitem latinische P, em griechische Pi und em hebräische Pe.",🔎
1676,Jaun,Jou,Juu,TRUE,"Galmis heisst uf Französisch ""Charmey"" und es lyt a der Sproochgränze, chly underhalb vom düütschsproochige Dorf Juu.",🔎
,,,Jùùn,TRUE,"Im Greierzbezirk gittes a tütschspraachigi Gmiin, Jùùn (isch ǜbrigens di iinzegi im schǜsch französischspraachige Greierzbezirk), wa ùfgrùnd va de Abgschidehiit a iigeta „Gmiinsdyaläkt“ het, wa „Jùùntütsch“ hiist ù nid zùm Seislertütsche köört.",🔎
,,,Joun,TRUE,"Det wo de Büelsgrabe vo de Gaschtloose abe chunt, goot s Jäunli über d Kantonsgränze in Kanton Fryburg ine und chunt zerscht in Gmeinbann vo Joun.",🔎
,,,Jùu,TRUE,"""Jaundeutsch"", senslertütsch: ""Jùùntütsch"") ìsch d Mùndart va dr Gmìi Jùu (Jaun) mìt de bìede Düerfer Jùu ù Fàng (Im Fang) ìm Kanton Frybùrg.",🔎
1677,Landkreis Heidenheim,Landchrais Hoedne,Landkrois Hoidna,TRUE,Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt des Landkrois Hoidna un no Oole un Gmend di drittgrescht Stadt vu dr Region Oschtwirttebärg.,🔎
,,,Landchreis Hoidne,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Geislenge (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Gerstette (Landchreis Hoidne), amstette un Nellenge (Alb-Doene-Chreis) un Deggenge, Iberkenge, Kuache, Donzdorf un Behmekirch (alli Landkrois Geppenge) Stadtgliderig.",🔎
,,,Landkreis Hoine,TRUE,"Bola (Hochdeitsch: Bolheim) isch a Ortsdoil vo Herbrechtinga im Landkreis Hoine, Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Landkchrais Hoedna,TRUE,S handlet si um sechs Hehline im Dal vu dr Ach im Alb-Done-Chrais un im Lonedal im Grenzbiet vum gebiet von Alb-Done-Chrais un Landkchrais Hoedna.,🔎
,,,Hoedna,FALSE,"Si wären im Uhrzeigersinn vu Side uus ufzellt, in dr Chlammere stoht d Entfärnig vum jewylige Stadtchärn zum Oolener Stadtchärn (Luftlinie): Oberkoche (6 km), Essenge (6 km), Megglenge (10 km), Heichlenge (11 km), Abtschgmẽnd (9 km), Nuiler (10 km), Hittlenge (6 km), Raenao (10 km), Weschthouse (9 km), Looche (12 km), Bopfeng (20 km) un Nääres (20 km) (alli Oschtalbkrois), derzue Hoedna (18 km) un Kengisbronn (10 km) (beidi Landkrois Hoedna).",🔎
,,,Landkrois Hoedna,TRUE,"De Alb-Donau-Kreis grenzt im Norde an Landkrois Gebbenga und an Landkrois Hoedna, im Oschte a di bayerische Landkrois Genzburg und Nei-Ulm ond au an di kroisfrei Stadt Ulm, im Süde an Landkrois Bibra und im Weschte an Landkrois Reitlenga.",🔎
,,,Landgraes Håedna,TRUE,"Em Norda grenzd-or an dor Rems-Murr-Graes ond dor Osdalbgraes, em Osda an dor Landgraes Håedna.",🔎
,,,Landchrais Hoidna,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Schwebisch Hall, im Siide an dr Landchrais Hoidna ùn dr Landchrais Geppenga ùn im Weschde an dr Rems-Murr-Chrais.",🔎
,,,Landkrais Hoidna,TRUE,Dr Stoch isch Mitgliid vum Kraisdag vum Landkrais Hoidna.,🔎
,,,Landkreis Hoedna,TRUE,"""Dischingen"") ischt a Gmoe em Landkreis Hoedna en Bade-Wirttaberg.",🔎
1678,Neckar-Odenwald-Kreis,Necker-Oodewald-Chrais,Necker-Odewald-Chrais,TRUE,"Adelsheim (sidfränk. ""Alleze"") isch e Stadt im Necker-Odewald-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Neckar-Oodewald-Chrais,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Neckar-Oodewald-Chrais, im Oschde an dr Hohlohchrais ùn dr Landchrais Schwebisch Hall, im Siidoschde an dr Rems-Murr-Chrais, im Siide an dr Landchrais Ludwigsburg und im Südwesten an den Enzchrais.",🔎
,,,Neckar-Oodewald,FALSE,Dr Natuurpark lit in de Landkräis Thii-Neckar und Neckar-Oodewald.,🔎
,,,Necker-Odewàld-Krais,TRUE,D’ Jàkobskìrich ìsch d’ àlta Pfàrrkìrich vun Adelsheim ìm Necker-Odewàld-Krais ìm Norda vu Bàde-Wìrtebärg.,🔎
1679,Lorenz Keiser,Lorenz Keiser,Lorenz,FALSE,"S Keisers hai zwai Söhn gha, dr Lorenz (* 1959), wo au as Kabarettist duet ufdrätte, und dr Mathis (* 1958).",🔎
,,,Lorenz Kaiser,TRUE,"Bekannti Prysträger wo alemannisch ufträttet sind d Dodo Hug, de Lorenz Kaiser, d Birgit Schtänegger, de Viktor Tschagobbo, d Acapickels (1994), Ursus & Nadeschkin, de Simon Enzler, de Renato Kaiser, d Lara Schtoll, de Gabaretischt Dominic Deville und Patti Basler.",🔎
1680,Hochschule Ravensburg-Weingarten,Hoochschuel Raveschburg-Waegaade,Hochschuel Raveschburg-Wãẽgaade,TRUE,Die Lischt vu dr Studenteverbindige z Wãẽgaade fiert d Korporatione z Wãẽgaade an dr Hochschuel Raveschburg-Wãẽgaade un dr PH Wãẽgaade uf.,🔎
,,,Hoochschuel Raveschburg-Wãẽgaade,TRUE,In Kooperazioon mit dr Hoochschuel Raveschburg-Wãẽgaade git s Stuudiegäng fir Ingenieur un Gwäärbleerer.,🔎
,,,FH Weingarte,FALSE,Dr Lucha het dernoo d Fachhochschuelryfi noogmacht un schließlig an dr FH Weingarte Sozialarbet studiert.,🔎
1681,Lateinische Kirche,Lateinische Kirche,Weschtchilchen,FALSE,"Trinitatis (, Genitiv vu ‚Dreifaltigkait‘) oder dr Dreifaltigkaitssunntig isch e Fescht im Chilchejohr, wu in dr Weschtchilchen am erschte Sunntig no dr Bfingschte gfyyrt wird.",🔎
,,,làtiinischa Kìrìch,FALSE,Ìn dr làtiinischa Kìrìch därft numma dr Pàpscht a Pärsoon zem Kìrchalehrer üssschpraacha.,🔎
,,,Westkirche,FALSE,"D Näme ""Caspar"", ""Melchior"" und ""Balthasar"" sind i de Westkirche verbreitet und stammed us em 6. Jahrhundert.",🔎
,,,Wescht,FALSE,Sy Wirke het zuen ere Entspannig zwische Wescht- un Oschtchilche gfiert un är wird au hite no vu dr Orthodoxe as Hailge verehrt.,🔎
,,,Westchille,FALSE,"1274, au wenn s innepolitisch höggst umstritte gsi isch, dr Union vo Lyon mit dr Westchille zuegstimmt, zum dr Babst drvo abzhalte, nöiji Chrüzzüüg z understütze.",🔎
,,,Weschtchilche,FALSE,""">Gregor IV. 835 Allerheilige fir di gsamt Weschtchilche uf dr 1.",🔎
,,,kadolische Chilche,FALSE,"Ave Maria ""(Sei grießt, Mareie)"" isch dr latynisch Aafang un au dr Name vun eme Gebät vu dr kadolische Chilche, wu d Mareie, d Mueter vum Jesus Chrischts din aagruefe wird.",🔎
,,,Weschtkirchè,FALSE,Selli Läbbensbeschrybig hèt im Früèmittelaalter im Berych vo dè frängischè Rychskirchè un drübber usè au i dè Weschtkirchè als è Vorlaag für diè Heiligè bzw.,🔎
,,,latiinische Ritus,FALSE,S kanonische Rächt isch s Chillerächt vo dr römisch-katholische Chille vom latiinische Ritus und vo de katholische Ostchillene.,🔎
,,,latinische Chile,TRUE,"Di gröschte Teilchilene sind di latinische Chile, wo in oiserne Breite gwöhnlich römisch-katolisch oder numme katolisch gnennt wird, und di katholische Oschtchilene.",🔎
1682,Gemeinden des Kantons Solothurn,Gmeinde vum Kanton Soledurn,Gmeinde vom Kanton Solothurn,TRUE,"""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Solothurn Kanton Basel-Schtadt.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Soledurn,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Soledurn Kanton Basel-Stadt.",🔎
1683,Urner Alpen,Ürner Alpe,Ürner,FALSE,"Drumume sin s Schwyzer Mittelland, d Ürner, Bärner- un Fryburger Alpe.",🔎
,,,Urner Alpe,TRUE,"S Gebiet wird ""(im Uurzäigersinn vo Norde us)"" vom Waalesee und Seez gege d Appezäller Alpe abgränzt, vom Rhii gege Rätikon und d Plessur-Alpe, vom Vorderrhii gege d Adula-Grubbe, vom obere Vorderrhii, Oberalpbass und Oberalpreuss gege d Gotthard-Grubbe, vo dr Reuss gege d Urner Alpe, vom Schäche, Vorder Schäche, Klausebass, Fätschbach und dr Linth gege d Schwyzer Alpe.",🔎
1684,Quadratische Gleichung,Kwàdràtischa Gliichung,kwadratische Gliichige,FALSE,"In sim Hauptwärk, em ""Liber de numeris datis"", erkläärt er under anderem d Löösig vo kwadratische Gliichige mit ere Methode, wo äänlig isch wie die vom al-Khwarizmi, aber en allgemäineri Form het, wil do zum erste Mol Buechstabesümbol konkreti Zaale ersetze.",🔎
,,,kwadratische Gliichig,TRUE,"D Babylonier häi Gliichigssüsteem mit dr Form wo ekwiwalänt zun ere kwadratische Gliichig mit dr Form formula_2 sin, chönne löse.",🔎
1685,Vogesen,Vogese,Nordvogese,FALSE,Mit 1009 Meter ewer NN isch de Donon de héchschte Bari vun d'Nordvogese.,🔎
,,,Vogese-Gebiri,FALSE,"De wichtigschti Züefless sind nàdiirli numme vun links, vum Vogese-Gebiri: de Larg, de Doller, de Thur, de Löich, de Fecht, de Giesse, d’Andlau, de Leberbach, d'Ehn, de Brisch un de Suffel.",🔎
,,,Vogesa,TRUE,"Sina Zàhl ìsch 88, si Nàmma kummt vum lokàla Barg: D Vogesa – ""Vosges"" uf Frànzeesch.",🔎
,,,Vogeesa,TRUE,D’ N66 hàt dr Vogeesa-Hàuiptkàmm àm Büssìnga-Pàss uff 731 Meeter ìwwer’m Meer ìwwerkwert.,🔎
,,,Süüdvogeesa,FALSE,"Dr Hàrtmànnswillerkopf (äfter ohna Àkzant ""Hartmannswillerkopf"" gschrììwa; frànzeesch àui ""Vieil Armand"" , hoochdiitsch ""Hartmannsweilerkopf"" odd’r ""Hartmannsweiler Kopf"" ) ìsch a 957 Meeter hooch Bargkuppa ìn da Süüdvogeesa ìm Owerelsàss, nooch da Orta Hàrtmànnswiller und Barrwiller.",🔎
,,,Vogése,TRUE,"D Vogése ém Wèste stèlle e Klimagrànze dar; wènn wie màistens d Luftmasse vu Wèste kumme, légt s Èlsass ém Ràgeschatte.",🔎
,,,Vogeesen,TRUE,"Drum gseht mä vo dört nid ufs Land use; süscht hätt me dr Blick id Wyti bis zum Schwarzwald und ad Vogeesen übere, so wie vo de anderen exponierte Jurahöchinen uus.",🔎
,,,Vogeesetäler,FALSE,"Im Elsass läbt es ""Herdwybli"" bi Märnà im Sundgau, zimli noch bi dr Schwiizer Gränze, und s chlyne ""Mikerle"" het i de Vogeesetäler under em Grosse Bölche, wemme de alte Gschichte taarff glaube, mängisch äänlich wie d Härdlüütli de Mönsche ghulfe; me weiss aber nit, wo s gwoont het.",🔎
,,,Wàsgöi,FALSE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,vogesischa,FALSE,"Sa lìegt äbb 400 Meter ìwwer’m Meer, ìm wäschtliga vogesischa Vorlànd un grààd àm Ààfàng vum Mìttelgebìrg.",🔎
,,,Voges,FALSE,"Wàttwiller (IPA: , frànzeesch ""Wattwiller"", ditsch: ""Wattweiler"") ìsch a frànzeescha Gmeind àm Rànd vu da Vogesa ìm Arrondissement () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).",🔎
,,,Vogesè,TRUE,"Aa klarè Dääg biètet sich è schöns Panorama uff d Alpè, dè Schwarzwald un d Vogesè.",🔎
,,,Vogeese,TRUE,"Münschterkäs isch en berüehmte Käs üs Minschter im Minschterdaal, in de elsassische Vogeese.",🔎
,,,vogesewàld,FALSE,": ""Odilienberg"") esch e Bari in Mittelvogesewàld, wu sich 763 m hoch ewer s Rhiintàl ufhebt.",🔎
1686,Frommes Basel,S Fromme Basel,Fromme Basel,TRUE,"Das isch alles im Sinn vom Merian bassiert, won e Verdräter vom Fromme Basel gsi isch und mit sinere Stifdig gegen e Ungäist vo dr Zit het welle aagoo, also gege d Entchristligung vom Staat und dr Gsellschaft.",🔎
,,,Pietiste,FALSE,"Die Evangelische Missionsgsellschaft z Baasel (Baasler Mission) isch en ökumenischi missionarischi Organisazioon us Baasel, wo im Joor 1815 vo Pietiste wie em Bernhard Socin und em Christian Friedrich Spittler gründet worde isch und in wite Däil vo dr Wält bis 2001 operativ däätig gsi isch.",🔎
,,,Fromms Basel,TRUE,"Die 'Bescheideheit' vom «Daig» chunnt einersiits vom Pietismus här, wo stark in dr Gsellschaft verwurzlet isch (Fromms Basel), andrersiits drvo ass es in dr Stadt kei Adel mit ere aristokratische Brachtentfaltig gee het; au het dr Grundkonsäns vo dr Demokratii, wo mit dr liberale Revolution vo 1847–1848 erreicht worden isch, verlangt, ass mä gsellschaftligi Underschiid nit wurd allzu augefellig lo wärde.",🔎
,,,Fromme Baasel,TRUE,"Wie s im Fromme Baasel gääb gsi isch, häi au Stäächelys doo und dört wooldäätigi Wärk gmacht.",🔎
1687,Föderierte Staaten von Mikronesien,Die Föderierte Staate vo Mikronesie,Federiarta Schtààta vu Mikroneesia,TRUE,Palikir ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu da Federiarta Schtààta vu Mikroneesia ìm Pazifischa-n-Ozeàn.,🔎
,,,Föderierte Staate vo Mikronesie,TRUE,"Die nüün Inselgruppe vo Mikronesie si Guam (die einzigi südlige Marianen-Insle), d Republik Palau (""Belau""), die nördlige Mariane, d Marshallinsle und Kiribati; usserdäm die vier Inselgruppe Yap, Chuuk, Pohnpei und Kosrae, wo zsämme die Föderierte Staate vo Mikronesie bilde und wo zsämme mit Palau as Karoline bezeichnet wärde.",🔎
,,,Federierte Staate vu Mikronesie,TRUE,"Dr Inselstaat gränzt im Weschte an di Federierte Staate vu Mikronesie, im Norde an dr Inselstaat vu dr Marshallinsle, im Oschte an dr Inselstaat Kiribati un im Side an dr Inselstaat vu dr Salomone.",🔎
1688,Burgundische Pforte,Burgundischi Pfortè,Burgundische Pfort,TRUE,"Albàch lijt àn dr Burgundische Pfort, zeh Kilometer weschtlich vun Àltkìrech un drei Kilometer weschtlich vun Dàmmerkìlch.",🔎
,,,Burgundisch Pforte,TRUE,"Säll chummt doher, wil in de Region vum Markgräflerland mediterrani Luft vu Südweschte her iber die sogenennt Burgundisch Pforte iströme cha.",🔎
,,,Elsassische Pforte,FALSE,Zum Kommünàlverbànd han 32 Gmeina ìn dr Elsassische Pforte gheert.,🔎
1689,Münsterlingen,Münschterlinge TG,Münsterlinge,TRUE,"1963 isch si i de fiirliche Iisprozession vom tütsche Hagnau is schwizerischi Münsterlinge trait wore, bi de nöchste Gfrörne goot s Bild wider zrugg uf Hagnau.",🔎
,,,Müüschterlinge,FALSE,Dezämber 2012 z Müüschterlinge; Burgeri vu Stabio un Gottliebe) isch e Schwyzer Opernsängeri in dr Stimmlag Sopran gsii.,🔎
1690,Teufelsküche (Gütighofen),Deifels-Chuchi,Höhle vu de Rendierjäger am Eelberg bi Güetighofe,FALSE,D'Höhle vu de Rendierjäger am Eelberg bi Güetighofe us dr äldere Strizitt sowie d'Alemannegräber am Birgsrand vum Schwarzwald sin Züge vu ere früehe Besidlig.,🔎
,,,Daifelschuchi,TRUE,Scho in dr Steizitt hän in dr „Daifelschuchi“ gnennte Höhle bi Gietighofe Mensche gläbt.,🔎
,,,Deifelschuchi,TRUE,"Gietighofe lit am Igang vum Hexedal, am Zsämmefluss vu Eckbach un Meehlin, direkt underhalb vu äre mächtige Chalchstajformation am Hohfirst, (ä Näbegipfel vum Schimberg), wo sich sowohl d'Burg Hauenfels, als au die „Deifelschuchi“, ä Höhlenkomplex us de mittlere Stajzitt, drin bfinde.",🔎
1691,Begattung,Begattig,Baarigsverhalte,FALSE,Bim Dier wärde s Balz- oder s Baarigsverhalte usglöst.,🔎
,,,Begattigsdrang,FALSE,"As ethologischi Wirkige het mä bi Dier s Imponier– und Kampfverhalte und dr Begattigsdrang erforscht und beobachtet, wo under natürligen Umständ entwiggligsgschichtlig überwiegend bewährti Verhaltenswiise si.",🔎
,,,baart,FALSE,"Inzest (latiinisch ""incestus"" „unköisch“) oder Bluetschand bezäichnet dr Gschlächtsvercheer zwüsche äng verwandte Mensche – im Underschiid zur „Inzucht“ in dr Zucht vo Dier und Pflanze, wo bin ere mögligst noochi Verwandti baart wärde, zum genetischi Merkmol, wo gwünscht si, z versterke.",🔎
,,,Gschlächtsakt,FALSE,"Für männligi Individue von e Hufe, aber bi witem nit vo allne Spezie gältet, ass si mit em Gschlächtsakt ihre biologische Deil zur erfolgriiche Furtpflanzig scho gmacht hai.",🔎
1692,Ursenbach BE,Urschebech BE,Ursenbach,TRUE,"D Nachburgmeinde si dies Lotzu, Buesu, Mäuchnou, Reisiswiu, Gummiswiu, Ousu, Rorbach, Roorbachgrabe, Ursenbach, Ochleberg u Rütschele.",🔎
,,,Urschebech,TRUE,"D Nachburgmeinde si Töörige, Bleiebach, Rütschele, Madiswiu, Urschebech, Öschebach, Winige, Seeberg, Heimiswiu u Bettehuuse.",🔎
1693,Häusern,Hüsere,Hüsèrè,TRUE,"1910 sin zwei Alternatyvè für èn Ysèbaastreggi nõch Sankt Bläsy vorgschtellt worrè: Diè eint hèt übber Aha, Schluchsee, Seebrugg un Hüsèrè volaufè söllè, diè ander übber Aha, Menzèschwand un Bernau, woby Schluchsee un Seebrugg mit èrè z Aha abzwygendè Stichschtreggi aagbundè wörrè hèn söllè.",🔎
,,,Hüsermer,TRUE,"Sèlli Witterfüürung vum Oschtzipfel vum Schluchsee übber s Obbere Schwarzadal un dè Hüsermer Sattel i s Albdal hät abber zwei Dunnel bruucht, wo mò sich us finanzièllè Gründ nǜmmi leischtè hèt chönnè.",🔎
,,,Hüserè,TRUE,"dè Stausee Schwarzabrugg (""Schwarzabeggi"") isch èn Bumpschpycher-Stausee im Dal vo dè Schwarza bi Hüserè im Süèdschwarzwald.",🔎
1694,Eichboson,Äichboson,Eichbosonä,FALSE,Nach dä Quantächromodynamik (im Folgände: QCD) wird di starchi Wächselwürkig - wie di elektromagnetischi und di schwachi Wächselwürkig - dur de Ustuusch vo Eichbosonä beschribä.,🔎
,,,Usduschdäili,FALSE,"Alli bekannte Materiedäili bestöön us sonige Fäldkwante vo bestimmte Fälder, wääred d Chreft zwüschene dur Usduschdäili, d. h. Fäldkwante vo bestimmte andere Fälder, erkläärt wärde.",🔎
,,,Äichbosone,FALSE,"Theoretisch isch d Existänz vom Higgs-Boson vom Higgs-Mechanismus, eme Däil vom Standardmodäll, vorusgsäit worde und het d Erkläärig für d Masse vo de Äichbosone gliiferet, de Z- und W-Bosone, wo experimentell noochgwiise si.",🔎
1695,Markgrafschaft Baden-Hachberg,Markgrofschaft Bade-Hachberg,Heinrich IV. von Hachberg,FALSE," 1352 sin d Burg un di zuegherig Herrschaft an dr Heinrich IV. von Hachberg gange, wu ne Zytlang uf dr Burg residiert het. Sp",🔎
,,,Hachberg-Suseberg,FALSE,Dur die Verbindig isch dr Grundstei gleit wore fir dr Ufstiig vum Huus Hachberg-Suseberg.,🔎
,,,Markgrofe vu Hachberg-Sausenberg,FALSE,Dur e Schänkig vum letschte Grof vu Fryybeg isch si anne 1444 an d Markgrofe vu Hachberg-Sausenberg chuu un 1503 an d Markgrofschaft Bade.,🔎
,,,Grofschaft Hochbärg,FALSE,"Där het 1476 d Grofschaft Hochbärg as Erbdail iberchuu, dodermit het dr Christoph ab däm Zytpunkt d Markgrofewird ellai ghaa.",🔎
,,,Markgrofe vu Hachbärg-Susebärg,FALSE,"Septämber 1503 dr Philipp, dr letscht vu dr Markgrofe vu Hachbärg-Susebärg, ohni männlige Erb gstorben isch, sin syni Herrschafte Röttle, Susebärg un Badewyler an dr Christoph gfalle.",🔎
,,,Markgrof vu Bade-Hachberg,FALSE,"Dr Markgrof Heinrich I. vu Bade, speter Markgrof vu Bade-Hachberg, († 2.",🔎
,,,Markgrof vu Hachberg,FALSE,April 1330) isch vu 1290 bis 1330 regierede Markgrof vu Hachberg un Landgrof vum Bryysgau gsi.,🔎
,,,Markgrofe vu Hachbärg,FALSE,Jorhundert hän d Markgrofe vu Hachbärg d Chloschtervogtei ghaa un hän im Chloschter Dännebach iri Grablegi gschaffe.,🔎
,,,Markgrofe von Hachberg,FALSE,"Anderi Bsitzer sin d Markgrofe von Hachberg gsi un 1316 d Herre von Üsenberg, 1561 dr Lazarus von Schwendi un d Familie Bastian.",🔎
,,,Markgroofe vo Hachbärg,FALSE,"Dr Matthias vo Nöijeburg het d Groofe vo Nöijeburg, d Markgroofe vo Hachbärg und die Eedelfreije vo Röttele uf dr Site vo de Psitticher gsee, d Habsburger, dr Heinrich vo Baadewiiler us dr Familie vo de Groofe vo Freiburg und d Groofe vo Pfirt bi de Stärner.",🔎
,,,Markgrofe vu Hachberg,FALSE,"Anne 1232 hän d Markgrofe vu Hachberg, wu scho d Vogtei iber di sanktbläsische Propschteie Bürgle un Sitzechilch gha hän, d Herrschaft Susebärg vum Chloschter St. Bläsi gchauft.",🔎
,,,Markgrafe vu Hachberg,FALSE,Es het domols dr Markgrafe vu Hachberg ghört.,🔎
,,,Markgrofschafft Hachberg,FALSE,Är het d Burg um di gotisch Unterburg erwyteret  Är het anne 1415 d Markgrofschafft Hachberg um d Hochburg fir 80.000 Gulde vum Markgrof Otto II.,🔎
,,,Markgrof vu Hachberg-Suseberg,FALSE,Dr Rudolf I. vu Hachberg-Suseberg († 1312) isch vu 1306 bis 1312 Markgrof vu Hachberg-Suseberg gsi.,🔎
1696,Heimweh,Häiwee,Heiweh,TRUE,"Wäg em Heiweh vo irem Ma, wo sech nie z New York het chönnen akklimatisiere, sy si aber 1891 uf Züri zrüggcho.",🔎
,,,Heiwee,TRUE,"Für s Lied ""S het deheim e Vogel gsunge, i der Hostet vor em Hus,"" wo vo Abschid und Heiwee redt, chunt d Melody vom Bärner Komponischt Carl Hess (1859–1912).",🔎
1697,Slawische Sprachen,Slawischi Sproche,slawische Schprochen,TRUE,"S Interslawisch (medžuslovjansky, меджусловјанскы) isch e slawischi Planschproch, wo uf Grundlaag vu Altchilcheslawisch un moderne slawische Schprochen basiert isch.",🔎
,,,slaawischen,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
,,,Slawischtik,FALSE,De Seiler hät vo 1991 bis 1998 an der Uni Züri Germanischtik und Slawischtik gstudiert.,🔎
,,,Slawische,FALSE,"Im latynische isch s /h/ am schluss au verschwunde; in de hüttige romanische sprooche isch h e stumme Buechstab; abgsee vom Ladino (in latynischer Orthografi) und em Rumänische, wo s foneem /h/ allerdings us em Slawische stammt.",🔎
,,,Chilcheslawisch,FALSE,In dr slawische Orthodoxii spilt s Chilcheslawisch e ähnlichi Rolle.,🔎
,,,slawischi Sproche,TRUE,D Bevölkerig redt verschidnigi slawischi Sproche und ghört zu underschidlige Religione.,🔎
,,,Slawistik,FALSE,"1972 bis 1978 hät si a den Uniwërsitëëte Choschtez und Münche Slawistik, Gërmanistik, Gschicht und Albanology gstudiert.",🔎
,,,slawisch,FALSE,"Dr alt oschtslawisch Name fir s Biet vum slawisch bewohnte Dail vum europäische Russland, vu Wyssrussland un dr Ukraine isch ""Rus"" gsii, uf Griechisch ""Rossia"".",🔎
,,,slawische Zwig,FALSE,"Transliteration ""ukrajins’ka mova"", veraltet au ""Chlirussisch"" und mängisch au Ruthenisch gnennt) isch e Schproch us de ostslawische Untergruppe vom slawische Zwig vo de indogermanische Schproche.",🔎
,,,slawische Zwyg,FALSE,"Di bulgarischi Sprach (bulgarisch български език, balgarski esik, ""bǎlgarski ezik"" ) ghört zur südslawische Gruppe vom slawische Zwyg vo de indogermanischen Sprache.",🔎
,,,slààwischa,FALSE,"Z’ Lusevera reeda m’r d’ slààwischa Mundàrt ""Po našin"" odd’r ""Po nasen"".",🔎
,,,slawische Sprooche,TRUE,"Näbe de tǜrkische ùn de ìndoiranische sìn di meiste Främdwörter zù derre Zitt ùs de slawische Sprooche chùù, Ortsnäme hän meistens e ungarische odder slawische Ùrsprung ghaa.",🔎
,,,slawischi,FALSE,Glichzittig hets slawischi Balkanvelker welle „befreie“ – diä sin zum Deil unter osmanischer und zum Deil unter eschtrich-ungarischer Herrschaft gsii (no 1908 hett Wien Bosnie annektiert).,🔎
,,,slawische Sproche,TRUE,"Sit s ungarisch Volk um 900 uff Europa cho isch, hän vor allem s Dütsch und di slawische Sproche Ungarisch beyflusst.",🔎
,,,Slawische Sprooche,TRUE,"Byspil defür sin Japanisch, Finnisch, Baskisch un d meischte Slawische Sprooche.",🔎
,,,slawische,FALSE,"Di keltische Sproche werre vo de Sprochwüsseschaft de indogermanische Sproche züegordnet; si sin mit de germanische, slawische, indische und andere Sproche vo de Sprochfamilie verwandt.",🔎
1698,Finnische Sprache,Finnischi Sproch,finnisch,FALSE,De finnisch-sowjetisch Winterchrieg 1939/40.,🔎
,,,Fìnnisch,FALSE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,Finnische,FALSE,s Finnische mit 8 Churz- un 8 Langvokal un 16 Diphthong.,🔎
,,,fìnnìsche,FALSE,"Meänkieli ìsch e fìnno-ugrìschi Sprooch ùnd ghört ìn säller Famììlie zù de òstseefìnnìsche Sprooche, woobii's deilwiss au als fìnnìsche Dialäkt bèzeichnet wìrd ùnd nìt als eigeni Sprooch.",🔎
,,,Finnisch,FALSE,"Die meiste singe uf Englisch, s git aber o Texte uf Dütsch, Norwegisch, Finnisch, Französisch etc.",🔎
,,,Fìnnìsch,FALSE,"Di nöchste verwandte sìn Èstnìsch, Votìsch, Fìnnìsch, Kareelìsch ùnd witter èntfèrnt au di andere fìnno-ugrìsche ùnd uralìsche Sprooche.",🔎
1699,Iberische Halbinsel,Iberischi Halbinsle,Iberischi Halbinslè,TRUE,"Dè Bellfront stammt us èm westeuropäischè Ruum (Frankrych, Benelux-Staatè, Iberischi Halbinslè un vo allem Großbritanniè).",🔎
,,,Iberischi Halbinsel,TRUE,"D'Neanderdaaler hän noch für mehreri tuusig Johr i isoliirti Enklave uf dr Iberischi Halbinsel, uf dr Krim un im hütige Kroatie überläbt.",🔎
,,,Iberische Halbinsle,TRUE,"Chalkis, Eritrea, Korinth, Megara, Milet und Phokaia, wo wichdigi Handelsschdedt gsii si, hai au am meischde Dochderschdedt gha, Milet elei nünzig im ganze Middelmeerruum veschdreut vom Schwarze Meer bis zur Iberische Halbinsle.",🔎
,,,iberische Halbinsl,TRUE,""">Chlodwig I. d’Römer us Gallien ussegworfa khet hond und langsam aber sicher Gallien unter eana Hand brocht hond, d’Weschtgoten besiigt und uf d’iberische Halbinsl verdrängt.",🔎
,,,Iberische Halbinslen,FALSE,"Spanie, wo ofiziel Königriich Spanie heisst, isch e Staat im Südweschte vo Europa, wo de gröschti Deil vo de Iberische Halbinslen iinimmt.",🔎
,,,Iberisch Halbinsle,TRUE,"Si Zentrum het sich denn uf die Iberisch Halbinsle verschoobe, wo s bis 711 (bzw.",🔎
,,,iberischu Halbinsl,TRUE,"Währund z'büzantinisch Rich na där Ärobrig va Konschtantinopl 1204 währund dum viärtu Chrizzug langsam abär sichär schinum Unärgang äntgägu gangu isch, hent, d'chrischtlichu Staatu uf där iberischu Halbinsl na dum Sig bi Las Navas de Tolosa im jahr 1212 immer meh an Bodu gwunnu.",🔎
,,,Ibeerische Halbinsle,TRUE,"Füffzää Joor lang isch die Eerschti Legion uf dr Ibeerische Halbinsle i dr Provinz ""Hispania Tarraconensis"" gsi.",🔎
,,,iberischu Halbinsla,TRUE,"Zämmu mit där Ärobrig va Nordafrika und ämu grossteil va dä iberischu Halbinsla va umgfähr 650 bis 720 durch d'Moslems, het zär Üsleschig va dä letschtu spätantiku Struktur gfiährt.",🔎
,,,iberische Halbinsle,TRUE,"Historisch nännt me vor allem di islamischi Expansion im Mittlere und Noche Oste wie au uf de iberische Halbinsle, wo vom 7. bis 10.",🔎
,,,Iberie,FALSE,"Johrhundert usser de Italienische Halbinsle au Nordafrika, d Levante, Chleiasie, de Balkan, Rätie, Germanie, Gallie, Iberie und Britannie umfasst.",🔎
,,,iberischi Halbinsle,TRUE,"Die gröschde europäische Halbinsle si Skandinavie, die iberischi Halbinsle, Italie, dr Balkan mit Griecheland und Jütland.",🔎
,,,Iberische Halbinsl,TRUE,"Untaschida weren prinzipiell Inslkelta (Britischi Insle) und Feschlandkelta (Iberische Halbinsl, Gallie und Kelta, wo noch Oschteuropa und Kleinasien gwandat sin).",🔎
,,,Iberische Halbensle,TRUE,Di Portugisischi Rebublik esch es öiropäischs Land im Südweschte vo de Iberische Halbensle.,🔎
,,,Ibeerischi Halbinsle,TRUE,"No vor deere Schlacht het sich e Däil von ene abgspaltet und isch mit de Wandaale und Sueebe uf die Ibeerischi Halbinsle zooge, wo im Süüde au en churzlääbigs Alaaneriich entstande isch.",🔎
,,,iberische,FALSE,"Es het in dr iberische Gschicht scho immer Jude gee, wo zum Chrischtedum oder zum Islam überdräte si, so het s scho im 7.",🔎
1700,Manierismus,Manierismus,manieristische,FALSE,"Zerst het er im surrealistische Stiil, spööter im manieristische gmoolt.",🔎
,,,Spaatrenaissance,FALSE,"S Üsser isch na de Spaatrenaissance verpflichtet, s Inner dänn aber ganz im Hochbarock gstaltet.",🔎
,,,Manierist,FALSE,"und Mooler wie dr Piero della Francesca, Pisanello, Perugino oder Botticelli und dr Manierist Bronzino zun ere hooche, naturalistische Virtuosideet usbildet worde.",🔎
1701,Flerden,Flerden,Flerde,TRUE,"Bis 1670 het Urmein zämme mit Flerde ùn Portein e Chilchegmeinschaft bildet, ùn het sich deno mit Flerde vo Portein glööst; syt 1725 isch Urmein deno bis 1877 chilchlich unabhängig gsi.",🔎
,,,Fleerde,TRUE,Dr Heimetort het d Familie z Fleerde am Häinzebärg.,🔎
1702,Oberbayern,Oberbayern,Oberbayre,TRUE,"Im Noorde gränzd s an Mittelfranke, im Osten an Oberbayre, im Siide an di eschdryychische Bùndesländer Tirol ùn Vorarlberg ùn an dr Schwyzer Kanton St. Galle.",🔎
,,,Obberbayrischè,FALSE,im Obberbayrischè) servyrt.,🔎
,,,Oberbaiern,TRUE,"Dr Manfred Renn (* 1948 z Stiefehoofe im Weschtallgai) isch an ditscher Schbroochwisseschafdler us em alemannische Ruum, wo sich vor allem mit de Dialäkt im Allgai und de Mundarta vo de Regioona Ougschburg und Oberbaiern bschäfdigd.",🔎
1703,Kaspisches Meer,Kaspischs Meer,Kaschbische Meer,TRUE,"Wiiter südlig befindet sich d Kasacheschdeppe, an die schliesst sech d Aral-Kaspi-Senkig mit em Aralsee und Kaschbische Meer a. Innereurasischi Gränze.",🔎
,,,Kaspische Meer,TRUE,Noch eme Kischtestraife am Kaspische Meer chunnt e langi gmainsami Gränze zue Kasachstan (6846 km).,🔎
,,,Kaschpische Meer,TRUE,"Dr Kontinänt isch umgä im Norde vom arktische Ozean, im Weschde vom Atlantik, im Süde vom Middelmeer, im Südoschte vom Schwarze Meer und em Kaschpische Meer.",🔎
,,,Chaspische Meer,TRUE,"Well de Don mit Kanääl mit de Wolga, und öber die mit em Chaspische Meer, de Ostsee und em Wiisse Meer verbunden isch, stellt s Asowsche Meer mit de Stroos vo Kertsch e wichtigi Verbindig zum Schwarze Meer dar.",🔎
,,,Kaspischa Meer,TRUE,"Die göschta Seea in Afrika sind da Viktoriasee (68.870 km²), wo noch m‘Kaspischa Meer und m‘Obara See da drittgröschte See vo da Wält isch, da Tanganjikasee (32.893 km²) und da Malawisee (29.600 km²).",🔎
,,,Kaspisch Meer,TRUE,S Kaspisch Meer isch mit 386.400 Quadratkilometer dr wältgreescht Binnesee.,🔎
,,,Kaspischè Meer,TRUE,"Im Oschtè isch d Oschtsee übber d Newa un voschideni Wassèrstrõßè mit dè Wolga, èm Wyßè Meer, Schwarzè Meer un èm Kaspischè Meer vobundè.",🔎
1704,Suite (Musik),D Suite in dr Muusig,Suita,FALSE,"D’ Will hàt zàhlriicha-n-Orgelschtìckla gschrìewa, drunter 300 Prelüüdia, àwwer àui Choraal, Psàlma, Kàmmermüüsik, Sonàtiina, Suita, Divertimenti, Sinfonia-Schtìckla un Ìnschtrümäntààlkonzärta.",🔎
,,,Form vo dr Suite,FALSE,"Die häi fümf bis siibe Setz, drunder Danzsetz wie Passacaille, Sarabande, Gavotte etc., so dass si nooch an dr Form vo dr Suite si.",🔎
,,,Suite,FALSE,"1719 isch dr Scarlatti Muusigleerer und Hofkapällmäister am köönigligen Hoof z Lissabon worde, und het dört Vokal- und Orchesterwärk gschriibe, vor allem aber Suite für Cembalo und Hammerklavier.",🔎
1705,Blutkreislauf,Bluetkräislauf,Bluetgfääss,FALSE,"Dr Bluetkräislauf oder Kräislauf isch s Ströömigssüsteem vom Bluet, wo vom Härz und, wenn vorhande, vom ene Netz us Bluetgfääss (""kardiowaskulärs Süsteem"") bildet wird.",🔎
,,,Härz-Kräislauf-Süsteem,FALSE,"S Bluet (lat. ""sanguis"", griech. ""haima"") isch e Körperflüssikäit, wo mit Hilf vom Härz-Kräislauf-Süsteem und sine vilfältige Dransport- und Verchnüpfigsfunkzione es de verschidnige Körpergwääb mööglig macht z funkzioniere.",🔎
,,,Bluetgefäss,FALSE,"Näbe de andere Abdäilige in dr Usstellig, wo von ere churze Gschicht vom Museum über d Anatomii vom Mensch und über d Entwicklig vom Skelett, vo alle Orgaan, vom Närvesüsteem und de Bluetgefäss goot, wird detalliert au uf abnormi Entwicklige iigange.",🔎
,,,Bluetchraislauf,TRUE,"Iiri Funktion isch s, en Organismus z biwege und Vorgäng im Organismus, wie Herzschlag, Verdauig oder Bluetchraislauf uufrechtzerhalte.",🔎
,,,Bluèthochdruck,FALSE,"Witerhin ergit sich è effektivi Heilwirkig bi Arteriosklerose, Bluèthochdruck un Darmerkrankigè.",🔎
,,,Fluss vom Bluet,FALSE,Sini Uffassige vom Fluss vom Bluet si erst im 17.,🔎
,,,Adere,FALSE,"E Bai bstät us: D innare Bschtandtail sin Knoche, Muskle, Seene, Glenke, Bänder un Närve, wo zsamme Bwegunge ermegliche, sowie Adere un usse de Hautiwazug.",🔎
,,,Härz-Kräislauf-Süstem,FALSE,"Dass d Vögel und d Krokodil relativ nooch verwandt si, cha mä an ere ganze Räije vo Merkmol gsee, vor allem wie s Härz-Kräislauf-Süstem ufbaut isch.",🔎
,,,Gfäässsüsteem,FALSE,"Im Gfäässsüsteem vom ene erwaggsene menschlige Körper het s öbbe 70 bis 80 ml Bluet pro kg Körpergwicht, das entspricht öbbe 5 bis 6 l Bluet im ganze Körper.",🔎
,,,Bluetgfäss,FALSE,"Bispil, wo real existiere, wäre d Verzwiigig vo Bluetgfäss, Bletter vo Farne oder Deil vom ene Bluemechohl (vor allem d Sorte Romanesco), wo bi einfacher Vergrösserig em Bluemechohlchopf sehr ähnlig si.",🔎
1706,Kassel,Kassel,Cassel,TRUE,"Oktober 1859 z Cassel), au Ludwig Spohr (Daufnaame ""Ludewig""), isch e dütsche Komponist, Dirigänt, Pedagoog, Organisator vo Muusigfest und e Giiger vo internationalem Ruef gsi.",🔎
,,,Kassl,TRUE,"Dr Carl Maria ischt noh koi Jôhr alt, dô zuit sei Vaddr mit dr Theatergrubb nôch Wiin, s Jôhr druf nôch Kassl, nô nôch Mainz ond hendrher nôch Nirnberg.",🔎
1707,Russlandfeldzug 1812,Russlandfäldzuug vo 1812,Fäldzug gege Russland,FALSE,"Dr katastrophali Usgang vom Fäldzug gege Russland im Johr 1812, wo dört as dr ""Vaterländisch Chrieg"" bezeichnet wird, het schliesslig zum Sturz vom Napoleon gfüehrt.",🔎
,,,Russlandfäldzug,FALSE,Schwizerischi Truppeverbänd und Söldner si bim Chrieg z Spanie drbii gsi und hai au am Russlandfäldzug mitgmacht.,🔎
,,,Russlandfäldzuug,FALSE,Er isch säggs Joor lang uf s Lyzeum Zarskoje Selo gange und het in deere Zit dr Russlandfäldzuug vom Napoleon (1812) erläbt.,🔎
1708,Kloster St. Blasien (Schwarzwald),Kloschter St. Bläsy,Kloster St. Blasie,TRUE,Elbeschwand isch im Johr 1278 in re Schenkigsurkunde vom Kloster St. Blasie zum erschte Mol erwähnt worre.,🔎
,,,Blääsi Chloster,FALSE,"Denn si d Liiche vo de höggste ööstriichische Aadlige in Bläsi Dom züüglet worde, und wo s Blääsi Chloster ufghoobe worde isch, in d Stiftschillegruft vom Chloster Sankt Paul im Lavanttal z Kärnte.",🔎
,,,St. Bläsy,FALSE,è un Uffbewaarè vom Byr hèn d Kloschterbrüèder vo St. Bläsy lokalschtrategisch gschickt gwäält. S Brauerei is,🔎
,,,Chloster vo St. Bläsi,TRUE,Spöter hän sich d Freibure do nyderglo und au s Chloster vo St. Bläsi hät Bsitzige gha.,🔎
,,,Chloschter Sankt Blasie,FALSE,"Im 1150 wird au s Chloschter Elchige bi Ulm als Landbsitzer gnennt, wo sin Bsitz mim Chloschter Sankt Blasie im Schwarzwald tuuscht het.",🔎
,,,Bläsi-Kloster,FALSE,"Si Name chunnt vom Bläsi-Kloster, wo dr Verwalter drvo in dr Nöchi si Hof gha het.",🔎
,,,Kloschter z Bläsy,FALSE,"Im Johr 1795 hèt dè Wyler 9 katholischi Ywooner ghaa, un isch asè a s Kloschter z Bläsy vokauft worrè.",🔎
,,,Kloschtèr St. Bläsy,TRUE,"Bettmèdingè isch 1417 Vogtssitz worrè, un isch è eignes Amt vo 1613 bis 1806 innerhalb vo dè Grafschaft Bõõdorf gsi, hèt 1432 zum Kloschtèr St. Bläsy ghört.",🔎
,,,Chloster,FALSE,"De Galilei isch als Novize ime Chloster erzoge worre un het e Neigig zeigt, in de Benediktiner-Orde iztrette, isch aber vu sinem Vadder (ageblich?)",🔎
,,,Sankt Bläsy,FALSE,"Im Johr 1908 isch è Baanschtreggi projektyrt worrè, wo z Villingè a dè Schwarzwaldbaan aagfangè un übber Kirnach, Vöörèbach, Titisee un Sankt Bläsy bis a dè Hochrhy durrèbundè wörrè hèt söllè, wo si entwedder z Säckingè odder z Waldshuèt uff d Hochrhybaa Basel – Singè dreffè hèt söllè.",🔎
,,,Chloster St. Blasie,TRUE,Dr Ort het zum Chloster St. Blasie ghört un demit zue Vorderöstriich.,🔎
,,,St. Bläsische,FALSE,"get worrè isch. Blommegg isch namensgäbbend für s St. Bläsische Amt Blommegg innerhalb vo dè <a href=""Reichsherrs",🔎
,,,Koschter St. Bläsy,TRUE,"Sellè hèt si a s Koschter St. Bläsy witervokauft, wo si vo Vögt hèt vowaaltè lõ.",🔎
,,,Benediktinerabtei St. Bläsi,FALSE,"Wäge däm hän d Grofe dr Abt vu dr Benediktinerabtei St. Bläsi, Otto, um d Grindig vun ere Kolony bäte.",🔎
,,,Chloster St. Bläsi,TRUE,1418 isch Ebedinge zum Chloster St. Bläsi cho.,🔎
,,,Chloschter Sankt Bläsi,FALSE,Ane 1770 het me d Gebei inere fyrleche Fahrt und Prozässioon uf Chlingnau und derno is Chloschter Sankt Bläsi im Schwarzwald procht.,🔎
,,,Chloster Sank Bläsi,FALSE,"Siglischdorf isch in ere Urkunde vom Joor 1113 s erschte Mol erwäänt, wo s Chloster Sank Bläsi im Schwarzwald Land i däm Taal gschänkt übercho het.",🔎
,,,St. Blasie,FALSE,"bau betriibe. Dr Hirsch, s'Wappedier vum Chloster St. Blasie, erinneret dodra, dass d'Herrschaft Chilchhofe, z",🔎
,,,Chloschter St. Blasie,TRUE,"De Abt vom Chloschter St. Blasie im Schwarzwald, de Martin Meister, het in de Wappeschiibe, wo au gviirt isch, zweimal s Wappe vom Chloschter und zweimol sis eigeds Wappe laa abbilde.",🔎
,,,Kloster St. Bläsy,TRUE,"Willmèdingè wörd in èm Kopialbuch vom Kloster St. Bläsy 1285 èrschtmòls als ""Wilmundèngè"" gnennt.",🔎
,,,Sankt Bläsi,FALSE,"Joorhundert ischs en habsburgerischs Lehe worre, 1502 a Sankt Bläsi cho, wo s Dorf schliessli a d Herre vo Heidegg vo Luzärn verchauft hen.",🔎
,,,Chloschter St. Bläsi,TRUE,"Dr Ort het zum Chloschter St. Bläsi bis zue sällem sinere Säkularisierig anno 1806 ghört, deno isch Aitere badisch worre.",🔎
,,,Kloschter Sankt Bläsy,FALSE,Im Johr 1612 isch Birchèdorf zum Kloschter Sankt Bläsy übbergangè.,🔎
,,,Blääsikloster,FALSE,"Sälli Brugg wird zum erste Mol in zwäi Urkunde vo 1225 erwäänt, wo din stoot ass dr Heinrich s Blääsikloster und s Kloster Bürgle vom Bruggezoll befreit het, wil si dr Bau mit finanzielle Middel understützt häi.",🔎
,,,Chloschter St. Bläsi,TRUE,"Dr Heinrich het d Herrschaft iber Hachberg mit dr Stadt Ämmedinge iberchuu, dr Rudolf d Landgrofschaft Suseberg mit em neje Stammsitz, dr Suseburg un d Vogtei iber s Chloschter St. Bläsi un d Probschteie dodervu, Bürgle, Sitzechilch un Witenau, 1315 no erwyteret um d Herrschaft Röttle.",🔎
,,,Kloschter z St. Bläsy,TRUE,Mit dè Säkularisation un dè dõdemit vobundènè Ufflösung vom Kloschter z St. Bläsy isch Holzschlag a s Großherzogdum Baddè chò un isch mit èm Wyler Glashüttè un èm Klausèhof è selbschtändigi Gmeind worrè.,🔎
1709,Muhen,Muè,Mue,TRUE,"Nachbargmeinde send Suhr im Nordweschte, Hunzeschwil im Norde, Schofise im Nordoschte, Seen im Oschte, Töüffetu im Südoschte, Underchoom im Süde, Mue im Südweschte und Herschtu im Weschte.",🔎
,,,Muhe,TRUE,Februar 1821 z Muhe; † 26.,🔎
1710,Ennetbaden,Ännetbade,Änetpaden,TRUE,"D Nachbergmeinde vo Wettige sind Äredinge un Niderwenigen im Norde, Otelfingen im Oschte, Würelos im Südoschte, Noiehof im Süde, Baden im Weschte und Änetpaden im Nordweschte.",🔎
,,,Ännetpade,TRUE,Dur en Zuefall isch d Familie Hakobyan im 1999 i d Schwiiz cho und nach eme Umwäg über Gämf und Muri z Ännetpade heimisch worde.,🔎
,,,Ännebbade,TRUE,"D Liniefüehrig isch über Dietike, Würelos, Wettige, Ännebbade und Obersiggetal durs Limettal abe planet gsi, vo derte wyter durch s untere Aaretal und em linke Ufer vom Rhy nooch bis uf Basel.",🔎
,,,Ännepade,TRUE,"D Nachbergemeinde vo Bade sind Obersiggedaal im Norde, Ännepade und Wettige im Oschte, Neuehof im Südoschte, Fislisbach im Süde, Birmischtorf und Gäbischtorf im Weschte und Turgi im Nordweschte.",🔎
,,,Ännetbaade,TRUE,"Im Siggenamt sin d Bänn vo de hütigen Aargauer Gmeinde Ändige mit em Wyler Underändige, Ännetbaade, Obersiggetaal mit der Oortschaft Chirchdoorff, Tägerfälde, Undersiggetaal und Würelinge gsi.",🔎
,,,Ännetbadner,FALSE,"Bei Usgrabige hät me nöd numme am linke Limmatufer Gebäude gfunde, sondern au uf de Ännetbadner Siite.",🔎
1711,Wohlen bei Bern,Wole,Wole bi Bärn,FALSE,De Daniel Koch hät zwei erwachsni Töchtere und wohnt z Wole bi Bärn.,🔎
,,,Wohle bi Bärn,FALSE,Merz 1981 z Wohle bi Bärn) isch e Schwizer Velorennfahrer mit italiänische Wurzle.,🔎
,,,Woole,TRUE,"D Nachburgmeinde si Arbäärg, Grossaffoutere, Liiss, Meikirch, Radufinge, Schüpfe u Woole.",🔎
1712,Bahnhof,Baanhof,Güeterbaanhööf,FALSE,"Die Plätz i de Güeterbaanhööf und de Häfe, wo ISO-Kontäiner vom einte Vercheersmiddel uf es anders umglade wärde, heisse ""Containerterminal"".",🔎
,,,Bàhnhof,TRUE,De Bàhnhof vun Wàlburi versìchert àlltäglich e pààr Schträcke ìn Rìchtung Strossburi (mìt em Halt ìn Hàwenaa) odder ìn Rìchtung Wisseburi.,🔎
,,,Bahhof,TRUE,"Lang war bloß Dürrmenz wichdig, ersch beim Eisebahbau isch dr Bahhof noch Mihlacker komma ond d Siedlong do na gwachsa.",🔎
,,,Baanhööf,TRUE,Vercheersbouwèèrch mit eme bsunderen architäktoonischen Aaspruch sind d Baanhööf.,🔎
,,,Nebbègleis,FALSE,"Sell gildet au für Strõßè un Wäg übber Nebbègleis, wenn dè Baanübbergang für s Befaarè mit Ysèbaanfaarzüüg durch Poschtè gsicherèt wörd (luèg witer unnè).",🔎
,,,Bahof,TRUE,"Im Johr 1858 hät Buggs en Bahof öbercho, will de Abschnitt Rhinegg–Chur vo de Rhiitallinie (Bahnstrecki Chur–Rorschach) eröffnet woren isch.",🔎
,,,Abzwygbaanhof,FALSE,"Us dèm Hick-Hack vo dè richtigè Trassèfüürung hèt sich z Breil-sur-Roya zmitts i dè Seealpè èn Abzwygbaanhof mit zwei Streggèäscht ergää: Ein Streggèascht füürt vo dört uus als Stammschtrèggi witter nõch Italiè, dè ander als Zweigschtrèggi witter nõch Frankrych.",🔎
,,,Grenzbahnhof,FALSE,Johrhundert und bis zum zweite Weltkrieg isch Delle der wichtigscht Grenzbahnhof zwische Frànkrich und der Schwiz gsi.,🔎
,,,Baanhöf,TRUE,"Grimmelzofè hèt als einzigschtè Ort a dè Streggi zwei Baanhöf, d Station Grimmelzofè vo 1890 bis 1923 sowiè dè Baanhof ""Luussä-Blommegg"" vo 1899 bis 1969.",🔎
,,,Bohnhof,TRUE,Dr Bohnhof vun Jordanhill isch e Bohnhof z Jordanhill im schottische Glasgow.,🔎
,,,Bohhof,TRUE,Späder send so noch ond noch Gebeide drzuakomma: an Bohhof als Voreinsheim mit-ra Gardawirtschaft ond a Stellwerksheisle.,🔎
,,,Bahnhööf,TRUE,"Mee as 42'000 Ortsnääme vo Ort, wo für d Wirtschaft und dr Vercheer bedütend si, bsundrigs vo Ort mit Seehääfe, Flughääfe (in däm Fall isch d Abchürzig im Allgemäine idäntisch mit em IATA-Code), Bahnhööf, Chnootepünkt für Färnstroosse und Gränzübergäng in 235 Länder het mä e Kood zuegordnet.",🔎
,,,Baanschtation,FALSE,D Jungfräubaan isch bekannt für dii höchschti Baanschtation vo Europa (Jungfraujoch 3454m).,🔎
,,,Baanhöfle,TRUE,"Bim Blomegger Wyler git s sit 1899 è Baanhöfle a dè Sauschwänzlebaan, wo urschprünglich ""Station Im Wyler"" (hochdt.",🔎
,,,Hàuiptbàhnhoof,FALSE,"Dr Bàhnhoof Reims (frànzeesch """") ìsch dr Hàuiptbàhnhoof vu dr frànzeescha Schtàdt Reims ìn dr Champagne.",🔎
,,,Bahnhofsgebei,FALSE,Im Rame vu däre Arbet sin verschideni Bahnhofsgebei (u. a. z Frauefäld un z Winterthur) entstande.,🔎
,,,Gare,FALSE,S ìsch sogàr e Wirtschàft newe de Gare gewan.,🔎
1713,S-Bahn Schaffhausen,Schaffuusèr S-Baan,Schaffuuser S-Bahn,TRUE,"Sit èm Johr 2015 wörd Ärzingè stündlich vo dè Schaffuuser S-Bahn aagfaarè, womit sich èn Halbschtundètagt bis Schaffuusè zämmè mit dè Eil-, IRE-Züüg ergit.",🔎
,,,Schaffuuser S-Baan,TRUE,Mit em Baanhof isch Erzinge an d Schaffuuser S-Baan aabunde.,🔎
,,,S-Bahn Schaffhuuse,FALSE,Bis hüt (Stand: Auguscht 2023) isch nu dè S-Bahn Schaffhuuse è Elektrifizierig vo dèm Abschnitt zwische Schaffhuuse un Ärzingè aagange.,🔎
,,,S-Baan Schaffuusè,FALSE,Bi dè Inbedrybnaam vo dè S-Baan Schaffuusè uff èm Hochrhybaan-Abschnitt Ärzingè (Baddè)–Schaffuusè isch dè Baanhof vo Nüüchilch nu minim umbaut worrè.,🔎
1714,Villigen,Villige,Vilige,TRUE,"Zum Parkareal ghöre – ganz oder deilwys – d Aargauer Gmeinde Gipf-Oberfrick, Schupfart, Wägestette, Wittnau, Wölflinswil, Herznach, Zäie, Gaueschtei, Biberschtei, Däischbere, Chüddige, Oberhof, Schinznach, Taale, Välte, Bööze, Efige, Elfige, Gansige, Lauffeburg, Mettauertal, Mööntel und Vilige und drzue no s soledurnische Dorf Chiembärg.",🔎
,,,Vellige,TRUE,"Nochbergmäinde send Hottl im Norde, Vellige im Nordoschte, Röfenach im Südoschte, Rinike und Bözbrg im Süde, Müendel im Wèschte ond Gansige im Nordwèschte.",🔎
,,,Viligen,TRUE,"Zwüsche Rüfenach und Hinderrei lauft der Reinerbach dure, wo bi Viligen id Aare mündet.",🔎
1715,BSC Young Boys,BSC Young Boys,Young Boys Bärn,FALSE,Iber d Sport un Event Holding AG mit Sitz z Lozärn isch dr Rihs mit sym Brueder Bsitzer vu dr Young Boys Bärn gsii.,🔎
,,,Young Boys,FALSE,"Mai isch är denn dr ""Matchwinner"" im entscheidende Spiel um d Meischterschaft gege d Young Boys gsi.",🔎
1716,Raich,Raich,Ried,FALSE,"S'Dorf het sin Namme vu sinere Lag im Ried, eme Mosaik üs Truche- und Fiichtwiise, Heckene und Waldunge.",🔎
,,,Hohenegg,FALSE,Sit 2010 läbt mit ihrem Mann un dem sinre Dochter us ere friejere Eh z Hohenegg.,🔎
1717,Wahlkreis Wil,Waalchrais Wil,Wiil,FALSE,"Finanziäll isch er mit Iberschuss rüskumme, dr het kenne e baar Schulde zahle, het wider kenne mit sinene Frejnd si Viärtili drinke un het – vermittlet dur d Gustave Fecht – dr Gmein z Wiil 30 Gulde fir diä Arme gschänkt un d Keschte (s Lehrgäld) fir e Lehrbue ibernumme.",🔎
,,,Waalchreis Wil,TRUE,Jonschwil isch e Gmeind im Waalchreis Wil vom Kanton Sanggale i de Schwiiz.,🔎
,,,Wahlchrais Wiil,TRUE,Oberozwil () isch e ländlichi Gmaind im Wahlchrais Wiil vom Kantoo Sanggale i de Schwiz.,🔎
,,,Waalchrais Wiil,TRUE,"Uzwil (bis 1964 offiziell ""Henau"" gheisse) isch e Gmaind im Waalchrais Wiil vom Kanton Sanggale i de Schwiz.",🔎
1718,Afrika,Afrika,Nordwestschtafrika,FALSE,"D Wasseramsle gits in 13 Unterarte, wo vo Nordwestschtafrika und Weschtoiropa Richitg Oschte verbreitet sind und zwar bis um de Baikalsee umme und de Hochlage z Weschtchina.",🔎
,,,wescht- und zäntralafrikanische,FALSE,"Dr CFA-Franc BEAC isch s Gält, wo in es bar wescht- und zäntralafrikanische Länder offiziell bruucht wird.",🔎
,,,nordafrikanischa,FALSE,"Ceuta [] () isch a spanische Stadt, wo an da nordafrikanischa Küschta, a da Schtroß vo Gibraltar liegt.",🔎
,,,afrikanisch,FALSE,Är isch e Kabyl gsii un wahrschyns dr dritt afrikanisch Papscht.,🔎
,,,afrikanischi,FALSE,Sid öpe 130 Millione Joor isch die afrikanischi mit der öiropäische Kontinentaalpladde zämmegstosse.,🔎
,,,nordafrikanische,FALSE,"Dezüe ghöre no zwei Inselgruppe, nämmli di Kanarische Insle im Atlantik un di Balearische Insle im Middelmeer, di beide nordafrikanische Stedt Ceuta un Melilla, d'Insle Alborán vor de nordafrikanische Chüste un e Reihe vu Insle vor de Chüste vu de Halbinsle sälber.",🔎
,,,Àfrika,TRUE,"D'r Schmutzgaier fendet ma ewer gànz Àfrika, tailwis en Àsia un Europa, vor àllem em Mettelmeergebiat un o uff da Kapwärdischa un Kànàrischa-n-Ensla.",🔎
,,,afrikanische Kontinänt,FALSE,Gambia lyt an dr Weschtkischte vum afrikanische Kontinänt un isch mit 11.295 km² dr chlaischt Flechestaat z Afrika.,🔎
,,,Oschtafrika,FALSE,"Dr Victoriasee (au ""Viktoriasee"", friejer ""Ukerewesee""; Luo: ""Nam Lolwe""; Luganda: ""Nalubaale""; Kinyarwanda: ""Nyanza"") lyt z Oschtafrika un isch Dail vu dr Staate Tansania, Uganda un Kenia.",🔎
,,,afrika,FALSE,"Bekannt si die sogenannte ""Congadas"", es Folklore-Fäscht mit afrikanische Tradizione, wo immer am letschde Fritig vo jedem Septämber schdattfindet; jedes Jaar chöme öppe hunderttuusig Turischte uf Catalão, um daas z'gseh.",🔎
,,,Nordoschtafrika,FALSE,":"" ""Djibouti"") isch ä Republik in Nordoschtafrika an der Meerängi Bab al-Mandab und isch ä chlii grösser as Hesse.",🔎
,,,Àfrìkà,TRUE,"Ìm Làuif vu dr Zitt sìnn 50 regionààla-n-Àblaager ìn Àfrìkà, Àsia, Àuischtrààlia, Öiropà, Làtiinàmerikà, Nordàmerikà un ìm Noocha-n-Oschta grìnda worra.",🔎
,,,Afrike,TRUE,Hyäne gíts z Afrike und z Asie.,🔎
,,,Weschtafrika,FALSE,"D Elfebeikischte (offiziälle Namme ""République de Côte d’Ivoire"") isch e Staat z Weschtafrika.",🔎
,,,afrikanische,FALSE,Die afrikanische und asiatische Deil vom Römische Riich hai sech och dämm siim Zerfall kulturell vo Europa immer steercher afo underscheide.,🔎
,,,Zäntralafrika,FALSE,"D Republik Kongo (dt. [], frz. [], bis 1960 ""Mittelkongo"", 1969 bis 1991 ""Volksrepublik Kongo"") isch e Republik z Zäntralafrika.",🔎
,,,Sidoschtafrika,FALSE,"Malawi [] (Chichewa: ""Dziko la Malaŵi;"" ängl.: ""Republic of Malawi"" []) isch e Staat z Sidoschtafrika, wu am 6.",🔎
,,,Westafrika,FALSE,": []) isch ä Republik in Westafrika; sie gränzt an Guinea, Liberia und dr Atlantik.",🔎
,,,Weschdafrika,FALSE,"Nigeria [] (amtlig uf Änglisch: ""Federal Republic of Nigeria"" []) isch ä Bundesschdaat z Weschdafrika, wo an Benin, Niger, Tschad und Kamerun gränzt.",🔎
1719,Menschheitsgeschichte,Zytdafele Wältgschicht,Gschicht vo dr Menschheit,FALSE,"D Bronzezit isch d Periode in dr Gschicht vo dr Menschheit, wo Metallgegeständ vor allem us Bronze gmacht worde si.",🔎
,,,Gschicht vo dr Menschhäit,FALSE,"D Jungstäizit, au Neolithikum (vom altgriech. ' ,nöi, jung‘ und ' ,Stäi‘), isch definiert as d Epoche in dr Gschicht vo dr Menschhäit, wo mit em Übergang vo de Jeeger- und Sammlerkultuure zu sässhafte Buure mit domestizierte Dier und Pflanze aagfange het.",🔎
,,,Menschheits-Gschicht,FALSE,"au d Schtammesgschicht), do dervo vor allem d Menschheits-Gschicht.",🔎
1720,Tschechien,Tschechie,Tschechia,TRUE,Es grenzt im Norda an Tschechia und im Nordosta a d Slowakei.,🔎
,,,Tscheechia,TRUE,"Àuigscht 1996 àls ""Katrin Vogelová"" in Teplice, Tscheechia) ìsch a diitscha Sangera, Rapperin, Àuitoora un Webvideoproduzänta.",🔎
,,,Tschechische Republik,FALSE,Böhmen macht die westlige zwei Drittel vo der Tschechische Republik us.,🔎
,,,tschechischi Teil,FALSE,S Gebiet vom Protektorat hät de ehmaligig tschechischi Teil vo de Tschecho-Slowakei umfasst.,🔎
,,,tschechischi,FALSE,"""Krteček"" „Schäärmyysli“) isch d Figur vun ere tschechischi Zaichetrickserie.",🔎
,,,Tschèchiè,TRUE,"Im Baanhof Děčín hlavní nádraží (Baanschtreggi Dresdn-Děčín, Tschèchiè) isch s elegtromechanischs Stellwärch (DR-Bauart) vo 1941 sit 2003 als Museum dè Öffentlichkeit zuègänglich.",🔎
,,,tschechisch,FALSE,"D'Bezeichnig ""Chreis"" fer e politischi Irichtig mit Verwaltigsufgabe got uf s'tschechisch Wort ""kraj"" (=Land) bis ins Middelalder zruck.",🔎
,,,Tschechische,FALSE,"Polnisch isch nöch verwandt mit em Kaschubische, em Tschechische, em Slowakische und em Sorbische, wo vonere Minderheit in Dütschland gschproche wird.",🔎
,,,Tschechischi Republik,FALSE,Hüt isch de Teil d Tschechischi Republik.,🔎
,,,Tschèchie,TRUE,Im Norde gränzt Oberöschtriich a Tschèchie ond im Wèschten a Tütschland.,🔎
,,,tschechische,FALSE,"Sit 1709 staat im tschechische Ostrov (früener Schlackenwerth, Böhme) und sit 1714 im badische Rastatt z Dütschland, es Eisidler Gnadebild.",🔎
,,,Tschechei,TRUE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,Tschechiè,TRUE,"Museology wörd z Europa vor allem im Voeinigtè Könnigrych, i dè Nidderlande, z Finnland, Tschechiè un Kroatiè gleert.",🔎
,,,tschechischa,FALSE,"Bei dr Premiere am Deitscha Theader en dr tschechischa Hauptstadt isch dr Erfolg so grauß gwäa, dass dui neia Fassong bald da Weag en d Opernheiser vo Dissldorf, Köln ond Zürich gfonda hot.",🔎
1721,Thomas von Aquin,Thomas vo Aquin,Thomàs vun Aquin,TRUE,Dr Billot ìsch schtranger Ààhanger vum Thomàs vun Aquin siinera Lehr gsìì; ar ìsch a wìchtiger G’schtàlter vu dr metafüüsischa un schpekülatiiwa Gotteslehr worra.,🔎
,,,Thomischmus,FALSE,Ar hàt vor àllem s’ Roosakrànzgebat befäärdert un hàt dr Thomischmus àls d’ offiziälla Gotteslehr un Filosofii vu dr Kìrìch bschtìmmt.,🔎
1722,Auenwald,Aoewald,Aoawald,TRUE,"Emm Zsẽmahang midd dor Vorwaldongsreform isch midd de Gmaendena Allmorschbach, Aldhidde, Aschbach, Aoawald, Burgsdedda, Kirchbärg, Obbaweilor und Weissach emm Dal a Verwaldongsgmaeschafd ausgmachd wårda.",🔎
,,,Auegebiet,FALSE,"S Auegebiet am Inn bi Samaade, vom Golfplatz am Flaz bis zum Gravatschasee und uf Beever abe, isch en wichtige Platz für t Wasserfögel.",🔎
1723,Lastkraftwagen,Laschtwage,Laschtwääge,FALSE,"Am Waldrand bi Otmisinge het d Schwiizer Armee es grosses Logischdikzäntrum, wo si aller Gattig Faarzüüg, Laschtwääge und Panzer abschtellt und flickt.",🔎
,,,Laschdwääge,FALSE,"D Firmaa Saurer isch e grosse Broduzänt vo Laschdwääge i dr Schwiiz gsi, hüt isch si no im Beriich Textilmaschine tätig.",🔎
,,,Làschtkràftwààga,FALSE,Uff dara Schtrooss ìsch dr Verkeehr sehr grooss: Doo fààhra tààglig äbba 840 Làschtkràftwààga so wia Wààga zwìscha Laon un Reims.,🔎
,,,Laschtwäge,FALSE,"Obwohls e Schmalspurstreggi isch, chönd au 2,5 Meter breiti Laschtwäge und Car verlade wärde.",🔎
,,,Lastwäge,FALSE,Motorfahrzüg wo vor allem zum Dransportiere vo Laste bruucht wärde si Dransporter oder Lastwäge.,🔎
,,,Laschter,TRUE,Mai 1955 ygschtell worre un fortan mit Omnibüs un Laschter abgwicklet worre.,🔎
,,,Lkw,FALSE,Bi Schnee gildèt für Lkw uff dè Passschtrõß Schneekettèpflicht.,🔎
,,,Laschtwageschofföör,FALSE,D IWB tuet en underhalte; 2018 isch er vom ene Laschtwageschofföör umgfahre worde und d IWB het en müesse flicke.,🔎
,,,Laschdwäge,FALSE,"D Firma FBW hät z Wetzike vo 1918 bis 1985 Laschdwäge, Poschtauto, Linie- und Trollibüss produziert.",🔎
,,,Chliilastwääge,FALSE,Er zelt zu de Chliilastwääge und Gräät chönne an en aakupplet wärde.,🔎
,,,Chare,FALSE,"Undedraa het mer de d Ware, wo mä mit emene Chare abebrocht het, wider chönne iilade.",🔎
,,,Lastwaage,TRUE,"1885 häi dr Daimler und dr Maybach dr erst Döff mit Benzinmotor konstruiert und in de Joor druf e Motorboot (1885), e Motorkutsche (1886), e Drämli (1887), und denn e Lastwaage und e Dräsiine mit eme Zwäizylinder-V-Motor (1888).",🔎
,,,Schwärtransport,FALSE,"Dä Chranä isch vo de Statt Rostock a der Oschtsee, won är sid 1963 im Hafä gschtandän isch, mid Schwärtransport uf Züri choo.",🔎
,,,LKW,FALSE,"Nõch aafänglichen Irrigè (Vosuèch, wiè bim LKW mit Rybigskuppligè aazfaarè) un singulärè Konzäpt (Disel-Druckluftlok mit Stangè-Aatryb wiè z.",🔎
,,,Bau-Laschtwagè,FALSE,"Im Johr 1974 hèt d Sowjetunion im Raamè vum asè benamstè Delta-Brojèkt öppè 9500 schwèri Bau-Laschtwagè bi dè Magirus-Deutz us dè Bundesrepublik Dütschland bschtellt, well sich sèbbi wèg dè luftküültè Motorè bsunders guèt für dè Ysatz z Sibiriè geignèt hèn.",🔎
1724,Kanton Solothurn,Kanton Soledurn,Soledorn,FALSE,Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner.,🔎
,,,Soledurnische,FALSE,"Mit Stöckli bezeichnet me e chlises Hüüsli näbet eme Puurehuus im Bärnbiet, im Soledurnische, im Aargou, aber ou im Friburgische und angerne Regione vor Schwiz.",🔎
,,,Kanton Solodurn,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Riinech si Arlese, Münchestei, Boppmige, Oberwil, Therwil, Aesch, d Schdadt Basel und Dornach im Kanton Solodurn.",🔎
,,,Kanton Soleturn,TRUE,"S Gibiet, won er für dëë Uufsatz im Fokus hät, sind d Kantön Aargau, Züri, Zuug, Schafuuse und Tuurgau gsy, dezue ane der öschtlichscht Täil vom obere Baselpiet und vom Kanton Soleturn, di nördlich Helfti vom Kanton Luzëërn, de nördlich Kanton Schwyz, di weschtlich Helfti vom Kanton Sanggale, s Appizäller Hinderland und na e chlyses Stückli vom Glaarnerland.",🔎
,,,soledurnische Liberale,FALSE,"Dezämber 1830 z Balschdl gsi, wo e Versammlig vo soledurnische Liberale dr Sturz vom reakzionääre Reschiim in iirem Kanton iigläitet häi.",🔎
,,,Solodurner,FALSE,"En Abdeilig vo Solodurner, Bärner und Luzärner, wo vom ene Raubzug us em Elsass zruggcho si und in Richtig vom solodurnischen Schloss Dornegg zoge si, hai vom ene Buur ghört, was d Schwobe agrichtet hai.",🔎
,,,Soleturner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,SO,FALSE,"April 1980 als ""Adrian Thomas Infanger"" z Olte SO, heimatberechtigt in Saas GR), isch e Schwiizer Politikerin.",🔎
,,,Kanton Soloturn,TRUE,"Me list im Rotsmanual z Wolfwil, Kanton Soloturn.",🔎
,,,Solethurn,FALSE,"Joorhundert het Grüezi as e «reformierte Gruess» ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland.",🔎
,,,Soletùùrn,FALSE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Solodurnische,FALSE,Östriichischi Riiter und Fuessvolk us em Elsass si ins Solodurnische iigfalle und hai e Deil vom Dorf Dornach abebrennt.,🔎
,,,solothurnische,FALSE,"S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde Oberwyl, Biel und Bängge, em scho solothurnische Wyderschwyl, und den widder s baselbyederische Eddige.",🔎
,,,Kàntoon Soledurn,TRUE,S’ Video vum Liad ìsch ìn’ra ehamààliga Fàwrìk z’ Attisholz ìm Schwiizer Kàntoon Soledurn dräijt worra.,🔎
,,,soledurnisch Stand,FALSE,Joorhundert an soledurnisch Stand gfalle isch.,🔎
,,,Soleturn,FALSE,"I de Kantön Aargau, Appezäll Usserrhode, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Bärn, Obwalde, Soleturn, Uri und Zug gheisst si Iiwohnergmeind, i de Kantön Jura und Wallis Munizipalgmeind, i de Kantön Friburg, Gämf, Luzern, Nöieburg, Schaffhuse, Schwyz, Tessin und Waadt eifach Gmeind, im Kanton Appezäll Innerrode Bezirk, und bis Ändi 2010 hät mer ere im Kanton Glaris ""Ortsgmeind"" gseit.",🔎
,,,Kantoon Soledurn,TRUE,Dr Bezirk Thal isch e Bezirk im Kantoon Soledurn.,🔎
,,,Solodurn,FALSE,Er isch am Lyzeum z Solodurn uf d Schuel gange und denn het er z Würzburg zwei Johr lang Theologii schdudiert.,🔎
,,,Kanton Sooledurn,TRUE,D Mundaarte vom süüdjurassische Däil vum Kanton Sooledurn (ooni bäärndütsche Buechibärg) sin Üübergangsmundaarte zwüschen em nordweschtschwizerdütsche und em nordbäärnisch-südweschtaargauische Dialäktruum.,🔎
,,,soledurnische,FALSE,"Grossi Usnaame sin die soledurnische Bezirk Dorneck und Dierstai, wo au uf dr Nordsyte vom Jura ligge und fasch bis uf Basel abechöme und wo sogar Exklaafe a dr Gränze zu Frankrych hei.",🔎
,,,Soledurner,FALSE,"1446 isch denn d Burg Schtei vo de Basler, de Bärner und de Soledurner kabut gmacht worde.",🔎
1725,Papageien,Babbegäije,Babbageie,TRUE,"Die Falkenartige si aso nit nöcher mit de übrige Familie verwandt, wo bishär zu dere Ornig zelt worde si, sondern si e Schwöstertaxon von ere Grossgruppe, wo d Babbageievögel (Psittaciformes) und d Singvögel (Passeriformes) drzue ghöre.",🔎
,,,Babegeie,TRUE,"Bsunders bekannt sin im gsamten Amazonasbiet vor allem Babegeie, Tukan un Kolibri.",🔎
,,,Sittich,FALSE,"Hyfig sin au Duube, Graager, Wäbervegel, Ronebicker, Pitta, Drongo, Sittich, Nektarvegel un Pirol.",🔎
,,,Papagei,FALSE,"Zur Fauna vom Rägewald ghöre u. a. dr Kaiman, dr Jaguar, s Fuuldier, dr Tapir, s Capybara, s Gürteldier, dr Brüllaff und dr Papagei.",🔎
,,,Papegeie,TRUE,"Dr Wellesittich (""Melopsittacus undulatus"") het si Namme vum welleförmige Muster vum Gfiider un isch e Vogelart, wo zue dr Ornig vu dr Papegeie (""Psittaciformes"") un zue dr Familie vu dr Eigetliche Papegeie (""Psittacidae"") ghört.",🔎
1726,Augustus,Augustus,Oktavian,FALSE,Es isch für d Röömer under dr Regierig vom Oktavian (63 v. Chr.,🔎
,,,Octavianus Augustus,FALSE,"Johrhundert vor Chrischtus hets mehreri Bürgerkrieg gä, bis ane 27 vor Chrischtus de jung Octavianus Augustus d Macht im Staat ibernomme het.",🔎
,,,Auguschtubs,FALSE,Im Zug vo dè Expansion vum Römischè Rych unter m Auguschtubs un èm Tiberius isch dè Main näb dè Lippè z Nordweschtdütschland ein vo dè beidè Hauptyfallwäg i s freye Germaniè gsi.,🔎
,,,Kaiser Auguschtus,FALSE,"In de römische Provinz Chleiasie (Asia minor) het de Monet als erschte vom Johre golte, wil Kaiser Auguschtus im September Geburtsdag gha het (e kuriosi Marginalie vo dr Weltgschicht).",🔎
,,,Auguschtus,TRUE,"Der römische Kaiser Auguschtus hot <a href=""15%20v.%20Chr.",🔎
,,,Octavian Augustus,FALSE,Si Mueter het sich vo siim Vater gschiide und het sech mit em Octavian Augustus im Johr 39 vor dr Ziitwändi verhürotet.,🔎
,,,Octavian,FALSE,": „dr Erhaabeni“, Meerzaal ""Augusti"") isch 27 vor dr Zitwändi zum erste Mol vergee worde, nämlig em Octavian, wo dr Gründer vom römische Prinzipat gsii isch.",🔎
,,,auguschtinischè Zit,FALSE,"Am Unterlauf isch dè Main sit dè auguschtinischè Zit durch Rychsgebièt – Brovinz Germania superior (Obbergermaniè) – voloffè, è Ußègränz hèt er a dè Weschtsitè vum Vyreggs gfundè.",🔎
,,,Octavianus,FALSE,"umbrocht woren isch, isch dr Cicero vu dr Triumvire Antonius, Octavianus un Lepidus uf d Proskriptionslischt gsetzt un am 7.",🔎
1727,Georg Christoph Lichtenberg,Georg Christoph Lichtenberg,Lichtebärg,FALSE,"Joorhundert z Dütschland populär worde isch, und si isch zu sinere Zit lääbhaft diskutiert worde, under anderem vom Lichtebärg, vom Goethe und vom Humboldt.",🔎
,,,Lichtenberg,FALSE,"Nid nume dr Voltaire, wo zwar für d Gwüssensfreihäit vo de Juude und gege iiri Verfolgig gstande isch, het d Juude für so zimlig s niidrigste und abschöiligste ghalte, wo s git, au dr Lichtenberg, dr Kant, dr Herder, dr Pestalozzi, dr Hegel und vili anderi au häi sich abfellig über d Juude güsseret, häi sich aber vilmol au für iiri Rächt iigsetzt.",🔎
1728,La Punt Chamues-ch,La Punt Chamues-ch,La Punt-Chamues-ch,FALSE,Die andere Gebiet vom Daal sind im Bann vo La Punt-Chamues-ch und en Exklaafe vo Madulain.,🔎
,,,La Punt,FALSE,"Ghüraate gsy isch er zwäimaal, zeerscht mit der Ursula Roffler vo Grüsch (1838–1861) und nachane mit de Maria Colani us La Punt (1845–1911).",🔎
1729,Orthographie,Orthography,richtegi Schrybwys,FALSE,Do druus isch mit der Zyt s wichtigschte Wörterbuech für die richtegi Schrybwys vom Düütsche woorde.,🔎
,,,Dieth-Schriibung,FALSE,"B. Moos, See - in dr Dieth-Schriibung wäre langi Monophthong grundsätzlig mit zwee gliche Buechstabe gschriibe.",🔎
,,,Richtigschrybig,FALSE,"Nöd vill Wärt hät är uf di richtig Raiefolg vo de Buechschtabe gläät, so dass d Richtigschrybig gschtomme heti.",🔎
,,,Orthographii,TRUE,D griächisch Orthographii isch siter 403 v. Chr.,🔎
,,,Schrybige,FALSE,"S'sin vorallem drei Schrybige bekannt: die vo Lugano us Gallia Cisalpina (us Norditalie, für s'Lepontisch bnutzt, wo meischtens als gallischer Dialekt agseh wird), s'griechischi Alphabet us Gallia Transalpina (Südgallie) un s'latiinischi Alphabet, wo i Gallie nooch dr römischi Erobrig bnutzt worre isch.",🔎
,,,Orthografii,TRUE,Des betrifft dr Wortschatz; d phonetische Eigeheite vum Schottische oder vum Ayrschire-Dialäkt kumme wäge dr Orthografii vum Burns meischtens nit zum Vorschiin; dr het sich an dr änglische Orthographii oriäntiärt.,🔎
,,,orthografisch,FALSE,"Falschi Fründ sind Wortpaar us zwei verschiidene Sprache, wo orthografisch oder phonetisch ähnlich sind, aber verschiideni Bedütige händ, wie zum Byspil alemannisch ""Huut"" un hochdütsch ""Hut"".",🔎
,,,Rächtschrybig,FALSE,Für d Widergab vonere bestimmte Sprach mit emnen Alphabet bruucht's aber e Rächtschrybig.,🔎
,,,Ortografy,TRUE,"Luut syneren Ortografy gilt, das d Woort esoo gschribe wëërded, wie mer si uusspricht, aso ooni Rücksicht uf s gwanet Schriftbild im Hoochtüütsch.",🔎
,,,Orthografy,TRUE,"Für ne spezifischi Sprach z schrybe, bruuchts bi de Tengwar - genau wi bi allnen andere Schrifte - e spezifischi Orthografy, wo sech nach der Phonology vo dere Sprach richtet.",🔎
,,,Rächtschriibig,FALSE,"I de neuhochtüütsche Rächtschriibig gits nume d Phünkt vo de Umluut (ä, ö und ü) won gliich wien es Trema uusgseend.",🔎
,,,Schrybig,FALSE,D'Klassifizierig als eigni Sproch beruht vorallem uf dr politische Züeghörigkeit züe Frankriich un enere einheitliche korsische Schrybig.,🔎
,,,Schriibig,FALSE,"Des betrifft d Schriibig, d Dialäktform un dr Inhalt.",🔎
1730,6. November,6. Novämber,6. Novämer,TRUE,"f=""1940"">1940 z Pilsen † 6. Novämer 2019 z Prag",🔎
,,,6. Nofämber,TRUE,"Dr Josias Simler oder ""Simmler"" (6. Nofämber 1530 z <a href=""Kappel%20am%20",🔎
,,,6. Nowamber,TRUE," Queen County, Virginia; † 6. Nowamber 1920 z’ <a href=""Washington%2C",🔎
1731,Dufourspitze,Dufourspitze,Dufourspitz,TRUE,"Die Gipfel sind berüemt, nid nur bi de Alpinischte, wo längi, aber nid bsunders schwiregi Rute dur die schöni Alpelandschaft finde, sondern fasch no meh wil dr eint dervo für Schuelchind und d Geograafe und d Fründ vo Chrüüzworträtsel e Begriff isch: Am Gornermassyv findt me die höchschte Bärggipfel vo dr Schwiiz, und dr allerihöchscht Gipfel vom Land isch dr Dufourspitz (die wyblechi Namensform ""d Dufourspitze"", wo men ou im schwiizerdüütsche Tieläkt bruucht, isch en Apassig as Hochdüütschen und chunt vilecht vo dr Schrybwys uf de Landescharte oder de Bärgbüecher); er het dr Name ane 1863 mit emene Pschluss vom Bundesroot überchoo zum an Gäneral und Topograaf Guillaume-Henri Dufour maane.",🔎
,,,Dufourspitza,TRUE,"D heegschtu Bäärga vanu Walliser Alpu sind di Dufourspitza mit , dr Dom , dr Liskamm , ds Wiishooru , ds Täschhooru und dr bikanntischto Bäärg vaner Wäält, ds Matterhooru  Mit dum Aletschgletscher, dum Gornergletscher und dum Fieschergletscher sind di drii greegschtu Gletschra vanu Alpu im Wallis.",🔎
1732,Primärwald,Urwald,Uurwald,TRUE,"De Siddhattha isch den usem Uurwald i d Nöchi vom Dorf Uruvelā (Sanskrit: Uruvilvā; bim hütige Bodhgayā) zoge, het sich rasiert und sini Hoor gschnitte.",🔎
,,,Urwälder,FALSE,"D Grieche hai sech im Middelmeerruum usgchent, und s Land im Norde, wo si us Gschichte vo Händler hai lehre kenne, mit siine Urwälder im Weschte und de leere Stebbe im Oschte, mit em Räge im Summer und em Schnee im Winter isch ihne fremd und siini Iiwohner sin ene barbarisch vorcho.",🔎
,,,Primärwälder,FALSE,"Urwälder (au: Primärwälder) si Waldgebiet, wo noch dr Definizion vo dr FAO (""Food and Agriculture Organization of the United Nations"") e natürligi Vegetazion häi, wo mä kä menschlige Iifluss cha gsee und wo die natürligi Dünamik vom Mensch nit gstört wird.",🔎
1733,Menge (Mathematik),Mängi,Mängene,FALSE,"In dr Mathematik isch e Funkzion oder Abbildig e Beziejig (Relazion) zwüsche zwäi Mängene, wo jedem Elimänt vo dr äinte Mängi (Funkzionsargumänt, unabhängigi Wariable, formula_1-Wärt) genau äi Elimänt vo dr andere Mängi (Funkzionswärt, abhängigi Wariable, formula_2-Wärt) zueordnet.",🔎
,,,mathematischi Mängi,FALSE,"Johrhundert entwigglet worden isch, gseht mä die natürlige Zahle as mathematischi Mängi.",🔎
,,,Mengi,TRUE,"Drbi isch formula_2 e Mengi, formula_3 e Mengi vo Ungermengine vo formula_4 und formula_5 e reellwertegi Funktion, wo fougendi Axiom erfüut: Stochastik.",🔎
1734,Italienische Regionen,italienischi Regione,autonome Regioon,FALSE,"Mit irne Lieder, wo me cha zu dr Folk-Kultur zellen, isch d Magui Bétemps i dr autonome Regioon Augschttaal populäär worde.",🔎
,,,Regioone vo Italie,FALSE,"Uf der obere Ebeni sind die 20 Regioone vo Italie, und in 19 vo däne giz die 92 Provinze und no 14 Metropolitanstedt.",🔎
,,,italiänisch Region,TRUE,"S Piemont (ital: ""Piemonte"" „am Fuess vo de Bärg“) isch noch Sizilie die italiänisch Region, wo flechemässig am gröschte isch.",🔎
,,,autonome Region,FALSE,Usserdem isch Catania noch Palermo di zweitgreescht Stadt vo de autonome Region Sizilie.,🔎
,,,italieneschi Region,TRUE,  Sardinie isch nach Sizilie die zweidgröschdi Insle im Mittelmeer und zäme mit es paar chlinne Insle drumume au en italieneschi Region.,🔎
,,,italiänische Regioon,TRUE,Si isch d Hauptstadt vo dr Browinz Syrakus i dr italiänische Regioon Sizilie.,🔎
,,,Region,FALSE,"Vu 1973 bis àm And vu 2015 ésch s Elsáss e eigne Region ""(Région Alsace)"" gsin.",🔎
,,,Regioon,FALSE,"D Toskana, früener Tuszie, Tuscie, Tuskie, , isch e Regioon in Middelitalie.",🔎
1735,Musik,Musik,Müüsikànt,FALSE,"Jüüni 1994 z’ Wolverhampton, Anglànd), ìsch a britischer Rapper, Sanger, Müüsikànt un ehamooliger YouTuber.",🔎
,,,Müssik,TRUE,S fählt do ebis wiä e Stimmgable in dr Müssik.,🔎
,,,Musigwüsseschaft,FALSE,"Si het a de Universitèète vo Bärn, Basel und Tüübinge d Musigwüsseschaft studiert.",🔎
,,,Musigform,FALSE,"Es isch en alti Musigform, wo im alemannische Gebiet vo de Voralpen entstanden isch, und d Wort, wome drzue singt, sind i dr Mundart.",🔎
,,,musik,FALSE,"Dr Charakter vo dr Stadt isch dr Inhalt von e Hufe literarische, musikalische und künstlerische Interpretazione.",🔎
,,,Muusiker,FALSE,"Nofämber 2015 au z Wien ) isch en östriichische Mooler, Archidekt, Grafiker und Muusiker gsii.",🔎
,,,Müüsik,TRUE,"Àrtìkel gìtt’s ìwwer Litt vu dr Theologii, Gschìcht, Lìteràtüür, Müüsik, Moolaräi, Pedàgoogik un Filosofii; ìn jeedem Àrtìkel ìsch a Dàrschtällung vun ìhrer Àrwet, a Bibliogràfii vun ìhra Wark so wia-n-a Üsswàhl vu dr Sekundäärlìteràtüür.",🔎
,,,Muusikeri,FALSE,"Novämber 1979 z Willisau, Lozärn as ""Irene Hodel"") isch e Schwyzer Muusikeri, Klumnischti un Schauspiileri.",🔎
,,,Musigart,FALSE,"E Guggemusig isch e Musigart, wo bsonderscht in d Fasnetsziit bin nem Umzug odr in nem Feschtzelt gspiilt werd.",🔎
,,,Muusig,TRUE,Er hett sich nit nur fir Muusig intressiert sondern ka sich mit Stolz und Rächt e Poliaktivist nenne.,🔎
,,,Skala,FALSE,"S Singe het au e rhüthmischi Struktur, wo mee oder weniger genau definiert isch, und vilmol wärde brezis definierti Doonhööchene im Raame von ere Skala oder Räije iigsetzt.",🔎
,,,Musigrichtig,FALSE,Dr Mundartrock isch e Musigrichtig.,🔎
,,,musikalischi,FALSE,"E Komponist ( ‚zämmesetze) isch öbber, wo musikalischi Wärk (Komposizioone) erschafft und dorum an dam Wärk s usschliesslige Rächt as gäistigs Äigedum het.",🔎
,,,Musiggruppe,FALSE,"Bi de groosse Musiggruppe ghöre Fääne derzue, wenn d Musikante in ere Paradeformazioon ufträtte und Marschmusig spiile; das chunt vo der Tradizioon vo de Milidärmusige usem 19.",🔎
,,,Musiker,FALSE,"Oktober 1953 z Züri) isch e Schwyzer Musiker, Komponischt un Arrangeur vo Entschpannigsmusik un Suite, wo hauptsächlich vo de Harfe bschtimmt sin.",🔎
,,,Musiger,FALSE,"Èn Inschtrumäntèmundschtugg isch dè Deil von èm Blõsinschtrumänt, wo dè Musiger a d Schnörrè setzt un dört durrè d Atemluft i s Inschtrumänt blõst.",🔎
,,,Musigkultur,FALSE,Er het sid 1858 düütschi Sprooch und Literatur glehrt un sech derzue ane für d Musigkultur i der Stadt angaschiert.,🔎
,,,Musig,TRUE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Muusigrichdig,FALSE,"Rock ’n’ Roll (churz für Rock and Roll) isch e Begriff für e amerikanischi Muusigrichdig in de 1950er- und früeje 1960er-Joor, wo nid genau umrisse isch, und für s Lääbensgfüül vo dr Jugend-Brotestkultur, wo mit dere Muusig verbunde isch.",🔎
,,,Müsik,TRUE,"D Müsiker vu Gerànium han dia Liader uf Elsassisch gsunga un han derzüe Müsik gspìelt, uf àlta Müsikìnschtrumanta.",🔎
1736,Berg SG,Bèèrg SG,Bärg,TRUE,"Langi Tunell wörrèd üblicherwys vo beidè Seitè hèr im Gegèortvordryb baut, sèll gildèt vo allem i dè Bärg odder unter m Meer.",🔎
,,,Berg,TRUE,"S Gebiät wird vo beidnä Siitä vo dä zwei Flüssli Goldach und Steinach iigschlossä.  Nachbuurgmeindä sind Berg, Steinach, Tübach, Goldach, Undereggä, St.Gallä und Wittäbach.",🔎
1737,Gletscher,Gletscher,Gletschèrläuf,FALSE,Nit zu dè Flüss grèchnet wörred kurzzitigi Schichtfluètè uff dè Spülflächi vo dè wechsèlfüüchtè Tropè odder bi Gletschèrläuf.,🔎
,,,Vergletscherig,FALSE,D Bärner Alpe häi die grössti Vergletscherig vo alle Gebirgsgrubbe vo de Alpe.,🔎
,,,vergletscheret,FALSE,In dr ledschde Iszitt isch er wie de gsamt Hochschwarzwald vergletscheret gsi.,🔎
,,,Gletscherschmelzi,FALSE,"Das hätti e Reihe vo Folge: Verstärkti Gletscherschmelzi, s’ufftaue vom Permafrost und dodurch git’s au hüffiger Bärgstürz in de Alpe, dr Aastiig vom Meeresspiegel, verändereti Niiderschlagsmuster, zuenähmendi Wätterextrem, u. a.",🔎
,,,Glätscherschramme,FALSE,Dur Glätscherschramme im aastohnig Gstai losst sich d Dransportrichtig vum Yys rekonschtruiere.,🔎
,,,Glätscher,TRUE,Die Situation isch karakteristisch fir Konfluenzstapfle vu yyzytlige Glätscher.,🔎
,,,verglätscheret,FALSE,"Fir di zäntral verglätscheret Hochalpe-Gebirgsgruppe um d Gebirgssteck vu Barre des Écrins, Meije, Ailefroide un Mont Pelvoux brucht mer au dr Name Pelvoux.",🔎
,,,Iisgletscher,FALSE,I de Abgrund sind vom Norde her Iisgletscher abegflosse.,🔎
,,,Vergletscherige,FALSE,"D Vergletscherige vu Zäntraleuropa un vu dr Hochgebirg hän näbe andere Dier au d Amfibie in Refugialryym uf d Iberische Halbinsle, am Mittelmeer un am Schwarze un Kaspische Meer verdrängt.",🔎
,,,Gläschter,TRUE,"Am Änd vu dr Yyszyte, wu di gwaltige Yysmasse vu dr Gläschter hän aafange daue, het sich dr ganz Kaspisch Sank allmee mit Wasser gfillt.",🔎
,,,Glätschermasse,FALSE,D Glätschermasse vu dr Yyszyt hän d Hechi vu 767 m nit chenne iberwinde un wäge däm isch dää Uussichtsbärg bis hite erhalte.,🔎
,,,Verglätscherige,FALSE,"Im Unterkarbon hän sich scho erschti Verglätscherige bildet, d Yysuusbraitig isch aber erscht an dr Gränz Karbon/Perm zum Hegschtpunkt chuu.",🔎
,,,Gläschterräscht,FALSE,Uf em Puncak Jaya git s hite no winzigi Gläschterräscht.,🔎
,,,Verglätscherig,FALSE,D Staulage fiere zue großi Niderschlagsmängene bsundersch an dr Nordsyte un des fiert zue me hoche Grad an Verglätscherig.,🔎
,,,Glètscherzungè,FALSE,"B. vor nem Bärgschturz odder nem Lavaschtrom uffschtaut, wörd als ""Abdämmigssee"" benamst, bi dè Stauig durch è Glètscherzungè als ""Glètscherschtausee"".",🔎
,,,Alpèglètscher,FALSE,"S Rafzerfäld stellt geologisch dè Sander von èm grossè Alpèglètscher dar, dõrum sin diè abglagertè Kysschichtè meereri Dutzend Meter mächtig.",🔎
,,,Bärggletscher,FALSE,"Am Pizol isch zwüsche de Lavtinahörner und de Wildseehörner es hööchs, nid bsunders steils Tääli, wo uf dr Nordsyte dr Wildsee lyt und grad under em Pizolgipfel dr Pizolgletscher; däm syni Flechi isch jetz immer wie chlyner woorde, und im Herbscht 2019, wo nume non es ganz es munzigs Stückli under dr Felswand vom Pizolgipfel doo gsi isch, het men e truurigi Fyr gmacht zum Adänken a dä schöön chly Bärggletscher.",🔎
,,,Gletschr,TRUE,D Gebirgskettè uf Ellesmere sind über 2000 m hoch und mit grosse Gletschr bedeggt.,🔎
,,,gletscher,FALSE,"Siini Entschtehig verdankt dr Baldeggersee em iisziitliche Reussgletscher, wo s hütige Seetal uusgschliffe und übertüüft hät.",🔎
,,,vergleschteret,FALSE,"Derwylscht d Antarktika scho lenger vergleschteret gsii isch, isch s am Aafang vum Gelasium au zue Vergletscherige in dr Nordhemisphäre chuu.",🔎
,,,Taalgletscher,FALSE,"D Geolooge wüsse, ass bi Fiderisch am Ändi vo dr Yschzyt dr gross Taalgletscher no einisch isch blybe stoo; si säge däm s ""Fiderscher Stadium"" vo dr letschte Veryschig.",🔎
,,,Glazialerosion,FALSE,"bi Glazialerosion) sait mò dèmm nit Dal, sondern Dalung odder dalähnlichi Formè (z. B.",🔎
1738,Zunft zu Safran (Basel),D Baasler Safre-Zumft,Zumft zu Safre,FALSE,"Dr Bärnhard Meyer zum Pfiil isch in erster Ee mit dr Helena Bär, ere Dochder vom Duechhändler Hans Bär verhürootet gsi, wo 1515 in dr Schlacht ni Marignano as dr Baasler Bannerher gfalle isch, Zumftmäister vo dr Baasler Zumft zu Safre und Schwooger vom Baasler Bürgermäister (1516–1521) Jakob Meyer zum Haas (1482–1531) gsi isch.",🔎
,,,Safre,FALSE,"Dr Johann Lukas (1486–1560), Würzkrämer und Mäister zu Safre isch au noch dr Reformazioon katholisch bliibe und isch 1529 us dr Regierig verstoosse worde.",🔎
,,,Safre-Zumft,FALSE,Si Änggel Lienard (1690–1760) isch in dr Safre-Zumft Säggser gsi und dr erst Groossroot us dr Familie.,🔎
,,,zu Safre,FALSE,"Dr Adelbärg Meyer isch e Duechhändler, Rootsherr und Mitgliid vo de Baasler „Herrezümft“ zu Safre und zum Schlüssel gsi und vo dr Handwärkerzumft zu Wäber.",🔎
,,,Safrezumft,FALSE,Dr Onophrion (1566-1621) us dr eltere Linie het sich 1595 in d Safrezumft und in d Schlüsselzumft iikauft.,🔎
,,,Zu Safre,FALSE,"Dr Hans Bär isch e Duechhändler gsi und Mitgliid in de Herezümft «Zu Safre» und «Zum Schlüssel», isch Zumftmäister vo dr «Safre» worde und Seckelmäister und isch im Baasler Root gsässe.",🔎
,,,Ze Safre,FALSE,"Dr Jakob het sich in d Herezümft Zu Husgnosse, Zum Schlüssel und Ze Safre iikauft.",🔎
,,,Gwürzhändler,FALSE,"D Kürschner häi 1353 iir Gsellschaftshuus an dr Gärbergass iigrichdet, und d Gwürzhändler häi 1423 dr Ballhoof an dr Gärbergass 11 näben em stedtische Kaufhuus kauft.",🔎
1739,Konrad III. (Burgund),Konrad III. (Burgund),Konrad vu Burgund,FALSE,Anne 968 isch s Chloschter an dr Chenig Konrad vu Burgund chuu.,🔎
,,,Konrad vun Burgund,FALSE,"Der Konrad vun Burgund het denn d Zueghörigkeit vun ""Oingesingin cum ecclesia"" zum Kloster Münster-Granfelden beschtätigt.",🔎
1740,Baskische Sprache,Baskischi Sproch,Baskisch,FALSE,"Flämisch wird vu 0,3 Prozänt vu de Bevölcherig gschwätzt, Baskisch vu 0,2 Prozänt.",🔎
,,,baskische,FALSE,"S Wort Elz leitet sich us ere vor-indoeuropäischè Wortwurzle al/el fer fliessends Gwässer ab, wo us ere mit em baskische verwandte Sproch stamme dürft.",🔎
,,,Baskische,FALSE,"Gallisch isch im früenere Gallie, öppe em hütige Frankrych, gsproche worre, mit Usnahm vo denne Regione, wo Aquitanisch (e Vorstuf vum Baskische) gsproche worre isch (domols warschynts wyter verbreitet wie hüt).",🔎
,,,baskischi Schprach,TRUE,"S Chürzel ""EU/eu"" schtaht einersiits für di geografischi Iiteilig ""Europäische Union"", anderersiits für di schprachlichi Iiteilig ""baskischi Schprach"".",🔎
,,,baskischsproochig,FALSE,"""pays basque français"") ésch `s vun àlti Zitte har baskischsproochig Gebiet ém üsserschte Südweschte vun Frànkrich.",🔎
,,,Bàskisch,FALSE,"S’ Département Pyrénées-Atlantiques (uff Bàskisch , bis 1969 ""Basses-Pyrénées""; uff Elsassisch ""Àtlantischa Pyrenäa"") ìsch s’ frànzeescha Département mìt’m Ordnungsnümroo 64.",🔎
,,,baskisch,FALSE,"D Euskadi Ta Askatasuna, besser bekannt under siner Abchürzig ETA, (baskisch für ""Baskeland und Freihäit"") isch e marxistisch-leninistischi, separatistischi baskisch-nazionalistischi Undergrundorganisazioon gsi.",🔎
,,,Baskische Schprôch,TRUE,"Interessanterwiis gits in dr Baskische Schprôch kei Begriff für ä ""Bask"" sundern numme ä Begriff für ä Baskischschprecher.",🔎
1741,Gründonnerstag,Grüendonnstig,Griendunnschtig,TRUE,Dr Dunnschtig as Feschttermin stoht in ere änge Verbindig zum Griendunnschtig un dr dodermit verbundene Yysetzig vu dr Eucharisti dur dr Jesus Christus sälber.,🔎
,,,Grüedonnschtig,TRUE,"De ""Grüedonnschtig"" oder ""Hohe Donnschtig"" isch de Tag vor em Karfrytig i de Osterwuche.",🔎
,,,Grüen oder Hochi Donnstig,FALSE,"Vor sinnere Festnahm z Jerusalem hät er mit sine Apostl s Pessach als s letschti Obigmool gfyred, wa hüt de Grüen oder Hochi Donnstig isch.",🔎
,,,Grüendonschtig,TRUE,Sider fyre d Chrischte alljoor am Grüendonschtig d Erinnerig a das bsundere Znacht; und vo do chunt au d Eucharichty bzw.,🔎
,,,Hohe Donnstig,FALSE,I de Karwuche chömed d Klappere vom Hohe Donnstig bis em Karsamstig i de Liturgie vo de katholische Cherche zum Iisatz.,🔎
,,,Griendunschtig,TRUE,"Vor allem in Kathedralchilche wäre am Morge vum Griendunschtig, vum Charfrytig un vum Charsamschtig fyyrligi Karmette mit dr Gmai gsunge.",🔎
1742,Ägyptologie,Ägyptologii,Egyptolog,FALSE,Jänner 2019) isch e dytsche Egyptolog gsii.,🔎
,,,Ägyptoloog,FALSE,Das het em Rawlinson und em Ägyptoloog Edward Hincks ghulfe bis ane 1852 öbbe 200 Schriftzeiche z läse.,🔎
,,,Egyptologii,TRUE,"Drnoch het er Egyptologii, Sprochwüsseschaft und Semitistik an dr Universität Turin studiert, won er 1977 promoviert het und bis zum Johr 1981 as Assistänt gschafft het.",🔎
,,,Egüptologii,TRUE,In dr Braxis überlöön d Althistoriker die Themene aber andere Diszipline wie dr Egüptologii oder dr Assüriologii.,🔎
,,,Ägyptologe,FALSE,Wäge däm isch d Usschbroch vom Altägyptische s Thema vo ville Diskussione under de Ägyptologe und Schbroochwüsseschafter.,🔎
1743,Schwerzenbach,Schweerzebach,Schwèrzebach,TRUE,"A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur.",🔎
,,,Schwärzebach,TRUE,"Nideruschter, Schwärzebach, Muur und Fällande ligget hinder em Ufergürtel us Riedwise.",🔎
,,,Schwerzebach,TRUE,Vom See aa bildet si d Gmeindgränze vo Fällande und Schwerzebach.,🔎
1744,World Wide Web,World Wide Web,Web,FALSE,"1993 isch die Datebank per E-Mail zuegänglich worde, und churz druuf, no bevor dr erschti grossi Webbrowser NCSA Mosaic usechoo isch, hät di erscht Web-Version Gschtalt aagnoo.",🔎
,,,Netz,FALSE,"Hüt gits s Wöörterbuech nüme nu i Buechform, sondern au digitaal im Netz, di äinzelne Bidüütige chönd tank eme digitaale Semantikregischter ringer naagschlage wëërde, es git en imformatyvi Homepage, d Redakzioon chunt i de Zytig, am Raadio und im Fërnsee z Woort, isch uf ""Facebook"" presänt und schaffet wyter a de Digitalisierig vom Wëërch.",🔎
,,,WWW,FALSE,"Mit em Internet chame Internetdienscht bruuche so wie öpe E-Mail, Telnet, Usenet, Dateiüberdragig, WWW und in dr letzte Zit immer meh au d Telefonii, s Radio und s Färnseh.",🔎
1745,Hausen AG,Huse AG,Huuse im Aargau,FALSE,"Huuse hät zwei Partnergmeinde, nämlich Huuse im Aargau und Marlieshausen, hützetag en Ortsdeil vo Wipfratal z Thüringe.",🔎
,,,Huse,TRUE,D Burg Huse isch e hochmittelalterligi Burgruine iber dr Stadt Huse im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Huuse,TRUE,Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere.,🔎
1746,Liechtensteinische Landesbibliothek,Liachtaschtainischi Landesbibliotheek,Liachtastaanische Landesbibliothek,TRUE,Vu 2014 bis 2017 sch d Eberle-Strub Stiftigsreeti vu dr Liachtastaanische Landesbibliothek gsii.,🔎
,,,Liachtaschtanische Landesbibliothek,TRUE,"Z Vadoz hät's es Kunschtmuseum Liachtaschta, s Liachtaschtanische Landesmuseum und di Liachtaschtanische Landesbibliothek.",🔎
1747,Vaterunser,Vatterunser,Vàtterùnser,TRUE,"S’ Roosakrànzgebat bschteht gweehnlig üss ""Roosakrànzgsatzer"" üss’ma Vàtterùnser un je zehn Ave Maria; d’rwillscht betràchtet maa s’ Laawa, Schtarwa un Ufferschtehung vum Jesüs Chrìschtüs.",🔎
,,,S Vatteronser,TRUE,"Wenn ma aber S Vatteronser grad mitnander bäded, dann gibs dofir au a Glogg, a greasere.",🔎
,,,Vaddronser,TRUE,"Damit d Leit en dr Kirch au da Psalm ond s Vaddronser mitnandr em Dialekt schwätza kennet, wend vôrher Zeddl vrdoilt, wo dia Sacha drufstandet.",🔎
1748,Zürichsee,Zürisee,Züriseeuufer,FALSE,Sie liit a de sogenannte Goldküste am undere rächte Züriseeuufer und isch nöd z verwächsle mit de Schwyyzergmeind Chüsnacht am Fuess vom Rigi.,🔎
,,,Züriseebiät,FALSE,Lutikä isch es chliises Dörfli im Kanton Züri im Züriseebiät am Lüzgi mit vil altä Architektuur.,🔎
,,,Obersee,FALSE,Das häd mit allne Chind vo de Gmäind es Fäärtli in Obersee gmacht.,🔎
,,,Zörisee,TRUE,"Und zoberscht obe hesch e herrlichi Uussicht uf de Walesee, de Zörisee, d Glarneralpe und natürli uf de Säntis im Alpstei.",🔎
,,,Züürisee,TRUE,Dr lingg Flügel under em General Nouvion isch uf bäide Site vom Züürisee vordrunge.,🔎
,,,Züriseestade,FALSE,"Ab 1999 isch d Züri-Metzgete wider as Rundkurs durgfiert wore, mit aire Rundi vu 72,5 km un vier Rundine à 42,1 km am rächte Züriseestade un iber dr Pfannestil, mit eme Hecheunterschid vu 230 Meter zwisch em diefschte un em hegschte Punkt.",🔎
,,,Züriseej,TRUE,Er liit südlich vom Züriseej uf ere Houchäbeni (öppe 880 m. ü. M.).,🔎
,,,Züriseeufer,FALSE,Novämber 1959 z Horge) isch en Künschtler vom linke Züriseeufer.,🔎
1749,Kot,Schissdräck,Fekaalie,FALSE,"As Koprofagii (vo griechisch κόπρος, ""kópros"" = Schissdräck, Mist, Dräck und φαγεῖν, ""phageín"" = ässe) bezäichnet mä s Ässe vo Fekaalie (Fäzes).",🔎
,,,Fekalie,FALSE,Scho sit dr Antike isch d Brunnevergifdig mit Dierkadaver oder Fekalie as milidäärischi Taktik aagwändet worde.,🔎
,,,fäkal,FALSE,"""enterica"" Serovar Typhi), e gram-negativs Bakterium mit ere Gäissle, wo fäkal-oral überdräit wird, also zum Bischbil dur verunräinigti Naarigsmiddel oder versüüchts Wasser.",🔎
,,,skatologischi,FALSE,Dr Dalí het gärn skatologischi Elimänt iigsetzt und das het dr Breton entsetzt.,🔎
,,,Schissdrägg,TRUE,Em Schissdrägg (med.,🔎
1750,Bauhaus,Bauhaus,Bauhuus,TRUE,Oktober 1920 het dr Walter Gropius dr Paul Klee as Wärkstattmeister für Buechbinderei an s Staatlige Bauhuus z Weimar grüeft.,🔎
,,,Bouhuus,TRUE,"D Chile ""Sankt Theresia"" am Friesebèèrg hät de Fritz Metzger ane 1933 im Bouhuus-Styl poue.",🔎
,,,Bauhausstil,FALSE,Syt syre Juged mit „dytscher Architäktur“ bregt dur dr Aablick vum Stroßburger Minschter het dr Straub dr Historismus un au dr Bauhausstil abglähnt.,🔎
,,,Bouhuusstyl,FALSE,Er hät zeerscht emaal vom Architäkt Emil Fahrenkamp e modärns Hotel im Bouhuusstyl la boue und hät deet en Täil vo syneren Oschtasie-Sammlig uusgstellt.,🔎
1751,Endingen,Endingen,Ändigen,TRUE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,Ändinge,TRUE,"Dr Karl Kurrus (1911–1993) vu Ändinge am Kaiserstuehl sait:  ""Zwische dr Länder fliaßt unser Rhin,"" ""doch des isch kei Grenze fir Bruadersinn!""",🔎
1752,Pädagogische Hochschule Freiburg,Pedagogischi Hochschuel Friburg,Fryburger PH,FALSE,"D Waltraud Zähringer het zerscht am Dolmetscher-Inschtitut z Haidelberch studiert, drno an dr Universitet Fryburg un schließlig an dr Fryburger PH.",🔎
,,,PH Fryburg,FALSE,D Studiegäng mit em Zuesatz „plus“ wäre zäme mit dr PH Fryburg aabote.,🔎
,,,PH Friburg,FALSE,"Si isch z Munzinge ufgwachse un het no dr Schuel an dr Universitet Friburg studiert, derno an dr PH Friburg Kunschtpedagogik un an dr Schuel fir Gstaltig z Basel Kunscht.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Pedagogische Hochschuel z Fryburg,TRUE,Noch em Abitur am Gimnasium z Ättene het er an dr Pedagogische Hochschuel z Fryburg uf Lehramt studiert.,🔎
,,,Pädagogische Hochschuel Fryybeg,TRUE,"Ab 1979 isch er Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel z Löörech gsii, ab 1982 Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel Ludisburg un syt 1991 Brofässer an dr Pädagogische Hochschuel Fryybeg.",🔎
,,,Friburger Pädagogische Hochschuel,FALSE,"Radio Rostfrei isch ä Seminar im Seniorenschdudium an de Friburger Pädagogische Hochschuel, wu Seniore Radio mache chönne.",🔎
,,,Pedagoogische Hoochschuel Fyryburg,TRUE,"D Ulrike Gerst het vu 1972 bis 1976 Bildendi Chunscht, Dytsch un Sunderpedagoogik an dr Pedagoogische Hoochschuel Fyryburg un vu 1996 bis 2000 Moolerei an dr Freie Hoochschuel fir Graafik-Design & Bildendi Chunscht Fryburg studiert.",🔎
,,,Pädagigischi Hochschuel,FALSE,"Wel des aber z dyyr gsi isch, het er anne 1957 derno an dr ""Pädagogische Akademii"" z Fryybeg (speter ""Pädagigischi Hochschuel"") aafange Lehramt studiere.",🔎
1753,Gestein,Gstäi,Gsteinschichte,FALSE,"In dr Geologie bezeichnet tektonisch meistens regionali Bewegigsvorgänge in ere planetare Chruste, wo zue langsame Verschiebige, Verbiegige, Faltige oder gar Brüche vu Gsteinschichte oder grössere Eiheite füehre - zum Bispil: D'Erdbebe entstehn dur ""raschi"" Bewegige un Ribig zwische Gsteispakete, während die andere gnennte Bispile wesetlich chleineri Bewegigsrate im Beriich vu Zentimeter pro Johr ufwiise.",🔎
,,,Gstei,TRUE,"Ihri Zämmesetzig underschidet sich dütlich vu dr Asteroide im innere Beriich vum Hauptgürtel: Si dürfte us ere Mischig vu Iis un Gstei hervorgange si, wo numme mässig erhitzt worre isch.",🔎
,,,Stei,FALSE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Stäi,FALSE,"Vo Weschte und vo Oschte laufe Felsgrööt von ere Jurachetti bis noch an Fluss, im Oschte isch das d Lägere und im Weschte, oben a dr Altstadt, dr Felse mit dr Burg Stäi.",🔎
,,,Steiartè,FALSE,"Steiartè Wasser odder anderi flüchtigi Stoff in irè Krischtallgitter ybinded, Bsunders unter dè Wǘrkig vo höchè Drügg.",🔎
,,,Staiartè,FALSE,wenn d Staiartè uff beidè Sitè vum spôtèrè Pass è unterschydlichè Härti uffwysè düèn.,🔎
,,,Gstai,TRUE,"S Matrial, wu sich Geologen in dr Hauptsach dermit bscheftige, sin d Böustai vu dr feschte Ärdgruscht, zem Byschpel Gstai oder au s Wasser, wu in ihne gspycheret isch, (Hydrogeology) oder Ärdeel und -gaas (Petrogeology).",🔎
,,,Steisorte,FALSE,"Dr Marmor isch es Steisorte, wo zu de Karbonatgschtei ghört.",🔎
,,,Gsteiner,FALSE,"Higege len sich Gsteiner langsam zue Falte ""verbige"" (ohni z'breche), wenn d'Verschiebige numme einigi mm/Johr betrage un s'Gstei usriichend duktil isch.",🔎
,,,Gschtei,TRUE,"Wil dr Felse a däre Stell vom Jura nid nume us feschtem Gschtei, sondern au us weichem Material wie Gips und Leemschichte bestoot, hend sech d Innewänd vom Dunäll langsam veränderet.",🔎
,,,Lockergstäi,FALSE,Er entstoot äntwääder dur Verwitterig us Fest- oder Lockergstäi oder dur die unsortierti Ablaagerig vo de verschidene Leembestanddäil.,🔎
,,,Schtei,FALSE,"Vom Baanhof vo Choblez git’s e Baanlinie em Rhy no in Kanton Züri uf Winterthur und d Schwiizer Hochrhybaan über Schtei uf Basel, und denn no d Baan im Aaretal über Chlingnau uf Turgi.",🔎
,,,Naturwärkstäi,FALSE,": ) bearbäitet Naturwärkstäi, Betonwärkstäi bzw.",🔎
,,,Schteisorte,FALSE,"Chalch isch e Schteisorte, wo zu de Sedimäntgschtei ghört.",🔎
1754,Messina,Messina,Messana,TRUE,"Zur gliiche Zit häi d Mamertiner, e Grubbe vo kampanische Söldner, wo dr Agathokles aagworbe het, d Festig vo Messana bsetzt und vo dürt us d Syrakuser in Angst und Schrecke versetzt.",🔎
,,,Zankle,FALSE,"Spööter hett er d Stadt Zankle eroberet, wo uf Sizilie gegenöber vo Rhegion glegen isch.",🔎
1755,Amt Sursee,Amt Sorsi,Soorsibiet,FALSE,"Si lueget ali Tialäkt vom Kanton Luzëërn aa, im Zäntrum aber staat di äigen us em Soorsibiet.",🔎
,,,Sämpech ond Soorsi,FALSE,"Me onderschèidet die Tialäkt: S tipisch Lozäärntüütsch send luut em Ludwig Fischer die Mondaarte, wò e de Regioone Lozäärn, Sämpech ond Soorsi ond im Seetaal grèdt wäärde.",🔎
,,,Amt,FALSE,Si het rond 9160 Iiwohner (Ändi 2013) ond esch der Houptort vom Waauchreis Soorsi (früecher s Amt).,🔎
,,,Amt Soorsi,TRUE,De Waauchreis hed ds Amt Soorsi abglösed.,🔎
1756,Dickete,Dickete,dickmacht,FALSE,"Es git zwäi Sorte vo Molke: d Süessmolke (au Labmolke), wo entstoot, wemm mä Milch bim Cheesmache mit Lab dickmacht, und d Suurmolke, wo s git, wemm mä d Milch mit Milchsüüribakterie behandlet.",🔎
,,,gallertartigi,FALSE,"Mä nimmt aa, ass scho in dr Stäizit Jeeger im Maage vo junge Wiiderchöier, wo churz vorhär no Milch drunke häi, wissligi gallertartigi Chlümpe entdeggt häi.",🔎
,,,grunnene Milchbestandäil,FALSE,"D Flüssigkäit, d Sirte, wird vo de grunnene Milchbestandäil drennt dur Usbrässe und Filtriere, und was übrig blibt, dr Bibbelichääs, isch e wäichi Masse, mänggisch in dr Form vo Bröösmeli.",🔎
1757,Energieerhaltungssatz,Dr Satz vo dr Erhaltig vo dr Energii,Satz vo dr Erhaltig vo dr Energii,TRUE,"D Energii isch d Gröössi, wo wäge dr Zitinwarianz vo de Naturgsetz erhalte blibt, das häisst, d Gsamtenergii vom ene abgschlossene Süsteem cha weder vergröösseret no verchliineret wärde (Satz vo dr Erhaltig vo dr Energii).",🔎
,,,Energiierhaltigssatz,FALSE,"Bim unelastische Butsch goot kinetische Energii dur blastischi Verformig verlore, aber dr Impulserhaltigssatz isch vom Energiierhaltigssatz unabhängig und gältet bi elastische wie au bi unelastische Bütsch.",🔎
1758,Sainte-Marie-aux-Mines,Màrkìrisch,gliichnàmi,FALSE,Kantonshöiptort isch di gliichnàmi Gmein.,🔎
,,,Markirch,TRUE,"Er het vun 1693 bis 1695 z Heidolsheim, vun 1695 bis 1712 bi Markirch glebt un donôch vomutlich bis zue sinem Tod z Zellwiller.",🔎
1759,Unterentfelden,Onderäntfälde,Underämpfälde,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Oberämpfälde sind Underämpfälde, Suur, Gräniche, Muè, Kölike, Grezebach und Schönewerd.",🔎
,,,Unterentfälde,TRUE,Februar 1996 z Aarau) in Unterentfälde) isch en Schwyzer Schriftschteller und Schurnalischt gsy.,🔎
,,,Underänpfälde,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Suur sind Aarau, Buchs, Robischwil, Hunzeschwil, Gräniche, Oberänpfälde und Underänpfälde.",🔎
1760,AVN Award,AVN Award,Branchepriis,FALSE,’S hàndelt sìch um a Branchepriis vu dr AVN fìr Dàrschtäller un Mìtwìrtkenda vu dr Pornoìndüschtrii.,🔎
,,,AVN Awards,FALSE,"Dr AVN Award for Trans Performer of the Year, vu 2019 bis 21 vergaa àls AVN Award for Transgender Performer of the Year, bis 2018 AVN Award for Transsexual Performer of the Year, ìsch a Priis vu dr US-àmerikàànischa Pornoìndüschtrii, wo zitter 2004 jeedsjoohr ìm Rààhma vu da AVN Awards vun Adult Video News z’ Las Vegas vergaa wìrd.",🔎
1761,Rudolf II. (Burgund),Rudolf II. (Burgund),Ruedolf II. vo Hochburgund,FALSE,"ef=""Zentralschweiz"">Zentralschwyz. 930 het de Ruedolf II. vo Hochburgund di beide burgundische Rych zum ""Königrych Burgund",🔎
,,,Rudolf em Zwöite,FALSE,"Iiri anderi Dochter us dr erschte Ee, d Berta (907–966), isch d Frau vom König Rudolf em Zwöite vo Burgund gsi, und d Dochter Ida us dr zwöite Ee die vom Liudolf, em Soon vom Kaiser Otto.",🔎
,,,Ruedolf dr Zwöit,FALSE,Dr König Ruedolf dr Zwöit vo Hochburgund het us em Gebiet vo dr Aare sis Rych welle bis an Bodesee vergrössere.,🔎
,,,König Rudolf em zwöite,FALSE,"Wo dä ane 926 als Begleiter vom burgundische König Rudolf em zwöite z Italie bi Novara bimene Kampf ums Läbe isch, het gly drufabe dr nöi Herzog Hermann d Wittfrou vo sim Vorgänger ghürootet.",🔎
1762,Stalinismus,Stalinismus,stalinistische Herrschaft,FALSE,"Dr Terror isch vor allem gege „Elimänt“ oder Grubbe grichdet gsi, wo mä vermuetet het, ass si Gegner vo dr stalinistische Herrschaft sige, oder wo as unzueverlässig gulte häi.",🔎
,,,Stalinisierig,FALSE,"Vo 1929 aa isch d Stalinisierig vo dr KPD fortgschritte, dr Persoonekult um e Stalin und Ernst Thälmann het immer mee zuegnoo.",🔎
,,,stalinistische Süsteem,FALSE,"Mit Entstalinisierung mäint mä e Serii vo politische, wirtschaftlige und gsellschaftlige Reforme, wo d Staats- und Bardeifüerig vo dr Sowjetunion usgfüert het, zum em stalinistische Süsteem en Änd z mache.",🔎
,,,stalinistische,FALSE,"Januar 1984 z Nordkorea) isch e nordkoreanische Politiker und as Erste Vorsitzende vom Nationale Verdäidigungskomitee vo Nordkorea, Oberbefäälshaaber vo dr Koreanischen Volksarmee und Erste Sekretäär vo dr Partei vo dr Arbet vo Korea sit 2011 dr sogenannti „Obersti Füerer“ vo dr stalinistische Diktatur vo Nordkorea.",🔎
,,,stalinistisch,FALSE,"Juli 1994 im Chalet Hyangsan in de Myohyang-san-Bärg, Nordkorea; Dr Ort, won er noch dr offizielle nordkoreanische Daarstellig gstorbe sig, isch Pjöngjang) isch e nordkoreanische kommunistische Politiker gsi und vo 1948 bis 1994 dr stalinistisch Diktator vo Nordkorea.",🔎
1763,LGV Est européenne,Öiropäischi Hoochgschwindigkäitsstrecki Ost,TGV Est,FALSE,"Dè jüngscht Umbau isch nötig gsi, um nõch dè Inbedrybnaam vom TGV Est barat z si für diè nò grösserè Aaforderigè.",🔎
,,,ostfrannzösischè Schnèllfaarschtreggi LGV Oscht,FALSE,"Bis zu dè Inbedrybnaam vo dè ostfrannzösischè Schnèllfaarschtreggi LGV Oscht gu Strõßburg im Johr 2007 sin d Züüg vu Bàsel mit ènèm TER-Zùg übber diè barallel volaufendi aalti Schnèllzùgschtreggi vo Bàsel übber Müllhuusè im Elsass, Besançon un Troyes gfüürt worrè.",🔎
1764,Friedrich Staub,Friedrich Staub,Staubscha Gsetz,FALSE,"im traditionella Dialäkt Sargaas (Betonig uf da zweita Silba, di zweit Varianta mit duragfüertem Staubscha Gsetz) isch e politischi Gmeind und historischi Stadt im Kanton Sanggalla.",🔎
,,,Fritz Staub,FALSE,"De Tobler isch scho 1862 debyy gsyy, wo de Fritz Staub mit der Antiquaarische Gsellschaft z Züri de ""Veräin für s schwyyertüütsch Wöörterbuech"" ggründet hät.",🔎
,,,Friedrich (Fritz) Staub,FALSE,"Im 1862i isch uf d Initiative vo de Antiquarische Gsellschaft Züri und vom Friedrich (Fritz) Staub de «Verein für das Schweizerdeutsche Wörterbuch» ggründet worde, zum es neus Idiotikon zämezstelle (Neugründig vom Verain 1950, der alt isch gly wider ygschlofe gsy).",🔎
,,,Staubsches Gsetz,FALSE,"E zweiti Ursach für Nasalvokal isch im Alemannische en Luutwandel gsi, wo als „Staubsches Gsetz“ bekannt isch.",🔎
1765,Verwaltungskreis Biel/Bienne,Verwautigskreis Bieu,Verwautigskreis Biel/Bienne,FALSE,"Jänner 2010 ghöre d Gmeinde Längnou, Meinisbeerg u Pieterle zum Verwautigskreis Biel/Bienne, di übrigen öuf Gmeinde zum Verwautigskreis Seeland.",🔎
,,,Bieu,FALSE,"Im Norde quert d Jurasüdfusslinie (Züri – Bieu – Nöieburg – Lausanne), im Süde d Schmauspurbahn Luzärn – Brünig – Inderlache – Montreux (Golden-Pass).",🔎
1766,Illzach,Ìllzi,Illze,TRUE,Vo Milhuuse und Illze us isch er ganz grad dure Hardtwald zu der Feschtig Neu-Brysach gange und vo dört wyter uf Colmer und denn uf Stroßburg.,🔎
,,,Ìllsi,TRUE,"Ands 2013 han noch, ìn dr gànza Walt, numma noch 320 Beàmta fer DMC gschàft, dervu 240 ìm Frànkrìch, un dervu 235 z Milhüüsa un z Ìllsi; trotzdam blibt d Màrka DMC dr greescht Verkàuifer vu Stìckfàda.",🔎
,,,Ìllzig,TRUE,"Dr Kanton het bis März 2015 im Norde an d Kantoon Colmar-Sud und Nej-Brisach im Arrondissement Colmer grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an d'Kantoon Ìllzig und Wittene, beidi im Arrondissement Milhüüsa, im Südweschte an d'Kanton Sànne im Arrondissement Thann und im Weschte an d'Kantoon Sulz (Owerelsass) und Rufach.",🔎
,,,Illzi,TRUE,"Uff'm Wäj bwäss'rt se noochenand Altkirech, Milhüsa, Illzi, Anze, Colmer un Schlettstàdt.",🔎
1767,Jakobus der Ältere,der elteri Jakobus,Jakobus em Eltere,FALSE,Si befindet sich im Dalbe-Kwardier und isch em Jakobus em Eltere gweiht.,🔎
,,,hl. Jakob,FALSE,"ngföörlig gsi isch, het s au e Kapälle gha, wo im hl. Jakob, em Patron vo de Räisende, gweit gsi isch. Anderi",🔎
,,,Jacobus,FALSE,"Andreas, Thomas, Jacobus), ""Bischofslegände"" (Nikolaus, Martinus), ""Mönchslegände"" (Antonius Eremita, Benedikt, Franziskus), ""Jungfrauelegände"" (Agnes, Agatha, Caecilia) und ""Büesserlegände"" (Gregorius).",🔎
,,,Jakobus,FALSE,"Joorhundert isch uf dr rächte Syte d Kapälle vom heilige Jakobus drzue choo; wo d Basilika ane 1503 d Relikwie vom Papscht Felix übercho het, het me dere Sytekapälle dr nöi name Felixkapälle ggää.",🔎
,,,St. Jakob,FALSE,"g vom Ort, wo Birsbrugg oder äänlig gsi isch, dur St. Jakob ersetzt (zum erste Mol 1418 as „ze sant Jacob an ",🔎
,,,Jakobus der elter,FALSE,"Die Schiibe, wo ums Johr 1520 entstanden isch und em Umkreis vom jüngere Glasmooler Hans Leu (1490–1531) vo Züri zugwise wird, zeigt de heilig Jakobus der elter und de Jodokus, wo beidi als Patroon vo de Pilger gälte.",🔎
,,,Apostel Jakobus em Eltere,FALSE,"Joorhundert e Kapälle befunde, wo im Apostel Jakobus em Eltere, em Schutzpatron vo de Räisende, gweiht gsi isch.",🔎
,,,Heilige Jakobus,FALSE,"D Kathedrale (e romanische Bau mit ere Barockfassade) isch s Ändziel für d Pilger, wo sich us ganz Europa uf dr Jakobswäg mache zum s Grab vom Heilige Jakobus go psueche.",🔎
1768,Serbien,Serbie,Serba,FALSE,"Drunter sin an Hufa Serba gsi wo vor da Türga gflüchtat sinn, d'i Donauschwoba, Rutenen, Slowaka und no a paar andre.",🔎
,,,serbische Rych,FALSE,"Johrhundert het d Stadt zum serbische Rych vum Zar Stefan Dušan ghert, derno zue dr Firschtedum vu dr Balšić (bis 1421), Lazarević/Branković (1421–1439/1444–1452) un dr Crnojević (bis 1466).",🔎
,,,Seerbie,TRUE,Z Seerbie giltet dr 16.,🔎
,,,Republik Serbie,FALSE,"Belgrad (, ""Beograd"", uf Dütsch „wyssi Stadt“) isch d Houptstadt vo dr Republik Serbie.",🔎
,,,Serbischi,FALSE,"1912 isch z Basel è Serbischi Anarchischtèzällè vohaftet worrè, wo scho è Benzinsüüribombè zu dè Sprengig vo dè Waldshuèt-Koblänzer Rhybrugg baschtlet ka hèt.",🔎
,,,Serbiè,TRUE,Im hütigè Serbiè sin i dè Vojvodina nò è baar von-ènè im Ysatz gsi.,🔎
,,,Serbia,TRUE,"Jüüli 1988 z’ Valjevo, Serbia) ìsch a serbischa Volleybàllschpììlera.",🔎
,,,Serbiu,TRUE,Z'dischum Ziitpunkt het d'Müättär nu bi ihrusch Eltru in Serbiu gwohnt.,🔎
,,,serbisch,FALSE,April 1990 z Lüggere) isch en serbisch-schwiizerische Goali.,🔎
,,,proserbischi,FALSE,In dr Jugoslawiechrieg vu dr 1990er Johr het er proserbischi Positione verdrätte im Geegesatz zue dr antiserbische Meehaitsmainig.,🔎
,,,Serb,FALSE,"Juni 1914, wo en Serb de öschtriichisch-ungarisch Thronfolger Franz Ferdinand ermordet hät, di Olympische Winterspiil 1984 und d Belagerig dur Druppe vu de Serbische Volksrepublik währed em Bosniechrieg vo 1992 bis 1995.",🔎
,,,serbische,FALSE,"""Glogovica"") ganz im Oschte vùm Kosovo aa de serbische Gränz ùff d Wält cho.",🔎
,,,Serbe,FALSE,"D Uusschritige gege ethnischi Grieche dur Türke z Istambul im Johr 1955, gege d Igbo und anderi Völker in Nigerie vor em Biafrachrieg, gege Armenier in Sumgait 1988 und in Baku 1990, gege d Chinese dur d Indonesier in Dschakarta 1998, gege d Serbe im Kosovo 1999 und vili andere meh wärde as Pogrom bezeichnet.",🔎
1769,Urgeschichte,Urgschicht,eltischte Zyt,FALSE,"Es isch es schööns Bild für en Erschynig i dr Landschaft, so wie me s sich bim aaluege chan uusdänke: Do gseht me dr Bäärg vor sich, wo ufem Land vor äim stoot, wemme drahii luegt; das Bild chönt me mit emene Möntsch vrglyche, denn wäär s ebe fascht wie bin ere Persoon – und me chunt näbeby no druuf, ass me bi de Lüüt i der eltischte Zyt so Bäärge als mächtigi Weese aglueget het – und drum bruucht me bi de Bäärge Nääme vom möntschliche Köörpertäil: es Bärgmassyv, wo so stotzig ufem flache Land stoot, het unde dr ""Fuess"" und oben isch der ""Bäärgrugge"" und ere äinzelne Bäärgform, wo düütlech usem ganze Gebilde useluegt säit me ""Bäärgchopf.""",🔎
,,,Vorzit,FALSE,"Si Erfindig und Verwändig an Chare oder Wääge isch en Eräignis gsi, wo für d Entwigglig vo dr technische Kultur in dr Vorzit wichdig isch.",🔎
,,,prähistorischè,FALSE,"Diè allererschtè Flötè uss dè prähistorischè Zit isch vomuètlich uss Dyrknochè hèrgschtellt worrè (Knochèflötè), villicht abber au uss wenniger duèrhaftem Matriaal (byschpillswys uss Holz), welles i dè Regèl nimmi erhaaltè isch.",🔎
1770,Hölle,Höll,Pechhell,FALSE,"Im erste Tail (Vers 1-30) verzellt de Dichter bildhaft, wie nochem Tood vomene Mentsch d Engle vode Himmelssterne und d Tüüfle vo de Pechhell chömid und um d Seel chämpfid und wie d Seel liide werdi, wenn si vos Sataane Gsindel gholt werdi.",🔎
,,,Hell,TRUE,"I de Mythologii cha Midgard as di mittleri Welt zwüschet de nidere Geisterwelt und de höchere Götterwelt bitrachtet werde, im christliche Kontext au d Welt zwüschet Himmel und Hell.",🔎
1771,Argenbühl,Argebihl,Eglofs,FALSE,"Juni 1876 en Eglofs, Württemberg) war a deidschr Jurist ond Domänendirektor.",🔎
,,,Argebih,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Leikirch (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lautrach Legau (bodi Landchreis Unterallgai), Altusried (Landchreis Oberallgai) un Isni, Argebih, Kiißlegg, Wuuza un Oechschdedda (alli Landchreis Raveschburg).",🔎
1772,Département Val-de-Marne,Département Val-de-Marne,Val-de-Marne,FALSE,"È Uusnaam bildet dè Agglomeration vo Paris, wo d Bolizeipräfektur für d Départements Paris (Ordnungsnummèrè 75), Hauts-de-Seine (92), Seine-Saint-Denis (93) un Val-de-Marne (94) zämmègfasst sin.",🔎
,,,Départements Val-de-Marne,FALSE,"D Schdadt isch a Onder-Präfektur vom Départements Val-de-Marne, Sids vom Arrondissement L’Haÿ-les-Roses ond Hauptord vom Kanton L’Haÿ-les-Roses.",🔎
1773,Axiom,Axiom,Axiomatisierig,FALSE,"Die Analüüse häi zum Gödelsche Unvollständigkäitssatz gfüert, wo under anderem zäigt, ass s Hilbertprogramm, die vollständigi Axiomatisierig vo dr Mathematik, won er aagsträbt het, nit vollständig cha erfüllt wärde.",🔎
,,,bostuliert,FALSE,Joorhundert bostuliert worde isch as Medium für d Usbräitig vom Liecht.,🔎
,,,Bostulat,FALSE,"D Form vom Diagramm chunnt diräkt und ooni Formle us de Bostulat vo dr spezielle Relatiwidäätstheorii und macht dütlig, wie äng Ruum und Zit verbandlet si, wie s d Relatiwidäätstheorii bostuliert.",🔎
,,,Postulat,FALSE,"Dr Sunzi verzichtet druf, alles z begründe und git sine Aasichte d Form vo Postulat und Aforisme, was em tüpisch chinesische Stil entspricht.",🔎
,,,axiom,FALSE,Modärni axiomatischi Theorie vo der Geometrii beziehn sich aber nit uf das.,🔎
1774,Kroatische Sprache,Kroatische Sprache,kroatisch,FALSE,Bsunders bekannt isch dr kroatisch Mooler Ivan Generalić (1914–1992) gsi.,🔎
,,,Kroatische,FALSE,"In gringfüegig anderer Form (Đ đ) wird er au im Vietnamesische sowie im Kroatische, Bosnische und dr Latiinschrift vom Serbische verwendet.",🔎
,,,kroatische,FALSE,"Konj (uf serbokroatisch ""Ross"") isch en Bärg im Südweschte vu Bosnie und vu de kroatische Dalmatia.",🔎
,,,Kroatisch,FALSE,"Hütt underscheidet mer zwüschä Ostslawische (Russisch, Wiisrussisch, Ukrainisch), Weschtslawischä (Polnisch, Tschechisch, Slowakisch, Kaschubisch, Sorbisch) und Südslawische Spraache (Slowenisch, Kroatisch, Serbisch, Makedonisch, Bulgarisch).",🔎
1775,Tor (Architektur),Door,Dordürm,FALSE,"D Wehrchille St. Arbogast beschdoht us dr Chille und em Chillehof, wo von erä rund 7 Meter hoche Ringmuure mit Zinne und zwei Dordürm, ein im Norden und ein im Süde, gsicheret isch.",🔎
,,,Tor,TRUE,"Erchennbar isch d'Aldstadt uf ere Charte oft dodra, dass si vu Strosse oder Orte umgäbbe isch, wo uf d'Existenz vu ere Stadtmüre hidüte (Strosse mit ""Tor, Mauer"" oder ""Wall"" im Namme).",🔎
,,,Weerdoor,FALSE,"Joorhundert baut worden isch, het mä dört, wo dr hütig Blatz isch, e Weerdoor mit eme quadratische Grundriss baut.",🔎
1776,Tunnel,Tunell,Stroossedunnel,FALSE,"Sid ane 1959 het d Strooss über d Stennaschlucht vom Fluss ""Flem"" d Stennabrugg und im 2007ni isch en Stroossedunnel under em Dorf dure i Betriib gnoo worde.",🔎
,,,Ysebaandunäll,FALSE,S Wipchingerdunäll isch es Ysebaandunäll z Züri.,🔎
,,,Strossetunnel,FALSE,Planet isch doozmol en Strossetunnel is obere Valle Leventina gsi.,🔎
,,,Isebaantunnel,FALSE,"De Gotthardtunnel won 15003 Meter lang isch, isch zu säbere Ziit de lengschti Isebaantunnel vo de Wält gsii.",🔎
,,,Kanaldunnel,FALSE,Bi Suschte foot amene Stauweer im Rotte der Kanaal fürs Chraftwärch vo Chippis bi Siders a. Dr Kanaal goot imene erschte Kanaldunnel under em Illbach dure und im ene zwöite hinder em grosse Schuttchegel under em Gorwetschgraat dure.,🔎
,,,Dunnel,TRUE,"Zum Baue vom Staudamm und für d Wasserlaitig hed me en Dunnel vo Ausone dure Bärg ""Pizzo Nava"" gmachd.",🔎
,,,Kanaldunäll,FALSE,Bi Besançon het der Kanaal zwöi Fahrwääg: dr elter goot dr grosse Kurve vom Doubs um d Halbinsle noo und dr zwöit goot dur nes Kanaldunäll under der Zitadälle dure.,🔎
,,,Dunäll,TRUE,Joorhundert sind groossi Ysebaanlinie und Autobaane mit länge Dunäll dur d Alpe bout worde.,🔎
,,,Tunel,TRUE,"Es wèèr e Traatsäilbaan imene Tunel; si wèèr äispuurig und 5,8 Kilomeeter lang.",🔎
,,,tunnel,FALSE,"Am Gotthard wird wiiter baut, dr neui Gotthard-Basistunnel isch ane 2016 ufggangen, und er isch mit 57 km Längi dr längschti Iisebahntunnel vo dr Welt.",🔎
,,,Dunnèl,TRUE,I dè Neuzit wörred Trassè zuènemmend in Dunnèl durch Bärgflankè un -ruggè aglait.,🔎
,,,Dunell,TRUE,Dr Dunell vo dr Iisebaanlinie Soledurn-Moutier vo Oberdorf uf Gänsbrunne uf dr andere Site vom Wissestäi isch im Joor 1908 eröffnet worde und isch 3701 m lang.,🔎
,,,Förderbanddunnel,FALSE,"D Schteimöke sind mid emene Förderband id Fabrigg füre broocht worde, wo fascht en Kilometer wyt dur en Förderbanddunnel goot.",🔎
,,,Portal,FALSE,Die ängè Blatzvohältnis im Yschnitt vo dè Rampè am Obbèrè Portal vum Hattinger Tunnel hèn è spezièlli Befeschtigung vo dè Obberleitigsmaschtè a dè Tunnelwand nötig gmacht.,🔎
,,,Dunel,TRUE,"En Felse macht bi Sankt Moritz s Taal ganz äng, d Roone flüsst dört dur en Schlucht und d Ysebaan hed en Dunel.",🔎
,,,Tunäll,TRUE,"Jarhundert d Linie vo de Isebaan hät afa poue, isch’s z Züri wäge der Bèèrgtopografy gaar nöd ooni Tunäll ggange, und spööter sind na vil underirdischi Gläis dezuechoo.",🔎
,,,Ysebahndunäll,FALSE,Under em Dorf dure isch s Ysebahndunäll vo dr Houeschteilinie.,🔎
,,,Strossedunäll,FALSE,"S Bölchedunäll isch es doplets Strossedunäll im Jura, a dr Gränze vo de beide Kantöön Baaselland und Soledurn i dr Schwiiz.",🔎
,,,dunnel,FALSE,"Dè ""Ahmed-Hamdi-Dunnel"", èn Strõßèdunnel unter m Sueskanaal mit je einèrè Faarschpur, isch urschprünglich 1983 eröffnet worrè.",🔎
1777,Irmin,Irmin und Saxnot,Jörmunr,FALSE,"E paar vo dene sind au bide Westgermane bekannt gsii, wie Gautr und Jörmunr.",🔎
,,,Saxnot,FALSE,"Sisch aber mögli, ass de Gott bi de Sachse underem Name Irmin und Saxnot verehrt worden isch.",🔎
1778,Sprache,Sproch,Schpraach,FALSE,"S Ziel vo Wikiquote isch es, uf Wiki-Basis es freis Kompendium vo Zitaate in jeder Schpraach z schaffe, also e freii Zitaatesammlig.",🔎
,,,Landessprooch,FALSE,"Es goot dene Lüüt drum, für iiri Landessprooch z luege, öppis z mache ass me s Kataloonische wider meh bruucht und ide Schule glehrt wird; im Alltag selle öppe d Konsumgüeter uf Katalanisch agschribe wärde, und überhaupt selle d Lüüt meh regionali Produkt chauffe.",🔎
,,,Sprocha,FALSE,Zu dana Sprocha gheera: Do gheera nìt derzüe: Ìnhàlt.,🔎
,,,gschwätzti,FALSE,"Dr Begriff Schrift stoot in dr Semiotik für e Zäichesüsteem, wo mä mit em gschwätzti oder anders kodierti Informazioone cha ufbewaare und witergee.",🔎
,,,Schprache,TRUE,"Byschpilswiis sind nöd wenigi Fachlüüt der Meinig, s phönizische Alphabet chönni mer als Glyphevariante vom hebräische betrachte, wil dr gsamti Zeichevorrat vom Phönizische det eidütigi Entsprechige hät, und au wil die beide Schprache sehr äng verwandt sind.",🔎
,,,Sprochlut,FALSE,"Und es tuet mid de Stimmlippe d Otemluft verändere, ass me cha Grüüsch, Töön und Sprochlut mache.",🔎
,,,Sproochruum,FALSE,"Wenn sech e konkrete Gägestand wie öpen es Wärchzüüg odr e technischi Methode odr e bestimti Idee vo eim Kultur- oder Sproochruum in en andere usbreitet, bruuche d Lüüt im nöie Gebiet drfür en Name, sig’s ass si es alts Wort uss irere Sprooch uf die nöji Sach überträge oder ass si eifach es anders Wort us em Ursprungsgebiet vom Gägestand übernää.",🔎
,,,Schbroch,TRUE,"Si interessiert sich für alles was zur altägyptische Kultur ghört: s däglig Läbe, d Schbroch, Literatur, Gschicht, Religion, Kunscht, Handwärk, Wirtschaft, Schdaatsschdrukture, usw.",🔎
,,,Sproochlandschaft,FALSE,"Es isch drzue z sääge: Bi allem isch es nume chly kurioos – eso eifach us der Sicht vom Mundartlexikon – , ass men i die so wie zuefellig zämegstifleti Ufzellig fascht nüüt vo der ryychen und vilfältige Schwiizer Sproochlandschaft mit all dene Dialäkt und Idioom und Patois und au nume ganz weneli doo und dört vo der bedüütende Verzelltradizioon i de Landesteil gnoo het.",🔎
,,,spoochgschichtlechs,FALSE,"Es isch es ganz es wichtigs spoochgschichtlechs Dokumänt, will s bis jetz s eltischte schriftleche Züügnis isch us dr Gägend vo de weschtgermanische Sprooche (wo au s Alemannische derzue ghört).",🔎
,,,Sprooch,TRUE,"کوردی Kurdî) isch e Sprooch, wo in dr Türkei, im Irak, im Iran, z Syrie, z Georgie und z Armenie gschwätzt wird.",🔎
,,,Sproche,TRUE,Des isch viilmol im Handel un bi koloniale Eroberunge bassiärt - s hän sich eifachi Sproche mit ere begränzte Zahl vu Werter un ere primitive Grammatik rüsbildet.,🔎
,,,Schproch,TRUE,An Idioläkt bezoichnet die individuell Schproch vo ma uinzelne Mänsche.,🔎
,,,Spraach,TRUE,"Jiddisch isch e weschtgermaanischi Spraach, wo uf em Früenöihoochtüütsch basiert.",🔎
,,,Schbrooch,TRUE,"D Europäer si uffdeilt in Natione, Grubbe vo Mensche, wo dängge, ass si zsämme ghöre, uf Grund von erä gmeinsame Kultur, Schbrooch, Gschicht und, hützudag sältener, Religion.",🔎
,,,Schprôche,TRUE,"In vieli Schprôche hät dr Ouguscht ä name wo mitem Härbschde z'tue hät; zum Byschpil uf Finnisch: ""elokuu"".",🔎
,,,Sproochen,FALSE,Nach de Schuele in irem Tal isch is uf Turin abe ggange zum döört a dr Uni go Sproochen und Literatur studiere.,🔎
,,,Sprõchebèni,FALSE,"Er bschränkt d Duèr nit uff d Donlängi, sondern hèt au d Sprõchebèni im Gsang un d Körperbewegung im Tanz mit ièbezogè, wo i dè Musig öfter zämmè drèffèt.",🔎
,,,sproochlige,FALSE,"Joorhundert mäint mä mit Litratuur alli sproochlige Züügniss, wo mündlig (öbbe dur Värsforme und Rhüthmus) oder schriftlig fixiert si.",🔎
,,,sprochlichi,FALSE,"Dr Zweck vum Gedänkdag isch, di sprochlichi un kultureli Viilfalt un d Mehrsprochigkeit vürschi z bringe.",🔎
,,,Sproochregioone,FALSE,I verschidene Sproochregioone git’s underschidlechi Wörter für die Sach.,🔎
,,,Schprôcha,FALSE,"Ggreedati Schprôcha sind vor allem s Alemannisch, s Italienisch und s Românisch.",🔎
,,,Schbrooche,TRUE,Ändi 2001 hed s d Wikipedia scho in 18 Schbrooche gee.,🔎
,,,Sprooche,TRUE,"Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische.",🔎
,,,Sprachä,FALSE,"Vill Sprachä, wie C++, Java, C#, Objective-C, PHP oder Perl orientiered sich a dä Syntax und anderä Eigenschaftä von C. Übärblick.",🔎
,,,sproochlichs,FALSE,"E Naame isch es sproochlichs Elemänt und e Wortart, wo me dermit e Mönsch oder es anders Läbewääse oder en Oort oder irgend e Sach wott idäntifiziere und aarede.",🔎
,,,Schprooch,TRUE,"S’ Komitee setzt sìch fìr d’ Schtüdium, d’ Erhaltung un d’ Verbraitung vo dr fläämischa Kültüür ìm Frànzeesch-Flàndra ii, vor àllem ìn da Beraicha Schprooch, Literatur un Gschicht.",🔎
,,,Sproochgschicht,FALSE,"Für d Forschig über d Sproochgschicht und au über die jüngeri Sozial- und Kulturgschicht sind mündlechi Kwelle nützlech zum Sache z erfahre, wo nid schriftlech überliferet wärde (Bischpiil: Interview vo de Projäkt für Tieläktwörterbüecher).",🔎
,,,Schbrocha,FALSE,"Dr Jost Gippert isch Grender un Direktor vom TITUS-Projekt (Thesaurus von Indogermanische Text- on Schbrochmatrialia), was druff naus lauft, textlichs Iberlieferungsmadrial in alde indogermanische Schbrocha un benochbarte Idiom d‘vo vollsschdändig digidal z‘ erfassa (seit 1987).",🔎
,,,Sprôch,TRUE,"Interlingue isch â kinschtliche Sprôch, mô dr baltâdeitsch Lährer Edgar von Wahl (au „… de Wahl“) em Jôhr 1922 onder em Name Occidental vorgstellt hôt.",🔎
,,,Spraachen,FALSE,"Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundartstuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.",🔎
,,,sproochligi,FALSE,"Si zäichnet sich us dur kulturelli und sproochligi Äigehäite und isch öbbe idäntisch mit em Gebiet, wo die ostfränkischi Dialäktgrubbe (in dr Umgangssprooch ""Fränkisch"") vorherrscht.",🔎
1779,Eidgenössische Technische Hochschule,Eidgnössischi Technischi Hochschuel,Äidgenössische Technische Hoochschuele,FALSE,"Dr Bund het d Regligskompetänz für e Beriich vo dr hööchere Bruefsbildig, das häisst, er isch für die hööcheri Bruefsbildig wie au für d Fachhoochschuele (FH) und die bäide Äidgenössische Technische Hoochschuele (ETH) verantwortlig.",🔎
,,,Eidgenössischi Technischi Hochschuel,TRUE,"D` École polytechnique fédérale de Lausanne isch d` Eidgenössischi Technischi Hochschuel vo Losànn, churz EPFL.",🔎
1780,Artusroman,Artusroman,Artusromään,FALSE,"Dr Pleier (* vor 1230; † noch 1270) isch e spootmiddelalterlige dütsche Autor, wo vo 1240 bis 1270 drei noochklassischi Artusromään verfasst het.",🔎
,,,Artusepik,FALSE,"Erec et Enide (dütsch ""Erec"") vom Chrétien de Troyes isch e Värsroman us dr Artusepik und isch um 1160 entstande.",🔎
1781,Stehendes Heer,Stehendi Armee,stehendi Heer,FALSE,"Söldner si sältener worde, wo stehendi Heer und die allgemäini Weerpflicht iigfüert worde si.",🔎
,,,stehendi Drubbe,FALSE,"Si si wie vorhär im alte Stäinechloster iiquartiert gsi und hai dr Stadt zwar e grösseri Bolizei gspaart, aber d Lüt hai immer no dänkt, dass son e stehendi Drubbe z düür chiem, und mä het immer wider drüber diskutiert, si ganz abzschaffe.",🔎
,,,stehende Armeä,TRUE,"Dr Merkantilismus het sich in absolutistisch regierte Staate entwigglet, wil die sicheri Iinaame brucht häi, zum iiri stehende Armeä, iire Beamtenapparat, wo immer mee gwaggse isch, und die representative Baute und s Mezenatedum vo de Fürste decke.",🔎
,,,stehendi Armee,TRUE,"E Brobleem isch gsi, ass mä die stehendi Armee dur Söldnerverbänd het müesse ersetze und das het sich denn 1071 in dr Schlacht vo Manzikert gege die türkische Seldschuke bitter gräächt.",🔎
1782,Uerdinger Schienenbus,Ürdinger Schinnèbus,Uerdinger-Schinnèbus,TRUE,Ab 1961 sin diè i dè 1970er Johr dominyrendè Uerdinger-Schinnèbus-Einheitè dezuè chò.,🔎
,,,Schinnèbüs,FALSE,Abglöst worrè isch dè Dampfbedryb durch Schinnèbüs mit dè Baureiè 798 samt Stüèr- un Bywägè ab 1956.,🔎
,,,Uerdinger Schinnèbüs,TRUE,"Ab 1961 sin d Uerdinger Schinnèbüs dèzuè chò, wo i dè 1970er Johr dominyrt un bis 1995 vokeert hèn.",🔎
1783,23. November,23. Novämber,23. Novembr,TRUE,Dr Oscar Heiler (gebora am 23. Novembr 1906 z Stu,🔎
,,,23. Novamber,TRUE,"/a>, Massachusetts; † 23. Novamber 1858 z’ <a href=""Henderson%20%",🔎
1784,Wutöschingen,Öschige,Wüetöschige,FALSE,"Wyle gränzt im Weschde an Görwihl und Albbruck, im Süde an de waldshüet-düengemer Stadtdeil Düenge, im Oste an Wüetöschige und im Norde an Höcheschwand und Üehlige.",🔎
,,,Öschinge,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Bonndorf im Schwarzwald, im Oste an d Stadt Stüehlige und an Egginge, im Süde an Öschinge und Waldshuet-Düènge und im Weschtè an Wyle, Höcheschwand und Grafehuse.",🔎
,,,Öschinger,FALSE,"S Oftringer Schloss im Öschinger Ortsdeil Oftringè im Landchrais Waldshuèt im Südè vo Baddè-Württèbärg lyt uff ènèm Plateau a dè rächtè Wuètèhaaldè, obberhalb vom Dorf Oftringè.",🔎
,,,Öschingè,TRUE,"Diè ab 1975 neu formyrti Gmeind ""Eggingè"" bildet è Vowaltigsgmeinschaft mit dè Gmeind Öschingè un isch somit de facto trotz dè bescheidenè Größi vom Dorf selbschtändig blibbè.",🔎
,,,Wüetöschinge,FALSE,Si ghört de verybarte Verwaltigsgmeinschaft mit de Gmeind Wüetöschinge a. Geografischi Lag.,🔎
1785,Zentralafrika,Zentralafrika,Zäntralafrika,TRUE,"D Republik Kongo (dt. [], frz. [], bis 1960 ""Mittelkongo"", 1969 bis 1991 ""Volksrepublik Kongo"") isch e Republik z Zäntralafrika.",🔎
,,,zentralafrika,TRUE,Au genetischi Undersuechige an verschidnige Exemplar us dr zentralafrikanische Region häi käni Hiiwiis uf e vierti Elifantenart brocht.,🔎
1786,Region Imboden,Region Imboden,Regioon Imbode,TRUE,"Bonaduz (ussgsproche , ) isch e Gmaind i der Regioon Imbode vom Kanton Graubünde.",🔎
,,,Region Imbodè,TRUE,Tamins () isch en Gmäind i der Region Imbodè vom Kanton Graubünde.,🔎
,,,Region Imbode,TRUE,Januar 2016 isch er dur d Region Imbode ersetzt worda.,🔎
,,,Imboda,FALSE,Rhäzüns ( ) isch e politeschi Gmaind in der Region Imboda vom Bündnerland.,🔎
,,,Regioon Imboda,TRUE,Trin lyt in dr Regioon Imboda.,🔎
,,,Imbode,FALSE,"Es wird traditionell im Bündner Hinterrhydaal, also im Imbode, em Heinzeberg, em Domleschg, em Ferreradaal ùn em Schams gschwätzt.",🔎
1787,Priester,Priaschter,Plebanus,FALSE,1246 wörd èrschtmòls èn Plebanus erwäänt.,🔎
,,,Prièschter,TRUE,Er hèt als asketischè Mönch s spätantike Ideal von èm Bischof odder Prièschter dargschtellt.,🔎
,,,Brieschter,TRUE,"Dr Erasmus vo Rotterdam isch as Sohn vom enä holländische Brieschter und siner Huushältere, enerä Arzttochter, am enä 27.",🔎
,,,Brieschder,TRUE,Er het as Hirtebueb gschafft und hätt sötte Brieschder wärde.,🔎
,,,Briester,TRUE,"Es het Bröbst, und Briester gee, und e baar häi sogar dr Sprung uf e Bischofssitz vo de Bistümer Basel und Lausanne fertig brocht: Wabbe.",🔎
,,,Prieschter,TRUE,"Scho während em Studium isch er i de Jesuite-Orde iiträte, und am 25.8.1912 het er si Prieschterweihe gha.",🔎
1788,Homosexualität,Homosexualität,gliigeschlechtliche Geschlächtsvercher,FALSE,Bim gliigeschlechtliche Geschlächtsvercher zwiische Ma un Ma oder zwische a Frau und auch Frau hät ma ebenfalls vieli Möglichkeite sich sexuell s stimuliere.,🔎
,,,homosexuelle,FALSE,"Wiil Tommy am Afang vo da Beziehung knapp fuchzehn isch, isch s net nur a homosexuelle Beziehung sondan scho fasch päderastisch – und des zu na Zit, wo Homosexualität in vielna Lända ned bloss totgschwiega, sondan an Straftatbeschtand gsi isch.",🔎
,,,homosexuelle Gschlächtsverchehr,FALSE,"Raub, Mord, Diebschtahl, sexuelli Beläschtigung, Notzucht, homosexuelle Gschlächtsverchehr, Hexerei und Zauberei sind mit em Tod beschtroft worde.",🔎
,,,Homosexuälle,FALSE,"Anne 1994 het s Barlemänt dr sognännt ""Rapport Roth"" zue dr Glychbrächtigung vu Homosexuälle verabschidet.",🔎
,,,schwuule/queere,FALSE,"Öppe zää Jaar lang hät er dezue ane as Koräkter am schwuule/queere ""Mannschaft Magazin"" gwürkt.",🔎
,,,Homosexualiteet,TRUE,In dr 1930er Joor het si d Zytschrift vor allem in d Kampf um d Strooffreihait vu dr Homosexualiteet im Rame vun eme neie Stroofgsetzbuech yygschalte.,🔎
,,,Lääbenspartner vo gliichem Gschlächt,FALSE,"In mängge Länder isch d Instiduzioon vo dr Ee au für Lääbenspartner vo gliichem Gschlächt offe und wird in dr Umgangssprooch as ""gliichgschlächtligi Ee"" ""(Homo-Ee)"" bezäichnet.",🔎
,,,lesbischa,FALSE,"Ìm Septamber 2019 hàt dr Ravel ìn da elsassischa Kàthoolika-n-ämpfoohla, sìch gega d’ kìnschtliga Befruchtung fìr d’ lesbischa Pààra z’ engaschiara.",🔎
,,,Homosexuelli,FALSE,"Er hät au vor allem d Jude, aber au Zigüner, Kommuniste, Homosexuelli und anderi in Konzendrationslager bringe und döte lo.",🔎
,,,gliichg’schlachtliga Pààra,FALSE,"D’ Čaputová vertrìtt a pro-öiropäischa Posizioon, fordert mehr Umwaltschutz, Gliichb’hàndlung vu da nàzionààla Mìnderhaita (da Ungààr un da Roma), Gliichb’raachtigung fìr gliichg’schlachtliga Pààra un a Liberàlisiarung vum Àbtriiwungsracht.",🔎
,,,gliichgschlächtligem Sex,FALSE,"Sehr grossi Underschiid in der rächtlige Gstaltig bestöhn bim Verchehr zwüsche sonige, wo nit verhürotet si, bi gliichgschlächtligem Sex und bim Biischlof under sehr noche Verwandte (Inzest), bim belästigende Exhibitionismus dur Männer, bi sexuelle Handlige in der Öffentlichkeit („Erregig vom ene öffentlige Ergernis“) und bi der Sodomii.",🔎
,,,homosexuellem,FALSE,"Au ass falsch bewiise worden isch, ass es e Verbindig zum ""Opus Dei"" gee haig oder ass es en Iifersuchtsaffäre mit homosexuellem Hindergrund gsi siig.",🔎
,,,Homosexuelle,FALSE,"Di meischte Opfer sind Kommunischte, Sozialdemokrate, Homosexuelle und Jude gsi.",🔎
,,,homosexuellä,FALSE,Drnäbä lehnt sie d Gliichsetzig von homosexuellä u heterosexuellä Ehä ab.,🔎
,,,homosexuell,FALSE,"De Schwöschter erklärt er imene uufschlussriiche Dialog sini Beruefig (lueg „Was hetts mit em Titel vom Buech uf sich?“) Schpöter bsuecht de Holden en ehemalige Lehrer, wo ihm es Zitat vo mene Psychoanalytiker vorlist: „Das Kennzeichen des unreifen Menschen ist, dass er für eine Sache nobel sterben will, während der reife Mensch bescheiden für eine Sache leben möchte.“ Dänn bechunnt de Holden ds Gfühl, dass de Lehrer homosexuell seig und sich a ihn änemache wölli.",🔎
,,,läsbischa,FALSE,"Sa ìsch hàuiptsachlig ìn konwentionälla Pornofilma z’ sah, drunter àui ìn läsbischa Wark.",🔎
,,,Schwüüla,FALSE,"Naawadràà hàt Bang Bros d’ Schwüülawärsioon vu dr Seeria unter’m Tìtel ""Bait Bus"" veräffentligt.",🔎
,,,Homosexualidäät,TRUE,"Si isch sträng religiöös gsi und het Brobleem mit em Lully sinere Homosexualidäät gha und drmit, ass er bi Orgie mitgmacht het.",🔎
,,,schwüüla,FALSE,"S’ Màgàziin orgànisiart àui d’ Verlaihung vu da GayVN Awards, a Priis fìr d’ schwüüla Pornoìndüschtrii.",🔎
,,,Homosexualitet,TRUE,Homosexualitet isch verbote un wird mit Gfängnis gstroft.,🔎
,,,gliichgschlächtlige sexuelle Kontakt,FALSE,Johrhundert wird der Begriff au für d Penetration oder die intensivi Stimulation vo de Gschlächtsorgan bi gliichgschlächtlige sexuelle Kontakt verwändet.,🔎
,,,Homosäxüàlitet,TRUE,"Unter d’ soziàla Reforma ìsch d’ Äntkriminàlisiàrung vu dr Homosäxüàlitet gsìì, dur s’ „Homosexual Law Reform Act 1986“.",🔎
,,,homosexuäll,FALSE,"Dr Wieben isch homosexuäll gsii, het des aber lang nit effetli gmacht.",🔎
,,,Homosexuälli,FALSE,"Dr Dag vum Mahne an d Opfer vum Nationalsozialismus mahnt an alli Opfer vun eme byschpellose totalitäre Reschiim in dr Zyt vum Nationalsozialismus: „Jude, Chrischte, Sinti un Roma, Mänsche mit Behinderig, Homosexuälli, Mänsche, wu bolitisch andersch dänkt, un Manne un Fraue vum Widerstand, Wisseschaftler, Chinschtler, Schurnalischte, Chriegsgfangeni un Deserteur, Alti un Chinder an dr Front, Zwangsarbaiter un an di Millione Mänsche, wu unter dr nationalsozialistische Gwaltherrschaft enträchtet, verfolgt, quält un ermordet wore sin.“ Dr Mahndag isch am 3.",🔎
1789,Idiotikon,Idiotikon,Tieläktwörterbüecher,FALSE,"Für d Forschig über d Sproochgschicht und au über die jüngeri Sozial- und Kulturgschicht sind mündlechi Kwelle nützlech zum Sache z erfahre, wo nid schriftlech überliferet wärde (Bischpiil: Interview vo de Projäkt für Tieläktwörterbüecher).",🔎
,,,Schwyzer Idiotikon,FALSE,"Noch em Schwyzer Idiotikon isch dr Name Masaron au in dr Schwyz gängig, in maischde Geegnige ebe fir dr Majoran, im Ryywald au dr Dost (""Origanum vulgare"" L.), im ùndere Ryywald dr Breitblättrig Thymian (""Thymus pulegioides"" L.) ùn z Saas dr Edel-Gamander (""Teucrium chamaedrys"" L.).",🔎
,,,Idiotismesamlige,FALSE,Im Gibiet Wüsseschaftsgschicht isch er den Idiotismesamlige vom 18.,🔎
1790,Gemeiner Efeu,Äbhöi,Efeu,TRUE,"Über em Schild isch e goldene Hälm z seh, drüber e goldeni Chrone und no witer obe e gflügelte Phönix mit me griene Chranz uss Efeu um de Hals und offenem Mul.",🔎
,,,Gmeinè Efeu,FALSE,"Nebbè dè Kennartè Hasel un Maièrysle bildet Gmeinè Efeu (""Hedera helix""), Alpè-Krüzdorn (""Rhamnus alpina"") un bsunders diè (sub-)mediterranè Artè wiè Gmeini Pimpernuss (""Staphylea pinnata""), Struuch-Kronwiggè (""Coronilla emerus"") un Gmeini Schmèrwurz (""Tamus communis"") diè diagnostischè Sippè.",🔎
,,,Ebhoi,TRUE,"Sin Stab, de ""thyrsos"", isch us Schilfroor (""narthex"") gmacht und um de sind Ebhoi und Rebe gwunde, s oberi End vom Thyrsos goot in en Piniezapfe öbere.",🔎
1791,Afghanistan,Afghanischtan,Afganischtan,TRUE,"Vorhär hätt d'FSD aber au scho Miine grüümt in Albaniä, Kroatsiä, Bosniä, Afganischtan, Irak, Pakischtan und dä Filippiinä.",🔎
,,,Afghanischdan,TRUE,"Vo 1964 bis 1967 hôt’r als Beruafsschuallehrer em Ausland gschaffet, zerscht em Iran ond nôchher noh z Afghanischdan.",🔎
,,,Àfghànischtàn,TRUE,Àn dara Schtälla-n-ìsch’r zwai Mol ìn Àfghànischtàn gànga.,🔎
,,,afghanische,FALSE,Oktober 2010) isch Gouverneur vo de afghanische Provinz Kundus gsi.,🔎
1792,Computer,Computer,Compjuter,TRUE,"Es Antivirus-Programm, Antivireprogramm oder e Antivire-Software isch es Programm, wo för Compjuter entwickled wird, zum Schutz vor Schäde, wo im Zämehang mit em Internet chönd entstoo.",🔎
,,,Kompiuterindustrii,FALSE,Er isch e Mitgründer und während Joore dr CEO vo Apple gsi und eine vo de bekanntiste Persönlikeite vo dr Kompiuterindustrii.,🔎
,,,Rechner,FALSE,Der Amiga war oiner von de erschte Rechner der haupsächlich für's Bediene mit der grafische Oberfläche vorgsehe war.,🔎
,,,Komputer,FALSE,Dr Turing het e groosse Däil vo de theoretische Grundlaage für die modärni Informazions- und Komputertechnologii usdänggt.,🔎
,,,digitale,FALSE,Angfange biim Buech übers Telefon und bis zu de digitale Kommunikationsmittel.,🔎
,,,Compi,TRUE,Im Prinzip cha jedä Compi als Hoscht igsetzt werdä.,🔎
,,,Kompiuter,TRUE,"Au d Fabrikazioon vo Kompiuter, Chraft- und Schmiirstoff für d Autiindustrii und e Hufe anderi technischi Brodukt isch ooni industriell häärgstellti Chemikalie ummööglig.",🔎
,,,Compiuter,TRUE,Normalerwiis wärded die Bilder äntwäder mit eme Projekter uf ä Liinwand projeziert oder am ne Bildschirm aazeigt; das cha im Färnseh und uf em Compiuter und au ufem Smartphone sii – immer wie meh au diräkt us em Internet.,🔎
,,,moderne Rechnemaschine,FALSE,"Do damit aignet er sich zom Aisatz e moderne Rechnemaschine, welle met dem Binärsyschtem schaffet.",🔎
1793,Kanton Nidwalden,Nidwaudä,Nidwaldnerin,FALSE,"Februar 2018 isch es d Nidwaldnerin Marie Odermatt-Lussy gsi, wo Gschichten us irem Kanton brocht het, am 4.",🔎
,,,Nidwauden,TRUE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,Nidwaldä,TRUE,"D Bezirk sind folgendi: Dä Kanton Schwyz gränzt a folgendi Kantön: im Süde an Uri und Nidwaldä, im Weste a Lozärn und Zug, im Norde a Züri und Sanggalle, und schliessli im Oschte a Glarus.",🔎
,,,Nidwoudä,TRUE,"Underwoudä isch än Sammelbegriff fyr di beedä Kanteen Obwoudä und Nidwoudä, wo scho sit jehär (ai scho lang vor 1291) i «ob» und «nid äm Woud» trännt sind.",🔎
,,,Kanton Nidwaudä,FALSE,"I de 1980er Jahr het d Erika Hess us em Kanton Nidwaudä als villsiitigi Skifahreri de alpini Skisport bi de Fröie dominiert, nur en Olympiasiig het sie i ihrere Karriere nie erreicht.",🔎
,,,Nidwauda,TRUE,"""Emmentaler Alpen"", im Geographische Lexikon vu dr Schwyz ""Emmengruppe"") sin e Gebirgsgruppe am Aplenordrand un lige in dr Schwyer Kanten Bärn, Lozärn, Obwalde un Nidwauda.",🔎
,,,Nidwalde,TRUE,"Psunders bekannt isch de Bundesbrief vo 1291, wo Uri, Schwyz und Nidwalde abgschlosse händ.",🔎
,,,Nidwalden,TRUE,"Der neu ""Gotthard Riviera Express"" het diräkte Aschluss an d Züg ins und vom Tessin, demit d Bewohner vo Nidwalden und Engelberg äbefalls vom neue Gotthard-Basistunnel profitiere chöne.",🔎
,,,Kanton Nidwalde,FALSE,Dr Kanton Nidwalde isch nöd i Bezirk underteilt.,🔎
,,,Nidwaudner,FALSE,"Ond wel d Stadt no Bode hed am Nordhang vom Bürgestock, gränzt si det au no a d Nidwaudner Gmeinde Stansstaad und Änetbürge.",🔎
,,,Nidwaude,TRUE,"Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil Aves (Vögel).",🔎
,,,Nidwaldner,FALSE,"Diä händ dä uuftrag kha, diä rebellische Nidwaldner z underwärfe.",🔎
,,,Halbkanton Nidwaldä,FALSE,"Är bilded zämä mid em Halbkanton Nidwaldä Underwaldä, wo 1291 äine vo dä drii Grindigskanteen gsi isch.",🔎
,,,Kanton Nidwaldä,FALSE,"Dallweyl (amtlich ""Dallenwil"") isch ä politischi Gmeind im Kanton Nidwaldä.",🔎
1794,Mundilfari (Mond),Mundilfari (Mond),Mundilfari,TRUE,"Bi grössere Ischläge chönnte Bruchstücker in dr Weltruum gschlüderet worre si, wo jetz u. a. as die Mönd Skathi, Mundilfari, Suttungr un Thrymr um dr Saturn chreise.",🔎
,,,Saturnmoo,FALSE,Nochem Mundilfari isch en Saturnmoo binennt.,🔎
1795,Allmende,Allmänd,Allmend,TRUE,"Im Gedänkjaar 2017 isch s Visonsgedänkspil ""Vo innä uisä"" uf dr Sachsler Allmend, i dr Neechi vom Forschtwärchhof Chalchofe, epe uf halber Heechi zwische Sachslä und em Fliäli, im en äxtra puite Pavillon uifgfiärd wordä.",🔎
,,,Allmènd,TRUE,"D Judè sin dè Stüèlinger immer widder mòl è Dorn im Aug gsi, entwedder wäg èm Zins, wo si volangt hèn, odder well si aageblich Vycher mit Seuchè uff d Allmènd gschtellt hèn.",🔎
,,,Allmändgieter,FALSE,"Drnäbe hän sich sit em Mittelalter in de Alpe, vor allem in dr Schwiiz un in Österrich, aber au in so unterschiedliche Regione wie Spanie, Japan, Philippine oder Kalifornie, schpontan kollektivi un nochhaltigi Nutzigsforme vo „Allmändgieter“ usebildet, wo zuem Teil no hüt b'schtöhn (lueg Elinor Ostrom 1999).",🔎
1796,Verkehrsbetriebe Zürich,Vercheersbetriib Züri (VBZ),Tram vu Züri,FALSE,Si belifered au d' Üetlibärgbaan und s' Tram vu Züri mit Schtrom.,🔎
,,,Tramlini,FALSE,D Tramlini 9 und 14 faaret zmittst dur Wiedike und verbindet s Quartier mit de Inestadt und em Triemli.,🔎
,,,Tramstatioo,FALSE,De Park isch mit de Tramstatioo Milchbuck guet as öffetliche Verchersnetz abunde.,🔎
,,,Vercheersbetriib Züri,TRUE,"Am mäischte Bouwèèrch für de Stadtvercheer chömed aber natüürli vo de Vercheersbetriib Züri VBZ, wo uf s Rösslitram vo 1882 zrugggaat.",🔎
,,,VBZ,FALSE,Hie träffet all Verkehrsverbindige vo de VBZ vom Quartier zämme.,🔎
,,,Zürcher Verchehrsbetriib,FALSE,S Maag-Areal isch mit Linie vo de Zürcher Verchehrsbetriib und über de S-Bahnhof Hardbrugg erraichbar.,🔎
,,,Verchersbetriib Züri,TRUE,Zueständigs Verchersunernähme sind d im Zürcher Verchersverbund (ZVV) integrierte Verchersbetriib Züri (VBZ).,🔎
1797,Schlierbach LU,Schlierpech LU,Schlierbach,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Schmidrued sind Moslerb Chilchlerb, Schlossrued, Oberkulm, Gonteschwyl, Rickebach, Schlierbach und Trienge.",🔎
,,,Schlierpech,TRUE,"Nachbergmeinde vo Büre send Göiesee, Chnuutu, Schlierpech ond Trienge.",🔎
1798,Landrat (Deutschland),Landrot,Landrôt,TRUE,Landrôt vom Bezirksamt bzw.,🔎
,,,Landreeti,FALSE,Augschte 1955 z Fryburg) isch e dytschi Bolitikeri (CDU) un Landreeti vum Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald.,🔎
,,,Landroot,TRUE,Schbööter isch er au Bresidänt vom Landroot und Bresidänt vom Regierigsroot worde.,🔎
1799,Parlamentswahl in Frankreich 2022,d’ Pàrlàmantswàhla vu 2022 ìm Frànkrììch,Pàrlamantswàhl,FALSE,"Àn dr Pàrlamantswàhl vu Jüüni 2022 ìsch’r mìt 55.31 Prozant vu da Schtìmma-n-àls Àbgoordnet’r wììdergwählt worra — ìn dr zwaita Wàhlrunda hàt’r d’ RN-Kàndidààtin Christelle Ritz mìt 55,31 Prozant vu da Schtìmma gschlààga.",🔎
,,,Pàrlàmantswàhl,FALSE,Ànna 2022 hàt d’ Pàrtäi àn dr Bìldung vum Pàrtäibìndniss Nouvelle Union populaire écologique et sociale (NUPES) ààlàss vu dr Pàrlàmantswàhl mìtgmàcht.,🔎
1800,Albaner in der Schweiz,Albaner in de Schwyz,Albaner in dr Schwyz,TRUE,Vu Albaner in dr Schwyz isch sy Yysatz fir d Mitglidschaft vu Albanien im Europarot un sy großi Unterstitzig fir di albanisch Diaspora in dr Schweiz firighobe wore.,🔎
,,,Sohn vo kosovo-albanische Eltere,FALSE,"De Granit Xhaka isch de Sohn vo kosovo-albanische Eltere, wo us em dazmal jugoslawische Prishtina stammet.",🔎
,,,Schwyzeri mit albanischer Herkùmft,FALSE,"Si isch di erschti Schwyzeri mit albanischer Herkùmft, wo in es Legislativ-Organ gwäält worde isch.",🔎
1801,Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache,Schweizerischer Verein für die deutsche Sprache,Schwiizerische Verein für di düütschi Sprooch,TRUE,Der Aasprächpartner für schwiizerhoochdüütsche Woortschatz im Duude isch de Schwiizerisch Duudenuusschuss vom Schwiizerische Verein für di düütschi Sprooch (SVDS).,🔎
,,,Dütschschwiizer Sproochverein,FALSE,"Drum isch er bim Dütschschwiizer Sproochverein go mitmache, wo anne 1904 gründet worden isch.",🔎
,,,Schwyzerische Veräin für di tüütsch Spraach,TRUE,Im Biräich Spraach isch er vo 1996 bis 2016 Voorstandsmitgliid vom Schwyzerische Veräin für di tüütsch Spraach gsy und vil Jaar Mitgliid vom Schwyzerische Duden-Uusschuss.,🔎
1802,Bezirk Frauenfeld,Bezirk Frauefäld,Frauefèld,FALSE,"Basedinge-Schlaattinge (amtlich ""Basadingen-Schlattingen"") isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.",🔎
,,,Bezírk Frauefäld,TRUE,Tuendorff oder Tuendereff isch e polítischi Gmaind im Bezírk Frauefäld im Schwiizer Kanton Turgau.,🔎
1803,Jambus,Jambus,Jambe,FALSE,"Bim schbootmiddelterlige italiänische ""endecasillabo"" (elf silbigi Ziile) het s ä Zäsur hüfig noch dr vierte odr dr säggste Silbe, bim dütsche jambische Pentameter noch zwei Jambe, d. h. vier Silbe.",🔎
,,,jambischi,FALSE,"Dante: Dr Afang vo dr ""Divina Commedia""': ""Nel mezzo del cammin di nostra vita"" ""mi ritrovai per una selva oscura"" ""ché la diritta via era smarrita"" Bi dr Übersetzig in s Dütsche het mä jambischi Pentameter bruucht.",🔎
,,,jambisch,FALSE,"S Riimschema isch aso: aba, bcb, cdc, ded ... S Värsmass isch hüfig dr jambisch Pentameter.",🔎
1804,Paradoxon,Paradoxon,Paradox,FALSE,"Wemm mä die Bilder aaluegt, erläbt mä d Erfaarig vom unändlige Ruum und dr Zit, wo aaghalte het, wie wemm mä s Paradox vom unändlige Augeblick wurd gsee.",🔎
,,,paradoxè,FALSE,"Bi nèrè eisitigè Schädigung vo dè Närvè chunnt s zuè nèrè paradoxè Zwärchfèllbewegung (""Kynböck-Zeichè""): S Zwärchfèll bewegt sich uff dè krankè Sité bim Lufthollè wèg èm Unterdrugg uè- un bim Luftusèlõ durch dé Druggaaschtyg abbè.",🔎
,,,paradoxi,FALSE,"Dr Begriff vo dr Unändlikäit wird vilmol wien e Art Zaal aagluegt, muess aber immer mit bsundriger Vorsicht behandlet wärde, suscht bechunnt mä schnäll paradoxi Ussaage.",🔎
,,,Paradoxii,FALSE,"Zu de aforistische Stilmiddel ghööre d Paradoxii, z. B.",🔎
,,,paradox,FALSE,"Us dere Zueordnig vo ""x"" und ""t"" zu ""x′"" und ""t′"", wo grafisch äiäidütig isch, gseet mä diräkt, ass e Hufe Ussaage vo dr Relatiwidäätstheorii, wo paradox erschiine, wirklig widerspruchsfrei si.",🔎
1805,Aachener Thermalquellen,D Aachener Thermalkwelle,Aachen-Burtscheider Thermaalkwellesüsteem,FALSE,"Burtscheid verdankt si Entstoo und si spööteri wirtschaftligi und gsellschaftligi Entwicklig hauptsächlig sine Thermaalkwelle, wo zum Aachen-Burtscheider Thermaalkwellesüsteem ghööre, und em Bach Wurm.",🔎
,,,Aachener Thermaalkwelle,TRUE,"Dr Händel het e Schlagaafall mit Leemige überchoo, isch sich in de Aachener Thermaalkwelle z Burtscheid go kuriere und het sich schnäll wider erhoolt und het wider mit dr alte Broduktividäät afo komponiere.",🔎
1806,Liste der Staaten der Erde,Liste unabhängiger Staaten,Lischt vu dr unabhangige Staate,TRUE,"""Lueg au:"" Lischt vu dr unabhangige Staate Januar - Februar - März - April - Mai - Juni - Juli - August - September - Oktober - November - Dezember Januar.",🔎
,,,Länder uf dr Wält,FALSE,"The World Factbook, (1975 bis 1980 ""National Basic Intelligence Factbook"", au as ""CIA World Factbook"" bezäichnet), wird vo dr CIA uusegee und enthaltet statistischi Date über alli Länder uf dr Wält, vor allem us de Beriich Demografii, Wirtschaft, Infrastruktur, Politik und Milidäär.",🔎
,,,Staate uf de Wält,FALSE,"Vo de 195 (Stand 2015) Staate uf de Wält, wo vo de UNO anerkannt sind, händ 135 en asige Gränzpunkt.",🔎
1807,Basler Zeitung,Basler Zitig,National-Zitig,FALSE,"Im Dütsche Riich isch dr Bund vo 1934 bis 1945 verbote gsi, genau so wie au die Neui Zürcher Zitig und d National-Zitig.",🔎
,,,Basler Nochrichte,FALSE,"In de Basler Nochrichte het d Basler Ortsgruppe vum Ditsche Schuelverain am 21., 24. un 28.",🔎
,,,Baasler Zytig,TRUE,"Vo 1945 bis 1950 hèt er als Mittellèèrer ùnd derno Schurnalischt gschafft, ùnter anderem bim Raadio ùnd ab 1956 bi der «Basler Nachrichten», wo speeter mit der «National-Zeitung» zùr Baasler Zytig fusioniert hèt.",🔎
,,,Baasler Nooriichte,FALSE,"im «Sonntagsblatt» vu dr ""Baasler Nooriichte"" uusechuu.",🔎
,,,National-Zyttig,FALSE,Är isch als Schriftsteller und fir d’ National-Zyttig und d’ Basler Wuche au als Journalischt tätig gsii.,🔎
,,,Basler Zitig Medie AG,FALSE,Dr Baslerstab isch d Gratiszitig mit dr grösste Uflaag in dr Region Baasel gsi und isch vo dr Basler Zitig Medie AG uusegee worde.,🔎
,,,Baasler Noochrichde,FALSE,"Noch 7½ Stunde isch dr Dobbeldecker wider am Usgangspunkt glandet, und eso isch d PR-Akzioon, wo d Zitig «Baasler Noochrichde» organisiert het, vo Erfolg kröönt worde.",🔎
,,,Basler Zytig,TRUE,"In de Basler Zytig isch im Februar 2011 en Artikel zur Sproochsituation im Elsass erschiene, mit em Titel ""Sogar auf dem Fràtz Büech lebt das Elsässisch"".",🔎
,,,Nazional-Zyttig,FALSE,Im Joor 1926 het är als freye Mitarbeiter vo dr Nazional-Zyttig (hitte Basler Zyttig) d’ Sonderbyylaag Dr glai Nazi grindet.,🔎
,,,Basler Zyttig,TRUE,Im Joor 1926 het är als freye Mitarbeiter vo dr Nazional-Zyttig (hitte Basler Zyttig) d’ Sonderbyylaag Dr glai Nazi grindet.,🔎
,,,Baslch Ziitig,TRUE,Dch Kristen isch Mitachbäitech bi dch Nationaal-Zitig gsii und isch bekannt worde duur sini „Märtbricht“ in dch Baslch Ziitig.,🔎
,,,Baasler Zitig,TRUE,Am nordöstlige Rand vom Blatz isch dr modärni Bau vo dr Schwizerische Lääbensversicherig PAX und s klassizistische Geböid vo dr Baasler Zitig.,🔎
,,,Baasler Noochrichte,FALSE,"Eerscht, wu iri friejere Täxt us dr ""Baasler Noochrichte"" 1997 un 2004 in Buechfoorm postum uusegee woore sin, isch si bekannter woore.",🔎
,,,BaZ,FALSE,"D Basler Schurnaliste Urs Buess und Remo Leupin si Co-Schefredakter worde und häi e sibzäächöpfigi Redakzion gläitet, e Hufe von ene si ehemooligi Schurnaliste vo dr «BaZ» gsi.",🔎
,,,Basler Zittig,TRUE,"Au d Basler Zittig schriibt ""Basler Läckerli"".",🔎
1808,Tafelbild (Malerei),Daafelmoolerei,Daafelemoolereie,FALSE,"Drei Erläbniss het er gha, wo für si künstlerischs Usdrucksvermöge entscheidend gsi si, as Ersts d Renaissance-Architektur z Floränz, d Paläst vo de Chille, wo d Stadt vo de Medici zum ene Gsamtkunstwärk mache, ihr konstruktivs Elimänt, die baulige Zahlegheimniss und d Proportionsverheltniss, as Zweits het dr Klee zum erste Mol im Aquarium vo Neapel d Imagination und Phantastik vo de Naturforme gseh, deren ihri Farbebracht, s Märlihafte vo dr Fauna und dr Flora im Meer, und drittens het er die spiilerischi Sensibilität vo de gotische Daafelemoolereie vo Siena erläbt.",🔎
,,,Daafelebilder,FALSE,"Am Aafang vom Joorhundert het d Moolerei iiri Posizioon näbe vile andere Kunstforme (drunder digitali Medie, Ruuminstallazioone, Videokunst) verdäidigt, au dank em Kunstmäärt, wo immer no (representativi) Daafelebilder, wo handwärklig häärgstellt si, für sini Kunde verlangt.",🔎
,,,Daafelemoolerei,TRUE,"D Wandmoolerei isch e Form vo dr Moolkunst, wo s Bild nit, wie bi dr Daafelemoolerei, uf e Holzdaafele oder e Linwand gmoolt wird, sondern diräkt uf e Wand oder Decki, und zwar eso, ass si fest mit em Undergrund verbunde isch.",🔎
,,,Daaflemoolerei,TRUE,"D Daaflemoolerei as Moolerei uf eme äigeständige Moolundergrund wie Holzdaafele oder spööter Liinwand, het sich erst im Middelalter entwicklet.",🔎
1809,Wartau,Wartau,Trüebbach,FALSE,Anne 2000 isch si Sonderschuelleereri an dr Hailpedagoogische Daagesschuel Seidenbaum z Trüebbach woore.,🔎
,,,Wartou,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Buchs, Graps, Walestadt und Wartou, im Förschtatum Liachtaschta noo a d Gmeinde Vadoz und Tresa.",🔎
1810,Partherreich,S Partherriich,Parther,FALSE,"In dr Antike het s drei bedütendi Perserriich gä, das vo de Achämenide, das vo de Parther und das vo de Sassanide.",🔎
,,,Partherrych,TRUE,"Wel Armenie geostrategisch zäntral glägen isch, het s bal Stryt drum gee zwische dr Remer un dr Parther: Em Partherrych, wu z Mesopotamie un im Iran gherrscht het, isch s glunge Verdrätter vum aigene Herrscherhuus, dr Arsakide (Arschakuni), uf dr armenisch Droon z setze (zwische 54 un 428 ).",🔎
,,,Parthische Riich,FALSE,"De ""Zervanismus"" isch im Parthische Riich (240 v. Chr.- 224 n. Chr) verbraitet gsii und au a de Grieche bikannt wore.",🔎
,,,Partherchrieg,FALSE,"Sust het dr Hadrian druf verzichdet, nöiji Gebiet z erobere, er het au d Gebiet ufgee, wo dr Trajan im Partherchrieg gwunne het.",🔎
1811,Vauban (Freiburg im Breisgau),Vauban (Friburg),Quartier Vauban,FALSE,April 2006 mit dr Inbetriibnahm vu dr Stadtbahnlinie ins Quartier Vauban e Erwitterig erfahre het.,🔎
,,,Vauban-Viertel,FALSE,"Bi sällere befindet sich au d'Endhaltestelle vu dr Strossebahnlinie 3 vu dr Friburger Verkehrs AG (VAG), wo vu dr Haid über Hauptbahnhof un Aldstadt ins Vauban-Viertel füehrt.",🔎
1812,Landkreis Schwäbisch Hall,Landchrais Schwäbisch Hall,Hall,FALSE,"Doderby handlet s si um d Stadtkrais Stuegert, Haalbrunn un Ulm un d Landkrais Backgena, Beblenga, Craalse, Ehringe, Esslenga, Geppenga, Gmend, Haalbrunn, Hall, Hoedna, Kinzelsau, Leaberg, Ludwigsburg, Märchedol, Nirtenga, Oola, Ulm, Vaihenga, Woeblenga z Wirttebärg un d Stadtkrais Kallsruh, Haidelberch, Mannem un Pforze un d Landkrais Bischem, Brusel, Buche, Haidelberch, Kallsruh, Mannem, Mosbach, Pforze un Sinse z Bade.",🔎
,,,Landkroes Hall,FALSE,"Blafelde (amtlich ""Blaufelden"") ischt a Gmoed em Landkroes Hall en Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landchrais Schwebisch Hall,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Neckar-Oodewald-Chrais, im Oschde an dr Hohlohchrais ùn dr Landchrais Schwebisch Hall, im Siidoschde an dr Rems-Murr-Chrais, im Siide an dr Landchrais Ludwigsburg und im Südwesten an den Enzchrais.",🔎
,,,Chrais Schwebisch Hall,FALSE,Dr Lang isch syter anne 1968 Rotsmitglid vu dr Gmai Michelbach gsii un isch 1971 in dr Chraisdag vum Chrais Schwebisch Hall gwehlt wore.,🔎
1813,Eleonore von Aquitanien,Eleonore von Aquitanien,Alienor,FALSE,"Wo die mächtigi Herrscherin vo Akwitanie und änglischi Königin Alienor im zwölfte Joorhundert e wyti und steercheri Muur um d Stadt ""Pictavium,"" d Hauptstadt vo iirem Land, het lo boue, het me s Radegund-Chlooschter vom heilige Chrüüz id Stadt inegnoo.",🔎
,,,Alienor vo Akwitanie,TRUE,"Langi Zyt isch dr Weschte under anderer Herrschaft gsi, Akwitanie under de sälbständige Herzög – vo dere Familie isch e berüemti Frau d Alienor vo Akwitanie gsi – und d Normandy als Deil vom änglische chönigrych.",🔎
1814,Planetensystem,Blanetesystem,Planetesystem,TRUE,Es isch sowohl e Planetesystem wie au en Eifachstärnsystem.,🔎
,,,Blaneetesüsteem,TRUE,Die mäiste Stärn si Däil vom ene Doppel- oder Meerfachstärnsüsteem und/oder häi e Blaneetesüsteem.,🔎
1815,Süddeutschland,Süddütschland,Siddytschland,TRUE,S Musikfescht het si mit bis iber 30.000 Bsuecher*ne zue aim vu dr greschte un erfolgrychschte Musik-Fesctiwäl z Siddytschland un dr Schwyz entwickelt.,🔎
,,,Süddüütschland,TRUE,"1857 bis 1875 isch er Landammann vo Glarus gsii, 1866 isch er zum schwizerische Gsandte z Berlin und in Süddüütschland gsii und ab 1857 isch er Mitgliid vom Nationalrat gsii.",🔎
,,,süddütschè Ruum,FALSE,Oliver Gimber isch als Alleiunterhaalter mit sim Live-Brogramm vor allem im süddütschè Ruum tätig.,🔎
,,,Süüddütschland,FALSE,"Im Häilige Röömische Riich het er aber witer bestande und vil Grundbsitz gha, vor allem in Süüddütschland, Ööstriich und dr Schwiz.",🔎
,,,süddütsche,FALSE,D Kiirche isch e spootnöigotischi Basilika im süddütsche Stiil mit drei Schiff und eme Frontdurm an dr Site.,🔎
,,,Süddeitschland,TRUE,"S geit s vor ällem en Süddeitschland ond Eschderreich, mô se ""Germgnedl"" hoissât.",🔎
,,,Siddytchland,TRUE,"Si het Grabigsprojäkt u. a. z Sidoschteuropa, z Vietnam, z Laos, z Weschtsibirie un z Siddytchland duregfiert.",🔎
,,,Sidditschland,TRUE,Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos.,🔎
,,,Süddiitschlànd,TRUE,"Sa wìrd ìm Elsàss, àwwer àui ìm Süddiitschlànd un sogààr ìn dr Diitschschwiiz un ìm Eeschtriich vereehrt.",🔎
1816,2. März,2. Merz,2. Meerz,TRUE,"a href=""K%C3%B6nigreich%20Italien"">Itaalie; † 2. Meerz 1986 z Z",🔎
,,,2. Merze,TRUE,Dr Johannes Martin isch am 2. Merze 1803 z Sisse,🔎
1817,Münchener Secession,Münchner Secession,Minchner Secession,TRUE,"Sy 1900 gmolt Version vu dr ""Salome"", e Aktgmäld in ere historische Szenery, wu uf di literarisch Vorlag vum Oscar Wilde ufböut un wu d Salome d Dochter vum Herodias, mit em abgschlaane Chopf vum Johannes em Daifer zaigt, het nit in dr Minchner Secession sollen uusgstellt wäre.",🔎
,,,Secession,FALSE,"Us de Bärner Johr stamme im Ganze 19 Radierige; zäh drvo si im Zyklus vo de «""Inventione""» enthalte, wo zwüsche 1903 und 1905 entstanden isch und wo dr Klee drmit im Juni 1906 bi dr „Internationalen Kunstausstellung des Vereins bildender Künstler Münchens ‚Secession‘“ zum erste Mol as Künstler an d Öffentlichkeit dräten isch.",🔎
1818,5. Februar,5. Februar,5. Februaar,TRUE,"De Peter Ott (* 5. Februaar 1942 z <a href=""Zug%20%28Stadt",🔎
,,,5. Hornung,TRUE,D’ Delphine Cascarino (* 5. Hornung 1997 z’ Saint-Priest bii <a hr,🔎
,,,15. Februaar,TRUE,"yzer – uf d Wält choo na as ""Eduard Schweizer"" – (15. Februaar 1874 z Z",🔎
1819,Zunft zu Gerbern,Zumft zu Gärber,Zumft zu Gäärber,TRUE,E langi Zit isch si mit dr Zumft zu Gäärber as sogenannti Dobbelzumft verbunde gsi.,🔎
,,,Gärberzumft,FALSE,"D Gärberzumft het en 1853 in dr Zumftvorstand gweelt, und vo 1869 bis 1881 isch er Zumftmäister gsi.",🔎
,,,Gäärber- und Schuemacherzumft,FALSE,"Am 30.Januar 1525 het dr Root beschlosse, ass jetz dr Ooberzumftmäister Jakob Meyer zum Hirze und dr Mäister vo dr Gäärber- und Schuemacherzumft, dr Urban vo Brunn, die nöije Pflääger vom Lienert wurde si.",🔎
,,,zu Gärber,FALSE,Under anderem si d Zümft zu Schniider und zu Gärber im Huus dehäi.,🔎
,,,Zumfthuus vo de Gärber,FALSE,"E zwäite Naame isch vom Zumfthuus vo de Gärber cho, wo sit em 13.",🔎
1820,Dreiländermuseum,Dreiländermuseum,Dreyländermuseum,TRUE,"Im Joor 2012 het men em Löörecher Museum dr nöi Name ""Dreyländermuseum"" gää.",🔎
,,,Museum im Burghof,FALSE,"Ane 1991 isch dr Markus Moehring z Löörech zum Leiter vom ""Museum im Burghof"" gwehlt worde.",🔎
1821,Landkreis Lindau (Bodensee),Landchrais Linde,Landchrais Lindau,TRUE,"Er gränzd im Norde an  dr Landchrais Raaveschbùrg ùn an dr Landchrais Sigmaringe, im Oschde an dr bayrisch Landchrais Lindau.",🔎
,,,Krais Lindau,FALSE,"Di amerikanisch Zone het zum aine Bayern umfasst mitsamt dr diringische Exklave Ostheim un ohni dr Krais Lindau un d Pfalz, derzue di preußische Provinze Kurhesse un Nassau (ohni di zuegherige Exklave un Krais Oberwesterwald, Unterwesterwald, Unterlahn un Sankt Goarshausen) un au Starkenburg, Oberhessen un dr dail vu Rhyhesse, wu uf dr eschtlige Syte vum Rhy glägen isch (Gränze isch d Mitti vu dr Schifffahrtsrinne vum Rhy gsii).",🔎
,,,Landkreis Lindau,TRUE,"Dor Breogozarwold grenzt ou an Bayern (Dütschland); s Oberallgäu ischt im Nordoschto, s Westallgäu (Landkreis Lindau) im Nordo.",🔎
,,,Landkrois Linde,TRUE,"Grienebaa (amtlich ""Grünenbach"") isch a Gmuind im Landkrois Linde in Bayern.",🔎
,,,Landkrais Lindau,TRUE,"Goarshausen, Unterlahn un Unterwesterwald vu dr ehmolige preußische Provinz Nassau, dr linksrhynische Dail vu Rhyhesse un di bayrisch Rhypfalz ghert, zum Siddail di ehmolig preußisch Provinz Hauezollre, dr Siddail vu Wirttebärg, dr sidlige Dail vu Bade un dr bayrisch Landkrais Lindau.",🔎
,,,Landchreis Lindau,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Wãnge (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus: Ãmmzäll, Voogt, Kiißlegg un Argebihl (alli Landchreis Raveschburg), Hergatz un Hergeschweiler (beidi Landchreis Lindau), Achbärg (Landchreis Raveschburg) und Neikirch (Bodeseechreis).",🔎
,,,Landchrais Lindou,TRUE,"Dene Schtädt un Gmoende gränzend an d Stadt Lindou (im Uhrzeigersinn vu Weschte us): Wasserburg, Bodels (beede Landchrais Lindou), Grässbrõnn, Dettnãng (beede Bodeseechrais, Bade-Wirttebärg), Achberg (Landchrais Raveschburg, Bade-Wirttebärg), Wisseschberg, Sigmerszell (Landkrais Lindou), Heerbranz, Breagez (beede Bezirk Breagez, Vorarlberg, Eschtrich).",🔎
,,,Landkrais Lindou,TRUE,Lindou isch a Große Kraisschtadt und dr Sitz vu d Verwaltung vum Landkrais Lindou im Regierigsbezirk Schwabe.,🔎
1822,Region Prättigau/Davos,Region Prättigau/Davos,Prätig-Tavaa,FALSE,"Die Gmeind lyt i dr Bündner Regioon Prätig-Tavaa uf dr lingge Syte vom ""Furnär Bach"".",🔎
,,,Prättigä/Tavaas,FALSE,Dr Oort lyt im Prättigä und ghört zu dr Bündner Regioon Prättigä/Tavaas.,🔎
,,,Region Prättigau/Tafaas,FALSE,Si isch i dr Region Prättigau/Tafaas.,🔎
1823,Kasachstan,Kasachstan,kasachisches,FALSE,"Èn wichtigè Parallelzweig zuè dè Hauptschtreggi durchquert um d Stadt Petropawl (""Petropawlowsk"") uff énèm öppè 180 Kilometèr langè Abschnitt kasachisches Gebiét.",🔎
,,,kasachischä,FALSE,"A beidne Film het der Sacha Baron Cohen am Dräibuech mitgschaffed, und het d'Hauptrolle vom ""Borat Sagdiyev"", emne kasachischä Färnsereporter, überno.",🔎
,,,Kasachschtan,TRUE,"D`Volksrepublik China (Rotchina) grenzt a 14 Staatä: d'Mongolei, Nordkorea, Nepal, Kasachschtan, Russland, Kyrgyzschtan, Tadschikischtan, Indie, Pakischtan, Afghanistan, Bhutan, Myanmar (ehemols Burma), Laos und Vietnam.",🔎
,,,Kasachischè,FALSE,Vo Nordè nõch Südè isch Sibiriè öppè 3500 Kilometer lang vom Arktischè Ozean (Nordbolarmeer) bis zum Kasachischè Büggeleland un dè Gränz zuè dè Mongolei un zuè China.,🔎
,,,Kasachschtaan,TRUE,"Ìn jüngster Zitt isch zùdèm e geneetischi Verwandtschaft mìt de ""Madjare"" z Kasachschtaan festgstellt worre.",🔎
1824,Basler Verbindungsbahn,Basler Vobindigsbaan,Baasler Verbindigsbaan,TRUE,D Iisebaanbrugg isch s Härzstück vo dr Baasler Verbindigsbaan und verbindet dr Badisch Baanhoof uf dr rächte Site vom Rhii mit em Schwizerische Bundesbaanhoof und em Streckenetz vo dr SBB linggs vom Rhii.,🔎
,,,Basler Vobindungsbaan,TRUE,"Bim Uusbruch vum Dütsch-Französischè Chrièg 1870/1871 isch dè Bau nit uusgfüürt worrè, dènõch hèn d Gründerkrisè un dè Bau vo dè Basler Vobindungsbaan ab 1873 dè Bau us wǜrtschaftlichè Gründ vohinderèt.",🔎
,,,Verbindigsbaan,FALSE,"Es het langi und hitzigi Usenandersetzige gee in dr bräite Öffentlikäit, bis dass dr Groossi Root beschlosse het, die inneri Osttangänte, wo nit emol 6 Kilometer lang gsi erre, vorzzie, und das, wil d Liniefüerig, wo nööcher zum Stadtzentrum si wurd, de Gläisaalaage vo dr SBB und dr Verbindigsbaan wurd folge.",🔎
,,,Basler-Vobindigsbaan,TRUE,"Dõgegè hèt diè Streggi am Hochrhy zwischè Basel un Konschtanz nit vo sellèrè Entwicklig profityrè könnè: nõch èm Bau vo dè Basler-Vobindigsbaan (1873) un dè Bözbärglinniè (1875) isch è dirèkti Streggi zwischè Badè un dè Zentralschwiz zur Vofüègig gschtandè, so dass dè Gränzübbergang z Waldshuèt a Bedütig verlorè hèt un dè internationali Vokeer übber dè Gränzübbergang z Basel abgwicklèt worrè isch.",🔎
,,,Bàsler Vobindigsbaan,TRUE,"Zuè sèllèm Zitpungt isch d Schwarzwaldbaan Offèbürg-Konschdanz schu èbbèso drei Johr in Bedryb gsi wiè d Bàsler Vobindigsbaan, dõrum hèt dè urschprünglich blaante Witterbau vo dè Wuètèdalbaan uff d Baar uè gu Eschingè kei Prioridät mee ghaa.",🔎
1825,Stimmlippe,Stimmlippe,Stimmbänder,FALSE,"Vokal sin i dr Regel stimmhaft, des heisst dass d Stimmbänder vibriere während dr Luut produziert wird.",🔎
,,,Stimmband,FALSE,In ire Studiezyt isch si wägen eme Ödem am rächte Stimmband in e schwäri Krise grote.,🔎
1826,Kaiserstuhl AG,Chaiserschtuel AG,Chäiserschtuel,TRUE,"Jänner 2022 dur e Fusion vo de vorher selbständige Gmeinde Bad Zoorzi, Baldige, Bööbike, Chäiserschtuel, Rekinge, Riete, Rümike und Wislikofe.",🔎
,,,Chaiserschtuel,TRUE,S Kantonsgebiet goot im Norde bis an Rhy; vo Chaiserschtuel bis uff Chaiseraugscht isch s lingge Rhyufer im Aargau.,🔎
,,,Kaiserschtuèl,TRUE,"D Abtei hèt Kameralämter z Waldshuèt, z Fryburg, z Kaiserschtuèl, z Züri, z Basèl un z Schaffhuusè unterhaaltè; därt isch s ehemõlige Amtshuus i dè Rosègassè zuè nèm Waisèhuus umbaut worrè.",🔎
,,,Chaiserstuehl,TRUE,D Insle Schwarzwasserstelz ligt im Hochrhii in de Nöchi vo Chaiserstuehl.,🔎
,,,Chäisterstuel,TRUE,Vorhäär het d Familie i dr Chlystadt Chäisterstuel am Rhy gläbt; si sind Dienschtmanne vo de Habsburger und d Schulthäisse vo Chäiserstuel gsi.,🔎
,,,Chaiserstuel,TRUE,Sie lyt am nerdlige Bruckechopf vum Flussibergang in d Schwyz wysewyy vu Chaiserstuel.,🔎
,,,Chaiserschteul,TRUE,Jetz chunt er a de schwiizerische Oort Chaiserschteul und Zuurzi verby.,🔎
,,,Kaiserschtuel,TRUE,"(Biischpiil: Eglisau, Kaiserschtuel, Bischofszell, Sempach oder Fürschtenau).",🔎
,,,Kaiserstüehl,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Chlettgau, im Oste an d Schwizer Gmeinde Wasterkinge und Hüntwange, im Süde an Glattfälde und Weiach, beidi au in de Schwiz (Kanton Züri), und an Kaiserstüehl, Fisibach und Rümike (Kanton Aargau).",🔎
1827,30. September,30. Septämber,30. Septamber,TRUE," z’ Alençon, Normàndii; † 30. Septamber 1897 z’ Lisieux, Normàndii), à",🔎
,,,30. Sebdember,TRUE,"href=""Z%C3%BCrich"">Zirich-Hottingen, wo-nr am 30. Sebdember 1977 au gschdôrba ischt) ischt",🔎
1828,Tübingen,Dibenga,Diibenger,FALSE,Mai 2008 isch des Werk e-ma Feschdgoddesdenscht en dr Diibenger Stiftskirch effentlich vôrgschdellt worra.,🔎
,,,Dibenger,FALSE,"Dr Dibenger Oberburgermeischter Boris Palmer (Bündnis 90/Die Grünen) het wäge däm im Oktober 2009 gsait, dr Mappus heb z verantworte, „dass sich schwule und lesbische Paare in baden-württembergischen Kfz-Zulassungsstellen trauen lassen“ mießte.",🔎
,,,Diebinge,TRUE,"D Zytschrift chunt bim Max Niemeyer Verlag use, wo zerscht z Halle und dänn z Diebinge gsi isch und sit 2006 zum Verlag de Gruyter z Berlin ghört.",🔎
,,,Tiabenga,TRUE,"Balenga leit ogfähr 75 km süadlich vo Schtuegert, 35 km vo Tiabenga; und ebbes mit 80 km nerdlich vom Bodesee.",🔎
,,,Tuibinga,TRUE,Dia hent aus sellem preissischa Hoahzollern ond dem siedlicha Stick Wirtteberg es Laahd Wirtteberg-Hoahzollern bildat ond Regierong en Tuibinga schaffe lasse.,🔎
,,,Tüübinge,TRUE,"Gstudiert hät er a der Uniwërsitëët Tüübinge, und gschaffet hät er dänn as Tüütschleerer zeerscht am Gimi z Züri und nachanen am Gimi z Stuegert.",🔎
,,,Diibenga,TRUE,Dr geograafisch Midelpunggd vù Baade-Wiirdebäärg bi wird vùn eme Dänggmool z Diibenga markiert.,🔎
,,,Diabengr,FALSE,"Z´erschd ischs bloß a glois Bieachle gwee, wo d Witz iber dia Diabengr Wengerder drengschdanda sen. Oft send dia Witz für dia normale Leit äweng derb oder au makaber.",🔎
,,,Dibinge,TRUE,"Oktober 1951 z Dibinge) isch e schwebische Dialäktforscher gsii, wu sich arg ums Alemannisch verdiänt gmacht het.",🔎
,,,Diibenge,TRUE,"April 1979 z Diibenge), vylmol au churz Chris Kühn, isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene) un Mitglid vum Dytsche Bundesdag.",🔎
,,,Tübinge,TRUE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
,,,Diibeng,TRUE,"Dor Harald Fischer (* 1943 z Diibeng), mid Kensdlornãma: ""Harald B. W. Fischer,"" hådd edliche Biachor sowool enn Schwäbisch wia enn Hochdeidsch voreffendlichd.",🔎
,,,Diebenga,TRUE,Dezember 1998 en Diebenga) war a Autor ond Herausgeber.,🔎
,,,Tübingè,TRUE,"S vo allem wûssèschaftsgeschichtlich un kulturwûssèschaftlich uusgrichtete MUT will diè bsunderi Bedütig vo dè Forschungs-, Lehr- un Schausammligè vo Tübingè in temporärè, interdisziplinärè un forschendè Uusschtelligè vomittlè.",🔎
,,,Tybingè,TRUE,"Württèbärg hèt villmee druff gsetzt, diè hütig Naggar-Alb-Baan, wo z Plochingè vo dè Filsdalbaan abzwygt isch un wo znägscht Reitlingè, denn Tybingè un 1867 als Obberi Neggarbaan scho Rottèburg am Neggar erreicht hèt, witter übber Horb un Rottwyl durch s Neggardal Richtig Südweschtè un asè a diè württèbärgisch-baddischi Staatsgränz z füürè, wo mò a d Schwarzwaldbaan aaschlièßè hèt wellè.",🔎
,,,Tübinger,TRUE,Im Mai 2012 isch di nüüi Tübinger Akademischi Dameverbindig Olympea nach de Olympe de Gouges benännt worde.,🔎
,,,Dübenge,TRUE,Öppe bi Sulz macht er e Boge und flüsst den nordöstlich a Dübenge ferbii.,🔎
,,,Dibeng,TRUE,"Dr Friedrich E. Vogt (gugg onder Literatur) onderschaeded wie dr Karl Bohnâberger ond dr Haag â schwäbische Dreigliederong: D ald Grenz zwischa Weschdschwäbisch ond Middlschwäbisch laofd vo Norda nåch Sida ogfär vo Ludwigsburg ibor Bebleng, Dibeng, Gammerdenga, Meßkirch bis nåch Pfulladorf.",🔎
,,,Tibinger,FALSE,"Im Januar 1995 hèt dè Regionalvoband Schwarzwald-Baar-Heubärg d Studiè „Integraler Taktfahrplan Bus und Bahn für die Region Schwarzwald-Baar-Heuberg“ vorgschtellt, wo vum Tibinger Naavokeersberater Gerd Hickmann gmacht worrè isch.",🔎
,,,Tibinga,TRUE,Ah bisle weiter weg isch nah Tibinga ond Rottweil.,🔎
,,,Diabenga,TRUE,"Dr Weckherlin hot 1599-1604 en Diabenga Jura schdudîrd, hods Schdudium âbr abbrocha on hat fird wirdabergische Regierong zom schaffa âgfanga.",🔎
,,,Dibenge,TRUE,"Im Biet zwische Donaueschinge, Duttlinge, Dibenge, Calp un Freidestadt sin in dr hitige Dialäkt d Lut o vor r, uo vor Nasal, â vor r un ei in eme /ɔə/ zämmegfalle.",🔎
1829,4. Januar,4. Jänner,4.Jänner,TRUE,Dr Alfred J. Heizmann (* 4.Jänner 1949 z Wurmlinga; † 30.,🔎
,,,4. Janner,TRUE,"a href=""Ukrainische%20Sprache"">ukràinisch ; * 4. Janner 1986 z’ Kiew</a",🔎
1830,Lachen SZ,Lache SZ,Lachen,FALSE,Jänner 1935 z Lachen; † 14.,🔎
,,,Lachä,TRUE,"Es git Autobahnaschlüss zur Autobahn A3 z Lachä und z Riicheburg, en S-Bahn, womer direkt uf Züri chunnt und den Bus zwüschet Pfäffike SZ und Riicheburg.",🔎
,,,Lache,TRUE,"Dr Bezirk beschtaht us 9 politische Gmeinde, Bezirkshauptort isch Lache.",🔎
1831,Schutter (Kinzig),Schutter,Schudder,TRUE,"Witteri Flüss, die ihri Quälle im Schwarzwald hän sin d Dreisam, wo durch Friiburg fließt, d Elz, d Enz, d Schudder, d Kinzig, d Murg und nomol d Murg, d Nagold, d Wuètè, d Schiltach, d Wehra un d Wiise.",🔎
,,,Schuttr,TRUE,"D Schuttr fliesst dur Lohr in nordwestliger Richtig, d Altstadt lit uf em rechte Ufer.",🔎
,,,Schutterdal,FALSE,D Hochegeroldseck lyt uf ere Aahechi zwischen em Kinzigdal un em Schutterdal.,🔎
1832,Subsolarer Punkt,Subsolarer Punkt,subsolarer Punkt,TRUE,Ufgrund vum wandernde Zenitstand (subsolarer Punkt) vo dr Sunn zwischem siidliche un nördliche Wendekreis widerholt sich s Friehjohr in jedere Hemisphär jährlich.,🔎
,,,subsolar Punkt,TRUE,September isch d' Dagunnachtglichi - dr subsolar Punkt schtoht gnau über em Äquator un d'Sunne goht an sällem Dag gnau im Oschte uf un gnau im Weschte unter.,🔎
1833,Schrift,Schrift,schriftlig,FALSE,"Joorhundert mäint mä mit Litratuur alli sproochlige Züügniss, wo mündlig (öbbe dur Värsforme und Rhüthmus) oder schriftlig fixiert si.",🔎
,,,schrift,FALSE,"Dr Aafang vu dr Friegschicht isch definiert as dr Zytpunkt, wu di schriftlig Iberliferig yysetzt.",🔎
,,,Schrifd,TRUE,"Es sen wia kloine, gwölbde Schüssele ohne a Schrifd drauf.",🔎
,,,Luutschrifte,FALSE,"Vorheer hät me bi Undersuechige vo Spraachen und Mundarte, zum Bischpiil als Material für d Wörterbüecher, d Uussage vo de Gwäärslüüt deils transkribiert und mid underschidliche Luutschrifte feschtghalte, und jetz hät me dezue ane au d Luut, also d Foneem sälber und die ganz gschwätzti Spraach für d Forschig chönne pruuche.",🔎
1834,Liste der Jupitermonde,Liste vu de Jupitermönd,Jupitèrmönd,FALSE,Mit dè Bobachtig vu dè Jupitèrmönd isch èr am Längègradprojèkt bedeiligt gsi.,🔎
,,,Zwergmond,FALSE,Zämme mit Scott S. Sheppard un David C. Jewitt het er ainigi Zwergmond vum Planet Jupiter entdeckt.,🔎
,,,Jupitermond,FALSE,De zwölft entdeckt Jupitermond isch uf si daift worre.,🔎
,,,Liste vu dr Jupitermönd,TRUE,"""Ibersicht vu allene Jupitermönd: Liste vu dr Jupitermönd""  Jupiter besitzt 63 bekannti Mönd (Stand: Mai 2004).",🔎
1835,"Eidgenössisches Departement für Umwelt, Verkehr, Energie und Kommunikation","Eidgenössischs Departemänt für Umwelt, Verchehr, Energii und Kommunikation","Aidgnessische Departmänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon",TRUE,"S Amt as Vorstand vum Aidgnessische Departmänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon duet er am 1.",🔎
,,,"Aidgnessische Departement fir Umwält, Verchehr, Energy un Kommunikation",TRUE,"Derno isch er ab 2011 Generalsektretär im Aidgnessische Departement fir Umwält, Verchehr, Energy un Kommunikation (UVEK) gsii.",🔎
,,,Poscht- und Ysebahndepartemänt,FALSE,"Er het mit em Bundesroot Karl Schenk, wo s Departemänt vom Innere gleitet het, em Emil Welti vom Poscht- und Ysebahndepartemänt und em Numa Droz, wo au e Nöieburger gsi isch und doo s Äiggnössischen Ussedepartemänt gha het, gredt.",🔎
,,,Eidgenössische Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartement,FALSE,Vo 1988 bis 1995 isch er em Eidgenössische Verchehrs- und Energiewirtschaftsdepartement vorgschtande.,🔎
,,,"Aidgnessische Departemänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon",TRUE,"Ab 2004 isch dr Simonazzi im Aidgnessische Departemänt fir Umwält, Vercheer, Energy un Kommunikazioon Informazioonsschef gsii.",🔎
,,,Poscht- und Telegraphedepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Poscht- und Telegraphedepartement vorgschtande.,🔎
,,,Poscht- und Iisebahndepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Poscht- und Iisebahndepartement vorgschtande.,🔎
,,,Post- und Eisenbahndepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Post- und Eisenbahndepartement vorgschtande.,🔎
1836,Atlantischer Lachs,Der Atlantisch Lachs,Lachs,FALSE,Underhalb vo de Stromschnälle hän sich d Lachs uff ihrer Wanderig gsammelt.,🔎
,,,Salm,FALSE,"A dere Schtaustuefe het s ä Fischufstiig, wäge de grosse Chraftwerch am Rhy unde chöme aber kai Salm me bis i d Limet.",🔎
,,,Lags,FALSE,"Dr Lags, wù friejer in dr Flius vyyl voorchùù isch, isch mid dr Induschtrialisierig im 19.",🔎
1837,Rümlang,Rümlig,Rumlang,TRUE,"Inzwùschè hèn d Krenkinger kein Chlutter mee cha, un hèn sellèwäg d Krenkinger Hèrrschaft im Johr 1361 a diè im Linzgau aasässigè Hèrrè vu Hoèfels voscherblèt, welli si 1410 a diè us èm Zürigau stammendè Edlè vo Rumlang vokauft hèn.",🔎
,,,Rüemlig,TRUE,"Dr Fischbach, wo d Quelle von em weschtlich vom Risetestock isch, biudet bisch zu sinere Mündig in d Rüemlig d Gränze zuer Gmeind Wärtistei.",🔎
1838,Französisches Etymologisches Wörterbuch,Französisches Etymologisches Wörterbuch,Französischen Etimologische Wörterbuech,TRUE,D Diémoz isch im Stiftigsroot vom Forum für d Zwöisproochikäit z Biel und i dr wüsseschaftliche Kommission vom Französischen Etimologische Wörterbuech gsi; si isch 2017 id SAGW-Fachgruppe für d Weschtschwiizer Fluernameforschig choo und sit afangs 2019 isch si d Presidäntin vo dr SAGW-Kommission für die nazionale Wörterbüecher vo dr Schwiiz gsi.,🔎
,,,Französischen etimologische Wörterbuech,TRUE,"D Wörter wärde uf Französisch und nach iirere Härkumft etimologisch erkläärt; es het Hiwys uf die bassende Artikel bim ""Glossaire des patois de la Suisse romande"" und bim Französischen etimologische Wörterbuech.",🔎
,,,Französischen Etymologische Wörterbuech FEW,FALSE,"Nach ere Studiezyt a der Uni z Montpellier, wo vom Schwiizerische Nazionalfonds understützt worden isch, isch der Greub anne 2000 für zwöi Joor Redakter am Französischen Etymologische Wörterbuech FEW am CNRS-Labor ""Analyse et traitement informatique de la langue française ATILF"" z Nancy und 2001 wüsseschaftleche Mitarbeiter vom Wälschschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR worde, wo zum Sproochezäntrum vo der Uni Nöieburg ghört.",🔎
,,,Französischen etymologische Wörterbuech FEW,FALSE,Bischpiil sind d Gründig vom Glossaire des patois de la Suisse romande und d Redakzioon vom Sprooch- und Sachatlas vo Italie und vo dr Südschwiiz und vom Französischen etymologische Wörterbuech FEW.,🔎
,,,Französischen Etimoloogische Wöörterbuech,TRUE,"2018 isch de Yan Greub, de Tiräkter vom ""Französischen Etimoloogische Wöörterbuech"" z Nancy, au de Tiräkter vom ""Glossaire"" woorde.",🔎
1839,Kilchberg ZH,Chilchbèèrg ZH,Chilchbèèrg,TRUE,"Dänn chunt d Landiwise mit de Saffa-Insle und d Wèrft vo de Züriseeschiff, und wämme na wyterusegaat, s Strandbad und de Hafe vo Wolishofe, und ganz ussen am Rand vo de Stadt isch a de Seestraass bim Hoorn zwüschet Wolishofen und de Naachbergmäind Chilchbèèrg de Campingplatz mit de Beachsportaalaage und em privaate Hafe vom ""Fischer’s Fritz"".",🔎
,,,Chilchberg,TRUE,"Novämber 1898 z Chilchberg bi Züri) isch er Schwyzer Dichter vum Realismus gsii, wu vor allem historischi Novelle, Roman un lyrischi Gedicht gschaffe het.",🔎
1840,Turin,Turin,Turyn,TRUE,"Er hät scho as Bueb wele Prieschter wëërde, und de Doorffpfarer hät en a d Salesiaaner z Turyn vermittlet.",🔎
,,,Tïri,TRUE,"D'erstu g'schrifte in diser zungu sind d' Sermon Subalpin, a samlung va' 22 bredigu, di in Tïri sind gewerrt.",🔎
1841,Wyssachen,Wiisseche,Wyssache,TRUE,"S «Blumestädtli» legt im ungere Ämmitau zwösche Eriswiu, Wyssache, Düreroth und Wauterswiu.",🔎
,,,Wyssachä,TRUE,"Zum bärnische Oberaargou ghört s Gebiet vo Wynige und Wange im Weschte bis uf Wynou im Nordoschte und vo Wiedlischbach und Niderbibb im Norde, änet dr Aare, bis uf Rohrbach, Huttu und Wyssachä im Süde.",🔎
1842,Trommel,Trommle,Trummlè,FALSE,"I dr glichè Zit hèn sich au d Inschtrument vo dè ""Türkischi Musik"" durrègsetzt, sell sinn vu allem d Großi Trummlè, d Beckè un dè Schellèbaum gsi, wo dört dezuè cho sin.",🔎
,,,Trummel,TRUE,"Dodruf si Küth (Trummel), Angel (Gitarre) und Geir Bratland (Klavier) dezue ko.",🔎
,,,Drummle,FALSE,"D' Clique spiilt an de drey scheenschte Dääg, verklaidet in fantasiivolle Goschdyym und Larve uff ihrne Drummle und Piccolos traditionelli Fasnachtsmärsch.",🔎
,,,Drummlergrubbe,FALSE,S Top Secret Drum Corps isch e Basler Drummlergrubbe (ängl.,🔎
,,,Basler Drummle,FALSE,Si marschiere dur d Altstadt und spiilen uff Piccolo und Basler Drummle Fasnachtsmärsch.,🔎
,,,drummle,FALSE,Im Allgemäine schloot mä sä aa wie d Schlaagdrummle.,🔎
1843,Bahnhof Immendingen,Immèdinger Baanhof,Immèdingè,FALSE,Hintschingè isch è Dorf a dè oberè Donau un isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Immèdingè im Landkreis Duttlingè (Badè-Württèbärg).,🔎
,,,Baanhof vo Immèdingè,FALSE,"Sit è baar Johr findet dè nägscht Schritt im Abschtoßè vo dè Baanhööf durch d DB statt, i dèmm mit Flyß Baanhofgebäude a Brivatlüt vokauft wörred, sèll driftt inzwǜschè (Stand: 2015) nit nu chlyni Brovinzbaahnööf, sondern auch EG vo mittlerè, mitunter au vo Knotèbaanhööf, wiè byschpillswys dè Baanhof vo Immèdingè, èn Baanknotè, wo a zwei Hauptschtreggè, dè Donaudalbaan un dè Schwarzwaldbahn, un èrè Nèbbèschtreggi, dè Aitrachdalbaan, lyt.",🔎
,,,Baanhof Immèdingè,FALSE,"Mit sellèm Dreiegg isch dè Vokeer vo Singè übber d Gaubaan, bis Hattingè also übber d Schwarzwaldbaan, bedütend beschlüünigt un voeifacht worrè, well s Kopfmachè übber d Spitzkeeri via Baanhof Immèdingè wägkeit isch.",🔎
,,,Bhf. Immèdingè,FALSE,Bedrybswärch südlich vo dè Weschtuusfaart vum Bhf. Immèdingè baut. Ygeschränktè Ringzug-Bedryb 2003/2004. Ursc,🔎
,,,Immendingè,FALSE,"Dè Stüèlinger Baanhof lyt zwǜschè Streggèkilometer 17,071 un 18,012 a dè Wuètèdalbaan, wo vo Obberlauchringè übber Stüèlingè un Zollhuus-Blummbärg gu Immendingè gòt.",🔎
1844,Bonn,Bonn,Endenich,FALSE,"Juli 1856 z Endenich, Rhiibrowinz) isch e dütsche Komponist, Musikkritiker und Dirigänt gsi.",🔎
,,,Bonner,FALSE," Ass si ohni d Genfer, d Bonner, d Pariser üskämte, meint dr Dichter aü vu dr „Kantönli-Alemanne“, vu dr „ditsche Schwowe-Alemanne“ un vu dr „franzöesche Alemanne“, dr schliäßt:  ""Mir getrennti Alemanne""´´ ""Kumme halt mit alle üs ..."" ""Kämte mitnand’ besser anne!!!""",🔎
,,,Bundesstadt Bonn,FALSE,D Amtssitz vum Bundesbresidänt sin s Schloss Bellevue in dr Bundeshauptstadt Berlin un d Villa Hammerschmidt in dr Bundesstadt Bonn.,🔎
1845,Grammatik,Grammatik,Grammadig,TRUE,"Zerschtmols het’s s Schdudiere vu de Schproch ihre Form un Schdrugdure, gnennt Grammadig.",🔎
,,,grammatischi,FALSE,Viil gleini Werterbiächer bringe aü no zuesätzlig grammatischi Bemerkige oder heimatkundligi Informatione.,🔎
,,,Grammatike,FALSE,"As Standartsproch bezeichnet mer e Sproch, wu dur Grammatike un Werterbiächer feschtglegt isch un in däre Form vum Staat gstitzt un gferderet wird.",🔎
,,,grammatische,FALSE,"vo Lute oder Phoneme) esch e grammatische beziehigswis linguistische Begreff, wo för e Einheit us enemene oder mehrere ufenanderfolgende Lut (Phoneme) stat, wo sich in eneme Zug usspräche lönd (Sprächeinheit).",🔎
,,,grammatisch,FALSE,"Subschtantiv oder Nome ghöred grammatisch zunere Kategorie vo Wortarte, wo funktional di gliichi Eigeschaft im Satz händ.",🔎
1846,Wahlspruch,Dewiise,Wààhlschpruch,TRUE,"Dr Wààhlschpruch vu dr Zittung ìsch ""Democracy Dies in Darkness"" (anglisch fìr „Demokràtii schtìrbt ìm Fìnschterniss“).",🔎
,,,Wàhlschpruch,TRUE,"Si Wàhlschpruch ìsch „""Préparez les chemins du Seigneur""“ gsìì („Jeewa d’ Waager vum Härr“, ).",🔎
1847,Mehrheitswahl,Majorzwahl,Majorzverfaare,FALSE,"Die uusfüerendi Bhörde isch de ""Regierigsroot,"" wo föif vom Volk im Majorzverfaare uf e feschti Amtsduur vo vier Joor gwäälti Mitglider het.",🔎
,,,Meerheitswaal,TRUE,"Bi dè Waal vo sèllèm Gremium isch s Vofaarè vo dè Meerheitswaal, im Gwand vom sognanntè ""romanischè Meerheitswaalrächt"" zum Ysatz cho – eventuèll mit zwei Waalgäng.",🔎
,,,Majorzwaal,TRUE,"Die Kantön, wo nume ei Vertreter chönet schicke, wäälet mittels Majorzwaal.",🔎
,,,Meerhäitswaalrecht,FALSE,"Wenn käi Bardei d Meerhäit het (Hung parliament) – was wägenem Meerhäitswaalrecht sälte bassiert –, ernennt dr Monarch dr füerend Politiker von ere Koalizion oder äine vo de bäide Bardeifüerer.",🔎
,,,Majorzsyschteem,FALSE,"Der Staatsrat het füüf Mitglider, wa diräkt vam Volch im Majorzsyschteem fer vier Jaar gwäälti chämunt.",🔎
,,,Majorzwaalsischteem,FALSE,"Si wèèrded au vom Volch uf vier Jaar gwelt, aber im Majorzwaalsischteem.",🔎
,,,Majorzsüsteem,FALSE,Die 130 Groossrööt si in elf Waalkräis noch em Majorzsüsteem gweelt worde und si für d Gsetzgääbig zueständig gsi und häi d Mitgliider vom Regierigsroot und d Grichtsbresidänte bestimmt.,🔎
,,,Maiorzsüschdèem,FALSE,"Dr Vorsitzendi vom Gméindraat isch dr Statbresidänt, wo vode n Iiwoner im Maiorzsüschdèem gwählt wird.",🔎
,,,Majorwaalsischtem,FALSE,Bis 1939 sin d Waale noch em Majorwaalsischtem abghalte woore.,🔎
,,,Majorzsystem,FALSE,"Dr Streik het siini Uswirkige im Oktober 1919 zeigt, wo bi de Nationalrootswahle vom Majorzsystem zum Proporzsystem gwächslet worden isch und d Sozialdemokrate ihri Mandat vo 20 uf 41 meh as verdobblet hai.",🔎
,,,Meerhäitswaal,TRUE,"Mit Majorzwaal bezäichnet mä in dr Schwiz d Meerhäitswaal  Au dr Waalmodus bi de parlamentarische Waale zum Bundesroot cha mä as Majorz bezäichne, allerdings wird dört äi Sitz noch em andere bsetzt.",🔎
,,,majorzverfahren,FALSE,D gmeindsrööt wäridt alli vier johr im majorzverfahren gwählt.,🔎
1848,Wahlkreis Willisau,Waauchreis Willisou,Wahlchreis,FALSE,Jänner 2006 e politischi Gmein im glichgnannte Wahlchreis vom Kanton Lozärn i de Schwyyz.,🔎
,,,Wahlchreis Wilisou,TRUE,Januar 2013 esch s Amt Wilisou i Wahlchreis Wilisou öber gange.,🔎
,,,Henderland,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
1849,Kloster Disentis,S Chloster Disentis,Chloster Disentis,TRUE,"Dr Oberi Bund oder Graui Bund (, ""Ligia Grischa"", sältener ""La Grischa"") isch as Reaktion uf zahlriichi Fehde und Chläichrieg zwüsche de Aadelsgschlächter Belmont, Sax-Misox, Rhäzüns, Vaz, Wärdebärg, em Chloster Disentis und em Bischof vo Chur entstande.",🔎
,,,Chloschterschuel,FALSE,"Vu 1933 bis 1939 isch er uf d Chloschterschuel z Disentis gange, derno uf s Seminar z Kuur.",🔎
,,,Abtei Disentis,FALSE,Johrhundert sind Bsitzige z Gams vom Stift Aisidle und spöter vo de Abtei Disentis verbrieft.,🔎
,,,Disentis,FALSE,"Für di näggscht Joorhundert het es z Graubünde also vier romanischi Schriftsprooche gee: e katholischi Varietät vum Surselvische mit Disentis als Schriftzentrum, s protestantisch Surselvisch vo Ilanz, Putèr im Oberengadin un Vallader im Unterengadin.",🔎
,,,Chloschter Disentis,TRUE,"So isch au di surselvisch Schriftsprooch vo Aafang aa in e protestantischi mit em Schriftzentrum Ilanz, un e katholischi Varietät mit em Chloschter Disentis als Zentrum, gspalte gsi.",🔎
,,,Chlooschter Disentis,TRUE,S Chlooschter Disentis het e Rolle gspiilt i dr Pfläg vom Romanische und vo der rätoromanische Schriftkultur.,🔎
1850,Astronomische Einheit,Astronomischi Einheit,astronomische Einheit,TRUE,"Europa beweggt sich ime Abstand vu 2,75 (Perihel) bis 3,43 (Aphel) astronomische Einheite, in 5,45 Johre um d'Sunne.",🔎
,,,astronomische Eiheite,FALSE,"D'Io beweggt sich ime Abstand vu 2,1415 (Perihel) bis 3,1652 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,322 Johre um d'Sunne.",🔎
,,,Astronomischi Eiheite,FALSE,"Oktober 2005 isch Voyager 1 14,5 Milliarde Kilometer (97,1 Astronomischi Eiheite (AE) oder 13,4 Liechtstunde) vu dr Sunne entfernt gsi un het bis jetzt e Wäg vu 115 AE (17,2 Mrd km) hinder sich brocht.",🔎
,,,Astronomischi Äihäit,TRUE,"Ursprünglig het mä dä Abstand brucht, zum die Astronomischi Äihäit (AE) z definiere, wo as astronomischi Lengiäihäit hauptsächlig verwändet wird, zum Distanze innerhalb vom Sunnesüstem aazgee.",🔎
,,,astronomischen Einheite,FALSE,"Hekate beweggt sich ime Abstand vu 2,5885 (Perihel) bis 3,6004 (Aphel) astronomischen Einheite in 5,444 Johre um d'Sunne.",🔎
,,,AE,FALSE,"Si sunnenächschte Punkt, s'Perihel, lit bi 4,95 AE un si sunnefernschte Punkt, s'Aphel, bi 5,459 AE.",🔎
,,,astronoomischa Ainhaita,FALSE,"Siina bewoohnbààra Zoona lììgt zwìscha 1,2 und 1,3 astronoomischa Ainhaita (AE).",🔎
,,,Astronomischi Einhaite,FALSE,"Atlas het ä dritte, schwächere Beglaiter mit ere Magnitude vu +6.8, Atlas B, wo 0.4 Bogeskunde oder 52 Astronomischi Einhaite entfernt isch.",🔎
,,,Astronoomischi Aihaite,FALSE,"Sini Entferrnig zo de Sunne isch 2,3 bis 2,9 Astronoomischi Aihaite und bruucht 1526 Tag, da sind öppe vier Joor und zwee Mönet, um ainisch um z Sunne umezchraise.",🔎
,,,AU,FALSE,"Dr Perihel-Abstand betrait 1,4250 AU, dr Aphel-Abstand 1,6220 AU.",🔎
,,,astronomischi Einheit,TRUE,"Deet wird di i dr Realität unmöglichi Situation aagnaah, dass d Erde und d Sunne a einere Schtell sind und s Objekt (dr Komet oder Asteroid) gnau ei astronomischi Einheit entfernt schtaht.",🔎
,,,Astronomischi Äinhäit,TRUE,"Historisch het die prezisi Mässig vo sonige Durchgäng groossi Bedütig ghaa, für zum d Distanz vo dr Ärde zur Sunne (Astronomischi Äinhäit) mässe.",🔎
1851,Wuhr,Wuèr,Wuurè,FALSE,"Als Witerentwicklig vo dè Wuurè un Kanääl hèt mo denn nõch èm Èrschtè Wältchrièg aagfangè, mit Staumuèrè künschtlichi Stauseè z schaffè.",🔎
,,,Berauer Wuhr,FALSE,"Im Mittelaalter isch übber s Berauer Wuhr Wasser vo dè Heidèmülli a dè weschtlichè Haaldè dranõch bis Berau gfüürt worrè, um dört bim Berauer Kloschter d Wasserchraft nutzè z könnè.",🔎
1852,Rotes Meer,S Roote Meer,Root Meer,TRUE,"Vu däre Stadt uus isch mit em Jeme, mit Phönizie, Nabatäa, Griecheland, Rom un „Azania“ Handel dribe wore un sälbscht indonesischi un malaiischi Händler sin an dää Ort chuu, wu schtrategisch ginschtig glägen isch an dr Handelsruute dur s Root Meer.",🔎
,,,Rooti Meer,TRUE,Si flüüged direkt as Rooti Meer.,🔎
,,,Rootè Meer,TRUE,"Dè Sueskanaal (au Suezkanaal, , ""Qanāt as-Suwais"") isch èn Schifffahrtskanaal z Ägyptè zwischè dè Haffèschtädt Port Said un Port Taufiq bi Sues, wellè s Mittelmeer übber dè Isthmus vo Sues mit èm Rootè Meer vobindet un dè Seeschifffahrt zwischè m Nordatlantik un Indischè Ozean dè Wäg um Afrika ersparè duèt.",🔎
,,,Rote Meer,FALSE,"Afrika hot uf allna Sita Wassa: im Norda isch’s Mittelmeer, im Weschta da Atlantik, im Oschta da Indischi Ozean und s‘Rote Meer un gànz im Nordoschte de Suezkanal.",🔎
,,,Roote Meer,TRUE,Er brüetet im Nööchen Oste und flüügt denn im Juli mit de Junge em Roote Meer noo uf Eritrea und Äthiopie.,🔎
1853,Pfingstmontag,Pfingstmäntig,Pfingschtmeentig,TRUE,"Dr Pfingschtmeentig isch e gsetzlige Fyyrtig z Dytschland, z Eschtryych, in dr maischte Kanton in dr Schwyz, z Frankryych, z Luxemburg un z Ungarn.",🔎
,,,Pfingschtmendig,TRUE,Syt dr 1950er Johr isch dr Busse s Ziil vu dr große Manne- un Familiewallfahrt am Pfingschtmendig.,🔎
1854,Maltesische Sprache,Maltesischi Sprooch,Malteser,FALSE,"Noch däm ghööre zu de Semite d Amhare, Tigrinya, Araber, Hyksos, Malteser, Minäer, Sabäer, Amoriter, Ammoniter, Akkader/Babylonier/Assyrer/Aramäer, Hebräer, Kanaaniter, Moabiter, Nabatäer, Phönizier und Samaritaner.",🔎
,,,maltesische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,Maltesische,FALSE,"I de Dialekt git s Unterschid, so het s Maltesische weniger, s Marokkanische mee Konsonante (bzw.",🔎
,,,Maltesisch,FALSE,"Johrhundert a au in Nordafrika uusbreitet het, verdränggt worde, und, vermischt mit Italienisch und andere europäische Schbrooche hüt au uf Malta as Maltesisch gschwätzt wird.",🔎
,,,maltesisch,FALSE,"Mit Ogygia wird unter ondrem d maltesisch Insel Gozo identifiziert, wo ma ä „Kalypso-Grotte“ zeigt.",🔎
1855,Österreich,Eschtrych,öschtriichischi,FALSE,"1924 häd me de Schwiizerfranke au z Liechtestei iigfüert, won vorane öschtriichischi Chrone und Heller gha häd.",🔎
,,,eschtryychisch,FALSE,"In dr Gschicht vum ESC isch dr eschtryychisch Bytrag ""Weil's dr guat got"" vum George Nussbaumer us em Johr 1996 s ainzige Lied uf Alemannisch gsii.",🔎
,,,Öschdrich,TRUE,Z Öschdrich gits derzit – usser Alternativschuelkonzäpt – ke Gsamtschuel.,🔎
,,,Öschtriicher,FALSE,"Vo 1789 bis 1791 isch d Stadt under der Herrschaft vo de Öschtriicher gsi, vo 1807 bis 1812 vo de Russe.",🔎
,,,Erzherzogin vo Öschtryych,FALSE,Si isch e Prinzässin vo der Kurpfalz und derno Gräfin vo Württebärg und Erzherzogin vo Öschtryych gsi.,🔎
,,,Ëschtrich,TRUE,"D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert.",🔎
,,,Republik Östriich,FALSE,"In erster Linie wird under Bundesstaat dr föderali ""Gsamtstaat"" gmeint, e Staat, wo us eme Bund oder ere Union vo mehrere Gliidstaate zsämmegsetzt isch; Im Fall vo dr ""Bundesrepublik Dütschland,"" dr ""Republik Östriich"" und dr ""Schwiizerische Eidgenosseschaft"" wird d Bezeichnig „Bundesstaat“ meistens im Sinn vom föderale Gsamtstaat, bruucht – man redet denn vo «Bundesebeni», wo institutionalisierte Staatsorgan wie Bundesparlamänt oder Bundesgricht figuriere, wo hierarchisch de Gliidstaate übergordnet si.",🔎
,,,Republik Östrich,FALSE," (""Bairisch: Såizburg"") isch d Hauptstadt vum glichnammige Bundesland Salzburg in dr Republik Östrich un bildet zämme mit em Bezirk Salzburg-Umgäbig dr nördlichst vu dr fünf Gaue vum Bundesland Salzburg, dr ""Flachgau"".",🔎
,,,ööstriichische,FALSE,"D Stadt het 1831 gege die bäbstligi Restaurazioon rebelliert und no äinisch 1849, wo s glunge isch, für e Zitli d Drubbe vo dr ööstriichische Garnison z verdriibe, wo bis 1860 in dr Stadt s Sääge ghaa häi.",🔎
,,,ööstriichisch,FALSE,I de dozmool ööstriichisch Naturhailastalt z Veldes i de Oberkrain hett er ane 1899 d Ida Hofmann gcheneglernt.,🔎
,,,Vorderöstrych,FALSE,Johrhundert bis 1805 hät Wäär zue Vorderöstrych ghört.,🔎
,,,Öschriich,TRUE,In Öschriich esch de Song ufd Position 53 iigstege.,🔎
,,,östrychische,FALSE,Sit 1933 isch är in brieflichem Gedankenustusch mit em östrychische Günekolog H. Knaus über Problem vo dr Befruchtig und Vererbig gsi.,🔎
,,,eschtreichische,FALSE,"Dr Konrad Baumgarten, a Birger vo Unterwalden, wuud vo de eschtreichische Soldada vrfolgt, weil’r oin vo de Veegt mit seira Akscht z dotgschlaga hôt.",🔎
,,,Öschdricher,FALSE,"Un d Öschdricher gön ane und nämme de mittlere Meeresspiegel vo Triest an de Adria als Usgangswert und drumm heissts denn au ""Meter über Adria"".",🔎
,,,Öschtrrych,TRUE,"Nach der Europameischterschaft 2008 z Öschtrrych u i der Schwyz, het der Kahn d Experteposition bi de Fuessballübertragige bim ZDF a der Syte vom Johannes B. Kerner überno.",🔎
,,,Eeschtriich,TRUE,"Z Eeschtriich wird dr «Fasching» in Form vu Gschnase und Umzüg gfeiret, und viilerorts gits Faschingsitzunga.",🔎
,,,östrychisch,FALSE,"Di Chleini Ungarischi Diefebeni (Ungarisch: ""Kisalföld"", friehner au ""Kis-Magyar-alföld, Győri-medence"" oder ""Pozsonyi-medence""; Slowakisch: ""Malá dunajská kotlina"") isch e Gebiet im Nordweste vo Ungarn, erstreckt sich aber au über de Weste vo de Slowakei und s östrychisch Seewinkel (Burgeland).",🔎
,,,eschtryychische,FALSE,Dr Bezirk Raete isch e Verwaltigsbezirk vum eschtryychische Bundesland Tirol.,🔎
,,,Eeschtereich,TRUE,"Je noch Landschtrich hot dia Suppe verschiedene Bezeichnunga, zum Beischpil Pfannekuachesuppe odr in Eeschtereich Frittatensuppe.",🔎
,,,Öschtariich,TRUE,"Vorarlbearg (""Voralbärg"" oder ""Voraadelbearg"", amtlich ""Vorarlberg"") isch ä Bundesland vo Öschtariich.",🔎
,,,öschtrichisch,FALSE,"Anno 1249 isch s'Stadträcht verlihe worre, 1349 isch Kenzinge habsburgisch und demit schliesslich öschtrichisch worre.",🔎
,,,östriichische,FALSE,"Die Allierte hai Bärn bsetzt und e neui Regierig iigsetzt, Dr Wattewyl het abglähnt Mitgliid z wärde und het im östriichische Abgsandte Graf Senfft-Pilsach vorgworfe, ass sie jetzt mit dr Schwiiz wurde mache, was d Franzose 1798 mit ere gmacht haige.",🔎
,,,Öschtryycher,FALSE,März 2019 z Wien) isch en Öschtryycher Architekt und Mundartschriftsteller gsi.,🔎
,,,Öisterich,TRUE,Zerst šind z Kantmud gstande. D Laindra šind darnoh vam Land bis in Rimu g'gange. D andru Walliser šind im Liachtestai und im Öisterich gfore.,🔎
,,,Öschtriich,TRUE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,eeschtrychische,FALSE,"Juni 1969 z Wien) isch en eomoolige eeschtrychische Bolitiker, wu bis 2019 fir di räächtspopulistisch FPÖ aktiv gsii isch.",🔎
,,,Eschtryych,TRUE,"Tirol isch e Region z Mitteleuropa, wu vum Weschte vu Eschtryych bis in dr Norde vu Italie goht.",🔎
,,,eeschtryychische,FALSE,"""Leopold-Wandl-Preis"") isch e eeschtryychische Literaturbryys gsii, wu all vu 1989 bis 2012 vum ""Komitee fir d Bflääg vu dr Mundartdichtig"" vergee woren isch.",🔎
,,,ööschterrychische,FALSE,Juni 2023 am glychen Oort) isch en ööschterrychische Spraachwüsseschafter gsy.,🔎
,,,öschdriichische,FALSE,"Wo 1306 s Gschlächt vo de Frohburger usgschdorben isch, si d Burge in Bsitz vo de öschdriichische Groofe vo Habsburg-Laufeburg cho, wo die beide Burge de Münch vo Müncheschdei as Lääche ge hai.",🔎
,,,Eschderreich,TRUE,"S geit s vor ällem en Süddeitschland ond Eschderreich, mô se ""Germgnedl"" hoissât.",🔎
,,,Öschtrycher,FALSE,D Wiener Sängerknaben (WSK) sin en Öschtrycher Buebekoor vo Wien.,🔎
,,,öschtrichischa,FALSE,D Bräagazar Ach isch an 80 km langa Fluss im öschtrichischa Bundesland Vorarlbearg.,🔎
,,,Eschtrycher,FALSE,In dr Zyt denoch het s Stryt um s Dorf gä zwische dr Eschtrycher un em Bischof vun Stroßburg.,🔎
,,,ööschtrichische,FALSE,"Ihres erschte Album ""werwaswannwiewo"", wo 1997 erschine isch, gilt imerno als wägwiisends Album im ööschtrichische Rap.",🔎
,,,eeschtriischer,FALSE,Oktoower 1980 àui doo) ìsch a eeschtriischer Kìnderàrzt un Hailpedàgoog gsìì.,🔎
,,,Eyyschtarich,TRUE,Grienebaa hot mol zu Eyyschtarich ghert – sit 1805 ghert d Gmoind zu Bayern.,🔎
,,,Öschtriichische,FALSE,"Öbwouh s Aubom ned a de Erfolg vo ""Temptation"" het chönne aachnöpfe, idem dasses onder anderem en Nommer-1-Hit worde esch, esches trotzdem en wiitere Erfolg ferd Band worde: Es esch diräkt ufe Platz 2 ide düütsche Aubom-Charts cho ond het ide Schwiizer ond Öschtriichische Aubom Charts d Top 10 chönne knacke, met meh als 90'000 verchoufte Exemplar ide erscht Woche vo de Veröffentlechig.",🔎
,,,öschtriichische,FALSE,"September 1939 z'London), eigentlech heisst är ""Sigismund Schlomo Freud"", isch e öschtriichische Arzt u ""Tiefepsycholoog"" gsi.",🔎
,,,öschtricher,FALSE,"Bi klarem Wetter siht mer in d schwizer un öschtricher un bi ideale Bedingige sogar in die französische Alpe bis an die italienisch Gränze, so under anderem dr Mont Blanc.",🔎
,,,eeschtriischa,FALSE,D’ Hàuiptschtàdt vu Fläämisch-Bràbant ìsch Lööwa; s’ Wàppa zaigt dr „Leeb vu Bràbant“ mìt’m eeschtriischa Bìndaschìld — dàs ìsch a Ärrìnnerung àn dr Zitt vum 16. bis zem And vum 18.,🔎
,,,österiichischi,FALSE,"Dornenreich (uf alemannisch: Dornäriich) isch ä österiichischi Black Metal-Band, wo 1994 vom Thomas „Valñes“ Stock gründet worde isch.",🔎
,,,österriichischa,FALSE,Fealdkirch (aalt: Fêalkl) isch a Stadt im österriichischa Bundesland Vorarlberg und liit a dr Grenz zu Liachtaschtoa und zuar Schwitz.,🔎
,,,eeschtryychischi,FALSE,"Dezämber 2007 z Züri) isch e eeschtryychischi Schauspiileri, wu 60 Joor lang am Zürcher Schauspiilhuus ufdrätten isch.",🔎
,,,Östriich,TRUE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
,,,eschtrychisch,FALSE,"Des sin di hundertprozäntige Dechtere ""Schlecker SNC"" z Frankrych (im Mai 2012 verchauft) un d ""Schlecker International GmbH"" gsii, wu di andere internationale Aktivitete in zwoo hundertprozäntige Dochtergsellschafte din bindletgsii sin, nämli di eschtrychisch ""Anton Schlecker Gesellschaft m.b.H.""",🔎
,,,Eschtrich,TRUE,Un aü z Eschtrich un z Ditschland hets journalischtische Gegewind gä.,🔎
,,,Eschtreich,TRUE,Flecksuppe en Eschtreich) bekannt.,🔎
,,,Öschterrych,TRUE,"Für anderi Länder wie Öschterrych, Frankrych, Luxeburg, Belgie und d Holland liged kaini Aagabe zum Bevölcherigsaateil vo de Jänische voor, will si bishär einzig i de Schwiiz als nazionali Minderheit anerkännt sind.",🔎
,,,estreichischa,FALSE,"Sterend a deam Film ischt – zomendescht fir d Zuaschauer aus-em alemannischa Schbrochroom –, dass’r oim vorgauklet, em deitscha ond em estreichischa Doil vom Bodasee dätet d Leit fascht bloß boirisch schwätza.",🔎
,,,Öschterriich,TRUE,"So wird 05:45 Uhr im Nordweschte vom düütschschprachige Ruum und i dr Schwiiz gwöhnlich als ""viertel vor sechs"" bezeichnet und 05:15 Uhr als ""viertel nach fünf"", während in Öschterriich, Teile vo Bayern, Sachsen, Thüringen, Sachsen-Anhalt, Mecklenburg-Vorpommern, Brandenburg und Teile vo Baden-Württemberg ""dreiviertel sechs"" beziehigswiise ""viertel sechs"" üblich isch.",🔎
,,,Eschterriich,TRUE,"Ihre Lesige (scho ibber 2.000 bis zum Februar 2010) hot mer im alemannische Biet in de Schwiz, z Eschterriich und z Südditschland, aber au in usseralemannische Biete, bispiilswiis z Berlin, Hamburg oder z'Eutin, gern ghört.",🔎
,,,ööschteryychisch,FALSE,"I dëm Wöörterbuech gaats drum, das näbed em tipisch bundesrepublikaanische Woortschatz (de ""Töitonisme"") au der ööschteryychisch (d ""Auschtriazisme"") und de schwyyzerisch (d ""Helwetisme"") – und drüberusen au dëë vo chlynere Länder mit ere tüütschspraachige Bivölcherig – läkikograafisch glyychbirächtiget presäntiert wird.",🔎
,,,Öschtryych,TRUE,"Dodrvo sin 2011 19,5 % us Italie, 19,3 % us Dütschland, 9,5 % us der Türkei, 6,2 % us Serbie un Montenegro, 2,0 % us Öschtryych und 1,6 % aus Frankryych ko.",🔎
,,,Öschteriich,TRUE,Im Süde vu Tüütschland und im Weschte vu Öschteriich nennet se dees uf bodeseealemannisch Seegfrörne.,🔎
,,,eeschtricha,FALSE,"Nawesbii ìsch aui s kreativa Teil vum Betrìeb entwìckelt worra: ànna 1884, hàt DMC d Thérèse de Dillmont (* 1846; † 1890), a beriamhta un begàbta eeschtricha Stìckera, igstellt: wahrend mehrera Johra hàt sa nèia Modell fer d Firma erfunda.",🔎
,,,Öschtreich,TRUE,"D fünf gröschte Bsuechergruppe usem Usland waret us Dänemark (ugfähr 326.000 Übernachtunge), de Schwiiz (ugfähr 284.000 Übernachtunge), us England (278.000 Übernachtunge), us Öschtreich (ugfähr 248.000 Übernachtunge) und de USA (ugfähr 190.000 Übernachtunge).",🔎
,,,öschtriichisch,FALSE,"Traditionell ""katholisch"" sind di ehemalige ""Gmeine Herrschafte"" (gemeinsami Untertanegebiet vo mehrere Kantön) mit de hütige Bezirk Bade, Brämgarte, Muri und Zurzach, woby s z Bade und Zurzach traditionell en reformierti und en ""israelitischi"" Minderhäit git, und au s Fricktal mit de hütige Bezirk Laufeburg und Rhyfälde, wo bis 1803 öschtriichisch gsi sind.",🔎
,,,öschdrichische Kaiserrich,FALSE,"Johrhundert isch dr Gedanke vo dr Nation, wo im eigene Schdaat läbt und siis Gschick sälber und unabhängig beschtimmt, in ganz Europa schdark worde, und übernationali Schdaate wie s öschdrichische Kaiserrich si gschwächt worde.",🔎
,,,eschdryychische,FALSE,"Im Noorde gränzd s an Mittelfranke, im Osten an Oberbayre, im Siide an di eschdryychische Bùndesländer Tirol ùn Vorarlberg ùn an dr Schwyzer Kanton St. Galle.",🔎
,,,Eeschtriichischä,FALSE,"Är isch vernetzt gsi mit Autorä i dr Schwiiz, im Elsass und im siiddiitschä Ruim wiä oi mit andernä, eppä us Luxeburg oder us em Eeschtriichischä.",🔎
,,,Eschtriich,TRUE,"So siat mer em zwische Lohr un Achere ""Ritscherli"", in de Schwiiz meischt ""Nüssler"" oder ""Nüsslisalat"", im Badische Sunnewirbeli, z Schwoobe Ackersalat, z Eschtriich Vogerlsalat und in de Pfalz Wingertsalat.",🔎
,,,Osterriich,TRUE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,Östriichische,FALSE,"Johrhundert het sich dr Widerstand gegen ihri Herrschaft in dr Schwiz versterkt, si hai die meiste Gebiet dört an d Eidgenosseschaft verlore und hai ihri Huusmacht im Östriichische uusbaut.",🔎
,,,Öschtrich,TRUE,"Graubünda bildet d Landäsgränza vo da Schwiiz mit em Liachtaschtai sowia mit Vorarlberg und Tirol (Öschtrich) im Norda, em italienischa Südtirol im Oschtä und dä Provinz Sondrio und dä Provinz Como i dä Lombardai im Süda.",🔎
,,,Öschtrrich,TRUE,"Cirquent mit Hauptsitz z Münche hed vier wiideri Schdandort z Dütschland und isch mit Niderlassige z Öschtrrich, in der Schwiz und z Grossbritannie vertrete.",🔎
,,,Esterrech,TRUE,"Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum.",🔎
,,,Erste Republik,FALSE,"Novämber 1918 dr Kaiser Karl I. uf d Chroone verzichdet, und am Daag druf isch d Gründig vo dr ""Erste Republik"" usgrüeft worde.",🔎
,,,eeschtriicher,FALSE,Nowamber 1906 z’ Wien) ìsch a eeschtriicher Jurischt un Schurnàlischt gsìì.,🔎
,,,Ööschterrych,TRUE,"1464 händ si d Habsburger gchaufft, und esoo isch Tarasp a Ööschterrych choo.",🔎
,,,Österrich,TRUE,"S Gebirg fangd im Weschte am Mittelmeer aa und durlauft gäge Nordoschte d Länder Frankrich, Italie, d Schwiz, Liechteschtai, Österrich, Tütschland und Slowenie.",🔎
,,,Ööschtriich,TRUE,D Nochberslendr sin Ööschtriich und d Schwiz.,🔎
,,,Österriich,TRUE,"Wien (""bairisch: Wean"" ""vorarlbergisch: Wian"") isch d Houptstadt vu Österriich und glichzitig o s flächemäßig chlinnscht und iwohnermäßig gröscht vo de nüün Bundesländer.",🔎
,,,Oberöstriich,FALSE,Eso isch ds Land ob dr Enns (hütigs Oberöstriich) bis zum Husruck usdehnt worde.,🔎
,,,eschtrychische,FALSE,"Septämber 1457 vum eschtrychische Erzherzog ""Albrecht VI.""",🔎
,,,Eeschtraich,FALSE,"Poch (amtlich ""Bach"") ischt a Gmoand im Bezirk Raete im Tirol, Eeschtraich.",🔎
,,,Eeschdryych,FALSE,"Ali, wù Alemannisch schwäze – vù Dydschland, us dr Schwyz, vù Eeschdryych, us em Liechteschtei, em Elsass oder sùnschd naimen in dr Wäld – chene hie in iire Schbrooch bzw.",🔎
,,,öschtrychischen,FALSE,"Wo anne 1813 Gämf vo dr öschtrychischen Armee bsetzt worden isch, het das Departmänt praktisch ufghört bestoo.",🔎
,,,öschtriich,FALSE,"Oktober 2008 z Köttmannsdorf, Kärnte) isch en öschtriichscher Politiker gsi.",🔎
,,,Östreich,TRUE,"Dor Lech isch a rächdor Näabafluss vo dor Donau, en Östreich und en Deidschland.",🔎
,,,eeschdryychische,FALSE,Iber dr Boodesee isch Baade-Wiirdebäärg verbùnde mid em Kanton St. Galle ùn em eeschdryychische Bùndesland Vorarlberg.,🔎
,,,Ööstriicher,FALSE,"Au de Ööstriicher Bolitiker Heinz-Christian Strache nännt s Rèsultat „hocherfreulich“ ùn gìt z bedänke, dass s christlig Erbe vù Europa mießt gschǜtzt werre.",🔎
,,,öschtriichisch-habsburgische,FALSE,"Will Hemmike an s' öschtriichisch-habsburgische Fricktal gränzt hett, hett dr Ort hyffiger in Chriegszyte under Brandschatzige miesse lyyde, so im Schwobechrieg und 1633 im drissgjöhrige Chrieg.",🔎
,,,Öschterrich,TRUE,"Bis zum Fride vo Lunéville im Johr 1801 het Mehli, wie s gsamte Fricktal, zu Öschterrich ghört.",🔎
,,,öschterrych,FALSE,Mnozil Brass [] isch è öschterrychischs Blèchblôserensemble.,🔎
,,,öschdrichisch,FALSE,"Au das isch nid lang eso bliibe: Wo d Eidgenosse d Burgunder gschlage hän, isch Rhyfälde 1477 wider öschdrichisch worde.",🔎
,,,eestrichisch,FALSE,Anno 2007 war dr eestrichisch Komponischt Otto M. Schwarz in Ändinge.,🔎
,,,öschtrichische,FALSE,"Dr Werner Herzog isch im bayrische Dorf Sachrang uufgwachse, i de Nöchi vo de öschtrichische Gränze.",🔎
,,,Öösterriich,TRUE,Im allgimaine werd Öösterriich as s haimatlich Riich vode Ostara bitrachtet.,🔎
,,,öschtrychische,FALSE,De Bezirk Lienz [] isch en Verwaltigsbezirk vom öschtrychische Bundesland Tirol.,🔎
,,,österrichischa,FALSE,"Fraschtez oder Fraschtaz (amtlich ""Frastanz"") isch a Marktgmoand mit Iwohner (Stand ) im Bezirk Fealdkirch im österrichischa Bundesland Vorarlbearg.",🔎
,,,Östorriich,TRUE,"Doarobiro, (IPA: []) vo do doarobirar usgsprocho, amtlich Dornbirn, isch di gröschte Stadt vo Vorarlberg, dom westlichsto Bundesland z' Östorriich und isch ou d' Hauptstadt vom Bezirk Doarobiro.",🔎
,,,Ööstriich,TRUE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,eschtrychischer,FALSE,"Novämber 2011 z Salzburg) isch e US-amerikanische Musiker, Kabarettischt, Komponischt, Satiriker un Schriftsteller eschtrychischer Härchumft gsii.",🔎
,,,Üschterrych,TRUE,"Dõ sin abber i dè Alpèländer Üschterrych, dè Schwiz sowiè au im dütschè Bayern d Dampflok schu i dè 1960er-Johr witgehend vo dè Elektrolok vodrängt worrè.",🔎
,,,öschtrychischi,FALSE,Si hei bärndütschi u öschtrychischi Texte.,🔎
,,,Eeschtrich,TRUE,"Larve bezaichnet in dr dytschsproochige Schwyz, in Eeschtrich und grosse Dail vo Syyddytschland e ""Masgge"", wo an dr Fasnacht drait wird.",🔎
,,,Öschdriich,TRUE,"Sit 1714 het s Öschdriich ghört, vo 1797 bis 1814 isch s wider französisch gsi, noch em Wiener Kongräss nomol öschdriichisch.",🔎
,,,eschtrychischi,FALSE,Syt 2006 isch si au eschtrychischi Staatsburgeri.,🔎
,,,öschterriichischa,FALSE,Jänner 2002 z Lienz) isch an öschterriichischa Bildhaur gsii.,🔎
,,,Eestriicher,FALSE,Während drèi Monet ìn de Johr 1796 un 1797 hän 20.000 Eestriicher Hììninge mìtsamt der Fèstung under em Géneral Abbatucci bsètzt.,🔎
,,,östrych,FALSE,Stette () isch de südligst Stadtdeil vo de Stadt Lörrach und bis 1806 vorderöstrychischi Exklave und dodemit vor allem katholisch prägt gsi.,🔎
,,,Öschterich,TRUE,Dä Kanton isch dur zwei Autobahne (A1 und A7) und zwei Schnällzugsachse (Züri–Konschtanz/Romanshorn und Zürich–Sangalä) mit dä Zentre i de Schwiiz und em nöche Usland (Tütschland und Öschterich) verbunde.,🔎
,,,Öschdrraech,TRUE,"En Deitschland ond Öschdrraech isch s Obaua, Herstella, Handla etc.",🔎
,,,eschtreichisch,FALSE,"Ihre Eltra send abr et en dr Lag, d Koschda fir dui Reis en de eschtreichisch Hauptstadt ond dui Operazioo durch dean berihmda Arzt uffzobrenga.",🔎
,,,Ööschtrycher,FALSE,"Mit de Verhältnis im Chrieg het der Haller z Schiers, wo jo grad a dr Landesgränzen under em Rätikon lyt, diräkt nume wenig z tue gha; die heiklischti Sach isch es gsi, won es paar Schüeler uf ere Bärgtuur über d Gränze groote und vo de Ööschtrycher interniert worde sind, bis se der Leerer Haller usem Vorarlbärgischen isch go heihole.",🔎
,,,Eeschtryych,TRUE,"Dytschland gränzt an nyyn europäischi Nochberstaate (Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschtryych, d Schwyz, Frankryych, Luxeburg, Belgie un d Niderlande).",🔎
,,,Östrych,TRUE,"De preußisch Ministerbräsidänt Otto Bismarck isch es gsi, wo zum erschte Mol e dütsche Staat als Eiheit gründet hät: noch sine erfolgryche Chrieg gege Östrych, Dänemark und Frankrych, wo-n-er zwüsche 1864 und 1871 gfiehrt hät, isch s Dütsch Rych entstande.",🔎
,,,Kaiserriich Ööstriich,FALSE,Politisch und wertschaftlich hend aber d Alpe kai grossi Role gspillt und erst mit de Aidgnosseschaft und em Kaiserriich Ööstriich hend sich zerstmol Staate wie 1861 s Königriich Italie im Alperuum usbildet.,🔎
,,,Öschtrych,TRUE,"Im Juni 1799 und im Septämber 1799 isch s wäret em Zwäite Koalizionschrieg z Züri zu groosse militèèrische Usenandersetzige zwüschet de Franzoose und de Koalizioon vo Russland und Öschtrych choo, wo d Stadt zimli drunder glitte hät.",🔎
,,,österreich,FALSE,März 1929 en Berlin) isch a österreichischer Volkskundler.,🔎
,,,Östrich,TRUE,"Dr Internationali Volkssportverband (IVV) isch vo Liechtestei, de Schwiiz, Dütschland und Östrich gründet worde, mit em Zyl, Volkssport ohni Zytdruck zorganisiere.",🔎
,,,Ööschtrych,TRUE,"Die Länder mit em chlynschte Wärt, also die wo punkto Fride am beschte abschnyde, wäre gmäss em Wältfridensindex fürs Joor 2017: Island, Nöiseeland, Portugal, Ööschtrych, Dänemark, Tschechie, Slowenie, Kanada un d Schwiiz.",🔎
,,,Ööschterych,TRUE,De bairisch Dieläktwortschatz wird z Bayre im Bayrische Wörterbuech und z Ööschterych im Wörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterych und dezue anen in ere ganze Räie Spraachatlante dokumäntiert.,🔎
,,,öschtrichischi,FALSE,"In de folgende Koalitionschrieg hei d Buure vom Dorf französischi, russischi und öschtrichischi Truppe, wo nachenand im Dorf Quartier bezoge hei, müesse mit Läbesmittel versorge.",🔎
,,,östriichischs,FALSE,"S Alphorn (Plural: ""Alphörner"") isch es Blächblaasinschtrumänt uf em Prinzip vo de Polschterpfifä und giltet als Schwiizer und östriichischs Nationalsymbol.",🔎
,,,Östriicher,FALSE,Noch sinem Fall hänn d'Östriicher d'Republiik Venedig un d'Lombardei bsetzt.,🔎
1856,Mönchaltorf,Mönchaltoorf,Mönchaltdorf,TRUE,"Won er es Jaar z Mänidorf gsi isch, hät er d Berta Schlumpf (1876–1949) vo Mönchaltdorf ghürate.",🔎
,,,Mönchalteref,TRUE,"Im Süde liit Gossau und Mönchalteref, im Weschte Griiffesee, und änet em See isch Muur.",🔎
1857,Oberland (Liechtenstein),Oberland (Liachtaschtaa),Oberland,TRUE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Ooberland,TRUE,D Zytig vum Ooberland giltet as kunservatiiv un em Fiirstehuus verbunde.,🔎
1858,Carl Friedrich Gauß,Carl Friedrich Gauß,Gauss,FALSE,"Wichdig doo isch isch dr Fundamentalsatz vo dr Algebra, wo dr Gauss bewiise het und wo ussäit, ass en algebraischi Gliichig vo dr Ordnig n in formula_6 genau n Löösige het, und dr Satz vom Abel, wo ussäit, ass es für en algebraischi Gliichig vom 5.",🔎
,,,Gauß,FALSE,"Des liesd se oifach, abr weil d Mondperiod – d Zeid von oim Vollmond zom nächschda – koine glatte (Sonna-)Däg dauerd ond s Johr au mid de Schalddag ondrschiedlich lang isch, geid s a Formel vom Gauß zom genaua Ausrechna ond no baar Ausnahmeregla.",🔎
1859,Epos,Epos,epischi,FALSE,"En umfangriichs dichterischs Wärk, wo hüfig mehrdeilig oder as Zyklus agleit isch und lyrischi und epischi Elemänt ohni verbindligi metrischi Struktur het, wird as Langgedicht oder Poem bezeichnet.",🔎
,,,epische,FALSE,"  A Kalendergschicht ischt meischdens a vrheltnismäßich kurza Erzehlong, wo Element vo andre epische Kleiforma wia zom Beischbiil vom Schwank, vo dr Anekdoot ond vo dr Parabel uffweist.",🔎
,,,Eepe,FALSE,"De Homer werd als Verfasser vode baide bidütende Eepe ""Ilias"" (""Ιλιάς, Iliás"") und ""Odyssee"" (""Ὀδύσσεια, Odýsseia"") gnennt, wo under anderem au is Berndütsche übersetzt worde sind.",🔎
,,,Versepos,FALSE,"D Legände, wo in Dütschland entstande si, häi am Ändi vom Hoochmiddelalter in middelhoochdütsche Versepos e Höhepunkt gha.",🔎
,,,episch,FALSE,Dr hööfisch Roman ist die epischi Groossform (Gattig) vo dr hööfische Dichdig.,🔎
,,,Epe,FALSE,"S Digamma isch vum Richard Bentley (1662-1742) widergfunde worre, wu er versuecht het, d Metrik in de Epe vum Homer z rekonschtruiere.",🔎
1860,Krankheit,Chranket,Chrankete,FALSE,"Währed dr Kolonisierig vo Amerika si die iigeborene Völker uf ä Bruchdeil vo ihrer früehnere Zahl zsämmegschmulze, zum Deil si si an iigschlebbte Chrankete, wo si drgege kei Immunität gha hai gschdorbe, zum Deil si si in Chrieg under sich und gege d Europäer umcho, zum Deil si si versklavt und zwunge worde, bis zum Dod z schaffe.",🔎
,,,Chrankhäite,FALSE,"Chräbs isch im allgemäine Sproochgebruuch e Sammelbegriff für e Hufe verwandti Chrankhäite, wo bin ene Kürperzälle unkontrolliert waggse, sich däile und gsunds Gwääb chönne verdränge und zerstöre.",🔎
,,,Kranghoida,FALSE,"Drbei isch ma an dr genetischa Ondrschied endressierd, mo gega Kranghoida helfa kennd.",🔎
,,,chranki,FALSE,"Me tuet döört chranki und verletzti Lüüt undersueche, versorgen und pfleege.",🔎
,,,Lungechranket,FALSE,"Sy Name isch uf dr ganze Wält bekannt woorde, wil er änds 2019 es paar Koleege über en nöiartigi Lungechranket informiert het, wo denn gly ganz vill Lüüt agsteckt het, und will iim die chinesische Behörde scharfi Vorwürf gmacht hend drwäge; er schüüri i dr Aart vom ene «Whistleblower» öfentlichi Unrue, vrbräiti faltschi Noochrichten und sig tschuld an ere sozialen Unsicherhäit.",🔎
,,,Chranketen,FALSE,"Vo däm spezielle chlyne Broot seit me, es hälfi bi Fieber und andere Chranketen und öppen au no wemme Häiwee het.",🔎
,,,Chrankhet,TRUE,"AIDS isch e Chrankhet, wo mer chriegt, wann mer sich mid dem HIV aaschdäggt.",🔎
,,,Chrankäite,FALSE,"Dr Galenos het bi dr Diagnose vo Chrankäite bsundrige Wärt druf gläit, dr Puls und dr Harn zundersueche.",🔎
,,,chrank,FALSE,"Under anderem liidet mä dra, wenn Bedürfniss, Hoffnige und Erwartige nid erfüllt wärde, wemm mä e Individuum, wo äim noochstoot, verliert, wemm mä von soziale Grubbe drennt wird, wemm mä vo usse zwunge oder begränzt wird, wemm mä alt oder chrank wird, Schmärze empfindet oder sich mit em Dood muess usenandersetze.",🔎
,,,chranke,FALSE,"Zu de reproduktive Ufgoobe ghööre d Erziehig und d Betreujig vo Chinder, s Pflääge vo chranke und alte Mensche, s Bsorge vo teil Läbensmiddel, s Ässemache, s Wäsche usw.",🔎
,,,Chrankheite,FALSE,"Wiiteri Grönd send au d Hygiene vo de Mönsche, wo macht das mer weniger Chrankheite ufnemt.",🔎
,,,Chrankheit,TRUE,"De Autor schpricht sis privilegierte Härkunftsmilieu (Zürcher Goldküschte) schuldig für sini ganzi Misere, und au konkret für sini tödlichi Chrankheit.",🔎
,,,Krankete,FALSE,"Aber die wo für dr Mensch gfäärlig wärde, sin verantwortlig für e grossi Aazahl vo Krankete.",🔎
,,,Erkrankige,FALSE,"""ars medicina"" „Heilkunscht“; au ""Heilkund)"" befasst sich mit dr Erkennig (Diagnostik) und Behandlig (Therapie, Linderig, Heilig) von körperlige (physische) und seelische (psychische) Erkrankige und Unfallschäde sowie mit Züügig, Schwangerschaft, Geburt und Tod und au dr Vorbeugig (Prophylaxe) gege Erkrankige.",🔎
,,,Chranketsbilder,FALSE,"Des wird bis hite yygsetzt, u. a. as Hilfsmittel fir di differänzialdiagnostisch Untersuechig bi dr Anamnes vu psichopatologische Chranketsbilder.",🔎
,,,Bräschde,TRUE,"Wäge Bräschde het sech dr Pieder Cavigelli früezytig lo pensioniere, und vo 1973 a het er mit synere Frou z Minusio im Tessin gwoont.",🔎
,,,chrankhafte,FALSE,"""adeps"" ‚Fett‘), Fettliibigkäit oder Obesitas, umgangssproochlig au ""Fettsucht"", handlet es sich um e Ernäärigs- und Stoffwäggselchranket mit starkem Übergwicht, wo kennzäichnet isch dur e Vermeering vom Körperfett mit chrankhafte Uswirkige, wo über s normale Määss uusegoot.",🔎
,,,Krànkhait,TRUE,"Autismus ìsch kää Krànkhait, un ’s kìtt kää Àrznäimìttel fìr vum Autischmus „haila“.",🔎
1861,Kriegsverbrechen,Chriegsverbräche,Verbräche gege s Chriegsrächt,FALSE,Oktober 1946 in alle vier Pünkt vo dr Aachlaag (Verschwöörig gegen e Wältfriide; Blaanig und s Duurefüere vom ene Aagriffschrieg; Verbräche gege s Chriegsrächt; Verbräche gege d Menschlikäit) schuldig gsproche und zum Tod dur Hänke verurdäilt worde.,🔎
,,,Chriegsverbrächer,FALSE,"Februar 1979 z Bertioga, Brasilie) isch e nationalsozialistische Chriegsverbrächer, Mediziner und Anthropolog gsi.",🔎
,,,Kriagsverbraacha,TRUE,Noh-n-em Ruckzuug üss da b’sätzta Gebiater sìnn Bewiisa fìr schwaara Kriagsverbraacha vu da rüssischa Truppa geega Ziwilìschta äntdäckt worra.,🔎
1862,Georgische Sprache,Die georgischi Sprooch,georgisch,FALSE,"Georgie (georgisch საქართველო ""Sakartwelo"" () isch ä Schdaat uf dr Südsite vom Kaukasus östlig vom Schwarze Meer.",🔎
,,,georgischi Sprooch,TRUE,"Di georgischi Sprooch het eigeni Schriftzeiche, wo in keiner andere Sprooch bruucht wärde.",🔎
1863,Knochenfische,Chnochefisch,Chnochefischarte,FALSE,"Zum Stamm vo de Chordadier zelen über 56.000 Arte (54.711 Wirbeldierarte, 30 Arte vo Schädellose und 1.600 Manteldierarte), wo meh as d Helfti vo dene – hauptsächlig d Chnochefischarte – im Wasser läbe.",🔎
,,,Knochefisch,FALSE,"Me unterscheidet Knorpelfisch (Chondrichthyes), zu dene zähle unter anderem d Hai und d Roche, und Knochefisch (Osteichthyes), wo alli anderi Fisch umfasse.",🔎
,,,Chnochefisch im witere Sinn,FALSE,"Si wärde au as Chnochefisch im ängere Sinn bezeichnet, zum se begrifflig eidütig vo de Chnochefisch im witere Sinn (Osteichthyes) z underscheide.",🔎
1864,Maximilian von Pappenheim,Maximilian vo Bappèheim,Maximillian vo Bappèheim,TRUE,Mit èm Maximillian vo Bappèheim isch d Landgrafschaft i dè Bsitz vo dè Erbmarschäll vo Bappèheim übbergangè.,🔎
,,,Stüèlinger Landgrõf,FALSE,Diè Hochi Grichtsbarkeit isch èrscht 1612 vom Stüèlinger Landgrõf a Bläsy gangè.,🔎
,,,Maximillian vo Pappèheim,TRUE,""">Martin I. vo St. Bläsy d Hèrrschaft vom Maximillian vo Pappèheim erworbè.",🔎
,,,Maximillian vu Bappèheim,TRUE,"Im Johr 1605 isch es im Conrad sim Sohn, im Maximillian vu Bappèheim mit dè Landgrõfschaft Stüèlingè besser gangè, well er dõdemti beleent worrè isch.",🔎
1865,Alessandro Scarlatti,Alessandro Scarlatti,Scarlatti,FALSE,"Zwüsche 1696 und 1722 het er under anderem Wärk vom Albicastro, Albinoni, Bassani, Bonporti, Caldara, Corelli, Pepusch, Scarlatti, Somis, Torelli, Valentini, Veracini und Vivaldi uusegee.",🔎
,,,Alessandro,FALSE,"Us sällere Zit si e Hufe Anekdote überliiferet, so vo won er sich mit em Arcangelo Corelli und Antonio Lotti mit mit em Alessandro und Domenico Scarlatti droffe het.",🔎
1866,Regierungschef,Regierigsschef,Schef vo dr Regierig,FALSE,"Januar 1924 z Gorki bi Moskau) isch e russische kommunistische Politiker und Revoluzionäär gsi, e marxistische Theoretiker, dr Vorsitzendi vo dr Bolschewiki-Bardei und vo dr Kommunistische Bardei vo Russland wo us dere uusegwaggse isch (1912–1924), Schef vo dr Regierig vo Sowjetrussland (1917–1922) und denn vo dr Sowjetunion (1922–1924), und Gründer vo dr Sowjetunion.",🔎
,,,Regierigscheft,TRUE,"E Präsidialrepublik isch e Staat, wo d Staatsform von ere Republik het und wo dr Präsident Staatsoberhaupt und gliichziitig Regierigscheft isch.",🔎
,,,Regierigschef,TRUE,"""Minischterpresidäntin"" heisst mer allgemein s politische Amt vom Regierigschef in parlamentarische oder semi-präsidentielle Schtaate.",🔎
1867,Europäische Charta der Regional- oder Minderheitensprachen,Europäischa Chàrta vu da Regionàl- oder Mìnderheitasprocha,Europäischa Chàrta vu da Regionàl-oder Mìnderheitasprocha,TRUE,d Europäischa Chàrta vu da Regionàl-oder Mìnderheitasprocha.,🔎
,,,Europäische Charta vo de Regional- und Minderhäitesprooche,TRUE,"Dr Status vo de Sprooche, wo nid Landessprooche sind, isch 1992 i dr Europäische Charta vo de Regional- und Minderhäitesprooche beschribe worde.",🔎
,,,Öiropäischi Charta vo de Regional- und Minderheitesprooche,TRUE,"Z Öiropa git’s sid 1992 d ""Öiropäischi Charta vo de Regional- und Minderheitesprooche"".",🔎
,,,Öiropäischi Charta für d Regional- und Minderhäitesprooche,TRUE,"So wie s die Öiropäischi Charta für d Regional- und Minderhäitesprooche seit, wott d ""Plataforma"" au s Kataloonische ufwäärte; si chlagt, dr spanisch Staat verletzi d Rächt vo de Lüüt, wo Kataloonisch rede, und si möcht, ass die Sprooch en ofizielli Amtssprooch vo der EU wird.",🔎
,,,Europäischa Chàrta vu da Regionàla oder Mìnderheitsprocha,TRUE,Bis jetz hàt s Frànkrìch d „Europäischa Chàrta vu da Regionàla oder Mìnderheitsprocha“ unterschrììwa àwer nìt ràtifiziart.,🔎
,,,Öiropäischi Charta vo de Regional- und Minderheitsprooche,TRUE,"E wichtegi Grundlag für d Kultur vo de regionale Minderheite isch die Öiropäischi Charta vo de Regional- und Minderheitsprooche, wo der Öiroparoot ane 1992 in Chraft gsetzt het.",🔎
,,,europäische Charta vo Regional- oder Minderheitssprooche,TRUE,"Joorhundert wird versuecht, d Sprooch wiider als gsproocheni Sprooch z belebe, so dass Kornisch hüt in Schuele unterrichtet wird un syt 2008 unter de europäische Charta vo Regional- oder Minderheitssprooche als Regionalsprooch vo Grossbritannie annerkannt isch.",🔎
1868,Türkei,Tirkei,Osmane,FALSE,"Nochdem syn Vater sich hät müesse dä Osmane unterwerfe, isch dr Gjergji 1423 als Geisel a dä Hof vum türkischi Sultan gschiggt worre.",🔎
,,,Tìrkäi,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
,,,tirkische,FALSE,"Johrhundert het im Osmanische Rich dr Sultan Orhan e neiji Druppe bildet - er isch mit sinene tirkische Truppe nit zfriide gsii, wu vu eigewillige Stammesfiährer befähligt wore sin un eigini Inträsse verfochte hän.",🔎
,,,Törkei,TRUE,"Während dem, dass ""If I Were a Boy"" ide Charts gseh esch, esch s Lied ""Single Ladies (Put a Ring on It) ad Spetzi vo de Irische-, Schwedische- ond US-Charts klätteret ond het i Länder wie: Ängland, Törkei ond Kanada au e grosse Erfolg chönne verbueche.",🔎
,,,türkisch,FALSE,"Mai 1453, bi dem dr Konstantin gfalle isch, het dr türkisch Sultan Mehmed II. s'Despotat autonom glo, under Anerchennig vu dr türkische Oberhoheit.",🔎
,,,Türggei,TRUE,"D Oschtgränze vu Europa isch menkmol d Westgränze vu Russland, e anders Mol dr Ural, während die Vereinte Natione sogar ganz Russland zue Europa zelle un defir die ganz Türggei zue Asie, so dass dert Europa s nördlich, Asie degege s südlich Eurasie isch.",🔎
,,,Tǜrke,FALSE,"Usserdèm werre d'Magyare oft mìt andere Völker identifiziert (Hùnne, Aware, Tǜrke, Sabire, Baschkire).",🔎
,,,Türggai,TRUE,"De Küsteverlauf isch dur vili Iibuchtige und Nebemeer kennzaichnet, voralem uf de nördliche Siite, wo d Adria en grosse Siitearm bildet und au d Ägäis zwüschet Griecheland und de Türggai isch stärcher abtrennt.",🔎
,,,türkische,FALSE,Sit dr 1960er Johre isch Berlin dur dr Zuezug vu türkische Gastarbeiter zu einere vu dr grösste türkische Kommune usserhalb vu dr Türkei worre (öppe 150.000 Türke 1989).,🔎
,,,Törggeii,TRUE,"D’Yeşil Sol Parti (uf Schwiizerdütsch: die Grüeni Linggi Partei) oder abkürzt aus YSP isch ä politischi Partei ir Törggeii, wo am 25istä Novämber 2012i isch gründät wordä.",🔎
,,,türkischi,FALSE,"Johrhundert hai d Mamluke, wo türkischi Militärsklave gsi si d Macht übernoh und bis zum Ändi vom 13.",🔎
,,,Türkyy,TRUE,Si het nach hütiger Lehrmeinig i de Landschaft Troas im Nordweste vo de hütige Türkyy gläge.,🔎
,,,Dirkei,TRUE,"Armenie gränzt im Norde an Georgie, im Oschte an Aserbaidschan, im Sidoschte an Iran, im Side an di aserbaidschanisch Exklave Nachitschewan un im Sidweschte un Weschte an d Dirkei.",🔎
,,,törkischer,FALSE,Februar 1977 z Basel; türkischi Schriibwiis: Hakan Yakın) esch en Schwiizer Fuessballer met törkischer Abstammig.,🔎
,,,Nordost-Türkei,FALSE,"Zwüsche 1742 und 1867 het s Kaiserriich die baltische Staate (Estland, Lettland, Litaue), Finnland, östligi Däil vo Pole, d Nordost-Türkei und Alaska erooberet und isch eso noch em Mongolische Riich dr grösst Staat in dr Gschicht worde.",🔎
,,,Dirgei,TRUE,No im nämlige Johr isch Rom vum oschtremische General Belisar bsetzt un dr Silverius 537 wäge Hochverrot uf Patara in dr hitige Dirgei verbannt wore.,🔎
,,,törggische,FALSE,"Juli 1970 offiziel uf törggisch Gökçeada, isch en Insle i de Ägäis und ghört zo de törggische Provinz Çanakkale.",🔎
,,,Törggai,TRUE,"D Cherntielekt wered z Griecheland, z Albanie und uf de Insle Zypere gredt; d Randtielekt usserhalb vo Griecheland, nämli i de Törggai, de Ukraine und z Italie.",🔎
,,,Türkä,TRUE,Im südliche Teil vo dä Insle läbe circa als 2.000 Türkä.,🔎
,,,türkeschi,FALSE,"Bis 1856 sind immer wider russeschi, türkeschi und öschtriicheschi Truppe i d Stadt cho.",🔎
,,,Türggäi,TRUE,"Dr Fund vom ene Handelsschiff us dr spoote Bronzezit bi Uluburun im Middelmeer vor dr Türggäi zeigt, wie d Händler scho denn e Hufe verschiidnigi Arte vo Ware über wiiti Distanze broocht hei.",🔎
,,,Türkai,TRUE,"Dur Kultivation isch de Ölbaum um s ganze Mittelmeer haimisch wore und ghört hüt zum typische Landschaftsbild vo Mittelmeerländer wie de Türkai, Griecheland, Italie oder Spanie.",🔎
,,,Türga,FALSE,"Drunter sin an Hufa Serba gsi wo vor da Türga gflüchtat sinn, d'i Donauschwoba, Rutenen, Slowaka und no a paar andre.",🔎
,,,Térkei,TRUE,"De Velikermord àn de Armenier ésch e Kett vun Ereignis und vun Aktione gsin, wodur én de Térkei, bsundrs én de Joohr 1915 und 1916 ém Erschte Waltkriej, de armenisch Bevelikerungsdeil vun Mittel- un Oschtanatolie un ém Weschte bsundrs de Stedt Konstantinopel (Istanbul) un Smyrna/Izmir greeschteteils üssgelescht wore-n-ésch.",🔎
,,,Térke,FALSE,"Drbi sin, wii én de bäide Joohrzehnt vorhar schun, bi spontàni odr geleiteti Pogrome, Chrischte (bsundrs Armenier) vun Muslime (Térke un Kurde) ze hunderti odr töjsichi uemgebroocht wore (zem Teil öi uemgekehrt) - d´Àngàwe éwwr d´Armenier, wo vor`m Kriej un Velikrmord ermordet wore sin, gehn vun Zehtöjsichi bis Hundrttöjsichi.",🔎
,,,türkische Staatsaagherige,FALSE,Dezämber 2007: 7.255.949) stelle di türkische Staatsaagherige (1.713.551) di grescht Gruppe.,🔎
,,,Osmanische Riich,FALSE,"Dr Muhammad Ali Pascha (1805–1849) het d Macht ergriffe, wo d Franzose abzoge si, und het a gwüssi Sälbschdändigkeit erreicht, au wenn Ägypte Deil vom Osmanische Riich bliiben isch.",🔎
,,,Türken,FALSE,"Im Lauf vo ihrer Gschicht si d Armenier immer widr vo Eroberer, vor allem vo de Perser, de Araber, de Mongolen und de Türken, underdruckt und verdriibe worde.",🔎
,,,dirkische,FALSE,Dr Özdemir isch dr Suhn vun ere dirkische Gaschtarbeiterfamilie; är het 1983 di dytsch Staatsburgerschaft aagnuu.,🔎
,,,Türgge,FALSE,"D'Balkanhalbinsle isch insbsunders bevölcheret vu Serbe, Bosniake, Bulgare, Griche, Kroate, Makedonier, Rumäne (Wlache), Albaner, Türgge un je nooch dr gnaue geographische Definition au vu Slowene un Ungarn.",🔎
,,,tirkisch,FALSE,"D Hirnwesch het eso üsgsäh: Mer het diä Buebe uf abglägini Hef in dr tirkische Steppe un Gebirg verdeilt, wu si as Sklave gschunde hän un tirkisch glehrt hän.",🔎
,,,dirkischer,FALSE,"Dr weschtli, greßer Dail vum historische Sidligsbiet vu dr Armenier isch unter dirkischer Herrschaft blibe.",🔎
,,,Törkai,TRUE,D Ägäis ghört zum grösst Tail zu Griecheland und zum chlinnere Tail zu de Törkai.,🔎
,,,Türky,TRUE,"7,72 Millionen), aber au i andere Staate vo Südost- und Osteuropa, z Griecheland (1970: 20.000), Rumänie (1970: 13.000), Nordmazedonie, Moldawie (2005: 40.000), de Ukraine (2001: 205.000), Serbie (1991: 25.200), Wyssrussland, de Slowaky (2001: 1.176) und de Türky (2001: 30.000 sog.",🔎
,,,Türke,FALSE,1517 hai d Türke s Land eroberet und es isch vollkomme verarmt in de Johrhundert under dr osmanische Herrschaft.,🔎
,,,Türkey,TRUE,Vor allem z Griecheland un in dr Türkey wird Ladino syt em 19.,🔎
,,,Südtürkei,FALSE,Si Geburtsstadt Samosata am Oberlauf vom Euphrat isch vor em Lukian d Hauptstadt vom Köönigriich Kommagene gsi und isch denn in die römischi Browinz Syria iigliideret worde; iiri Ruine lige hüte in dr Nööchi vo dr Stadt Samsat in dr Südtürkei.,🔎
1869,Obernai,Ewernahn,Oberne,TRUE,"S Überraschende an däm isch, ass d Heere vo Ehene bi Oberne (hüte ""Obernai"") im Unterelsass dehäi gsi si und dass sich iir Wabbe e chli vo däm wo in dr Miniatur daargstellt isch, underschäidet.",🔎
,,,Owernah,TRUE,Dr Paul Adolf vu Owernah im Elsass het mehreri wisseschaftligi Publikatione zum Thema „Elsässisch as Hilf bim Änglisch lehre“ gmacht.,🔎
1870,Herbolzheim,Härwelze,Herbolze,TRUE,Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht.,🔎
,,,Herwelze,TRUE,"Dr het e starki Firsorg fir sozial benochdeiligti Kinder zeigt; e Schiäler vun em, dr Heinrich Bücheler, verzellt, ass er z Herwelze glii am Afang d Schiäler gfrogt het, wär e eige Nachthämm het.",🔎
,,,Brogginge,FALSE,"Augschte 1920 z Brogginge as ""Emilie Zähringer;"" † 2009) isch e dytschi Mundartdichteri gsii.",🔎
,,,Dutschfälde,FALSE,D Oesterle isch z Dutschfälde ufgwachse.,🔎
1871,Fricktal,Frickdaal,Fricktaal,TRUE,"Di gröössere Rüüm, wo sich daadeby usescheled, sind die: s Oberbaselpiet mit em weschtliche Fricktaal; s Oberaargöi (öb au mee vom Bëërnpiet, gseet mer uf de Chaarte nööd), Luzëërn mit em Südweschtaargöi und e bitz Soleturn, s zäntraal Aargöi mit em öschtliche Fricktaal, s Züripiet ooni de nördlich und nordöschtlich Rand, aber mit em aargauische Badepiet und em Freiamt, mit em nördliche Zugerland und um s sanggalisch Rapperschwyl ume; Schafuuse, s Zürcher Rafzerfäld plus Glattfälde, s Wyland und d Gäged vo Elgg, di weschtlich Helfti vom Tuurgi plus nachli öppis am Bodesee; di öschtlich Helfti vom Tuurgi, s weschtlich Sanggaler Fürschteland, s Toggeburg (plus grad na an Walesee ane) und s Appizällerland.",🔎
,,,Friggdaal,TRUE,Sehr grooss sin d Äänligkeite mit de Mùndart vùm aargauische Friggdaal gsi.,🔎
,,,Frickdal,TRUE,"Deil vom hütige Aargau wie s Frickdal, wo zum Brisgau ghört hai und de Habsburger Untertan gsi si, si vo Soldate zerstört und d Bevölkerig ermordet worde, und vili vo de Überläbende si an Hunger und Chrankhete gstorbe.",🔎
1872,Zürcher Stadtrat,Zürcher Stadtrat,Stadtraat vo Züri,FALSE,"Und da drmit isch si au d Läiterin vo dr stedtischen Exekutyve, em Stadtraat vo Züri.",🔎
,,,Stadtrootskandidat,FALSE,"Mit em Martin Luchsinger as Stadtrootskandidat si die Grüenliberale in dr Stadt Züri au zum erste Mol für en Exekutivwahl aadräte, är isch aber nid gwehlt worde.",🔎
,,,Stadtraat,FALSE,I de Stadt regiert de Stadtraat; er hät sin Sitz im Stadthuus näbet em Fraumöischter.,🔎
,,,Stadtroot,FALSE,"Us de Joor 1185 bis 1190 isch e Stadtroot us Ridder und Bürger beläit, wo mit eme Schulthäiss, eme Bürgermeister (vo 1253 aa) und eme Stadtschryber d Gschick vo dr Stadt glänkt het.",🔎
1873,Verbrechen gegen die Menschlichkeit,Verbräche gege d Menschlikeit,Verbräche gege d Menschligkäit,TRUE,"So wie s dr Xenophon daarstellt, isch das woorschinlig s erste Dribunal gegen e besigt Find wäge dr Verletzig vom Völkerrächt und wäge Verbräche gege d Menschligkäit in dr Gschicht gsi.",🔎
,,,Verbräche gege d Mänschligkait,TRUE,"Novämber 2011 isch dr Laurent Gbagbo an dr International Strofgrichtshof (IStGH) z Den Haag uusgliferet wore, wun er sich wäge Verbräche gege d Mänschligkait un Chriegsverbräche soll verantworte.",🔎
,,,Verbräche gege d Manschligkait,TRUE,"Ihm isch vorgworfe wore, in syre Amtszyt as Bresidänt Chriegsverbräche, Velkermord un Verbräche gege d Manschligkait befohle z haa.",🔎
,,,Verbräche gege d Menschlikäit,TRUE,In deene Posizioone isch er verantwortlig für e Hufe Chriegsverbräche und Verbräche gege d Menschlikäit gsi.,🔎
1874,Wartenberg (Muttenz),Wartebärg bi Muttez,Wartebärg bi Muttenz,TRUE,"Spööter häi si uf em Wartebärg bi Muttenz, vermuetlig in dr hindere Burg gresidiert und häi sich Marschalk vo Wartebärg gnennt.",🔎
,,,Wartebärg,FALSE,"Vo dört gönge Schdroosse schdärnförmig in d Richdig vo Basel (d Baselgass), zum Bahnhof (d Hauptschdrooss), zum Oberdorf und em Wartebärg und zur Rütihard.",🔎
1875,Amtssprache,Amtssprooch,Amtsproche,TRUE,Änglisch isch i de folgende Staate d einzigi oder eini vo de offizielle Amtsproche.,🔎
,,,Amzschpròòch,TRUE,Kiswahili esch sitt 1961 t'Amzschpròòch fo Tansania.,🔎
,,,Amtsschbrooche,TRUE,Hützudag isch s Arabische die wichdigscht semitischi Schbrooch und isch eini vo de sächs Amtsschbrooche vo dr UNO.,🔎
,,,Amtsspraach,TRUE,"I de DR Kongo gits näbed deAmtsspraach französisch au vier Nationalspraache: Kikongo, Swahili, Tshiluba und Lingála.",🔎
,,,Amtsspriche,TRUE,"SIL International fiert insgsamt 21 Sproche uf, wu z Simbabwe gschwätzt wäre: Mit Änderig vu dr Verfassig 2013 het Simbabwe 16 glychbrächtigti Amtsspriche (): Chewa, Chibarwe, Englisch, Kalanga, Khoisan, Nambya, Ndau, Nord-Ndebele, Shangani, Shona, Sign Language, Sotho, Tonga, Tswana, Venda, Xhosa.",🔎
,,,Amtsschbrooch,TRUE,"D Amtsschbrooch isch Arabisch, d Umgangsschbrooch vo de Kuweiter unterenander isch Irakisch-Arabisch.",🔎
,,,Amtsschproch,TRUE,Bis ins 2012i isch es di einzig Amtsschproch in de Ukraine gsi.,🔎
,,,Amtssproch,TRUE,"D Amtssproch isch Dütsch, obwohl ma eigentlich Dütsch nor i dr Schual redet.",🔎
,,,Àmtsschprooch,TRUE,"Domìt düet sìch s’ àmerikànischa Anglisch vu nàzionààla Wàrianta vun àndra Lander unterschaida, vor àllem ìn Àfrikà un Àsia, wia zem Biischpììl vum ìndischa Anglisch: ìn dana Lander ìsch Anglisch zwàr hüüfig Àmtsschprooch un schpììlt a groossa Roola ìn da Meedia un ìm Bìldungssüschteem, àwwer ’s wìrd numma-n-àls Zwaitschprooch vu da maischta Reedner benutzt.",🔎
1876,Hünenberg ZG,Hüünebärg ZG,Hüneberg,TRUE,"Naachbergmäinde sind Ottebach, Affoltere, Mäpmistette, Maschwande, Hüneberg, Merischwand.",🔎
,,,Hünebärg,TRUE,"Öppe zwäiehalb Kilometer witer äne verlaat si de See z Cham wider und flüüsst nördlich vo Maschwande (Kanton Züri), zwüschet de Gmaindsgebiet vo Hünebärg (Kanton Zug) und vo Obfälde (ZH), i d Rüüss.",🔎
,,,Hüünebärg,TRUE,"D Nachbarsgmeinde vo Cham sind Hüünebärg, Zug, Steihuuse, Chnoonau und Maschwande.",🔎
1877,Landeskommissärbezirk Mannheim,Landeskommissärbeziirk Mannem,Mannem,FALSE,"Dia zwai stärkschde Zueflüss münde vu rächds ii: dr Neckar bii Mannem und dr Main bii Wiesbade, gegenybr vu Mainz.",🔎
,,,Landeskommissärbezirk Mannem,TRUE,"S Biet vum eemoolige Unterrhyychrais isch em ""Landeskommissärbezirk Mannem"" zuegoornet woore.",🔎
1878,Oberkirch (Baden),Owerkirch,Zusehofe,FALSE,"Em Wurth sy Mueter isch vu Urloffe gsii, sy Vater vu Zusehofe.",🔎
,,,Oberkilche,TRUE,"Er isch durch e umfangriichs Wägnetz fer Wanderer un Bergradler erschlosse, under anderem durch e Deil vum Schwarzwaldvereinswäg Oberkilche - Waldkilche (Kandelhöchewäg).",🔎
1879,Wunderklingen,Wunderchlingè,Wònderchlinge,TRUE,"E wängili südlich vòm Halauer Bärghof fòht de Bachtobel aa, wo uff Wònderchlinge abe gòht (Richting Egginge).",🔎
,,,Wunderklingè,TRUE,Die Wasserchraft a dè Wuètè un irè Nebbèflüss wörd durch d Schluchseewerk AG un z Wunderklingè vom Hallauer Wasser- un Elegtrizidätswärch für d Energyerzüügig gnutzt.,🔎
1880,26. Januar,26. Jänner,26.Jänner,TRUE,Juni 1842 z Riede; † 26.Jänner 1911 z Riede) isch e Hegauer Haimetdichter gsii.,🔎
,,,26. Janner,TRUE,"Dr Scott Field (* 26. Janner 1847 z’ <a href=""Canton%20%28M",🔎
1881,Grenzpunkt,Gränzpunkt,Marchstäi,FALSE,"D Lüt si im Allgemäine in Rotte ufdäilt, wo jedi drvo äi Däil vo dr Gränze kontrolliert und d Marchstäi schmückt.",🔎
,,,March,FALSE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
,,,Marchpünkt,FALSE,"D Marchpünkt und d Linie vo de Marche uf der Ärdeoberflechi wärde so, wie si zwüsche de Psitzer vom Land abgmacht – ebe ""uusgmarchet"" – worde sind, vo de Vermässer gnau i der Landschaft feschtgmacht und uf Chaarte ytreit und hüüffig no in prezyse Urkunde beschribe.",🔎
1882,Bistum St. Gallen,Bistum Sanggalle,Bischtum Sanggalle,TRUE,D Kapell gköhrt zum Bischtum Sanggalle.,🔎
,,,Bischtum St. Galle,FALSE,""">Gregor XVI. 1836 s Doppelbistum Chur-St. Galle wyder ufdeilt und het es apostolischs Vikariat für St. Galle errichtet, wo 1847 im Bischtum St. Galle ufgange isch.",🔎
,,,St. Galle,FALSE,"ge Kantön Glarus un St. Galle, ussdännt. Im Nordweschte isch s Romanisch bis zu",🔎
,,,Sanggalle,FALSE,Z Sanggalle werd am Fasnachtssamschtig de «Ehren Födlebürger» erküürt und mit ere Kanoone in Ehre-Föbü-Himmel beförderet.,🔎
1883,Fronleichnam,Herrgottsdag,Fronlichnam,FALSE,A de Fronlichnamprozession machet ussert de Verein au die beede Zoift mit irne Panner mit.,🔎
,,,Froonliichnaam,FALSE,"D Bezäichnig isch 1569 in dr mexikanische Stadt Michoacán brucht worde, wo e Sarabande zum ene Teggst vom Pedro de Trejo an Froonliichnaam gsunge worde isch.",🔎
,,,Fronlychnaam,FALSE,Mer häd sich au entsprächend zläidgwèrchet – di Katolische de Refermierten am Karfritìg und di Refermierte de Katolischen a de Fronlychnaam.,🔎
,,,Fronlychnam,FALSE,"A däne Ort, wo ""Fronlychnam"" no en Fyrtig isch, wörd au dä ame Donnschtig gfyred, und sos uf de nögscht Sonntig verschobe.",🔎
,,,Fronliichnamsfest,FALSE,"Johrhundert as zweits eucharistischs Hochfest, s Fronliichnamsfest am zweite Donnstig noch Pfingste iigfüehrt worde, wo so mit em Grüendonnstig äng verbunden ischt.",🔎
1884,Heiligenberg (Bodenseekreis),Holgebeäg,Hoiligeberg,TRUE,"D Gmond Frigginge isch umgäe vu de Gmonde Owinge, Iberlinge, Hoiligeberg un Salem.",🔎
,,,Hailigebärg,TRUE,"Die Statione uff sinnem Lebenweg sinn gsi Bettebrunne (Hailigebärg), Pfulledorf, Etteneminschter und Ettene, Konschdanz, Berlin.",🔎
1885,Turmfalke,Wänneli,Räägeschidler,FALSE,Di hyfigschde Gryfveegel z Dydschland sin zur Zyd Muusvoogel ùn dr Räägeschidler.,🔎
,,,Wanderli,TRUE,"Ùnter de Gryfvögel finde sich s Wanderli, de Muusevogel, de Totevogel, de Waldkauz ùn de Steinadler.",🔎
1886,Jupiter (Mythologie),Iuppiter,Iupiter,TRUE,"1668 het dr Molière in dr Värskomödie ""Amphitryon"" si Gönner Louis, won er sich nid grad uf en het chönne verloo, e chli kritisiert won er dr Iupiter as Lüstling daargstellt het.",🔎
,,,Iuppiter Stator,FALSE,Denebet het er de Kult vom Iuppiter Stator und Hercules iigrichtet und för sin Brüeder Remus s Fest Lemuria.,🔎
,,,Iupiter Maius,FALSE,"Nach andere Quelle leitet er sich vo Iupiter Maius ab, em Wachstum bringende Jupiter.",🔎
1887,Fermentation,Fermentation,Fermentazioon,TRUE,"Drzue ghööre uf dr äinte Site Milcharte, wo d Milch underschiidlig behandlet wird, und uf dr andere Brodukt, wo mit Hilf vo Fermentazioon oder Extrakzion vo Bestanddäil us dr Milch gmacht wärde.",🔎
,,,Fermentierig,TRUE,"Bi andere alkaholfreie Erfrüschigsgetränk, ds alkaholfreie Bier u Panasch mal us gno, isch d Vorussetzig e Fermentierig (Gärig).",🔎
,,,fermentierter,FALSE,Dä Laabkwark us fermentierter Milch us de Määge vo Bütidier isch woorschinlig d Urform vom Chees.,🔎
,,,Fermentazioons,FALSE,"Maissterki isch e Naarigsmiddel, en Usgangsbrodukt für Biokunststoff, Fermentazioonsroostoff usw.",🔎
,,,fermentiert,FALSE,"Stoff, wo weder dur d Verdauigsenzüm vom Dünndarm no dur d Mikroorganisme im Dickdarm chönne fermentiert wärde, chömme in Mastdarm.",🔎
1888,Sicherheitsdienst des Reichsführers SS,Sicherhäitsdienst vom Riichsfüerer SS,Sicherheitsdiènscht,FALSE,"""AH"" (Adolf Hitler), ""HH"" (Heil Hitler) un ""SD"" (Sicherheitsdiènscht) wörrèd nu vo wènnig Zuèlassungsbehördè nit uusgää.",🔎
,,,Sicherhäitsdienst,FALSE,"D Weermacht isch schnäll vorwärts choo und grad noch dr Armee si Iisatzgrubbe, wo us dr SS, em Sicherhäitsdienst und dr Gestapo rekrutiert worde si, dur die bsetzte Gebiet zooge und häi, wie s dr Kommissarbefääl vom 6.",🔎
1889,Jesus Christus,Jesus Christus,Jesus vo Nazaret,FALSE,"In Israel läbet nach eigene Aagabe öppe 25.000 Karäer und e nöd bekannti Zahl vo messianische Jude, wo gwüssi Elemänt vo de jüdische Religion überno händ, jedoch de Jesus vo Nazaret als Messias agsänd und em Christetum zuegrächnet werdet.",🔎
,,,Grischtus,FALSE,"Ass dä Bischoff sich e Urteil iber Guet un Bes am Mänsch amaßt un belohnt oder stroft, het noch dr lütherische Vorstellung nit derfe si, des diäg allei im Grischtus zuestoh.",🔎
,,,Jesu,FALSE,"Die ""christlich Zittrechnig"" oder au Christlich Ära isch d Zellig vu dr Johre vum agnummene Burtsjohr Jesu a. Im dytsche Sprochrüm werre de Johre noch Christi Burt yblicherwiis mit ""n. Chr"" abchürzt, sälli devor mit ""v. Chr.""",🔎
,,,Hailige Christ,FALSE,Im End wert s Chrütz vom Hailige Christ anetrait.,🔎
,,,Jesus,FALSE,In da chrischtlicha Tradition wird jedn Fritag um drü (mitm Lütta vo da Kirchaglokka) an n Tod vo Jesus denkt; da wichtigschte Frittag im chrischtlicha Johr isch da Karfrittag.,🔎
,,,Jesis Christ,TRUE,»Globt si Jesis Christ«) isch de offiziell Gruess vo de Kotholike.,🔎
,,,Jesuschind,FALSE,"Rächts nebem Fridolin, e chli im Hintergrund, isch de Heilig Christophorus abbildt, wo s Jesuschind durch de Fluss duet träge.",🔎
,,,Jesus vo Nayaret,FALSE,"Au dr Jesus vo Nayaret wird im griechische Nöije Testamänt vilmol as ""Rabbi"" aagsproche.",🔎
,,,Jesus Chrischtus,TRUE,"Au hät er sich umtaa, ass d Glarner en aagäbliche Schplitter vom Chrüz, wo de Jesus Chrischtus dra gschtorbe sig, chönted überchoo.",🔎
,,,Jesus Chrischts,TRUE,"Ave Maria ""(Sei grießt, Mareie)"" isch dr latynisch Aafang un au dr Name vun eme Gebät vu dr kadolische Chilche, wu d Mareie, d Mueter vum Jesus Chrischts din aagruefe wird.",🔎
,,,Jesus Christi,TRUE,"Das het sich, was der innerchirchlich Bereich anbelangt, bis hüt chönne halte: Der Papst gilt i dä römisch-katholischä Chilä, als obärschtä Herr vo dä Gsammtchilä und Stellvärträtär vom Jesus Christi uf Erdä – än Ahspruch, wo, abgseh vo dä Uniärtä Chilä, vo allnä übrigä Chilänä nöd anerkännt wird.",🔎
,,,Chrischti,FALSE,"Er het deshalb en Bulle (es Schriftstück) gäge die wältlichi Gwalt, „Unam sanctam“, verfasst, won er betont, dass die wältlichi der geischtliche Gwalt (verkörperet dur de Papscht als Schtellverträter Chrischti und Nachfolger vom Aposchtel Petrus) in letschter Konsequenz untergeordnet isch.",🔎
,,,Chrischtus,FALSE,Johrhundert vor Chrischtus un ghere zu dr mykenische Kültür.,🔎
,,,Christi,FALSE,"Un gnau so zellt mer au, wemmer d Johr nooch Christi Burt zellt, denn säll giltet au fer dr Jesus.",🔎
,,,Herr,FALSE,"Advänt (vu lat.: ""adventus"" „Aachumft“) heißt d Johreszyt, wu sich d Chrischteheit uf d Aachumft vum Herr vorbereitet.",🔎
,,,Suhn,FALSE,""">Johannes XXII. in dr remisch Generalkaländer yygfiert wore un isch dr Verehrig vu dr allerhailigschte Dreifaltigkait gwidmet: Gott Vater, Suhn un Hailige Gaischt.",🔎
,,,Heiland,FALSE,"Das Theaterstück, wo d Gschicht verzelt, wie der Heiland uf d Wält cho isch, könnt me i vilne Länder; es isch scho i öppe zwänzg Sproochen übersetzt worde; uf Änglisch heisst’s ""Swiss Nativity"".",🔎
,,,Christus,FALSE,"De Jesus wird vo de Christe als Christus (""dr Gesalbti""), also dr jüdischi Messias, verehrt, sowie als dr Mensch wordeni Sohn Gottes.",🔎
,,,Jesüs Chrìschtüs,TRUE,"S’ Roosakrànzgebat bschteht gweehnlig üss ""Roosakrànzgsatzer"" üss’ma Vàtterùnser un je zehn Ave Maria; d’rwillscht betràchtet maa s’ Laawa, Schtarwa un Ufferschtehung vum Jesüs Chrìschtüs.",🔎
,,,Jesus vo Nazareth,FALSE,"Er isch de Soo vomene riiche Tuechhändler gsii, het sich aber vom väterliche Erb losgsait und het denn e fromms Lebe i absolute Armuet gfüert, nochem Biispil vom Jesus vo Nazareth (""Imitatio Christi"").",🔎
,,,Jesus von Nazaret,FALSE,S Christetum got nooch eigener Darstellig zruck uf d Ahänger vum jüdische Wanderprediger Jesus von Nazaret.,🔎
,,,chrischtlichi,FALSE,"I derre Zit isch trotzdem e huufe Literatur uf Koptisch gschribe worre, vorallem chrischtlichi Teggscht.",🔎
,,,Jesüs,FALSE,"Àn dr Oschtmüüra, ìsch a Fanschter vum gliicha Johr, wo dr Jesüs zaigt mìt em Kleopas un dr àndra Jìnger, wo düen uf Emmaüs làuifa.",🔎
,,,Jesus Grischtus,TRUE,D Wihnächtsgschicht stoht im Neije Teschtamänt – si isch dr Bricht vu dr Geburt vum Jesus Grischtus.,🔎
,,,Jesüs Krìschtüs,TRUE,"Mària-n-ärschiinunga sìnn Wisioona (vun làtiinisch ' „Ärschiinung, Ààblìck“, ' – „sah“), wu d’ Ziiga berìchta hann, àss ìhna d’ Mària, d’ Müatter vum Jesüs Krìschtüs, ärschììna säjg.",🔎
,,,Chrischdus,FALSE,Nendinga isch grindet worre vom allemanische Sippeoberhaupt Nando zwischet 260 und 300 noch Chrischdus.,🔎
,,,Jesus vu Nazareth,FALSE,"S Vatterunser oder (i de refermierte Schwiiz) s Unservatter isch e Gebätt, wu noch dr chrischtlige Iberliiferung dr Jesus vu Nazareth in sinene Jinger (ängschte Ahänger) esälber glehrt het.",🔎
1890,Eis,Iis,gfriert,FALSE,"Dr Titisee brücht sehr lang, bis er im Winter gfriert.",🔎
,,,Wasseris,FALSE,"Us beide Date losst sich ableite, dass dr Oberon wohrschins zue guet 50% us Wasseris, 30% us silikatischem Gstei un 20% us Chohlestoff- un Stickstoffverbindige bestoht.",🔎
,,,Wasseriis,FALSE,Driber lige ä usdähnti Schicht us waichem Wasseriis oder gar flüsigem Wasser un ä usseri harti Iischruste.,🔎
,,,Ys,TRUE,"De Giessengletscher isch wägem Chriegsloch bekannt, wo sich mit Ys füllt churz bevor en Chrieg uusbricht und sich wider läärt, also schwarz werd, wänn de Chrieg verbii isch.",🔎
,,,Iisch,FALSE,"""glacies"" »Iisch«) isch ä Iischmassä, wo us Schnee entstandä isch.",🔎
,,,Is,TRUE,"Dr eweng dicker Mantel us Wasser, Methan un Ammoniak het vermuetlich d'Konsistenz vu Is un beinhaltet dr Grossdeil vu im Uranus sinere Masse.",🔎
,,,Wassereis,FALSE,"50 % Wassereis, 30 % silikatischem Gstei un 20 % Chohlestoffverbindige, wie bispilswiis Methan, bestoht.",🔎
,,,Wasserys,FALSE,"Bogè wörred Röörli oft mit Wasserys-Füllig, glättet wörred selli denõch hûdraulisch i èrè deilbarè Matrizèform.",🔎
,,,Ysch,TRUE,"Biecht isch e Form vo Ysch, wo sich uf feschte Gägeständ uus dr Luftfiöchtikäit bildet, wenn s zimmli chalt isch.",🔎
1891,3. Januar,3. Jänner,3. Jenner,TRUE,De Albert Bächtold (* 3. Jenner 1891 z Wi,🔎
,,,3. Janner,TRUE,"D Delphine Wespiser (* 3. Janner 1992 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
1892,Jean-Baptiste Kléber,Jean-Baptiste Kléber,Kleber,FALSE,"In de Koalizioonschrieg häi sich e Hufe Elsässer mit dr Franzöösische Republik und em Kaiserriich identifiziert und uf dr Site vo Frankriich kämpft, under iine Generääl wie dr Kleber, dr Kellermann und dr Rapp.",🔎
,,,Generàl Kléber,FALSE,Doo drbii han d’ Demonschtrànta sìnnbìldig ìm Generàl Kléber d’ Schlìssel vum Karnkràftwark gaa.,🔎
1893,Ingeborg-Bachmann-Preis,Ingeborg-Bachmann-Bryys,Chlagefurter Literaturtäg,FALSE,2008 het er töugnoh a de Chlagefurter Literaturtäg.,🔎
,,,Ingeborg-Bachmann-Wettbewärb,FALSE,Si verfasst literarischi Text un het 2004 am Ingeborg-Bachmann-Wettbewärb z Klagenfurt teilgnoo.,🔎
,,,Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb,FALSE,1994 het er sich am Ingeborg-Bachmann-Wettbewerb z Klagenfurt bedeiligt.,🔎
,,,Klagenfurter Literaturdäg,FALSE,"Ire schriftstellerisch Talänt isch anne 1984 entdeckt wore, wu si bi dr Klagenfurter Literaturdäg mitgmacht het un fir iri Verzellig ""Lichtempfindlich"" mit eme Ernst-Willner-Stipändium uuszaichnet woren isch.",🔎
,,,Dääg vu dr dytschsproochige Literatuur,FALSE,"Anne 2023 isch d Valeria Gordeev vu dr Juroori Insa Wilke zue dr Dääg vu dr dytschsproochige Literatuur z Klagenfurt am Wörthersee yyglaade woore un het deert mit irem Proosatäxt ""Er putzt"" dr Ingeborg-Bachmann-Bryys gwunne.",🔎
,,,Däg vu dr dytschsprochige Literatur,FALSE,"D Stern isch anne 2018 uf Vorschlag vu dr Hildegard Elisabeth Keller zue dr Däg vu dr dytschsprochige Literatur uf Klagenfurt yyglade wore, wi si mit em 3sat-Bryys uuszaichnet woren isch.",🔎
,,,46. Dääg vu dr dytsche Literatuur,FALSE,an uf Yylaadig vum Juuroor Klaus Kastberger an dr 46. Dääg vu dr dytsche Literatuur z Klagenfurt dailgnuu. D,🔎
1894,Symbol,Symbol,Sümbol,TRUE,"""character"") oder au s Sümbol isch.",🔎
,,,Sümbool,TRUE,"Si häi ufgschriibe, was si entdeckt häi und häi drbii die gliiche Sümbool brucht, wie si au in dr Astrologii üüblig gsi si.",🔎
,,,Simbolforschig,FALSE,Mit deene Lüüt het meh d Wüsseschaft vo der Simbolforschig z tue.,🔎
,,,Simbol,TRUE,D Brugg isch è wit vobreitets Simbol für d Übberwindig vo Gräbè un d Vobindig übber trennendi Gränzè wèg.,🔎
,,,Rangabzäiche,FALSE,"As Rangabzäiche si vor eme Pascha zwäi bis drei Rossschwänz (""tuğ"") dräit worde; dä alterdümlig Bruuch isch vom Sultan <a href=""Mahmud%20II.",🔎
,,,Simbool,TRUE,"Für d Kultur isch s de grad öppis Inträssants zluege, wo und wurum ass me für viil Sache, wo ebe «nit-materiell» funkzioniere, de einewääg so Gägestand macht und suecht, wo me chan aluege und alänge: Mit der Schrift und i de Büecher tuet me die gredti Sprooch feschthebe; bi de meischte Religioone het me «heiligi Objäkt», wo eigentlich uf öppis Übernatüürlichs hiiwyse und wo me doo und döört halt doch dänkt, es sig idäntisch mit eme hööchere Wääse; und was es nit alls für Kultgägeständ und für Simbool git, wo men au bi wältliche rituelle Handlige bruucht!",🔎
,,,symbol,FALSE,"Um s kreisrunde Fänster ume chlammere sech Figure, wo d Wächselsiitigkeit vom irdische Glück symbolisiere.",🔎
1895,Hinterzarten,Hinderzarde,Hinterzarte,TRUE,August 1937 z Hinterzarte) isch e friejere dytsche Schyspringer un Nordische Kombinierer.,🔎
,,,Hinterzartè,TRUE,"Diè Strecki stygt dodeby vo z Fryburg uff z Hinterzartè bi nèrè Streckèlängi vo 25,4 km.",🔎
,,,Hinderzarte,TRUE,"Geographisch lit dr Feldberg südöstlich vu Friburg im Brisgau, umgäbbe vu dr Ortschafte Hinderzarte (nordöstllich), Titisee (östlich), Menzeschwand un Bernau (südlich) un Todtnau (südwestlich).",🔎
,,,Hinderzaarde,TRUE,"Gwoond hed si vyyl Joor z Hinderzaarde, schbeeder z Fryybeg.",🔎
1896,Byte,Byte,Bytes,FALSE,"B. iber e Netzwerk un bim Spychere uff Dateträger werre di beide Bytes, wu e 16-Bit-Wort drus bstoht, nochenonder ibertrait.",🔎
,,,MB,FALSE,"Diè drei Variantè unterschyded sich i dè witerè Uusschtattig: Modell A hèt 256 MB Arbètsschpycher un èn USB-Aaschluss, Modell B un B+ 512 MB un è Ethernet-Schnittschtell.",🔎
1897,Miguel Primo de Rivera,Miguel Primo de Rivera,Diktadur vom Primo de Rivera,FALSE,Baanlinniè mit dominyrend strategischer Bedütig sin z Spaniè unter dè Diktadur vom Primo de Rivera (1923-1930) nõch èm Blaan vom Bauminischter Conde de Guadalhorce vo 1926 baut worrè.,🔎
,,,Primo de Rivera,FALSE,"Dr woori Grund, wiso er inhaftiert worden isch, isch gsi, ass mä gegen e Vater vom Dalí het welle vorgoo, wil dä noch em Staatsstreich vom Primo de Rivera gegen e Waalbetrueg protestiert het.",🔎
1898,Wohlensee,Wohläsee,Wolesee,TRUE,August 1931 – amene Sunntigvormittag – i dr Eymatt am Wolesee gfunde.,🔎
,,,Wohlesee,TRUE,"Es bitzeli witer unge het’s drüü Mäander um d Ängihalbinsle, und nocher wird de Fluss im Wohlesee gstaut.",🔎
1899,Königsfelden,Chönigsfälde,Königsfälde,TRUE,"Im 1363i het d Königin Agnes von Ungarn s Dorf in Bsitz gno, un sofort ans Chloschter Königsfälde in Windisch abgä.",🔎
,,,Königsfelde,TRUE,"Er het au dafür gsorgt, dass de König Albrecht nach sinere Ermordig im Mai 1308 z Königsfelde zunächscht in de Chloschterchile isch biigsetzt worde.",🔎
,,,Könnigsfäldè,TRUE,"Ußerdèmm sin folgendi Habsburger uss Könnigsfäldè umbettet worrè: Dè blaante Bau von èrè großè Grufthallè unter dè Rotundè isch abber niè uusgfüürt worrè, Fürschtabt Gerbert hèt sich mit dè Beisetzig vo dè Ahnè vo dè Habsburger unter m Winterchor zfriddè gää.",🔎
,,,Kloschter Könnigsfäldè,FALSE,"In einzelnè Ortschaftè un zitèwys isch d Feudalhèrrschaft zuèdèm vum Kloschter Könnigsfäldè (spôter vum schwizerischè ""Bärn""), dè ""Freihèrrè vo Schönau"" un èm ""Baron Zweyer vo Evenbach"" wòrgnõ.",🔎
,,,Köönigsfälde,TRUE,Im Gebiet vom Lager stoot d Chlooschtrchile vo Köönigsfälde.,🔎
,,,Chloschter Königsfälde,FALSE,"Au s Chloschter Königsfälde, e Gründig vo de Habsburger, isch z Mägewil en bedütende Grundherr im Hochmittelalter gsi.",🔎
,,,Chinigsfäldu,TRUE,"Ds Schloss Habsburg, s Huuschloschter Chinigsfäldu, wo am Afang d Habsburgerin Agnes gleitut hät, und d Habsburger Stedt Zofige, Aarau, Brugg, Brämgartu un Baadä sind ane 1415 an d’Eidgnossu übärgangu.",🔎
,,,Chlooschter Königsfälde,FALSE,D Habsburger hei d Grund- und Grichtsherrschaft im 1397i dann ans Chlooschter Königsfälde übertrait.,🔎
,,,Chönigsfälden,FALSE,"D Agnes vo Ungarn, wo öppen im Joor 1281 uf d Wält cho und am elfte Juli 1364 z Chönigsfälden im Aargau gstoorben isch, isch e habsburgischi Prinzässin, Königin vo Ungarn und d Leiterin vom Chlooschter Chönigsfälde gsi.",🔎
,,,Chloschter Chönigsfälde,FALSE,"De Ort isch wytume bekannt, wil d Römer döört es grosses Legionslager vo Helvetie gha hei: Vindonissa; i dr Nööchi gseht me no hüt s römische Amphitheater, und wil dört s Chloschter Chönigsfälde gstanden isch, wo’s hüt drvo no d Chile und wenigi Näbegeböid git.",🔎
1900,Dorenbachviadukt,S Doorebachwiadukt,Dorebachwiadukt,TRUE,1951 het mä bim Dorebachwiadukt e zwäite Iigang ufdoo.,🔎
,,,Doorebachwiadukt,TRUE,"Grad dört wo dr Doorebach in Birsig mündet, befindet sich s Doorebachwiadukt.",🔎
1901,Lichtjahr,Liachtjoohr,Liechtjohre,FALSE,419 Liechtjohre Entfernig vu dr Erde.,🔎
,,,Liechtjohr,TRUE,"B. e Liechtjohr in e Strecki vu 9,4605 Billione km umrechne.",🔎
,,,Liachtjoohra,FALSE,"Hìttz’tààgs waara mìt dr Hìlfa vun otomàtisiarta Süachprogràmma jeedsjoohr toisiga Supernovae äntdäckt, wo sìch ìn àndra Gàlàxia Mìllioona Liachtjoohra äntfarnt vu dr Ard b’fìnda.",🔎
,,,Liechtjahr,TRUE,"Die betreit zehn Parsec (1 pc = 3,26 Liechtjahr).",🔎
,,,Liechtjoor,FALSE,"In dr Nööchi vom Zentrum vo dr Milchstrooss befindet sich e Staubwulke, wo öbbe 80 Liechtjoor lang isch.",🔎
,,,Leechtjohre,FALSE,410 Leechtjohre vu de Erde äweg.,🔎
1902,Deutsche Zentrumspartei,Die Dütschi Zentrumsbardei,Zäntrumsbartei,FALSE,Bis 1933 het er wie scho sy Vater dr Zäntrumsbartei aaghert un isch däre ire Orts- un Bezirksvorsitzer z Rauteburg gsii.,🔎
,,,Dütschi Zentrumspartei,TRUE,Vo 1930 bis 1933 isch er für die Dütschi Zentrumspartei z Friiburg Stadtrot.,🔎
,,,Dytsch Zäntrumsbartei,TRUE,Vu 1932 bis 1933 isch dr Lübke fir di Dytsch Zäntrumsbartei Mitglid vum Preußische Landdag gsii.,🔎
,,,Zäntrum,FALSE,"Im Norde gränze d Quartier Breiterein u Lorraine a ds historische Zäntrum, im Oschte dr Obschtbärg, d Schosshaude und im Süde ds Chiuchefäud, ds Murifäud u dr Mattehof.",🔎
,,,Zentrumsbardei,FALSE,Für e Zwäidriddelmeerhäit häi wäge de Geegestimme vo dr SPD d Stimme vo dr Zentrumsbardei dr Usschlaag gee.,🔎
,,,Zentrum,FALSE,"Er het d Religion vo de Bahai gschdiftet, wo ihr Zentrum z Haifa in Israel het.",🔎
,,,Zentrumspartei,FALSE,Er isch politisch in dr Zentrumspartei engaschiärt gsii; 1933 isch er üs em Staatsdiänscht (Arbetsamt) rüsgworfe wore.,🔎
1903,Attische Demokratie,Die attischi Demokratii,Attischi Demokratii,TRUE,"In sinere Zit isch die Attischi Demokratii usbaut worde, d Vormachtstellig vo Athen im Attische Seebund gsterkt worde und e glanzvolls Baubrogramms uf dr Athener Akropolis usgfüert worde.",🔎
,,,attische Demokratii,TRUE,"Denn si au zentrali politischi Begriff brägt worde, zum Bischbil im Zämmehang mit dr Entwigglig vo dr attische Demokratii.",🔎
,,,attischi Demokratii,TRUE,Die attischi Demokratii isch uf dr Grundlaag vo de Reforme vom Solon und vom Kleisthenes und dr Seeherrschaft vo Athen in dr Egeis in dr Middi vom 5.,🔎
1904,Orchester,Orkester,orcheschter,FALSE,In hütigè Sûmfonyorcheschter sin d Blèchblõsinschtrumänt meischtens i dè Mitti hinnè aagordnet.,🔎
,,,Orkeschtr,TRUE,"Das Lied von der Glocke (uff Schwäbisch ""S Liad vo dr Glock"") ischt a weltlichs Oratorium fir Solischda (Sopran, Alt, Tenor, Bass), Chor, Orgl ond Orkeschtr vom deitscha Kombonischa Max Bruch.",🔎
,,,Orcheschter,TRUE,Dr erscht Houptdirigänt vom Hamburger Orcheschter isch dr Robert Heger gsy.,🔎
,,,Symphonieorchester,FALSE,"Sini Chind heissed Mario, Bernadetta, Arno, Andrin, Urs (de Dirigent vom Symphonieorchester „Sinfonietta“ z San Francisco), Rea, Rita, Irene, Silvio und Patrik.",🔎
,,,Amateurochester,FALSE,"È Voschtändigung übber dè Inhalt vor èm Stüggle isch zwar mèngmòl sinnvoll, vor allèm bi Amateurochester.",🔎
1905,Ortsgemeinde,Ortsgmaind,Ortsgmeind,TRUE,"Di beide Insle Ufnau und Lützelau ghöred ebeso zum Territorium vom Bezirk, Eigetümer sind s Chloschter Einsidle für d Ufnau und d Ortsgmeind Rapperswil für d Lützelau.",🔎
,,,Óórtsggmainde,TRUE,"Di hütig Ggmaind Tuendorff isch 1995 éntschtande duur t Verainigung vu den Óórtsggmainde Tuendorff und Lueschtereff, wó schó vóheer i de Municipalggmaind Tuendorff zämeggfasst gsy sind, mit der Óórtsggmaind Wétzike, wó vu 1803 bis 1994 zur Municipalggmaind Lommis gghöört hät.",🔎
,,,Ortsgmeinde,TRUE,"Anderschwo häts au Püürte, Ortsgmeinde, Rhode, Korporatione und so witer ggää oder gits hüt no.",🔎
,,,Ortsburgergmai,FALSE,Vu 1965 bis 1997 isch er Bresidänt vu dr Ortsburgergmai Murg gsii.,🔎
,,,Ortsgmainde,TRUE,"Dezue ane gchännts s öffentlich Rächt Ortsgmainde, Schuelgmainde und Korporazioone.",🔎
1906,Johann Amerbach,Johann Amerbach,Johannes Welcker,FALSE,"Er isch dr dritti Sohn gsi vom Johannes Welcker, gnennt ""Amerbach"", wo us Amorbach iigwanderet isch und dr Barbara Ortebärg, ere Dochter vom ene Basler Rootsherr.",🔎
,,,Johannes Welker,FALSE,"1477 isch dr Gründer vo dr Familie, dr Johannes Welker, us Amorbach im Odewald uf Baasel choo und het dr Biinaame Amerbach aagnoo.",🔎
1907,Wörterbuch,Wörterbuech,Werterbuech,TRUE,"S Werterbuech konzäntriert sich uf dää Uusschnitt us em Gsamtwortschatz, wel die Beraich fir s Läbe un s Schaffe vu dr dytschsprochige Bevelkerig in däre Region represäntativ sin.",🔎
,,,Bedytigswerterbuech,FALSE,"""Mecklenburgisches Wörterbuch"", churz MWB) isch e Bedytigswerterbuech vu dr meckleburgische Dieläkt.",🔎
,,,Wörterbüech,TRUE,"Di erschti bekannti Forscherin isch d Marie Marguerite Brun-de Maison-Forte gsi, wo im Johr 1755 s Wörterbüech ""Essay d’un dictionnaire comtois-françois"" veröffentligt hät.",🔎
,,,Dieläktwerterbuech,FALSE,"""Pommersche Wörterbuch"", churz PWB) isch e großlandschaftlig Dieläktwerterbuech, wu dr niderdytsch Wortschatz vu dr ehmolige preußische Provinz Pommern (in dr Gränze vu 1936) erfasst, wisseschaftlig bearbeitet un in eme drejbändige Wärch dokumäntiert.",🔎
,,,Wörterbuechprojäkt,FALSE,"Ane 1898 het dr John Clerc i synere Funkzioon als Bildigsdiräkter em Romanischt Louis Gauchat ghulfe, vo de Wälschschwiizer Kantöön s Gält für s Wörterbuechprojäkt vom ""Glossaire des patois de la Suisse romande"" z übercho; und er isch dänn au grad dr eerscht Presidänt vo däm Wäärch synere Verwaltigskommissioon gsi.",🔎
,,,Mundartwörterbüecher,FALSE,Und es stelt e Biblioteek mit Mundartwörterbüecher vo düütschsproochige Dialäkt zäme.,🔎
,,,Werterbeuch,TRUE,"Doderzue zelle verschideni internazional renommierti Werterbeuch-Projäkt wie s Dytsch Rächtswerterbuech (DRW), s Goethe-Werterbuech un dr Dictionnaire étymologique de l’ancien français un e bsundere Schwärpunkt uf Täxteditzone us dr Zyt vum Humanismus un dr Reformazion, dodrunter s Luther-Regischter – wu 2009 erfolgrych abgschlosse woren un dodermit us em Akademieprogramm uusgschiden isch – un d Wärchuusgabe vum Martin Bucer (2016 erfolgrych abgschlosse) un Philipp Melanchthon un au s 2017 derzuegwunne Projäkt „Theologenbriefwechsel im Südwesten des Reichs in der Frühen Neuzeit (1550–1620)“.",🔎
,,,Wöörterbuech,TRUE,"S Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, churz ""Vocabolario"" oder abgchürzt ""VSI,"" isch e vilbändigs Wöörterbuech, wo syt 1952 usechunt und de Woortschatz vo dëne Tieläkt zämestelt, wo i der italienischspraachige Süüdschwyyz gredt wëërded.",🔎
,,,Lexikograaf,FALSE,"Januaar 1954 z Lüggere) isch en Schwyzer Tialäktoloog und Lexikograaf und de sibet Scheffredakter vom ""Schwyzerischen Idiotikon"" gsy.",🔎
,,,Wörterbiecher,FALSE,Joorhùndert sin usserdäm mehreri Wörterbiecher für verschidni Frybùrger Dialäkt ussecho.,🔎
,,,Gsamtwerterbuech,FALSE,"""Thüringisches Wörterbuch"", churz ThWb) isch e Gsamtwerterbuech vu dr dialäktale un regionalsprochlige Lexik vum thüringische Sprochruum mit ere alfabetische Anornig un eme Stichwortansatz, wu an dr Schriftsproch oriäntiert isch.",🔎
,,,Werterbiächer,FALSE,Gleineri oder greßeri Dialäkt-Werterbiächer gits fer fascht jedi alemannisch Gegend un fer viili Ortschafte.,🔎
,,,Rächtschrybwörterbuech,FALSE,Der Duude isch es Rächtschrybwörterbuech vo der düütsche Sprooch.,🔎
,,,Wörterbüecher,FALSE,"Für d Textuusgaabe vo de wichtige mittelhochdüütsche Dichtige, für Wörterbüecher und Grammatike wird s „normalisierti Mittelhochdüütsch“ oder „Normalmittelhochdüütsch“ bruucht.",🔎
1908,Bahnhof Arth-Goldau,Bahof Arth-Goldau,Baanhof Arth-Doldau,FALSE,"Essè Hbf, Baanhof Arth-Doldau, Innsbrugg Hbf.",🔎
,,,Baanhof Arth-Goldau,TRUE,": Baanhof Arth-Goldau, Döbèlè Hbf., Baanhof Jena-Göschwitz, Baanhof Wupperdal-Vohwinkel.",🔎
,,,Goldau,FALSE,Gliichziitig isch die Aargauischi Südbaan mit em Teilstück Rotchrüüz - Immisee als Zuefaart vo Aarau uf Goldau eröffnet worde.,🔎
1909,Zürichdeutsch,Züritüütsch,Zürcher Dialäkt,FALSE,"Ass dr Corrodi Auguscht alemannisch (im Zürcher Dialäkt) schribt, nimmt ein nit wunder, wä mer e hert sage: Im Corrodi si Liäbi zu sinere Muetersproch wird ditlig in ere Red, wun er eini vu sinene Figüre in sinene Dialäkt-Idylle halte losst.",🔎
,,,Züüridiitscha,FALSE,"D’ Schriiwung ""Schämpis"" fìnda m’r àui ìm Züüridiitscha.",🔎
,,,Züritütsche,FALSE,En Groossdeil devo basiert ùffem Züritütsche.,🔎
,,,Zürcher Dialekt,FALSE,"De Dialekt vo de Stedt, wo nöcher bi Züri sind, wie Schafuuse oder Neuhuuse, ähnled hüt em Zürcher Dialekt scho meh.",🔎
,,,Zürcher Mundart,FALSE,De Johann Martin Usteri hät as eine vo de eerschte i de Zürcher Mundart tichtet und gschribe.,🔎
,,,Züridütsche,FALSE,"In viilene hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, git es de Luut chùrz (Lenis) ùn lang (Fortis).",🔎
,,,züritüütsche,FALSE,"Em Fischer sy Gramatik ghöört bis hüt zun Grundlaage vo de Bischrybig vom Schwyzertüütsch – zäme mit de züritüütsche Gramatik vom Albert Wäber (1948; lueg obe), de baseltüütsche Gramatik vom Ruedolf Suter (1976/92), de bëërntüütsche Gramatik vom Werner Marti (1985), de bëërntüütsche Sintax vom Werner Hodler (1969), em dritte Band vom Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz und de Flexioonskapitel i de vile Bänd vo de Räie «Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik» (1910–1940).",🔎
,,,Züritütsch,TRUE,"D Regula Esposito (* 1965) chunnt im Zürcher Niderdorf uf d Wält und läbt hüt no i däre Stadt, wäge däm schwätzd d Helga Schneider Züritütsch.",🔎
,,,züritütsch,FALSE,"Und au s züritütsch ""Grüezi"" isch no es Relikt us der Zyt, wo me au z Züri gihrzt het; ""grüezi"" isch nämli e Zämesetzig us „[Gott] grüez i“, aso „Gott grüsse Euch“.",🔎
,,,Züridütschi,FALSE,"Biblische Erzälhungen für unsere Kinder, het die Züridütschi Bibel gheisse u het sowohl Texte us em Alte als ou us em Neue Teschtamänt beinhaltet.",🔎
,,,Züridytsch,TRUE,"Bekannti ostalemannische Dialekt sin Schwäbisch, Züridytsch un d Ostschwyzer Dialekt.",🔎
,,,Züridütsch,TRUE,"Des isch verglychbar mit dr Yteilig vum Alemannische i zum Byspiil Züridütsch, Elsässisch usw.",🔎
,,,züritüütsch,FALSE,De züritüütsch Tieläkt vo Horge ghört zu de Seemundarte.,🔎
,,,Züridüütsch,FALSE,"Im Artikel Züridüütsch wäre zeh Stuck ufzellt: ai, ei, äi, ou, öi, au, ̀öi, ie, ue, üe.",🔎
,,,Züritüütsche,FALSE,"Dr Adolf Guggebüel het Büecher zu dr ""Schwiizer Kulturgschicht"" gschribe und Samelbänd mit Mundartgedicht, so wie dr ""Schwyzer Meie"" und es Wörterbuech vom Züritüütsche useproocht.",🔎
,,,Züüritütsch,TRUE,"E glichi dichterischi Hechi her dr Corrodi nommol erreicht, wun er im schottische Dichter Robert Burns sini Liäder ins Züüritütsch ibersetzt het.",🔎
,,,züritütsche,FALSE,"Lüüt wie paar@ohrä, Gleiszwei, Samurai+Rokator, Sterneis, Primitive Lyrics, Sendak, Bligg'n'Lexx und no en Huufe anderi händ züritütsche Rap iidrücklich eme breite Publikum us dä ganzä Schwiiz präsentiert.",🔎
,,,Züri-Släng,FALSE,Em Blues Max sini Lieder sind im ene tüpische Züri-Släng.,🔎
,,,Zürcher Tieläkt,FALSE,"Mit sinere ungwoonte Schrybwys, wo frei em foneetische Usdruck vom farbige Zürcher Tieläkt noogoot, bringt eim dä Tegscht es nöis Lääserläpnis vo dr Mundart.",🔎
1910,Schwarzmund-Grundel,Schwarzmuulgrundle,Schwarzmuulgrundel,TRUE,"I der jüngschte Zyt wandere frömdi Fischarte au in Hochrhy, so wie öppe t Schwarzmuulgrundel.",🔎
,,,Schwarzmaulgrundl,TRUE,"D ""Schwarzmaulgrundl (Neogobius melanostomus)"", mo aus m Schwarza Meer stammd, isch ned blos en Middleuropa e Broblem, s hod se aus Europa au noch Nordamerika ausbroidad.",🔎
1911,Reformierte Kirche Aargau,Reformierti Chile Aargau,Reformierti Landeschile vom Aargau,FALSE,"Im März 2008 het er dann in di Reformierti Landeschile vom Aargau gwächslet, wo er d Stabsstell vom Chileroot als Leiter ""Theologie und Recht"" übernoh het.",🔎
,,,Aargauer Chilerot,FALSE,"De Boufonds, wo dann gäufnet worden isch, het vom Zürcher Chilerot en Zustupf vo 30'000 Franke übercho und vom Aargauer Chilerot 20'000 Franke.",🔎
,,,Reformierte Landeschiuche Aargou,FALSE,"Im 1992 het er s Diakonatskapitel vo de Reformierte Landeschiuche Aargou mit gründ und im gliiche Johr het d Aargouer Chiuche, als ersti i de Schwiz, d Ordination vo Sozialdiakon iigfüehrt.",🔎
,,,Reformierte Chile Aargau,TRUE,Zudem het er i de Legislaturperiode 2015–2018 d Synode vo de Reformierte Chile Aargau präsidierd.,🔎
,,,Reformierte Landeschile Aargau,FALSE,Ougschte 2012 isch er Chilerotspräsident vo de Reformierte Landeschile Aargau.,🔎
,,,reformierte Landeschile,FALSE,D Synode vo de Reformierte Landeschile Aargau isch s Chileparlament vo de reformierte Landeschile im Kanton Aargau.,🔎
,,,reformierte Landeschille Aargau,FALSE,Im 2011/12 isch si Iwohnerratspräsidentin vo Brugg gsi und in de Amtsperiode 2011-2014 Präsidentin vo de Synode vo de reformierte Landeschille Aargau.,🔎
,,,refermierte,FALSE,Di refermiert Chile vo Chlingnau isch d Chile vo der refermierte Pfarrei i dr Stadt Chlingnau im Aargau.,🔎
,,,Landes-Chile,FALSE,Aber au i de Landes-Chile isch er Mitgliid.,🔎
,,,Reformierte Landeschile vom Kanton Aargau,FALSE,Vom Johr 2003 bis Ändi Juni 2012 isch si Chileratspräsidenti vo de Reformierte Landeschile vom Kanton Aargau gsi.,🔎
1912,Höllentalbahn (Schwarzwald),Höllèdalbahn,Helledalbahn,TRUE,"Yber dr Bahnhof isch d'Wiehri mit dr Helledalbahn zwische Friburg un Titisee verbunde, vier Strossebahnlinie verbinde d'Wiehri mit dr Innenstadt, Günderschdal, em Quartier Vauban, Hasle un Riselfeld sowie Littewiler.",🔎
,,,Hölledalbahn,TRUE,Mai 1887 verbindet d'Hölledalbahn mit ihrem Bahnhof in Hinderzarte Breitnau mit em yberregionale Schinenetz.,🔎
,,,Höllendalbaan,TRUE,Anderèfalls wär (wi aafangs bi ebèfalls im Schwarzwald glegènè Baanstreckenè wi dè Murgdalbaan odder dè Höllendalbaan) è streckèwysi Uusführung als Zahnradbaan unvomeidlich gsy.,🔎
,,,Höllèdalbaan,TRUE,"Im Baanhof vo Donau trifft d Schwarzwaldbaan uff d Höllèdalbaan, welli noch dè Schwarzwaldbaan diè zweitwichtigschte Ysèbaanstrecki im Schwarzwald isch.",🔎
,,,Obberè Höllèdalbaan,FALSE,Kappel Guètachbrugg isch èn stillglaitè Baanhof a dè Obberè Höllèdalbaan im Schwarzwald.,🔎
,,,Helledaalbaan,TRUE,"Anne 1981 isch s Kommunal Kino zäme mit dr ""Freie Chinschterlgruppe Fryburg ""(fkf) in dr Alt Wieribaanhoof vu dr Helledaalbaan zooge.",🔎
,,,Hinteri Höllèdalbaan,FALSE,"Auguscht 1901 isch diè Hinteri Höllèdalbaan vo Donaueschingè uff Neuschtadt an Eschinger Baanhof aagschlossè worrè, dõdèmit isch Donaueschingè übber d Baan via Titisee mit Fryburg vobundè worrè.",🔎
1913,Wehrmacht,Weermacht,Wehrmàcht,TRUE,Ar hàt àui àn Vernìchtung-s-Àkziona mìtgmocht: vum And vu Juni 1940 àà bis 1941 hàt’r mehrera Mol ditscha Üssrìchtunga vernìchtet; ànna 1942 hàt’r mìt sina Kàmrààda äbb 30 Làschtwaaga vu dr ditscha Wehrmàcht üsserdianscht gschtällt.,🔎
,,,dütsche Weermacht,FALSE,"Si isch under em Befääl vom Fausi al-Kawukdschi gstande, won emol en Agänt vo dr dütsche Weermacht z Palestina gsi isch.",🔎
1914,Mont Blanc,Mont Blanc,Mongblang,TRUE,Dä Bach foot bi de Uuslöifer vom Mongblang a dr Gränze zu Itaalie a.,🔎
,,,Mont-Blanc,FALSE,Är steit im noordöschtlichu Üslöifer vam Mont-Blanc-Massiiv.,🔎
1915,Pflanzengesellschaft,Bflanzegsellschaft,Pflanzegsellschafte,FALSE,"Pflanze trätte oft in charakteristische Gruppe uf, de so gnennte Pflanzegsellschafte.",🔎
,,,Pflanzègsellschaftè,FALSE,"S Weidevyh haaltet d Alpflächè offè, dõdurch wörred Pflanzègsellschaftè gförderèt, welli suscht nu uff Sonderschtandört wiè Felsköpf mit èrè für Bewaldig nit uusreichender Humusufflaag odder in Lawinenstrich vorchömmet.",🔎
,,,Bflanzegsellschafte,FALSE,"Dr Philippi het d Bflanzenaarte nie isoliert gsää, alliwyyl as Dail vu karakterisierbaare un abgränzbaare Bflanzegsellschafte.",🔎
1916,Bären,Bääre,Bar,FALSE,"E pààr Werter uf Ainu: カムィ (""kamuy"") kànn au ""Bar"" bedite.",🔎
,,,Bäär,TRUE,"Nach dr Legände het mr em Ort so gseit, wiu dr Stadtgründer, dr Herzog Berchtold der Füft vo Zähringe, beschlosse heig, das ds Tier, wo me da aus erschts faat, söu dr Stadt dr Name gää, u me het aus erschts ä Bäär gfangen u drum sigi o ds Wappetier ä Bäär.",🔎
,,,Bärè,TRUE,"Im Sǜǜdschwarzwald hèt, wiè in vill andre Mittelgebirge au, Bärè un Wölf gää.",🔎
,,,Bäären,FALSE,"Dr Höölibäär (""Ursus spelaeus"") isch en usgstorbeni Bäärenart us dr letzte Chaltzit (öbbe 120'000 bis 10'000 v. d.",🔎
,,,Bära,TRUE,"I da Wälda leabnd Reh, Bära, Marda, Wildsua, Luxe und ou no da artagschützte Schneeleopard.",🔎
1917,Holzbrücke Bad Säckingen,Säckinger Holzbrugg,Holzbrugg vo Säckingè,FALSE,Diè längschti deckti Holzbrugg vo Europa isch d Holzbrugg vo Säckingè z Südbadè.,🔎
,,,Holzbrugg vo Säckinge,FALSE,Teils sind die hischtorische Brugge als Boudänkmol gschützt so wie die grossi alti Holzbrugg vo Säckinge.,🔎
,,,Holzbruck vo Säckinge,FALSE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
1918,Erster Wiener Schiedsspruch,Erster Wiener Schiedsspruch,Erschte Wiener Schiidsspruch,TRUE,"Pole isch am Abkomme nöd beteiligt ksi, hät aber drü Gebiet annektiert und Ungarn im Erschte Wiener Schiidsspruch d Südslowskei und en Teil vo de Karpatenukraine übercho.",🔎
,,,Erste Wiener Schiedsspruch,TRUE,"Oktober 1918 unter em Name ""Tschechoslowakischi Republik"" (ČSR) i de Hauptstadt Prag als freiheitlich-demokratische und soziale Rächtsstaat nach westlichem Vorbild proklamiert worde und hät bis zum Münchner Abkomme und em Erste Wiener Schiedsspruch 1938 existiert, in dene d Republik s Sudeteland a NS-Dütschland und Teil vo de Südslowakei a Ungarn hät abtrete müsse.",🔎
,,,Erste Wiener Schidsspruch,TRUE,Noch em Erste Wiener Schidsspruch am 2.,🔎
,,,Erschte Wiener Schiedsspruch,TRUE,D Zweiti Republik isch d Folg vo de Ereigniss nach em Münchner Abkomme und de Sudetekrise sowie em Erschte Wiener Schiedsspruch.,🔎
,,,Erschte Wiener Schidsspruch,TRUE,"Pole hät denn die Regione an sii Gebiet aagschlosse, wu vu Pole bewohnt gsi sin, während Ungarn im Erschte Wiener Schidsspruch e Deil vu de Slowakei un Transkarpatie griegt hät.",🔎
1919,Zweites Vatikanisches Konzil,dr Zwaita Vàtikàànischa Konzil,II. Vatikanische Konzil,FALSE,"gger"">Martin Heideggers"" promoviert wore. Bim II. Vatikanische Konzil vu 1962 bis 1965 het er as Mitarbaiter vum <a hre",🔎
,,,Zwaita Vàtikàànischa Konziil,TRUE,"Wahrem Zwaita Vàtikàànischa Konziil ìsch beschlossa worra, àss a bsunderer Ràuim fìrs Prassa-n-àmt iigrìchta wara wurd.",🔎
,,,Zwäite Vatikanische Konzil,TRUE,"S Zwäite Vatikanische Konzil vo 1962 bis 1965 het gforderet, ass d Chille sich umfassend wurd ernöijere.",🔎
,,,Zwaita Vàtikànischa Konzil,TRUE,Zwìscha 1962 un 1965 hàt dr Bischoof Malbois àn àlla viara Sìtzungsperiooda vum Zwaita Vàtikànischa Konzil mìtgmàcht.,🔎
,,,Zweite Vatikanische Konzil,TRUE,Ab 1962 isch de Kardinal Bea bim Zweite Vatikanische Konzil debei gsi.,🔎
,,,Zwaita Vàtikàànischa Konzil,TRUE,""">Johànnis XXIII. iischliasst —dàs sìnn d’ lätschta Reforma gsìì vor àm Zwaita Vàtikàànischa Konzil.",🔎
,,,Zweete Vatikanische Konzil,TRUE,As junge Prieschter isch er zäme mit em Bischof Joseph Hasler bi dr Versammlige vum Zweete Vatikanische Konzil (1962–1965) z Rom gsii.,🔎
,,,Zwaite Vatikanische Kunzil,TRUE,"Fir syni Verdienscht um d Umsetzig vu dr Aalige vum Zwaite Vatikanische Kunzil uf Bischtums-, uf gsamtschwyzerischer un europäischer Ebeni het er anne 2005 d Ehredokterwird vu dr Uniwersitet Fryburg iberchuu.",🔎
,,,Zwaite Vatikanische Konzil,TRUE,"In dr remisch-katholische Chilche wird dää Sunntig syt dr Liturgireform vum Zwaite Vatikanische Konzil as Chrischtchenigssunntig begange, im altkatholische Kaländer wird er „Sonntag vom wiederkommenden Herrn“ gnännt.",🔎
,,,Zwaiti Vatikanische Konzil,TRUE,"isch gwürdigt worde för sin Muet, s Zwaiti Vatikanische Konzil durezsetze, und de Johannes Paul II.",🔎
,,,Zwaita Vàtikàànscha Konziil,TRUE,Dr Bannwarth hàt àn dr zwaita Tààgung vum Zwaita Vàtikàànscha Konziil mìtgmàcht.,🔎
,,,2. Vatikanische Konzil,FALSE,"hkaite i de Stadt bezoge. 1964 isch i de Folg vom 2. Vatikanische Konzil s ""Katechetisch Institut Luzärn"" (KIL) gründet un",🔎
,,,Zweiti Vatikanischi Konzil,TRUE,Erschd s Zweiti Vatikanischi Konzil (1962–65) het d Gebrüch vum Sakramenthüs wieder zueglo.,🔎
,,,Zwaita Vàtikàànisch Konziil,TRUE,"Dia Schtìftung ìsch nooh-n-em Ufftrààg vu dr Pàschtorààlkonschtituzioon ""Gaudium et spes"" vum Zwaita Vàtikàànisch Konziil, wo dr Diàloog zwìscha dr Walt un dr Kìrich g’fäärdert hàt.",🔎
,,,zwöite Vatikanische Konzil,TRUE,D Vulgata isch bis zum zwöite Vatikanische Konzil als Übersetzigsgrundlag für die Katolischi Chilche gsi.,🔎
,,,Zweite Vatikanischen Konzil,TRUE,Vu 1962 bis 1965 isch er bim Zweite Vatikanischen Konzil debii gsii un het as Mitglid in de Kommission fir d Bischef un d Verwaltig vu de Diözese uumittelbar Iifluss uf d Formulierig vu wichtige Uussage vum Konzil gnumme.,🔎
,,,Zwäits Vatikaanischs Konziil,TRUE,"Spööter het sich in dr Westchille e Differenzierig entwigglet zwüschen em Konziil as Versammlig vo alle Bischöf von ere Chille (Zwäits Vatikaanischs Konziil, Partikulaarkonziil) und dr eender regionaal oder thematisch usgrichdete Sünoode (Würzburger Sünoode, Diözesaansünoode).",🔎
1920,Dettingen an der Erms,Deddenga,Deddenga an dr Erms,FALSE,Uffgwachsa ischt’r em Neiffener Stadtdoil Kappishäusern ond en Deddenga an dr Erms.,🔎
,,,Deddeng,TRUE,"An Metzeng grenzed ã (vo Norda aus, em Uhrzaegor nåch): Riadrich, Gråfabärg (båede Landgraes Reidleng), Kohlberg, Neiffa (båede Landgraes Essleng), Deddeng, Sankt Johann, Ẽneng ond Reidlen (älle Landgraes Reidleng).",🔎
,,,Dettenge,TRUE,"Nochbergmoede send Nirtenge em Norde, Dettenge ond Aoe em Oschte, Weiler em Side, Neiffe ond Friggehouse em Weschte.",🔎
,,,Dettinga,TRUE,D Anna Schaich isch anne 1901 mit dr Familie – dr Vater isch Lehrer gsii – uf Dettinga zoge.,🔎
1921,Klavier,Klavier,Pianischti,FALSE,"Februar 1925 z Paris) isch e elsässischi Pianischti, Kumpenischti un Klavierpedagogi gsii.",🔎
,,,Klaviir,TRUE,"Firs Orkeschtr braucht mr. Oi Fleed, a Oboe, zwoi Klarinedda, a Fagott, zwoi Herner, zwoi Trombeeda, oi Posaun, a Harf, a Klaviir ond Streicher.",🔎
,,,Piano,FALSE,"Di andre Mitgliider vo de Band sin de Fabian Liechti aa de Gitarre, de Andreas Renggli am Piano, de Adrian Pasquinelli am Bass, d Annette Huber mit de Gyyge ùn de Manuel Pasquinelli am Schlagzüüg gsi.",🔎
,,,Klafier,TRUE,"För Saiteinstrument wie Giige, Gitarre und Klafier werd traditionell Taneholz (""Picea sp."")",🔎
,,,Klayvr,TRUE,Im dütschsprõchigè Ruum wörd Hochschuèl-Uusbildung zum Dirigènt traditionsgmääß hauptsächlich mit ènèm Klayvr (odder au è baar dèvu) realisyrt.,🔎
,,,Klavierschbiila,FALSE,"Neaba seira Schuelausbildong kriagt der Bua au noh Onderricht em Geiga-, Fleeda-, Cello- ond Klavierschbiila.",🔎
,,,Pianist,FALSE,"Vo 1966 bis 1977 isch sie mit em franzöösische Schauspiiler Michel Piccoli verhürootet gsi, 1989 het si dr Komponist und Pianist Gérard Jouannest ghürootet.",🔎
,,,Klavyr,TRUE,"Uss dè zaalrychè Wärch für Klarinettè un Klavyr sin vor allem diè beidè Sonatè vom Brahms, d ""Fantasyschtüggle"" vom Robert Schumann un diè ""vyr Stüggle"" vom Alban Bärg hervorzhebbè.",🔎
1922,Teilungen Polens,D Däilige vo Poole,Poole däilt worde isch,FALSE,S Gebiet isch vorhär zum grösste Däil e Däil vo Poole-Litaue gsi und wo Poole däilt worde isch am Ändi vom 18.,🔎
,,,Däilige vo Poole,TRUE,Dr Zerfall vom polnische Staat und d Däilige vo Poole häi am Aafang vom 19.,🔎
1923,Osterfingen,Ooschterfingè,Ooschterfinge,TRUE,"Nu Wilchinge und Ooschterfinge ligged ebeso am Fuess vom Südrande, aber au im Wangetal.",🔎
,,,Oschterfingè,TRUE,"Als ""Süèdrandè"" benamst mo i dè Schwiz dè Höhèzuug, wellè im Weschtè nördlich vo Neuhuusè, bi dè sognannte Beringer Èngi aafangt, übber dè Laufèbärg, Jeschtettè, dè Wannèbärg un Rossbärg (inklusyv Ruinè Randegg) füürt un im Weschtè mit èm Hasèbärg bi Oschterfingè reschpektyv Wilchingè èndet.",🔎
1924,Zivilisation,Zivilisazioon,Zivilisazioone,FALSE,D Nutzig und d Beherrschig vom Füür isch e wichdige Faktor im Wärde vom Mensch gsi und es isch mindestens sit dr spoote Altschteizyt e Bestanddäil vo alle Zivilisazioone.,🔎
,,,zivilisierte,FALSE,"Noch dr domoolige Vorstellig het s sich um e Kontinänt mit eme aagnääme, warme Klima ghandlet, mit riiche Boodeschetz und ere zivilisierte Bevölkerig, wo mä mit ere Handelsbeziehige hätt chönne ufnee.",🔎
1925,Beringstraße,Beringstrooss,Beeringstrooss,TRUE,"Die erste Lüt si hauptsächlig us Aasie über e Landbrugg, Beringia, im Beriich vo dr hütige Beeringstrooss uf Amerika choo und häi noo di noo dr ganz Dobbelkontinänt besiidlet.",🔎
,,,Beringstroß,TRUE,Iber di nume 85 km schmal un 30 bis 50 Meter dief Beringstroß isch im usserschte Oschte vu Alaska drännt.,🔎
1926,Schweizer Fernsehen,S Schwiizer Färnseh,Schwyzer Fäärnsee,TRUE,"In dr Sändig ""Ratatouille"" mit em Raoul Bärlocher isch si di eerscht Quizmasteri vum Schwyzer Fäärnsee gsii.",🔎
,,,Schwizer Färnsee,TRUE,Dr Film isch vom Schwizer Färnsee mitbroduziert worde und isch vom 5.,🔎
,,,Schweizer Fernseha,TRUE,"Dr Schweizer Rap-, Reggae- ond Funk-Senger Dodo Jud hôt em Auguscht 2012 en dr Sendong ""Cover me"" vom Schweizer Fernseha (SF 1) ""O mein Papa"" – zamma mit dr Lys Assia – en-ra ganz nuia Form rausbrôcht.",🔎
,,,SFDRS,FALSE,De Bligg engagiert sich au in Zsämmenarbet mit em SFDRS für d Suizid-Prävention.,🔎
,,,Schwyzer Färnseh,TRUE,"Dr Roger Siffer het d Gälfiäßler in s franzesisch Regionalfärnseh gholt, uf dr Funkuusstellig z Berlin 1983 hän si ne Uffdritt gha in dr Sändig ""Chumm und lueg"" fir s Schwyzer Färnseh.",🔎
,,,Schwyzer Fernseh,TRUE,Bekannt worde isch das Stück vorallem dür ds Schwyzer Fernseh.,🔎
,,,Schwiizer Fernseh,TRUE,"Im Juli 2010 isch er in d Schlagziile cho, wil er e Chlag gäge s Schwiizer Fernseh aakündt het.",🔎
,,,Schwiizer Färnsäh,TRUE,Ab Juli 2004 hät si für s Schwiizer Färnsäh gschaffet und hät dört d Nachtuusgab vo de Tagesschau moderiert.,🔎
,,,Schwiizer Färnseh,TRUE,"Bim Schwiizer Färnseh het si d Sändig ""Sternstunde Philosophie"" moderiert.",🔎
,,,Schwizer Färnseh,TRUE,"B. en Michel us Lönneberga von dr Aschdridd Lindgren) gwä (der Witz do droh isch, daß dr Michl em Original ""Emil"" hoist) on em Kenderbrogramm vom Schwizer Färnseh dädig.",🔎
,,,Schwyzer Fäärnseh,TRUE,"Vu 2010 bis 2012 het si in dr Satiiresändig ""Giacobbo/Müller"" vum Schwyzer Fäärnseh mitgmacht.",🔎
,,,Schwyzer Färnsee,TRUE,"D Heidi Abel hett noch dr Matuur am Basler Maidligymnasium und noch dr Usbildig a dr Kunschtgwärbschuel z Basel zeerscht als Operatrice und Asagere bi dr Basler Radio- und Kabelgsellschaft Radibus gschafft und denne als Asagere, vor allem aber au Moderatori und Redaktori fyr verschideni Sändige bim Schwyzer Färnsee z Zyri.",🔎
,,,SF DRS,FALSE,"Die gröscht Bekanntheit het de Giacobbo gwunne als Moderator und Co-Autor vo de Satiresändige ""Viktors Programm"" (1990–1994) und ""Viktors Spätprogramm"" (1995–2002) uf SF DRS und als Autor und Hauptdarschteller im Kinofilm ""Ernstfall in Havanna"" (2002).",🔎
,,,Schwiizer Fernsä,TRUE,Im Härbst 2005 het si zum Schwiizer Fernsä gwechselt un schaffet mit ere 60-Prozent-Aastellig für SF Meteo.,🔎
,,,Färnseesändig,FALSE,"I de ganze Schwiz bekannt worde isch de Gustav im Joor 2010, wil er i de Färnseesändig „Kampf der Chöre“ mitgmacht hät.",🔎
,,,Schwiizer Färnse,TRUE,"Dr Meyer esch zodäm Präsentator vor Sändig „Vis-à-vis“ im Schwiizer Färnse o schribt o mängisch i Zitige o Ziitschrefde, unger angerem förd Zürcher Woche, d'Basler Zitig o ds Magazin „Cicero“.",🔎
,,,Färnsee DRS,FALSE,Derzue ane het er fürs Färnsee DRS vo 1963 bis 1974 als Tieläktexpärte bi baar Sändige zu dr Gschicht und dr Volchskund vo dr Schwiiz mitgmacht.,🔎
,,,Schwizer Färnse,TRUE,Au am Schwizer Färnse (SF1) isch er en regelmässige Gascht i Sändige gsii.,🔎
,,,SF zwei,FALSE,"Im diitsche Raum isch Charmed unterm Titel „Charmed - Zauberhafte Hexen“ uf ProSieben, ORF 1 und SF zwei gloffa.",🔎
,,,Schwiizer Färnsehe,TRUE,"2010 het dr Ferdy Kübler dr ""lifetimeAward"" vom Schwiizer Färnsehe für si Läbenswärk übercho.",🔎
,,,Schwiizer Färnsee,TRUE,"Es isch i dr ganze Düütschschwiiz populär worde, und s Schwiizer Färnsee het drvo 1978 a Sändig gmacht.",🔎
,,,Schwiizer Ferseh,TRUE,"Er het im Schwiizer Ferseh d ""Stärnstunde Philosophii"" moderiirt und isch in einige Stiftigsröt.",🔎
1927,Lebensmittel,Lääbesmiddel,Läbensmiddelinduschtry,FALSE,"S Undernääme vo der Läbensmiddelinduschtry het denn zytewys ""Kraft General Foods"" und derno ""Kraft Foods"" gheisse, und sid 2012 ghört d Suchard em Wältkonzärn ""Mondelēz International"".",🔎
,,,Läbensmittel,TRUE,"As Genussmittel im ängeren Sinn wärde Läbensmittel bezeichnet, wo nit in erschter Linie wägen ihrem Nährwärt und zur Sättigung konsumiert wärde, sondern wägen ihrer aregende Wirkig und ihrem Gschmack.",🔎
,,,Nahrung,FALSE,Weged de vile Nährstoff sind Oier ä beliebte Nahrung fr andere Vicher.,🔎
,,,Läbesmittel,TRUE,I de letschte Jaar sind Huusliferdienscht vo grosse Läbesmittel-Gschäft ufcho.,🔎
,,,Lääbensmiddel,TRUE,"Drbii si Lääbensmiddel (Drinkwasser und Naarigsmiddel), Chläider, Woonig, ärztligi Versorgig und notwändigi soziali Läistige usdrücklig iigschlosse.",🔎
,,,Lääbensmittel,TRUE,"Bim Produziere und em Handel vo Lääbensmittel isch d Higieene au öppis Wichtigs: me mues d Pflanze vor Chrankete schütze, d Plätz vo de Nutztier putze, d Gräät wo me bim Puure bruucht wäsche und d Verarbeitigsoort und Lagerplätz und d Transportmittel vo de Produkt suuber halte.",🔎
1928,12. April,12. April,12. Àwril,TRUE,Dr Timothy Pilsbury (* 12. Àwril 1789 z’ ,🔎
,,,12. Àwrìl,TRUE,"Dr Albert Richard Thomas (* 12. Àwrìl 1898 z’ Nacogdoches, <a href=""",🔎
,,,12. Aprile,TRUE,Dr Rudolf Hotzenköcherle (* 12. Aprile 1903 z Kuur,🔎
1929,Bürgerort,Heimetort,haimnetberäächtigt,FALSE,Juni 2008 z Nöieburg; haimnetberäächtigt z Brugg) isch e Schwyzer Bolitikeri (FDP) gsii.,🔎
,,,haimetberäächftigt,FALSE,Juuni 2006 z Rüeschlike; haimetberäächftigt z Züri) isch e Schwyzer Fraueräächtspionieri un 20 Joor lang Bresidänti vu dr Zürcher Frauezäntraal gsii.,🔎
,,,Bürgerrächt,FALSE,"Si isch die äinzigi Basler Korporazioon, wo au Persoone ooni s Basler Bürgerrächt ufnimmt.",🔎
,,,haimatbrächtigt,FALSE,Februar 2016; haimatbrächtigt z Löölinge un z Mäile) isch e Schwyzer Bolitiker (FDP) un Schurnalischt gsii.,🔎
,,,haimetberäächtigt,FALSE,"Augschte 1948 z Baar, Kanton Zug; haimetberäächtigt au dert; † 1.",🔎
,,,heimetberächtigt,FALSE,Dr Sutermeister isch usere evangelische Pfarrerfamilie cho und isch z Zofige heimetberächtigt gsi.,🔎
,,,heimetbrechtigt,FALSE,September 1893 z Bärn; heimetbrechtigt z Saint-Saphorin) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.,🔎
,,,haimatbräächtigt,FALSE,"April 2018 z Züri), haimatbräächtigt z Meinisbeerg, isch e Schwyzer Unternämer gsii.",🔎
,,,haimetbrächtigt,FALSE,Mai 2012 z Ilau; haimetbrächtigt z Troge un z Züri) isch e Schwyzer Volksschauspiler gsii.,🔎
,,,haimeberächtigt,FALSE,"Dezämber 2023 z Paris; haimeberächtigt z Lausanne) isch e Schwyzer Schurnalischt, Schriftsteller un Bihnenautor gsii.",🔎
,,,haimberächtigt,FALSE,"Juni 2021 au dert, haimberächtigt z Winterthur) isch e Schwyzer Chemiker gsii, wu anne 1991 dr Nobelbryys fir Chemy iberchuu het.",🔎
,,,haimetberächtigt,FALSE,Juni 1927 z Herisau; haimetberächtigt z Hääde; † 7.,🔎
,,,hoametberäachtigt,FALSE,"Februar 2005 z Aaltstetta; hoametberäachtigt im Oberriet) ischt an Schwiizer Learer, Hoametforscher und Archivar gsi.",🔎
,,,haimatberächtigt,FALSE,April 1975 z Binnige; haimatberächtigt z Fränkedef) isch e Schwyzer Bolitikeri (GPS).,🔎
,,,haimebrächtigt,FALSE,"Jänner 2024; haimebrächtigt z Riidu, ab 2006 z Räide) isch e Schwyzer Radioschurnalischt un Diräkter vu Schwyzer Radio DRS (1979–1999) gsii.",🔎
,,,Häimetort,TRUE,Juni 2024; s Häimetort isch Muur gsi) isch e Schwiizer Politikeri gsi.,🔎
,,,Bürgeri,FALSE,Si isch Bürgeri vo Fältschbrg un Mönchaltorf.,🔎
,,,heimatberechtigt,FALSE,"Oktober 1961 z Pully), heimatberechtigt in Villarzel VD, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.",🔎
,,,heimetbrächtigt,FALSE,"Februar 1952 z Sumiswald, heimetbrächtigt z Hasle bi Burgdorf) isch e Schwyzer Unternähmer un Bolitiker (FDP).",🔎
,,,Bürgere,FALSE,"Oktober 1963 z Gämf; e Bürgere vo Gämf und spööter vo Sennwald) isch e Schwizer Juristin, Historikere und humanitääri Aktivistin gsi, wo andere Fraue in dr Äidgenosseschaft in e Hufe Hiisichte dr Wääg geebnet het: 1910 isch si die dritti Frau gsi, wo d Lizänz übberchoo het, zum as Rächtsaawalt z schaffe.",🔎
,,,heimatberächtigt,FALSE,September 2012 z Dornach; heimatberächtigt in Dornach und Chliilützel) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsi.,🔎
,,,haimetberräächtigt,FALSE,Septämber 2015 z Bremgarte bi Bärn; haimetberräächtigt z Oberhofe) isch e Schwyzer Schriftgstalter gsii.,🔎
,,,yyburgeret,FALSE,Anne 1867 isch er z Züri yyburgeret wore.,🔎
,,,Bürger,FALSE,"Januar 1951 z Basel, Bürger vu Basel) isch e Schwizer Politiker us dr (LPS).",🔎
,,,heimatbrechtigt,FALSE,"Februar 1941 z Pfeffike, heimatbrechtigt z Seis und z Pfeffike) isch en Schwiizer Politiker (FDP).",🔎
,,,heimatberechtiged,FALSE,"Februar 1966), heimatberechtiged z Gùùrtnällä isch e Schwiizer Politikeri (CVP).",🔎
,,,hoamatberächtigt,FALSE,März 1998 z Balga; hoamatberächtigt o z Balga) ischt an Schwizer Künstler (Bildhouer und Mooler) us Balga im Sanggaller Rhintl gsi.,🔎
,,,Heimeträcht,TRUE,Über 4000 Lüt hen z Cerniat ihr Heimeträcht.,🔎
1930,Fabelwesen,Fabelwese,Fabelwäse,TRUE,"Xenegugeli heisst ds Fabelwäse us em Tier-ABC vom Roland Zoss, wos als Bilderbuech, Tonalbum und als App ABC Dino git.",🔎
,,,Faabelwääse,TRUE,"Es git denn nid nume friidligi Dier uf de Fries sondern au Faabelwääse und Raubdier und mä het aagfange, Saage daarzstelle.",🔎
,,,Fabeltier,FALSE,"Siis Riittier (""vāhana"") isch de Makara, e chrokedilartigs Fabeltier, wo im Wasser lebt.",🔎
1931,Apfel,Apfel (Begriffsklärung),Öpfu,FALSE,"Chlepfmoscht werd us Truube, aber ou us Öpfu u Bire gmacht.",🔎
,,,Äpfel,FALSE,"Näbe m Wii wird viil Obschd abaut – hauptsächlich Kriase, Zwätschge un Äpfel.",🔎
,,,Öpfelboum,FALSE,"Es isch e ryche König gsi, dä het en Öpfelboum gha.",🔎
,,,Epfel,FALSE,"Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber.",🔎
,,,Öpfelsorte,FALSE,"Dr ""Chüddiger Dachöpfel"" isch en alti Öpfelsorte.",🔎
,,,Öpfelbäum,FALSE,Wäge de vile Öpfelbäum (früener sind’s meh Birebäum gsi) seit mer em Kanton au «Moschtindie»; dodezue stoht witer une no meh.,🔎
,,,Epfl,FALSE,Bira sen a Obschd mo moischdens als d vornehme Vrwandte vo de Epfl gseha werrad.,🔎
,,,Öpfelige,FALSE,Der Begriff Öpfel chunnt vo da här das d Frucht vo der Alroune e Öpfelige gschmak het.,🔎
1932,Slawen,Slawe,Slaweyfäll,FALSE,S'Illyrische isch durch d'Romanisiirig vo de Illyrer un spöter durch d'Slaweyfäll usgstorbe; d'albanische Sproch chönnt aber e lebändigi Noochfolgersproch sy.,🔎
,,,slawe,FALSE,Im gliiche Johr het er d Elbslawe und d Böhme underworfe.,🔎
,,,Slaawe,TRUE,Dr Name Wiile schtaht für verschideni Ortschafte i dr Schwiiz: Dr Begriff Wiile bezeichnet aber au e Gruppe vo Wese i dr Mythologie vo de Slaawe,🔎
,,,slawisch,FALSE,"Dr alt oschtslawisch Name fir s Biet vum slawisch bewohnte Dail vum europäische Russland, vu Wyssrussland un dr Ukraine isch ""Rus"" gsii, uf Griechisch ""Rossia"".",🔎
,,,Slawischi,FALSE,Slawischi Völcher hänn sich im 5.,🔎
,,,slààwischa,FALSE,"Z’ Lusevera reeda m’r d’ slààwischa Mundàrt ""Po našin"" odd’r ""Po nasen"".",🔎
,,,slawischen,FALSE,"Scho in siner früechere Ziit as Statthalter z Baire, het dr Ludwig sit 825 immer wider Kämpf mit de Bulgare, wo vo Südoste cho si, und mit einzelne slawischen Völkerschafte, de slawische Stämm vo Böhme , de Sorbe und de Morave, müesse usstoh.",🔎
,,,slawischi,FALSE,Glichzittig hets slawischi Balkanvelker welle „befreie“ – diä sin zum Deil unter osmanischer und zum Deil unter eschtrich-ungarischer Herrschaft gsii (no 1908 hett Wien Bosnie annektiert).,🔎
,,,slawischer,FALSE,Är het Chrischte us awarisch-slawischer Gfangeschaft freigchauft un het dr Monotheletismus verurdailt.,🔎
,,,slawische,FALSE,"Di keltische Sproche werre vo de Sprochwüsseschaft de indogermanische Sproche züegordnet; si sin mit de germanische, slawische, indische und andere Sproche vo de Sprochfamilie verwandt.",🔎
1933,Wildberg ZH,Wildbèèrg ZH,Wildbèèrg,TRUE,"Im Oschte grenzt d Gmäind a de Kanton Thurgau, im Weschte a d Gmäind Wildbèèrg.",🔎
,,,Wildbëërg,TRUE,"Naachbergmäinde sind Fischetaal, Wiile, Wildbëërg, Pfäfike, Hittni und Bääretschwiil.",🔎
1934,Chinesische Sprachen,Chinesischi Sprooche,Chinesische Sprooche,TRUE,"北方話 Pinyin: Běifānghuà ) ghööre zu de Chinesische Sprooche und bilde d Grundlaag für s modärne, standardisierte Hoochchinesisch.",🔎
,,,chinesisch,FALSE,"Indie gränzt an Pakistan, s chinesisch Autonom Biet Tibet, Nepal, Bhutan, Myanmar un Bangladesch.",🔎
,,,chinesischi Sprooch,TRUE,"""Yuèyǔ"") isch e chinesischi Sprooch, wo vor allem im Süde vo China z Guangxi, Wuzhou und in groosse Däil vo dr Browinz Guangdong (au ""Kanton,"" drum ""kantonesisch"") gschwätzt wird.",🔎
,,,kineesischschproochiga,FALSE,"’S gìtt àwwer nàdììrlig ìn da USA àui Mìnderhaita, wo àndra Schproocha reeda un Anglisch àls Zwaitschprooch glarnt hann, wia zem Biischpììl d’ schpànisch- frànzeesch-, diitsch- und kineesischschproochiga Mìnderhaita.",🔎
,,,Chinesische,FALSE,"S Englische hät chuum no Kasusdifferenzierige, es näheret sich in dere Hiisicht em Chinesische aa, wo keinerlei Flexion uufwiist.",🔎
,,,sinitische Sprooche,FALSE,"Wyteri Byspil sin d Verdeilig zwüsche gschriibenem Hocharabisch ùn de arabische Dialäkt, Änglisch ùn Spanisch z Gibraltar, oder s Standardchinesisch ùn friener s klassischi Chinesisch ùn di verschiidne sinitische Sprooche in de chinesischsproochige Länder.",🔎
,,,chinesische Sprooche,TRUE,"Die chinesisch Schrift () oder Han-Schrift () fixiert die chinesische Sprooche, vor allem s Hochchinesische, mit chinesische Schriftzäiche.",🔎
,,,chinesischi Sprooche,TRUE,"Näben em Hoochchinesische git s no anderi chinesischi Sprooche, wo vilmol au as Dialäkt vom Chinesische bezäichnet wäärde und eso dr niidrig Status reflektiere, wo die Sprooche häi.",🔎
,,,Chinesisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,Chinesischè,FALSE,"Für Neusilber git s au d Bezeichnig Alpaka/Alpacca (gschütztes Warèzeichè), Argentan, Minargent, diè französischè Bezeichnigè Cuivre blanc un Maillechort sowiè diè uss èm Chinesischè stammendi Bezeichnig Packfong.",🔎
,,,kineesischa Schprooch,FALSE,"Ìn dr kineesischa Schprooch wìrd Alpha Centauri """" (), „Zwaiter Schtarn vum süüdliga Toor“, gnännt (wia ärwäähnt bìlda Alpha un Beta Centauri zamma d’ „süüdliga Ziiger“ zem Schtarnbìld Kriiz vum Süüda).",🔎
,,,Mandarin-Chinesisch,FALSE,"Damit isch Spanisch – noch Mandarin-Chinesisch, Hindi und Englisch - die am vierthäufigschta gschprochene Sproch uf da Wält.",🔎
,,,Sproochsituazion isch heterogen,FALSE,"D Sproochsituazion isch heterogen, und die chinesisch Schrift isch für alli wo báihuàwén chönne ""lääse"" (und s isch gliichgültig wie si s usspräche) en überregionals Medium zum sich verständige.",🔎
,,,chinesische,FALSE,""">479 v. Chr. gläbt un isch unter em Name ""Kong Qiu"" (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in dr Stadt Qufu im chinesische Staat Lu (dr hitige Provinz Shandong) uf d Wält chuu, wun er au gstorben isch.",🔎
1935,Staffelegg,Staffelegg,Stafeleggpass,FALSE,Vo Chüddige us cha me übere Stafeleggpass oder über s Bänkerjoch is Fricktaal ggoo.,🔎
,,,Schtaffelegg,TRUE,S Dorf ligt ennet de Schtaffelegg und gehört geographisch zum Fricktal.,🔎
1936,Saint-Sulpice NE,Saint-Sulpice NE,Saint-Sulpice,TRUE,D Areuse het iri Kwelle i dr Schlucht vo Saint-Sulpice under em Karschtgebiet vom Jura.,🔎
,,,St-Sulpice,FALSE,"Jänner 2009 entstanden us dr Fusion vu dr Gmaine Boveresse (frankoprovenzalisch ), Buttes (), Couvet (), Fleurier (), Les Bayards (), Môtiers (), Noiraigue (), St-Sulpice () un Travers ().",🔎
1937,Brend (Berg),Brend (Berg),Brend,TRUE,"Uffem Brend, em Husberg vu Furtwange, isch d'Quell vun dr Bräg.",🔎
,,,Bränd,TRUE,"Markanti Büggel sin sûdlich vo dè Kinzig Kandèl (), Wyßdannèhöchi (), Obberegg (), Roorhardsbärg (), Bränd (), Stögglewald (), Mooswaldchopf () un, nördlich vo dè Kinzig, Brandèchopf () un Lettschtädter Höchi ().",🔎
1938,Verdauungstrakt,Verdauijigsdrakt,Verdaujigsdrakt,TRUE,"Dr Dickdarm (lat. ""Intestinum crassum"") isch dr letscht Däil vom Verdaujigsdrakt bim Mensch und bi vile Dier.",🔎
,,,Verdaujigssüsteem,FALSE,Si schädige d Schliimhute vom Verdaujigssüsteem äntwäder diräkt oder indiräkt dur Bakteriegift.,🔎
,,,Verdauigsdrakt,TRUE,"Dr Verdauigsdrakt vo de Nager isch uf pflanzligi Nahrig usgrichtet, au wenn s e baar Arte git, wo Alles- oder vorallem Fleischfrässer si.",🔎
,,,Verdauigsapparat,FALSE,"Au am andere Ändi vom Verdauigsapparat müesse verschidnigi Muskle zämmeschaffe, zum d Egestion, das häisst s Schisse, mööglig z mache.",🔎
1939,Moderator,Moderator,moderateri,FALSE,Merz 2024 z Bade-Bade) isch e dytschi Färnsehschurnalischti un -moderateri gsii.,🔎
,,,Fäärnseemoderatoori,FALSE,Juni 1974 z Fryburg) isch e dytschi Schurnalischti un Fäärnseemoderatoori.,🔎
,,,Moderatoori,FALSE,Juli 1967 z Wauterswiu) isch e Schwyzer Moderatoori un Redakteri.,🔎
,,,Moderàzioon,FALSE,"Üsserdam hàt d’ Cardi B amol àn dr Moderàzioon vu dr Farnsahsandung ""The Tonight Show Starring Jimmy Fallon"" mìtgmàcht.",🔎
,,,moderator,FALSE,Dezämber 1986 z Zyri) isch e Schwyzer Färnsee- und Radiomoderatori gsi.,🔎
,,,Moderatorin,FALSE,"Novämber 1972 z Baasel) isch e Baasler Moderatorin, Kolumnistin, Autorin und Webvideobroduzäntin.",🔎
,,,Farnsahmoderàtoora,FALSE,Janner 1992 z’ Mìlhüüsa) ìsch a elsassischa Scheenhaitskeeniga un Farnsahmoderàtoora üss Màschgetz ìm Sundgàui.,🔎
,,,Färnsehmoderatori,FALSE,"Oktober 1973 z Haidelberch) isch dytschi Färnsehmoderatori, Färnsehschurnalischti un Autori.",🔎
1940,Winkel,Winkel,rächtè Winkel,FALSE,"Dè Bruggèdräger vum Viadukt, wo schu 1898 fèrtig gschtellt worrè isch, bschtòt uss Staal un wörd i d Mitti von èm Bogè gschtützt, wo im rächtè Winkel zuè dè eigèntlichè Brugg stòt.",🔎
,,,Chrützigswinkel,FALSE,So muè dè Chrützigswinkel byschpillswys zwischè è Landschtrõß un èrè Autobaan nit rächtwinklig sin.,🔎
1941,Bezirk Hinterrhein,Bezirk Hinterrhii,Bezirk Hinterrhy,TRUE,"70,1 % d Ùmgangssprooch, im Bezirk Hinterrhy aber nùmme für 24,2 %.",🔎
,,,Hinterrhy,FALSE,"70,1 % d Umgangssprooch, im Hinterrhy aber numme für 24,2 %.",🔎
,,,Bezirk Hinderrhy,TRUE,"Tomils isch a ehmolagi politaschi Gmaind, wo zum Krais Domläschg im Bezirk Hinderrhy vom Kanton Graubünde ghört hät.",🔎
,,,Bezirk Hinderrhii,TRUE,"Baidi Chrais sind em Bezirk Hinderrhii zuetailt gsi, wo aafangs 2016 dur d Region Viamala ersetzt worden isch.",🔎
1942,Trompe-l’œil,Trompe-l’œil,fàlscha-n-Uffwand,FALSE,"Ànna 1799 hàt dr Mieg àn dr Hàuiptfàssààda zwai gmoolta fàlscha-n-Uffwand züagfiagt, wo dr Schwiizer Häld Arnold Winkelried zaiga –dàs ìsch a Sìnnbìld gsìì fìr ìm Mieg siina Àbleehnung vum Zammaschluss vu Mìlhüüsa-n-àm Frànkrììch.",🔎
,,,illusionistischi,FALSE,"Er het die illusionistischi Färnwirkig ufgee und het d Reegle broche, wo vo de Verdräter vo dr Akademische Kunst ufgstellt worde si.",🔎
,,,illusionistischi Daarstellig,FALSE,In de foowistischen Bilder het dr Zwäck vo dr Farbgääbig nüm die illusionistischi Daarstellig vom ene Geegenstand sälle si.,🔎
1943,Stimmloser alveolarer Frikativ,Stimmlose alveolare Frikativ,stimmlose alveolare Frikativ,TRUE,"Dr mit ""ss"" gschriebeni Luut, wo uf es ererbts germanisches /s/ zrugg gaht, hät sich vo dem mit ""sz"" gschriebene underschiede; s ""ss"" isch nämlich als stimmlose alveolo-palatale Frikativ [] uusgschproche worde, s ""sz"" hingege als stimmlose alveolare Frikativ [s].",🔎
,,,stimmlose s-Luut,FALSE,Es isch en Konsonantebuechschtabe und dient zur Widergaab vom stimmlose s-Luut //.,🔎
,,,schtimmlose alveolare Frikativ,TRUE,"B. in ""sunne, stein, kuss, kirse""); und en schtimmlose alveolare Frikativ [s], wo i dr 2.",🔎
1944,Landnahme der Slawen auf dem Balkan,D Landnaam vo de Slawe uf em Balkan,Slawe s Land dört afo übernee,FALSE,"Uf em Balkan isch s wäärend siner Regierigszit rueig gsi, aber churz druf häi d Slawe s Land dört afo übernee.",🔎
,,,Landnaam vo de Slawe uf em Balkan,TRUE,"Dr Maurikios isch zletscht uf guetem Wääg gsi, d Landnaam vo de Slawe uf em Balkan z verhindere und die spootantiki Ornig uf em Balkan z verdäidige.",🔎
,,,Landnaam vo de Slaawe uf em Balkan,TRUE,S oströmische Riich het wäge de arabische Erobrige und dr Landnaam vo de Slaawe uf em Balkan am Aafang vom 7.,🔎
,,,besiidlet,FALSE,Joohundert grösstedäils besiidlet.,🔎
1945,Palatalisierung,Palatalisierung,Palatalisiärig,TRUE,"Lueg bi Monophthong, Diphthong, Entrundig, Palatalisiärig Änd-""n:"" I de meischte alemannische Dialäktspiilarte (usgnoo nes paar höchschtalemannischi Dialäkt) sin d Änd-""n,"" wus im Altalemannische no gä het, abgfalle.",🔎
,,,Palatalisärig,TRUE,"Dr Nathan Katz het in sinem hochalemannische Dialäkt vum Sunggaü gschriibe - des Hochalemannisch wiist d Entrundige un d Palatalisärig vum Oberrhinalemannisch uf, isch aber äng mit dr alemannische Weschtschwiz verbunde dur Lüterschiinige wiä in ""Ching, unger, Hang"" (Kind, unter, Hand), ""fäischter"" (finschter), ""Fäischter"" (Fänschter).",🔎
,,,Palatalisiärung,TRUE,"Was vu Friiburg üs bsunders uffallt, isch s iberuffe a (s häll a) zum Biispiil in ""Náábel"" (= Nebel), d Palatalisiärung vum u zum Biispiil in ""Hüüs"" un ass dr alemannisch Wortschatz un d Grammatik relativ guet erhalte sin.",🔎
,,,palatalisierte,FALSE,Di hochi Aazahl vu de Konsonante isch mit de für di slawische Sproche charakterisdische Unterscheidig vu weiche (palatalisierte) un harte Konsonante z erchläre.,🔎
,,,Palatisierig,TRUE,"Au git s d Palatisierig vo /nd/ zu /ng/ im undere Kantoonsdäil nit; mä säit zum Bispil ""Wonder"" und nit ""Wunger"" ‚Wunder‘.",🔎
,,,Palatalisiert,FALSE,"In viileni Dialäkt vum Alemannische isch de Vokal allerdings kei echte Hinterzungevokal, sundern isch e chly Zentraler oder gar Palatalisiert.",🔎
,,,palatalisierti,FALSE,"D Ruune stoot för de gmaingermanisch stimmlosi velari Plosiv (IPA //), so i de ältere und au i de kontinentale Runeinschrifte; i de nordische Inschrifte för /k/, // und //, im altenglische Futhorc aber för di palatalisierti Variante (IPA: //).",🔎
,,,Palatalisierig,TRUE,Zeige duet sich d Yyordnig als galloromanischi Sprooch zum Byspil dur d Palatalisierig vo lat.,🔎
,,,palatalisiert,FALSE,/ou/ palatalisiert zue // bzw.,🔎
,,,palatisierts,FALSE,"Wyl ächti palatali Plosiv zimli sälte sin, wird s IPA-Symbol oft au für palatisierts // bruucht oder für bstimmti Affrikat.",🔎
1946,Unteriberg,Underibrig,Underybrig,TRUE,"Ds Oberybrig gränzt as Muotital, a Illgau, Schwyz, Alpl, Einsidlä und as Underybrig wo früänr mid Oberybrig zämme d Gmeind Ybrig gsi isch.",🔎
,,,Underiibrig,TRUE,"Dänn häts no am ander Endi (Südsyte) en öpe 800 Meter lange Abschlussdamm, wo es Überlaufe quasi rückwärts i Richtig Underiibrig oder Stuude verhinderet.",🔎
1947,Wichte,Spezifischs Gwicht,spezifischs Gwicht,TRUE,"Eso isch bewiise gsi, ass d Chroone e chliiners spezifischs Gwicht gha het as d Goldbare und dorum nit ganz vo Gold gsi isch.",🔎
,,,spezifisches Gwicht,TRUE,"Well Holz è zimli niddrigs spezifisches Gwicht hèt, eignèt s sich bsunders für dè Bruggèbau.",🔎
1948,Hebräisch,Hebräisch,Nöihebräisch,FALSE,"Die mäiste Lüt schwätzed Nöihebräisch, d Araber reded under sich e sürisch-palestinänsische Dialäkt vom Arabische, wo vor allem im Wortschatz starch vom Hebräische beiiflusst isch.",🔎
,,,hebräische Sprooch,FALSE,In deren ihrer Mitti isch d Wiiderbeläbig vo dr hebräische Sprooch as kümftigi Nationalsprooch gstande.,🔎
,,,hebräisch,FALSE,"phönizisch un hebräisch ""erob"" „dunkel“, vgl.",🔎
1949,Kernkraftwerk Fukushima Daiichi,Kernkraftwerk Fukushima I,Chärnchraftwärch Fukushima I,TRUE,"Im März 2011 sind bim Chärnchraftwärch Fukushima I und in andere japanische Chärnchraftwärch durch es Ärdbebe und de aaschliessend Tsunami d Notschtrom-Generatore und s Chüelsyschtem usgfalle, was zu höcher Radioaktivitäts-Freisetzig und ere erhebliche Beiiträchtigung vo de Umwelt gfüert het.",🔎
,,,Nuklearkatastroph vu Fukushima,FALSE,"Vor allem d Haltig vu dr Griene iber drei Johrzehnt zum Atomstrom het no dr Nuklearkatastroph vu Fukushima derzue gfiert, ass di Grienen in Umfroge 2011 as di glaubwirdigscht Bartie gulte hä nun as diejenig, wu d Wehler am beschte wisste, was fir Positione si verdrätte duet.",🔎
,,,Kataschtrophe vom Chärnchraftwärk Fukuschima,FALSE,"S gitt aber au Uusnahme, wie d Kataschtrophe vom Chärnchraftwärk Fukuschima oder d Kataschtrophe vom Chärnchraftwärk Tschernobyl, wo erscht mit viile längerfrischtige Todesfäll, v. a. dur Chräbs z rächne isch; wo aber au als Kataschtrophe-Ereignis gälte.",🔎
1950,Kaisertum Österreich,Kaisertum Ööschterrych,Käisärtum Öschtrich,TRUE,"Johrhundärt isch dä Beethoven, wo jetzt im nöiä Käisärtum Öschtrich glebt het, zo äim vo dä berüämtischtä Musikantä vo Öiropa wordän, au wenn dä Gioacchino Rossini met sinän Opärä zo sim Läidwesä populärär gsi isch.",🔎
,,,Ööstriicher,FALSE,"Au de Ööstriicher Bolitiker Heinz-Christian Strache nännt s Rèsultat „hocherfreulich“ ùn gìt z bedänke, dass s christlig Erbe vù Europa mießt gschǜtzt werre.",🔎
,,,Öschterrych,FALSE,"Für anderi Länder wie Öschterrych, Frankrych, Luxeburg, Belgie und d Holland liged kaini Aagabe zum Bevölcherigsaateil vo de Jänische voor, will si bishär einzig i de Schwiiz als nazionali Minderheit anerkännt sind.",🔎
,,,Chaisertum Eschtrych,TRUE,"S Biet, wu mer Eschtrych nännt, het syterhär di ganz Habsburgermonarchy un speter s 1804 konschtituiert Chaisertum Eschtrych un di eschtrychisch Rychshelfti vu dr 1867 yygrichtete Doppelmonarchy Eschtrych-Ungarn umfasst.",🔎
,,,Kaisertum Öschtrych,TRUE,"Mit dè dütschè Frõg isch èn dütscher Nationalstaat unter dè Füürung vum Kaisertum Öschtrych odder ooni Öschtrych (""chlydütschi Lösung"" 1866) gmeint.",🔎
,,,Eeschtryych,FALSE,"Dytschland gränzt an nyyn europäischi Nochberstaate (Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschtryych, d Schwyz, Frankryych, Luxeburg, Belgie un d Niderlande).",🔎
,,,Kaiserdum Östriich,TRUE,"Jahrhundert zur europäische Grossmacht ufgstiige, het s Kaiserdum Östriich us dr Füehrigsposition vo de dütsche Staate verdrängt, Frankriich im dütsch-französische Chrieg zrückrängt und het 1871 unter em Otto von Bismarck s Dütsche Kaiserriich gründet, wo s als dr sterkscht Deilstaat ""(Bundesgliid)"" künftig dominiert het.",🔎
,,,Ööstriich,FALSE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,Kaiserdum Ööstriich,TRUE,"Oktober 1811 z Raiding/Doborján, denn im ungarische Chronland vom Kaiserdum Ööstriich, hüte Burgeland; † 31.",🔎
,,,Chaiserduum Eeschtryych,TRUE,"Liachtaschtaaner sin vu dr habsburgische Chaiser alli Ränn in hoochi bolitischi Posizioone vu dr Habsburgische Eerbland, em 1804 grindete Chaiserduum Eeschtryych bzw.",🔎
,,,österreichischi,FALSE,"Juni 1914 z Wien) isch en österreichischi Pazifistin, Fridensforscheri und Schriftstelleri gsi.",🔎
,,,Östriich,FALSE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
1951,Julimonarchie,D Julimonarchii,Julimonarchy,TRUE,"Zur Zyt vo de Julimonarchy und em Zweite Kaiserriich vom <a href=""Napoleon%20III.",🔎
,,,Julimonarchii,TRUE,"Politisch Linggi und Rächti si denn noch dr Julirevoluzioon vo 1830 wäärend dr sogenannte „Julimonarchii“ im franzöösische Parlamänt uf dr lingge, repektiv dr rächte Site ghockt.",🔎
1952,Carl Gustav Jung,Carl Gustav Jung,C. G. Jung,FALSE,Schellenbaum het dr diefepsychologisch Aasatz vum C. G. Jung wyter gmacht um d Dimension vum Lyyblige. Dodrus ,🔎
,,,C. G. Jung,FALSE,"sychologie, und ou vo der Tiefepsychologie vomene C. G. Jung [zeigt], wo für ihn nume ‹geischdeswüsseschafdlec",🔎
,,,jungsche,FALSE,"Je noch Traditioo wered die mee im antike Sii interpretiert, aso as anthropomorphi Wese oder au moderner i de Form vonere innere oder üssere Chraft oder au as symbolischi Mächt im Sii vo de jungsche Archteype.",🔎
1953,Partei des Demokratischen Sozialismus,Partei des Demokratischen Sozialismus,PDS,FALSE,"Alli rot-griene Regierige sin bis 2005 abgwehlt wore un z Berlin, wu 2006 e Regierig mit dr Bindnisgriene megli gsii wär, het dr Klaus Wowereit e Koalition mit dr PDS vorzoge.",🔎
,,,Die Linkspartei.PDS,FALSE,Vu 2004 bis zum Zämmeschluss vu dr WASG un dr Die Linkspartei.PDS zue dr nei Bartei Die Linke im Oktober 2007 isch dr Riexinger Landessprächer vu dr WASG z Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,Linkspartei.PDS,FALSE,D WASG isch mit dr Linkspartei.PDS e Bindnis yygangen isch un isch uf dr Landeslischt vu dr Linkspartei.PDS zue dr Bundesdagswahl 2005 aadrätte.,🔎
1954,Département Côte-d’Or,Département Côte-d’Or,Departemänt Côte-d'Or,FALSE,"Sankt Sümforian, uf französisch ""Saint-Symphorien-sur-Saône"", isch e Gmeind im französische Departemänt Côte-d'Or.",🔎
,,,Côte-d’Or,FALSE,"Är lyt uf der Südweschtsyte i vier französische Verwaltigsgebiet: de Departemänt Côte-d’Or, Jura, Doubs und Territoire de Belfort, und im Nordoschte im Departemänt Haut-Rhin.",🔎
,,,Departemänt Côte-d’Or,FALSE,Dr Rhy-Rhone-Kanaal chunt zletscht is Departemänt Côte-d’Or übere und isch noch eme churze Wääg a dr Soone.,🔎
1955,Rudolf I. (HRR),Rudolf I. vo Habsburg,Rudolf I. von Habsburg,FALSE,Februar 1286 isch si vum von Rudolf I. von Habsburg privilegiert wore.,🔎
,,,Rudolf von Habsburg,FALSE,"Im Johr 1272 isch d Burg Diefestei vum Rudolf von Habsburg gschlisse wore, si isch derno nimi ufböue wore.",🔎
,,,Rudolf vu Habsburg,FALSE,"Anne 1265 isch si vum Rudolf vu Habsburg uf eim vu syyne Fäldziig am Hochryy gschlisse wore, dr Bischof vu Basel het d Burg derno wider ufböue loo.",🔎
,,,Ruedolf I. vo Habsburg,TRUE,Juli 1279 het dr Chünig Ruedolf I. vo Habsburg em Fryherr Berchtold III.,🔎
,,,Chenig Rudolf von Habsburg,FALSE,Um 1270 isch si vum Chenig Rudolf von Habsburg gschlisse wore.,🔎
,,,Ruedolf,FALSE,"Es gaat uf es Eräignis im Drizääte Jaarhundert zrugg: De Graf Ruedolf vo Habsburg hät anne 1264 de Winterthurer s Stadträcht gää, es isch am 22.",🔎
,,,Köönig Rudolf vo Habsburg,FALSE,"Dr Schwizer Historiker Aegidius Tschudi († 1572) het d These ufgstellt, ass d Gertrud vo Hoochebärg, d Frau vom Köönig Rudolf vo Habsburg, nit us em Huus vo de schwööbische Hochebärg stammi, wie allgemäin aagnoo wird, sondern us em Huus Hombärg-Frohburg.",🔎
,,,Rudolf vo Habsburg,FALSE,Im Johr 1264 isch d Ortschaft vom Rudolf vo Habsburg eroberet worde.,🔎
,,,Rudolf vo Habschbrg,FALSE,"Dr König Rudolf vo Habschbrg hets ane 1288 em Johann I. vo Chalon-Arlay gäh, und vo däm synere Familie isch Nöieburg ebe 1395 als Erbschaft a d Grafe vo Frybeg cho.",🔎
1956,Haute-Ajoie,Haute-Ajoie,Roche-d’Or,FALSE,"Spöter sin witeri Herrschafte u Dörfer ans Fürschtbistum cho, nämlich Roche-d’Or im Johre 1474, Rocourt im 1573, Miécourt u Beurnevésin ane 1625.",🔎
,,,Réclère,FALSE,"Interessant für Tourischte sin d Höhlene, aber au d Planwage-Route u dr prähistorisch Park z Réclère.",🔎
1957,Bösingen FR,Böösinge FR,Böösinge,TRUE,"Nachpuurgmiine va Chliibö̀singe si Gurmus, Didinge ù Böösinge im Kanton Fryybùrg ù Chriechwiu im Kanton Bärn.",🔎
,,,Bösinge,TRUE,"Dä Dyaläkt redt mù fasch im ganze Seisebezirk, aber zùm Tǜu oni d Gmiine Bösinge (aber nume wüu da z'tuusige fa Bärn müesse uf Bösinge cho wohne u sich nit ds Seislerdütsche wii agwöhne z rede), Wünewüu-Flamatt ù Ǜberstorf, wa fasch nùme no Bärntütsch rede.",🔎
,,,Bösige,TRUE,"D Nachburgmeinde si Loupe, Mülibäärg, Bärn u Chüniz im Kanton Bärn un Ueberstorf, Wünnewil-Flamatt u Bösige im Kanton Friburg.",🔎
1958,1. Februar,1. Februar,1. Hornig,TRUE,"Dr Heinrich Handschin isch am 1. Hornig 1830 z <a href=""Rickenbach%20B",🔎
,,,1. Hornung,TRUE,"rès de Reims, ìsch'r vum PS furt gànga. Ar hàt àm 1. Hornung 2009, mìt dr Hìlf vum Marc Dol",🔎
1959,Aerophon,Äärofoon,Ablenkigs-Aerophòn,FALSE,"èm latynischè „flatuare“ un „flatare“: „widderholt blõsè“, „kontinuyrlich blõsè“, Frequentativa vo „flare“: „blõsè“) isch è Ablenkigs-Aerophòn, bi dèmm èn Luftschtròm übber è Kantè gfüürt wörd, a wellerè er i s Schwingè chunnt (voglych d Artikel Holzblõsinschtrumänt un Pfyfè).",🔎
,,,Aerofòn,TRUE,"Terminologisch korrekter isch dè Begriff „Lippèdòninschtrumänt“, welles entschprèchend dè Hornboschtel-Sachs-Sischtematik zu dè Klassè vo dè eigentlichè Blõsinschtrumänt i dè Gruppè vo dè Aerofòn zellt.",🔎
1960,Marcus Antonius,Marcus Antonius,Mark Anton,FALSE,"Anne 36 het er si bim Kampf gäge Sextus Pompeius bruucht und anne 31 gwüss au wider bi dr grosse Seeschlacht bi ""Actium"" im Weschte vo Griecheland gäge Mark Anton.",🔎
,,,Antonius,FALSE,"Im Jänner fiiret di bede Zöift d Patronatsfäscht vo de Heilige Sebastian, Fabian und Antonius.",🔎
1961,Reute (Breisgau),Riddi (Brisgau),Rütti,TRUE,"Am Flusslauf lige d'Ortschafte Glodderdal, Denzlinge, Rütti un Nimburg.",🔎
,,,Riddi,TRUE,"1972 hän sich diä Gmainde Veerschtette un Denzlinge zue eme Verwaltungsverband zsämmegschlosse, wo zwei Johr später noch d'Gmaindi Riddi biträtte isch.",🔎
1962,Emmendingen,Emmedinge,Ämmedinger,FALSE,"In dr lokale Ämmedinger Üsgab vu dr Badische Zittig hets ab un zue e zuesätzligi Dialäktspalte („Stadtbummler“, unterzeichnet mit „Der Stadtbummler“), in dr Millemer Üsgab schribt ab un zue dr Willi Schlageter in dr Spalte „Am Rande“ uf Markgäfler Alemannisch.",🔎
,,,Ämmedinge,TRUE,"De Schwarzwald-Baar-Kreis grenzt im Norde a de Landkreis Rootwiil, im Weschte a diä Landkreis Ämmedinge und Hochschwarzwald (Friiburg), im Südwäschte a de Landkreis Waldshuet, im Süde a de Schwiizer Kanton Schaffhuuse, und im Oschte a diä Landkreis Konschdanz un Tuttlinge.",🔎
,,,Emmendinge,TRUE,"  Waldkirch isch e Großi Kreisstadt im Landkreis Emmedinge in Bade-Württeberg, si lit öppe 10 km öschtlich vu Emmendinge un öppe 16 km nordöschtlich vu Friburg im Brisgau.",🔎
,,,Ämmädingä,TRUE,"Mundingä (amtlich ""Mundingen"") isch ä Stadtdeil mit Ortschaftsverwaltung vun dä Stadt Ämmädingä im glichnamige Landkreis im ditsche Bundesland Bade-Wirtteberg.",🔎
1963,Sozialdemokratische Partei Deutschlands,Sozialdemokratischi Partei vo Düütschland,SPD,FALSE,"Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).",🔎
,,,Sozialdemokratische Bartei vu Dytschland,TRUE,"In dr Zyt vu dr Repressionen gege d Bartei dur s Sozialischtegsetz het er si zue dr zäntrale Person vu dr dytsche Sozialdemokraty entwicklet un isch ab 1892 ain vu dr beede Vorsitzer vu dr Sozialdemokratische Bartei vu Dytschland (SPD) gsii, wu si d SAPD anne 1890 no dr Ufhebig vum Gsetz dry umgnännt gha het.",🔎
,,,Sozialdemokratischi Bartei vo Dütschland,TRUE,"De isch er no Schdatraat für di Sozialdemokratischi Bartei vo Dütschland gsi u hed i de Sächzger Jaar es volkswirtschafdlechs Schbiili kreíert (ds sogenannte ""Walker-Modäll""), wo uf ere Erfindermäss z Brüssel e Brongssemedallie gwunne hed.",🔎
,,,Sozialdemokratisch Bartei vu Dytschland,TRUE,"Di Dytsch Zäntrumsbartei (Zäntrum) het bi dr Kommunallanddagswahl 1919 insgsamt 19 Mandat iberchuu, di Dytsch Demokratisch Bartei (DDP) drei un di Sozialdemokratisch Bartei vu Dytschland (SPD) zwai.",🔎
,,,Sozialdemokraten,FALSE,Jänner 1989 het e rot-grieni Koalition zwische dr Berliner Sozialdemokraten un dr AL di bishärig CDU/FDP-Regierig unter em Eberhard Diepgen abglest.,🔎
1964,George Gordon Byron,George Gordon Byron,Lord Byron,FALSE,"Europa sini Intellektuelle wie de Romantiker Lord Byron, der bi äme militärische Kommando in Grichenland stirbt, entwickle ä romantischi Identifikation mit de neji nationale Bwegige, die vum Volch trage werre mien, um z'funktioneere.",🔎
,,,Byron,FALSE,Es het si gröschdi Wirksamkeit im Wärk vom Byron übercho.,🔎
1965,Stern,Stärn,Doppelschtarnsüschteem,FALSE,"Alpha Centauri (α Centauri, àbg’kìrzt α Cen, àwwer àui Rigil Kentaurus, Rigilkent, Toliman odd’r Bungula g’nännt) ìsch a Doppelschtarnsüschteem, wo ìm Schtarnbìld vum Käntàuir àm Süüdhìmmel lììgt.",🔎
,,,Stera,TRUE,"Drfier sen se doils mid Muschdr vrzierd, wia Kugla, Ponkd, Krois odr Stera, abr au mid Vogelköpf odr Schlanga.",🔎
,,,Sternä,FALSE,"Anderst wiä Wasserstoff un Helium, wo bim Urknall entstandä sin, entstoht dä Suurstoff im Universum nur dur thermonukleari Reaktionä in Sternä (Kernfusion) in dä Phase vum Heliumbrennä oder durch radioaktivä Zerfall vu schwererä Elementä.",🔎
,,,Zentralstärn,FALSE,"E Blanetesystem isch en Aasammlig vo masseriiche Körper, wo dur d Gravitationschraft bunde si und mindestens ei Zentralstärn umkreise.",🔎
,,,Schtarna,FALSE,"Ìn dara Lischta waara d’ greeschta Schtarna-n-uffg’lischtet, womm’r hìtt kännt.",🔎
,,,Stèrn,TRUE,"Scho in dè grichische Antike het dè Astronom Hipparchos diè mit bloßèm Aug sichtbarè Stèrn grob in sex Größèklassè idailt, wobi dè 15 hèllstè Stèrn diè ""1.",🔎
,,,Zentralgstirn,FALSE,"sinene Mönd, s' Zentralgstirn vum Sunnesystem.",🔎
,,,Schtern,TRUE,"Di absoluti Helligkeit isch e Hilfsgrössi i dr Astronomie, um di tatsächliche Helligkeite vo Himmelsobjekte (meischt Schterne) vergliiche z chönne.",🔎
,,,Stärne,FALSE,So si ersti Stärne u Sunne entstange.,🔎
1966,Matthäus-Passion (J. S. Bach),D Mattäus-Bassioon vom Johann Sebastian Bach,Matthäuspassion,FALSE,"Wo dr Felix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847) im Joor 1829 d Matthäuspassion vom Johann Sebastian Bach wider ufgfüert het, het er sä us dr Vergässehäit zrugghoolt.",🔎
,,,Matthäus-Bassioon,FALSE,"Wo d Komponiste vo dr Wiener Klassik aagfange hai, sich mit Deil vom Bach siim Wärk afo usenandersetze, isch dr Bach vo dr breite Öffentligkeit mit dr Wiideruffüehrig vo dr Matthäus-Bassioon under dr Leitig vom Felix Mendelssohn im Johr 1829 widerentdeckt worde.",🔎
1967,Richter,Richder,richter,FALSE,"Dr Rächtsbegriff vo dr Judikative (lat.: ""iudicare"", „Rächt spräche“) bezäichnet die „richterligi Gwalt“ im Staat.",🔎
,,,richder,FALSE,Zrugg in Schduddgard het er as Apfokat und schwäbische Bundesrichder gschafft.,🔎
,,,grichtet,FALSE,"Dr althochdütschi Begriff Vogt, au Voigt oder Fauth (französisch ""bailli"", änglisch ""bailiff"" oder ""reeve"") isch abgleitet vom latiinische Wort „advocatus“ („dä wo anegrüeft worden isch“) und bezeichnet allgemein e herrschaftlige, meistens adlige Beamten im Mittelalter und dr früehje Neuziit, wo as Verdräter vom ene Feudalherrscher in eme bestimmte Gebiet im Name vom Landesherr regiert und grichtet het.",🔎
1968,Republik,Republik,republikanisch,FALSE,"Si isch räin demokratisch, republikanisch und es Stuck wyt föderativ gsy.",🔎
,,,Repüblik,TRUE,"Anderscht àls s Frànzeesch, wie én Frànkrich àlso gued gschitzt un gepflegt wurd, were d àndri Sproche uff m Territorium vun d Repüblik nit vum Staat gferdert, üss r extrem ambivalent un hàlbherzi ém Rohme vun de staatli Béldung (""éducation nationale"") – awwr öi numme do, wo d Regione diss aktiv untrstitze un vrlange.",🔎
,,,Rebublik,TRUE,"Dr Kanton Nöieburg isch e Rebublik u ghört ersch sit 1848 richtig zur Schwyz, wo d Lüt vo La Chaux-de-Fonds sy uf Valangin ache gloffe, dört dä Pröisse hej ihri Kanone gschtole u mit dene ds Schloss z Nöieburg unge hei bsetzt.",🔎
,,,Stadtrepublik,FALSE,Noch em Bidritt zur Äidgenosseschaft im Joor 1501 het Baasel dr Stand von ere unabhängige Stadtrepublik und eme sälbstständige Territoriaalstaat ghaa.,🔎
,,,republikanischi,FALSE,Sini Entschäidige wäärend sinere Bresidäntschaft häi d Entwigglig vo dr Veräinigte Staate vo Amerika as republikanischi Demokratii bis hüte brägt.,🔎
,,,Republikaner,FALSE,Unter em Iifluss vum Gustav Struve isch er e iberzigte Radikaldemokrat un entschidene Republikaner worre.,🔎
,,,republikanischi Staatsform,FALSE,Erst mit dr Dritte Republik (ab 1871) het sich die republikanischi Staatsform ändgültig chönne duresetze.,🔎
1969,Haus zur Mücke,S Huus zur Mugge,Huus zur Mugge,TRUE,1862 isch s Huus zur Mugge am Schlüsselbärg ufgschdockt und zum Schuelhuus für s Realgymnasium umbaut worde.,🔎
,,,Huus zr Mugge,TRUE,"1661 häi d Stadt und d Universidäät Basel s Amerbachkabinett kauft, und s sit 1671 im Huus zr Mugge im Publikum zuegänglig gmacht.",🔎
1970,Schwäbisches Donaumoos,Schwäbischs Donaumoos,Schwäbische Donaumoos,TRUE,Bächna leit em Donauriad am Rand vo dr Schwäbische Alb em Norde vom Schwäbische Donaumoos.,🔎
,,,Schwebisch Donaumoos,TRUE,"Wichtig sin derzue dr Stausee bi Faiminge, s Schwebisch Donaumoos zwische Ulm un Gundelfinge un d Gundelfinger Parklandschaft in däm Fychtgebiet vu dr Duene, wu no dr Ramsar-Konvention e internationali Bedytig het.",🔎
1971,Lokomotive,Loggi,Loggene,FALSE,"S Rollmaterial, das sind uusrangschierti Loggene und Wäge.",🔎
,,,Loggänä,FALSE,"Erscht dä Georges Stephenson het's verschtandä, bruuchbari Loggänä z' konschtruiere.",🔎
,,,Loks,FALSE,"Dè Aatryb isch bi inè rein elegtrisch, im Gegèsatz byschpilswys zu dè dieselelegtrischè, diselhùdraulischè odder dampfelegtrischè Loks.",🔎
,,,Lokomotiive,TRUE,Aggsaaornige vo Lokomotiive und Driibwääge in churzer Form alfanumeerisch daargstellt wärde.,🔎
,,,Chlylok,FALSE,Dèzuè hèt dè entschprèchend gschuèlte Uffsichtsbeamte d Rangyruffgaabè mit dè Chlylok in Einmannbediènung erledigè chönnè söllè.,🔎
,,,Lokine,FALSE,Und si het au elektrische Lokine gmacht.,🔎
,,,loks,FALSE,"Bevor s leischtigsfähigi Drèèschtromaadryb gää hèt, sin spezièlli Güèterzugloks konschtruyrt un ygsetzt worrè.",🔎
,,,Lok,TRUE,"Diè Dampflokomotyv (kurz Dampflok, veraaltet ""Dampfross"") isch è Bauform vo dè Lok, wo vo Wasserdampf aatribè wörd.",🔎
,,,Lokomotyvè,TRUE,D Faarzüüg vo dè Gattig VI vo dè Badischè Staatsysèbaan sin Güèterzug-Lokomotyvè gsi.,🔎
,,,loggene,FALSE,"Für d Schnäll- und d Güeterzüüg werdäd Streggäloggene iigsetzt, und im regionale Personeverchehr chänd Triibzüüg zum Iisatz.",🔎
,,,Umrichterloggi,FALSE,D' Re 450 isch ä viärachsigi Umrichterloggi vu de Schwiizerische Bundesbahne mit 'me Gepäggabteil und nur eim Füehrerstand.,🔎
,,,loggi,FALSE,"D Ae 6/6 isch ursprünglich e Gotthardloggi, wu mer nüt nuch uf em ganze Netz vu dr Schwiizerische Bundesbaan vor Güeterzüüg aatrifft.",🔎
,,,Lokomotyv,TRUE,È Uffschlüsselig vo dè Bezeichnig vo Lokomotyv- un Drybwägè-Tùpè luèg Bauartbezeichnigè vo dè Schwizer Lokomotyè un Drybwägè.,🔎
,,,Lokene,FALSE,"S Drassee von ere Iisebaanstrecki cha mit äim oder meerere Gläis, mit Signaalaalaage, Hochbaute, Kilometrierig, Wäiche und Chrüzige usgstattet si, und mit Bahnhööf und Haltstelle für e Persoone- und Güetervercheer, ere Ooberläitig für e Betriib mit elektrische Lokene und elektrische Motoorwääge.",🔎
,,,loki,FALSE,"1814 het er e Dampfloki für en Iisebaan in dr Umgääbig baut, wo lang as die ersti bruuchbari loki aagluegt worde isch.",🔎
1972,Übersaxen,Übersaaxe,Öbersaxa,TRUE,"D Nochburgmuanda vo Latärns siand Dorabira, Damülsch, Blons, Sanggerold, Thüringerbärg, Schnifis, Dünserbärg, Öbersaxa, Rankl und Zwüschawasser.",🔎
,,,Übersaxa,TRUE,"Nochburdörfle siand Fraschtez, Gefis, Rankl, Übersaxa, Dünserbearg, Düns, Rös, Schlis und Nenzig.",🔎
1973,Leuggern,Lüggere,Lüügere,TRUE,"Dr Grooss Priis vom Kanton Aargau isch e international Profiveloränne, wu syt 1964 z Gippige (Gmei Lüügere) im Norde vum Kanton Aargau uusdrait wird.",🔎
,,,Felsènau,FALSE,"S Bauwärch lyt öppè 100 m unterhalb vo dè aaltè Ysèbaabrugg vo 1859 un öppè 200 m obberhalb vo dè Strõssèbrugg a dè Aarèmündig zwǜschè Koblänz un dè Felsènau, d Rhybrugg isch i dè Johr 1931 bis 1932 baut worrè.",🔎
,,,Gippigen,FALSE,"Z Magden im Aargau sind d Bärglüütli vo dr Hagleschtä zu de Müllerslüüt bim Doorff cho go schaffe; und a der Fullerhaldä bi Gippigen zunderscht im Aargauer Jura, chly über der Aare, isch no en anderi Hööli, wo früener so Wääse gsi sind.",🔎
1974,Alemannische Bühne Freiburg,Alemannischi Bihni Fryybeg,Alemannische Bihni Friburg,TRUE,"No sinre Pensionierig het si de Leppert zeh Johr lang, vu 1991 bis 2001, aktiv engaschiert bi de Alemannische Bihni Friburg, as Schauspiiler un as kinschtlerische Laiter.",🔎
,,,Alemannische Bihni,FALSE,"Ab 1992 het er si bi dr Alemannische Bihni z Fryburg as Schauspiiler, Reschyassischtänt un Reschiseer engaschiert, zum erschte Mol Reschy gfiert het er anne 2003.",🔎
,,,Alemannisch Bihni,FALSE,"Im Badische gits z Friiburg d Alemannisch Bihni, Theateruffiährige vu Laiegruppe, wu zu Verein ghere, gits als emol an verschiidene Ort.",🔎
1975,Nummerierung von Gewässern,Nummere vo de Gwässer,Flussordnigszaal,FALSE,"Abhängig vo dè Flièßrichtig schwätzt mo vo linkè odder rächtè Nebbèflüss, welli nõch dè Flussordnigszaal aahand vo dè Aazaal vo dè Voeinigungè bis zum Erreichè vom Hauptfluss odder umkeert uusgehend vo dè Quèllè ygordnet wörred.",🔎
,,,Ornig,FALSE,Si stot zwische de Hauptrangstufe Ornig un Gattig.,🔎
1976,Bezirk Lienz,Bezirk Lienz,Oschttyrol,FALSE,"Mee als d Hälfti vo allnè Küèh vobringed dè Summer uff èrè Alp, diè durchschnittlichi Alpweidezit bedrait im Tyroler Obberland 84 Dääg, im Unterland un Oschttyrol 93 Dääg.",🔎
,,,Osttirol,FALSE,Hüt bildet Nordtirol und Osttirol s österriichische Bundesland Tirol.,🔎
,,,Oschttirol,FALSE,"A) z Oschttirol, dr Monte Cevedale (3769 m s.l.m.)",🔎
,,,Oschtirol,FALSE,"Z Öschterrych isch er häufig bis voschtreut vorkommend, z Oschtirol fählt ẽr, im weschtlichè un süèdlichè Alpègebièt vo Öschterrych isch ẽr gföhrdet.",🔎
1977,Kirchenmusik,Chillemuusig,gäischtliche Musig,FALSE,"S Choorhèrestift vom Groossmöischter hät als die bedüütendscht Stiftschile vom Bischtum Konstanz nach de Kathedrale z Konstanz ggulte und es hät als Zäntrum vo de Liturgy und de gäischtliche Musig gwürkt, en bekante Läiter vo de Stiftsschuel am Groossmöischter isch im 13.",🔎
,,,Chillekomposizioone,FALSE,"Dr Arnold het mee as 40 Opere und Intermezzi gschriibe, wo alli populäär gsi si, aber nit so bedütend si wie sini Chillekomposizioone, vor allem sini siibe Oratorie.",🔎
,,,Kirchèmusiger,FALSE,Kirchèmusiger un Schuèlmusiger chriègèd ebbèfalls è grundlegèndi Uusbildung im Dirigyrè.,🔎
,,,Kirchèmusig,TRUE,"Sèll gildet bsunders für Chormusig vo dè Renaissance un èm Barogg un änglischi, französischi odder z. T. dütschi Kirchèmusig vum 17. un 18.",🔎
,,,Cherchemusig,TRUE,"Nöd schtimme tuet d Theori, dass sich d Husorgle im Toggeburg vobräätet heg, well de Huldrich Zwingli d Cherchemusig vobote hät.",🔎
,,,Chilämusig,TRUE,"Dä Renato Maranta isch dä Sohn vom puschlaver Organischt Riccardo Maranta gsii, wo z Regeschburg Chilämusig schtudiert hät.",🔎
,,,geischtliche Musig,FALSE,Im Middelalter isch näbe der geischtliche Musig z Weschtöiropa e höchi kultureli Form vo Lieder vo de Minnesänger entwiklet worde.,🔎
,,,Chilchemusiker,FALSE,"Februar 2017 ebedert) isch e dytsche Chilchemusiker, Chilchemusikdiräkter un Landeskantor.",🔎
,,,Chilemusigfescht,FALSE,"Fürs Schwiizer Chilemusigfescht ""cantars"" het si ane 2011 d Jodlermäss mit em Titel «Bhüet euch!» gschribe, wo si mit grossem Erfolg vo de Jodlergruppe vo Göiesee und Bärn het lo uuffüere, under anderem au i dr Auguschtynerchile z Züri.",🔎
,,,Chilchemusik,TRUE,"Syni sonige Wäärch het dr Schnebel aber uusdrickli nit as Chilchemusik im liturgische Sinn verstande, nai, as autonomi Wäärch vu dr Neie Musik mit eme explizit „avantgardistische“ Aaspruch.",🔎
,,,Chilemusig,TRUE,"I de vile Chile vo de Zürcher Chilegmäinden und Pfareie organisiered verschideni Aktööre näbet de musikaalische Gstaltig vo de Gottesdienscht au na spezielli Programm für d Chilemusig, grad au i de vier Altstadtchile Groossmöischter, Fraumöischter, Sankt Peeter und Prediger, wo under em Motto «Musig zmitzdinn» zämeschaffet.",🔎
1978,UNESCO-Welterbe,UNESCO-Wälterb,UNESCO-Waltkültüüräärwa,FALSE,S’ Mìnschter ìsch àls frànzeesch Monument historique gschìtzt un gheert sitter 1991 zem UNESCO-Waltkültüüräärwa.,🔎
,,,Waltkültüürärwa,FALSE,"Dia Schtroomversorgung gìtt’s àui, fìr s’ Schtàdtbìld ìm B’raich vum Mìnschter nìt — zitter 1991 gheert s’ Mìnschter züa dr Waltkültüürärwa.",🔎
,,,Waltäärwalischta,FALSE,Septamber 2023 hàt d’ Waltäärwakummittee vu dr UNESCO s’ jìddisch-mìttelàlterliga-n-Äärwa vu dr schtàdt ìn d’ Waltäärwalischta-n-uffgnumma.,🔎
,,,Wältnaturerb,FALSE,"Dr Emas-Nationalpark, wu s au großi Raubchatze wie Jaguar un Puma, isch Wältnaturerb.",🔎
,,,Wälteerb,FALSE,"Nancy hät es Ensemble vo drei barocke Plätz, wo vo der UNESCO zum Wälteerb erchläärt woorde sind.",🔎
,,,UNESCO Wälterb,TRUE,Juli 2006 ghört d Regensburger Altstadt mit em Stadtamhof zum UNESCO Wälterb.,🔎
,,,Weltchulturerb,FALSE,"In e paar Bergdörfer ufem Troodos-Bergzug findet me no Schüürdachchilene, wo zum Weltchulturerb vode UNESCO ghöret.",🔎
,,,Lischt vum Wältärb u dr Mänschhait,FALSE,S Naturschutzbiet rund um dr Mont Nimba stoht syt 1982 uf dr Lischt vum Wältärb u dr Mänschhait vu dr UNESCO.,🔎
,,,Wältkulturerbi,FALSE,Si ghört sit 1979 zum Wältkulturerbi vo de UNESCO.,🔎
,,,Wältkulturerbè,FALSE,Mit èm Kvarken un sellerè Feschtung hèt Finnland zwei insulari Wältkulturerbè i dè Oschtsee.,🔎
,,,Wältkulturerbe,FALSE,Blään für è Brugg stönn im Konflikt zum Status vo dè Landzungè als Nationalpark un Wältkulturerbe un sin dõher bisher voworfè worrè.,🔎
,,,Weltkulturerbeliste,FALSE,"Juli 2005 isch dr Obergermanisch-Rätische Limes en dr Weltkulturerbeliste vo dr UNESCO, am 5.",🔎
,,,Weldkulduurärbe,FALSE,As 6000 Jôhr alde Jôngschdaizeidliche Dorf en Eraschdoi aus dr Zeid vo dr Schussariadr ônd dr Michlsbärgr Kulduur isch 2011 ens Weldkulduurärbe vo dr UNESCO aufgnoa worra.,🔎
,,,Unesco-Wältkulturerb,FALSE,Sit 1984 ghört si zum Unesco-Wältkulturerb.,🔎
,,,Wälterblischt,FALSE,"Dr Aachener Dom, s Wohrzaiche vu dr Stadt, isch zäme mit em Domschatz 1978 as erschts dytsch Kulturdänkmol un zwaits Kulturdänkmol wältwyt in d Wälterblischt vu dr UNESCO ufgnuu.",🔎
,,,Weltkulturerbe,FALSE,"Die alta Kohlemina und die Kokereia sind hütt numeh Ruina, dia zum Toal als Weltkulturerbe gealtand und dai ma oh aluaga ka.",🔎
,,,UNESCO-Wältkultur- und Wältnaturerb,FALSE,Syt 1983 ghört si sowohl zum UNESCO-Wältkultur- und Wältnaturerb.,🔎
,,,UNESCO Wältnaturerb,FALSE,"En grossa Teil vom UNESCO Wältnaturerb Jungfrou-Aletsch-Bietschhoren, wan o dr Eschinesee derzue gheert, liit im Bärner Oberland.",🔎
,,,Welterbe,FALSE,Dezember 2001 isch vo der UNESCO mim Gebiet Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn eu d Belalp ins Welterbe üfgnu wordu.,🔎
,,,Wältkulturärb,FALSE,"Drum hät d UNESCO 1985 gsäid, Québec isch Wältkulturärb.",🔎
,,,Weltkulturerbe-Liste vo der UNESCO,FALSE,Juni 2012 isch sie i d Weltkulturerbe-Liste vo der UNESCO ufgnuu worde.,🔎
,,,Wältkulturerb,FALSE,"Dä Abschnitt isch – näb em Rhyfall – dr touristisch bekannteschti und beliebteschti Teil vom Rhy, är isch vo  Binge und Rüdesheim bis Koblenz au Wältkulturerb.",🔎
,,,UNESCO Weltnaturerbe,TRUE,De Öschinesee ghört zum UNESCO Weltnaturerbe Jungfrau-Aletsch-Bietschhorn.,🔎
,,,Wälterbi,FALSE,"Si het eini vo de am beschte erhaltene Altstädt vo Albanie, wo vo de UNESCO syt 2008 als Wälterbi anerkannt isch.",🔎
,,,Wältärbe,FALSE,"Anno 2009 hèn d Kantön Uri un Tessin sowié d SBB è Machbarkeitsschtudiè für s UNESCO Wältärbe-Brojèkt ""Verkehrswege Gotthard.""",🔎
,,,Weltnaturerbe,FALSE,Zwüsched de südliche Arme iiklemmt liit s UNESCO-Weltnaturerbe Monte San Giorgio (1097 m ü.M.).,🔎
,,,Weltnaturerbi,FALSE,Juni 2013 hät d UNESCO de Ätna i d Liste vom Weltnaturerbi uufgnoo.,🔎
,,,Wältkultureerb,FALSE,"Die beede Fundstelle, wo ""Hafner"" ghäissed, ligged nu öppen en halbe Kilometer vor em Bürkliplatz im Zürisee, und si ghöred, wil si als archäologischi Plätz wichtig sind, sit 2011 zäme mit mee weder hundert Seeufersidlige rund em en Alperuum zum Wältkultureerb vo de UNESCO.",🔎
,,,UNESCO-Wältkulturärb,FALSE,2010 zum UNESCO-Wältkulturärb.,🔎
,,,UNESCO-Wältäärwa,TRUE,Dr Nàzionààldankmool ìsch zitter 2023 Tail vum UNESCO-Wältäärwa.,🔎
,,,Welterb,FALSE,"Trotz Protescht uss Dütschland ùn uss de Schwyz ùn Petitione bis aa de bade-württebergisch Landdaag ùn aa de Bùndesdaag vo Dütschland ùn ere Initiative vo de internationale Dänkmoolschùtzverbänd bi de UNESCO, s Chraftwerch als Welterb z klassiere, isch s alti Chraftwerch deno ab Novämber 2010 „zrùggbaut“ worde.",🔎
,,,Wältkultur- und Naturerb,FALSE,Juli 2005 in d Lischte vom Wältkultur- und Naturerb vo der Menschheit ufgnoh worde und isch äso s erschte „wüsseschaftlige Inschtrumänt“ in dere Lischte.,🔎
,,,UNESCO-Wältkultuurerb,FALSE,Dr Geböidkomplex isch sit 2011 uf dr Liste vom UNESCO-Wältkultuurerb.,🔎
,,,UNESCO-Wältärb,TRUE,Dr Nationalpark Canaima isch UNESCO-Wältärb.,🔎
,,,UNESCO-Wältnaturerbi,FALSE,Dezämber 2001 isch d Jungfrau zäme mit de südlich aagränzende Gebiet i d Lischde vo de UNESCO-Wältnaturerbi uufgno worde.,🔎
,,,Waltkültüüräärwa,FALSE,D’ Wiilààga un s’ Pflànzungsgebiat vu dr Champagne sìnn zitter 2015 biim Waltkültüüräärwa vu dr UNESCO g’schìtzt.,🔎
,,,UNESCO-Weltkulturerb,TRUE,Nej-Brisach isch es Objekt vum UNESCO-Weltkulturerb.,🔎
,,,Wältkulturerbschtette,FALSE,"Das isch d Lischte vo de Wältkulturerbschtette uf em Kontinänt Europa, noch Länder gordnet.",🔎
,,,Wältnaturerb vu dr UNESCO,FALSE,"S Parrotia-Projäkt vum Iran, vum dytsche Bundesamtes fir Naturschutz un dr Michael-Succow-Stiftig soll zur Anerkännig vu dr Hyrcanische Wälder as Wältnaturerb vu dr UNESCO un zue me noohaltige Schutz- un Nutzigskunzäpt fiere.",🔎
,,,Wältkultuurerb,FALSE,"Budapest isch riich an kulturälle un hisdorische Sehenswürdigkeite, e baar devuu ghöre zum UNESCO-Wältkultuurerb wie d'Andrássy út, e Allee zwüsche de Innestadt un em Stadtwäldli, s Burgeviertel (lüeg unte) un de Heldeblatz (""Hősök tere"") zwüsche Andrássy út un Stadtwäldli; sini Statuue erinnert an d'Helde us de ungarische Gschicht.",🔎
,,,UNESCO-Wältkulturerb,TRUE,Juli 2008 uf dr Lischtä vum UNESCO-Wältkulturerb.,🔎
,,,Wältkultuureerb,FALSE,Z Turyn häts e ganzi Räie Schlösser und Palä vo de Herzöög und König vo Sardynie-Piemont zum Aaluege – si ghööred sit 1977 zum Wältkultuureerb.,🔎
,,,Wälterbestätte,FALSE,Die Fundstell in dr Region Kuk isch anne 2008 vu dr UNESCO zuen ere Wälterbestätte erklert woren.,🔎
,,,Unesco-Wälterb,FALSE,S Druckereimuseum Plantin-Moretus und dr Durm vo dr Liebfrauekathedrale ghööre zum Unesco-Wälterb.,🔎
,,,UNESCO-Wälterbi,TRUE,Sit em Johr 2000 isch d Insle Riichenau wäg em ehmolige Chloster und sine Schrifte uf de Liste vom UNESCO-Wälterbi.,🔎
,,,UNESCO-Wälteerb,TRUE,"En groosse Täil vo de mittelalterlichen und früenöizytliche Boute stönd au hüt na – Gent hät über 9800 hischtoorischi, zmäischt tänkmaalgschützti Boute, und de ""Belfried"" ghöört – zäme mit andere Türm z Belgien und z Nordfrankrych – zum UNESCO-Wälteerb.",🔎
,,,Wälterb,FALSE,Sit em Johr 2000 isch si mit em Chloschder Riichenau uf dr UNESCO-Lischte vom Wälterb.,🔎
,,,UNESCO-Welteerb,TRUE,Sit Juli 2008 ghöret d Albulabaan vo Thusis uf Sammoritz und d Berninabaan vo Sammoritz uf Tiran im Veltlin zum UNESCO-Welteerb.,🔎
,,,UNESCO-Weltkulturerbe,FALSE,D Altstadt isch uf de Liste vom UNESCO-Weltkulturerbe.,🔎
1979,Emmetten,Ämättä,Ämmättä,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
,,,Ämmettä,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Ìsìtall sind d Nidwaldner Gmeinde Wolfäschiessä, Beggeriäd und Ämmettä, d Ürner Gmeinde Selìsbäärg, Baawä, Seedorf und Ättighüüsä, d Obwaldner Gmeind Ängelbärg und im Oschte trennt dr Vierwaldstättersee Ìsìtall vo Flielä.",🔎
,,,Emette,TRUE,Dadezue chund no us em Kanton Nidwalde no Emette.,🔎
1980,2. Oktober,2. Oktober,2. Okdober,TRUE,"om erschda Mol uff a Bihne komma isch des Werk am 2. Okdober 1910 an dr Wiiner Volksoper, d",🔎
,,,2. Oktoober,TRUE,D Toni Rothmund (* 2. Oktoober 1877 z Barlt</,🔎
,,,2. Oktoower,TRUE,"Dr Ferdinand Barlow (àui ""Fred Barlow"", * 2. Oktoower 1881 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,2. Oktower,TRUE," href=""Elsass"">Elsass, àls ""André Strauss;"" † 2. Oktower 2020 z Paris</",🔎
,,,zwöiten Oktober,FALSE,"D Maria Aurèlia Capmany, wo am dritten Augschte 1918 z Barcelona uf d Wält cho und am zwöiten Oktober 1991 gstoorben isch, isch e katalanischi Schriftstelleri, Politikeri und Feminischti gsi.",🔎
1981,Lyrik,Lyrik,Dichdig,FALSE,D Zäsur in dr Dichdig.,🔎
,,,lyrische,FALSE,"Zue syne wichtigschte lyrische Wärch zelle ""Piedra de sol"" (dt.",🔎
,,,Lyriker,FALSE,Au als Lyriker isch’r ganz erfolgreich gwäa.,🔎
,,,Lüüriktheorii,FALSE,In dr linguistisch orientierte Lüüriktheorii wärde Riim as fonologischi Überstrukturierig ufgfasst.,🔎
,,,Gedichtr,FALSE,"Bruofle ischt ar denn Förschtar gsi, des mirkt ma-n-ou i sina Gedichtr.",🔎
,,,Lüürik,TRUE,"D Prosa umfasst alli literarische Gattige, wo Beobachtets, Empfundnigs, Erfundnigs und Usdänkts mitdäile und meer oder weniger interpretiere: si stellt s in en usgsprochnige oder unusgsprochnige Sinn-Zämmehang, erklärt, kommentiert, analüsiert oder bewärtet und iiri Daarstelligsform isch im Underschiid zum Värsdrama und dr Lüürik nit värsförmig.",🔎
,,,lyrischi Werch,FALSE,"Bi de Werch vomene Schriftschteller channs sich sowohl um erzählendi Prosa-Text als au um Drame, Essays oder lyrischi Werch handle.",🔎
,,,lyrische Dichdig,FALSE,Gedankelyrik isch e Form vo der lyrische Dichdig.,🔎
,,,Lyrikerin,FALSE,"Juli 1987 z Lieschtel gstoorben isch, isch e Schwiizer Lyrikerin, Jurischtin und Psychologin gsi.",🔎
,,,lüürikfähig,FALSE,Er het d Alldaagssprooch lüürikfähig und s Föiton und dr Räisebricht zur Kunstform gmacht.,🔎
,,,lyrischi Gedicht,FALSE,"Novämber 1898 z Chilchberg bi Züri) isch er Schwyzer Dichter vum Realismus gsii, wu vor allem historischi Novelle, Roman un lyrischi Gedicht gschaffe het.",🔎
,,,Gedichtform,FALSE,"„lustige Värs“; Plural: Haiku, au: Haikus) isch e dradizionelli japanischi Gedichtform, wo hüte uf dr ganze Wält verbräitet isch.",🔎
,,,Gidicht,FALSE,"Au Gidicht sind zu Lieder bearbeitet woorde, öppe s ""Abendlied"" vom Daniel Fueter und d ""Schlafwandler"" vom Friedrich Hegar.",🔎
,,,lürischi,FALSE,"Noch dr Aristotelischi Poetik (Poetik isch s Wort für d Theorii vo dr Poesii) si das s Drama, s Epos und chliineri lürischi Gattige.",🔎
,,,lürische,FALSE,"Joorhundert), isch äine vo de bedütendste und fruchtbarste dütschsproochige lürische Dichder im Middelalter gsi.",🔎
,,,lüürischi,FALSE,"Dr Li Bai () (* 701; † 762), au Li Po, gältet näben em Dù Fǔ () as dr bedütendsti lüürischi Dichder vo China in dr Tang-Zit.",🔎
,,,Dichtige,FALSE,Ane 1980 sind dr Gertrud Burkhalter iry Dichtige bim Wyss-Verlag z Bärn erschine.,🔎
,,,liirischä,FALSE,"Bsunders d Mundartliteratuir, und da wider s liirischä Schaffä, isch imm am Härzä glägä.",🔎
,,,Lürik,TRUE,"1967 het er d Lürikbänd ""Made in Mater"" und 1968 ""Fiction Poems"" uusegee.",🔎
,,,Lüriker,FALSE,"August 1287 z Basel) isch e dütsche Lüriker, Epiker und didaktische Dichter us bürgerligem Huus gsi.",🔎
,,,Gedicht,FALSE,"Mit anderen zäme isch der Hebel gärn s Land vom Wiisetal go aluege, und wonner ane 1791 bis zoberscht ufe zum Bölche ggangen isch, het en das Bärgerläbnis so starch bewegt, ass er dänkt het es sig ebbis unbeschribligs über en cho; ihrem bsundere Läbensgfüel i der grosse Natur dört obe hän die Fründ der «Belchismus» gseit, und do druus isch em Hebel sis ganz früene Gedicht «Belchenwallfahrt» entstande, und spöter au s filosofische Gsprööch über der letschti Sinn vom Läbe im Gedicht """".",🔎
,,,dichterischi Wärk,FALSE,"Die ""Manessischi Liederhandschrift"" enthaltet dichterischi Wärk, wo uf Middelhoochdütsch gschribe si.",🔎
,,,Luutgedicht,FALSE,"Jeeden Oobe het’s i däm Huus e Veraastaltige gää, wo me mit Muusig Manifest, Luutgedicht, Danz und dramatischi Szene ufgfüert het, under anderem vom und mit em Hugo Ball, dr Emmy Hennings, em Hans Arp, em Richard Huelsenbeck, em Marcel Janco, em Tristan Tzara, dr Sophie Taeuber un dr Suzanne Perrottet.",🔎
,,,lyrischi Dichdig,FALSE,"Si lyrischi Dichdig, wo vom Heinrich Heine beiiflusst worde isch, und sini Prosateggst het s Publikum, wo mit em Naame Wilhelm Busch Bildergschichte verbunde het, nid aagnoo.",🔎
,,,Mundartgedicht,FALSE,isch e Mundartgedicht vum Hermann Burte.,🔎
1982,Département Ain,Département Ain,Departemänt Ain,TRUE,"Dr geografisch Sträife grad em Bäärgfuess noo lyt ännet dr Landesgränze z Frankrych im ""Pays de Gex,"" wo zum Departemänt Ain ghöört.",🔎
,,,Ain,FALSE,"Es grenzt im Nordweschte an die franzeesische Departemänt Ain, Jura un Doubs, im Südweschte an Kanton Gänf, im Südoschte an s Wallis, im Oschte an d Kantön Frybùrg und Bärn und im Nordoschte an Kanton Nöieburg.",🔎
1983,Bad Liebenzell,Bad Liabazell,Liebezäll,FALSE,"April 1924 z Liebezäll im Nordschwarzwald, Württebärg, gstorbe.",🔎
,,,Liibazell,FALSE,"Die Schneider von Schönau isch a Komischa Opr en drei Akt vom hollendischa Kombonischda Jan Brandts-Buys (1868 bis 1933), wo abr et – wia dr Titl vrmuada lôôt – em badischa Scheenau schbiilt, sondrn em wirdabergischa Schwarzwaldstädtle Liibazell.",🔎
,,,Bad Liabazäll,TRUE,"D Nåchborgmaendena vo Hengschdedd send Bad Liabazäll, Calb, Gächeng, Oschdlsa ond Semmorza.",🔎
1984,Bezirk Thierstein,Bezirk Thierstäi,Tierstäi,FALSE,"Bräitebach (amtlich ""Breitenbach"") isch e Iiwohnergmäin im Bezirk Tierstäi im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Dierstai,FALSE,"Grossi Usnaame sin die soledurnische Bezirk Dorneck und Dierstai, wo au uf dr Nordsyte vom Jura ligge und fasch bis uf Basel abechöme und wo sogar Exklaafe a dr Gränze zu Frankrych hei.",🔎
,,,Thierstäi,FALSE,"Der Bezirk Thierstäi im Kanton Soledurn, wo d Burgruine Nöi-Thierstäi in dr Gmäind Büsserach stoht, füert hüte das Wabbe.",🔎
,,,Thierstei,FALSE,Weniger stark isch d Regionalzitig in de Bezirk Sissech und Dorneck/Thierstei (Solodurn) und in dr Agglomeration (Bezirk Arlese: 7 Prozänt).,🔎
,,,Tierstei,FALSE,"Bärschbel, au Bärschbu (amtlich ""Bärschwil""), isch e Iiwohnergmein im Bezirk Tierstei im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
1985,Trias (Religion),Trias (Religion),Triaade,TRUE,"Er het mit dr Vereerig vo dr Triaade vo de Ursprungs-Schöpfergötter Atum, Schu und Tefnut, wo d Fundamänt vo dr egüptische Götterwält sümbolisiere aber vo iire Noochkomme verdrängt worde si, d Kult vo de andere Götter weeniger bedütend gmacht.",🔎
,,,Dreihait,FALSE,Di Kapitolinischi Trias isch di ofizielli höchsti Dreihait im römische Staatskult.,🔎
1986,Migration,Migrazioon,Iiwànderung,FALSE,"Sa schtällt sìch geega-n-Iiwànderung, Islàm un politischa-n-Umwaltschutz.",🔎
,,,Zuewanderer,FALSE,Die meiste Bewohner vu dr Stadt sin nit dert boreni Zuewanderer us andere Deile vu Mexiko oder dr Welt.,🔎
1987,1. Jahrhundert,1. Jahrhundert,1. Jahrhundärt,TRUE,"ondissement vo Paris.  D Arena schtammt us äm 1. Jahrhundärt und isch bis zum Ändi vom <a href=""3.%20Jahrhunde",🔎
,,,1. Johrhundert,TRUE,rtikel behandelet chronologisch d Johr 1–9 uss em 1. Johrhundert vu dr christ,🔎
1988,Wintersweiler,Winterschwiler,Winterschwiiler,TRUE,"Vum Ritter Konrad Münch vu Münchestei het er 1368 d Derfer Wiil, Winterschwiiler, Welmlige gchauft, derzue Gieter z Haltige un d Burg un s Dorf Otlike (Fridlige).",🔎
,,,Winterschwyler,TRUE,Augschte 1912 z Winterschwyler; † 25.,🔎
1989,Leukerbad,Badu,Leiggerbaad,TRUE,Gäge Norde goot die sproochgeografischi Linie wiiter über d Alpweide vo Faare und über d Felsbärge weschtlech vo Leiggerbaad.,🔎
,,,Leiggerbad,TRUE,"Näbem Gmeindbann vo Crans-Montana ligge ringsume d Walliser Gmeinde Siders im Tal unde und Leis (uf französisch ""Lens"") und Icogne am Bärg im Weschte, s bärnische Lengg im Norde, denn näbe der Gränze oben uf de Bärge d Piet vo vier Dütschwalliser Gmeinde im Bezirk Leuk, nämli Leiggerbad, Ìnnu, Faru und Salgesch, und de no underhalb vo Mollens die chliine Gmeinde Miège und Venthône.",🔎
1990,20 Minuten,20 Minute,20 Minite Online,FALSE,"Verlegeri isch d FixxPunkt AG, wu urspringli vum Hansi Voigt, em ehmolige Schefredakter vu ""20 Minite Online"") grindet wore isch.",🔎
,,,20 Minuten,FALSE,"Er isch mit ere Uflag vo 179'181 Exemplar (2013) noch dr Gratiszeitig ""20 Minuten"" die zweitgrössti Dageszeitig in dr Schwiiz.",🔎
1991,Martinstag,Martinsdag,Martinsdaag,TRUE,"11., em Martinsdaag, sondern am 13.",🔎
,,,Martinsgans,FALSE,Dõdevò hèt sich dè Bruuch vo dè „Martinsgans“ abgleitet.,🔎
,,,Martini,FALSE,"Ab 1571 het Langete zwöi Johrmärite dörfe dürefüehre, der eint acht Tääg vor Pfingschte, de zwöit zäh Tääg nach Martini.",🔎
,,,Mardinsdag,TRUE,"Juli 1471 s Privileg überzchoo, ass d Stadt jedes Johr döft zwei grossi Handelsmässe abhalte, eini vor Pfingste und eini im Herbst vor em Mardinsdag.",🔎
1992,Bartgeier,Bartgeier,Bàrtgaijer,TRUE,"B. d’Àdler, d’Grààswaijer, d’r Bàrtgaijer, d’r Schmutzgaijer un d’r Habischt.",🔎
,,,Bartgyyr,TRUE,"Uffellig sin Vegel wie Storch, Ibis, Raigel un Gyyr, dodrunter dr sälte Bartgyyr.",🔎
,,,Baardgaier,TRUE,"Dr Schdaiaadler gid s nùme no in dr Bayerische Alpe voor, dr friejer dèrd haimisch Baardgaier isch uusgroded.",🔎
,,,Giir,FALSE,"Im Alpsege werd d Maria agrueffe, di hailigi Trinität und meriri Hailigi, wo för de Schutz vor wilde Tier, wie Bäär, Wolf oder Giir, vor Unwetter, Hagel und Sturm, vor Stürz und Staischlag bette wered, aber au för s Gidaie und Wachse vom Vech.",🔎
1993,Regeneration (Schweiz),Die liberali Regeneration in dr Schwiz,liberali Regeneration,FALSE,"E Bispiil für dr nai Konservatismus isch dr langjeerig Bürgermeister Johann Heinrich Wieland gsi, wo während dr Helvetik d Naierige understytzt het; wo aber die liberali Regeneration sich in de 1830er Johr het afo usbraite, het er sich gege dr Gaist vo dr Basler Revolution keert.",🔎
,,,Regenerazioon,FALSE,Wäärend dr liberali Regenerazioon (1830–48) het s Schwizer Schuelwääse nöiji Reformaastööss überchoo.,🔎
,,,liberale Revoluzioon,FALSE,"D Schwarzbuebe ghööre vo dr Sprooch us eender zum Baaslerische aber wääred dr liberale Revoluzioon vo 1830 häi si sich ganz andersch benoo as d Baselbieter, wo sich im ene bluetige Kampf vo dr Stadt drennt und 1833 dr Kanton Baasel-Landschaft gründet häi; vo de Schwarzbuebe si zwar e baar am ""Balsthaler Daag"" drbii gsi, wo mee Demokratii und Gliichberächdigung für d Landbevölkerig im Kanton gforderet het, häi aber nid zu de Aafüerer vom liberale Umbruch in Soledurn ghöört.",🔎
,,,Regenerazioonszit,FALSE,"Er het e Künstlerlaufbahn as Landschaftsmooler agfange, het in dr Regenerazioonszit politischi Lyrik afo schriibe und isch as eine vo de erfolgriichste dütschsprochigen Autore vom 19.",🔎
,,,Regenerazion,FALSE,"Mit dr liberale Regenerazion isch denn in de Kantonsverfassige s Abschliesse vo Militärkapitulazione verbote worde, und 1849 het dr liberali Bundesstaat Militärkapitulazione au uf dr Bundesebeni verbote.",🔎
,,,Sonderbundskrise,FALSE,"I dere Ziit isch de Ochsenbein im bernische Parlament (1845/46) gsii, isch i di bernischi Regierig gwählt (1846-48) worde und hät siim Kanton als Vertreter a dr Tagsatzig(1846/1847) dient, wo er während dr Sonderbundskrise sogar präsidiert hät.",🔎
,,,damals,FALSE,"De Naeff selber hät nöd i d Usenandersetzige zwüsched de Liberale und Konservative iigriffe, wo damals d Schwiiz beherrscht händ.",🔎
,,,liberali,FALSE,isch e liberali Partei z Dütschland.,🔎
,,,Regenerazioon in dr Schwiz,FALSE,Dr Vormerz im ängere Sinn lauft paralleel zur Zit vo dr Regenerazioon in dr Schwiz.,🔎
,,,Regenerationsbesträbige,FALSE,"Dr Sarnerbund vo 1832 isch e Bund vo de konservative Schwiizer Kantön Uri, Schwyz (ohni Usserschwyz), Obwalde, Nidwalde, Neueburg und Basel gsi, wo si mit em d Regenerationsbesträbige vo de Liberale hai welle bekämpfe.",🔎
1994,Gendarmerie nationale,Gendarmerie nationale,Gendarmerie Nationale,FALSE,"Üsserdam zeehla züa da Schtraitkräfta-n-àui noch 102.269 Ààgheeriga vu dr Gendarmerie Nationale, 8.550 Pàriiser Pumpié un 2.423 Màrinapumpié vu Marseille.",🔎
,,,Schàndarmerii,FALSE,"Bis 1870 ìsch’s àls Wàffafàwrìk, Schàndarmeriikàsarna un sogààr àls Zuchthüüs bnutzt worra.",🔎
,,,Schàndàrmerii,FALSE,"Àm 21 Ühr 24, hàt dr Jean-Louis Muller d’haim z’ Ìngwiller d’ Schàndàrmerii vu Zàwra-n-ààgrüafa.",🔎
1995,Bistum Augsburg,Bistum Augsburg,Augschburger Bischof,FALSE,"Anne 1549 isch s „Collegium S. Hieronymi“ as Folg vu dr Reforme vum Konzil vu Trient grindet wore dur dr Augschburger Bischof Kardinal Otto Truchsess von Waldburg am Sitz vu dr hochstiftische Regierig, wu vu Augschburg uf Dillenge verlageret woren isch.",🔎
,,,Bischtum Augschburg,TRUE,Di katholische Gmaine ghèère zem Bischtum Augschburg Dialäkt.,🔎
,,,Bistum Augschburg,TRUE,"S Land Vorarlberg het ursprünglich im Süde zum Bistum Chur ghört, im Norden zum Bistum Konstanz und im Nordoste zum Bistum Augschburg.",🔎
,,,Diezese Augschburg,FALSE,In dr Zyt vu dr Sedisvakanz zwisch em Erzbischof Josef Stimpfle un em Bischof Viktor Josef Dammertz OSB het er as Diezesanadminischtrator vu dr Diezese Augschburg gamtet.,🔎
,,,Augschbrg,FALSE,April 909 z Augschbrg) isch e Bischof vom Bischtum Augschbrg gsi.,🔎
1996,13. Jahrhundert,13. Jahrhundert,13. Joorhundert,TRUE,"ohr 1239 urkundlig erwähnt. In ere Urkunde uss em 13. Joorhundert stoht, dass Buebedorf em Gra",🔎
,,,13. Joorhundert,TRUE,"stiniano, Rusticien"" oder ""Rusticello da Pisa""; * 13. Joorhundert z Pisa; † 13. oder frües <a hr",🔎
,,,13. Jaarhudert,TRUE," gee häd, isch gsaumet worde. De Saumwääg isch im 13. Jaarhudert boue worde. Urner und Tessiner <a href=""Saumgenos",🔎
,,,13. Jahrhunärt,TRUE,D’erscht Hüüsteilig va dr Habsburger het im friäu 13. Jahrhunärt statt gfunnu. Där Albrächt dä IV. isch där Bigrün,🔎
,,,13. Johrhundert,TRUE," href=""Burg%20Alt-Urach"">Burg Ald-Urach us em 13. Johrhundert keini benennigswürdige baulichi Aluegenswürdigkei",🔎
,,,13. Johrhondert,TRUE,"h an wichdiger Logiger aus em 13. Johrhondert. Er hot om 1240 rom zwelf Trakdad gschrieba, die ",🔎
1997,Deutsche Revolution 1848/1849,Revolution in de ditsche Staate 1848,Märzrevolution,FALSE,"Als Standeshèrrè hèn diè sit 1806 mediatisyrtè Fürschtè zuè Fürschtèbärg gmäß èm Artikel XIV vo dè Dütschè Bundesaktè vo 1815 no zaalrychi Sonderrächt gnossè, welli zwar i dè Märzrevolution witgehend voloorè gangè sin, abber diè Aawartschaft uff èn Sitz i dè erschtè Kammer vo dè Badischè Ständevosammlig hèt bis 1918 bschtandè.",🔎
,,,Merzrevolution,FALSE,Si goht konkret bis uf di vor dr Merzrevolution abghalte Heppenemer Dagig vum 10.,🔎
1998,Emmentaler,Ämmedaaler,Ämmedaler,TRUE,"Im Gegèzug hèt Tschechiè byschpillswys uff dè Gebruuch vo dè Bezeichnung Ämmedaler für Chäs vozichtèt, wo nit i dè Schwiz hèrgschtellt wörd.",🔎
,,,Ämmitaler Chäs,FALSE,"Öschtlech vor Stadt Bärn ligt ds Ämmitau, wo dr südlech Deil drvo scho zu de Voraupe ghört u vo wo dr Name vom berüemte Ämmitaler Chäs chunt.",🔎
,,,Emmetaaler,TRUE,A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu D → Dörrboone E → Elmer Citro • Emmetaaler G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras K → Chüddiger Rüebli L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli O → Ovomaltine R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles Z → Zigerchrapfe,🔎
,,,Ämmèdaler,TRUE,"Dè ""Strõßburger"" odder ""Elsässer Wurschtsalòt"", dè ußerhalb vo dè Schwiz au ""Schwizer Wurschtsalòt"" benamst wörd, bschtòt us Lyoner un Chäs, deilwys au us Ämmèdaler-Chäs.",🔎
1999,Osmanisches Reich,Osmanischäs Rich,Osmanische Reich,FALSE,"De Chrieg hät mit de Chriegserklärig vo Österrich-Ungarn a Serbie im Juli 1914 agfange und mit de Niderlag vo Dütschland, Österrich-Ungarn, Bulgarie und em Osmanische Reich und em Sieg vo Frankrych, Grossbritannie, de USA, Italie, Japan, Serbie, Rumänie und wiitere Allierte im Novämber 1918 ufghört.",🔎
,,,Osmane,FALSE,"Nochdem syn Vater sich hät müesse dä Osmane unterwerfe, isch dr Gjergji 1423 als Geisel a dä Hof vum türkischi Sultan gschiggt worre.",🔎
,,,Osmanu,FALSE,"Im glichu Jahr isch Konschtantinopl an d'Osmanu kchit, und z'Ditschland hentsch du Büächdruck erfunnu.",🔎
,,,Osmanischs Riich,TRUE,"Dr Yosef Chaim (Ben Isch Chai) (* öbbe 1832 z Bagdad, Osmanischs Riich; † 30.",🔎
,,,osmanischen,FALSE,Si hän erfolgrych di osmanischen Armee bekämpft un hän Beziehige zue europäische Mächt gchnipft.,🔎
,,,Osmanisch-Türkische Riich,FALSE,Mai 1453 bis 1923 d Hauptstadt vum Osmanisch-Türkische Riich.,🔎
,,,osmanisch,FALSE,Im Johr 1526 hän d Ungare e Schlacht gege de osmanisch Sultan Suleiman II.,🔎
,,,türkisch,FALSE,"Mai 1453, bi dem dr Konstantin gfalle isch, het dr türkisch Sultan Mehmed II. s'Despotat autonom glo, under Anerchennig vu dr türkische Oberhoheit.",🔎
,,,Tirkeherrschaft,FALSE,D Familie Zichy isch scho in dr Zyt vu dr Tirkeherrschaft as Guetsbsitzer z Újfalu erschine.,🔎
,,,osmanische,FALSE,"Nooch dr osmanische Eroberige vu Konstantinopel 1453, Misthra 1460 un Trapezunt 1461 isch Monemvasia s'ledst Territorium vum alde Imperium Romanum gsi.",🔎
,,,Osmanisch Riich,FALSE,"Nochem Usenanderbruch vom Chalifat het schlussendli s Osmanisch Riich s Eerb atrete, doch isch de Uustuusch mit em christliche Europa trotz aller Findlichkaite wider stärcher wore.",🔎
,,,osmànischa,FALSE,Ànna 1529 ìsch d’ Siidlung Hacibey unter osmànischa Kontrolla kumma.,🔎
,,,Osmanen,FALSE,"1552 isch s Banat vu de Osmanen erobret wore, s Schloss Zádorlak isch im September 1551 vum Sokollu Mehmed Pascha ohni Widerstand iignoo wore.",🔎
,,,Osmanische Ryych,FALSE,"D Länder liige dodermit zwisch em Nooche Oschte (em ehmolige Osmanische Ryych) un em Fäärndrige Oschte (Hinterindie, China, Japan).",🔎
,,,osmanische Rych,FALSE,"Anne 1342 isch s Chenigrych an s kadolisch Huus Lusignan vu Zypern chuu, isch aber bal druf an di egyptische Mamluken un drauf zum osmanische Rych chuu.",🔎
,,,osmanische Riich,FALSE,Vo 1517 bis 1917 hät s zum osmanische Riich ghöört.,🔎
,,,osmanische Türke,FALSE,"Nochdem d Ungare um 900 dört acho sin, hän si di vorgfundene Sydlige usbaut, deno sin si aber durch de Yfall vo de osmanische Türke vernichtet worre.",🔎
,,,Osmanisch Rych,FALSE,"D Erfolg am Aafang, vor allem gegen Eschtrych-Ungarn un s Osmanisch Rych, sin abl abglest wore vun eme Stelligschrieg, bis anne 1917 d Moral vu dr russische Soldate noogloo het un d Front zämmebrochen isch.",🔎
,,,Osmanische Rich,FALSE,"Johrhundert het im Osmanische Rich dr Sultan Orhan e neiji Druppe bildet - er isch mit sinene tirkische Truppe nit zfriide gsii, wu vu eigewillige Stammesfiährer befähligt wore sin un eigini Inträsse verfochte hän.",🔎
,,,Osmaanische Riich,FALSE,Ane 1500 isch Coron zom Osmaanische Riich choo.,🔎
,,,osmanischu Rich,FALSE,"Drubär sind d'Handlsrute uf Asiu durch d'Üsbreitig vam osmanischu Rich blockiärt wordu, do dass weschteuropäischi Seefahrär neui Handlswägu ärchundut heint.",🔎
,,,Osmaane,FALSE,D Eroberig vo Konstantinopel im Joor 1453 dur d Osmaane het em Byzantinische Riich en Änd gmacht.,🔎
,,,osmanischi,FALSE,"Als Aafang vo dr Neuziit wird i dr europazentrische Gschichtswüsseschaft entweder di osmanischi Eroberig vo Konschtantinopel im Jahr 1453 oder d Entdeckig vo Amerika im Jahr 1492 aaglueget; mängisch au – ""bsunders bi düütsche Historiker"" – am Luther siini Reformation vo 1517.",🔎
,,,Osmanische Riich,FALSE,"Dr Muhammad Ali Pascha (1805–1849) het d Macht ergriffe, wo d Franzose abzoge si, und het a gwüssi Sälbschdändigkeit erreicht, au wenn Ägypte Deil vom Osmanische Riich bliiben isch.",🔎
,,,Türkeherrschaft,FALSE,Di erschte Donauschwobe hän noch de Befreiig vo Ungarn vo de Türkeherrschaft über s ganze ungarische Gebiet verbreitet.,🔎
,,,Osmanische Rych,FALSE,"Us Wuet, ass Großbritannie bi dr Ufdailig vum Osmanische Rych mitgmacht het, hän si dernoo au ne Hufe Muslim dr Unabhängigkaitsbewegig aagschlosse.",🔎
,,,osmanische Herschaft,FALSE,Joorhundert isch Safed under dr osmanische Herschaft zur „jüüdische“ Stadt worde.,🔎
,,,osmaanischi,FALSE,"1460 het de osmaanischi Sultan <a href=""Mehmed%20II.",🔎
,,,osmanischi Regierig,FALSE,"1517 het die osmanischi Regierig dr Boste vom ""Nagid"" im ganze Riich abgschafft und dr ""Radbas"" isch uf Kairo.",🔎
,,,osmanische Armee,FALSE,"Juli 1402 – er isch denn scho fast blind gsi – het er dr osmanische Armee under em Sultan <a href=""Bayezid%20I.",🔎
,,,Türke,FALSE,1517 hai d Türke s Land eroberet und es isch vollkomme verarmt in de Johrhundert under dr osmanische Herrschaft.,🔎
,,,osmanische Herrschaft,FALSE,Au under dr osmanische Herrschaft sit 1453 isch's Hippodrom (türk.,🔎
,,,Osmanischa Riich,FALSE,Im Osmanischa Riich hot sich denn nix mee gändat a dera Definition.,🔎
,,,Osmanischs Rych,TRUE,"Augschte 1910 z Üsküb, Osmanischs Rych (hite Skopje, Nordmazedonie); † 5.",🔎
,,,Osmanè,FALSE,"D Venezianer hèn 1504 dè Osmanè èn Kanaalbau vorgschlagè, un diè Osmanè hèn irersits immer widder drübber nôdenkt.",🔎
,,,Osmanie,FALSE,Dr Vukašin Mrnjavčević (* öbbe 1320; † 1371) isch e bedütende serbische Aadlige im hütige Mazedonie gsi grad bevor d Osmanie sich uf em Balkan häi afo usbräite.,🔎
,,,osmanischer,FALSE,Glichzittig hets slawischi Balkanvelker welle „befreie“ – diä sin zum Deil unter osmanischer und zum Deil unter eschtrich-ungarischer Herrschaft gsii (no 1908 hett Wien Bosnie annektiert).,🔎
2000,Augsburg,Augschburg,Augsburger Stadtwappe,FALSE,"Ds undere Fäld isch i Alehnig a ds Augsburger Stadtwappe gspalte i Rot u Wyss, druuf abbildet isch e grüeni Zirbelnuss uf em ne guldige Kapitell, drunder befindet sech ds Gründigsjahr vom Verein “1907”.",🔎
,,,Stadt Augsburg,FALSE,D Stadt Augsburg het ds Grundstück zur Verfüegig gstellt u het rund 13 Millione € i di notwändigi Infrastruktur investiert.,🔎
,,,Ougschburg-Schdoudegebiit,FALSE,"Für des Underneame hod dr Manfred Renn fiif Johr lang Dialäkterheebunga im nerdliche Allgai, weschdliche Oberbaiern und im Ruum Ougschburg-Schdoudegebiit duurgfiert.",🔎
,,,Augschburger,FALSE,Erschiine isch der Band im Novämber 2007 bim Augschburger Wißner-Verlag.,🔎
,,,Stadtwappe,FALSE,"Uf em Vereinslogo isch e Zirbelnuss abbildet, die isch em Stadtwappe entno worde.",🔎
,,,Ougschburg,TRUE,"Dr Manfred Renn (* 1948 z Stiefehoofe im Weschtallgai) isch an ditscher Schbroochwisseschafdler us em alemannische Ruum, wo sich vor allem mit de Dialäkt im Allgai und de Mundarta vo de Regioona Ougschburg und Oberbaiern bschäfdigd.",🔎
,,,Augschbrg,TRUE,April 909 z Augschbrg) isch e Bischof vom Bischtum Augschbrg gsi.,🔎
,,,Augsburger,FALSE,"Nach der Fusion mit em BC Augsburg u de andere grossen Augsburger Vereine, em TSV Schwabe Augsburg, im Jahr 1969 sy d Farbe vo der Stadt Augsburg also Rot, Grüen u Wyss, als neui Vereinsfarbe feschtgleit worde.",🔎
2001,Arabische Welt,Die araabischi Wält,araabischi Wält,TRUE,"Dr Zitruum, wo din behandlet isch, goot vo dr Spootantike bis zum Aafang vo dr Nöizit um s Joor 1500, wobii au Büzanz und die araabischi Wält berücksichtigt wärde.",🔎
,,,Arabie,FALSE,"Syt Johrhunderte ghere zue dr Bevelkerig au Mänsche, wu d Vorfahre vun ene us Arabie un vu Indie yygwanderet gsii sin.",🔎
2002,Silicate,Silikat,silikatisch,FALSE,"Mer nimmt e Chruste vu numme 20 km Dicki a, mit grosse Becke wo vornähmlich mit Schwäfel un sine Verbindige gfüllt sin un numme e dünni, feśti Oberflächi hän, sowie Regione, wo die silikatisch Chruste bis an d'Oberflächi reicht un au nit-vulkanischi Berg bildet.",🔎
,,,silicatischer,FALSE,"Elementars Silicium isch für e menschlige Körper ungiftig, in bundniger silicatischer Form isch Silicium für e Mensch wichdig.",🔎
,,,silikatischem,FALSE,"Ihri Dichti vu 2,8 g/cm3 losst druf schliesse, dass si zue gliche Deil us Wasseriis un silikatischem Gstei zämmegsetzt isch.",🔎
,,,silikatische,FALSE,Es trättet aber vereinzelt au silikatische Vulkanismus mit Temperature vu iber 1800 °C uf.,🔎
,,,silikatriichi,FALSE,"Es handelet sich debi um silikatriichi Objekte, wo im Lauf vu ihrer Gschichte deilwiis oder au ganz ufgschmolze worre sin.",🔎
,,,Silikaat,TRUE,"As Fäldspatt wird e groossi Grubbe vo Silikaat-Mineraal bezäichnet, wo seer hüfig vorchömme und cheemisch us (Ba,Ca,Na,K,NH4,Sr)(Al,Fe3+,B und/oder Si)4O8 zämmegsetzt si.",🔎
2003,Demokratie,Demokratii,demokratische,FALSE,"Di Verainigte Staate (, churz ""U.S."", ""US""), offiziäll Verainigti Staate vu Amerika (englisch ; abgchirzt ""U.S.A."", ""USA""), au Amerika (änglisch ), sin e demokratische Staat z Nordamerika.",🔎
,,,demokratischi,FALSE,"Us däm Grund erschiint dr Usdruck ""Obrigkeit"" hüte nüme aagmässe, wenn er in Bezug uf Republike oder anderi Verfassigstaate bruucht wird, wo d Gwaltedeilig kenne und wo es politischs System hai, wo uf em Prinzip vo dr Volkssouveränität berueht, also öbbe in Bezug uf modärni demokratischi Rächtsstaate.",🔎
,,,demokraatische,FALSE,Die Röömischi Republik cha mä am beste as Mischverfassig mit aristokraatische und gwüsse demokraatische Elimänt bezäichne.,🔎
,,,demokratischr,FALSE,Lut dera isch d Schtaatsform a konschtitutionelli Erbmonarchie uf demokratischr und parlamentarischr Grundlaag.,🔎
,,,Demokraty,TRUE,"Indie giltet, no dr Yywohnerzahl, as greschti Demokraty vu dr Wält.",🔎
,,,Demokratisierig,FALSE,Dr Begriff het sich uf witi Däil vo dr Gsellschaft bezooge und het im witere Sinn d Demokratisierig vom Staat vo 1986 aa bedütet.,🔎
,,,demokratisch,FALSE,"S politische Gegemodell zum Totalitarismus isch der demokratisch Rächtsstaat, wo d Freiheit vo de Staatsbürger gschützt si mit Grundrächt, Gewaltedeilig und hüfig ere Verfassig.",🔎
,,,demokratische System,FALSE,"Als Samtigi Revolution (tschechisch: ""sametová revoluce"", slowakisch: ""nežná revolúcia"") bezeichnet mer de politischi Systemwechsel vo de Tschechoslowakei vom Kommunismus zu em demokratische System.",🔎
,,,Demokratiibewegung,FALSE,Liberalismus und Demokratiibewegung sind i de badische Effentlichkeit und im Landtag stark vertrete gsi.,🔎
,,,demokrààtischa,FALSE,Niue-n-ìsch a demokrààtischa Nàzioon; doo fìnda jeeda dräi Joohra Wàhla schtàtt.,🔎
,,,demokràtischa,FALSE,D’ Ocasio-Cortez bezaichent sìch àls demokràtischa Soziàlìschta.,🔎
,,,Demokràtii,TRUE,"D’ Rachtsextremischta vertaidiga-n-a Gfüühl vun ethnischem Zammagheera, sìnn geega d’ soziààla un rachtliga Gliichhait vun àlla Mänscha, so wia geega dr Pluràlìschmus un Demokràtii.",🔎
2004,Conrad-Ferdinand-Meyer-Preis,Conrad-Ferdinand-Meyer-Bryys,Conrad-Ferdinand-Meyer-Prys,TRUE,"Die berüömti Dichterin het für iires Schryben e Zyleten schööni Uuszäichnigen übercho: drby isch dr Droste-Prys vo dr Stadt Meersburg, e Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig, dr Conrad-Ferdinand-Meyer-Prys, Prysen und Uszäichnige vo dr Pro Argovia, dr Stadt Züri, em Kanton Züri un dr Pro Helvetia, dr Johann-Peter-Hebel-Prys, dr Aargauer Literaturprys, dr Wolfgang-Amadeus-Mozart-Prys, dr Gopfriid-Chäller-Prys un dr Mainzer Joseph-Bräitbach-Prys.",🔎
,,,Conrad-Ferdinand-Meyer-Priis,TRUE,"Er het unter anderem folgendi Uszeichnige übercho: de UNDA-Radiopriis (1993), de Conrad-Ferdinand-Meyer-Priis (1994), de Einzelwerchpriis vo de Schwiizerische Schillerstiftig (1998), im 2007ni het er mit «Vrenelis Gärtli» d Wahl zum beschte Schwiizer Buech gwunne und für s gliiche Werk Priise vo de Anne-Marie-Schindler-Stiftig vo Stadt und Kanton Züri becho.",🔎
2005,Hohenzollern,Hoochezollere,Zollere,FALSE,"Dr Besitz isch an e Linie vu dr Zollere gfalle, wo sich ab dert als Grafe vu Hoheberg bezeichnet hän un ihn 1293 wiider verchauft hän.",🔎
,,,Hohazollern,FALSE,"De bekanndeschde Zeigabärg send dr Hohastaufa, 684 m; d Achl, 707 m; ond dr Hohazollern, 855 m. Id zom vergässe isch dr Jusi, 673 m, dr gröschde Vulkanberg vo dr Alb.",🔎
,,,Hohezollere,TRUE,"De Meinrad (uursprünglich ""Meginrat""), dr Legende naa us dr Familie vo de Grafe vo Hohezollere, isch a dr Chloschterschuel vo dr Benediktinerabtei Riichenau im Bodesee vo de Äbt Haito und Erlebald underrichtet worde.",🔎
,,,Hauzollre,TRUE,"""Hohenzollern-Sigmaringen"") isch di schwebisch, kadolisch blibe Linie vu dr Hauzollre, eme alte dytsche Hochadelgschlächt, un glychzytig dr Name vu dr Land, wu si driber gherrscht ghaa hän, dr Grofschaft Hauezollre-Semmerenga, wu 1623 zum Firschtedum Hauezollre-Semmerenga ghobe woren isch un wu s bis 1849 gee het.",🔎
,,,Hoochezoller,TRUE,1713 häi d Grossmächt im Verdraag vo Utrecht d Abdrätig vo Nöijeburg an die vo Hoochezoller anerkennt.,🔎
,,,Hohenzollere,TRUE,"1859 isch s Fürstentum Rumänie dur d Vereinigung vo de beide ""Donaufürstetümer"" Moldau und de Walachei under em Hohenzollerekönig entstande.",🔎
,,,Hauezollre,TRUE,"S Hohenzollernlied isch d Hymne vu Hauezollre, eme historische Land uf em Biet vum hitige Bade-Wirttebärg.",🔎
2006,Universität Liechtenstein,Universiteet Liachtaschtaa,Uni Liechteschtäi,FALSE,1999 isch er Dozänt a dr Uni Liechteschtäi woorde und 2004 au a dr HTW Chur und 2012 am Zäntrum für universitääri Wyterbildig z Bärn.,🔎
,,,Universität Liachtaschta,TRUE,"Im Liachtaschta hät's a Gymnasium, s Liachtastanisch Gymnasium, korz: LG (""ell-gee""), und an Universität, d Universität Liachtaschta.",🔎
,,,Universiteet Liechtaschtaa,TRUE,"Si isch au in dr Schyz uf d Schuel gange, voreb si sie zum Bachelor- un Masterstudium an d Universiteet Liechtaschtaa chuu isch.",🔎
2007,Weltwunder,Weltwunda,Wältwunder vo dr Natur,FALSE,Im Joor 1981 isch s vo dr UNESCO zum Wältnaturerb erkläärt worde und wird au as äins vo de siibe Wältwunder vo dr Natur bezäichnet.,🔎
,,,Wältwunder,TRUE,"Danäbe läbt da au d Idee vom «Wältwunder» witer, wo us dä Antikä schtammt und wo über vili Jahrhundärt e ähnlichi Funktion für dä Tourismus erfüllt hät wiä hüt s UNESCO-Wälterbi.",🔎
,,,Wäutwunder,TRUE,Chichen Itza isch hüt eis vo de Wäutwunder.,🔎
2008,Prag,Prag,Braag,TRUE,Dezämber 1875 z Braag; † 29.,🔎
,,,Prager,FALSE,Februar 1948 zwölf nitkommunistischi Mitgliider vo der Regierig us Protest gäge d Absetzig vo acht nitkommunistische Prager Bezirkspolizeichefs dur de kommunistischi Inneminister Václav Nosek zruckträte.,🔎
,,,Praag,TRUE,Mai 1316 z Praag; † 29.,🔎
,,,Prààg,TRUE,üss Prààg s’ BangBros-Nätzwark kàuifa.,🔎
2009,Bundespräsident (Deutschland),Bundesbresidänt vu Dytschland,Bundespräsidänt,FALSE,"Unter em Filbinger sin verschiidini Leischtige erziilt wore, wu iber d Gränze vu dr Parteie ewäg positiv beurteilt wäre, do drzue ghert:  Anderi Maßnahme hän bi dr Betroffene starke Wiiderstand üsglest: Dr Filbinger Hans isch Stellverdrätter vum Bundesvorsitzer vu dr CDU gsii; sini Gegner hän gfercht un sini Freind ghofft, ass er 1979 Nochfolger vum Bundespräsidänt wird.",🔎
,,,Bundesbresidänt,FALSE,Er isch Bundesbresidänt gsii i de Johr 1965 und 1970 und Vizepräsident in de Johr 1964 und 1969.,🔎
2010,Huldigung,Hommage,Hommaasch,TRUE,Si cha sogar e Hommaasch für dr parodiert Geegestand si.,🔎
,,,Homaasch,TRUE,"Geburtsdaag e Homaasch gwidmet, wäärend dr Breker e realistischi Bronzebüste vom Surrealist gmacht het.",🔎
,,,Ommaasch,TRUE,"E Hufe Künstler, bsundrigs Mooler, häi Wärk vom Goya noochempfunde, bildnerisch interpretiert oder sich in dr Form von ere Ommaasch mit em ""Mäister"" usenandergsetzt.",🔎
,,,Hommaasche,TRUE,As Hommaasche an dä wichdig Zürcher und Förderer vo dr Bibliothek stoot im Bodmer si Standbild rächts näbe dere vom Conrad Gessner über em Iigang vo dr Zentralbibliodeek Züri.,🔎
2011,Weltwirtschaftskrise,Wältwirtschaftskrise,Wältwûrtschaftskrisè,TRUE,D Wältwûrtschaftskrisè un diè ständigè Geldabflüss durch d Reparationè (öppè 660 Millionè Reichsmark jöhrlich) hèn d Rychsbaan erheblich belaschtet.,🔎
,,,Wältwirschaftskryse,TRUE,"Aber uf jede Fall isch iiri Geduld ändgültig erschöpft gsy, wo sechs Jahr spöter, 1929, d Wältwirschaftskryse aagfange hät.",🔎
,,,Wältwǜrtschaftskrisè,TRUE,Sèll Baubrojèkt hèt vor allem i dè Wältwǜrtschaftskrisè als klassischi ABM dè lokale Arbètsmärkt dütlich entlaschtet.,🔎
,,,Wältwirtschaftskrysè,TRUE,"Obwoll diè blaanti Volängerig über Hüüserè un Sankt Bläsy vo dè Bauè här schu wit fortgschrittè gsi isch, hèt mo si nimmi vollendet, well uffgrund vo dè è baar Johr spõter ytretène Wältwirtschaftskrysè dè Dütschè Rychsbaangsellschaft diè Finanzmittel für dè Witerbau gfäält hèn.",🔎
,,,Wältwirtschaftskriise,TRUE,"In de früeje 1930er Joor isch s wäge dr Wältwirtschaftskriise schwiirig worde, Opere und Ballett ufzfüere.",🔎
,,,Wirtschaftskriise,FALSE,"1920 het si Witwe dr Formonterhoof an e Firma verchauft, wo sich mit Cheltimaschine befasst het, und und denn isch er wäred dr Wirtschaftskriise an en Immobiliegsellschaft cho.",🔎
2012,Rap,Rap,rap,FALSE,"D Band, wo rappe tuet, isch ane 2001 gründet worde.",🔎
,,,rappt,FALSE,"As große Fan vu dr Harry-Potter-Roman het sich dr Grint mit elf Johr ohni Filmerfahrig mit eme Video, wun er e sälber gschribe Lied rappt, fir d Rolle vum ""Ron Weasley"" in dr Verfilmig vum erschte Roman ""Harry Potter und der Stein der Weisen"".",🔎
,,,Rapper,FALSE,"Gröndet worde esch si im Johr 1993 ond bestoht us de Rapper Chali 2na, Akil, Zaakir aka Soup, Mark 7even und de zwoi DJs Nu-Mark und Cut Chemist.",🔎
,,,Rapperinne und Rapper,FALSE,"1 City 1 Song isch es Lied vo 147 Basler Rapperinne und Rapper zwüsche 15 und 44 Johr, 32 Beats, 11 Produzänte und 7 DJs.",🔎
2013,Eusozialität,Eusozialität,eusoziali,FALSE,"Einzigartig under de Süüger isch die eusoziali Läbenswiis vo mängge Sandgraber wie dr Nacktmull oder, mögligerwiis, dr Graumull: Ähnlig wie bi mängge Insekte isch in ere Kolonii nume ei einzigs Wiibli fruchtbar, d „Königin“, wo sich mit mehrere Männli baart, währed die übrige Dier as unfruchtbari Arbeiter alles mache, wo für d Versorgig vo dr Gruppe nötig isch.",🔎
,,,öisoziale,FALSE,Si si die bedütendsti Grubbe vo öisoziale Insekte.,🔎
2014,Niederrheinisch,Niiderrhiinisch,Niderrhynisch Dialäktruum,FALSE,S Ripuarische gränzt do an dr Niderrhynisch Dialäktruum (au Niderbergisch oder Sidniderfränkisch gnännt).,🔎
,,,nììderrhiinischa Mundàrta,FALSE,"Dr Georg Cornelissen (* 1954 z’ Kevelaer, Nordrhii-Westfààla) ìsch a diitscher Schproochwìssaschàftler un a Schpeziàlìscht fìr d’ nììderrhiinischa Mundàrta.",🔎
,,,niiderrhiinisch,TRUE,"Do und dört isch au d Idee ufchoo, ass dr Hartmann für en ""Erec"" nit dr altfranzöösisch Chrétien-Roman verwändet het, sondern e niiderrhiinisch-niiderländischi Vorlaag.",🔎
,,,niderrhyynischi,FALSE,"S Rhyynisch Wöörterbuech dokumäntiert drum niderfränkischi (niderrhyynischi), moselfränkischi und ripuaarischi Mundaarte (die letschte beede bilded zäme s Mittelfränkisch).",🔎
2015,Friede von Utrecht,Dr Friide vo Utrecht 1713,Friide vo Utrecht,FALSE,"Im ""Utrechter Te Deum und Jubilate"" zur Fiir vom Friide vo Utrecht cha mä dr Iifluss vom Purcell gspüüre.",🔎
,,,Frieden vo Utrecht,FALSE,Im Frieden vo Utrecht hät Savoie s Chünigrych Sardynie überchoo – und drufabe händ d Herzöög d Stadt wider emaal nöi pouen und verschöneret.,🔎
,,,Fride vo Utrecht,FALSE,"Wo im Fride vo Utrecht 1713 Spanie hät müese Sizilie a Savoye abträtte, händ di savoyische Herzög (was s underzwüschet gsy sind) de sizilianisch Königstitel aagnaa.",🔎
,,,Friede vu Utrecht,FALSE,"Es stoht syt 1704 under de Souveränidäät vum Vereinigte Königriich und isch 1713 vu Schpanie offiziäll im Friede vu Utrecht abträte worde, bis hüt stellt Schpanie aber Aaspruch uf Gibraltar.",🔎
2016,Burgrecht,Burgrächt,verburgrächtet,FALSE,Die südlige Ämter aber si mit verschiidene schwizerische Ort verburgrächtet gsi.,🔎
,,,Burgrächd,TRUE,"Schlussändlech hed d Schdadd Basel denne 1525 ins Burgrächd gnoo, und dr Ord den au reformierd.",🔎
2017,Staatliche Akademie der Bildenden Künste Karlsruhe,Staatligi Akademy vu dr Bildende Chinscht Chaarlsrue,Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht z Charlsrue,TRUE,Dernääbe het si 2004 au bim Franz Ackermann an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht z Charlsrue vum vu 2008 bis 2009 bim Daniel Richter an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht z Wien un 2009 bi dr Karin Kneffel an dr Akademy vu dr Bildende Chinscht z Minche studiert.,🔎
,,,Kunstakademie Karlsrueh,FALSE,"Zwische 1927 un 1932 het er an de Kunstakademie Karlsrueh unter em Georg Scholz, em August Babberger un em Hermann Gehri studiert, wu alli in de Zit vum Nationalsozialismus als „entarteti“ Künstler vu ihrem Lehramt entloh worde sin.",🔎
,,,Akademy vu dr Bildenen Chinscht,FALSE,"Si het vu 1927 bis 1930 Molerei studiert an dr Akademy vu dr Bildenen Chinscht z Charlsrue bi Georg Scholz, Karl Hubbuch un as Maischterschueleri bim Albert Haueisen.",🔎
,,,Großherzogliche Kunstschuel Karlsrueh,FALSE,1912/13 het er dann no zwei Semeschter an der Großherzogliche Kunstschuel Karlsrueh als Schüeler vum Profässor Walter Georgi.,🔎
,,,Staatlige Akademii für die Bildende Künst Karlsrue,TRUE,Sit 1993 isch si Brofässer an dr Staatlige Akademii für die Bildende Künst Karlsrue.,🔎
,,,Charlsruer Chunschtschuel,FALSE,"Novämber 1926 het er an dr Charlsruer Chunschtschuel aagfange mit eme Zaichenstudium, zeerscht bim Georg Scholz, wun er e baar chlaineri Eelbilder gmoolt het, 1927 derno bim Ernst Würtenberger (Holzschnitt) un bim Karl Hubbuch (Zaichne).",🔎
2018,Greis (Musiker),Greis (Musiker),Greis,FALSE,"Es git schon es Wyli diversi Bärner Hip Hopper, zum Bischpiu der Kutti MC, d Chlyklass (es Kollektiv us Wurzel 5, PVP mit Greis, Thomes & Baze) und dr HM-Clan.",🔎
,,,Grais,FALSE,"Aber woner emol trotzdem usem Palast gschlichen isch, isch er zerstmol i sim Lebe emene aalte Grais und emene schweerchranke Mentsch begegnet und denn no anere Liich, wo verbrennt woren isch, samt all dene Lütt umenume, wo brüelet hend.",🔎
2019,Gerste,Gärste,Gärschte,TRUE,"Vor allem Waise, Gärschte, Hilschefricht, bsunderesch Chicherärbsen, un Obs wäre do aaböut.",🔎
,,,Gäärschde,TRUE,"Dr greeschd Aadail vùm nid iberböuene Land wiird vù dr Landwiirschafd gnùzd, in dr Haubdsach wääre Frùùchd (Gäärschde, Haaber, Roge ùn Waise), Härdebfel ùn Wälschchoorn aaböue, midlerweyyli au al mee Leewad.",🔎
,,,Gerschda,TRUE,"Neba m Haber, em Dinkl, em Emmer, am Rogga, Gerschda wurd dr Wioiza gmahla abr au andrs Korn wia Welschkorn, Hirse odr Reis wurd zua Mehl gmachd.",🔎
,,,Garschta,TRUE,"Doo waara vor àllem Getraida (Waiza un Mais àwwer àui Garschta, Hààwer, Rogga) so wia Zuckerrüawa gepflànzt.",🔎
,,,Kèèrschte,TRUE,"Zue de Arbet im Lauf vum Johr zitiert de Emil Maenner in sinre Monografi vu 1937 de Mathäus Müller („’s Daníele Matthis“): Anne 1937 sin in Saderlach 2.600 Joch mit ""Frucht"" aaboue wore, 2500 Joch mit ""Kugrutz,"" 1.000 Joch mit Linse, 500 Joch mit ""Wike/Haaber,"" 100 Joch mit ""Haaber"", 100 Joch mit ""Kèèrschte,"" 100 Joch mit ""Krumbre,"" 100 Joch mit ""Chlee"" un 160 Joch mit andrem.",🔎
2020,Untertoggenburg,Ondertoggeborg,Undertoggeborg,TRUE,Die Gmaind lit im Undertoggeborg und het öppe 5700 Iiwohner.,🔎
,,,Under,FALSE,"Die Fünd sind e wichtigs Zügnis för d Sidlgisgschicht vom undere Toggeborg (Under- und Aalttoggeborg), wo archäologisch ganz schlecht erforscht isch.",🔎
2021,Orakel von Delphi,S Orakel vo Delfi,Delphische Orakel,FALSE,Sini Söö saied uf Sparta gfloche und uf Aroote vom Delphische Orakel hend d Spartaner dene ghulffe s Land u underwörffe.,🔎
,,,Delphische Oraakel,FALSE,"Und zwoor söll de eleischi König Iphitos s Delphische Oraakel aagfrögt haa, öb d Olympioniike noi kränzt were sölid und d Antwort isch gsii, as de Siiger nöd miteme Öpfer - oder Schoofwule, je noch Öbersetzig - geert were söli, sondern miteme Zwiig vom wilde Ölbomm.",🔎
,,,Orakel vo Delphi,TRUE,"Dr letscht Köönig vo Lüdie isch dr Kroisos (Krösus) gsi, won es Orakel vo Delphi nid tichdig dütet het und gege die Perser in Chrieg zooge isch.",🔎
,,,Delphi,FALSE,Under dene stöön Delphi und Olympia uuse.,🔎
,,,Orakel vun Delphi,TRUE,"De Python isch de Drache, wu s Orakel vun Delphi bewacht.",🔎
,,,delphische Orakel,FALSE,Nochem Pindar sind d Aigeide vo Thebe uf Sparta choo und hend uf Wiisig vom delphische Orakel d Stadt Amyklai iignoo.,🔎
,,,Orakel vo Delfi,TRUE,En äänligi panhellenischi Bedütig het s Orakel vo Delfi ghaa.,🔎
2022,Lorentz-Transformation,D Lorentz-Dransformazioone,Lorentz-Dransformazioon,TRUE,"Wemm mä d Resultaat vo dene drei Experimänt (em Michelson-Morley-Experimänt zum Mäasse öb d Liechtgschwindigkäit vo dr Orientierig vom Beobachder abhängt, em Kennedy-Thorndike-Experimänt zum Mässe, öb d Liechtgschwindigkäit vo dr Gschwindigkäit vom Beobachder abhängt, und em Ives-Stilwell-Experimänt zum d Zitdilatazioon z mässe) cha d Lorentz-Dransformazioon abgläitet wärde.",🔎
,,,Lorentz-Dransfotmazioon,TRUE,Begriff wie Lorentz-Chraft und Lorentz-Dransfotmazioon häi iim zu Eere iiri Nääme übercho.,🔎
,,,Lorentz-Inwarianz,FALSE,"In dr Relatividäätstheorii cunnt am Blatz vo dr Galilei-Inwarianz d Lorentz-Inwarianz, wo vo dr Elektrodünamik erfüllt wird.",🔎
,,,Lorentzdransformazioon,FALSE,Doorum muess d Galileidransformazioon dur d Lorentzdransformazioon ersetzt wärde.,🔎
,,,Lorentztransformation,FALSE,"D Energii vom ene Photon isch bis uf e Faktor formula_15 gliich grooss wie dr Betrag vo sim Impuls: D Energii und dr Impuls, wo Beobachder, wo sich gegenenander beweege, am e Körper feststelle, si dur e Lorentztransformation mitenander verbunde.",🔎
,,,Lorentz-Dransformazioone,TRUE,"Wenn in dr klassische Mechanik d Galilei-Dransformazioon zwüsche Inerzialsüsteem vermiddle, brucht mä in dr relativistische Füsik d Lorentz-Dransformazioone, wo zämmen mit de Verschiebige im Ruum und in dr Zit d Poincaré-Gruppe bilde.",🔎
,,,Lorentzdransformazione,FALSE,"D Lorentzdransformazione spiile en äänligi Rolle wie in euklidische Rüüm d Elimänt vo dr Dräigrubbe; es si die homogen-lineare Dransformazione, wo s Objekt formula_11 und eso s innere Brodukt vom Minkowskiruum inwariant löön, und wäge däm isch dr Minkowskiruum in dr spezielle Relatiwidäätstheorii eso wichdig.",🔎
,,,Lorentzdransformazioone,FALSE,"Das Bostulat het Uswirkige druf ghaa, wie mä Ruum und Zit verstande het, wil d Lorentzdransformazioone, wo d Maxwell-Gliichige unveränderet löön, käi räini Dransformazioone vom Ruum si wie d Galilei-Dransformazioone, sondern dr Ruum und d Zit zämme verändere.",🔎
,,,Lorentz-Invarianz,FALSE,An Blatz vo dr Galilei-Invarianz isch denn d Lorentz-Invarianz choo.,🔎
2023,Kupfer,Chupfer,Cuprum,FALSE,"Barium (Ba, 56) Berkelium (Bk, 97) Beryllium (Be, 4) Bismut (Bi, 83) Blei (Pb, 82) Bohrium (Bh, 107) Bor (B, 5) Brom (Br, 35) C. Cadmium (Cd, 48) Calcium (Ca, 20) Californium (Cf, 98) Cäsium (Cs, 55) Carbon (C, 6) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Cer (Ce, 58) Chlor (Cl, 17) Chohlestoff (C, 6) Chrom (Cr, 24) Copernicium (Cn, 112) Cuprum (Cu, 29) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Curium (Cm, 96) D. Darmstadtium (Ds, 110) Dubnium (Db, 105) Dysprosium (Dy, 66) E. Einsteinium (Es, 99) Erbium (Er, 68) Europium (Eu, 63) F. Fermium (Fm, 100) Ferrum (Fe, 26) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Fluor (F, 9) Francium (Fr, 87) G. Gadolinium (Gd, 64) Gallium (Ga, 31) Germanium (Ge, 32) Gold (Au, 79) H. Hafnium (Hf, 72) Hassium (Hs, 108) Helium (He, 2) Holmium (Ho, 67) Hydrargyrum (Hg, 80) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Hydrogen (H, 1) I.",🔎
,,,Chupferärz,FALSE,"Bi Migiandone cha me Spuure vo uralte Löcher im Felse gseh, wo drin früener mit ere Konzässion vo dr Provinz Novara vo 1858 Chupferärz abpout worden isch.",🔎
,,,Chupferbläch,FALSE,"1641 isch am Rhiidoor, linggs näbe dr Uhr uf dr Rhiisite en überläbensgrosse Chopf montiert worde, wo in Chupferbläch driibe gsi isch.",🔎
,,,Kupfa,TRUE,"S Handwerk isch hoch entwicklt gsi: Se hond Gold, Silba und Kupfa vrarbeitet und o us Gold und Kupfa Tumbago legiera künna.",🔎
,,,chupferhaltig,FALSE,"Plastocyanin isch e wasserlesli chupferhaltig Protein, wu s Chupferatom vun em zwische dr Oxidazionsstapfle CuI un CuII wächslet un dodermit e Elektron cha ufnee un wider abgee.",🔎
2024,Deutschschweiz,Düütschschwiz,Düütschschwiiz,TRUE,"D alemannisch Wikipedia isch zyderhäär e Projäkt fir ali Inträssierte rùnd ùm dr Boodesee, i der Düütschschwiiz und em Rhy no bis i d Gägend vo Stroossburg.",🔎
,,,Titschschwiz,TRUE,Darum zellt mu du Kantoon öi esie zer Romandii und esie zer Titschschwiz.,🔎
,,,Tüütschschwiiz,TRUE,Igajanumenechligalose isch en Antologii vo modärne Mundarttegscht us dr Tüütschschwiiz.,🔎
,,,tüütsche Schwyz,FALSE,"De Veräin wott d tüütschschwyzer Dialäkt pfläge, wil si di algemäin Umgangsspraach i de tüütsche Schwyz sind.",🔎
,,,Düütschwschiiz,TRUE,"Derno isch s Puureland vergrösseret worde, wo der Grundherr Heinrich vo Joux (1304–1326) düütschsprochigi Sidler, vermuetlich us der Düütschwschiiz, het lo cho, und me hät em Dorf derno ""Les Allemands"" (also übersetzt ""die Düütsche"") gseit.",🔎
,,,Tiitschschwiizer,FALSE,Wallisertitsch isch dr Dialäkt va nu Tiitschschwiizer im Kanton Wallis; är gcheert zer heeggschtalemannischu Dialäktgruppu.,🔎
,,,Dütschschwiz,TRUE,"Denäbet gits no regelmässigi Zämekümft i de beide Ordinariekomferenze, eini för d Westschwiz (Conférence des ordinaires de la Suisse romande - Ordinarienkonferenz der französischsprachigen Schweiz - COR) und eini för d Dütschschwiz (Deutschschweizerische Ordinarienkonferenz - DOK).",🔎
,,,dytschsproochige,FALSE,"Dezämber 1949 z Züri, aigentlig Ernst Born) isch in dr dytschsproochige Schwyz fir syni Dialäggt-Lieder bekannt worde.",🔎
,,,Dütschschwyzer,FALSE,"Dütschschwyzer nenne si normalerwys Weschtschwyz, Wälschschwyz oder Wälschland.",🔎
,,,Ditschschwizer,FALSE,"Im Westen, also in Baden, sind die Alamannen, die sich Alemannen nennen (...).“ Fir dr Braig ghere zu dr Alamanne aü d Ditschschwizer.",🔎
,,,Tüütschschwyz,TRUE,"Wo s Röömisch Rych im föifte Jarhundert wägen innere Probleem d Rychsgränzen am Rhy wider uufggèè hät, sind d Alemane vom Noorde hèèr naadisnaa is Piet vo de hüttige Tüütschschwyz choo; die Uusbräitig vo irem Sidligsgebiet dur wyti Täil vom Schwyzer Mittelland hät es paar Jarhundert tuuret.",🔎
,,,Ditschschwiz,TRUE,"Vu däne 400 Zittige 1944 in dr Ditschschwiz sin numme 2 im Dialäkt (""„Schwyzerlüt“"" un ""„Di neui Brattig für Schwyzerlüt“"").",🔎
,,,Tütschschwitz,TRUE,"Erem Biispill sind mittlerwiile vili Schüeller und Schüellerine gfolgt, so ass drususe e weltwiiti Biwegig entstanden isch, wo i de Tütschschwitz ""Klimastraik"" gnennt werd, im Weltsche ""Grève du Climat"", z Tütschland und in anderne Länder aber ""Fridays For Future"" („Frittig für d Zuekumpft“).",🔎
,,,Dytschschwyz,TRUE,Basel isch Dail vo dr Dytschschwyz.,🔎
,,,Dütschschwyz,TRUE,"In de Dütschschwyz werde im Alldaag vo de Schwyzer und Schwyzerinne praktisch nùmme alemannischi Mùndarte gschwätzt, wo als Schwyzerdütsch zämmegfasst werde ùn sich regional starch ùnterscheide.",🔎
,,,Dütschschwytz,TRUE,"In de alemannische Dialäktortografie vo dr Dütschschwytz schtoot  aso gnau gnoo für [],  fir e Geminat [], während K für [] bzw.",🔎
,,,dütschsproochige Schwiz,FALSE,"""Sar(r)azin"" verbräitet, in dr dütschsproochige Schwiz au ""Saratz"", z Italie und dr italiänischsproochige Schwiz ""Sar(r)aceno"", ""Sar(r)acino"" oder ""Sar(r)aceni"", und im Änglische ""Sarson"".",🔎
,,,Dütschschwiiz,TRUE,"Alemannisch isch in dr Dütschschwiiz und z Liechtestei wit verbreitet und anerkannt, es isch Muetter- und Alltagssproch vo dr Bevölkerig.",🔎
,,,Dütschschwiizer,FALSE,"Em Guggebüel und em Thürer isch es drby überhaupt nid drum ggange, alli Dütschschwiizer Kantöön glych z berücksichtige, sondern schöni Byschpiil vo dere literarischi Kunscht vo de verschidene Tieläktregione z bringe.",🔎
,,,Tütschschwiz,TRUE,"Noch dem s Weströmische Riich undergangen isch und d Franke di nördliche Alemanne underworfe hend, hend sich Alemanne au nodisnoo öber de Rhii begee und s Elsass und di hütig Tütschschwiz bisidlet.",🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,Diitschschwiiz,TRUE,"Sa wìrd ìm Elsàss, àwwer àui ìm Süddiitschlànd un sogààr ìn dr Diitschschwiiz un ìm Eeschtriich vereehrt.",🔎
2025,Tunesien,Tunesie,Tunesi,TRUE,"Karthago (, ""Karchēdōn""; us em Fönizische qrt-hdšt ""Qart-Hadašt"" ,nöiji Stadt‘) isch e Groossstadt in Nordafrika gsi in dr Nööchi vom hütige Tunis z Tunesi.",🔎
,,,Tunesier,FALSE,"Es lääbe au no öbbe 60'000 Usländer im Land, drunder vor allem Franzoose, Spanier, Italiäner, Tunesier und Algerier.",🔎
,,,Tunisia,FALSE,"Juli 2016 hàt d Zittung Nice Matin veräffentligt àss dr Terrorischt identifiziert worra ìsch: as ìsch dr Mohamed Lahouaiej Bouhlel, ànna 1985 ìn Tunisia uf d Walt kumma, un wo z Nizza gwohnt hàt.",🔎
,,,Tuneesie,TRUE,"Glyychzytig het dr Chenevière as Mitgliid vum Bresidäntschaftsroot, as Voorsitzer vu dr Kumissioon fir uuswäärtigi Aagläägehaite un vu 1950 bis 1952 wider as Viizebresidänt als wyter bi daagesbolitische un strateegische Entschaidige zue humaniteere Kriise wie z Algeerie, z Griecheland, z Indochiina, z Indoneesie, z Korea, z Paleschtiina / Israel, z Siirie un z Tuneesie mitgmacht.",🔎
,,,Tünesia,TRUE,"En Marokko, Àlgeria un Tünesia sen sa zitter da drissiger Johra gànz üssgschtorwa.",🔎
,,,tunesische,FALSE,Dr Ischmael Hakohen Tanudschi isch e tunesische Rabbiner und Autor im 16.,🔎
2026,Äthiopien,Ethiopie,Äthiophie,TRUE,"Einzig i der Apostelgschicht, i der Gschicht vom Kämmerer us Äthiophie wird uf grund vom Titel Kandeake, e Titel vo nere Chönigin z Äthiopie, vermuetet das d Chönigin e Kuschitere chönnti gsi sy.",🔎
,,,Äthiopie,TRUE,"D'Organisation hät s'Ziil gsetzt, Waise in Äthiopie, dur e drüüjährigi Uusbildig en Arbetsplatz z' vermittle.",🔎
,,,ethiopische Hochland,FALSE,S kulturgeografisch Biet goht vu dr nordafrikanische Atlantikkischte iber e Strecki vu rund 5500 Kilometer bis zum ethiopische Hochland im Oschte.,🔎
,,,Athiopie,TRUE,"Im rächte Faischter werde Szeene us de Aposchtelgschicht zeigt und zwar d Steinigung vom Stephanus, de Paulus vor Damaskus, d Taufi vom Kämmerer us Athiopie und de Paulus in Seenot.",🔎
,,,Äthopie,TRUE,"Im November 1986 händ Afghanistan, Angola, Äthopie, Südjemen, Laos, Mosambik und Nicaragua als Beobachter an eme Treffe teil gno.",🔎
,,,Ethiopia,FALSE,"D’Gschlachtsriffa vum Naschtleng kummt noh 5 bis sewa Johr un sina Lawesschpànna kritzt zwescha 30 bis 4O Johr.. D’r Schparwagaijer labt vum Senegal, ewra uff Ethiopia un bis àwa ens mettlera Tànsania; un dàss en da uffana truckana Sumpfgebiater.",🔎
,,,Etiopie,TRUE,"Sy Vatter isch e Bruefssoldaat gsi, und im Joor 1937 isch är mit synere Familie noch Etiopie zoge.",🔎
,,,ethiopie,FALSE,"E baar Völker in Südethiopie (wie d Burji, d Hamar und d Konso) drääge bi bestimmte animistische Zeremonie e fallusartige Geegestand us Holz ""(Kallacca)"" uf dr Stirne, wo as Überdrääger vo dr kosmische Energii söll fungiere.",🔎
2027,Kleinseite,Prager Kleinseite,Malá Strana,FALSE,"D Stadtteile entsprächet im innere Stadtraum nur sälte de historisch gewachsene Stadtviertel oder de früh eingemeindete Vorort und -städt; so setzt sich de Stadtteil 1 (glichzitig Stadtbezirk 1) us de frühere Stadtviertel Staré Město ""(Altstadt)"" und Josefov sowie Teil vo de Stadtviertel Holešovice, Hradčany ""(Hradschin)"", Malá Strana ""(Chlisite)"", Nové Město ""(Neustadt)"" und (Královské) Vinohrady zämme.",🔎
,,,Chlisite,FALSE,"Jahrhundert errichteti, historisch bedütsami Brugg über d Moldau z Prag, wo d Altstadt mit de Chlisite verbindet.",🔎
,,,Praager Chlysitè,TRUE,Unter ihm isch 1929 diè böhmischi Burg Křivoklát mit dè Sammlig un dè Bibliothek uss èm Palais Fürschtèbärg uff dè Praager Chlysitè sowiè s Schloss Lány a dè tschechoslowakischi Staat vokauft worrè.,🔎
2028,Vorderösterreich,Vordereschtrych,Vorderestriich,TRUE,"Kaiserlich-bayerischi Truppe under em Mercy hen sit Ende Juni 1644 Friiburg, gressti Stadt im domolige Vorderestriich belageret, wo vu franzesisch-schwedische Truppe ghalte worre isch.",🔎
,,,Vorderöstrich,TRUE,"D Decki vum Lettner wird vum alte Wappe vu Briisach (sechs silberni Berg uf rotem Grund), vum Wappe vu Vorderöstrich (wißer Querbalke uf rotem Grund) un vum Banner vum Heilige Römische Riich (schwarzer Doppeladler uf goldenem Grund) ziert.",🔎
,,,vorderöstrichische,FALSE,Ab 1386: S Frickdaal bildet e Deil vom vorderöstrichische Verwaltigsgebiet und ghört zum Briisgau.,🔎
,,,vordereschtereichischa,FALSE,Ellzä hot bis 1805 zua dr vordereschtereichischa Markgraufschaft Burgau ghert.,🔎
,,,Vurderöschtrich,TRUE,"Fürstabtei St. Bläsi gsi, un isch spöter zu Vurderöschtrich cho) un ab 1805 badisch worre.",🔎
,,,vordereschtrychisch,FALSE,"Fir ais vu syne erschte Wärch, s hischtorisch Feschtspiil „Anno 1489“ iber di friejer vordereschtrychisch Stadt Briilinge het er 1906 vum eschtrychische Chaiser Franz Joseph I. s Guldi Verdienschtchryz iberchuu.",🔎
,,,Vorderöschtrych,TRUE,"""Lueg au: Vorderöschtrych"" Im Volauf vom 12.",🔎
,,,Vorderöschterrycher,FALSE,"Anno 1780 isch dè Bau von èrè Passschtrõß isch dè Bau von èrè Passschtrõß vo Todtnau nõch Obberrièd übber dè 1119 m hoche Schwendle blaant worrè, zuè sèllèrè Zit isch dè Südschwarzwald nò vo dè Vorderöschterrycher regyrt worrè.",🔎
,,,Vorderöschtryych,TRUE,"Im Joor 1802, wo dur de Friide vo Lunéville dr Rhy als Gränz zwüsche Vorderöschtryych ùn de Schwyz feschtglait worde isch, het d Stadt Rhyfälde iry Bsitzige ùff de rächte Rhysyte verloore.",🔎
,,,vo Vorderöschterrych,FALSE,"D Blasonyrung dütet uff diè baddischè Farbè Rot-Gääl un uff d Farbè vo Vorderöschterrych (Rot-Wyß) hy, zu sellèm hèt s Gebièt bis 1806 ghört.",🔎
,,,voordereeschtryychische,FALSE,S Huus zum Ritter isch anne 1756 dur dr Johann Jacob Fechter böue woore as Gsellschafts- un Versammligshuus fir di voordereeschtryychische Ritterschaft vum Brysgau bzw.,🔎
,,,Vorderöschtriich,TRUE,In dr Reformationszitt isch dr zue Vorderöschtriich ghörig Ort katholisch bliibe.,🔎
,,,vorderöschterrichische,FALSE,Nach de Riichsreform vom öschterrichische Kaiser Maximilian em Erschte im Johr 1491 isch Frick de Hauptort vode Landschaft Frigchtal innerhalb vode vorderöschterrichische Kameralherrschafft Rhyfälde worde.,🔎
,,,öschtriichischi Landesherrschaft,FALSE,"Joorhundert het di öschtriichischi Landesherrschaft de Äigcher erloubt, us der Sissle vomene Wuer us mit Bewässerigsgrääbe Wasser uf iry Fluer im Sisslerfäld z leite.",🔎
,,,vordereschderriichisch,FALSE,"Des chunt dôhär, wäl Luddrbach lange Ziit vordereschderriichisch gsi isch un erschd 1805 zu Würddeberg komma isch.",🔎
,,,Voordereeschtryych,TRUE,"Mit em Änd vu Voordereeschtryych isch au s Änd vu syyre Zyt z Fryybeg chuu: är isch uf Eeschtrych zooge, wel er nume ne Untertan vun eme Chaiser het welle syy un nit au no eme Großherzog mieße diene.",🔎
,,,Vorderöstrych,TRUE,Johrhundert bis 1805 hät Wäär zue Vorderöstrych ghört.,🔎
,,,vorderöschtrichische,FALSE,"Johrhundert dr Habsburger ghört, sit 1490 in ihrem vorderöschtrichische Kreis.",🔎
,,,Vordereschtriich,TRUE,"Um 1551 hän isch des Biet deno on d Habsburger kumme, s het deno zue Vordereschtriich ghert.",🔎
,,,Vorderöschdriich,TRUE,Zell im Wiisedal hätt friener zu Vorderöschdriich ghört un isch deshalb kadolisch gsi.,🔎
,,,Vorderööstriichische,FALSE,D Andlauer si Mitgliider vo dr Vorderööstriichische Ridderschaft (Immatrikulazioon 1458) gsi und vo dr Underelsässische Riichsridderschaft (Immatrikulazioon 1547).,🔎
,,,vordoresdoreichischa,FALSE,"Em alda vordoresdoreichischa Dåel em Wäsda dorgega håd-mor schaends emmor scho ""-enga"" gsaed.",🔎
,,,Vordereschtreich,TRUE,"Des Dorf, wo friher zo Vordereschtreich gheert hôt ond heitzodag a Stadtdoil vo dr Graußa Kreisstadt Horb am Necker ischt, ischt au Schaublatz vo-ma graußa Doil vo seine ""Schwarzwälder Dorfgeschichten"" (vrfasst vo 1843 bis 1854) gwäa, wo-nan zo-ma Erfolgsautor vom 19.",🔎
,,,Östrych,FALSE,"De preußisch Ministerbräsidänt Otto Bismarck isch es gsi, wo zum erschte Mol e dütsche Staat als Eiheit gründet hät: noch sine erfolgryche Chrieg gege Östrych, Dänemark und Frankrych, wo-n-er zwüsche 1864 und 1871 gfiehrt hät, isch s Dütsch Rych entstande.",🔎
,,,Vorderööstriich,TRUE,"Die ersti Niideri Veräinigung isch e Bündnis zwüsche de Riichsstedt Stroossburg, Basel, Colmar und Schlettstadt, de Bischöf vo Basel und Stroossburg, dr Alte Äidgenosseschaft und em Herzog Siegmund vo Ööstriich, em Regänt vo Vorderööstriich und em Tirol gsi, wo wäärend de Burgunderchrieg 1474–1477 die antiburgundischi Liga zämmeghebt het.",🔎
,,,vordereschtrychische,FALSE,"Di wirtschaftlig un bolitisch Bedytig, wu unter dr Äbt Ernest Fabri, Maurus Falkner un Modest I. all greßer woren isch, het schließlig anne 1701 zue dr ändgiltige Lesig vu dr Vogtei un zue dr Hebig in dr vordereschtrychische Mediatstand gfiert.",🔎
,,,Vordröschtriich,TRUE,Dia Habsburger hond dia Ort z Vorarlberg amol vo Tirol und amol vo Vordröschtriich (Friburg im Brisgau) us regiert - dia hond 1852 d Pfandschaft übrnoh.,🔎
,,,vordereschtrichisch,FALSE,"Rothwiil het sitter 1330 as Deil vu dr Herrschaft Burge zum Hüüs Habsburg ghert, isch also vordereschtrichisch gsii.",🔎
,,,Vordereschtrich,TRUE,Siter 1551 het de Ort zue Vordereschtrich ghert un isch ä Teil vun de Riichslandvogtei Ortenau gsi.,🔎
,,,vorderööstriichische,FALSE,1712 isch er zum Gubernator vo de ober- und vorderööstriichische Land z Innsbrigg gmacht worde.,🔎
,,,Vorderöstriich,TRUE,S’Fricktal wird vo Vorderöstriich trennt und em Kanton Aargau zuegschlage.,🔎
,,,vorderöschtriichischi,FALSE,Johrhundart e vorderöschtriichischi Ortschaft bliibe.,🔎
,,,Vordereeschtryych,TRUE,Villinge un dodermit au d Wareburg het derno zue Vordereeschtryych ghert.,🔎
,,,Vorderöschterrych,TRUE,"Dè Abbau isch im Mittelaalter vom Kloschter St. Bläsy betribbè odder mit èrè Abgaa belait worrè, wobi au d Regyrig vo Vorderöschterrych beteiliget gsi isch.",🔎
,,,vorderöschtrychische,FALSE,"S Frickdaal, wo bis am Änd vom Ancien Régime e Teil vom vorderöschtrychische Oberamt Brysgau gsi isch, het sich sprochlich immer ehnder gäge d Region vo Basel und vom Oberrhy orientiert, und s Fräiamt isch under am Yfluss vo Lozärn und Zog.",🔎
,,,Vordereschtryych,TRUE,"von Österreich, eme Habsburger, gchauft wore isch anne 1654 ändgiltig an Eschtryych gfalle (Vordereschtryych).",🔎
,,,Vörderöstriich,TRUE,"Wo d'Üseberger 1379 usgstorbe sin, isch d'Stadt in habsburgische Besitz kumme un Vörderöstriich zuegordnet worre, wobi si am Afang vum 15.",🔎
,,,vorderöschtriichische,FALSE,"Vo derte het di ganz Truurgsellschaft de Rhii müesse überquere, zum vom doozmaal vorderöschtriichische Ufer uf s Judenäule z cho.",🔎
,,,vorderöschterrychischè,FALSE,Im Johr 1806 sin diè ehemòligè vorderöschterrychischè Gebièt a s Großherzogdum Baddè gangè.,🔎
,,,Vordere Land,FALSE,"Mänggi häi dr Baasler Root beroote, anderi si Rööt vom Habsburger Albrecht VI., wo under anderem Herrscher über die Vordere Land gsi isch und as Landesher 1457 d Uniwersidäät Freiburg gründet het.",🔎
,,,habsburgische Vorland,FALSE,vo Tirol het as Regänt vo de habsburgische Vorland d Groofschaft Kyburg im Joor 1424 us Gäldnot an d Stadt Züri verpfändet.,🔎
,,,Vorderöschtrich,TRUE,Sit dr früehe Neuzit het Riddi zue Vorderöschtrich.,🔎
,,,Vorderöschterich,TRUE,"Dr Ort het zu Vorderöschterich ghört, bis er 1805 mit dr Mediatisierig im Pressburger Friide ans Grossherzogtum Bade gfalle isch.",🔎
,,,vorderöschterrych,FALSE,"D Hèrrschaft gränzt im Nordè un im Südè a s Fürschtèdum Fürschtèbärg, im Weschtè a diè vorderöschterrychischi Grõfschaft Hauèschtai.",🔎
,,,vordereschtryychisch,FALSE,"Wu d Burg anne 1583 dur di vordereschtryychisch Regierig z Anzne bsichtigt woren isch, isch si as ""stark verfalle"" bezeichnet wore.",🔎
,,,vorderöschtrichisch,FALSE,"Johrhundert sin d Gmeinde Guetich, Blibich un Sigelau vorderöschtrichisch worre un demit au nooch dr Reformation katholisch blibe.",🔎
,,,vorderöstriichische,FALSE,"vo Lothringe si Kontingänt vo de Stedt Stroossburg, Colmar, Schlettstadt und Rottwiil, vo de vier vorderöstriichische Waldstett und vo dr Grafschaft Hauenstein zuezoge.",🔎
2029,Diodor,Diodor,Diodorus Siculus,FALSE,"Dr Kambyses het in Ägypte ä schlächte Ruef gha, oder das hai wenigschtens dr Herodot und dr Diodorus Siculus verzellt, will mä behauptet haig er wurd die ägyptische Götter nit verehre.",🔎
,,,Diodor Siculus,FALSE,"Sowoll de Pausanias, wie au de Diodor Siculus bischriibet de Striit zwösched em Polychares und em Spartanaer Euaiphnos () Denoo isch de Polychares e riiche Maa gsii sii, wo sini Rinder em Spartiat Euaiphons zom hüete ggee hett.",🔎
2030,Neuguinea,Neiginea,Neuginea,TRUE,"Drzue ghört s Feschdland vo Auschdralie, d Insle Tasmanie wo südlig vom Feschdland lit, und Neuginea nördlig drvo, wo alli uf em gliiche Kontinentalschelf ligge.",🔎
,,,Nöiginea,TRUE,Jänner 1955 z Ulopu (Nöiginea) isch e Schwyzer Ethnolog gsi.,🔎
2031,Pfeffer,Pfeffr,Pfeaffr,TRUE,"Zum Mache vo d Kässpätzle brucht ma Mehl, Eier, Wasser und Salz fir d Spätzle und dazua harte Kässorte je nach Gschmack, weißer Pfeaffr, Öl, Weggmehl und Ziibele.",🔎
,,,Bfäffer,TRUE,"S Mee vu dr tropische Frucht- un Nutzbflänze chenne uf dr Seychelle drieje: Aubergine, Banane, Avocado, Ananas, Papaya, Mango, Passionsfrucht, Stärnfrucht, Guave, Zitrone, Orasche, Zuckerrohr, Brotfrucht, Zitronegras un Zimed un au vyl Gwirz wie Vanille, Bfäffer un Muschget.",🔎
,,,Pfäffer,TRUE,Damals si vili Seefahrer nach Indie mit em Schiff gfahre und händ Pfäffer und anderi Gwürz transportiert.,🔎
2032,18. Oktober,18. Oktober,18. Oktoower,TRUE,"Dr Frédéric Hoffet (* 18. Oktoower 1906 z’ <a href=""Courcelles-Ch",🔎
,,,18. Oktower,TRUE,"Dr Jacques Joseph Victor Higelin (* 18. Oktower 1940 in Brou-sur-Chantereine, ",🔎
2033,GNU-Lizenz für freie Dokumentation,GNU-FDL,GNU-Lizenz,FALSE,Di einzige Bedingige zum s bruuche sind i de GNU-Lizenz beschribe.,🔎
,,,GNU-Lizänz für freii Dokumentation,FALSE,D Inhalt sin normalerwis frei; fast alli Tekscht stönn under de GNU-Lizänz für freii Dokumentation.,🔎
2034,Februarrevolution 1848,Die französisch Februarrevolution vo 1848 und die Zweit Republik,Februarrevoluzioon,FALSE,D Julimonarchii isch in dr bürgerlige Februarrevoluzioon vo 1848 gstürzt und mit dr Zwäite Franzöösische Republik ersetzt worde.,🔎
,,,Bariis,FALSE,Er isch au z Nancy und bim Jacques Callot z Bariis gsi.,🔎
2035,Differentialrechnung,Differenzialrechnig,Differenzierbarkäit,FALSE,"Die grundlegendi Analysis befasst sich mit Gränzwärt vo Folge und Räije und mit Funkzioone vo reelle Zaale und deren iiri Stetikäit, Differenzierbarkäit und Integrazioon.",🔎
,,,Abläitig,FALSE,Zum Bischbil wird d Abläitig von ere Funkzion formula_11 an ere Stell formula_12 dur definiert.,🔎
,,,Ableitig,FALSE,Mathematisch entspricht d Gschwindigkeit dr Ableitig vom Ort noch dr Zit.,🔎
,,,Differential,FALSE,"In de Wärk ""Institutiones calculi differentialis"" (1765) und ""Institutiones calculi integralis"" (1768–1770) het er sich usser mit dr Differential- und Integralrächnig under anderem mit Differ'nyegliichige, elliptische Integrale und au mit dr Theorii vo dr Gamma- und Betafunktion.",🔎
,,,Abläitige,FALSE,"E Differenzialgliichig (vilmol mit DGL oder DG abkürzt) isch e mathematischi Gliichig für e gsuechti Funkzioon vo äinere oder meerere Wariable, wo din au Abläitige vo dere Funkzioon vorchömme.",🔎
,,,Differenzialrächnig,TRUE,D Grundlaage si vom Gottfried Wilhelm Leibniz und vom Isaac Newton as Infinitesimalrächnig (Differenzialrächnig und Integralrächnig) unabhängig vonenander entwicklet worde.,🔎
2036,Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein,Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein,Fuurtschrittlige Buurgerbartei,FALSE,Si stoht dr Fuurtschrittlige Buurgerbartei nooch.,🔎
,,,Fortschrittliche Bürgerpartei,FALSE,No dr Landdaagswaal 2017 isch si vu iire Bartei as Regierigsreeti fir d Koalitionsregierig mit dr Fortschrittliche Bürgerpartei nominiert un am 30.,🔎
,,,Furtschrittlige Burgerbartei,FALSE,No dr Landdagswahl 2017 isch dr Risch vu syre Bartei as Regierigsschef-Stellverdrätter fir d Koalizionsregierig mit dr Furtschrittlige Burgerbartei nominiert un no mit dr Aalobig am 30.,🔎
,,,FBL,FALSE,Zue dr Landdaagswaal 2021 het d FBL d Monauni fir s Amt vu dr Regierigsschefi nominiert.,🔎
,,,Fortschrittlige Burgerpartei,FALSE,Di Vaterländisch Union (VU) isch näb dr Fortschrittlige Burgerpartei (FBP) aini vu dr boode grooße Barteie im Fiirschtduum Liachtaschtaa.,🔎
,,,Furtschrittli Burgerbartei,FALSE,Vu 1966 bis 1982 isch er fir di Furtschrittli Burgerbartei (FBP) Abgordneter im Landdag vum Firschtetum Liechtestai gsii un het vu 1967 bis 1982 as Fraktionsfierer vu dr FBP fungiert.,🔎
,,,Fuurtschrittli Buurgerbartei,FALSE,"Di Fuurtschrittli Buurgerbartei (FBP) het 4,8 Brozäntpinkt verloore.",🔎
,,,FBP,FALSE,Börgermoaschter isch set 2007 där Ewald Ospelt (FBP).,🔎
2037,Juda (Reich),S Köönigriich Juda,Juda,FALSE,"Jojakim (ursprünglig Eljakim, 2.Kö 23,35-24,7; 2.Chronik 36,5-8) isch im Alte Testamänt e König vo Juda gsi.",🔎
,,,Jechuda/Jekuda,FALSE,"Milidäärisch isch s Land nid in Gfoor gsi zu sinere Zit, aber dr Nebukadnezar het immer wider Fäldzüüg in ufständischi Kriiseregioone undernoo, wo vilmol in dr Lewante glääge gsi si, under anderem im Joor 598 in d Browinz ""Jechuda/Jekuda"".",🔎
,,,Judäer,FALSE,"Im Johr 586 hain en d Babylonier zerstört, und e grosse Deil vo de Judäer isch z Babylon exiliert (586–539 v.",🔎
,,,Königreich Juda,FALSE,Es 3000 Jahr alts Sigel isch dr ältist usserbiblisch Hiwys uf d Existenz vom Ort Betlehem im Königreich Juda.,🔎
,,,Südriich Juda,FALSE,"im Kampf gäge d Assyrer untergange, s Südriich Juda isch 587 v. Chr.",🔎
2038,4. August,4. Augschte,4. Àuigscht,TRUE,"""D%C3%A9partement%20Bas-Rhin"">Onderelsàss) àm 4. Àuigscht 1883 un gstorwa àm <a href=""31",🔎
,,,4. Ougschte,TRUE,"Der Mani Matter (* 4. Ougschte 1936 z <a href=""Herzogenbuchse",🔎
2039,Landammann,Landamme,Landame,TRUE,"Was mir über em Matthys sys Spraacheleere wüssed, verdanked mer hauptsächli eme Brief vo 1843 an alt Landame Clemens Zelger, wo vo dëm an Bëërner Oriäntalischt, Grëzischt und Bibliotekaar Ludwig vo Sinner wytergschickt und zletscht im ""Bund"" vom 13.",🔎
,,,Landammaa,TRUE,April 1833 anerkennt und het dr Landammaa Joachim Schmid as offizielle Gsandte zur äidgenössische Daagsatzig zuegloo.,🔎
,,,Landammä,TRUE,"Ab 1830 isch er wider i dr Politik gsii, het dr Balschdaaler Daag gläitet und dört e nöiji, demokratischeri Verfassig vorgschlage, isch als Vertreter vo dr liberale Opposition is Solothurner Parlament und dänn au i d Regierig gwählt worde, wo er em Kanton 15 Jahr als Landammä vorgschtande isch.",🔎
,,,Ammaa,FALSE,D Gmäind het jedes Joor drei Manne as Ammaa vorgschlaage und dr Freiher het äine von ene uuseglääse.,🔎
,,,Landamma,TRUE,"Vom Merz bis April 1803 isch er Mitgliid vo dr Vollziehigskommission gsi, 1803 bis 1814 vom Waadtländer Chliine Root und vo 1814 bis 1821 vom Staatsroot, won er e baar Mol Landamma worden isch.",🔎
2040,Wittlekofen,Wittlekofè,Witlekofe,TRUE,Vo dene jüngere Nälleburger isch d Burg Roggebach bi Witlekofe bout worde.,🔎
,,,Wittlekofe,TRUE,"Zue Bonndorf (Stadtgebiet: 4.803 Iwohner) ghöre d Ordsteil Boll (124), Brunnadern (83), Dilledorf (293), Ebnet (79), Gündelwange (553), Holzschlag (180), Welledinge (531) un Wittlekofe (201).",🔎
2041,Regierungsbezirk Südwürttemberg-Hohenzollern,Regierigsbezirk Sidwirttebärg-Hauezollre,Sidwirttebärg-Hauezollre,FALSE,"Im verainte Land sin no uf em bishärige Biet vu Wirttebärg-Hauezollre dr Regierigsbezirk Sidwirttebärg-Hauezollre bildet wore, wu 1973 mit andere Bietszueschnitt in Regierigsbezirk Dibenga iberfiert wore sin.",🔎
,,,Regierigsbezirk Siidwirtteberg-Hauzollere,FALSE,"Dr Voorlaifer isch dr Regierigsbezirk Siidwirtteberg-Hauzollere gsii, wù ane 1952 bilded wooren isch us dr Siidhälfdi vùm friejere Land Baade, dr Siidhälfdi vùm friejere Land Wiirdebäärg ùn em Land Hohezollere.",🔎
2042,Diözese Rottenburg-Stuttgart,Bischtum Rauteburg-Stuegert,Raoteburg,FALSE,"Juni 1972 de Friburger Erzbischof Hermann Schäufele gspendet, Mitkonsekratore sin de Karl Gnädinger, Weihbischof z Friburg un de Georg Moser, Bischof vu Raoteburg gsii.",🔎
,,,Rauteburg-Stuegert,FALSE,"S Erzbischtum Fryybeg wird vun eme Erzbischof gleitet, wu au Metropolit vu dr Oberryynische Chilcheprovinz mit dr beide Suffraganbischtimern Mainz un Rauteburg-Stuegert isch.",🔎
,,,Diözese Rauteburg-Stuegert,FALSE,"No dr Schuel nhet er z Konschtanz Erzieigswisseschafte studiert un mit em Magister abgschlosse, E baar Johr het er in dr Bolitische Bildig bim Jugedamt vu dr Diözese Rauteburg-Stuegert gschafft.",🔎
,,,Diezese Rauteburg-Stuegert,FALSE,D Diezese Rauteburg-Stuegert isch as Noofolgeri vu dr Abtei Wãẽgaade in dr Mietverdrag mit em Land Bade-Wirttebärg yydrätte.,🔎
,,,Bischtum Raodeburg-Stuegert,TRUE,D Stadt isch Sitz vum katholische Bischtum Raodeburg-Stuegert.,🔎
,,,Rotteburg-Schtuegert,FALSE,Die hüt dütsche Gebiät sind denah zu de nüü gründete Bischtümer Fryburg und Rotteburg-Schtuegert cho.,🔎
,,,Bischtum Rotteburg-Stuttgart,TRUE,D Gruft under de Chile dienet sit 1869 as Grablegi vo de Bischöf vom Bischtum Rotteburg-Stuttgart.,🔎
,,,Diözese Rotteburg-Stuegert,FALSE,Dertemol het d Chilchegmei Offenge zämme mit dr Diözese Rotteburg-Stuegert s Huus uf em Busse chenne chaufe.,🔎
,,,Diezese Rauetburg-Stuegert,FALSE,"D Abtei Nääres, gwiche a St. Uelrich und Afra, isch e Benediktinerchloschter in dr Diezese Rauetburg-Stuegert z Bade-Wirttebärg un gheert dr Beuroner Kongregation aa.",🔎
,,,Diezese Rauteburg,FALSE,"D Diezese Rauteburg un d Erzdiezese Fryburg hän fir s ChloschterGäld bewilligt, drotz ass es kaire vu dr boode Diezesen unterstoht.",🔎
,,,Bischtum Raudaburg -Stuegert,TRUE,"Ihri Gsellschafter sin s Erzbischtum Friburg, s Bischtum Raudaburg -Stuegert, de Ditsch Caritasverband, de Caritasverband fir d Erzdiözese Friburg un de Caritasverband vu de Diözese Raudaburg-Stuegert.",🔎
,,,Diezeese Rauteburg-Stuegert,FALSE,Dreeger vu dr Hoochschuel isch d Diezeese Rauteburg-Stuegert.,🔎
,,,Roddaburg-Stuegert,FALSE,"Zwoidens enthelt dui ""Bibel für Schwoba"" et bloß a Geleitwort vom evangelischa wirtabergischa Landesbischof Frank Otfried July, sondern au vom Gebhard Fürst, em kadolischa Bischof vo dr Diözese Roddaburg-Stuegert.",🔎
,,,Rauteburg-Stuagert,FALSE,"D Chilchebrovinz goht mit dr Bischtimer ""Fryburg"" un ""Rauteburg-Stuagert"" iber ganz Bade-Wirttebärg.",🔎
2043,Erstes Vatikanisches Konzil,Äärscht Vàtikàànisch Konziil,1. Vatikanische Konzil,FALSE," ere Zyt, wu Pius IX. im 1. Vatikanische Konzil d Dogme vu dr päpschtlige Uufählbarkait verchinde",🔎
,,,Äärschta Vàtikàànischa Konziil,TRUE,"Àb 1867 hàt’r s’ Äärschta Vàtikàànischa Konziil glaita, wo s’ Dogma vu dr Pàpschtliga Unfahlbààrkait un d’ Lehr vum Pàpschtprimààt offiziäll b’schtìmmt hàt.",🔎
,,,Erschte Vatikanische Konzil,TRUE,So het sich 50 Jahr nach synere Uflösig im Gebiät no Widerstand gäge s Erschte Vatikanische Konzil (1869/70) gregt.,🔎
,,,Erste Vatikanische Konzil,TRUE,1873 isch au in der Schwiz wägen em Unfehlbarkeitsdogma vom Erste Vatikanische Konzil e «Kulturkampf» zwüschen em Staat und der katholische Chille usbroche.,🔎
,,,Erscht Vatikanisch Konzil,TRUE,S Anathema isch ai Hauptargument gege s Dogma vu dr Uufählbarkait vum Papscht in dr Diskussione rund um s Erscht Vatikanisch Konzil vu 1870 gsii.,🔎
2044,Württemberg-Baden,Wirttebärg-Bade,Württemberg-Bade,TRUE,"Sie hät sich 1948 a dr Gründig vo dr FDP in Heppeheim beteiliget und isch sither dr entschprächendi Landesverband, zerscht in Württemberg-Bade und Württemberg-Hohezollere, nach Gründig vom Land Bade-Württemberg under dr Bezeichnig FDP/DVP im gsamte Südweschtschtaat.",🔎
,,,Wirttaberg-Bada,TRUE,"Dor Vorlaifer isch dor Regierungsbezirk Nordwirttaberg gwäa, må ana 1952 aus dor wirttabergischa Hälfde vom friara Land Wirttaberg-Bada bilded worda isch.",🔎
,,,Württèbärg-Badè,TRUE,"Unter dè Bezeichnig ""Obberbetrybsleitig United States Zone"" z Frankfurt am Main sin diè i dè amerikanischè Zonè befindlichè Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Regensburg un Stuègètt (für d Baanè z Württèbärg-Badè) zämmègfasst.",🔎
,,,Wirtteberg-Bade,TRUE,"Do draus hen se s'Laahd Wirtteberg-Bade gmacht, mit zwoi Landesbezirk, nemlich Bade ond Wirtteberg, ond d'Hauptschdadt war Schduagert.",🔎
,,,Wirttebärg-Baden,TRUE,Di gnau Gränze zum Sändebiet vum Siddytsche Rundfunk (SDR) z Bade-Wirttebärg isch an dr ehmolige Gränze vu dr Länder Baden un Wirttebärg-Hauezollre im Side zue Wirttebärg-Baden im Norde vum Land lang gloffe.,🔎
,,,Würrtebärg-Bade,TRUE,"De Norde mit de Schtädt Karlsrue, Manne u Heidelbärg isch amerikanisch bsetzt gsi u isch zäme mit em Norde vo Württebärg zum Land Würrtebärg-Bade zämeschlosse worde.",🔎
,,,Wiirdebäärg-Baade,TRUE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Württebärg-Bade,TRUE,"Noch em Chrieg isch Karlsrueh zum Bundesland Württebärg-Bade cho, sit dr Schaffig vom Bundesland Bade-Württebärg 1952 ghört Karlsrueh zu däm.",🔎
,,,Württeberg-Bade,TRUE,"Württeberg het sich uf zwei Staate ufteilt, nämlich Württeberg-Bade im Norde, un Württeberg-Hohezollere im Süde.",🔎
2045,Ereignis,Ereignis,Eräignis,TRUE,"Denn zäigt sich, ass Zit und Ort vom ene Eräignis immer von enander abhängig si, unabhängig vom füsikalische Süsteem, wo mä studiert.",🔎
,,,Eräigniss,TRUE,"E Chronik (vo ""chronika (biblia)"" zu ""chronos"" ,Zit‘) isch e gschichtligi Prosadaarstellig, wo d Eräigniss in zitliger Räijefolg daarstellt.",🔎
,,,Vorgäng,FALSE,"Dr Materialismus isch en erkenntnistheoretischi oder ontologischi Posizioon, wo alli Vorgäng und Fenomeen uf dr Wält uf Materie und deren ihri Gsetz und Verheltniss zruggfüert.",🔎
2046,Wasserscheide,Wasserscheidi,Dalwasserscheidi,FALSE,"Selli Bifurkation befindet sich uff dè Dalwasserscheidi zwischè Rhy un Doonau, welli in fascht genau 700 Metẽr Höchi s breite Dal vo dè Blummberger Pforte quert.",🔎
,,,Hauptwasserscheidi,FALSE,"Au südlich Baanhof bassyrèd hǚdrologisch un geographischi gsää spannèndi Sachè, well dört diè Hauptwasserscheidi vom danubisch-rhenanischè Sischteem volauft.",🔎
,,,europäischè Wasserscheidè,FALSE,D Quèllè lyt öppè 100 Meter südöschtlich vo dè Wasserscheidè Rhy/Donau (dè großè europäischè Wasserscheidè).,🔎
,,,Wasserschaidpunkt,FALSE,"3025 (eme Näbegipfel vum Witewasserestock) lyt dr Wasserschaidpunkt zwische Rhy, Rhône un Po.",🔎
,,,europäisch Wasserschoed,FALSE,Uf dr Gmarkong vo dr Gmoed verlauft d europäisch Wasserschoed Rhei-Doene.,🔎
,,,Hauptwasserschäide,FALSE,oobe uf em Apennin isch d Hauptwasserschäide vo Itaalie.,🔎
,,,europäisch Hauptwasserschdaid,FALSE,D Yyzùùgsgebied vù baide Syschdem wääre dùr di europäisch Hauptwasserschdaid vonenander drand.,🔎
,,,Wassèrscheidè,TRUE,Èn Wassèrscheidèkanaal übberwindet in op- un absistygendè Stufè è Wassèrscheidè zwischè zwei Gwässer.,🔎
,,,Wasserschäid,TRUE,"Am Ägerisee häts näbet em Hüribach, wo öppe zää Kilometer lang isch und bi Underägeri in See mündet, nume na ganz chlyni Bech, wo vo de Hügel zum See abeflüüsset; zhinderscht im Taal isch s de Trombach, wo vo de Wasserschäid bim Hageggli uf Morgarten abechunt und daa nach nu öppen anderthalb Kilometer in See mündet.",🔎
,,,Wasserscheid,TRUE,Durch Kiel lauft trotz de Lag an de Ostsee d Wasserscheid zu de Nordsee.,🔎
,,,Europäischi Hauptwasserscheidè,FALSE,"S gränzt im Südè a s Yzugsgebièt vo dè Donau (è baar hundert Meter südlich vo dè Wyßmainquällè lyt d Quällè vo dè Fichtelnaab, wo übber d Naab un d Donau i s Schwarze Meer entwässerè duèt); d Gränz zwǜschè beidè Deil isch diè Europäischi Hauptwasserscheidè Rhy/Donau.",🔎
,,,Europäisch Wasserscheide,FALSE,"Dodermit goht di Europäisch Wasserscheide zmittse dur s Stadtgebiet vu Albstadt dure, ihre niderschte Punkt het d Wasserscheide zwische Ebenge un Lautlenge uf ere Hechi vu 742 m NN bim ehmolige remische Kaschtäll Lautlenge an dr alte Gränzlinie vum Alblimes.",🔎
,,,Europäische Wasserscheidi,FALSE,Bi dr so gnannte Donauversickerig flüsst e Deil vom Wasser vo dr Donau unterirdisch zum Bodesee und vo do in Rhii; s Wasser lauft do derby sogar dur di Europäische Wasserscheidi.,🔎
,,,Wasserscheidè,TRUE,D Quèllè lyt öppè 100 Meter südöschtlich vo dè Wasserscheidè Rhy/Donau (dè großè europäischè Wasserscheidè).,🔎
,,,Hauptwasserscheidè,FALSE,"Jetzt volot d Strecki s Dal, idem mit èm 535 m langè ""Dögginger Tunnel"" d europäischi Hauptwasserscheidè zwischèm Schwarzè Meer un dè Nordsee unterquert wörd.",🔎
,,,europäische Hauptwasserschoede,FALSE,Dr Stadtdoel Schura leit uf dr europäische Hauptwasserschoede Rhei-Doene.,🔎
,,,Wasserschaidi,TRUE,D Alpe () sind de gröscht und au de höchscht Bergzuug im Innere vo Europa und si bilde d Wasserschaidi zwüschet em Mittelmeer und de Nordsee bzw.,🔎
,,,europäischi Hauptwasserscheidè,FALSE,"Diè Strecki unterquert uff irem Weg vo Nordè noch Südè zweimol diè europäischi Hauptwasserscheidè: im 1697 Meter langÈ ""Summerauer Tunnel"" (zwischè Triberg un St. Gorgè) un im 900 Meter langè ""Hattinger Tunnel"" (zwischè Immendingè un Engè).",🔎
,,,Wasserschäide,TRUE,"Vom hydrologische Standphunkt här isch es intressant zum Wüsse, das i dem Gebirgsmassiv di europäischi Wasserschäide zwüschet em Mittelmeer und de Nordsee isch.",🔎
,,,Europäischè Hauptwasserscheidè,FALSE,"Hǚdrologisch spannend isch d Laag vum NSG i dè unmittelbarè Nôchi vom südweschtlichè Zipfel vo dè Europäischè Hauptwasserscheidè Donau-Rhy, wo gnau im Damm nõch vo dè B 27 volaufè duèt.",🔎
,,,Wasserscheidine,FALSE,"Die Hinteri Egg isch zwar die höchschti Stell vo der nooche Umgäbig, aber der gnau Platz, wo sech die drüü Wasserscheidine träffe, isch zwöihundert Meter wyter im Süüde ufem Chellechöpfli.",🔎
,,,Öiropäischi Wasserschäide,FALSE,Uf dr Basshööchi lit die Öiropäischi Wasserschäide und d Sproochgränze zwüsche Dütsch und Italiänisch.,🔎
,,,Europäische Hauptwasserscheide,FALSE,Die südligi Gränze vo Böhme isch Deil vo der Europäische Hauptwasserscheide.,🔎
2047,Reichenau (Insel),Insle Riichenau,Insle Rychenau,TRUE,Ab 1980 het er uf dr Insle Rychenau gläbt.,🔎
,,,Insle Raichenau,TRUE,"Und denn schribt de Goldast witer, as no zu sinere Zit uf de Insle Raichenau e goldigs Götteridol vom Hercules Alemannus gstande sai.",🔎
,,,Insle Richenau,TRUE,Är het zletscht z Drossinge un uf dr Insle Richenau gläbt.,🔎
,,,Rychenau,FALSE,"Zwüsche Bonaduz und Ems het der Hinderrhy dur die mächtegi Bärgsturzlandschaft es kurverychs Tobel grabe, und das goot bis uf Rychenau.",🔎
,,,Ryychenau,FALSE,"Di greeschde ùn bekandeschde Insle in Binnegwäser sin d Ryychenau, d Mainau ùn d Lindau im Boodesee ùn Herrenchiemsee im Chiemsee.",🔎
,,,Insla Reichanau,TRUE,"Denn isch no d Insla Reichanau im Undersä; do ischs Klösterle, wo de Pirmin gründet het.",🔎
,,,Riichenau,FALSE,Die beide Flüss loufe bi Riichenau zum sogenannte Alperhy zämme.,🔎
2048,Stiftung,Stifdig,stifdig,FALSE,"Im Joor 1938 het dr Bsitzer e Familiestifdig iigrichdet, wo 1972 in en öffentlig-rächtligi Stifdig umgwandlet worde isch, und die luegt sithär noch dr Burg.",🔎
,,,Schtiftig,TRUE,"Das Geld isch inere Schtiftig aagleit wirde, wo vomene Rat vo sechs Direktore gleitet wird und nach dr Prüefig vom Teschtament 1898 iigsetzt worde isch.",🔎
,,,Stifdige,FALSE,"Do drvo si CHF 500'000 kantonali Subwenzioone und Gälder vo dr Gmäind; CHF 500'000 chömme vo Sponsore, Stifdige, vo Gönner und vo de Mitgliiderbiidrääg vom Förderveräin; CHF 1'000'000 verdient d basel sinfonietta diräkt.",🔎
,,,Stiftig,TRUE,"D Eigetümeri vum IKEA-Konzern isch hüt in erster Linie d Stiftig ""Stichting INGKA Foundation"" mit Sitz in dr Niderlande.",🔎
2049,Widerstand (Bauelement),Dr Widerstand in dr Elektrotechnik,elektrischi Widerstand,FALSE,Bi elektrische Aawändige si vilmol dr elektrischi Widerstand oder Wirbelström d Ursach für d Erzüügig vo Wermi.,🔎
,,,Widerständ,FALSE,"Wichdigi Bauelimänt si Elektroonerööre, integrierti Schaltige, Halbläiterdiode, Zener-Diode, Drabsister, Thyrister, Widerständ, Kondensatore und Induktividäät.",🔎
,,,Widderschtänd,FALSE,"bruuched vill elegtronischi Bauelemènt, wiè si au in normalè elegtronischè Schaltigè vowendet wörrè, byschpillswys Transischtorè, Kondenser, Diodè un Widderschtänd.",🔎
2050,Polarkreis,Polarkräis,Südlichè Polarchreis,FALSE,"Dè James Cook hèt dè Südlichè Ozean i dè Johr 1772 bis 1775 durchchrützt un deby 1773 als wõrschinlich erschtè Mènsch dè Südlichè Polarchreis übberquert, abber Packiis hèt vohinderèt, dass er d Antarktis selbscht z Gsicht chriègt hèt.",🔎
,,,Polarchreis,TRUE,Als geographisch-aschtronomischi Zonè wörd si durch dè südliche Polarchreis begränzt un langèd somit vom Südpol bis 66° 33′ südlichi Breiti.,🔎
,,,Polarkrais,TRUE,"Vum nerdligschte Eurasische Feschtland uus schließt si d Tunndra aa, ne baumlose un dur Permafroscht gchännzaichnete Landschaftsgirtel, wu ne Nord-Sid-Uusdehnig zwische 200 un 800 Kilometer ufwyst un bis eppe zum Polarkrais, im Mittelsibirische Bärgland bis 70° nerdliger Braiti goht.",🔎
,,,Nordpolarkreises,FALSE,"Früener isch d Arktis schlicht als ""d Region nördlich vom Nordpolarkreises"" (66° 34′ nördliche Breite) definiert worde.",🔎
,,,Bolarchreis,TRUE,Diè reichet z Finnland bis öppè 200 km nördlich vom Bolarchreis.,🔎
2051,Polis,Polis,Poleis,FALSE,"Scho im Altertum si Notbündnis mit gnosseschaftlige Züg bi dr Bildig vo Gmeinde (Poleis), Religionsgmeinschafte oder Stämm entstande.",🔎
,,,griechische Stadtstaate,FALSE,E Bündnis vo griechische Stadtstaate under dr Füerig vo Athen het sich ooni Erfolg gege d Hegemonii vo Makedonie erhoobe.,🔎
,,,Stadtschdaate,FALSE,Im Alterdum isch Schbarta (oder Lakedämon) eine vo de wichtigschte Stadtschdaate z Griecheland gsii.,🔎
,,,polis,FALSE,"D Stedt si zerfalle und die antiki ""polis"" isch vilmol vom ene befestigte ""kastron"" abglööst worde, s kulturelle Nivoo isch niidriger worde, wenn au z Byzanz immer no wääsentlig mee vom antike Erb übrig bliibe isch as im Weste.",🔎
,,,Schdadtschtaat,FALSE,"d Schdadt Segesta um Hilf gege dr mächtigscht sizilianisch Schdadtschtaat Syrakus bittet het, het er e Fäldzug z Sizilie befürwordet.",🔎
,,,Stadtstaate,FALSE,"E Buleuterion () isch in de Stadtstaate im antike Griecheland dr Versammligsruum vo dr Bule, em Root vo dr Stadt, gsi.",🔎
2052,Bettmaringen,Bettmedingè,Bettmaringè,TRUE,"Zu de Stadt Stüèlingè mit de ehemolige Gmeinde Bettmaringè, Blommegg, Eberfinge, Grimmelzofè, Luusä, Muuche, Oberwange, Schwaninge, Sparreberg, Unterwangè und Wizä ghöre d Stadt Stüèlingè sälbr und no 32 Dörfer, Wyler, Zinke, Höf und Hüser.",🔎
,,,Bettmaringe,TRUE,"1877 hät mer z Bettmaringe, wo hüt zu de Schdadt Stühlinge ghört, e Fibel us dere Zit gfunde, usserdem sin alemannische Blattegräber mit Grabbeigabige gfunde wore.",🔎
,,,Bettmèdingè,TRUE,"D Strõß uff dè Winterbuck füürt vo dört witer übber s Gwann ""Lange Forrè"" uff dè Kalvarièbärg mit Aaschluss Richtung Stüèlingè, Bettmèdingè un Schwaningè, isch allerdings nu für landwûrtschaftlichè Vokeer freigää.",🔎
2053,Schweizer Küche,Schwiizer Chuchi,Schwyz,FALSE,Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz.,🔎
,,,Schwizer Chuchi,TRUE,"S Kulinarische Erb vo de Schwiz (, , romanisch ""Patrimoni culinar svizzer"") isch e mehrsprochigi Enzyklopädii vo de tradizionelle Schwizer Chuchi.",🔎
2054,Gebo,ᚷ,g-Ruune,FALSE,"trait und us de alte g-Ruune isch e nois Zaiche för de ""sekundär palatalisierti"" Lut /kj/ kreiert worde (ᛤ).",🔎
,,,ᚷ gebo,FALSE,"D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ fehu, ᚢ uruz, ᚦ thurisaz, ᚨ ansuz, ᚱ raido, ᚲ kenaz, ᚷ gebo, ᚹ wunjo.",🔎
2055,Kaffee,Kaffi,Kafi,TRUE,"Ide Schwiiz werded Guetzli vilfach zu Kafi oder Tee serviert, oder au als chliine Dessert ufeme Tellerli agrichtet dezuegleit.",🔎
,,,Kaffischädling,FALSE,"D Kaffiratte ""(Golunda ellioti)"" isch e Nager, wo z Südasie verbreitet isch u dert mal als Kaffischädling isch gfürchtet gsi.",🔎
2056,Schwingen,Schwinge,Schwinger,FALSE,August 1979) isch en Schwiizer Schwinger.,🔎
,,,Schwinget,FALSE,Zudem hets en eigedi «Landi-Schwinget» geh und am 23.,🔎
,,,Schwingfescht,FALSE,"Dr Chilchbèèrger Schwinget oder ""Chilchbèèrg-Schwinget"" isch e Schwingfescht, wu alli sechs Johr z Chilchbèèrg bi Züri stattfindet.",🔎
,,,gschwungä,FALSE,"Stilistisch isch dr Tegscht villichd nid ganz ggraatä, wärtvoll isch er eender wägä dä sozialkritischä Underteen und wäg dä volkskundlich inträssantä Hiwiis, eppä wiä s zuäggangä isch, wenn Obwaldner und Oberlender zämä gschwungä hend oder wenn Nachtbuäbä cho sind.",🔎
2057,Ringgenberg BE,Ringgenbäärg BE,Ringgenbäärg,TRUE,Dr glehrt Zimmermann het mit syre Frau zletscht z Ringgenbäärg bi Inderlache gläbt.,🔎
,,,Ringgenberg,TRUE,"D Nachburgmeinde si Matten, Unterseen, Ringgenberg u Bönige.",🔎
2058,Gleichung,Gliichig,Gliichung,TRUE,"A kwàdràtischa Gliichung ìsch a Gliichung, wo m’r asoo schriiwa:  Doo sìnn formula_3 Koeffizianta; formula_4 ìsch d’ Unbekànnta.",🔎
,,,Gliichige,TRUE,"Er het e Satz vo Gliichige, die Maxwellsche Gliichige entwigglet, wo d Grundlaage vo dr Elektrizideetsleer und vom Magnetismus bilde.",🔎
2059,Ludwig I. (Württemberg-Urach),Ludwig I. vu Wirttebärg-Aurich,Ludwig,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
,,,Grof Ludwig I. vu Wirttebärg,FALSE,1445 isch si vu dr Familie Haugk an dr Grof Ludwig I. vu Wirttebärg iberdrait wore.,🔎
2060,21. April,21. April,21. Àwrìl,TRUE,"tanooga, Tennessee; † 21. Àwrìl 1913 z’ <a href=""Fort%20Worth""",🔎
,,,21. Àwril,TRUE,"oederer (* àls ""Alphonse Édouard Othon Roederer"", 21. Àwril 1838 z <a href=""Stra%C3%9Fburg",🔎
2061,Reinstoff,Räinstoff,Rainstoff,TRUE,"Wie die chemische Verbindige ghöret si zu de ""Rainstoff"", wo physikalisch nüme witer zerlait werde chönet, im Gegesatz zude ""Stoffgmisch"".",🔎
,,,räine Stoff,FALSE,Dr Chochpunkt oder Verdampfigspunktvom ene räine Stoff si zwäi Wärt in däm sim Faasediagramm und bestoot us zwäi Gröössene: d Sättigungstämpratuur (speziell au d Chochtämpratuur) und em Sättigungsdampfdruck (speziell au Chochdruck) an dr Gränzlinie zwüsche dr Faase zwüsche Gaas und Flüssikäit.,🔎
2062,Literaturhaus Zürich,s Literaturhuus Züri,Literaturhuus Züri,TRUE,D Organisatoore sind s Literaturhuus Züri und s «Chauflüüte».,🔎
,,,Literatuurhuus Züri,TRUE,"Es paar Literatuurhüüser sind dezue daa, z Züri d Wèèrch vo dène Schriftsteller und anderi Büecher em Publikum bekant z mache, emaal die groosse Biblioteeke: d Zäntraalbiblioteek, d ETH-Biblitoeek mit em Thomas-Mann-Archyv und em Max-Frisch-Archyv und d Pastalozzi-Biblioteek, wo ire Name vom Zürcher Reformpèdagoog Johann Heinrich Pestalozzi hät, und s Schwyzerisch Soziaalarchyv, zum nu es paar z näne; und dänn git’s i de Stadt au s Literatuurhuus Züri und de Strauhoof mit de James Joyce Stiftig.",🔎
2063,Ebersbach an der Fils,Eäberschbach,Äborschbach,TRUE,"Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.",🔎
,,,Eberschbach,TRUE,"Di letschte Ortschafte am Fluss sin Eberschbach un Reichebach, wu dr Dalbach derno uf dr linke Syte yymindet.",🔎
2064,Steffisburg,Stäffisbuurg,Stäffisburg,TRUE,1946 het si der Theoloog Hans Bietehard ghürootet und mit iim zäme isch si z Stäffisburg im Pfaarhuus gwoont.,🔎
,,,Glocketau,FALSE,Iri Eltere sin vu Glocketau im Kanton Bärn chuu.,🔎
2065,Burg Stein (Rheinfelden),Burg Stei bi Rhyfälde,Stei,FALSE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Schtei vo Rhyfälde,FALSE,"Me het ere spöter eifach ""Schtei"" oder ""Schtei vo Rhyfälde"" gseit; es isch dr Sitz gsi vo dr Familie vo de Grafe vo Rhyfälde.",🔎
,,,Inseli,FALSE,"Chnapp ùff dr Schwyzer Syte befindet sich s Inseli, e chlyni Insel, wo de Rhy in zwee Flùssarm drännt; ùff dr dütsche Syte isch dr „Höllhoogge“ wo dr Rhy e scharfi Drehig macht.",🔎
,,,Burg Schtei,FALSE,Als Chind het si mit der Familie uf der Burg Schtei uf der Insle im Rhy bi Rhyfälde gläbt.,🔎
,,,Burg Stei,FALSE,"Ab 980 sin d Groofe vo Rhyfälde in Erschyynig träte, wo ùff de linke Rhysyte d Burg Stei baut hen, ùn 1130 hen d Zähringer d Stadt Rhyfälde gründet.",🔎
2066,Lumnezia,Lumnezia,Surcasti,FALSE,Meerz 1982; vu Surcasti) isch e Schwyzer Romanischti.,🔎
,,,Tersnaus,FALSE,"Eini isch z Sitte sälber, en uralti z Tersnaus isch us em Joor 1395, und Theodulsglogge vo 1412 sind z Münsigen und i dr Stadtchile vo Thun, eini vo 1575 z Underschächä, die alti Sant Joderglogge z Luzärn vo 1489 het me anne 1633 nöi ggosse als Joder- und Rochus-Glogge, i dr Stadt Ehinge chunt s alte Theodulglöggli vo 1758, d Sant Johannes und Sant Joder-Chile vo Buächs het e Glogge vo 1902 und d Chile Peeter und Paul z Vals e Sant Joder-Glogge, wo 1963 ggossen isch.",🔎
2067,Generalbass,Generalbass,Basso Continuo,FALSE,Si Entwicklig isch äng mit dere vom Basso Continuo verbunde.,🔎
,,,Baas continuo,FALSE,"Sa ìsch àui àls Noohfolgera vum ìhrem Vàtter Dirigianta vum Baas continuo vu dr Mìlhüüser Gsällschàft fìr Kìrchamüüsik (dr ""Société de Chant sacré"") gsìì, un ìsch ànna 1952 Diriganta vum Choor un Okräschter vu dara Gsällschàft worra.",🔎
,,,Basso continuo,FALSE,"In de Joor 1747 und 1748 het dr Händel drei ""Concerti a due cori"" komponiert und het din s Orchester in drei Däil iidäilt: nämlig in zwäi Blööserchöör und e Striicherchoor mit Basso continuo.",🔎
,,,Continuo,FALSE,Alli si mit zwäi Ooberstimme und äinere Continuo-Stimm bsetzt gsi.,🔎
2068,Prähistorische Pfahlbauten um die Alpen,Vorgschichtligi Pfaalbaute um d Alpe ume,Pfahlbausidlige rund um d Alpe,FALSE,Die Fundort sind zäme mit ähnleche Pfahlbausidlige rund um d Alpe sid em Joor 2011 vo dr UNESCO als Wältkulturerb uszeichnet.,🔎
,,,Prähistorischi Pfohlbaute um d Alpe,FALSE,"isch siit 2011 Doal vom UNESCO-Weltkulturerb ""Prähistorischi Pfohlbaute um d Alpe"".",🔎
2069,Revisionismus,Rewisionismus,revisionistisch,FALSE,These in däm Sinn si z Dütschland bsundrigs vom Eduard Bernstein vo de spoote 1890er Joor a verdräte worde und si dört vo de revoluzionääre Marxiste as revisionistisch verdüüflet worde.,🔎
,,,rewisionistische,FALSE,Noch dr Gründig vom Staat Israel isch er in d Politik iigstiige und Füerer vo dr rewisionistische Herut-Bardei gsi.,🔎
,,,rewisionistisch,FALSE,"Grubbe vo dr dogmatische nöije („orthodoxe“) Lingge, drunder die mäiste dütsche K-Gruppe, luege d Entwigglig vo dr Sowjetunion noch 1956 kritisch aa und leene d Entstalinisierig, wo under em Chruschtschow aagfange het, as ""rewisionistisch"" ab.",🔎
,,,Rewisioniste,FALSE,"Sit 1945 git s zum Bischbil rächtsgrichdedi „Rewisioniste“, wo daas Etigett missbruche, zum Gschichtsfelschig z betriibe.",🔎
2070,Basler Papiermühle,D Basler Babbiirmüüli,"Schwizerische Museum für Babbiir, Schrift und Druck",FALSE,"Hüte dribt d Wasserchraft zwar nume no d Müüli vom Schwizerische Museum für Babbiir, Schrift und Druck im Dalbedaal aa und für Demonstrazionszwäck d Chornmüüli vom «Müülimuseum 'Brüglige""», aber sit 1998 broduziert au e nöis Chliwasserchraftwärk wo dr Dych in Ortsdäil «Nöiji Wält» iine lauft, gnueg Strom für öbbe 1'000 Hushält.",🔎
,,,Babbiirmüülene,FALSE,Joorhundert aa au Babbiirmüülene aadriibe het.,🔎
,,,Babbiirmuseum,FALSE,"Si Unggle isch dr Anton Gallizian gsi, wo d Babbiirmüüli von em, die sogenannti Gallizianmüüli hüte no existiert und s Hauptgeböid vom Babbiirmuseum isch.",🔎
2071,Mecklenburg,Mecklenburg,Meklenburg,TRUE,"Öppe glychzytig wie der Groth het der Fritz Reuter (1810–1874), wo vo der Stadt Stavenhagen z Meklenburg gsi isch, agfange uf Niderdüütsch schrybe; däm sis erschte Mundartbuech ""Läuschen und Rimels"" isch ane 1853 usecho, es isch im Dialäkt vo Meklenburgisch-Vorpommern.",🔎
,,,Mecklenburgischa,FALSE,"Erschde Aaafäng vo soddene Vrsuach warad d Wisent (""Bos bonasus""), mo ma en Sachsa (1733), em Mecklenburgischa (1689) ond ond em Oschdpreussischa.",🔎
,,,Meckleburg,TRUE,"Dr Weste und d Mitti vom Bundesland bestoht us dr historische Region Meckleburg, im Oste lit Vorpommre – dä Deil vo dr früehnere preußische Provinz Pommre, wo noch em Zweite Wältchrieg bi Dütschland bliibe isch.",🔎
,,,Mèèkleburg-Strelitz,FALSE,"Wie au i de Widmig an Eerbgroosshèrzoog Georg vo Mèèkleburg-Strelitz tüütli wiird, wott de Stalder zäige, das s Schwyzertüütsch der Uusdruck vom schwyzerische Volchs-Charakter isch, und di Tüütsche chönted ruig e Räie gueti alti Wöörter us de Schwyz i iri Schriftspraach übernèè, de Schiller heb das ja i sym ""Täll"" voorgmachet.",🔎
2072,Liste der Bischöfe von Konstanz,Lischte vo de Bischöf vo Konschtanz,Bischof vo Konschtanz,FALSE,Dr Bischof vo Konschtanz hät de Chilebann dänn au über d Urner und Unterwaldner verhängt.,🔎
,,,Konschtanzer Fürschtèbischof,FALSE,Mit èm Johannes vo Lupfè hèn d Grõfè vo Lupfè vo 1532 bis 1537 èn Konschtanzer Fürschtèbischof in irè Reiè ghaa.,🔎
,,,Bischof vu Konschtanz,FALSE,Novämber 1110) isch ab 1084 Bischof vu Konschtanz gsi.,🔎
,,,Bischof vo Konstanz,FALSE,En Abt Markus hät im Johr 1540 d Laitig vom Chloster em Bischof vo Konstanz übergee.,🔎
2073,Rishi,Rishi,rishi,FALSE,"De Chandra isch de Soo vom Waise (""rishi"") Atri und vo de Anasuya.",🔎
,,,saptarṣi,FALSE,"De Atri (Sanskrit: अत्रि, ""Atri"" m.) isch im Hinduismus ann fo de sibe Waise (""saptarṣi"") und gelt as de Autoor vo meerere vedische Hymne.",🔎
,,,saptarishi,FALSE,"De Angiras (Sanskrit: अंगिरस्, ""Aṅgiras"" m.) isch ann vo de sibe Waise (""saptarishi"") im Hinduismus.",🔎
,,,saptaṛṣi,FALSE,"De Marichi (Sanskrit: मरीचि, ""Marīci"" m. „Liechtstrool“) isch im Hinduismus ann fo de sibe Waise (""saptaṛṣi"").",🔎
2074,Altgriechische Sprache,Altgriechisch,Àltgriachisch,TRUE,"Àls Priaschter odd’r Priaschtera (vun Àltgriachisch ""presbyteros"", „dr Äältra“) bezaichna m’r religiöösa Schpeziàlìschta, wo dr Kultus verwàlta, un wo d’ Lehr un Tràdizioon bewààhra.",🔎
,,,altgriechisch,FALSE,"Aschoka (Sanskrit: अशोक, ""Aśoka Priyadarśin""; Pali: ""Asoka Piyadassi""; altgriechisch: Πιοδάσσης, ""Piodássēs"") isch e König us de altindische Dynastii vo de Maurya gsii.",🔎
,,,Altgrichisch,TRUE,"Ufgrund vu sine sehr guete Sprochchenntnisse - dr Peters het usser mehrere europäische Sprooche au Altgrichisch, Latinisch, Hebräisch, Arabisch, Persisch un Türkisch beherrscht - isch er zum wisseschaftliche Beroter vun Reshid Pascha worre, dem Grosswesir vum Sultan Mejid II.",🔎
,,,Griechisch,FALSE,"Sid 1783 isch er Lehrer am ""Pädagogium,"" em hütige Hebel-Gümnasium, z Löörech gsi, won er Griechisch, Latiinisch, Gschicht, Geometry, Düütsch, Ärdkund und Religion ggä het.",🔎
,,,agriech,FALSE,"De Name isch aber e Faltschlesig vom Wort ""demiurgos"" (agriech.",🔎
,,,Àltgriachischa,FALSE,"„Pornogràfii“ ìsch a Kunschtwort, wo vum Àltgriachischa-n-àbglaita ìsch.",🔎
,,,agr,FALSE,Enzyklopedi (agr.,🔎
,,,altgrychischè,FALSE,"S Zwärchfell (au Diaphragma, sèll chunnt vom altgrychischè ""diáphragma"" „Drènnwand“ bzw.",🔎
,,,klassische Griechisch,FALSE,Im klassische Griechisch kônn s ÿ zuer Umschrybung vum nit-diphthongierte αυ (Alpha Ypsilon) vowendet werre.,🔎
,,,Attisch,FALSE,"Attisch καταρράττειν ""katarrháttein"" „aabegheije“) bezäichnet: Lueg au:",🔎
,,,altgriechische,FALSE,"Us dr glyche Wurzle kunnt au s alemannische Wort ""rinne"" oder s altgriechische ""rhëin"", wo beidi au „fliesse“ bedüte.",🔎
,,,griechischi,FALSE,D Uni vo Korça bietet griechischi Fächer aa un mit de lokale Behörde cha uf Griechisch komuniziirt werre.,🔎
,,,Altgriächisch,TRUE,"Dr Dieterli het drno mit Rächts (notfalls mit dr Füscht vum e Büürebue) diä Schuelkamrade in Schranke gwiise, wu ihne wäge sinem Grächze gfugst hän, un mit Links het er Latiinisch, Altgriächisch usw.",🔎
,,,alte dorische Tielekt,FALSE,"S Tsakonische isch de anzig noigriechischi Tielekt, wo nöd vo de mittelalterliche Koine sondern vomene alte dorische Tielekt abstammt.",🔎
,,,àltgriachisch,TRUE,"Autischmus (vun àltgriachisch , ‚salbscht‘) ìsch a Schteerung vu dr Narvaäntwìcklung.",🔎
,,,altgriechischi,FALSE,Chr sind meriri altgriechischi und etruskischi Inschrifte bustrophedon gschribe wore.,🔎
,,,Griechische,FALSE,"Für Laute, wo im Griechische net vorkomma sen, sen Zeichen von dr glagolitischa Schrift (Glagolica) verwendet worra, wo a bissel früher vom griechischa Mönch Konschtantin, wo später Kyrill ghoißa hat, erfunda worra isch.",🔎
,,,Altgriechische,FALSE,Er het s Lehre vom Altgriechische und em Hebräische popularisiert.,🔎
,,,altgrychisch,TRUE,"Dè Yschùb von èm zuèsätzlichè Daag, Monet odder Johr in è Kalèndersischteem wörd als ""Embolismus"" (altgrychisch ἐμβάλλειν „yschaaltè“) benamst.",🔎
,,,altgriächische,FALSE,"S isch e Abkemmling vume altgriächische, dorische Dialäkt, s wird im Weschte vu dr Peloponnes zwische Agios Andreas un Tyros, Leonidion hit no gschwätzt, bsunders im Gebirg.",🔎
,,,altgr,FALSE,; altgr.,🔎
,,,griechisch,FALSE,Uf griechisch gseet es Sirgumflex aber e so uus: ~.,🔎
,,,griachisch,FALSE,"D Ergotherapii (griachisch: ἔργον, érgon, „Werk“, „Arbat“ und θεραπεία, therapeía, „Dianscht“, „Behandlig“) isch a ärztlich vrordnate Therapiiform, wo sich mit dr Usführig vo konkreta Betätigunga und dera Uswürkiga uf da Mensch und sine Umwelt befasst.",🔎
,,,Aaltgriechisch,TRUE,D Näme sind uf Sanskrit aggee und i Chlammere uf Pali und uf Aaltgriechisch.,🔎
,,,altgriechischs,FALSE,"En Enzym (altgriechischs Kunstwort , ""énzymon""), früener Fermänt (latiinisch ""fermentum""), isch e Stoff, wo us biologische Riisemolekül bestoot und as Katalysator e chemischi Reakzioon cha beschlöinige.",🔎
,,,altgrièchisch,TRUE,"D Antarktis (altgrièchisch ""antarktikos"" „dè Arktis gegèübber“) umfasst alli Land- un Meeresgebièt, wo um dè Südpol lige, also im Grobè dè Kontinènt ""Antarktika"" un dè ""Südlichè Ozean"" (Südpolarmeer, Antarktik).",🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,Alt-Griichisch,TRUE,"Dr Rudolf Paul gheert zwar dr evangelischa Konfessioo ôô, s ischt aber offakundich, dass’r mit seim Werk uff ökumenische Pfada gwandlet ischt: Erschdens zeigt sich des dôdurch, dass’r fir sei Ibrsetzong et da Tekscht vo dr Luther-Bibel gnomma hôt, sondern da Urtekscht (Alt-Hebräisch ond Alt-Griichisch).",🔎
2075,Merkantilismus,Merkantilismus,Merkantilischt,FALSE,"Eindüütig wisseschaftlichi Züüg het die erschti Quantetheorie von dr Geldmengi, wo dr Merkantilischt Jean Bodin im 16.",🔎
,,,Merkantiliste,FALSE,Er gältet as dr bedütendst vo alle dütsche Merkantiliste.,🔎
2076,Retroflex,Retroflexer Konsonant,retroflexe Konsonante,FALSE,"Im Verglych zum Standardchinesische git es in de meischte sichuanesische Dialäkt die retroflexe Konsonante / / (als ""sh"", ""zh"" ùn ""ch"" gschriibe) nit, sùndern si sin mit /s ts tsʰ/ (""s"", ""z"", ""c"") zämmegfalle.",🔎
,,,retroflex,FALSE,"So wird „postalveolar“ viilmool au als en Oberbegriff für „palato-alveolar“, „alveolopalatal“ ùn „retroflex“ bruucht.",🔎
2077,Saverne,Zàwere,Zabere,TRUE,"Dr Hans Bär (au ""Baer"" oder ""Ber"") dr Elter (* vor 1465 im elsässische Zabere; † 1.",🔎
,,,Savere,FALSE,`S geht geje d´Armée vum katholisch Herzog vun Lothringe - dr Erb vum Büremerder vun Savere.,🔎
,,,Zàwra,TRUE,Avrìl 1940 ìn Zàwra; † 22.,🔎
2078,31. Oktober,31. Oktober,31. Oktober,TRUE,"=""Allerheiligen"">Allerheilige in dr Nacht vum 31. Oktober zum 1. Novämber, wu u",🔎
,,,31. Oktoower,TRUE,"ref=""Schleswig-Holstein"">Schleswig-Holstai; † 31. Oktoower 2013 z’ Dres",🔎
,,,31. Oktoober,TRUE,Dr Johann Georg Längin (* 31. Oktoober 1827 z Bug,🔎
2079,Birmenstorf,Birmischtorf,BIrmischtorf,TRUE,"Di reformiert Chile Birmischstorf ligt am weschtliche Dorfrand vo BIrmischtorf uf eme Hügel, wo Räbe düent wachse.",🔎
,,,Birmischtoorf,TRUE,"D Nachbargmeinde sin Bade im Norde, Noiehof u Oberroodlef im Oschte, Niderroodlef u Melige im Süde u Birmischtoorf im Nordweschte.",🔎
,,,Biirmeschtoorff,TRUE,D Humbel woont z Biirmeschtoorff.,🔎
2080,Schweizerisches Literaturarchiv,Schwiizerischs Literatuurarchiv,Schwiizerische Literaturarchyv,FALSE,S Archiv vo dr Silja Walter wird im Schwiizerische Literaturarchyv z Bärn uufbewahrt.,🔎
,,,Schwyzerische Literatuurarchiiv,FALSE,"Zaichnige, Gmääld un Manuskript vun ere sin im Baasler Literaarische Archiiv vu dr Uniwersiteetsbibliotheek Baasel, in dr Psichiaatrische Uniwersiteetsklinik Baasel, e Sammlig vu hundert Zaichnige im Schwyzerische Literatuurarchiiv z Bärn un Zaichnige i Gmääld im Museum im Lagerhuus z St. Galle.",🔎
,,,Schwiizer Literaturarchiv,FALSE,"Brakdisch alls vo de no vorhandene Schrifd– u Doondokumänt vor ""Junkere 37"" si im Nachlass vom Zeno Zürcher dinne, wo im Schwiizer Literaturarchiv archiviert isch (wo ne Deil vom ""Nonkonformismus Archiv Fredi Lerch"" isch).",🔎
,,,Schwyzerische Literaturarchiv,FALSE,Sy Archiv isch im Schwyzerische Literaturarchiv z Bärn.,🔎
,,,schwiizerische Literaturarchiv,FALSE,Ihres Archiv isch im schwiizerische Literaturarchiv z Bern.,🔎
,,,Schwizerische Literaturarchiv,FALSE,"Zur Schwizerische Nationalbibliothek ghöre au s Schwizerische Literaturarchiv, wo 1991 gründet worden isch, und s Centre Dürrenmatt Neuchâtel (CDN), wo im Johr 2000 z Neueburg eröffnet worden isch, und sid 2016 au di Schwiizerischi Nazionaalfonoteek z Lugano.",🔎
,,,Schwyzerisch Literatuurarchiiv,FALSE,Anne 2022 het s Schwyzerisch Literatuurarchiiv dr Abschluss vu dr Iibernaam vum Archiiv vu dr Beatrice von Matt gmäldet.,🔎
,,,Schwyzerisch Literaturarchiv,FALSE,Syt 1994 luegt s Schwyzerisch Literaturarchiv no sym Nooloss.,🔎
,,,Schwiizerische Literaturarchiv,FALSE,Sin Nachlass wird im Schwiizerische Literaturarchiv in Bärn uufbewahrt.,🔎
,,,Schwiizerische Literaturarchiiv,FALSE,Dr Nochlass vom Josef Reinhart wird im Schwiizerische Literaturarchiiv z Bärn ufbewaart.,🔎
,,,Schwyzerische Literatuurarchyv,FALSE,"Em Staub syn Naachlaass isch zum Täil im Schwyzerische Literatuurarchyv und zum Täil i de Biblioteek und im Archyv vom ""Schwyzerischen Idiotikon"" underpraacht.",🔎
2081,Silvester,Silveschter,Silväster,TRUE,"Im tütschsprachige Ruum findet d Fyrlichkeite meist i de Nacht vom Jahreswächsel statt, drum seit me ne Silvästerfyr.",🔎
,,,Silveschternacht,FALSE,Di Fiirlichkeite für das Millenniumsjahr händ – natürlich – i dr Silveschternacht vom 31.,🔎
,,,Silvaschter,TRUE,Àm Silvaschter hàt sa a Konzärt ìm Nightclub E11Even z’ Miami gaa.,🔎
,,,Silväschternacht,FALSE,"Äs isch de Bruch, damer i de Silväschternacht oder i de Hüslinacht – wie mer im Obertoggeburg säät – Schlorziflade esst.",🔎
,,,Silväschter,TRUE,Am Silväschterabig lönd d Chind vom Dorf Schiffli us Föreholz oder us Nussschale uf de Brünne vo de alte Schulser Quartier la faare.,🔎
2082,Aletschgletscher,Aletschgletscher,Gross Aletschgletscher,FALSE,"Vo dene Bärge chöme i zwöi töife Bärgtääler di beidi lengschte Gletscher vo de Aupe n abe, dr Fieschergletscher und dr Gross Aletschgletscher mid sine vier Afangsgletscher, em Grüeneggfirn, em Ewigschneefirn, em Jungfraufirn und em Gross Aletschfirn.",🔎
,,,Konkordiablatz,FALSE,"Zmiddst dur d Bärner Alpe gooz dr Lengi nooch s Alpine Lengsdaal, vo dr Grimsel über e Konkordiablatz ins Lötschedaal und witer uf Leukerbad.",🔎
,,,Grosse Aletschgletscher,FALSE,"Das isch jo lang vor em Ändi vo der Yschzyt gsi, und i de Täler hets denn no vil Ysch gha, wo mid de Bärggletscher obenabe cho isch, grad öppe eso, wie me s hüt no cha im Piet vom Grosse Aletschgletscher im Wallis gseh.",🔎
2083,Saat-Hafer,Ächte Haaber,Haber,FALSE,"Neba m Haber, em Dinkl, em Emmer, am Rogga, Gerschda wurd dr Wioiza gmahla abr au andrs Korn wia Welschkorn, Hirse odr Reis wurd zua Mehl gmachd.",🔎
,,,Haaber,FALSE,"D Gedräidpflanze, wo am wichdigste sin für die menschligi Ernäärig, si Riis, Wäize, Mais, Hirse, Rogge, Haaber und Gärste.",🔎
2084,Elite,Elite,elitäär,FALSE,"Dr Kropotkin und anderi kommunistischi Anarchiste häi s Konzept vom Kommunismus kritisiert, wie s dr Marxist Lenin wääred dr russische Revoluzioon propagiert het, und häi daas as „Staatssozialismus“ bezäichnet und as totalitäär und elitäär abgleent.",🔎
,,,elitär,FALSE,Vo det aa hend si zum ängste Fründeschreis im elitär-platonische „Staat“ vom George (George-Chreis) ghört.,🔎
,,,Oberschicht,FALSE,"«Teig»; usgsproche [dajg]) isch e Bezeichnig für die Familie vo dr Stadtbasler Oberschicht, wo sit Generatione s Bürgerrecht hai.",🔎
2085,Untertanengebiet,Underdanegebiet,Underdaneschaft vom Land,FALSE,"Wo s französische Direktorium verlangt het, ass d Eidgenosseschaft e neuji Ornig söll iifüehre, het dr Ochs beschlosse en unbluetigi Revolution duurezfüehre, was em wenigstens z Basel im Januar 1798 glungen isch und under anderem d Underdaneschaft vom Land und d Herschaft vo de Zümft in dr Stadt abgschafft het.",🔎
,,,Underdaaneland,FALSE,Bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798 isch s Gebiet Underdaaneland vom äidgenössische Ort Baasel und au as Baasler Landschaft bekannt gsi.,🔎
,,,Underdane,FALSE,"1795 hart gegen ihri Underdane duuregriffe, wo die die «gnädige Herre» um Reforme bittet hai (→Stäfner Memorial).",🔎
,,,Untertanegebiet,TRUE,"Nach 1300: Dür Bitritt, Eroberige und Allianze wachst d Eidgenosseschaft immer witer und nimmt allmählich d Form von äme komplizierte politische Gebild a, äme Staatebund, wo sich us, sit 1513, 13 mehr oder weniger glichberechtigte «Ort», verschiidne «Zuegwandte Ort» mit Zweitklass-Recht und schwer uusplünderete Untertanegebiet zämesetzt.",🔎
,,,Underdäänegebiet,TRUE,As Gsandte vo Baasel isch er vil in dr Umgääbig vo dr Stadt und de Underdäänegebiet underwägs gsi.,🔎
,,,Undertaanegebiet,TRUE,"1798 isch di Helbetischi Republik entschtande, dur das hät Rapperschwiil siini Undertaanegebiet verlore und isch em neugschaffene Kanton Linth zuegordnet worde.",🔎
,,,Underdaan,FALSE,"Joorhundert rekatholisiert worde, wääred s Ooberbaaselbiet dr Stadt Baasel Underdaan gsi isch und reformiert bliibe isch.",🔎
,,,Untertane,FALSE,"Möglicherwys het dr Unterhändler, dr Baron d Andlau us Arlise, nid gwüsst, dass sini Untertane im Laufetal dütsch schwätze.",🔎
,,,Unterdanegebiet,TRUE,"Vo 1513 a het si us drizäh Ort bestande, fümf Landort und acht Stadtort mit ihrne Unterdanegebiet und de Gmeine Herrschafte.",🔎
,,,Underdaanegebiet,TRUE,"Sit 1501 bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798, wo d Baselbieter dr stedtische Bevölkerig gliichgstellt het, isch dr Kanton Baasel e Stadtort in dr Alte Äidgenosseschaft gsi, wo über es landschäftligs Underdaanegebiet gherrscht het.",🔎
2086,Lungenentzündung,Lungenentzündig,Lungèentzündung,TRUE,"Bi dè Frèmdkörperkrankèt vo dè Widderkäuer löcherèd Frèmdkörper us èm Netzmagè s Zwärchfèll un chönnèd è eitrigi Härzbütelentzündung odder Lungèentzündung provozyrè, Störungè vo dè Atemmechanig drèttèd abber pragtisch niè uff.",🔎
,,,Lunga-n-äntzìndung,TRUE,Janner 1922 gschtoorwa — ain Moneet làng hàt’r mìt Lunga-n-äntzìndung.,🔎
2087,Fossile Energie,Fossili Energii,fossile Energiträger,FALSE,"Israel isch bi fossile Energiträger (Öl, Ärdgas, Choole), bi Frucht, Rindfläisch, Roostoff un militärischer Uusrüstig vo Import abhängig.",🔎
,,,fossiler Energiidräger,FALSE,Erdeel isch e fossiler Energiidräger un diint zu de Erzeugung vo Elektrizität un als Driibstoff vo fascht alli Varkehrs- un Transportmittel.,🔎
2088,Neufundland,Nöifundland,neufundländischi,FALSE,"1758 het er sis Talänt für d Kartografii bewiise, won er wäärend em Siibejöörige Chrieg (1756–1763) dr Sankt-Lorenz-Strom, neufundländischi Gwässer und anderi Däil vo dr Ostküste vo Kanada vermässe und kartografiert het.",🔎
,,,Neifundland,TRUE,April 1534 St. Malo verloo hän go Fischgrind bi Neifundland z untersueche.,🔎
2089,Krone,Krone,Chrone,TRUE,"Symbol vo siim Amt si d Chrone und s Zepter, wo uf eini vo de ursprünglige Ufgobe vom ene König hiiwiise, die vom Chrieger, wo siis Land verdeidigt.",🔎
,,,Chroone,TRUE,"Formal si d Chroone vo de 16 ""Commonwealth Realms"" drennt, aber die britischi Monarchii isch die prominäntisti.",🔎
,,,Kron,TRUE,April 1849 het e Delegation vun de Nationalversommlung de Kinig Friedrich Wilhelm z Berlin troffe un em d Kron vum Kaiser unter de neije Verfassung aabotte.,🔎
2090,Arktischer Ozean,Arktischer Ozean,arktische Ozean,FALSE,"Dr Küschte entlang het sich wägem extrem arktische, sälte sunnige Klima am arktische Ozean en digge Iisschelf uff em Meer bildet.",🔎
,,,Arktischi Ozean,FALSE,Im Norde vo dr Insle lit dr veriisti Arktischi Ozean.,🔎
,,,Nordpolarmeer,FALSE,Dr Ob entspringt im sidsibirische Altai un mindet in s Nordpolarmeer.,🔎
,,,Polarmeer,FALSE,"Syy ainzige Abfluss, d Angara, fließt iber dr Jenissei in d Karasee vum Polarmeer.",🔎
,,,Arktische Ozean,FALSE,Er erschdreckt sich ununterbroche vom Arktische Ozean im Norde zur Antarktik im Süde.,🔎
,,,Nerdligen Yysmeer,FALSE,"D Klima-, Vegetations- un Ekozone verlaufe z Russland im große un ganze parallel zue dr Braitegrad, wäge däm git s tipischi Nord-Sid-Abfolg: Im Nerdligen Yysmeer herrscht e Cheltiwieschti, wu läbesfyndlig isch.",🔎
,,,Arktisch Ozean,FALSE,Dr gsamt nerdli Dail vum Land gränzt an dr Arktisch Ozean.,🔎
,,,Arktischè Ozean,FALSE,"S wörd im Weschtè begränzt vom Ural, im Nordè vom Arktischè Ozean, im Oschtè vom Pazifik un im Südè vo dè Volksrepublik China, dè Mongolei un Kasachschtan.",🔎
2091,Definitheit (Linguistik),Definitheit in dr Sprochwüsseschaft,determiniere,FALSE,"In de Yue- und Xiang-Dialäkt wärde Zelwörter au brucht, zum e Substantiv determiniere und en Attribut markiere: Kantonesisch 佢""本""书 kʰɵy˨˧ ""puːn˧˥"" syː˥˥ „si Buech“, 支筆/支笔 ""tsiː˥˥ pɐt˥˥"" „dr Stift“.",🔎
,,,bestimmti Form,FALSE,"Durrës (Ussprooch: ; bestimmti Form im Albanische: ""Durrësi""; griechisch: Δυρράχιον ""Dyrrhachion""; latiinisch: ""Dyrrachium""; italienisch: ""Durazzo"") isch e Stadt in Mittelalbanie aa de Adria.",🔎
,,,unbestimmti Form,FALSE,"Kruja (Ussprooch: ; unbestimmti Form im Albanische: ""Krujë"") isch e Stadt in Mittelalbanie mit 15.829 Ywohner (Stand 2007).",🔎
,,,bstimmte oder unbestimmte,FALSE,"S Frybùrger Patois kennt zwei grammatischi Gschlechter: männlig ùn wyyblig, wo vorallem dur de bstimmte oder unbestimmte Artikel ùnterschiide werde.",🔎
2092,Jahr null,Jahr Null,Johr Null,TRUE,E Johr Null gits in keinere Zittrechnig.,🔎
,,,Nulljohr,FALSE,Wie alli Kalenderäre chennt au die christlich Ära kei Nulljohr als Afang.,🔎
2093,Herbst,Spotjohr,Spötling,TRUE,"Im Spötling un Winter rägnets oft, im Summer dergege sälte.",🔎
,,,Herbscht,TRUE,"An sällem Dag fangt, astronomisch gseh, de Herbscht uf dr Nordhalbchugle vu dr Erde a, un uf dr Südhalbchugle dr Früehlig.",🔎
,,,Herbstafang,FALSE,Herbstafang uf dr Südhalbchugle).,🔎
,,,Bedütig vom Wort Härbscht,FALSE,"Im Wallis säged me em Herbscht au Wimde, De Uusdruck ""Härbscht"" isch uf di ursprünglich Bedütig vom Wort Härbscht („Ärntezit“) zurüggzfüehre.",🔎
,,,Spootherbst,FALSE,"Alli Lärche-Arte si summergrüeni Böim, im Spootherbst wärfe si iiri noodleförmige Bletter ab.",🔎
2094,Plinius der Ältere,Plinius dr Elter,Plinius im Älterè,TRUE,Durch d Wärch vo Plinius im Älterè isch sèll Wǜssè bis is Spõtmittelaalter übberliferèt.,🔎
,,,Plinius em Eltere,TRUE,"Noch em Plinius em Eltere schliicht dr Basilisk nid wie Schlange uf em Boode, sondern stolziert mit ufgrichdetem Oberkörper ume.",🔎
,,,Plinius em Ältere,TRUE,"Was mer weis isch, das sin Name zum erschte Mal isch als ""Vistula"" vom Plinius em Ältere 77 n. Chr.",🔎
,,,Plinius dè Älteri,TRUE,"Plinius dè Älteri hèt dè Bärlauch scho als ""allium ursinum"" bezeichnt, Johann Bauhin als ""allium ursinum bifolium vernum sylvaticum"".",🔎
,,,Plinius dr Elteri,TRUE,"Wie si Unggle, dr Naturforscher Plinius dr Elteri, isch er hüte vor allem wäge sim schriftstellerische Wärk, hauptsächlig de Plinius-Brief, vo Bedütig.",🔎
,,,Plinius dr Älder,TRUE,"Plinius dr Älder yberlieferet in sinere ""Naturgschichte"" d'Erchenntnis vum Sosigenes un Kidenas, dass dr Merkur niemols meh wie 22 Grad vu dr Sunne entfernt sto dät.",🔎
,,,Plinius de Älteri,TRUE,"De Plinius de Älteri zellt d Kalukone zu de Stämm, wo im Alpefeldzug vom Drusus und vom Tiberius 15 v. Chr.",🔎
,,,älteri Plinius,FALSE,"Er schribt öber s skythische Volch vo de Neure: De älteri Plinius schribt i sinere ""Naturgschicht"" vom ene Maa, wo sini Chlaider ane Esche ghengt hebi und denn öber e See z Arkadie gschwume sai und debi sai er in e Wolf verwandlet wore.",🔎
,,,Plinius Senior,FALSE,"Unter anderem durch d Schriftè vom Plinius Senior isch d Vowendig vom Wort Oreichalkos (""Aurichalkum"") für Messing gebrüüchlich.",🔎
2095,12. März,12. Merz,12.Merz,TRUE,(* vor 401; † 12.Merz 417) isch Papscht vum 21.,🔎
,,,12. Merz,TRUE,""">Kansas City, Kansas; † 12. Merz 1955 z <a href=""New%20York%20C",🔎
,,,12. Marz,TRUE,"Dr Stephen Percival Harris (* 12. Marz 1956 in Lytonstone, London, <a",🔎
2096,Kap Tenaro,Tainaron,Matapan,FALSE,"Die Hööli litt uf em Vorpirg Matapan, ganz am Süüdspitz vo de Mani.",🔎
,,,Tenaro,FALSE,"I de griechische Froschig wered sie hüüffig as ""Homo taenarius"" gnennt, nochem Vorpirg Tenaro a de Südspitz vo de Mani.",🔎
2097,Server,Server,server,FALSE,PHP isch e serversitigi Sprache.,🔎
,,,Sörwer,TRUE,"So isch zum Bischbil d Wikipedia as Ganzes e Websäit, wo im Internet uf äim oder meerere Host-Compiuter (Sörwer) gspiicheret isch, wäärend das, wo im Brauser aazäigt wird, speziell as en äinzelns Dokumänt aagluegt wird.",🔎
2098,Reigoldswil,Reigetschwyl,Reigetschwiil,TRUE,Februar 1683 z Reigetschwiil) isch äine vo de Aafüerer vo de Baaselbieter Buure im Schwizer Buurechrieg gsi.,🔎
,,,Reigoldschwil,TRUE,"Die ergschte Gegner vo der Trennig, Gälterchinde und Reigoldschwil, hei sich müese in das Schiksal ergee.",🔎
2099,Max Ernst,Max Ernst,Max-Ernst,FALSE,Anne 2003 isch si in d Begaabtefeerderig vum Cusanuswerk ufgnuu woore un het s Stuudium 2007 mit em Maischterschuelerstipändium un em Max-Ernst-Stipändium vu dr Stadt Brühl (Rheinland) abgschlosse.,🔎
,,,Ernst,FALSE,"Under anderem wärde Wärk vom Degas, Cézanne, Monet, Rousseau, van Gogh, Kandinsky, Matisse, Léger, Giacometti, Picasso, Miró, Calder, Klee, Ernst, Mondrian, Warhol, Lichtenstein oder Bacon zäigt.",🔎
2100,Gottfried-Keller-Preis,Gottfried-Keller-Bryys,Gopfriid-Chäller-Prys,TRUE,"Die berüömti Dichterin het für iires Schryben e Zyleten schööni Uuszäichnigen übercho: drby isch dr Droste-Prys vo dr Stadt Meersburg, e Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig, dr Conrad-Ferdinand-Meyer-Prys, Prysen und Uszäichnige vo dr Pro Argovia, dr Stadt Züri, em Kanton Züri un dr Pro Helvetia, dr Johann-Peter-Hebel-Prys, dr Aargauer Literaturprys, dr Wolfgang-Amadeus-Mozart-Prys, dr Gopfriid-Chäller-Prys un dr Mainzer Joseph-Bräitbach-Prys.",🔎
,,,Gopfrid-Chäller-Pryys,TRUE,1922 het er d Eeregaab vo dr Schwiizerische Schillerstiftig überchoo und 1925 dr Gopfrid-Chäller-Pryys.,🔎
2101,Meckenbeuren,Meggebeire,Megge,FALSE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Brochazell,FALSE,"En Schwoba hods en Weg vo Ulm ibr Oberdischenge, Äpfenga, Bibra, Schdõẽhausa, Waldsee, Wãẽgaade, Raveschburg, Brochazell ond Markdorf noch Konschdanz gohd, mo vo Gunzahausa, Rodaburg beziehongsweis vo Augschburg komma duad.",🔎
,,,Mekebeure,TRUE,"Dr Refrain zähld d Bahnhöf Stuegert, Ulm, Biberach, Mekebeure ond Durlesbach an dr Oschd- ond Südbahn ned en dr geografisch richdiga Roihafolg auf, weil Durlesbach vor Meckenbeuren leid.",🔎
,,,Megkabeira,TRUE,"A gmoinsam Grenz mit Raveschburg hond: Horgazell im Weschtda, Waigartda im Norda, Schlier, Griekraut und Burneck im Oschtda (alle Landkrois Raveschburg), und drzuana Tettnang, Megkabeira, Hafe und Oberdeiringa im Süda (alle Bodaseekrois).",🔎
2102,Erzbistum Freiburg,Erzbischtum Fryybeg,Eerzdiezeese Fryburg,FALSE,Fir dr SkF isch si au in dr Aarbetsgmainschaft vu Kadoolische Erwagseneverbänd (AKE) vu dr Eerzdiezeese Fryburg.,🔎
,,,Erzbischtum Friburg,TRUE,"1803 sin d Orte zuem Bischtum Konstanz kumme, bevor des Bischtum 1821/27 Teil vum neij grindete Erzbischtum Friburg worre isch.",🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Erzdiözese Friburg,FALSE,Vu 1983 bis zue sinre Wahl zum Erzbischof isch er Personalreferent vu de Erzdiözese Friburg gsii.,🔎
,,,Erzdiezeese Fryburg,FALSE,"S Erzbischefli Ordinariaat z Fryburg isch dr Verwaltigssitz vu dr Erzdiezeese Fryburg un isch Härbärg fir di glyychnamig Chilchebeheerde in dr Schoferstrooß, vis-à.vis vum Erzbischeflige Prieschterseminar Collegium Borromaeum in dr Nechi vum Fryburger Minschter.",🔎
,,,Erzdiözese Fryburg,FALSE,Är isch langjehrige Erschte Vorsitzer vu dr Mitarbaiterverdrättig (MAV) vu dr Religionslehrerne un Religionslehrer im Dienscht vu dr Erzdiözese Fryburg gsii.,🔎
,,,Bischtümer Fryburg,FALSE,Die hüt dütsche Gebiät sind denah zu de nüü gründete Bischtümer Fryburg und Rotteburg-Schtuegert cho.,🔎
,,,Erzbischtum Fryburg,FALSE,"Di katholische Gmeie ghöre syt dr Ufflösig vum Bischtum Konschtanz zum Erzbischtum Fryburg un zum Dekanat Sägginge, wo syn Sitz z Herte het.",🔎
,,,Erzdiözese Frybur,FALSE,"No syre Pänsionierig het dr Bader syni Arbete vor allem im „Freiburger Diöcesan-Archiv“, em Organ vm chilchli-hischtorische Verain vu dr Erzdiözese Fryburg uusegee.",🔎
,,,Bistum Friiburg,FALSE,"So folgt d Iitoelung vu de Sparkasse, de Justiz, de evangelische Kirche und em katholische Bistum Friiburg immer no de alte Gränze.",🔎
,,,Ärzbischtum Friburg,TRUE,Dä untere Teil vom Kirchturm dirft um die tousend Johr alt si und do demid dä zweitäldschd im Ärzbischtum Friburg.,🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryybeg,FALSE,Auguschd 2003 Fryybeg ùn z Chaarlsruei.,🔎
,,,Eerzbischof vu Fryburg,TRUE,"Dr Hermann von Vicari, dr Eerzbischof vu Fryburg het druf verchindet, ass d Bischef die Räächt, wu si gfoorderet ghaa hän, umsetze dien, egaal was dr Staat sait.",🔎
,,,Erzdiezese Fryburg,FALSE,"D Diezese Rauteburg un d Erzdiezese Fryburg hän fir s ChloschterGäld bewilligt, drotz ass es kaire vu dr boode Diezesen unterstoht.",🔎
,,,Erzbistum Friburg,TRUE,Leffinge isch Sitz vum Dekanat Nöistadt vum Erzbistum Friburg.,🔎
,,,Erzbistum Friiburg,TRUE,Des ghört zum Erzbistum Friiburg.,🔎
,,,Erzbistum Fryburg,TRUE,Dezämber 2007 de Sitz vom Dekanat Wüetachdal vom Erzbistum Fryburg gsi.,🔎
2103,Janitscharen,Janitschare,Janitscharetum,FALSE,Kritiker us dr Dialäktszene empfinge sini änglische Ufstiigsversuech aus freiwiuigs alemannischs Janitscharetum.,🔎
,,,Janitschaare,TRUE,"Wo Belgrad erooberet worden isch, isch er 1521 mit em Naame ""Sinān b(in) ʿAbdüʾl-Mennān"" bi de Janitschaare ufgnoo worde.",🔎
,,,Janitscharè,TRUE,"D Musig vo dè Janitscharè isch im Zuug vo dè Türkechrièg z Europa, vo allem abber z Öschterrych bekannt worrè, un unter sellèm Begriff, alternatyv abaer au unter dè Bezeichnig ""Türkischi Musig"", hèt si i dè klassischè Musig Vowendig gfundè.",🔎
2104,7. Jahrhundert,7. Johrhundat,7. Johrhundert,TRUE, Gott vollständig diktiert woore. Är isch aafangs 7. Johrhundert unter em oschtre,🔎
,,,7. Joorhundert,TRUE,"lamische%20Expansion"">arabische Expansioon im 7. Joorhundert ggange.  D Bezäichnig vo dr Epoche as ""Spootantik",🔎
,,,sibete Joorhundert,FALSE,"De Hailigi Gallus isch en irische Missionar gsii, wo im sibete Joorhundert im Piet vode hüttige Schwiz zäme mitem Hailige Kolumban missioniert het.",🔎
2105,Fürstabtei St. Gallen,Förstabtai Sanggale,Chlooster St. Galle,FALSE,Sällemools hät de Strachfried de Ort mìtsamt sinne Wiiberg ìm Chlooster St. Galle gschänkt; ìm Chlooster wird hǜt au d'Urkunde ùfbewahrt.,🔎
,,,Chloschter Sanggalle,FALSE,"inere Urchund erwähnt, wo en gwüsse Rotphald sini Bsitztümer (Land) em Chloschter Sanggalle vermacht.",🔎
,,,Chloschter Sanggallen,FALSE,"D Habsburger hei im Siggetal Land gha, un hei en Teil dervo 1337 em Chloschter Sanggallen übertreit un d Feschtig Freudenau im Johr 1361 verchauft.",🔎
,,,Fürstabt vo Sanggalle,TRUE,D Appezällerchrieg si e Reihe vo chriegerische Komflikt zwüschen em Fürstabt vo Sanggalle und de Gmeinde vom Appezällerland im erste Drittel vom 15.,🔎
,,,Firschtabtei St. Galle,TRUE,"Au Chleschter hän chenne Mitglid vu dr Ritterschaft wäre, zem Byschpel 1621 d Firschtabtei St. Galle mit em Rugchauf vu Ebringe un 1646 St. Bläsi wäge Gurtwiil.",🔎
,,,Fürstabtai Sanggalle,TRUE,"Drzue si d Fürstabtai Sanggalle, d Städt Sanggalle, Biel, Rottweil, Mülhuse, Gänf und Nöieburg als ""zuegwandti Ort"" chô.",🔎
,,,Chloschter Sanggale,FALSE,"Spööter, im Joor 719, hett de hailig Otmar am Platz vo de Aisidelai s Chloschter Sanggale ggründet und isch dem sin erschte Apt wore.",🔎
,,,Chloschter St. Galle,FALSE,"Joorhùndert, wo alemannischi Adlige Schänkige aa s Chloschter St. Galle gmacht hen.",🔎
,,,St. Gallus,FALSE,"erburg (vermuetli am Neckar) dr Zelle vum Heilige St. Gallus gschänkt. De Gotfrid isch mit dä <a href=""Franken",🔎
,,,Chlooster Sanggalle,FALSE,"November 759 uf de Rhiiinsle Werd bi Stai am Rhii) isch en alemannische Priester gsii, wo 719 s Chlooster Sanggalle am Grab vom Hailige Gallus ggründet het und denn bis 759 au de ersti Apt vo dem Chlooster.",🔎
,,,Förstabt vo Sanggale,TRUE,Im Joor 1468 het de Förstabt vo Sanggale s Toggeborg vom Fraiherr Petermann vo Raron abkauft.,🔎
,,,sanggallische Chlosterschtaat,FALSE,"Da sind Azääche gsi vonäre Individualität, wo i dä säbe Zit entschtande isch ond vonäre Gesellschaft, wo d Cherche noch äm Zämebroch vom sanggallische Chlosterschtaat a Yfluss volore hät.",🔎
,,,Chloster Sanggale,FALSE,Ab 1599 het er i de Bibliothek vom Chloster Sanggale sini Forschige bitribe und sich debi wertvolli Büecher uf nöd ganz subere Weeg aagaignet.,🔎
,,,Stiftsbiblioteek Sanggalle,FALSE,S grosse Blatt ghört dr Stiftsbiblioteek Sanggalle und zelt mit dere zum UNESCO-Wältkulturerb.,🔎
,,,Chloschter S. Galle,FALSE,Dert isch e frieji Chilche an s Chloschter S. Galle iberdrait wore.,🔎
,,,Chlosterstaat Sanggale,FALSE,"S Försteland, früener au Aalti Landschaft ghaiise, isch binennt noch em Chlosterstaat Sanggale, wo vom ene Förstapt regiert woren isch.",🔎
,,,Sankt Galle,FALSE,"Drnoch hot sich Raveschburg aber um 1390 mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galle, Lindau, Wanga (Allgai) und Buchhorn (d Altschtadt vom Hafe) zom Bodaseebund zsamma gschlossa.",🔎
,,,Kloschter St. Galle,FALSE,Scho anno 786 berichtet e Schenkigsurchunde vum Kloschter St. Galle erschtmols vu ere Hofaalag mit Kilchli wo mer Witunauia gnennt het.,🔎
,,,Chloster Sanggalä,FALSE,D Gäget het doo zom Chloster Sanggalä ghört.,🔎
,,,Kloschder St. Galle,FALSE,"Als ""Minsilido"" wird de Ort erschtmools 754 in re Urkunde vom Cauzbert (Kloschder St. Galle) erwähnt.",🔎
,,,Sanggaller Fürschtapt,FALSE,"Rein katholisch sind s nördliche Fürschteland (früener mol Bsitz vom Sanggaller Fürschtapt), aber mit Usnaam vo de traditionell reformierte Stadt Sanggalle (früener mol freji Riichsstadt) und de südliche Teil vom Kanton (früener mol Untertanegebiet vo de Innerschwiz), u. a. s Sargaserland.",🔎
,,,St. Galle,FALSE,"ge Kantön Glarus un St. Galle, ussdännt. Im Nordweschte isch s Romanisch bis zu",🔎
,,,Sanggalle,FALSE,Z Sanggalle werd am Fasnachtssamschtig de «Ehren Födlebürger» erküürt und mit ere Kanoone in Ehre-Föbü-Himmel beförderet.,🔎
,,,äbtische Grundbsitz vo Sanggale,FALSE,Joorhundert isch s Dorf zum äbtische Grundbsitz vo Sanggale choo.,🔎
,,,Chlooschter Sanggallen,FALSE,"April, öppen im Joor 850, i dr Rhynau) isch Apt vom Chlooschter Sanggallen und drno vom Chlooschter Rhynau gsi.",🔎
,,,St. Galler Chloster,FALSE,"te Mol urkundlig erwähnt worre und hät zerscht im St. Galler Chloster, spöter (ab 1528) im Chloster <a href=""St.%20Blas",🔎
,,,St. Gallè,FALSE,öschter Rhynau un St. Gallè vo 871 un 894 cha mò uff d Eksischtenz vo Bannhol,🔎
,,,aptsanggalische,FALSE,Joorhundert als Woonsitz vo de äidgnössische und aptsanggalische Obervögt dienet.,🔎
,,,Chloschter St. Galle,FALSE,Us Angscht vor de Karolinger isch er dän aber is Chloschter St. Galle iträtte.,🔎
,,,St. Galler,FALSE,"""Argengau"">Argegau (771 ""in pago Linzgauvia"", St. Galler Urkundebuech 1,59). Im Johr 764 isch in ere <a hr",🔎
,,,Kloschter St. Gallè,FALSE,"Schu 912 wörd Wunderchlingè widder erwäänt, sèllmòl als Schenkung vum Könnig Konrad, wo „Münchingè“ im Kloschter St. Gallè übberdrait.",🔎
,,,Kloster Sanggalle,FALSE,782 isch er Abt vom Kloster Sanggalle worde und het dört e Bibliothek iigrichdet.,🔎
,,,Chloschter St. Gallen,FALSE,Berüehmt worde isch e Plan vom Chloschter St. Gallen us em Jahr 820 wo grad drei Brauereie druuf yzeichnet sy gsi.,🔎
,,,Apt vo Sanggale,FALSE,"Im Mittelalter isch d Vogtai Floowil under de Giele vo Glattburg gstande, wo ires Recht ane 1486 an Apt vo Sanggale verchauft hend.",🔎
,,,St. Galler Herrschaft,FALSE,gione. Dominierendi Konfession isch als Erb vu dr St. Galler Herrschaft die Römisch-katholisch Chilche. Si macht aber ann,🔎
,,,Chlooschter Sanggale,FALSE,"So staats i den alte Häiligepricht vo früeschtens us em achte Jarhundert, wo i de Biblioteek vom Chlooschter Sanggale lyt.",🔎
,,,Fürschtabtei St. Galle,TRUE,"Im Zäntrum vom Glaubesschtriit sind d Fürschtabtei St. Galle und di gmäine Herrschafte, bsunders s Thurgi, gstande.",🔎
,,,Chlooster Sanggale,FALSE,Im Johr 804 het de Morand sini Güeter bi Maggenau em Chlooster Sanggale vermacht.,🔎
,,,Chloster Sanggalle,FALSE,"De hütig Name erschint zerstmol inere Urchund usem Joor 868 vom Chloster Sanggalle: ""juxta fluvium Melia in saltu Svarzwald"" („bim Fluss Meehlin im Waldgebirge Schwarzwald“).",🔎
,,,Chloschter Sankt Galle,FALSE,"894 het s Chloschter Sankt Galle Gurtwyl als Lehe überchoo; dr Ort het oft de Bsitzer gweggselt, i dr Mitte vum 13.",🔎
,,,Sanggallemer,FALSE,Johrhundert noch im Sanggallemer Konvent gä.,🔎
,,,sanggaller,FALSE,"S erscht Mitglid vo de Famili isch vermuetli de ""Heinricus de Bichewillâr"" gsii, wo ane 1222 as Züüg vonere Schenkig vom sanggaller Abt Ruodolf (1220–1226) uuftrett.",🔎
,,,Fürstabtei Sanggale,TRUE,"Er isch 1798 us em Gebiet vo dr Stadt und dr Fürstabtei Sanggale, dr Landvogtei Rhiidaal und de beide Appezäll bildet worde.",🔎
,,,Chloster vo St. Galle,FALSE,Sällemols hät e Alemannische Sydler im Chloster vo St. Galle s Dorf „Lollinga“ vermacht.,🔎
,,,Fürstabtei San Gallä,TRUE,Johrhundärt isch s Gebiät vo dä Grafä vo Toggäburg und dä Fürstabtei San Gallä kolonisiert.,🔎
,,,Chloster Sangalle,FALSE,Erschtmaligi gschichtlichi Erwähnig: Insle Ufnau und Lützelau 741 inere Urkund vom Chloster Sangalle.,🔎
,,,Abt vo Sanggalle,FALSE,Dr Groof Hartmann het uf dr Site vo de Aahänger vom Bapst gege dr kaiserdröi Abt vo Sanggalle kämpft und het d Chyburg 1079 verloore.,🔎
,,,Chlooschter Sanggalle,FALSE,Oktober 984) isch Apt vom Chlooschter Sanggalle gsi.,🔎
,,,sanggallische,FALSE,"Pettenau (amtlich: ""Bettenau"") isch e Wiiller i de sanggallische Gmaind Jonschwil.",🔎
,,,Chloster Sankt Galle,FALSE,Anno 1349 het dr Werner von Hornberg d Burg in d Lahenshoheit vum Chloster Sankt Galle ybergä un isch defir mit dr Herrschaft Ebringe belähnt worre.,🔎
,,,Chloster St. Galle,FALSE,"In de Urkunde vom Chloster St. Galle hät mer s als ""Willa"" bezeichnet.",🔎
,,,Fürschtabtei St. Galle,TRUE,"1712 händ Bern und Züri en Schtriit zwüsched dr Fürschtabtei St. Galle und ihrne reformierte Undertaane im Toggeburg und di günschtigi ussepolitischi Situation vo dere Ziit gnutzt, wil Frankriich und Habsburg dur de Spanischi Erbfolgchrieg militärisch gschwächt gsii sind, um di katholische Ort nomal aazgriife.",🔎
,,,Kloschter St. Gallä,FALSE,Damals hätt s Kloschter St. Gallä Besitztümer in Mabä ghet.,🔎
,,,Kloster St. Galle,FALSE,"Die erschti urkundlichi Erwähnig hät s Dorf im Johr 763 in re Urkunde vom Kloster St. Galle als ""Stetiheim"" gha.",🔎
,,,Fürstäbt vo Sanggalle,TRUE,"Vo dene si es baar im Hochmiddelalter in dr Fürstestand ufgstiige, wie d Fürstäbt vo Sanggalle oder d Fürstbischöf vo Basel, Chur, Sitte und Konstanz.",🔎
,,,Kloschter St. Gallè,FALSE,"Üehlinge wörd èrschtmòls im Johr 816 erwäänt, in Urkundè vom Kloschter St. Gallè wörd s Dorf ""Hulingen"" benamst.",🔎
,,,Fürstabtei Sanggalle,TRUE,Au d Underdane vo dr Fürstabtei Sanggalle im Fürsteland zwüsche Wil und Rorschach hai wider müesse katholisch wärde.,🔎
2106,Oper am Gänsemarkt,D Opere am Gansmäärt z Hamburg,Opere am Gabsmäärt,FALSE,"August 1705 in dr Opere am Gabsmäärt z Hamburg urufgfüert worde, wo dr Keiser wider zrug z Hamburg gsi isch, nochdäm er im Joor vorhäär vor sine Glöibiger d Stadt fluchtarig verloo het.",🔎
,,,Opere am Gansmäärt,FALSE,"Dr Händel het d Opere chönne komponiere und lo uffüere, wil dr Diräkter vo dr Hamburger Opere am Gansmäärt, dr Reinhard Keiser, en Opere noch em gliiche Libretto zwar scho 1703/04 gschriibe het, denn aber us Hamburg het müesse flüchte wäge sine Schulde.",🔎
,,,Theater am Gansmäärt,FALSE,"Am Theater am Gansmäärt isch dr ""Radamisto"" vo 1722 bis 1736 drissig Mol ufgfüert worde.",🔎
,,,erste bürgerlige dütsche Operehuus,FALSE,"Dört het dr Komponist Reinhard Keiser (1674–1739), s erste bürgerlige dütsche Operehuus gläitet, wo 1678 am Gansmäärt as ""Opere-Theatrum"" eröffnet worden isch.",🔎
2107,Missionarsstellung,Missionärstellig,Missionarstellig,TRUE,"Die Art vo Sex cha in verschiidene Stellige praktiziert wärde – drunder si d „Missionarstellig“, d „Hündlistellig“, d „Riterstellig“ usw.",🔎
,,,Missionarsstellig,TRUE,"Er cha in verschiidnige Stellige (Missionarsstellig, a tergo wo men em au Hündlistellig sait, Riiterstellig u. v. m.) praktiziert wärde.",🔎
2108,Franz II. (HRR),Franz II. (HRR),Franz II. Joseph,FALSE,"href=""R%C3%B6misch-deutscher%20Kaiser"">Kaiser Franz II. Joseph gefördereti <a href=""Aufgekl%C3%A4rter%20Absoluti",🔎
,,,Franz dr Eerscht,FALSE,"Anne 1781 het se die öschtrychische Regierig zum ene Lizeeum abegstueft, und dr Kaiser Franz dr Eerscht het d Schuel 1826 wider zun ere Uni gmacht.",🔎
2109,Klima,Klima,klimatische,FALSE,"Iri klimatische und ökologische Bedingige zellet zue de härteste, läbensfindlichste vo de Ärde und sind nur mit dene i dr Antarktis und de höchstglägene Regione vo Himalaya und Karakorum verglychbar.",🔎
,,,klima,FALSE,Friburg isch klimatisch gsähne die wärmscht Grossstadt in Dytschland.,🔎
,,,Klimaänderig,FALSE,"Wil sich aber die „Apsidelinie“ (Aphel - Perihel ebefalls langperiodisch verschiebt, gnüegt e relativ chleini regionali Klimaänderig, dass sich e Art „chalti Welle“ ufschauklet.",🔎
,,,Klimasisteem,FALSE,"Bis zum Johr 2100 wird, abhängig vom kümftige Driibhuusgasusstoss und dr datsächlige Reaktion vom Klimasisteem druf, en Erwermig um 1,1 bis 6,4 °C erwartet.",🔎
2110,Osterinsel,Osterinsel,Osterinsle,TRUE,"Drzue zele zum Staatsgebiet d Osterinsle (Rapa Nui), d Insle Salas y Gómez, d Juan-Fernández-Insle (wo d ""Robinson-Crusoe-Insle"" drzueghört), d Desventuradas-Insle und im Süde d Ildefonso-Insle und d Diego-Ramirez-Insle.",🔎
,,,Oschterinsle,TRUE,"Vu allne het s di grescht geografisch Uusdehnig vu Madagaskar bis zue dr Oschterinsle, vu Taiwan bis Neiseeland.",🔎
2111,Evangelisch-reformierte Landeskirche des Kantons Zürich,Evangelisch-reformierti Landeschile vom Kanton Züri,Evanglisch-refermiärte Landes-Chile vom Kanton Züri,TRUE,"Na dä reformiärtä Chiläabstimmig vo 1979 isch i denä Rüüm vo der Evanglisch-refermiärte Landes-Chile vom Kanton Züri s evangelisch Begegnigszäntrum ""Haus der Stille"" iigrichtät wordä.",🔎
,,,evangeelisch-refermierte Landeschile vom Kanton Züri,TRUE,Bi de Refermiete isch d Stadt äin Chilebezirk vo der evangeelisch-refermierte Landeschile vom Kanton Züri.,🔎
,,,Zürcher Landeschile,FALSE,"Für es Johr isch er dann Beuftraiter für de Berich ""Gmeindufbau"" bi de Zürcher Landeschile gsi un vo 2001 bis 2002 het er als Pfarrer z Seuzach gschaffet.",🔎
,,,reformierte Landeschile vom Kanton Züri,FALSE,"Vo 2001 bis 2008 het er d Fachschtell «Kirche & Wirtschaft» vo de reformierte Landeschile vom Kanton Züri ufbout und gleitet und er het en Usbildig zum ""Master of Business Administration (MBA) in Nonprofit Management"" an de Uni Frybùrg gmacht.",🔎
2112,Substantiv,Subschtantiv,Nomen,FALSE,"Es Subschtantiv (au Hauptwort, Nameswort oder Dingwort gnännt; zum Teil au Nomen) bezeichnet es beschtimmts Objekt oder e beschtimmti Person, wo in Ruum und Ziit exischtiert oder exischtiert hät.",🔎
,,,Hauptwörter,FALSE,"Er het erklärt, wie d Hauptwörter ursprünglech vo Dätikeitswörter chöme, us was für Deili d Wörter zämegsetzt sind, was es für glychbedüütendi Wörter (Synonym) git, und bsunders au, wie me d Wörter im Zämehang vo heilige Handlige bruucht.",🔎
,,,Subschtantyv,TRUE,"Em Matthys sind luut em Haas waari «Mäischterstuck» graate, öppen i de Klassifikazioon vo de Subschtantyv.",🔎
,,,substantiv,FALSE,"„forte ma non troppo“ für è bitzeli abgmildertes Forte) Dǜnamischi Bezeichnungè chönnèd au substantivisch bruucht wörrè: „S Forte“ cha sèllè Deil von èm Musigschtüggle benamsè, wo mit großer Lutschtärki vorzdrägè isch.",🔎
,,,Subschdantiv,TRUE,"D Subschdantiv wärde in de Alldagsschbrooche nüm dekliniert, das heisst si hai keini Kasusforme, wie das no bim Arabische im Quran gsi isch.",🔎
,,,nominale Wortarte,FALSE,"Dr Kasus [], Meerzaal: ""d Kasus"" mit langem ""u"" [], dütsch au: dr Fall, isch e grammatischi Kategorii, das häisst e Kategorii in dr Flexion vo de nominale Wortarte.",🔎
,,,Nome,FALSE,Nome.,🔎
2113,Barack Obama,Barack Obama,Obama,FALSE,"D Tea-Party richtet sich in dr Hauptsach gege di demokratisch Regierig unter em Obama, lähnt aber au d Bolitik vu syym republikanische Vorgänger George W. Bush ab.",🔎
,,,Bresidänt Obama,FALSE,Si sin konservativer yygstellt wie d Republikaner in ihrem Gsamtdurschnitt; si bschryybe sich sälber as „seli konservativ“ un Bresidänt Obama dergege as „seli links“.,🔎
2114,FC Mulhouse,FC Mulhouse,FC Mìlhüüsa,TRUE,"Janner 1992 z’ Schtroossburi, Unterelsàss) ìsch a frànzeesch-portügìesischer Füassbàllschpìeler, wo sitter 2021 àls Mìttelfaldschpìeler ìm FC Mìlhüüsa z’ Mìlhüüsa schpìelt.",🔎
,,,FCM,FALSE,"Dr FCM, dr Füeßbàllverein vu Milhüüsa, hàt vorhar ìm Burtzwiller-Viartel gspìelt, uf'ma Füeßbàllplàtz wo scho zìmlig àlt gsìì ìsch.",🔎
2115,Kathodenstrahlröhre,Kathoodestraalrööre,Kathodèschtraalröörè,TRUE,1897 hèt dè Ferdinand Braun diè èrscht Kathodèschtraalröörè erfundè.,🔎
,,,Braunschi Rööre,FALSE,1897 het dr Karl Ferdinand Braun die Braunschi Rööre afo entwiggle.,🔎
,,,Kathodesträälrööre,TRUE,Elteri Färnseagräät und Kompiutermonitor verwände Kathodesträälrööre.,🔎
2116,Philosophie,Filosofii,Philosphi,TRUE,"Är het derno Gaischteswisseschaft z Santiago, Chile un no syre Ruckchehr uf Buenos Aires an dr Theologische Fakultet vum ""Colegio Máximo San José"" z San Miguel Philosphi (Abschluss: 1960) un Theologi (Abschluss: 1970) studiert.",🔎
,,,Philisophi,TRUE,"Noch em Abitur 1974 z Memmenge het dr Kuhn Germanistik un Philisophi z Minche un z Dibenge studiert, 1980 het er sy Studium as Magister Artium mit em Schwärpunkt Linguischtik abgschlosse.",🔎
,,,Filesofy,TRUE,"Dr Gauger het z Dibenga, z Leicester, z Santander un z Paris Romanischtik, Germanischtik, Anglischtik un Filesofy studiert.",🔎
,,,filosofische Ströömige,FALSE,"d Methodiker, d Pnöimatiker, d Hippokratiker) und filosofische Ströömige (z. B.",🔎
,,,filosoofischa,FALSE,Siina filosoofischa un theologischa Üssbìldung hàt’r ìm Seminààri vu Grottaferrata bikumma.,🔎
,,,Philosophii,TRUE,"D'Begriffe vun de Sischdemtheorii sin in underschiedlichi Wisseschafte ogwendet worre, zum Biischpiel in die Informatik, de Elektrotechnik, de Pädagogik, de Chemii, de Biologii, de Logik, de Mathematik, de Soziologii, de Ethnologii un de Philosophii.",🔎
,,,filosofischi,FALSE,"Dr Agnostizismus (bildet vom altgriechische Wärb ""a-gnoein"" „nit wüsse“) bezäichnet die filosofischi Aasicht, ass bestimmti Aanaame – bsundrigs theologischi, drüüber, öb e hööcheri Instanz wie e Gott existiert oder nid existiert – äntwääder nid kläärt si oder mä sä grundsätzlig nit cha klääre.",🔎
,,,Filosofi,TRUE,"Är het i sim Läbe Morau, Religion, Filosofi, Wüsseschafte u au Kunst kritisiert.",🔎
,,,Filosophyy,TRUE,"Ab 1955 hed er an dr Universität Wien Klassischi Philologie, Germanischtik, Filosophyy un Sprochpsychologyy schdudierd, ab 1957 au no Psychologyy.",🔎
,,,Philosophi,TRUE,"In dr Astrologi stoht dr Jupiter under anderem fer Expansion, Glück, Religion un Philosophi.",🔎
,,,Dänker,FALSE,"Er gältet as äine vo de iiflussriichste Dänker, Aktiviste und Organisatore vo dr anarchistische Beweegig.",🔎
,,,Philosoph,FALSE,"De dütsch Philosoph Friedrich Nietzsche isch im Juli 1881 s erschte Mol a de See cho und het bis 1888 im Ganze siibe Summer z Sils Maria verbrocht, wo er im Huus vo de Familiä Durisch im 1.",🔎
,,,philosophisch,FALSE,"Was s Chrischtetum aagoot, händ Theologe sid em im Mittelalter versuecht, d Exischtänz vo Gott nitt nur dur d Offebarig vo der Bible z bewiise, sondern au philosophisch dur e Verschtand.",🔎
,,,Filosfii,TRUE,"Näbe dr Theologii, Medizin und Filosfii isch d Rächtswüsseschaft äini vo de klassische Uniwersidäätsdiszipline.",🔎
,,,Filosoofe,FALSE,"Die alte griechische Filosoofe hend öber d Widergeburt oder d Seelewanderig spekuliert, am dütlichste ide pythagoräische und orphische Lehre.",🔎
,,,Filosoofii,TRUE,"Drnooh hàt’r Filosoofii un kàthoolischa Gotteslehr àn dr Petrüsàbtai z’ Champagne ìm Département Ardèche gschtudiart, so wia àn dr Üniwärsiteet vu Poitiers.",🔎
,,,Filesefy,TRUE,D Gertsch het iri Matura in Filesefy gmacht un het druf as Brodekzioonsassischtänti am Filmhuus Bärn gschafft.,🔎
,,,Filosofyy,TRUE,Derzue hed er au no Vorlääsige bsuechd in Filosofyy ùn Teologyy.,🔎
,,,philosophischä,FALSE,Apeiron isch ä philosophischä Begriff.,🔎
,,,Philospophy,TRUE,"Ab 1919 het dr Müller zerscht kadolischi Theology, Gschicht un Philospophy an dr Universitet z Dibenga studiert, isch aber zue Rächtswisseschaft un Staatswisseschaft gwägslet.",🔎
,,,Filosoof,FALSE,""">338 v. Chr.) isch e griechische Filosoof gsii, und zwor aine vode wichtigste antike Mathematiker und Astronome, aber au en guete Geograaf.",🔎
,,,oobeländische Filosofii,FALSE,S wichdigste Ziil vom Heidegger isch d Kritik an dr oobeländische Filosofii gsi und er het welle dr Grund für e nöis Wältverständnis leege.,🔎
,,,Filosofin,FALSE,Z Alexandria het 415 e christlige Mob die bedütendi häidnischi Filosofin Hypatia uf offener Strooss ermordet; aber au noch irem Dood het s no joorzääntlang pagani Gleerti in dr Stadt ge.,🔎
,,,Philosophe,FALSE,"Dr Aristoteles (), 384–322 vor dr Ziitwändi, isch eine vo de bekanntischte und iiflussriichschte europäische Philosophe gsi.",🔎
,,,filosoofisch,FALSE,"Eerscht in dr Joor druf het er in Privaatstuudie di theoloogisch un filosoofisch Uusbildig nooghoolt, wun em gfäält het.",🔎
,,,Filosoofi,TRUE,"D Barbara Bleisch (* 1973 z Baasel) isch e Schwyzer Filosoofi, Moderatoori, Autoori, Rusgeeberi un freii Schurnalischti.",🔎
,,,Filosof,FALSE,August 1900 z'Weimar) isch en dütsche Filosof u klassische Filolog gsi.,🔎
,,,Filosoofin,FALSE,"April 1986 z Bariis) isch e franzöösischi Schriftstellere, Filosoofin und Feministin gsi.",🔎
,,,Philosophy,FALSE,"Dr Müller het Philosophy studiert un derno Schauspiil-Workshop z Berlin, z Wien un z Züri bsuecht.",🔎
,,,politische Filosofii,FALSE,Si isch äins vo de bedütendste Wärk in dr westlige politische Filosofii und äini vo de theoretische Grundlaage vo dr nöizitlige Politikwüsseschaft.,🔎
,,,Filosofie,TRUE,"Konfuzianismus () isch dr Begriff für d Filosofie und die politischi Vorstellige, wo in dr Dradizioon vom Konfuzius und vo sine Schüeler stöön.",🔎
,,,Filosoofa,FALSE,"Nowamber 1981 z’ Oldenburg (Oldb) ìm Nìedersàchsa) ìsch a diitscha Astrophysikera, Filosoofa un Wìssaschàftsschurnàlischta.",🔎
,,,philosophische,FALSE,"D Lewensischtellung konn us bewusste philosophische, religiese, politische oder au ondri Iberlegunge un Iberzejgunge rus resultiere un mit ongstrebte Regelverschtess gege s Umfeld (Familie, Schuel, Beruef, im witre Sinn d Gsellschaft usw.)",🔎
,,,Filosofy,TRUE,"De Goethe hat sich aber au i de Theeme Filosofy, Theology und Natuurwüsseschaft eso guet und bräit uusgchänt wie suscht ekän Dichter i synere Zyt.",🔎
,,,filosofische,FALSE,"Im witere Sinn isch Marxismus e Sammelbezäichnig für d Wirtschafts- und Gsellschaftstheorie, wo vom Marx und vom Engels entwicklet worde si, und für die filosofische und bolitische Aasichte, wo drmit verbunde si.",🔎
2117,Globalisierung,Globalisierig,globalisierigskritisch,FALSE,"In dr letschte Johr vu sym Lääbe het sy Chehrig zue tendenziäll linke Positione, vor allem in dr Wirtschafts- un Sozialbolitik, fir Ufsää gsorgt, vor allem wun er anne 2007 dr globalisierigskritisch Organisation attac bydrätten isch.",🔎
,,,Globàlìschmus,FALSE,Sa befäärdert a „Drìtter Waag“ zwìschem „liberààla Globàlìschmus un dr marxischta-n-Alterglobàlisiarung“.,🔎
2118,Pronomen,Pronome,Demonstratiivpronome,FALSE,"Bis ins Mittelalter hät sich abber d'Verwändig vu de Demonstratiivpronome ""ille, illa, illud; illos, illas"" als Artikel verbreitet.",🔎
,,,Pronoome,TRUE,"Am ""Idiotikon"" hät er di schwirigschten Artikel mit groosser Gnauigkäit – oder «äusserster Akribie», wies im Jaarespricht über s Jaar 1968 ghäisst – gschribe: d Chröönig sind di beeden Artikel über s Pronoome ""dër, die, das"" as Demonschtratyv und Artikel gsy.",🔎
,,,Fiirwoord,FALSE,"S Fiirwoord ""s"" wird an s voorig Woord draaghänggd: Obfige ""Hed er ems gee?""",🔎
2119,Kloster Pfäfers,S Chloster Pfäfers,Pfääfers,FALSE,"D Nochbergmainda sind im Norde Pfääfers (im Kanton Sanggala), Undervaz und Trümmis, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Ems, im Süüda Khurwaalda und Tschiertscha-Praada und im Oschta Arosa.",🔎
,,,Chlooschter Pfääfers,TRUE,Im Tegscht drin chunt e Lischte vo Grundpsitz vom Chlooschter Pfääfers vor.,🔎
,,,Chlostercherche,FALSE,"Vil Turischte chömed is Sargaaserland wägem historische Städtli Sargaas mit em Schloss, em Bäderort Ragaz, de Taminaschlucht mit em alte Bad Pfäfers, de ehemolige Chlostercherche z Pfäfers obe und wägem Schaubärgwärch im Gonze, wo me früender Iseärz abbaut hät.",🔎
,,,Chloschter Pfäfers,TRUE,"Under dr Verwaltig vom Chloschter Pfäfers und de dütschsproochige Chloschervögt het sech di alemannischi Sprooch im Taal immer wie mee duregsetzt, und vo de Walser, wo e Zyt lang im obere Deil vom Taminataal, im Kalfeis, gwoont hend, isch mit yrem Walsertütsch no en höchschtalemannischi Sproochform is Taal cho.",🔎
,,,Pfèèfers,FALSE,"Er isch wäge dene Güeter in Händel mit de Chlööschter Rychenau, Äinsidle, Sanggale und Pfèèfers und sogar au mit em König Albrecht I. verwicklet gsi.",🔎
,,,Pfäffers,FALSE,"Ulrich nõch St. Bläsy kõõ isch – dört isch er Bibliothekâr –, Pater Marquard Herrgott, Pater Ruschtenus Heer, Pater Moritz Hohèbaum van der Meer, doch au wit entfernti hèn d Korreschpondenz mit èm Abt im Albdal ghaaltè: Kardinal Garampi, Philippe-André Grandidier, Philipp Jakob Steyrer, dè Sammler Beat Fidel Zurlauben, Stephan Alexander Würdtwein un villi anderi (z Wyn, Rom, Göttweig, Thennèbach, Pfäffers, Züri, Ravenna/St.",🔎
,,,Abtei Pfeefers,FALSE,S Dorf Ragaz hät früener zäme mid de Wyler vom hütige Pfeefers zum Gebiet vo de ehemolige Abtei Pfeefers ghört.,🔎
,,,Chloschter Pfääfers,TRUE,"S Teschtamänt vom Tello isch en Urkunde us em früene Middelalter, wo us em Archivv vom Chloschter Pfääfers chunt und hüt im Stiftsarchiiv vo Sanggalle liit.",🔎
2120,Humanistenbibliothek in Schlettstadt,Humànischtischa Bibliothek vu Schlettstàdt,Humànischtischa Bibliothek vu Schlettschtàdt,TRUE,M’r fìnda sìe hìtt àn dr Humànischtischa Bibliothek vu Schlettschtàdt.,🔎
,,,Humanischtischa Bibliothek,FALSE,D Humanischtischa Bibliothek ìsch ànna 1452 grìnda worra.,🔎
2121,Wiki,Wiki,Wiki-Syschtem,FALSE,Ändi 2000/Aafang 2001 sin dr Sanger ùn dr Wales ùf s Wiki-Syschtem ùfmèèrgsaam woore.,🔎
,,,Wiki-Prinzip,FALSE,WikiLeaks isch 2006 in s Läbe gruefe wore un isch noch em Wiki-Prinzip ufböue.,🔎
2122,Dorer,Dorer,dorischi,FALSE,"Byzantion (, , tütsch: ""Byzanz"", türkisch ""Bizans"") isch e Koloniistadt, wo dorischi Grieche us Megara, Argos und Korinth um 660 vor dr Zitwändi gründet häi.",🔎
,,,Dorier,TRUE,"Vo de erste baide stamet Dorier und Aioler ab, vom Xuthos aber d Ioner und d Achäer.",🔎
,,,dorische,FALSE,"D Weschtkischte vu Anatolie (unter anderem Milet) isch scho syt dr Mitti vum zwaite vorchrischtlige Joordöusert vu ionische, aiolische un dorische Grieche bsidlet gsii, wu vu dert uus an d Sidkischte un d Schwarzmeerkischte vordrunge sin.",🔎
2123,Bürgerkrieg,Bürgerchrieg,Bürgerchrièg,TRUE,Das isch immer wider und bis hüt dr Grund für Separatismus und Bürgerchrièg im Südkaukasus.,🔎
,,,innerstaatlige Komflikt,FALSE,"Si Mission isch usschliesslig humanitär und basiert uf de Prinzip vo dr Unbardeiligkäit, Nöitralidäät und Unabhängigkäit: dr Schutz vom Lääbe und dr Würde vo de Opfer vo Chrieg und innerstaatlige Komflikt.",🔎
2124,Landeskommissärbezirk Konstanz,Landeskommissärbeziirk Konschtanz,Konschtanz,FALSE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Landeskommissärbezirk Konschtanz,TRUE,"S Biet vum eemoolige Seechrais isch em ""Landeskommissärbezirk Konschtanz"" zuegoornet woore.",🔎
2125,Kulinarisches Erbe der Schweiz,Kulinarischs Erb vo de Schwiz,Tradizionelle Erb vom Choche i dr Schwiiz,FALSE,Die Sorte isch id Lischte vom Tradizionelle Erb vom Choche i dr Schwiiz ufgnoo worde.,🔎
,,,tradizionelle Sache zum Ässe,FALSE,S Agatebroot stoot uf dr Lischte vo de tradizionelle Sache zum Ässe vo dr Schwiiz.,🔎
,,,Kulinarischen Eerb vo de Schwiiz,TRUE,Die Spezialität stoot uf de Lischte vom Kulinarischen Eerb vo de Schwiiz.,🔎
,,,kulinarische Eerb,FALSE,De Schlorziflade isch uf dr Lischte vom kulinarische Eerb vo de Schwiiz.,🔎
,,,Kulinarische Eerb vo der Schwiiz,TRUE,I dr Schwiiz sin d Läbberwürscht sit 1480 dokumäntiert; me rächnet se zum «Kulinarische Eerb vo der Schwiiz».,🔎
,,,Kulinarische Eerb vo dr Schwiiz,TRUE,"Die Tuurte, wo dr Beck Gujan im Dorf macht, isch i die nazionali Lischte vom «Kulinarische Eerb vo dr Schwiiz» ufgnoo worde!",🔎
2126,Gotisches Alphabet,Gotisches Alphabet,Gotische Alfebeet,TRUE,E paar Rune sind vom Wulfila is Gotische Alfebeet öberno worde.,🔎
,,,gotisch Buechstabe,FALSE,"Au de gotisch Buechstabe ""b"" (𐌱) haisst wie d Ruune ""bercna"", d Form entsprecht aber a em griechische Beta.",🔎
,,,gotische Alfebet,TRUE,"Do nun im gotische Alfebet d Buechstäbe för /p/ und /u/ fast glichig usgsend, ninnt mer aa, as de Stammvater bi de Gote *Gauts ghaisse het und sich somit lutgsetzlich zu anderne bekannte germanische göttliche Stammvätere iirait.",🔎
,,,gotische Alphabet,TRUE,"Im gotische Alphabet haisst de Buechstabe ""a"" (𐌰) ""aza"" und bidütet möglicherwiis ""Achse"", d Form entsprecht em griechische Alpha (A) und au em latinische A.",🔎
,,,gotische Alphebet,TRUE,"Än anderi germanischi Schrift, s gotische Alphebet isch vom Abt Wulfila erfunde worde us Rune, latinische und griechische Schriftzeiche.",🔎
2127,Planet,Planet,Planetè,FALSE,È Beobachtig vo dè Voänderungè am Nachthimmel sowiè dè Eigèbewegigè vo dè Planetè isch zuè sellèrè Zit ebbèfalls möglich gsi.,🔎
,,,Blaneete,FALSE,"Er het die fundamentale Gsetzmäässigkäite für d Umlaufbaane vo de Blaneete um d Sunne gfunde, won er si in Bezug brocht het zun ere gsuechte Harmonik und d Abwiichige vom Mars von ere Kräisbaan mathematisch analüsiert het.",🔎
,,,Blaneet,TRUE,"Wemm mä iiri ganzi Gschicht aaluegt, isch d Ärde normaalerwiis e Blaneet, wo witgeend iisfrei isch, wo s aber in gröössere Abständ immer wider Cheltifaasene gee het.",🔎
,,,Planeete,FALSE,Si isch bi dr jewilige Planeete nooch dr Entfernig zum umchreiste Objekt sortiert.,🔎
,,,planeteähnlichi,FALSE,"Asteroid heiße chleini planeteähnlichi Objekt, wo sich in Keplersche Umlaufbahne um d Sunne bewege.",🔎
,,,Blanetebaane,FALSE,"D Verfaare vo dr analütische Geometrii wärde in alle Naturwüsseschafte aagwändet, vor allem aber in dr Füsik, wie zum Bischbil bim Beschriibe vo Blanetebaane.",🔎
,,,Planete,FALSE,"Die mäiste Gstäi in dr Ärdchruste (und au uf de andere Planete) si Silikatgstäi (Hauptbestanddäil si Fäldspät und Kwarz), nume e chliine Brozäntsatz si Karbonat.",🔎
,,,Blanete,FALSE,Siini drei Gsetz vo dr Bewegig vo de Blanete si bis zur Erfindig vo dr Gravitationstheorie vom Isaac Newton die beschti Beschriibig vo de Blanetebahne gsi.,🔎
,,,planetare Chruste,FALSE,"Under Vulkanismus verstoht mer alli geologische Vorgäng un Erschinige, wo mitem Ufstige vu Magma innerhalb vu de ussere planetare Chruste bis zue dr Planeteoberflächi verbunde sin.",🔎
,,,Planeda,FALSE,"Regie: Jean-Luc Godard Em Jôhr 2000 hôt dr Mensch da Weltraum erobret ond vrschiidene Planeda besiidlet, wo-nr Galaxia nennt.",🔎
,,,Plânedâ,FALSE,"Sui beschäftigt sich also mit älle phisikalische Vorgeng in dr Atmosphäre von der Êrde (ond ggf au andre Plânedâ), ond mit ällem, was auf diâ phisikalische Vorgeng an Eifluss hôd.",🔎
2128,Müllheim im Markgräflerland,Mille,Fäldbärg,FALSE,"Es beschribt uf e ganz e feinfülegi Art und sehr persönlech und mit schöner Fantasy der Wäg vom Fluss Wiise vo der Kwelle am Fäldbärg s Taal zdurab – an Todtnau, Schöne, Huuse, Schopfe, Brombech, Löörech und Stette verby: bi alne dene Oorte dure, wo ins Hebels Wärch als wider vorchöme – und bis zletscht zum Rhy, wo se zur Bruut nimt, wie s im Text heisst.",🔎
,,,Mülle,TRUE,"Wil lediglich d Region südlich vu Mülle bis Basel gschlosse evangelisch worre isch, isch dr Region nördlich vu Mülle bis nooch Emmedinge hi ä Flicketeppich vu katholische un evangelische Ortschafte, also us Markgräflerland un Brisgau, gsi.",🔎
,,,Millemer,FALSE,"In dr lokale Ämmedinger Üsgab vu dr Badische Zittig hets ab un zue e zuesätzligi Dialäktspalte („Stadtbummler“, unterzeichnet mit „Der Stadtbummler“), in dr Millemer Üsgab schribt ab un zue dr Willi Schlageter in dr Spalte „Am Rande“ uf Markgäfler Alemannisch.",🔎
,,,Mìlla,TRUE,"D Idee vum elsassischa Dìchterwaj ìsch kumma wahrend'ra Wànderung uf em „Feldberger Dichterwegli“, z'Faldbarg bi Mìlla; dàs Dichterwegli hàt 20 Stàtiona wo àlemànnischa Gedìchta zeiga, uf'ra Länga vu 3 km.",🔎
2129,Italienische Schweiz,Italieneschi Schwiz,Süüdschwiz,FALSE,"""lumbaart"") isch e galloitalische Tielekt, wo i de Lombardei, i de Süüdschwiz, im östliche Piemont un im westliche Trentino gredt werd.",🔎
,,,italienischsprochigi Schwyz,FALSE,S Tessin bildet drum de gröscht Tail vo de italienischsprochigi Schwyz.,🔎
,,,italienischi Schwiz,TRUE,"Nebed de düütschschprachige Region vo dr Schwiz gits e französischschprachigi Region, wo als Welschland oder Romandie bezeichnet wird, und di italienischschprachige Regione, wo meischtens italienischi Schwiz gnännt werded.",🔎
,,,italienische Schwiz,TRUE,"S Calancatal isch wie s Misox, s Puschlav, s Bergell und s Dorf Bivio am Julierpass, en Tail vo da italienischsprochiga Gebiet vo Graubünda und ghört zur italienische Schwiz.",🔎
,,,Südschwiiz,FALSE,"Si sin druuf choo, so öppis au für d Sprooche südlech vo den Alpe z mache, i dr Südschwiiz un z Italie.",🔎
,,,italienischi Schwiiz,TRUE,"Eile mit Weile (französischi Schwiiz: ""Hâte-toi lentement"", italienischi Schwiiz: ""Chi va piano va sano"") isch es Brättspiil, wo vor allem i de Schwiiz bekannt isch.",🔎
,,,Süüdschwyyz,FALSE,"S Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana, churz ""Vocabolario"" oder abgchürzt ""VSI,"" isch e vilbändigs Wöörterbuech, wo syt 1952 usechunt und de Woortschatz vo dëne Tieläkt zämestelt, wo i der italienischspraachige Süüdschwyyz gredt wëërded.",🔎
2130,Fulla (Göttin),Volla,Phol,FALSE,"I dem Spruch weret ono anderi Götter gnennt, so d ""Friia,"" d ""Volla,"" de ""Phol,"" d ""Sunna"" und d ""Sinthgunt"".",🔎
,,,Fulla,TRUE,"As Wonig vo sinere Frau Frigg werd aber Fensalir (»Sumpfsääl«) aggee, iri Dieneri haisst Fulla.",🔎
2131,Kyros II.,Kyros II.,Kyros em Groosse,FALSE,s isch denn vom Perserkönig Kyros em Groosse zerschdört worde. D Perser hai Mesopotamie in dre,🔎
,,,Kyros dr Grooss,FALSE,"orbe, churz noch dr Eroberig vo Chwaresmie dur dr Kyros dr Grooss (öbbe 555). Die antike <a hr",🔎
2132,Saarland,Saarland,sààrlandische,FALSE,Gerschwiller lijt àn dr Blies àn dr Granz züe Ditschlànd vis-à-vis vum sààrlandische Dorf Bliesmengen-Bolchen uf re Heche zwìsche 197 un 287 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Saarlànd,TRUE,"Luxeburjerisch od'r eng v'rwàndti moselfränkischi Dialekte redd' m'r öi én de Noochber'sregione, b'sundersch ém Oschte vun de belgisch Provinz ""Luxembourg"", én de Nordwescht-Moselle, Lothringe, Frànkrich, un ém Nordwescht-Saarlànd un de oweri ditschi Moselländ'r.",🔎
,,,Sonderzone Saarland,FALSE,"März 1946 isch dr Sidweschtfunk as Rundfunkaastalt fir di gsamt franzesisch Bsatzigszone, ußer dr Sonderzone Saarland, uf Sändig gange.",🔎
,,,saarländische,FALSE,"Nid zu sine Ufgoobe isch dr Schutz vo Äinzelpersoone gsi, solang si nid en internazionaals Brobleem worde si, wie d Masseflucht vo Antikommuniste us dr Sowjetunion, vo armeenische (1924), assüürische, türkische (1928) und saarländische (1935) Flüchtling, wo dank de Nansen-Bäss vilmol Ufenthaltsbewilligunge häi chönne überchoo.",🔎
,,,saarländischi,FALSE,"Jänner 2012 saarländischi Landesminischteri fir Umwält, Energy un Verchehr gsii.",🔎
,,,Sààrlànd,TRUE,"Beninge lijt ìm Warndt zwìsche Forbach und Saint-Avold, in dr Neche vun dr Granz zem Sààrlànd z Ditschland uf re Heche zwìsche 202 un 337 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
2133,Karfreitag,Charfrytig,Karfrytig,TRUE,"De ""Grüedonnschtig"" oder ""Hohe Donnschtig"" isch de Tag vor em Karfrytig i de Osterwuche.",🔎
,,,Karfrittag,TRUE,In da chrischtlicha Tradition wird jedn Fritag um drü (mitm Lütta vo da Kirchaglokka) an n Tod vo Jesus denkt; da wichtigschte Frittag im chrischtlicha Johr isch da Karfrittag.,🔎
,,,Kcharfridig,TRUE,"Am ""Kcharfridig"" het mer e ""Kcharfridiglaeble"" bache, des was iber s Johr s Huus het selle schitze.",🔎
,,,Karfridig,TRUE,Vu dr grosse christliche Fyrdig werre Wihnächte un dr Karfridig als vu heidnischem Ursprung abglähnt.,🔎
,,,Karfritig,TRUE,Dr Grüendonnstig isch dr Dag vor em Karfritig und isch ein vo de drei Kardäg im ängere Sinn.,🔎
,,,Karfrydig,TRUE,"Dr Oschtersunndig isch dr letscht und glychzytig dr Höhepunkt vo de drei heilige Däg, wo mit em Karfrydig aagfange hend.",🔎
,,,Charfritig,TRUE,Uf sini Aaregig isch i allne reformierte Kantöne de Charfritig zumene Fiirtig bestimmt worde.,🔎
,,,Karfritìg,TRUE,Mer häd sich au entsprächend zläidgwèrchet – di Katolische de Refermierten am Karfritìg und di Refermierte de Katolischen a de Fronlychnaam.,🔎
2134,10. Jahrhundert,10. Jahrhundert,10. Johrhundert,TRUE,"t vom Könnigrych Burgund, i de erschte Hälfti vom 10. Johrhundert, hen d Brüèder <a href=""Li%C3%A9tald%20II.%20%28M",🔎
,,,10. Joorhundert,TRUE,"i. Dr Begriff daucht in dr dütsche Sprooch sit em 10. Joorhundert uf. Es bezäichnet mäistens e <a href=""Herrschaft""",🔎
2135,Informationstechnik,Informationstechnik,IT,FALSE,Fer Ufsähe het IKEA anno 2004 mit eme Stand uf dr IT-Messe CeBIT gsorgt.,🔎
,,,Informazioonstechnik,TRUE,"Wil Mathematik au im Alldaag en immer gröösseri Rolle spiilt, wärde Mathematiker in vile Beriich beschäfdigt, bsundrigs in dr Forschig, in de Wirtschaftswüsseschafte, in Versicherigsundernääme, im Öffentlige Dienst (Schuele und Universidääte, Statistik), im Marketing, in dr Meteorologii, in dr Logistik, in dr Bildverarbäitig, in dr Sicherhäitstechnik und natürlig in dr Informazioonstechnik.",🔎
,,,Informazions,FALSE,Dr Turing het e groosse Däil vo de theoretische Grundlaage für die modärni Informazions- und Komputertechnologii usdänggt.,🔎
2136,Landkreis Biberach,Landchrais Bibra,Landchreis Biberach,TRUE,Dr Busse lyt im weschtlige Deil vum Landchreis Biberach z Bade-Wirttebärg zwisch em Federsee un dr Stadt Riedlenge.,🔎
,,,Landkreis Bibra,TRUE,"""Achstetten"") ischt a Gmoe em Landkreis Bibra en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Landchrais Bibrach,TRUE,S Chloschter Schusseriad isch en ehmoligi Rychsabtei z Schusseriad im Landchrais Bibrach z Oberschwobe.,🔎
,,,Landchreis Bibra,TRUE,Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Bibra un lyt an dr Wirttebärgische Sidbahn (Ulm-Fridrichshafe).,🔎
,,,Landkrois Bibra,TRUE,"De Alb-Donau-Kreis grenzt im Norde an Landkrois Gebbenga und an Landkrois Hoedna, im Oschte a di bayerische Landkrois Genzburg und Nei-Ulm ond au an di kroisfrei Stadt Ulm, im Süde an Landkrois Bibra und im Weschte an Landkrois Reitlenga.",🔎
,,,Landkrois Biberach,TRUE,Zamma mit em Landkrois Biberach ond dr kroisfreia Stadt Ulm isch er dr bada-wirttembergische Toil von da Regio Donau-Illr im Regierengsbezirk Diibenga.,🔎
,,,Landkrais Bibra,TRUE,"Dreger vum ITZ isch d Stadt Bibra in Kooperazion mit dr Hochschuel, em Landkrais Bibra un dr Induschtry- un Handelschammere Ulm; gförderet wird s us Mittel vum EU-Ferderbrogramm „RegioWin“.",🔎
,,,Landgraes Bibrach,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
2137,Hohenems,Ems,Emser,FALSE,Gern gangene Weag gond vom Ebnit odr vom Emser Ortstoal Rütte liicht ufwärts zum hökschta Punkt vom Berg.,🔎
,,,Äms,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,Hooanems,FALSE,Da Aalt Rhy bildat d Greanza zu Öschtriich mit Hooanems und Luschtnou.,🔎
2138,Bundesbrief von 1291,Bundesbrief,Bundäsbriäf,TRUE,"Uf äm Bundäsbriäf, wo ja so quasi als Grindigsuirkund vo dr Schweyz giut, hät aber nur dä Kanton Nidwoudä underschribä.",🔎
,,,Verdräg,FALSE,"Es isch en üsserst heterogene Staatebund gsi, wo sich uf e Reihe vo Verdräg gstützt het, wo zum Deil nit alli Ort underschriibe hai.",🔎
,,,alti Bund,FALSE,"Nach de Schlacht am Morgarte vo ane 1315, wo für die alte Eidgenosse guet usggangen isch, händ sich d Verträter vo de vier Urkantön Uri, Schwyz, Ob- und Nidwalde z Brunne bi Schwyz troffe und de alti Bund, wo si schomal aafangs Augschte 1291 erneueret gha händ, neu bestäätiget.",🔎
2139,Weimarer Republik,Weimarer Republik,Weimarer Zyd,FALSE,Dr Remmele ghèèrd zue dr wiichdigschde baadische SPD-Bolitiker in dr Weimarer Zyd.,🔎
,,,Weimarer Zyt,FALSE,S isch im Stil vo dè spôtè 1920er Johr ghaaltè worrè un stòt i dè Tradition vum Modernè Bauè i dè Weimarer Zyt.,🔎
,,,Dütschè Rych,FALSE,"Erschwerènd isch dezue ko, dass diè Baan vor dè Gründig vom Dütschè Rych erbaut worre isch un vollschtändig im Großherzogtum Badè volaufè hèt müèsè.",🔎
,,,Dütschland,FALSE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Dütsche Riich,FALSE,Mit der Uflösig vom Dütsche Riich im Johr 1806 isch d Drennig vo der schwizerische Eidgenosseschaft vo de andere dütsche Länder ändgültig worde.,🔎
2140,Flügelhorn,Flügelhorn,Flügèlhorn,TRUE,D Grundroorlängi isch (in B-Stimmig) mit 266 cm öppè doppelt so lang wiè selli vom B-Flügèlhorn.,🔎
,,,Flügelhörner,FALSE,"Bi hochwärtigè Flügelhörner, Tubè un Euphoniè git s èbbèso triggerbari dritti Ventylzüüg, bi allnè gnanntè Inschtrumènt, wo ganz hochwärtig sin, git s zuèsätzlich au èn Trigger am èrschtè Ventylzùg.",🔎
2141,Kloster Engelberg,S Chloster Ängelbärg,Chlooschder Engelberg,TRUE,"S èèrschd Mool gnänd wird Urdorf dùr dr Konrad vù Sellebüre in ere Schdifdigsuurchùnd vùm Chlooschder Engelberg us em Joor 1179 als ""predium Urdorf"".",🔎
,,,Abt vo Ängelbëërg,FALSE,"Septämber schrybt er em Staub en eerschte Brief, im Jäner 1863 läit er em scho e groosses Projäkt voor, was er ales well mache: zeerscht e «fast einfaches Vocabolarium unseres Dialektes», nachane dänn d Redesaarte, en Erwyterig vom Vocabular, alti Woort und Oortsnäme; e Skizze vom Wöörterbuech heg er iez scho, dänn heg er na e Wöörtersamlig vom Karl vo Deschwande, won er wel drinine schaffe; e Gramatik seg au scho im Tue; dänn wel er mit em Abt vo Ängelbëërg Kontakt uufnëë, das dëë d Mundaart vom Chlooschterdoorff uufnämi; und de Johann Ming vom obwaldnische Lungere reschpäktyv spööter Sarne wel d Abwychige vo sym Halbkantoon au na dezuetue… Imene wytere, fascht glychzytige Brief schickt er scho emaal en eerschti Lyschte vo öppe 2500 Wöörter.",🔎
,,,Chloschter Ängelbärg,TRUE,"Scho im Johr 1120 isch Muri sälber z erem Muetterchloschter worde, Mönch vo Muri sin uf Ängelbärg zum der Konvänt vom neu gründete Chloschter Ängelbärg ufzboue.",🔎
,,,Chloschter Engelbärg,TRUE,"Di erscht urkundlichi Erwähnig vo ""Remirswilare"" isch us em Johr 1184 in eme Urbar vom Chloschter Engelbärg.",🔎
,,,Chloschter Engelberg,TRUE,"Au nach dr Schwiizer Reformation isch hie i de Berge d Urschwiiz treu katholisch blibe: In Underwalde hät dr Schwiizer Nationalheiligi und Eremit Brueder Chlaus siini Chlause gfunde und wiiter obe, am Endi vom Tal, em Himmel no es bitzli nächer, hät sich s Chloschter Engelberg (1050 m ü. M.) i siinere Pracht entfaltet.",🔎
,,,Kloschtèr Ängelbärg,TRUE,"Vo St. Bläsy uus isch unter anderèm reformyrt un als Priorat odder Probschtei gründet worrè: Kloschtèr Muri (1082), spòter ebbèfalls Reichsabtei Ochsèhuusè (1093), Stift Göttweig (1094), Stift Garschtè, Fürschtschtift Kemptè, Kloschtèr Wyblingè, Kloschtèr Seeon un Kloschtèr Ängelbärg, umschtrittè isch s Kloschtèr Muri, wo vom Kloschtèr Einsidlè gründet worrè isch, Kloschtèr Trub isch dōdegegè St. Bläsy zuèghörig gsi.",🔎
,,,Ängelbärg,FALSE,"D Grundherre vom Dorf sind im Mittelalter zwei Chlöschter gsi, Muri und Ängelbärg und d Landesherre d Habsburger.",🔎
,,,Chlooschter Ängelbäärg,TRUE,Dr Ort gaat uf di 1120 ggründet Benediktinerabtei Chlooschter Ängelbäärg zrügg.,🔎
2142,Ideologie,Ideologii,ideologische,FALSE,"Grad d Revolutionierig vom Dänke hät eso s Endi vo dem ideologische Monopol iiglüütet, wo d Chile im Mittelalter ghaa hät.",🔎
,,,Ideologi,TRUE,"Mit dem Namme fer die Zittig hän d'Nazis versuecht, dr Dialekt fer ihr Bluet-un-Bode-Ideologi z'instrumentalisiere.",🔎
,,,ideologie,TRUE,"Brinzipiell underschäidet mä zwüsche Verschwöörigshüpothese, wo im Grundsatz razionali Ussaage über vermueteti Verschwöörige mache, wo mä cha überbrüefe, und Verschwöörigsideologie, wo immun si gege kritischi Undersuechige vo iire stereotüpe und monokausale Vorstellige über Verschwöörige.",🔎
,,,ideologisiert,FALSE,"Wenn mä ufhöört, Überzüügige z hinderfrooge, bestoot d Gfoor, ass si ideologisiert wärde.",🔎
,,,Ideologisierig,FALSE,De Xi het d Reformbolitik vo siine Vorgänger wie em Hu Jintao zu grosse Täil zrugggddrääit und verfolgt e stercheri „patriotischi“ Ideologisierig.,🔎
,,,ideologischi,FALSE,"Die zentrale Merkmol si umstritte, wil er sich im Lauf vo dr Zit gänderet het und wil s e Hufe Definizione und ideologischi Underschiid git.",🔎
,,,Ideologia,FALSE,"Dr Begrìff umfàsst ultranàzionàlìschta, fàschìschta, neonàzistischa odd’r neofàschìschta politischa Ideologia un Àktiwiteeta.",🔎
,,,Ideologye,FALSE,Will mehreri chriegfüerendi Schtaate i ihrne Ideologye gwüssi ethnischi oder soziali Gruppe ghasst händ (z.,🔎
,,,sändigsideologischi,FALSE,"In dr Nöizit bruche d Kolonialheere, wo überzügt si, ass si sälber kulturell hööcher stönde, vilmol sändigsideologischi Doktrine zum sich z rächtfertige.",🔎
,,,ideologisch,FALSE,D Debatte isch mäistens ideologisch gfärbt und wird irrazional gfüert.,🔎
,,,ideologischs,FALSE,S Adjektiiv «chläibürgerlig» bezäichnet en ideologischs Abwiiche (au vo Broletarier).,🔎
2143,Steina (Wutach),Steina (Wutach),Steinadàl,FALSE,"D Roggèbacher Schlösser setzèt sich uss zwei Burgè im Steinadàl bi Wittlekofè, èm Stadtdeil vo dè Stadt Bõõdorf, im Landchreis Waldshuèt z Badè-Württèbärg zämmè.",🔎
,,,Steinadal,FALSE,"D Burg Untermettingè, au Untermettinger Schloss dauft, stòt im Steinadal z Mettingè, èm Ortsdeil vo Üülingè im Landchrais Waldshuèt.",🔎
,,,Steina,TRUE,"Vor em schwizerische Choblez, nid wit vo Waldshuet entfärnt, fliest vo dytscher Siite her de Zämmefluss us Steina, Schlüècht und Wuètè in Rhy.",🔎
2144,Petit-Landau,Làndài,Kleinlandau,FALSE,"D Habsburger hän dr Herren vu Butenheim d Herrschaft Butenheim as Lääche gee, wu Bellige, Butenheim, Homburg un Kleinlandau derzue gheert hän.",🔎
,,,Chlei-Landau,FALSE,"Im Weschte, jensits vum Rhi, lige die elsässische Nochbergmeinde Chlei-Landau un Niffer.",🔎
2145,Muri bei Bern,Muri bi Bärn,Muri bi Bern,TRUE,Si isch im Hailigtum vo Muri bi Bern verert wore.,🔎
,,,Muri-Gümlige,FALSE,"Juni 1993 z Muri-Gümlige; Bürger vo Rüschegg) isch en Schwyzer Gërmanischt, Romanischt und Leerer gsy.",🔎
2146,Israel,Israel,israelische,FALSE,"Si hai d Opposition underschdützt, wo vom Schah siim Gheimdienscht, em SAVAK, wo vo de Amerikaner und vo de israelische Gheimdienscht usgrüschdet und agleitet worden isch, brutal verfolgt worden isch.",🔎
,,,Schtààt Israel,FALSE,"D’ Wììschta Negev odd’r Negeb (uff Näihebrääisch „Süüda (vun Israel)“, „Süüdlànd“); uff Àrààwisch """") lììgt ìm süüdliga Mìttlera-n-Oschta un schtällt mìt ung’fahr km² äbba 60 Prozant vu dr Flächa vum Schtààt Israel dàr.",🔎
,,,"""Medinat"" Jisra'el",FALSE,"In dr hütige Zit stoot dr Begriff ""Eretz Israel"", wenn er nit im historische oder religiöse Kontext brucht wird, für s historische Häimetland vo de Juude au dusse vom hütige Staatsgebiet (dr Naame vom Staat isch ""Medinat"" Jisra'el).",🔎
,,,Land Israel,FALSE,"Si het dr Morris Myerson ghürotet und 1921 hai si ""Aliah"" gmacht, d. h. si noch ""Erez Israel"" (s Land Israel, wo denn no s britische Mandat Palestina gsi isch, usgwanderet).",🔎
,,,Staat Israel,FALSE,Johrhundert vor dr Zitwändi het die königlichi Dynastii vo de Omride s mächtige hebräische Riich Israel im Norde vom hütige Staat Israel bildet.,🔎
,,,jüüdische Staat,FALSE,"Es isch aber denn au dä Antisemitismus gsi, wo zur Gründig vom e jüüdische Staat gfüert het.",🔎
,,,israelischer,FALSE,E israelischer Mìnìschter hàt zenjé d frànzeesche Jude zum Üswandra noch Israel ufgrieft.,🔎
,,,Iisrael,TRUE,"Di jüdischi Minderheit hät bis zum Zweite Wältchrieg 140.000 Züeghörigi gha, durch de Holocaust mit 102.000 Opfer un d Uswanderig uff Iisrael isch ihri Aazahl abber sehr starch zruckgange un litt hütt bi wenige Zehdausend Mänsche.",🔎
,,,israelischi,FALSE,"Kibbutzim) isch en israelischi kollektivi Siidlig, im allgemeine uf d Landwirtschaft usgrichtet, hützudag aber in fast alle Fäll au mit Manufakture.",🔎
,,,israel,FALSE,"Januar 2005 in Meistersrüte, Appezäll) isch e israelische Schriftsteller vo ungarischer Herkunft gsi.",🔎
2147,La Petite-Pierre,Lìtzelstäin,Lítzelstään,TRUE,"""Burg Lichtenberg"", ésch e Buriruin bi dr Gmein Leechtebari, zwésche Lítzelstään (20 km) un Niderbrunn (18 km), én dr Region vun Lítzelstään (Kanton Lítzelstään), in dr Nechi vun dr ditsch-frànzesche Granz.",🔎
,,,Lìtzelstain,TRUE,"We z Frànkrich ànne 1790 d Départements ingricht worre sìn, hàt s Gebiet vum Kànton Buckenum no züe dr Grofschàft Saarwerde, dr Herrschàft Dììmerìnge, dr Grofschàft Lìtzelstain un dr Herrschàft Asswiller ghert.",🔎
2148,Magister militum,Magister militum,Armeemäister,FALSE,"Und sonigi het dr Kaiser brucht, wil er denn im ene Machtkampf gege dr Armeemäister Aspar gstande isch, und nid het chönne sicher si, wo d Löialidäät vo de alte Gardiste glääge isch.",🔎
,,,magister militum,FALSE,"Er hät in junge Jahre als Offizier i dr Garde dient (""protectores domestici"") und under em ""magister militum"" Ursicinus under anderem in Gallie und in Mesopotamie, wo er a de Kämpf gege de <a href=""Schapur%20II.",🔎
,,,Heermeister,FALSE,"Wo si aber 435 in die römischi Provinz Belgica iigfalle si, het dr weströmisch Heermeister Aëtius mit Hilf vo hunnische Hilfsdruppe im Johr druf s Burgunderiich zerstört.",🔎
2149,Basler Mission,Baasler Mission,Basler Missioo,TRUE,Ihr Vadder Emmerich ond ihr Mueder Anna geborene Nast send evangelische Theologa ond zo dera Zeit fir d Basler Missioo en Indien tädich.,🔎
,,,Mission,FALSE,"S Archiiv enthaltet schriftligi, visuelli und kartografischi Kwelle, wo sich uf d Gschicht vo dr Mission und dr Kolonialzit bezien, uf interkulturelli Theologii und uf d Kulturgschicht von e Hufe Regione uf dr Wält.",🔎
,,,Missionshuus,FALSE,Zwäi Joor spööter isch er Pfarrer am Baasler Waisehuus worde und 1828 Leerer am Missionshuus.,🔎
2150,Seerhein,Seerhy,Seerhii,TRUE,De Undersee isch de westlichi Tail vom Bodesee und isch mit sebem mitem Seerhii verbunde.,🔎
,,,See-Rhy,TRUE,"Es liit am Südufer vom See-Rhy und gränzt öschtlich am Konschtanzer Schtadtteil Paradies (Konschtanz), südöschtlich a d' Gmeind Chrüzlinge.",🔎
2151,Gewebe (Biologie),Gwääb,Deckgwääb,FALSE,En Epidermis isch e Sonderfall vom ene Deckgwääb oder Epithel.,🔎
,,,biologische Gwääb,FALSE,"λόγος ""logos"" ‚Lerr‘) oder Gwääbleer isch d Wüsseschaft vo de biologische Gwääb.",🔎
,,,Gwäb,TRUE,"D Biologii interessiert sich für alles, wo mit Läbigem z due het, vom chliinschde wie Molekülschtrukture über Organelle, Zelle, Zellverbänd, Gwäb und Organ zu komplexe Organisme.",🔎
,,,Zällgwääb,FALSE,"εὖ ""eu"" guet, ächt + μετά ""meta"" derno + ζῷον zóon, Lääbewääse, Dier) sin di Vylzällige Dierer (Metazoa) mit ächtem Zällgwääb.",🔎
2152,Philologie,Filologii,Filologie,TRUE,"Dr Kanon vo dr Litratuur het vor allem im Schuelunderricht und in de Filologie Bedütig as Brüefigsgrundlaag, wil din d Ditel si, wo von ene vorusgsetzt wird, ass mä si kennt.",🔎
,,,Filology,TRUE,Är isch ordelige Brofässer fir germanischi Filology an dr Universitet Züri gsii.,🔎
,,,Filologe,TRUE,"Es goot um vil verschideni Sproochgrubbe: D Filologe sind sech us sproochlichen und mängmol au us ideologische Gründ nid einig gsi, öb gwüssi regionali Idioom als vollwärtigi romanischi Sprooche chöned gälte oder öb si nid nur eifach Tieläkt vo dr dominierende Sprooch siind.",🔎
,,,Philologii,TRUE,"Er het s griechische Neue Teschtament uusegä mit enerä Übersetzig uf Latinisch und Kommentar, und so die moderni Philologii begründet.",🔎
,,,Schproochwìssaschàftler,FALSE,"Dezamber 1655 z’ Pont-à-Mousson, Lothrìnga) ìsch a lothrìngischer jesüitischer Ordapriaschter, Schproochwìssaschàftler, Theolog, Historiker un Hoochschüallehrer gsìì.",🔎
,,,Filoloog,FALSE,"As Gründer vo dr Byzantinistik gältet dr dütschi Filoloog Hieronymus Wolf, e Humanist us dr Rönessanszit, wo öbbe 100 Joor noch dr ändgültige Erooberig vo Byzanz dur d Osmane aagfange het, Schrifte vo byzantinische Filosoofe z sammle, z übersetze und z veröffentlige.",🔎
,,,Sprooch- und Literaturforscher,FALSE,Vo Leipzsch kännt me vil Sprooch- und Literaturforscher; die Königlich-sächsischi Gselschaft vo de Wüsseschafte un d Uni Leipzsch sin sit em 19.,🔎
2153,Färöische Sprache,Die farööischi Sprooch,Färöische,FALSE,"Dr Buechschtabe Ø (Chliibuechschtabe ø) chunnt im Dänische, Norwegische und im Färöische vor.",🔎
,,,Färöisch,FALSE,"Es ghört drum zu de chlinschte Sprache vo Europa, wien au Färöisch und Samisch.",🔎
,,,Fëërööisch,FALSE,"Er hät all gërmaanische Spraache vo Skandinaavie gredt – Dëënisch, Schweedisch, Norwägisch, Fëërööisch und Isländisch.",🔎
2154,St. Vincent und die Grenadinen,St. Vincent und d Grenadine,St. Vincent und de Grenadine,TRUE,"en"">Chliinen Antille ghöre. Si lit nördlig vo St. Vincent und de Grenadine und 37 km südlig vo Martiniq",🔎
,,,St. Vincent und d Grenadine,TRUE,"d Nevis, St. Lucia, St. Vincent und d Grenadine und Tuvalu gsi. Uf de <a hre",🔎
2155,Mäander,Mäander,mäandryrè,FALSE,"B. i dè Umgebig vo Rike, wo au s 1968 gründete Tibet-Inschtitut lyt), stòt hüt è wènnig im Widerschpruch zu dè „gezäämtè“ Tööss, wellerè mò durch è 1876 durrègfüürtè Flusskorrektur d Möglichkeit z mäandryrè gnõ hèt.",🔎
,,,mäandrierende,FALSE,"Dä Abschnitt het dr Johann Gottfried Tulla ab 1817 dur d Rhybegradigung vomene träge mäandrierende Fluss in en grade, schnäll fliessende, vo höche Dämm flankierte Kanal umgwandlet.",🔎
,,,Schliifè,FALSE,"Wôrend dè natürlichi Flusslauf mit èm einzig am Hochrhy nò vorhandenè Schliifè um Rhynau ummèflǜèsst, wörd s Wasser südlich vo Rhynau an èrè Weeraalaag mit vyr 25,5 Meter breitè Öffnungè, wo für è maximals Hochwasser vo 1250 m³/s uusglait isch, abzwygèt.",🔎
,,,Schlaufè,FALSE,Dè Rote Main flǜèßt witter in nördlicher Richtung bis Bayreuth un denn mit èm Huufè Schlaufè nordweschtwlich durch è wittes Dal.,🔎
,,,Mäandryrè,FALSE,"Dè Flusslauf haaltet trotz èm grosszügigè Mäandryrè sini Hauptrichtung Oscht->Wescht yy, wa in Mitteleuropa sèltè isch un tangyrt dõdeby meereri frängischi Mittelgebirge.",🔎
2156,Freudenberg (Baden),Freudenberg,Freudenberg-Wessental,FALSE,Dr Hildenbrand isch z Freudenberg-Wessental ufgwachsen un het s Abitur am Dietrich-Bonhoeffer-Gimnasium z Wertheim gmacht.,🔎
,,,Freudèbärg,TRUE,"Baddè-Württèbärg hèt im Berych vo dè Städt Freudèbärg un Wärtheim uff öppè 25 km Längi Aadeil am linkè Mainufer, s rächte Ufer ghört zuè Unterfròngn.",🔎
2157,Grosser Rat (Bern),Grosser Rot vom Kanton Bärn,Gross Root,FALSE,"Die gsetzgäbendi Bhörde vom Kanton isch de ""Gross Root,"" wo nöierdings 140, vom Volk für en feschti Amtsduur vo vier Joor, im Proporzverfaare gwèèlti Mitglider het.",🔎
,,,Bärner Grossrat,FALSE,"Vo 1960 bis 1968 isch er no im Bieler Schdatraat gsi, u e Ziit lang im Bärner Grossrat.",🔎
,,,Großrot,FALSE,"Dr von Tavel isch Suhn vun ere alte Bärner Patrizierfamilie gsi, sy Vater Alexander von Tavel (1827–1900) isch Großrot un Burgerrotsschryber gsii, sy Mueter Julia Katharina Mathilde (1834–1913) isch e von Wattenwyl gsii.",🔎
,,,Bärnische Grosse Root,FALSE,Vo 1994 bis 2005 isch si im Bärnische Grosse Root gsi und vo 2005 bis 2012 het si zu der Stadtregierig vo Bärn ghört.,🔎
,,,Gross Rat vom Kanton Bärn,TRUE,Im Mai 1966 isch dr Sutermeister as Mitglied vom LdU i Gross Rat vom Kanton Bärn (Wauchreis Bärn-Schdadt) gwählt worde.,🔎
,,,Gross Raat,FALSE,Der 160-chöpfig Gross Raat isch d Legislative vom Kanton.,🔎
,,,Grossi Rot vo Barn,FALSE,Im April 1998 isch d Evi Allemann als Jüngschti in dr Grossi Rot vo Barn gwählt worde.,🔎
,,,Groß Rot vum Kanton Bärn,TRUE,"Anne 2012 het dr Groß Rot vum Kanton Bärn bschlosse, d Departemänt Architäktur, Holz un Böu un Tächnik un Informatik in aim Campus z Biel/Bienne z kunzäntriere.",🔎
,,,Grosse Root vo Bärn,FALSE,Zwüsche 2012 und 2018 isch si es Mitgliid vom Grosse Root vo Bärn gsi.,🔎
,,,Großreeti,FALSE,Vu 2010 bis 2022 isch si Großreeti vum Kanton Bärn un deert Mitgliid vu dr Finanzkommission gsii.,🔎
,,,Grossrat vom Kantoon Bärn,FALSE,I de früeche n Achdzger Jaar isch dr Theiler as Grossrat vom Kantoon Bärn massgäblech ar Uufdeckig vor Bärner Finanzaffäre bedéiliged gsii.,🔎
,,,Gross Rat vom Kantoon Bärn,TRUE,"1948 isch er i Bärner Schdatrat gwählt worde, u zwo Jaar schbäter i Gross Rat vom Kantoon Bärn.",🔎
,,,Grossi Rat,FALSE,"So isch im Kanton Bern bis 1979 s Kantonsparlament, dr Grossi Rat, für d Wahl zueschtändig gsii.",🔎
,,,Bärner Grosse Raat,FALSE,Vo 1962 bis 1970 isch er o no im Bärner Grosse Raat gsii.,🔎
,,,Grossroot,FALSE,"April 1795 hai dr Karl August von Hardenberg für Preusse und dr François de Barthélemy für die Französisch Republik z Basel ä Friidesverdrag underschriibe, wo vom Basler Grossroot Peter Ochs vermiddlet worden isch, und Preusse isch uus em 1.",🔎
2158,Wolfenschiessen,Woufärschiässe,Woufäschiässä,TRUE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
,,,Wolfeschiesse,TRUE,Im Zwickelbild links obe duet de Struthan Winkelried mit em Schwert en Drache töte und im rächte gseht me de Baumgarte mit ere Axt im Bad bim Lampfogt z Wolfeschiesse.,🔎
,,,Wolferschiesse,TRUE,"Dezämber 1802 z Oberrickebach, Gmäind Wolferschiesse; † 9.",🔎
,,,Wolfeschiässe,TRUE,"Nachbergmäinde sind (dr Oorfiigä naa) Alpnach, Sarnä, Sachslä, Lungrä, Haslibäärg, Innertkirche, Wolfeschiässe, Dalewiil und Ännemmos.",🔎
,,,Woufäschiesse,TRUE,Merz 1962 z Woufäschiesse) isch en ehemaligi Schwiizer Skirännfahreri.,🔎
,,,Wolfäschiessä,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Ìsìtall sind d Nidwaldner Gmeinde Wolfäschiessä, Beggeriäd und Ämmettä, d Ürner Gmeinde Selìsbäärg, Baawä, Seedorf und Ättighüüsä, d Obwaldner Gmeind Ängelbärg und im Oschte trennt dr Vierwaldstättersee Ìsìtall vo Flielä.",🔎
2159,Teuthonista (Lautschrift),Transkriptionssystem (Sprachatlanten),Teuthonista,FALSE,D Antworte sin in dr wisseschaftlige Lütschrift Teuthonista ufgschriibe wore - diä wu aü im Atlas verwändet wird.,🔎
,,,Luutschrift,FALSE,"Der Ascoli het au e Luutschrift uustänkt, wo mer mit ere d Tieläktluutige chan uufzäichne.",🔎
,,,Transkripzionssischteem,TRUE,Für zum d Wörter schrybe het me s Transkripzionssischteem vom iteliänische Dialäktoloog Graziadio Ascoli gnoo.,🔎
,,,wisseschaftlige Lütschrift,FALSE,"D Lit, wu d Befrogung drheim bi dr Gwährslit gmacht hän (Exploratore), sin sprochwisseschaftlig gschuelt gsii un hän aü gleinschti Finheite in ere wisseschaftlige Lütschrift ufgschriibe.",🔎
2160,Markgräflerhof,Dr Markgrööflerhoof,Markgrööflerhoof,TRUE,April im Friide vo Basel im Markgrööflerhoof erfolgriich abgschlosse worde und im Holstäinerhoof isch churz druf dr Friidesverdraag zwüsche Schbanie und dr Französische Republik underschriibe worde.,🔎
,,,Markgrööfler Hoof,FALSE,"1796 het d GGG mit Hilf vo de Zümft und em Staat en äignigi Zäichnigsschuel im Markgrööfler Hoof an dr Hebelstrooss 4, wo d Schüeler Underricht im Zäichne und in Gemometrii bechoo häi.",🔎
,,,Markgrääflerhoof,TRUE,"Wilhelm vo Baade-Durlach (1679-1738) het die Liigeschaft 1736 für e Grundstück bi sinere Baasler Residänz, em Markgrääflerhoof, usduscht.",🔎
2161,Arlesheimer See,Arlisemer See,Hauptartikel,FALSE,Witters zue sällem See im Hauptartikel.,🔎
,,,Arlesemer See,FALSE,"Am Autobahnaschluss, 1 km östlich vum Ort, lit mit em Rüttimattesee e sehr chleine Badesee, östlich vu dr Autobahn im Mooswald dr Arlesemer See, uzuegänglich ime Naturschutzgebit.",🔎
2162,Apsis (Astronomie),Apsis (Astronomi),Perihel,FALSE,"D'Io beweggt sich ime Abstand vu 2,1415 (Perihel) bis 3,1652 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,322 Johre um d'Sunne.",🔎
,,,Apozentrum,FALSE,D'Exzentrizität vu dr Bahne wird durch gäli Segmente (wo dr Berich vum Perizentrum bis zum Apozentrum iberstriche) un d'Inklination durch d'Y-Ax dargstellt.,🔎
,,,Perizentrum,FALSE,D'Exzentrizität vu dr Bahne wird durch gäli Segmente (wo dr Berich vum Perizentrum bis zum Apozentrum iberstriche) un d'Inklination durch d'Y-Ax dargstellt.,🔎
,,,Aphel,FALSE,"D'Io beweggt sich ime Abstand vu 2,1415 (Perihel) bis 3,1652 (Aphel) astronomische Eiheite in 4,322 Johre um d'Sunne.",🔎
2163,HIV,HIV - Menschligs Immunschwechi-Virus,HI-Virus,FALSE,"2018 het dr -minu bekannt gää, dass er si im Alter vo 69 Joor bi uugschütztem Sex mit eme andere Maa mit em HI-Virus aagsteckt heeb.",🔎
,,,HI-Vire,FALSE,"Nebscht dem, isch es Kondom e 99%ige Schutz vor sexuellübertragbare Chrankheite wie d HI-Vire (AIDS), sowie d Vire vo Hepatitis A/B/C und vor Chrankheite, wo vo Bakterie usglöst wärde wie Syphilis oder Gonorrhoe oder pilzbedingt si wie Candidiasis.",🔎
,,,HI-Wiirus,FALSE,"So isch AIDS, wo vom HI-Wiirus verursacht wird, u. a. dur e Flugturismus vom ene lokale zum ene wältwite Brobleem worde.",🔎
2164,Ionisches Meer,Ionisches Meer,ionische Meeresküste,FALSE,I de Provinz Potenza het sie Aateil am tyrrhenische und i de Provinz Matera a de ionische Meeresküste.,🔎
,,,Ionische Meer,FALSE,Im Weschte hät Albanie e Chüschte aa dr Adria un em Ionische Meer.,🔎
,,,Ionisch Meer,TRUE,"Kalabrie gränzt im Norden an d Basilicata, im Weschten an s Tyrrhenisch Meer un im Siden un Oschten an s Ionisch Meer.",🔎
,,,Ionischs Meer,TRUE,"Uf dè Flucht, het Io s'Meer ibèrquèrt, wo spätèr noch ihrè daift worre isch (Ionischs Meer), worufhi si Ägyptè èrraicht het.",🔎
2165,Bad Dürrheim,Diire,Dirre,TRUE,Dr Sitz isch syt dr Yydragig in s Vereinsregischter 1978 Dirre.,🔎
,,,Diirä,TRUE,"Nochbergmoede send Durchhousa em Norde, Seidinga-Oberflaht em Oschte, d Kroesstadt Duttlinga em Sidoschte, Immadinga em Side ond Diirä ond Doaninga, boede em Schwarzwald-Boor-Kroes em Weschte.",🔎
,,,Bad Dirre,FALSE,"Septämber 1980 z Bad Dirre) isch e nationalsozialistische Bolitiker, Mitglid vum wirttebärgische Landdag, vum Ryychsdag un wirttebärgische Minischterbresidänt un Kultminischter im Kabinett Mergenthaler gsi.",🔎
2166,Bundesstraße 31,Bundesschtrõß 31,Bundesstross,FALSE,"Breitnau läbbt iberwigend vu Forst- un Weidewirtschaft, in dr Nächi vu dr Bundesstross 500 spilt au Tourismus e Rolle.",🔎
,,,B 31 Oscht,FALSE,"In sinre Amtszit isch d B 31 Oscht uusbaut wore, wu mit re Tunellstrecki großi Dail vum Friburger Oschte vum Durgangsverkehr entlaschtet ghaa het.",🔎
2167,Grünliberale Partei,Die Grüenliberali Pardei vo dr Schwiiz,Grüenliberale,FALSE,Sit de Abspaltig vo de Grüenliberale GLP isch si politisch im lingge Parteiespektrum aagsidlet.,🔎
,,,Grienliberal Bartei,FALSE,Fir di Grienliberal Bartei het dr Landolt bi dr Zürcher Gmairotswahle am 9.,🔎
,,,Grüenliberale Partei,FALSE,Ab 2011 isch er Gmeindrot vo der Grüenliberale Partei vo dr Schdadt Opfikon / Glattbrugg gsi.,🔎
,,,Grüenliberal Partei,FALSE,"Ane 2004 het’s e Striit bi de Grüene ggää, und d Diener het mit anderne zäme die Partei verloo, zum mit em Martin Bäumle di Grüenliberal Partei (GLP) vo Züri gründe.",🔎
,,,glp,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2019 het s das Ergebnis ggää: SVP 45,7 %, BDP 12,8 %, SP 9,0 %, FDP 6,5 %, glp 8,5 %, GPS 8,3 %, EVP 2,1 %, CVP 0,9 %, Piratä 1,1 %, PdA 1,1 %, EDU 0,9 % Gmeindspräsidäntin vo Aarch isch d Barbara Eggimann (BDP) (Stang 2021).",🔎
,,,GLP,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.",🔎
,,,Grüenliberali Partei,FALSE,Anne 2017 het si für di Grüenliberali Partei bi de Basler Bürgergmeindwahle kandidiert.,🔎
,,,Grienliberaale Bartei,FALSE,Syter anne 2012 isch d Katja Christ Mitgliid vu dr Grienliberaale Bartei vu Baasel-Stadt un het iri Bartei syter 2014 bis zue irem Rugdritt 2019 im Grooße Root vu Baasel-Stadt verdrätte.,🔎
2168,Rabbiner,Rabbiner,Acharon,FALSE,"Dr David ben Salomon ibn (Abi) Simra (hebräisch דוד בן שלמה אבן אבי זמרא, * öbbe 1479 z Spanie, gstorbe 1573 oder 1589 z Safed), bekannt as Radbas (רדב""ז), isch e früeje ""Acharon"" im 15. und 16.",🔎
,,,rabbinische,FALSE,"Gemara (vo aramäisch גמרא, gamar, leere, studiere) bezäichnet in dr rabbinische Dradizion vom Juudedum die zwäiti Schicht vom Talmud.",🔎
,,,Oberrabbiner,FALSE,"Er het sich drbii uf d Leere vom Abraham Isaak Kook (1865–1935), em erste aschkenasische Oberrabbiner vo Palestina wääred dr britische Mandatszit, und vo sim Soon Zwi Jehuda Kook (1891–1982) gstützt.",🔎
2169,Département Jura,Département Jura,Jura,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Departemänt Jura,TRUE,"Bi Fraisans chunt der Kanaal is Departemänt Jura, vo Rochefort-sur-Nenon us goot er über s Land diräkt zu dr Stadt Dole, won er en Hafe am ""Quai Pasteur"" und e Sytekanaal bim alte Spital het.",🔎
2170,Gesandter,Gsandte,Gsandtschafte,FALSE,Es schint als ob de Waldmann bsunders vo frömde Gsandtschafte umworbe worde-n-isch.,🔎
,,,Abgsandte,FALSE,Vo 1800 bis Ändi 1802 isch er e helvetische Abgsandte z Paris gsi und het sich in dere Kapazitet hüfig mit em Napoléon Bonaparte droffe.,🔎
,,,Gsandschafte,FALSE,Er isch mit e hufe Gsandschafte in d Äidgenosseschaft gschiggt worde und in dr Umgääbig vo Baasel underwäggs gsi.,🔎
,,,Gsandtschaft,FALSE,Vo 1925 isch er für es Jaar as Legazioonssekretëër a d Schwyzer Gsandtschaft uf Wien.,🔎
,,,Gsandti,TRUE,"Ane 404 het de gotischi König Gsandti uf Byzanz gschickt, well de Bischof Unilas (Οὐνίλας) gstorben isch.",🔎
2171,Freie Universität Berlin,Die Freiji Uniwersidäät Berliin,Freie Universideet Berlin,TRUE,"Si het Literatuur am Schwyzerische Literatuurinschtitut z Biel/Bienne un am Dytsche Literatuurinschtitut Leipzig un Gschiicht, Filosofy un Bolitikwisseschaft an dr Universideet Lozärn un dr Freie Universideet Berlin studiert.",🔎
,,,Freien Universiteet Berlin,FALSE,"Derno het si an dr Freien Universiteet Berlin vu 2003 bis 2004 Diermediziin un vu 2004 bis 2008 Publizischtik, Psychology un Bolitik studiert, het s Studium aber nit abgschlosse.",🔎
,,,Freie Universitet (FU) Berlin,FALSE,"Im nämlige Johr het si ne C4-Brofässur an dr Medizinische Fakultet vu dr Freie Universitet (FU) Berlin, jetz Charité, iberchuu.",🔎
,,,Freie Uniwersidäät Berlin,TRUE,1965 het er non e usserordentligi Brofessuur an dr Freie Uniwersidäät Berlin aagnoo.,🔎
,,,Freie Uniwersitet Berlin,TRUE,"Dr von Hermann isch z Potsdam un z Berlin uf d Schuel gange un het no Philosophi, Germanischtik un Gschichte an dr Freie Uniwersitet Berlin studiert.",🔎
,,,Freie Universitet Berlin,TRUE,"Anne 1977 het si mit eme Jurastudium an dr Freie Universitet Berlin aagfange, wu si no acht Semeschter 1982 mit em erschte juristische Staatsexame abgschlosse het.",🔎
,,,FU Berlin,FALSE,"Anne 2009 het si an dr FU Berlin ihri Promotion in Velkerrächt aagfange, wu syter 2013 ruet.",🔎
,,,Frei Universiteet Berlin,TRUE,"Im nämlige Johr isch si as Brofässeri fir Mikrobiology an di Frei Universiteet Berlin gruefe wore, isch 2013 an d Humboldt-Universiteet gwächslet un het dert dr Lehrstuel fir Mikrobiology im Inschtitut fir Biology ibernuu.",🔎
,,,Freien Universität Berlin,FALSE,"Dr Fritz Teufel isch anne 1963 uf Berlin chuu un het aagfange mit Studiere an dr Freien Universität Berlin (Germanistik, Publizistik un Theaterwisseschafte).",🔎
,,,Fraie Universität Berlin,TRUE,Döt hät er a de Fraie Universität Berlin Theaterwüsseschafte und Philosophii studiert.,🔎
,,,Freie Uniwersiteet Berlin,TRUE,"Anne 1973 het si an dr Freie Uniwersiteet Berlin aafange Soziology un verglyychendi Religioonswisseschaft studiere, het s Stuudium aber nit abgschlosse.",🔎
,,,Freien Universitet Berlin,FALSE,"Noch em Abitur anne 1973 am Ulrich-von-Hutten-Gymnasium z Berlin-Lichtenrade het dr Wowereit e Studium vu dr Rächtswisseschaft an dr Freien Universitet Berlin aagfange, wun er 1979 mit em Erschte juristische Staatsexame abgschlosse het.",🔎
,,,Freije Uniwersidäät Berlin,TRUE,Vo 1990 bis 1993 isch er Brofässer für d Gschicht vo dr Filosofii an dr Uniwersidäät Marburg gsi; ab 1993 het er as Noochfolger vom Ernst Tugendhat Filosofii an der Freije Uniwersidäät Berlin am Leerstuel für Sproochfilosofii underrichdet.,🔎
,,,Frei Universitet Berlin,TRUE,Anne 1965 isch er as ordelige Professor uf dr Lehrstuel fir Staatsrächt un Bolitik an di Frei Universitet Berlin gruefe.,🔎
2172,Novelle,Nowälle,nowellä,FALSE,"Dött dinä ischt au ""Dr Spusagang"" z findä, und drsäb söll luut dm Professer Otto von Greyerz di eerscht Alpänowellä vur Schwiiz im Diälekt sii.",🔎
,,,nowällä,FALSE,"Di eerscht Alpänowällä hed Michael Kuoni mit schym ""Spusägang"" gschribä.",🔎
,,,Novälle,TRUE,"D Novälle spilt im Hemingway siiner Wahlheimet Kuba; s Vorbild für e Held vo siim Buech, dr kubanisch Fischer Gregorio Fuentes, isch in siim Heimetdorf im Johr 2002 im Alter vo 104 gstorbe.",🔎
,,,Novellist,FALSE,"Juligreg. 1904 z Baadewiiler im Dütsche Riich) isch e Schriftsteller, Novellist und Dramatiker us Russland gsi.",🔎
2173,Jahrmarkt,Joormärt,Johrmärktzelte,FALSE,"In dr früehe Nöizitt isch d'Bezeichnig ""Hippodrom"" fer Grossbaute un Johrmärktzelte ufgriffe worre, wo vor Publikum un bi Müsik Akrobatik mit Rösser vorgfüehrt worre isch.",🔎
,,,Johrmärt,TRUE,"D Basler Herbstmäss, oder z Basel au nume ""d Mäss"", isch e Johrmärt, wo jede Herbst in der Stadt Basel stattfindet.",🔎
2174,Physik,Physik,füsik,FALSE,D Materialwüsseschaft beschäftigt sich hauptsächlig mit de füsikalische und chemische Äigeschafte vo Festkörper.,🔎
,,,fysikalische,FALSE,S Kiepenheuer-Inschtitut drybt experimentälli un theoretischi Forschig zue fysikalische Vorgäng uf un in dr Sunne.,🔎
,,,Experimentalphysik,FALSE,"Dr Peter Sitte het Botanik, Chemy, Experimentalphysik un Philosophy an dr Universitet Innschbruck studiert, wun er 1954 mit ere Arbet iber dr Fyynböu vu bflanzlige Zellwänd promoviert het.",🔎
,,,Fysikstudium,FALSE,D Angela Kasner het sich scho in ihre Schuelzyt fir e Fysikstudium entschide an dr domolige Karl-Marx-Universität un isch anne 1973 uf Leipzig zoge.,🔎
,,,Phisikr,FALSE,"Auf dr andrâ Seide hend Phisikr Temperatur, Luftdruck ond andre Parametr gmessâ ond hend sich gedangâ zur Strömungsmechank ond zur Thermodynamik gmacht.",🔎
,,,füsikalische,FALSE,"Es git sich ab mit de füsikalische und biochemische Vorgäng in de Zälle, Gwääb und Orgaan vo alle Lääbewääse und wie alli Lääbensvorgäng im ganze Organismus ufenander iiwirke.",🔎
,,,theoretischi Fisik,FALSE,"Dr Henri Schwery het z Sittu, z Rom un z Fryburg d Fächer Mathematik, theoretischi Fisik, kadolischi Theology un Filosofy studiert.",🔎
,,,füsikaalischi,FALSE,"D Korpuskeltheorii (au Emissionstheorii, Emanationstheorii, ballistischi Liechttheorii oder Korpuskulartheorii) isch e füsikaalischi Theorii, wo vor allem em Isaac Newton zuegschriibe wird.",🔎
,,,füsikalischi,FALSE,"Elektrizideet (vo griechisch ""ēlektron"" „Bärnstäi“) isch dr füsikalischi Oberbegriff für alli Fenomeen, wo iiri Ursach in ere elektrische Laadig häi, sig si in Rue oder bewegt.",🔎
,,,fysikaalischi,FALSE,"Am CERN wird fysikaalischi Grundlaagefoorschig driibe, vor allem duet mer mit Hilf vu grooße Daillibeschleiniger dr Ufböu vu dr Materie untersueche.",🔎
,,,Fysik,TRUE,"Dr Stephen Hawking het wichtigi Arbete zue dr Kosmology, dr Allgmaine Relativitätstheory un dr Fysik vu dr Schwarze Lecher gliferet.",🔎
,,,physikalischi,FALSE,"Als Aggregatszuästand (oder au Aggregatzuästand) bezeichnet mär qualitativ verschidäni, tämparatur- und druckabhängigi physikalischi Zuäständ vo Stoff.",🔎
,,,Füsik,TRUE,In Obekürs het är sich grossi Kenntniss in dr Matematik und dr Füsik aageignet.,🔎
,,,physikalischi Grössi,FALSE,"Di magnetischi Flüssdichti, au magnetischi Induktion oder umgangssprachlich eifach nur ""Flussdichti"" oder ""Magnetfäld"" gnännt, isch e physikalischi Grössi vo de Elektrodynamik, wo s Formelzeichä ""B"" bsitzt und für d Flächedichti vom magnetischä Fluss staht, wo sänkrächt dur es bstimmts Flächeelemänt dureflüsst.",🔎
,,,phǜsik,FALSE,"S sognannte Krenal, also dé Läbbenssruum vo dè Quèllè, isch èn chlyflächigé Läbbenssruum, wo phǜsikalischi un chemischi Faktorè, uusgnõ bi Karschtquällè, rächt konschtant bliibèd.",🔎
,,,Füsiker,FALSE,Die Vermuetig isch vom Füsiker Isaac Newton vortrait worde.,🔎
,,,physikalische,FALSE,"Da drfier werrad naturwissenschaftliche Methoda verwendat, hauptsächlich physikalische.",🔎
,,,physikalisch,FALSE,"Des vu ihm formuleert newtonsche Gravitationsgsetz isch die erst physikalisch Theori gsi, wo sich in de Astronomi het awende lo.",🔎
,,,Phüsik,TRUE,"In vile Fachdiszipliine, wie öbbe dt Phüsik wärde sit em 19.",🔎
,,,Pysiker,FALSE,Oktober 1889 z Sale isch e britische Pysiker gsii.,🔎
,,,Fisik,TRUE,"Är het an dr Uniwersitet Dibenga Biology mit Chärnfach Botanik studiert, derzue Chemy un Fisik.",🔎
,,,theoretische Füsik,FALSE,Bsundrigs zwäi Däilberiich vo dr theoretische Füsik ghööre zur Kwantefüysik: D Kwantemechanik und d Kwantefäldtheorii.,🔎
,,,füsikalisch,FALSE,Mä cha sä aber au füsikalisch düte as Usdusch vo freier Energii gege Ornig: Lääbewääse vergröössere d Ornig und verbruche Energii drbii.,🔎
,,,Füsikalisch,FALSE,"Füsikalisch gsee isch Schall e mechanischi Deformazion im ene Medium, wo sich as Wälle usbräitet.",🔎
,,,physik,FALSE,Sini Forschige beschäftige sich vor allem mit de Objekt im ussere Sunnesystem un de physikalische Aigeschafte vu Komete.,🔎
,,,Phǜsik,TRUE,D Basis vo dè Theory un d Vobindung zu dè Phǜsik vo dè Elegtrotechnig sin d Erkènntnis uss dè Elegtrizitätsleeri.,🔎
,,,füsikalischi Beobachdige,FALSE,"D Galileidransformazioon, noch em Galileo Galilei, isch die äifachsti Koordinatedransformazioon, wo füsikalischi Beobachdige mit ere chönne umgrächnet wärde vo äim Bezuugssüsteem in en anders, wo sich gegenüber em erste Süsteem uf ere graade Linie und mit ere konstante Gschwindigkäit bewegt und/oder in dr Zit verschoobe isch.",🔎
,,,Füüsik,TRUE,"  E Füüsiker isch e Naturwüsseschaftler, wo sich mit Theme us dr Füüsik befasst.",🔎
2175,Bezugssystem,S Bezuugssüsteem in dr Füsik,Lag,FALSE,D Lag im Ruum relativ zum ene Referänzsystem wird dur drei Parameter bestimmt: Zitbezug.,🔎
,,,Bezugssyschtem,FALSE,S Bezugssyschtem vo de Längegrade isch langi Ziit uneinheitlich gsii.,🔎
,,,Posizioon,FALSE,"Wemm mä en ""Objekt in 3-D"" will daarstelle, muess mä jede Punkt vo däm Objekt und sini Posizioon im Ruum dur e Vektor abbilde, wo d Komponänte von em d Koordinate im dreidimensionaale Ruum festlege.",🔎
,,,Bezugssüsteem,FALSE,"Für e Körper in Rue (formula_24) wird us dr Energii-Impuls-Beziejig im Einstein s berüemti Gliichig formula_25  Für e Däili ooni Masse gältet formula_26 Sonigi Däili beweege sich relativ zu jedem Bezugssüsteem mit dr obere Gränzgschwindigkäit, wo in dr spezielle Relatiwidäätstheorii postuliert isch: dr Liechtgschwindikäit.",🔎
,,,Bezuugssüsteem,FALSE,"Im nöijere Kataster basiere alli Vermässige uf em äihäitlige Bezuugssüsteem vo dr Landesvermässig, bi eltere mänggisch uf eme lokale.",🔎
,,,füsikalische Süsteem,FALSE,"Denn zäigt sich, ass Zit und Ort vom ene Eräignis immer von enander abhängig si, unabhängig vom füsikalische Süsteem, wo mä studiert.",🔎
,,,Position,FALSE,"Zweidimensional bedütet, ass jede Punggt vom ene Objekt zwei Zahlenagobe für si Position bruucht – also z. B.",🔎
2176,Leonhardskirche (Basel),D Baasler Lienertskiirche,Lienertskiirche,FALSE,"Es het dört e baar Schuele, d Lienertskiirche und d Muusigakademii vo dr Stadt Basel.",🔎
,,,Lienerdskiirche,FALSE,"Daas alles spiilt sich am Spaalebärg und drum ume ab, in dr Groossbaasler Altstadt zwüschen em Fischmäärt, Haibärg und Noodlebärg bis zur Lienerdskiirche.",🔎
,,,Lienertstift,FALSE,"Joorhundert zum erste Mol erwäänt as Richtbrunne, wo woorschinlig s Gricht vom Lienertstift dagt het.",🔎
,,,Leonhardschille,FALSE,Er befindet sich bi dr Leonhardschille am Koolebärg in dr Groossbasler Altstadt.,🔎
,,,Lienerdkiirche,FALSE,"In dr Zit vo 1919 bis 1921 het dr Mangold d Fänster vo dr Lienerdkiirche z Baasel gmacht, in de 1930er Joor e Hufe Schiibe für d Brauerei «Warteck» und deren iiri Restorant, 1911 bis 1912 zwäi Fänster in dr Chille Konolfinge im Juugedstiil, Im Chriegsjoor 1915 d Choorfänster vo dr Chille vo Hasle bi Burgdorf mit em zentraale Thema vom barmhärzige Samariter as zitgemäässi Interpretazioon vom Konolfinger Fänster und au e Räije «Totentanz».",🔎
,,,Lienertskloster,FALSE,"Bis 1265 dr Root s Groosse Spiddaal vo dr Stadt Baasel gründet het, häi sich d Klööster, s Dalbekloster und s Lienertskloster, in iire Infirmerie um die arme Alte, Grangge und Gebrächlige kümmeret.",🔎
,,,Lienerd,FALSE,"D Zaal vo de Pfarrgmäinde im Groossbaasel isch uf drei beschränggt worde (Münster, Lienerd und Peter) und im Chläibaasel het s nume no d Theodorgmäind gee.",🔎
2177,Rezeption (Kunst),D Rezepzioon in dr Kunst,Rezepzioone,FALSE,"Dr Achille Bonito Oliva het e Hufe Abhandlige, Essei und Rezepzioone über die avantgardistische Tendänze in dr Kunst verüffentligt und het die epochale Noochwirkige vom Manierismus uf d Estethik vo dr Modärne beschriibe.",🔎
,,,Rezepzioonsgschicht,FALSE,"D Rolle vom Ussesiter het si Lääbe, si Wärk und däm si Rezepzioonsgschicht brägt.",🔎
2178,Zentralschweiz,Zäntralschwiiz,Zentralschwiz,TRUE,"Öppe 65 Prozent vo dr Schwiz (Nordweschtschwiz, Oschtschwiz, Mittelland, Zentralschwiz und grossi Teil vo de Schwizer Alpe) ghöred zur Düütschschwiz.",🔎
,,,Zentralschwiizer,FALSE,"Si erschiint vom Mändig bis am Samschdig in sächs Regionalusgoobe für d Zentralschwiizer Kantön Zug, Uri, Obwalde, Nidwalde und Schwyz.",🔎
,,,Zentraalschwiiz,TRUE,hööchs Bärgmassiv i dr Zentraalschwiiz.,🔎
,,,Innerschwyz,FALSE,"Joorhundert het Grüezi as e «reformierte Gruess» ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland.",🔎
,,,Innerschweiz,FALSE,"Die Hochhüüser, wo 77 und 88 Meter höch sind, sind di höchsten Wohngebäude vode Innerschweiz.",🔎
,,,Innerschwiizer,FALSE,"D zuegwandti Ort sin gsii: Au di so gnannti Schutzort, wo mit de Innerschwiizer Kanton Schutzbündniss abgschlosse hen, werre mongmôl zue de zuegwandti Orte zählt:",🔎
,,,Innerschwizer,FALSE,As Mord vo Griiffesee – au as «Bluetnacht» oder «Bluetdaat vo Griiffesee» bekannt – isch dr Massemord vo Innerschwizer Gwalthufe an dr Besatzig vo dr Zürcher Festig Griiffesee während em Alte Züürichrieg in d Gschicht iigange.,🔎
,,,Innerschwiz,FALSE,"Rein katholisch sind s nördliche Fürschteland (früener mol Bsitz vom Sanggaller Fürschtapt), aber mit Usnaam vo de traditionell reformierte Stadt Sanggalle (früener mol freji Riichsstadt) und de südliche Teil vom Kanton (früener mol Untertanegebiet vo de Innerschwiz), u. a. s Sargaserland.",🔎
,,,Ennerschwiiz,FALSE,Fräkmündt esch äs Folk-Musigprojekt os de Ennerschwiiz.,🔎
,,,Zentralschwyz,TRUE,Dr Kanton Obwaldä isch ä Kanton i dr Zentralschwyz.,🔎
,,,Innärschwiiz,FALSE,"nid in ä Näburollu värdammt wordu isch, isch mus niä glungu äs eiguns Herrschaftszentrum innär Innärschwiiz üfzbüwu.",🔎
,,,Zentralschwiiz,TRUE,"Vo Sanggalen us cha mer s Rintal, de Bodeseeruum, s Appezöll Inner- und Osserode, d Zentralschwiiz und s Gebiet vo Züri guet mit em Zug erreiche.",🔎
,,,Innerschwyzer,FALSE,Im Jahr 1351 händ si sich vu de Zürcher und Innerschwyzer la erobere.,🔎
,,,Innerschwiiz,FALSE,D Schwiz isch vum Bundesamt für Statistik in siibe Regione iideilt worde: I der Umgangssprach wird d Zentralschwiiz als Innerschwiiz bezeichnet.,🔎
,,,Zäntralschwyz,TRUE,"Zäntralschwyzer Voralpe haißt mer d Voralpe in dr Zäntralschwyz, d. h. in dr Kanten Obwalde, Nidwaudä, Lozärn, Zoog, Schwyz un Üri.",🔎
,,,innerschwizer,FALSE,D innerschwizer Armee isch eso uf e langi Verdäidigungslinie zwüschen em Napf und Rapperswil verdäilt gsi.,🔎
,,,Zentrauschwyz,FALSE,Dr Zugersee isch e See ir Zentrauschwyz.,🔎
2179,Hallescher Dom,Dr Dom z Halle,Dom vo Halle,TRUE,"Februar 1685 isch dr Händel in dr Määrtchille dauft worde, won e grooss gsi sich isch er Organist im Dom vo Halle worde.",🔎
,,,Doom vo Halle,TRUE,Merz 1702 het er dr Boste vom Organist am Doom vo Halle aagnoo.,🔎
,,,Hallesche Dom,FALSE,"Em Friahjohr 1509 kehrt dr Baldung üss Halle, wü ar d'Hallesche Dom mitgstälte het, in d'Fraje Reichsstàdt Straßburg zréck.",🔎
2180,Arisdorf,Aschdrf,Arschdf,TRUE,1921 het är d Klara Socin von Arschdf ghürotet.,🔎
,,,Arschdrf,TRUE,Nusshof liggt am Rand vom Tafeljura amene Hang unwyt vom Übergang zwischem Violetal (Arschdrf) und em Talkessel vo Wintersinge.,🔎
,,,Aschdrfer,FALSE,Januar si 50 Aschdrfer zum Baasler Landvogt uf dr Farnsburg und häi iiri alte Freihäitsurkunde gforderet.,🔎
2181,Landkreis Dillingen an der Donau,Landchrais Dillinga an dr Donau,Landkroes Dillinga,FALSE,"Oeslenga (amtlich ""Aislingen"") ischt e Gmoed em Landkroes Dillinga z Bayern.",🔎
,,,Landchrais Dillinge,FALSE,"Im Oschde gränzd er an Bayere, an dr Landchrais Donau-Ries, dr Landchrais Dillinge ùn dr Landchrais Günzburg.",🔎
,,,Landkreis Dillenga,FALSE,Nôch seim Abidur hôt’r s Lehrerseminar en Lauenga an dr Donau em Landkreis Dillenga bsuecht.,🔎
,,,Landchrais Dillenge,FALSE,"Im Siide gränzd er an dr Landchrais Oschtallgai, im Siidweschde an dr Landchrais Unterallgai ùn im Weschde an dr Landchrais Genzburg ùn dr Landchrais Dillenge.",🔎
,,,Landkreis Dillinga,FALSE,"Bisse, ao Bissing (amtlich ""Bissingen""), isch a Gmoid em Landkreis Dillinga, Bayern, met ensgsamt achtze Ortstoil.",🔎
,,,Landkroes Dillenga,FALSE,"Nochbergmoeda send Hermerenga ond Gẽänga em Norda, Niderschtotzenga em Weschta, ond Bächna ond Medliga em bayerische Landkroes Dillenga em Sida ond Oschta.",🔎
2182,Fessenheim,Fassene,Fàssene,TRUE,"Säll isch aber gschiteret, un 1973 het mer sich fer Wyhl als Standort entschide, was aber ebefalls nie baut worre isch (defir sten 15 km südlich in Fàssene die zwei äldischte französische Reaktore) Politik.",🔎
,,,Fessene,TRUE,"Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz.",🔎
,,,Fassena,TRUE,S Àtomkràftwark vu Fassena ìsch a Àtomkràftwark ìm Frànkrìch gsìì.,🔎
2183,Athene,Athene,Athena Parthenos,FALSE,"Sini bekanntiste Wärk si die 12 Meter hoochi Zeusstatue z Olympia, wo zu de Siibe Wältwunder vo dr Antike ghört het, und d Athena Parthenos z Athen.",🔎
,,,Pallas Athene,FALSE,"März 1802 vum Heinrich Wilhelm Olbers als zweite Asteroid entdeckt worre, un uf die grichisch Götti Pallas Athene daift worre.",🔎
,,,Athenaie,FALSE,"Bim Homer isch s Wort ""potnia"" (πότνια) ""Herrin"" de Titel vo merere Göttine, Athenaie, Here, Hebe und Artemis, aber kann Aigename me, wi ide mykenische Zitt.",🔎
,,,Athena Partenos,FALSE,Dr berüemt griechisch Bildhauer Phidias söll sich sälber uf em Schild vo dr Statue vo dr Athena Partenos abbildet haa.,🔎
,,,Athene Chalkoikos,FALSE,Er isch drufabe z nacht haimlich i d Stadt Sparta gschliche und hett im Tempel vo de Athene Chalkoikos e Schild mit siim Name gstiftet.,🔎
,,,Athena Chalkioikos,FALSE,"Woner zrugg uf Sparta ggangen isch, hett er gmerkt, as er verlooren isch und isch in Tempel vo de Athena Chalkioikos gfloche.",🔎
,,,Athena,FALSE,Bi de alte Grieche isch de Ölbaum a de Göttin Athena hailig gsii.,🔎
,,,Pallas Athena Parthenos,FALSE,Dr Parthenon ( „Jumferezimmer“) isch dr Tämpel für d Stadtgöttin Pallas Athena Parthenos uf dr Athener Akropolis und beherrscht sit 2500 Joor s Stadtbild vo Athen.,🔎
,,,Athena Asia,FALSE,"Sinerzitt isch d Akropolis ofem Högel Asia (Ἀσία) i Trömmer glege, vorem Toor isch e Staatue vom Herakles und e Siigmool vo de Makedoone und zmittst i de Ruiine stoot no de Tempel vo de Athena Asia.",🔎
2184,Sonate,Sonate,Chillesonateform,FALSE,Si entspräche dr viersetzige italiänische Chillesonateform.,🔎
,,,Sonatè,TRUE,"Uss dè zaalrychè Wärch für Klarinettè un Klavyr sin vor allem diè beidè Sonatè vom Brahms, d ""Fantasyschtüggle"" vom Robert Schumann un diè ""vyr Stüggle"" vom Alban Bärg hervorzhebbè.",🔎
2185,Ende der Antike,S Ändi vo dr Antike,Ändi vo der spootantike Zyt,FALSE,Die Gschicht luegt men als s Ändi vo der spootantike Zyt z Gallien und dr bedüütendscht Momänt vom Uufstiig vo de Merowinger aa.,🔎
,,,Ändi vo dr Anrike,TRUE,Das Eräignis wird vo vile Historiker as s ändgültige Ändi vo dr Anrike aagluegt.,🔎
,,,Ändi vo der Antiki,TRUE,S Ändi vo der Antiki isch Geegestand vo dr wüsseschaftlige Diskussioon.,🔎
,,,Ändi vo dr Antike,TRUE,"D Absetzig 476 het dr Undergang vom Römische Riich im Weste besiiglet, wie s dr Marcellinus Comes 40 Joor spööter gsäit het, aber es isch nit s Ändi vo dr Antike gsi, wie s in dr eltere Forschig vilmol definiert worden isch.",🔎
2186,Burgdorf BE,Bùùrdlef,Burdlef,TRUE,"D Nachburgmeinde si Mötschwiul im Norde, Burdlef im Nordoschte, Oberburg im Oschte, Lützeflüe im Südoschte, Vechige im Süde, Bouige im Südweschte, Bäriswiu im Weschte u Matstette u Hingubank im Nordweschte.",🔎
,,,Burgdorf,FALSE,"Siini pedagogische Ideä, won er 1801 in siim Buech ""Wie Gertrud ihre Kinder lehrt"" zum erste Mol systematisch beschriibe het, het er aasatzwiis scho in siiner früehje Armenaastalt uf em Neuhof (1774–1780) umgsetzt, spezifischer denn im Waisehuus z Stans (1799) und systematisch in siine Institut z Burgdorf (1800–1804) und z Yverdon/Iferte (1804–1825).",🔎
,,,Buurdlef,TRUE,Februar 1919 z Buurdlef; † 10.,🔎
2187,Liste der Mitglieder des Landtags von Baden-Württemberg (1. Wahlperiode),Lischt vu dr Mitglider vum Landdag vu Bade-Wirttebärg (1. Wahlperiod),1. Sitzig,FALSE,"abinett Müller II isch am 19. Novämber 1953 in dr 1. Sitzig vum Landdag vu Bade-Wirttebärg ernännt wore, wu s",🔎
,,,Verfassiggebende Landesversammlig,FALSE,Landdagssitzig vu dr Verfassiggebende Landesversammlig am 25.,🔎
2188,Tochterrepublik,Dochderrepublik,Tochterrepublike,FALSE,Zwüsche 1796 und 1802 sind nach de Erfolg vom Napoléon verschiedeni Republike gründet worde (Tochterrepublike).,🔎
,,,Dochderrepublike,FALSE,"Usserdäm het Frankriich d Anerkennig vo drei Dochderrepublike, der Batavische (Niiderland), der Helvetische (Schwiiz) und der Ligurische Republik (Genua) erreicht.",🔎
2189,Vandalen,Wandale,Wandaleriich,FALSE,"In Gallie, am Rhy und der Rhone, z Nordafrika un z Spanie sin Germaneriiche entstande, vu dene het sich aber numme s Wandaleriich in Nordafrika fer uabhängig erchlärt.",🔎
,,,Wandalu,TRUE,"Im Värlöif va där Völkerwandrig sind germanischi Stämm (Wandalu, Allemannu, Weschtgotu, Burgundär, Franke) in Galliu igidrungu.",🔎
,,,Wandaale,TRUE,So het s fast elei die erfolgloosi Flotteexpedizioon gege d Wandaale 467/68 dräit.,🔎
,,,Vandale,TRUE,Vandale un Ostgote) aagsidelt.,🔎
,,,Wandaaleriich,FALSE,"Im Joor 533 het en dr Justinian uf ""Africa"" gschickt und dört het er in de Schlachte von Ad Decimum und Tricamarum s Wandaaleriich zerstöört.",🔎
,,,Wandaal,TRUE,"Dr Stilicho isch im ""Imperium Romanum"" as Soon vom ene romanisierte Wandaal und ere Römere uf d Wält cho.",🔎
,,,Vandalekönig,FALSE,"Johrhundert isch de Vandalekönig Geiserich Herrscher gsi, um 600 hät Algerie zu Byzanz ghört, hundert Johr spöter isch es vo de Araber erobert worde.",🔎
,,,Vandala,TRUE,"Damit hot d’erschte große Wanderung agfanga, wil se d‘Vandala und d‘Markomannen noch Süda und d Burgunder ge Weschta verdrängt hond.",🔎
2190,Allgemeiner Friede,Allgemäine Friide,Allgemäin Friide,TRUE,"Dr Allgemäin Friide, ""Koine Eirene"", het uf em Brinzip vo dr Autonomii und dr Gliichberächtigung basiert und het in de Joor druf e starki politischi Wirkig ghaa und isch näben em Panhellenismus dr bräägendi politischi Gedanke in deere Zit gsi.",🔎
,,,allgemäine Friide,TRUE,"S Abkomme gältet as s früeste Bischbil von ere ""koiné eiréne"", eme allgemäine Friide.",🔎
2191,Kommunalwahl,Kommunalwahl,Kommunalwaalè,FALSE,Ortschaftsrôt wörred in è baar dütschè Bundesländer bi dè Kommunalwaalè diräkt gwäält.,🔎
,,,Kommunaalwaale,FALSE,"D Kommunaalwaale z Baade-Württebärg 2019 häi zur gliiche Zit wie d Öiropawaal 2019 stattgfunde, am Sunndig, dr 26.",🔎
2192,Bissingen an der Teck,Bissenge,Ochsawang,FALSE,"Nôch Bladdahard vorsiit’r noh sein Denscht als Vikar en Aua, Eldenga, en Ochsawang, en Weilheim an dr Teck, nomol en Aua ond schliaßlich noh en Eetlenga.",🔎
,,,Bissenga/Teck,FALSE,"An Kircha grenzd on ganzor Råeja vo Sdedd ond Gmaendena ã, em Urzåegor nåch, em Osda ågfanga: Schlierbach (Landgraes Gebbenga), Ohmda, Holzmada, Weila/Teck, Bissenga/Teck, Deddenga/Teck, Niirdeng, Bõẽng, Wendleng, Wärnao ond Notzenga (älle Landgraes Esslenga) Sdaddaedåelong.",🔎
,,,Bissenga,TRUE,"Nochbergmaendena send Deddenga em Norda, Bissenga em Oschda, Lennenga ond Weiler em Siida ond Beira em Wäschda (älle em Landgraes Esslenge).",🔎
2193,Stimmloser velarer Frikativ,Stimmlose velare Frikativ,stimmloose welaare Frikatiiv,TRUE,"Zum Bispil in dr athapaskische Sprooch Hupa wird bi stimmloose welaare Frikatiiv zwüsche drei Stuefe vo dr Labialisierig underschiide, dranskribiert äntwääder as [x x̹ xʷ] oder [x x̜ʷ xʷ].",🔎
,,,stimmlose velare Frikativ,TRUE,"Er isch ursprünglig e stimmlose pharyngale Frikativ gsi und wird hütt als stimmlose velare Frikativ usgsproche; zudëm chunnt er im stumme Digraph ""għ"" vor.",🔎
,,,ch,FALSE,"Do iberal isch also am Wortafang 'k' zu 'ch' verschobe (Kind > Chind); vu däre Sach isch aü 'k' noch 'l' un 'r' betroffe: ""schtarch, mälche"" usw.",🔎
,,,stimmloose velaare Frikativ,TRUE,"Im modärne Mongolisch häisst dr Ditel ""Khaan"", dr g-Lut isch fast ganz (er isch no as seer schwache stimmloose velaare Frikativ vorhande) oder ganz verschwunde, im modärne Türkisch isch dr Lut vom ""ğ"" im Wort ""Kağan"" ebefalls lutlos.",🔎
,,,ch-Luut,FALSE,"Durch de Sprochkontakt mitem Elsässische het s'Vosgien au Wörter usem Alemannische übernoo (""hh"" stoht do für de ch-Luut).",🔎
2194,Ueken,Üekè,Üeke,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Frigch sy Eike im Nordweschte, Öschge im Norde, Chaischde im Nordoschte, Hornusse im Oschte, Üeke im Südoschte, Gipf-Oberfrigch im Süde und Schupfert im Weschte.",🔎
,,,Uekè,TRUE,Bi Wölfliswyl-Härznach-Uekè i dè Region Frickdal sin Doggerärz sit èm Mittelaalter in èrè Mächtigkeit vo 3 bis 7 Meter un èm Iisèghalt vo circa 50 % abbaut worrè.,🔎
2195,Stechmücken,Schnoog,Schnoogge,FALSE,"So läbe zum Bispil d Larve vo Schnoogge oder Libälle im Wasser, währed s usgwachsene Insekt (Imago) uf em Land und in dr Luft läbt.",🔎
,,,Schnoogg,TRUE,"D Chrankhet wird hützudags hauptsächlig in de Droope und Subdroope dur e Stich vom ene wiiblige Schnoogg (Moskito) vo dr Gattig ""Anopheles"" überdräit.",🔎
2196,Heinrich Bullinger,Heinrich Bullinger,Buliger,FALSE,"Wo de Zwingli mid de katolische Chile bbroche hed, häd s Chälleramt mid em Brängarter Schtatpfaarer Buliger 1529 zom noie Glaube ggwächslet.",🔎
,,,Heiri Bulliger,TRUE,"Wärend de Reformation hed s Chälleramt, beiiflosst fo Brämgarte mid sim Schtadtpfaarer, im Heiri Bulliger de noi Glauben aagna, noch em zwöite Chappler Chrieg isch es denn aber wider zum katholische Glaube zrugg.",🔎
,,,Heiri Bulinger,TRUE,"D Anna Zwingli hät na es Zytli bim Theoloog und Schriftsteller Heiri Bulinger, em Ueli Zwingli sim Nachfolger als Züürcher Antistes, gläbt, bis si anne 1538 gstoorben isch.",🔎
,,,Häiri Bulinger,TRUE,"Er het em Reformator Häiri Bulinger z Züri unde gschribe, es sig für iin, mit synerer romanisch Mundart, scho schwiirig uf Tüütsch z predige.",🔎
2197,Hettenschlag,Hatteschlàg,Hàtteschlag,TRUE,"Nochbergmàinde sén Wàckolse un Hàtteschlag ém Norde, Néderhèrge (Kanton Ànze) ém Wèste, Rèschehart ém Side un Hàitere ém Oste.",🔎
,,,Hätteschlaag,TRUE,Säll ìsch under Hätteschlaag un Wèckelse ufdeilt wore.,🔎
2198,Po-Ebene,Poebeni,Po-Eebeni,TRUE,Verona ligt an dr Etsch öbbe 59 m über em Meeresspiegel wo s Etschdaal und d Brenner-Dransitrute in d Po-Eebeni iine chömme.,🔎
,,,Po-Ebeni,TRUE,"Modena, wo zu de Region Emilia-Romagna ghört, liit am südliche Rand vo de Po-Ebeni und am nördliche Fuess vom Apennin.",🔎
2199,Affoltern am Albis,Affoltere am Albis,Afoltere,FALSE,"Zum die guet ufzbewaare het dr Bund bim alte Züüghuus z Afoltere es grosses Zäntraallager für d Museumssamlig pout, wo d Fachlüüt d Kulturgüeter undersueche und flicke.",🔎
,,,Affoltere,FALSE,"Chappel am Albis (amtlich ""Kappel am Albis"", bis 1911 ""Kappel"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.",🔎
,,,Affolter am Albis,TRUE,De erschti Film isch 1986 im ene Filmstudio z Affolter am Albis entstande.,🔎
2200,Fränkisches Reich,S Fränkische Riich,fränkische,FALSE,"Jahrhundert, wo di fränkische Herrscher d Burgunder hei abglöst, s ganze Land scho christlech isch gsi.",🔎
,,,fränkisch-dütsche Riich,FALSE,"Si häi dr Gedanke vo dr Translatio imperii propagiert, wo noch em die höggsti wältligi Macht, s Imperium, vo de Römer uf s fränkisch-dütsche Riich dur Gottesgnaadedum übergange sig.",🔎
,,,fränkischem,FALSE,"Wu sälbscht e Hilfgsuech an dr Konstantin V. kai Wiirkig ghaa het, het si dr Stephan an Frankecheenig Pippin griichtet un het um e Dräffe uf fränkischem Biet bätte.",🔎
,,,Fränkischs Riich,TRUE,"Si Fränkischs Riich isch s Nochfolgeriich vom römische Kaiserriich, und er het em ufgrund vo siiner Legitimation dur d Chille ""sanctus"" (heilig) gsait.",🔎
,,,Königriich,FALSE,1922 isch Ägypte unabhängig worde und isch bis 1953 es Königriich gsi.,🔎
,,,Riich vo de Franke,FALSE,"Zur Zyt vom Riich vo de Franke im früene Middelalter isch das Taal eini vo de Regione gsi, won e Graf verwaltet het, und däne het me ""Gau"" gseit.",🔎
,,,Frankrych,FALSE,"Es isch e Gränzstadt, s Stadtpiet chunt an Dytschland und an Frankrych aa.",🔎
,,,Frankerich,FALSE,"Noch dr Deilung vum Frankerich isch s Elsass zerscht ans Middelrich Lotharinge gfalle, im 10.",🔎
,,,fränkisch,FALSE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
,,,Frankekönig,FALSE,Im Johr 508 hät dann de Frankekönig Chlodwig Paris zu dä Hautpstadt vu sinnem Riich gmacht.,🔎
,,,Frankrerych,FALSE,"wore, wel er em Bonifatius anne 719 dr Ufdrag gee het, d Germane im Frankrerych z missioniere.",🔎
,,,Frankekönigs,FALSE,"Juni 524 bi Vézeronce) isch dr dritteltist Sohn vom Frankekönigs <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Rych,FALSE,E keine vu dr erschte Profässore isch us em Rych gstammt.,🔎
,,,Fränkische Riich,TRUE,"Johrhundert isch s ganz Land e Deil vum Fränkische Riich gsi, was em au zu sinem Namme verhulfe hät.",🔎
,,,Franke-König,FALSE,Er isch e Franke-König z Austrasie gsi vo 656 bis wohrschiinlig 662.,🔎
,,,fränkische Königriich,FALSE,""">Chlothar I. s fränkische Königriich under de Königssöhn ufdeilt worden isch.",🔎
,,,Fränkisch Riich,TRUE,"Johrhundert isch d'Macht vù de Römer bedingt durch d'Iifäll vù de Barbare ùn durch di hùnnischi Herrschaft zrùckgange ùn wùù de Karl de Groß mìt sinne Drùppe chùù isch gò d'Stadt an s Fränkisch Riich aaschließe, isch sälli nùme no vù Aware ùn Slawe bewohnt gsìì.",🔎
,,,fränkische Riich,FALSE,"Im Früehmittelalter sind im Ruum vom fränkische Riich erblichi Stammesherzogtümer entschtande, wo d Karolinger denn uufghobe hei.",🔎
,,,Riich,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Karolingerriich,FALSE,"S Gebiet vor hütige Schwiz isch im Früehmittelalter territorial unter anderem im Karolingerriich iigliideret gsi, wie das au scho bim voherige Frankeriich vo de Merowinger der Fall gsi isch.",🔎
,,,franke,FALSE,dur di frankefryndli Bartei unter Fierig vum Christophorus gwehlt wore.,🔎
,,,Fränkische Rych,TRUE,"Gege Änd vom achte Johrhundert isch s hüttig Ungarn Bstanddeil vom Fränkische Rych, agfiehrt vom Karl im Große, gsi.",🔎
,,,Frankerych,FALSE,Johrhundert isch s Frankerych gründet worre.,🔎
,,,Fränkischa Riich,FALSE,"Dia Region ìsch s Zantrum vum Land gsii, scho sìt am Fränkischa Riich vu de Merowinger um s Johr 500.",🔎
,,,Rych vo de Franke,FALSE,Er het es Gschichtsbuech über Ereignis im Rych vo de Franke und im Gebiet vo de Burgunder gschribe.,🔎
,,,Frankeryych,FALSE,"Anderi Diözeese sind im Verlauf vo dr Zyt neu ygsetzt worde, wo wie öpe s Bischtum Choschtez, wo erscht im früene Middelalter im Frankeryych für d Alemanne im Gebiet am Rhy und öschtlech vo dr Aare ggründet worden isch.",🔎
,,,Franggeriich,FALSE,"Si sind is Franggeriich choo, wo si im burgundische Tailriich drai Chlooster ggründet hend, drunder da vo Luxovium (Luxeuil) im Jura.",🔎
,,,Frankeriich,FALSE,Vu 537 bis 746 isch Alemannia e Herzogtum im Frankeriich gsi.,🔎
,,,Fränkische Ryych,TRUE,"chaiserlige Amtsdreger, wu ne Gränzmarch zum Läche gha het, also ne Biet, wu diräkt an dr Ryychsgränze vum Fränkische Ryych bzw.",🔎
,,,Fränkische Reich,FALSE,"Im merowingische und im Fränkische Reich het de Gau im Wesentlige de Ômtsbezirk vun eme Grof (grafio) bezeichnet, wo das Biet für e Chönig verwaltet het.",🔎
,,,fränkischi,FALSE,S'Gallische het sich bis churz nooch dr fränkischi Erobrig chönne halte.,🔎
,,,fränkischer,FALSE,"Si isch unter fränkischer Oberherrschaft gstande un het wennig Verbindung zum Alemannische Herzogtum gha, wu sich uf dr rächte Rhiinsitte rüsbildet gha het un wu alliwiil meh noch Unabhängikeit vu dr Franke gsträbt het.",🔎
,,,Frankereich,FALSE,"Austrasie oder au Austrie (vo de latiinische Näme: ""Austrasia"" oder ""Auster"") het dr östlig Deil vom Frankereich gheisse im Gegesatz zum Westriich Neustrie.",🔎
,,,Frànkakeenig,FALSE,"Remigius àls Bischoof vu Reims dr Frànkakeenig <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,Franke,FALSE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,König vo de Franke,FALSE,Mai 721 z Noyon) isch vo 715/716 bis 721 König vo de Franke gsi.,🔎
,,,Fränkischu Rich,FALSE,"Umgfähr um 500 het unnärm Chinnig Chlodwig, wa mit schinum Volch gschlossu zum Chrischtutum ubärgiträttu isch, där Üfstieg vam Fränkischu Rich.",🔎
,,,Frankechenig,FALSE,"Johrhundert hän d Frankechenig vu dr Karolinger as päpschtligi Schutzmacht fungiert, was bolitisch faktisch zue re Abhängigkait vum Papschtdum gfiert ghaa het.",🔎
,,,frankefryndlige,FALSE,"Dr Primicerius Christophorus, Aafierer vu dr frankefryndlige Bartei z Rom un vu dr Opposition geg dr Konstantin II., het dää mit langobardischer Hilf Mitti 768 feschtsetze loo.",🔎
2201,Wasserkraft,Wasserkraft,Wasserchraft,TRUE,"D Wasserchraft wird z Bad Säckinge mit me Flusschraftwärk im Rhy, wo 1966 ygweiht worre isch, intensiv gnutzt; usserdem git's e Bumpspeicherchraftwärk, wo i-n-re Kavärne mit me Speicherbäcke z Egg ygrichtet und 1967 ygweiht worre isch.",🔎
,,,Chraft vom Wasser,FALSE,"Mit dr Chraft vom Wasser, wo vo dr Ärdaziehig härchunt, cha me Maschine atriibe, wo sech bewege.",🔎
,,,Wasserwäärch,FALSE,Dr Pleissemüligraben un dr Elstermüligrabe sind im Middelalter gmacht worde zum Wasserwäärch i dr Stadt aztrybe.,🔎
,,,Wassèrchraft,TRUE,"S git abber au Kanääl, wo anderè Zwèck diènet odder diènt hèn, wiè byschpillswys dè Trinkwassèrvosorgig, dè Nutzig vo dè Wassèrchraft, dè Besitigung vo Abwässèr odder dè Umleitig vo Wassèr vo eim Gwässer in è anders (z. B.",🔎
,,,Wasserwärch,FALSE,"A de Flüss ""Seyon"" und ""Serrières"" sind sid Johrhunderte Wasserwärch und Gwäärb gsi.",🔎
,,,Chraftwèèrch,FALSE,"Bi de Wèèrdinsle fascht am Stadtrand une isch wisawi vo de Klèèraalaag im Wèèrdhölzli namal es Chraftwèèrch a de Limet, s Chraftwèèrch Höngg, wo de Robert Waser ane 1893 uf em Platz vo der alte Giesse-Müli poue hät; es ghöört sit 1973 au em EWZ, wo da drinn näbet de nöie Maschine e chlyses Chraftwèèrchmuseum ygrichtet hät.",🔎
,,,Kràftwark,FALSE,"Näben em Rhii und am Hardtwald isch der Kànàl vum Rhii ìm Elsàss mit Schliaßa und Kràftwark, und vom Rhii uf Mìhlhüse und wyter gege Weschte dur die Burgundische Pforte goot der Rhy-Roone-Kanal.",🔎
,,,Wasserchraftwerch,FALSE,"Im Fluss entlang sin vili Wasserchraftwerch baut worre, wo für d Industry wichtig sin.",🔎
,,,Flùsschraftwerch,FALSE,"1897 isch gmeinsam vùm Land Bade ùn em Kanton Aargau bi Rhyfälde s erschti groossi Flùsschraftwerch vo Europa baut worde, s Alti Chraftwerch Rhyfälde.",🔎
,,,Wasserchraftwärch,FALSE,Underwegs lauft s Wasser vo dr Rüss dur vil Wasserchraftwärch.,🔎
,,,Chraftwärch,FALSE,"S Alte Wasserchraftwärch Rhyfälde isch s erschte grosse Chraftwärch amene Fluss z Europa gsi – und zletscht s einzige vo sinere Art, wo s no ggä het.",🔎
2202,Korpuskeltheorie,Korpuskeltheorie,korpuskulaare,FALSE,"Er isch in deere Zit, sinere „korpuskulaare Periode“, under em Iidruck vo dr Atomfüsik gsi und zäichnet d Bildelemänt in dreidimensionaale Bruchstück.",🔎
,,,Korpuskeltheorii,TRUE,"In dr klassische Füsik het s zwäi Uffassige vo dr Natur vom Liecht gee, im Newton si Korpuskeltheorii, wo gsäit het, Liecht wurd us chliine Däili bestoo, und d Wälletheorii vom Christiaan Huygens, wo alli die Fenomeen erkläärt het wie die optischi Büügig und d Interferänz, wo d Däilitheorii sich schweer do het drmit.",🔎
2203,Rohrbach BE,Roorbach BE,Rohrbach,FALSE,"Zum bärnische Oberaargou ghört s Gebiet vo Wynige und Wange im Weschte bis uf Wynou im Nordoschte und vo Wiedlischbach und Niderbibb im Norde, änet dr Aare, bis uf Rohrbach, Huttu und Wyssachä im Süde.",🔎
,,,Roorbach,TRUE,"D Nachburgmeinde si Madiswiu, Gummiswiu, Huttu, Roorbachgrabe u Roorbach.",🔎
,,,Rorbach,TRUE,"D Nachburgmeinde si dies Lotzu, Buesu, Mäuchnou, Reisiswiu, Gummiswiu, Ousu, Rorbach, Roorbachgrabe, Ursenbach, Ochleberg u Rütschele.",🔎
2204,Merzhausen,Merzhuse,Merzhuuse,TRUE,"April 1825 z Merzhuuse) isch e dytsche Theolog, Schriftsteller un Druggereibsitzer gsii.",🔎
,,,Merzhüse,TRUE,"Dr Ebringer Bann grenzt - vu Norde im Uhrzeigersinn - an Friburg im Brisgau, Merzhüse, Au, Wittnau, Sailede, Bollschwil, Ehrechilche, Pfaffewiler un Schallsched.",🔎
2205,Ski Alpin,Ski Alpin,alpine Schirenne,FALSE,1968 häi z Chamrousse die alpine Schirenne vo de X.,🔎
,,,Skirännfahreri,FALSE,"April 1991 z Sorengo als ""Lara Gut"") isch e Schwyzer Skirännfahreri.",🔎
,,,Schyyrännefahreri,FALSE,Novämber 2020) isch e Schwyzer Schyyrännefahreri gsii.,🔎
,,,Schyyrännlaiferi,FALSE,Februar 2016 ebe deert) isch e dytschi Schyyrännlaiferi un Bolitikeri gsii.,🔎
,,,Skirännlaiferi,FALSE,Merz 1960 z Minschterdal) isch e ehmoligi dytschi Skirännlaiferi.,🔎
,,,Skirännfahrer,FALSE,August 1948 z Andermatt) isch en ehemalige Schwiizer Skirännfahrer.,🔎
2206,Regen,Rääge,räägnet,FALSE,"S Zentrum vo dr Insle isch dur di umliigende Gebirgskettè uf Ellesmere und au uf dr Axel-Heiberg-Insle vo fièchte Luftmasse gschützt, es räägnet sälte und ganz weenig, und es isch hüffig sunnig.",🔎
,,,Räge,TRUE,"Räge, wu underä Bodä versickäräd, chunnt irgendwo wider a d Oberflächi und bilded döt e chlises Bächli.",🔎
2207,Bezirk Laufenburg,Bezirk Laufeburg,Laufeburg,FALSE,"Di alti, hölzerni, ziigeldeggti Holzbrùgg, wo de Baumeischter Blasius Balteschwiler vo Laufeburg am Aafang vùm 19.",🔎
,,,Loufeburg,FALSE,D Streki vom Baanhof Stei-Säckinge über Loufeburg chunt über ne längi Brügg mid ere Kurve über d Aare zum Baanhof vo Choblez.,🔎
,,,Lauffeburg,FALSE,"Z Lauffeburg isch d ""Städtlefasnacht"", wo vo Fasnachtsgruppe us de schwiizerischen und baadische Schwöschterstedt zäme organisiert wird.",🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
,,,Bezirk Lauffeburg,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Bözbrg sind Effige, Müendl, Remige, Rinike, Brugg, Vilnachere un Schinznach im Bezirk Brugg und Zäje uf dr Weschtsyte im Bezirk Lauffeburg.",🔎
,,,Bezerk Laufenburg,TRUE,"  Hornusse (amtlich ""Hornussen"") esch es Dorf und en ehmolegi Iiwohnergmeind im Bezerk Laufenburg vom Kanton Aargau.",🔎
2208,Terrorismus,Terrorismus,Terroriste,FALSE,"Mänggisch wird dr Begriff felschligerwiis au brucht, wenn e Persoon vo öbberem, wo nit vom ene Staat befuegt worden isch, wie zum Bischbil Terroriste und Kriminelli, umbrocht wird.",🔎
,,,terroristischa,FALSE,"Ar ìsch Ààfiahrer gsìì vum rachtsextreema, terroristischa Flììgel vu dr OUN, dr OUN-B.",🔎
,,,terrorìschmus,FALSE,"Wänn Rachtsextreemìschta Gwàlttààta-n-iawa (wia Ìwwerfall un Ààschlaag), noh reedet maa vu Rachtsterrorìschmus.",🔎
,,,terroristischi,FALSE,"D Fatah het in dr Vergangeheit au terroristischi Mittel brucht, zum ihri Ziil z erreiche.",🔎
,,,Terroraaschlag,FALSE,Dr Jean-Noël Rey isch im Jänner 2016 bi me Terroraaschlag im weschtafrikanische Burkina Faso im Alter un 66 Johr umbrocht wore.,🔎
,,,Terrorist,FALSE,"Es git groossi Underschiid wie dr Arafat beurdäilt wird, vo Freihäitskämpfer über Guerillakämpfer bis Terrorist.",🔎
,,,Terroraaschleg,FALSE,Novämber 2015 sin z Paris Terroraaschleg verüebt worde.,🔎
2209,Salomonen,D Salomone,Salomone,TRUE,"Dr Inselstaat gränzt im Weschte an di Federierte Staate vu Mikronesie, im Norde an dr Inselstaat vu dr Marshallinsle, im Oschte an dr Inselstaat Kiribati un im Side an dr Inselstaat vu dr Salomone.",🔎
,,,Salomona,TRUE,"Rund umatum sin die Salomona, Nauru, Kiribati, Tokelau, Samoa, Wallis und Futuna, Fidschi und Vanuatu.",🔎
2210,Chinesische Astrologie,Chinesischi Astrologie,chinesischi,FALSE,"As e chinesischi Undergruppe vu dr Pfingschtbewegig vum Chrischtetum, wo churz nooch 1900 entstande isch, isch die Wohr-Jesus-Chilche e (unabhängigi) Chilche, wo 1917 z'Beijing (Peking) in China gründet worre isch.",🔎
,,,Chinesische Astrologii,TRUE,"Noch dr Chinesische Astrologii hai Mensche wo im e Ratte-Johr uf d Wält cho si, gwüssi Charaktereigeschafte wie dass si guet mit andere Mensche uschieme.",🔎
,,,chinesische Astrologie,FALSE,da 12-Jahre-Zyklus vo da Tierzoacha fürd chinesische Astrologie.,🔎
2211,Rhone,Rottu,Roonè,TRUE,"Er isch zitwys vo dè oberè Roonè entlang vo dè hüttigè Aarè obbè abbè cho, gegè d unteri Wuètè un è wengè nördlichẽr barallel zum hüttigè Aitrach- un Doonautal voloffè.",🔎
,,,Roonetal,FALSE,"Das grosse Areal am Nordhang vom middlere Roonetal goot i der Süd-Nord-Richtig über drizää Kilometer vo ganz unde bi de Räbbärge weschtlig vo Siders bis ufe zu de Schneebärge bim grosse Wildstrubelgletscher, wo uf französisch ""Glacier de la Plaine morte"" heisst.",🔎
,,,Rhonè,TRUE,"So isch d Rhonè uff Französisch männlich (""le Rhône"").",🔎
,,,Rottutal,FALSE,Är verbindut i s Rottutal im Kanton Wallis mit dum Eschental i der italjenischu Provinz Verbano-Cusio-Ossola und dum Langesee.,🔎
,,,Rhône,TRUE,Na dum Fluss isch öi ds franzesischa Département Rhône binänts.,🔎
,,,Rhonetaal,FALSE,"Für zum d Päss über d Alpe uf Italie z sichere, het er s Wallis vo dr Helvetik abdrennt und nur für s Rhonetaal die neui «Rhodanischi Republik» lo proklamiere.",🔎
,,,Roonetaal,FALSE,I de Wallisär Alpä isch das eine vo de Fuesswäge us em Roonetaal gäge Süüde.,🔎
,,,Roone,TRUE,"S Gmeindgebiet goot vo dr Roone, wo au d Kantonsgränze zum Kanton Waadt bildet, bis uf d Bärge linggs vom Roonetaal ufe.",🔎
,,,Rotte,TRUE,Die andere Volker sind um 250 uf Gallie gwanderet und hend sich zwüschet em Rotte und em Garonne niderloo.,🔎
,,,Rottutaal,FALSE,D Gmeind liit am nördleche Bärghang überem Rottutaal.,🔎
2212,Zucker,Zucker,zuckerhaltige,FALSE,Sust läbe die wiiblige Schnooge ganz wie au die männlige vo Nektar und andere zuckerhaltige Pflanze- oder Fruchtsäft.,🔎
,,,Zugger,TRUE,"Für de Doig nimmt mr Mandla odar Niss, steif geschlages Oiweiß, Zugger, an griebena Schoglad und Gewirz.",🔎
,,,Zocker,TRUE,"Soppe wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd.",🔎
,,,Zuckr,TRUE,"Zum Sieße isch friener Honig gnoh worre, hit wird aber au Zuckr gnoh.",🔎
,,,Zuggr,TRUE,Do drzua vrwendat ma ogfähr d Hälfte frisch butzde Frücht (koe alds Glomb) ond de andr Hälfte Zuggr.,🔎
2213,Umkirch,Umkilche,Umchilchener,FALSE,"Obwohl er als Stadtguet scho dr Stadt Friburg ghört het, isch er bis dert uf Umchilchener Gmarkig gläge.",🔎
,,,Umkilch,TRUE,D Burg Dachswange isch e abgangeni Burg bi Umkilch im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.,🔎
2214,Exil,Exil,exil,FALSE,"So wie s d Babzlonier an vile Ort gmacht häi, si au e wääsentlige Däil vo dr Bevölkerig vo Judäa, vor allem Aaghörigi vo dr Oberschicht, uf Babylon exiliert und dört aagsiidlet worde.",🔎
,,,Exiil,TRUE,"Im Dütsche Bund het d Oobrikäit iim verbote, z veröffentlige und dorum het er sini zwäiti Lääbenshelfti z Bariis im Exiil verbrocht.",🔎
2215,Silbe,Silbe,Silbestruktur,FALSE,"Wie die ondre chinesische Sprooche au, hen die sichuanesischi Dialäkt e relativ eifachi Silbestruktur, vorallem vergliche mit viilene europäische Sprooche.",🔎
,,,unsilbischs,FALSE,"Im phönizische Alphabet isch s Zeiche Yodh zur Widergaab vom Halbvokal [] verwendet worde, wo sowohl als palatale Approximant wie au als unsilbischs [] beschribe werde chann.",🔎
,,,silbe,FALSE,Daas Uusschpraachphänomen i dr düütsche Schtandardschpraach isch hauptsächlich abhängig vo dr Schtellig vo em Buechschtabe zuegordnete Luut i dr Sprechsilbe.,🔎
,,,silbebildend,FALSE,"L isch en tönende Gleit- oder Zitterluut (Liquida) und isch als so eine so nah mit de Vokale verwandt, dass es sogar wie en Vokal silbebildend uuftrete chann, biischpiilswiis im düütsche Wort ""Handel"" (sprich handl).",🔎
2216,Amazonas,Amazonas,Amazonasbecki,FALSE,Im letschte intakte tropisch Rägewald vu Asie het s di grescht Biodiversitet usserhalb vu Amazonasbecki.,🔎
,,,Amazonas-Diefland,FALSE,"D Landschaft vu Brasilien isch bregt vu uusdehnte Rägewälder vum Amazonas-Diefland im Norden un Hochebene, Biel un Gebirg im Side.",🔎
,,,Amazonasgebiet,FALSE,"Der Buure-Tabak wird u isch ursprünglech im obere Amazonasgebiet (Peru, Ecuador, Süd-Kolumbie, Wescht-Brasilie) innerhalb vo der traditionelle schamanische Amazonasmedizin i der ""Vegetalismo"" (Spanisch für: Heikund mittels Pflanzlechegeischter) vo der Mestize-Heiler u native Heiler agwändet worde.",🔎
2217,Lembach (Wutach),Lembach (Wüetach),Lèmpach,TRUE,"Uff dè linkè Sitè vom Mèrrèbach git drei Sitèdäler, wo breit gnuèg sin, um ènèm Dorf Blatz z biètè, vo Wescht nõch Oscht heißèd diè Dörfer: Brunnõdèrè (1,5 km weschtlich), Dillèdorf un Lèmpach (2 km öschtlich).",🔎
,,,Lèmmbbach,TRUE,"I dè witerè Umgebig liget d Dörfer Blomegg, Grimmelzofè, Lèmmbbach, Münchingè un nördlich uff èm Bärg obbè Ewèdingè.",🔎
,,,Lèmbach,TRUE,"Um vo Wizä i diè benõchbòrtè Dörfer Lèmbach un Luussä z chò, muè mò übber èn Bärg faarè.",🔎
2218,Basel-St. Alban,S Basler Dalbe Quardier,Dalbe-Quardier,FALSE,"Die, wo drzue ghöre, folge vile ungschriibene Regle in Bildig, Konsum und Unterhaltig, si kenne die spezielle Umgangsforme und Usance und bruuche au en eigene Soziolekt, e Sonderform vom Baseldütsche, wo «Dalbenesisch» heisst noch em Dalbe-Quardier, wo früehner vom «Daig» bevorzugt worden isch.",🔎
,,,Dalbe,FALSE,"Letzidurm isch dr Name vo zwei Dürm, wo nooch binenander stöhn am Ändi vo dr früehnere Stadtmuure, wo deilwiis rekonstruiert worden isch, im Basler Dalbe-Quardier.",🔎
,,,Baasler Dalbekwardier,TRUE,"Im Baasler Dalbekwardier git s e Strooss, wo si Naame überchoo het, und en anderi isch in dr Baaselbieter Gmäind Brattele.",🔎
,,,Dalbekwardier,FALSE,Es befindet sich im Dalbekwardier und ghöört zu de Baasler Kulturgüeter.,🔎
,,,Dalbegwardier,FALSE,Dr Baanhoofblatz lit im Dalbegwardier zwüsche dr Elisabethenaalaag und dr Nauestrooss im Nordoste und dr Centralbaanstrooss im Südweste und isch äine vo de wichdige Verkeersknootepünggt in dr Stadt.,🔎
,,,Dalbe Quardier,FALSE,Er lit je zur Helfti im Dalbe Quardier vo dr Stadt Basel und in dr Baselbieter Gmeind Münchestei.,🔎
,,,Dalbe Kwardier,FALSE,"Er befindet sich im Dalbe Kwardier im sogenannte Dreispitzareal, ganz nooch zum Bahnhof Basel St. Jakob.",🔎
,,,Dalbe-Quartier,FALSE,"Uf dr andere Site vom Kanal sin s Dalbe-Quartier und d Vorstedt, im Norde isch dr Rhii und im Oste d Birs und Birsfälde im Baselbiet.",🔎
,,,Dalbe-Kwardier,FALSE,Er befindet sich im Dalbe-Kwardier grad näben em Joggeli Park im Sportzentrum St. Jakob.,🔎
,,,Dalbe-Viertel,FALSE,"Si schliesse s Grossbasler Stadtzentrum (Petersgrabe, Lienertsgrabe, Kohlebärg, Steinebärg, Dalbe-Grabe) ii und gränze gege ussen im Norde an Santihans (Santihans-Park), im Weste an s Ring-Quardier (Johanniter-, Schanze-, Klingelbärg- und Schönbeistrooss, Schütze- und Steinegrabe, Heuwoogviadukt), im Süde an s Dalbe-Viertel (Dalbe-Aalaag, Aeschegrabe) und im Oste an d Breiti (""Dalbeloch"").",🔎
,,,Baasler Dalbe,FALSE,Dr Pfäfferhoof isch e Komplex vo historische Geböid am Dalbe-Bärg 2–8 in dr Baasler Dalbe.,🔎
,,,Dalbevorstadt,FALSE,Us Hüüsergruppen am Stadtrand und vor de alte Stadtmuure sind Stadtkwartier so wie öpe z Basel d Dalbevorstadt woorde.,🔎
,,,Dalbedaal,FALSE,Druf isch im Basler Dalbedaal s Museum für Geegewartskunst entstande.,🔎
,,,Dalbeloch,FALSE,"1453 het er sä für d Hammerschmiidi im Dalbeloch usduscht, und het die in e Babbiirmüüli lo umbaue.",🔎
2219,Landesmuseum Zürich,Landesmuseum Züri,Schwiizerische Landesmuseum,FALSE,"S Schwert vom Adam Näf un s Banner, wo er grettet het, sin hüt im Schwiizerische Landesmuseum z Züri ufbewahrt.",🔎
,,,Schwyzerische Landesmuseum,FALSE,E Fotialbum vu dr Familie Bachmann-Blumer hed s i dr Sammlig «Historische Fotografie» vum Schwyzerische Landesmuseum.,🔎
,,,Landesmuseum z Züri,TRUE,"Me het en ane 1534 z Turgi im ene Fäld wider gfunden und denn zerscht z Bade bim Landvogteischloss ufgstellt, wo ne d Zürcher ane 1712 sind go mitnää; hüt isch er im Landesmuseum z Züri.",🔎
,,,Schwizerische Landesmuseum,FALSE,Uf siini Initiative hii sind s Schwizerische Landesmuseum und die Schwizerischi Landesbibliothek entschtande.,🔎
,,,Landesmuseeum,FALSE,"I dr Noochbergmäind Ussersyl (sid 1893 en Stadtdeil vo Züri) het dr Poumäischter Rudolf Gottlieb Gull (1832–1911), wo spööter z Züri au s Landesmuseeum gmacht het, ane 1874 d Chile im nöigootische Stiil pout, wo sid dr Yweijig ane 1885 s Patrozinium Peeter und Paul het.",🔎
,,,Landesmuseum,FALSE,"Ab em Sihlhölzli flüüsst si wider offe, gaat under em Hauptbahnhof dure und mündet nach 73 Kilometer näbet em Platzspitz bim Landesmuseum i d Limmet.",🔎
,,,Schwizer Landesmuseum,FALSE,Dr François de Capitani isch z letscht Kurator am Schwizer Landesmuseum z Züri gsii.,🔎
2220,Ins BE,Eiss BE,Eiss,TRUE,"D Nachburgmeinde si Lüscherz, Feischterhenne, Treite, Müntschemier, Eiss u Vinelz.",🔎
,,,Ins,FALSE,Dezämber bi Ins und am 27.,🔎
2221,Bad Hindelang,Hindelong,Hindelông,TRUE,Hindelông mit em Ortsteil Hinterstein (Hinderschtui) isch de öschtlichschte Teil vum Allemannische Sprochrum.,🔎
,,,Hindelongr,FALSE,"Dr Hindelongr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19.",🔎
2222,Basler Stadtbuch,Baasler Stadtbuech,Basler Joorbuech,FALSE,"Vo 1887 bis 1917 het er d ""Basler Zeitschrift für Geschichte und Altertumskunde"" uusegee und vo 1882 bis 1907 isch er Mitherusgääber vom ""Basler Joorbuech"" gsi.",🔎
,,,Roote Buech,FALSE,"Us dere Zit stammt woorschinlig au d Legände vom Basilisk, wo im Roote Buech 1476 ufgschriibe isch.",🔎
2223,Wieland der Schmied,Wieland de Schmid,Wieland,FALSE,"Die Inschrifte bestönd mengisch nu us aim Wort (kambu ""Strääl"") oder Name (weladu ""Wieland"").",🔎
,,,Wieland dr Schmiid,TRUE,Us dr germanische Saagewält isch dr Wieland dr Schmiid bekannt.,🔎
2224,5. November,5. Novämber,5. Nowamber,TRUE,7 z’ Mìlhüüsa; † 5. Nowamber 1690 àui doo) ìsch a Mìlhüüser,🔎
,,,5. Novamber,TRUE," europäischer Vertràg, wo àm 5. Novamber 1992 vum E",🔎
2225,Silenen UR,Sììlenä,Amsteg,FALSE,De flüsst dänn sinärsiits bi Amsteg id Rüss.,🔎
,,,Silene,TRUE,"Um 2010 sind es baar Gmeinde mit de gröschte setige Flechine gsi: Zernez, Scuol, Zermatt und Bagnes mit je öppe 200 Kwadratkilometer «unproduktive» Bode, Glarus Süd mit 183, Guettanne mit 173, Fieschertal mit 164, Bregaglia mit 159, Evolène und Anniviers mit je öppe 140, Surses mit 126, Lavizzara mit 100 oder Silene mit 95 Kwadratkilometer.",🔎
,,,Siilene,TRUE,"D Gmeind gränzt aa Eriels (Tessin), Andermatt (Uri), Disentis (Graubünde), Guurtnelle (Uri), Medels, Quinto (Tessin) un Siilene (Uri).",🔎
,,,Amschtäg,FALSE,Vu Lavorgo bis i d Rüüssebäni in Amschtäg isch si mit speziellä Gebirgsmaschte uusgrüschtet.,🔎
,,,Amstäg,FALSE,Bi Geschenä und bi Wassä verby und wyter dur ne Reje vo tüüfe Tobel chunt dr Fluss uf Amstäg und uf Eerschtfält abbe und lauft denn dur die breiti Ebeni vom Ürner Rysstal und bi Alteref verby.,🔎
,,,Siilenä,TRUE,"Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà.",🔎
2226,Westliche Honigbiene,Europäisches Biili,Biili,FALSE,"Er dringt aber au gern i Biinestöck ii und und suugt de Hung us de Wabe, werd debii aber hüüffig vo de Biili töödt.",🔎
,,,westligen Honigbiine,FALSE,"In Australie, Asie und Amerika wird nit nume dr Honig vo dr westligen Honigbiine gnützt wie in Öiropa, sondern es git dört au exotischi Biinenarte, wo hochwärtigi Honig liifere.",🔎
,,,Westligi Honigbiine,FALSE,"In dr Umgangssprooch wird dr Begriff ""Biine"" mäistens uf en äinzelni Art, die Westligi Honigbiine (""Apis mellifera"") reduziert, wo d Lüt uf sä wägen iirer Bedütig as staatebildende Honigbroduzänt, aber au will si sich gute chönne verdäidige, bsundrigs uf sä ufmerksam si.",🔎
2227,Marokko,Marokko,Màrokko,TRUE,"Àuigscht 1951 z'Tanger, ìm Màrokko) ìsch dr Kàndidàt vum „Front de Gauche“ (Lìnksextrem).",🔎
,,,Maroc,TRUE,"Dr Jean-Luc Mélenchon stàmmt vu-n'ra „pieds-noirs“ Fàmìlia üs dr ìnternàtionàla Region vu Tànger, ìm Maroc.",🔎
,,,marokkanische,FALSE,"Madeira [] (vom portugiisische Wort """" „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean.",🔎
,,,Südmarokko,FALSE,Si ligge öbbe 150 km weschdlich vo Südmarokko.,🔎
2228,Würenlos,Würelos,Wüüreloos,TRUE,"Dur s Tal flüsst dr Furtbach, wo bi Wüüreloos im Aargau id Limet ymündet.",🔎
,,,Würeloos,TRUE,Ötlike isch es chlyses aargauischs Doorf und en Ortsdeil i dr Gmeind Würeloos im Kanton Aargau.,🔎
2229,Nördlingen,Nearle,Nördlinge,TRUE,"""Riezi"") für d Landschaft um Nördlinge umme kunt no vo ""Raetia"".",🔎
,,,Nearla,TRUE,"Deina leit em Nearler Rias, rond 6 km eschtlich vo Nearla.",🔎
,,,Nerdlenga,TRUE,"Merz 1879 z Maihenge bei Nerdlenga em heidiga Landkreis Donau-Ried vom boirischa Schwôbalendle, † 30.",🔎
,,,Nerdliger,FALSE,"Zum Lied ""D Büre sin ufriarig wore in de ditsche Natione"", wu in Grichtsakte vum Brozäss gege dr Nerdliger Fyynduechwäber ""Hans Conz"" iberliferet isch, wu des Lied im Burechrieg unter dr Folter bryysgee het, hän d Gälfiäßler zwo Strophe derzuedichtet mit eme aktuälle Bezug zum Kampf gege s Chärnchraftwärch Wyhl.",🔎
2230,Lettland,Lettland,Lèttland,TRUE,"Livìsch ìsch e òstseefìnnìschi Sprooch, woo chùrz vor em Ussstèrbe stoht ùnd friehner ìm Nòrde vò Lèttland gschwätzt wòre ìsch.",🔎
,,,lettischi,FALSE,D Uusglychsküschtè definyrt vo allem d Küschtèlinniè vo Polè uff èm Abschnitt vo Stettin bis kurz vor Danzig un diè lettischi Küschtè.,🔎
,,,Lettische SSR,FALSE,"Di Armenisch SSR isch syt em Änd vu dr 1980er Johr näb dr Estnischen SSR, dr Lettische SSR, dr Litauische SSR un dr Georgische SSR e Zäntrum vu dr separatistische Bewegige innerhalb vu dr Sowjetunion gsii.",🔎
2231,Schlacht am Morgarten,Schlacht am Moorgarte,Moorgarte,FALSE,"Die Dokumänt ghöred ali in Zämehang vo de erschte politische und militärische Erfolg vom Bund i dere Ziit und der Uusdehnig uf die acht Ort: Siig bi Moorgarte 1315, Vertrag mit em Urseretal 1317, Vertrag mit Bern 1323, Bund mit 1332 mit Luzern und 1351 mit Züri, 1352 Abwehr vom <a href=""Albert%20II.",🔎
,,,Schlacht am Morgarte,TRUE,"Nach de Schlacht am Morgarte vo ane 1315, wo für die alte Eidgenosse guet usggangen isch, händ sich d Verträter vo de vier Urkantön Uri, Schwyz, Ob- und Nidwalde z Brunne bi Schwyz troffe und de alti Bund, wo si schomal aafangs Augschte 1291 erneueret gha händ, neu bestäätiget.",🔎
,,,Schlacht am Mourgarte,TRUE,"250 Jour lang hät dr Marchstriit mit dä Schwyzer duuret, wo zur Schlacht am Mourgarte (1315) gfüert hät.",🔎
,,,Schlacht bi Morgarte,TRUE,Di beide obere Zwickelszene zeiget links de Kampf zwüsche de Schwyzer Hauptlüt Tschey und Schwytter und rächts d Schlacht bi Morgarte mit de habsburgische Ritter wo im Ägerisee ertrinke.,🔎
,,,Morgarte,FALSE,Dur d Niderlage vu Morgarte 1315 un Sempach 1386 sin di eigetlige Stammland vu dr Habsburger an d Eidgnosse verlore gange.,🔎
,,,Schlacht vo Morgarte,TRUE,Sis panzerete Ritterheer isch aber in e Hinterhalt vo de Eidgenosse grate und isch i dr Schlacht vo Morgarte fasch vollschtändig vernichtet worde.,🔎
2232,Evangelische Hochschule für Kirchenmusik Tübingen,Evangelischi Hochschuel fir Chilchemusik Dibenga,Hochschuel fir Chilchemusik,FALSE,Die Lischt vu dr Studenteverbindige z Esslenga fiert d Korporatione an dr Hochschuel Esslenga un an dr Hochschuel fir Chilchemusik uf.,🔎
,,,Evangeelische Hoochschuel fir Chilchemusik z Dibenga,TRUE,"D Hoochschuel kooperiert mit dr Evangeelische Hoochschuel fir Chilchemusik z Dibenga, em musikwisseschaftlige Inschtitut vu dr IUniversiteet Dibenga un dr Valparaiso University im US-Bundesstaat Indiana.",🔎
,,,Esslenga,FALSE,"Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.",🔎
2233,Stadt,Schtadt,Nochbarstedt,FALSE,"Uf de Wappeschibe, wo vo befründete Chlööschter, de 13 alte Ort vo de Eidgnosseschaft, vo Nochbarstedt und de Könige vo Frankriich und Sppanie em Chlooschter i dr früeni Nöizyt gschänkt worde sind, sind Häiligelegende, Schlachte und anderi gschichtlechi Eräignis, Wappe, Landschafte, allegorischi Figuure, Tier und d Familiennäme vo de Spender abbildet.",🔎
,,,Schtàdt,TRUE,"Lille (uff Frànzeesch-Wäschtfläämisch ""Ryssel"" ; uff Nììderlandisch ) ìsch a groossa Schtàdt un Gmainda ìn Nordfrànkrììch nooch dr belgischa Granz.",🔎
,,,Stàdt,TRUE,"Hawenau [haːvənaʊ] oder Heujenäu [hœːjənœi] (frz. ""Haguenau"", dt. ""Hagenau"") ìsch e Stàdt ìm Elsàss, ungfahr 25 Kilometer ìm Norde vu Stroßburi, 50 Kilometer Südweschtlisch vu Kàrlsruh un 75 Kilometer Südeschtlisch vu Sààrbrìcke.",🔎
,,,Stedtli,TRUE,"Es isch sid em Middelalter es chlyses Stedtli gsi mit ere Burg obedra, es isch am Änd vom achtzääte Johrhundert abebränt; drno het mes als Buuredorf wider ufbout.",🔎
,,,Schdedd,FALSE,"Em Uhrzaegor nåch liged folgende Schdedd ond Gmaendena om Nagld rom:  Em Norda Wildbärg (Graes Calb), em Oschda ond Sidoschda Jetteng ond Metzeng (båede Landgraes Beblenga), em Sida Raodaburg (Landgraes Dibenga), Eidenga ond Horb (båede Landgraes Fraedaschdadd), em Wäschda Håedorbach, Raordorf ond Äbhausa.",🔎
,,,Sdadd,TRUE,"""Ostfildern"") isch a Sdadd en Bada-Wirttabärg, diräddg sidesdlich vo dor Landeshaobdsdadd Sduagord.",🔎
,,,Stedt,FALSE,So het än altägyptische Schryber us em Neue Rych im enä Brief an ä Kolleg ä sortierti Lischte vo Stedt z Kanaan zämegstellt.,🔎
,,,Schtatt,TRUE,Khûr isch dia eltischt Schtatt vur Schwizz.,🔎
,,,stedtische,FALSE,Fascht 80 Brozänt vu dr Amerikaner hän anne 2000 in stedtische Biet gläbt.,🔎
,,,stadt,FALSE,Ds Wachstum vo de 1886 ggründeti stadt Abidjan het na de Eröfnig vo de Landigsbrügg im jar 1931 agfange.,🔎
,,,Schdedt,FALSE,"D Gschicht vo Europa foht im Middelmeerruum a. Währed im Norde vom Kontinänt keltischi, germanischi und slawischi Völkerschdämm verschdreut in de Urwälder und de Schdeppe gläbt hai, hai sich im Süde Schdedt bildet und, under em Iifluss vo de Zivilisatione im Middlere Oschde, si Schrifte entwicklet worde.",🔎
,,,sdadd,FALSE,"""Backnang"") isch a sdadd enn Bada-Wirddebärg ogfär 27 km nordeschdlich vo Stuagord.",🔎
,,,Sdedd,FALSE,Zomm Vordichdongsraom Augschburg bezihongsweis zor Nåchborschafd vo Aogschburg gheered d folgende Sdedd ond Gmoindena:  Staddlegende.,🔎
,,,Schdadt,TRUE,"D'Schdadt hät 194,400 Ywohner (2002), im verglych zu 202,900 im Jôhr 1989.",🔎
,,,Städte,FALSE,"Die 35 Landchreise underdeile sich in insgsamt 1.101 Städte un Gmeie (dorunder 89 Grossi Kreisstädte un 213 suschtigi chreisaghörigi Städt), e bewohnts gmeifris Gebiit (Guetsbezirk Münsinge) un e ubewohnts gmeifris Gebiit wo zue dr elsässische Gmei (Rhinau) ghört (Stand: 1.",🔎
,,,Schdat,TRUE,"Ziil isch, ä grossi Schdat z`bouä und ä guäti Bilanz z`ha.",🔎
,,,Städt,FALSE,"Wils nöd in allna Kantön Städt hät, sait mr juristisch «Hauptort» zo da Gmainda oder Ortschafta (vgl.",🔎
,,,Schtädt,FALSE,"D meischte baskische Schtädt hän sowohl baskischi als au schpanischi Name zum Byschpil Bilbo (Schpanisch Bilbao), Donostia (San Sebastián) un Gasteiz (Vitoria).",🔎
2234,Strömer (Fisch),Riemlig,Riislig,TRUE,"Nördlich vo de Alpe lebt de Riislig (""Telestes souffia""; al.N.), im Tessin de Strigione (""Telestes muticellus"" Bonaparte).",🔎
,,,Ryslig,TRUE,"Er isch nööch verwandt mit em Ryslig, wo nördlich vo de Alpe haimisch isch.",🔎
2235,Investiturstreit,Inveschtiturschriit,Investiturstryt,TRUE,"Noch dr Chrieg im Investiturstryt, wu d schwebische Stammland vu dr Zährige verwieschtet gha het, het sich dr Hermann I.",🔎
,,,Inveschtiturschtriit,TRUE,"Im Inveschtiturschtriit het er en Teilerfolg gege s düütsche Kaiser-/Königtum erziilt, wo nach lange Schtriitereie und wiit nach siim Tod im Wormser Konkordat vo 1122 feschtgschriibe worde isch, dass dr Papscht es gewichtigs Wort mitzrede het bii dr Inveschtitur (Iisetzig) vo de Bischöf.",🔎
,,,Iventiturstyt,TRUE,"Hochwasser vu dr Nagold, wu s vylmol gee het, un villicht au dr Wunsch noch eme dytligere Machtaaspruch vu dr Chilche im Iventiturstyt hän zum Böu vun ere greßere un besser glägene Aalag gfiert.",🔎
,,,Inwestiturstrit,TRUE,Wääred em Inwestiturstrit isch Bellinzona mit dr Burg under dr Kontrolle vo de Staufer gsi.,🔎
,,,Inveschtiturschtrit,TRUE,"Äs isch öi d'Epocha va där Usänandärsetzig zwischu där wältlichu und där geischtlichu Macht im Inveschtiturschtrit, welle d'Isetzig va mehreru Gägupäpscht zär Folg het kha.",🔎
,,,Inwestituurstrit,TRUE,As Verwandti vom saalische Kaiserhuus het si im Inwestituurstrit vermiddlet.,🔎
,,,Investiturstriit,TRUE,De Investiturstriit het au uf Sanggale starchi Würkige ghaa.,🔎
,,,Investiturstrit,TRUE,Er het dr Kaiser im Investiturstrit understützt und uf em Gang uf Canossa begläitet.,🔎
,,,Inveschtiturstriit,TRUE,"Er het im Rahme vom Inveschtiturstriit gäge de Kaiser Heinrich IV. relativ wiitgehend chönne duuresetze, dass d Bischöf nümme durch de Kaiser, sondern neu durch de Papscht ygsetzt wärde (en duurhafteri Regelig derzue het denn s Wormser Konkordat vo anne 1122 gfunde).",🔎
2236,Generalversammlung der Vereinten Nationen,D Generalversammlig vo de Vereinte Natione,Generalversammlig vo de Vereinte Natione,TRUE,"November 1947 schtimmt d Generalversammlig vo de Vereinte Natione mit Zweidrittelmehrheit für dr Teiligsblan, wo Wechstpaleschtina in ä jüdische und ä arabische Schtaat deile söll.",🔎
,,,Generaalversammlig vu dr Verainte Nazioone,TRUE,"Di israelisch Regierig het anne 1954 bi dr Generaalversammlig vu dr Verainte Nazioone ne formälli Bschwäärd iber s Schlysse vu dr Graabstätte un s Umbräche vum Boode yygee, wu aber weenig Wiirkig ghaa het.",🔎
,,,Generààlversàmmlung vu da Verainta Nàzioona,TRUE,"Naawa dr Müüsik hàt d’ Grupp dräimol vor àn dr Generààlversàmmlung vu da Verainta Nàzioona grädd un hàt ànna 2017 a Pàrtnerschàft mìt’m UNICEF gmàcht, fìr d’ Kàmpàània „Love Myself“ geega Gwàlt ààfànga.",🔎
,,,Generalversammlig vo de Veräinte Nazioone,TRUE,D Generalversammlig vo de Veräinte Nazioone forderet sit 2007 e Moratorium für Hiirichdige uf dr ganze Wält.,🔎
,,,UN-Vollversammlig,FALSE,Bi dr Kumferänz „Peking+5“ vu dr UN-Vollversammlig anne 2000 (ere Noofolgkumferänz zur UN-Wältfrauekumferänz vu Peking 1995) un no bis 2005 isch d Brantner Ko-Vorsitzeri vum „Youth Caucus“ vu dr UN Commission on the Status of Women gsii.,🔎
,,,Generalversammlig,FALSE,Dr UN-Generalsekretär (seit 2017 dr António Guterres) wird uf Vorschlag vom Sicherheitsroot vo dr Generalversammlig für en Amtszit vo fümf Johr gwehlt.,🔎
,,,Gäneralversammlig,FALSE,"Bi der UNO heisst di volli Zämekumft vo de Delegierte vo de Mitgliidsländer ""Gäneralversammlig"".",🔎
,,,Generalversammlig vu dr Verainte Natione,TRUE,D Generalversammlig vu dr Verainte Natione het scho mit ihre 28.,🔎
,,,Gäneralversamlig vo der UNO,FALSE,"Dezämber 2016 het d Gäneralversamlig vo der UNO pschlosse, ass s Joor 2019 s ""Internazionale Joor vo de indigene Sprooche"" sell wärde.",🔎
,,,Gäneralversamlig,FALSE,"I de Kapitel vo dr Charta stoot, wie d UNO organisiert isch, was d Gäneralversamlig und dr Sicherhäitsroot mache, wie d Länder i dr Wältwirtschaft selle zämeschaffe und wie dr Internazional Grichtshoof funkzioniert.",🔎
,,,UN-Generalversammlig,FALSE,"Merz 2022 vu dr UN-Generalversammlig mit ere große Meehait verurdailt wore, vyl Staate hän umfangrychi Wirtschaftssanktione gege Russland verhänkt un hän dr Ukraine humaniteri un militärischi Hilf glaischtet.",🔎
2237,Hendschiken,Häntschigche,Händschike,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Länzbrg sind Robischwil, Niderlänz, Mörike-Wildegg, Otmisinge, Händschike, Ammerswil, Egliswil, Seon und Staufe.",🔎
,,,Häntschike,TRUE,"S Bouwäärch het d Firma Gentsch, Strasser & Cie. gmacht und die schön verzierte Gländer us Kunschtschtei sind vom Schteihauer Zobrist vo Häntschike.",🔎
,,,Hendschike,TRUE,"Die franzöösischi Armee, wo 5000 Maa stark gsi isch, isch vo Mellige Richdig Hendschike und Dottike zooge, in dr Absicht, Hägglinge z bsetze.",🔎
,,,Häntschikle,TRUE,"Me macht das ussert z Länzbrg au no öpen i den Aargauer Gmeinde Ammerschwyl, Gaueschtei, Brunegg, Dintike, Eglischwyl, Halwyl, Huuse, Häntschikle, Hunzeschwyl, Mägewyl, Mörike-Wildegg, Niderlänz, Otmisinge, Robischwyl, Schofise, Seènge, Seon und Staufe.",🔎
2238,Sarmenstorf,Saarmischtorf,Saarmeschtrf,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Seenge sind Egliswil, Villmärge, Saarmeschtrf, Maischterschwande, Boniswil, Haubu und Seen.",🔎
,,,Sarmeschtrf,TRUE,"Die andere Nochbergmeinde sind Sarmeschtrf, Bettwiu, Aesch und Schongi.",🔎
,,,Sarmistorf,TRUE,"Nochbargmeinde sind Sarmistorf im Norde, Challere im Nordoschte, Bosmel im Oschte, Butel im Südoschte, Schongau im Süde und Faarwange im Weschte.",🔎
,,,Saarmischstorf,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Büttike im Norde, Walteschwil im Nordoschte, Challere im Oschte un Saarmischstorf im Weschte.",🔎
,,,Sarmestorf,TRUE,"September 2014 isch er uf ere Vespa, uf dere er mit sinere Tochter isch unterwägs gsi, zwüsche Sarmestorf u Oberniesbärg tödlich verunfallt.",🔎
2239,Platonische Liebe,Platonische Liebe,platonischi Liebi,TRUE,platonischi Liebi).,🔎
,,,platonischer Liebi,FALSE,"In däm Brozäss isch d Minne zum ene Ideal vo platonischer Liebi stilisiert worde, was vor allem bedütet het, ass sich dr Ridder em Dienst für e Dame hwidmet het, sich iirem Wille underworfe het und um iri Gunst gworbe het, was as ""«Hoochi Minne»"" bezäichnet worde isch.",🔎
,,,plàtonischa Liawesbeziihung,FALSE,"’S ìsch vor àllem a plàtonischa Liawesbeziihung gsìì, àwwer sa hann sìch àm 5.",🔎
2240,Reisläufer,Reisläufer,Räislöifer,TRUE,"Mit sinere Politik het er zwar d Iinaame vo dr Stadt vergrösseret, aber wil er Räislöifer an fremdi Mächt vermiddlet het, isch er vo vile kritisiert worde.",🔎
,,,Räislöiferei,FALSE,"In de 1520er Joor het er gege d Räislöiferei gschriibe und vor allem gege d Baasler Rööt, wo für d Vermiddlig vo Söldner vo fremde Mächt ghäimi Bangsione überchoo häi.",🔎
,,,Reislaufe,FALSE,D Kontrovärse um d Rolle vo de Schwizer Söldner z Italie het schliesslig 1859 zum Verbot vom draditionsriiche «Reislaufe» gfüehrt.,🔎
,,,Soldbündnis,FALSE,"Noch Marignano het d Äidgenosseschaft as Staatebund sich nüm diräkt in ussepolitischi Aagläägehäite iigmischt, het aber witer de groosse Mächt Söldner gliiferet, vor allem an Frankriich, wo 1521 e Soldbündnis mit dr Äidgenosseschaft abgschlosse het und vo denn a isch d Schwiz bis zum Wiener Kongräss Däil vo dr franzöösische Machtsfääre gsii.",🔎
,,,Söldnerwäse,FALSE,S Söldnerwäse het au währed dr Mediationszit floriert.,🔎
,,,Ryslöifer,TRUE,"Vo denn aa het si sich us dr europäische Bolitik uuseghalte, au wenn si witerhii Ryslöifer an die verschidnige Potentate gliferet het.",🔎
,,,Schwiizer Söldner,FALSE,""">Julius II. vo dr Dagsatzig, dr Versammlig vo de Abgsandte vo de Kantön vo dr Eidgenosseschaft, welle wüsse, öb die ihm e Kontingänt vo Schwiizer Söldner zum Schutz vom Vatikan wurde zur Verfüegig stelle.",🔎
2241,Italienische Fußballnationalmannschaft,Die italiäänisch Nazionaalmannnschaft im Schutte,italienisch Nationalmannschaft,FALSE,"Europamaischter isch di franzesisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1984 dr Titel gwunne het un im Finale gege di italienisch Nationalmannschaft mit 2:1 dur e Golden Goal in dr 103.",🔎
,,,italienisch Fueßballnationalmannschaft,FALSE,"Europamaischter isch di italienisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu zum zwaite Mol no 1968 dr Titel gwunne het un im Finale gege di änglisch Nationalmannschaft mit 3:2 im Elfmeterschieße (1:1 n. V.) gwunne het.",🔎
2242,Beduinen,Beduine,beduinische,FALSE,"Scho Joorhunderti vorhär het s e Hufe jüdischi Gmäinde in Arabie gee, so dass scho denn verschiideni Forme vom Juudedum dr sässhafte Bevölkerig und au de beduinische Stämm bekannt gsi si.",🔎
,,,Beduina,FALSE,D’ Üriiwoohner vum Negev sìnn d’ Beduina.,🔎
,,,Beduineufständ,FALSE,Az-Zahir (1021–1036) het e baar Beduineufständ in Sürie niidergschlaage und Friide im Riich gmacht.,🔎
2243,Elbenschwand,Elbeschwand,Elbeschwander,FALSE,"Si isch Mitgliid im Elbeschwander Choor gsii un het mit ire Fryndin Erna Lenz as Gsangsduo „d´ Erna und d´ Els“ iber 100 Ufdritt im Chlaine Wiisedaal, im Chanderdaal un im Maarkgreeflerland ghaa.",🔎
,,,Holl-Buck,FALSE,Meerz 2022 uf em Holl-Buck) isch e dytschi Haimetdiichteri gsii.,🔎
2244,Preußen,Preussen,preusse,FALSE,"Marieburg, polnisch ""Malbork"", isch en Kreisschtadt in Pole, ehemals Oschtpreusse.",🔎
,,,Ostpreusse,FALSE,"August 1934 uf Gut Neudeck, Ostpreusse) isch en dütsche Generalfeldmarschall und Politiker ksi.",🔎
,,,Breuße,TRUE,Am Wiener Kongräss isch s bishärig Herzogtum Luxeburg 1815 zum uuabhängige Großherzogtum erchlärt wore un es hät Deil vu sinem Gebiet an Breuße mieße abdrätte; de holländisch Chönig Wilhelm I. isch in Personalunion zum Großherzog vu Luxeburg wore.,🔎
,,,Preissa,TRUE,"Jahrhondert, wo's koin polische Staat geba hot, hend Pola an ""Mikolaj Kopernik"" als oin von de ihre ausgeba, weil sich an Teil von Preissa 1466 selbständig gmacht hot, ond sich em Kampf gegen dr Deitsche Ritterorda dem Kenich von Pola onderstellt hot.",🔎
,,,pröissische,FALSE,"Jänner 1919 zämmegschlaage worden isch, isch d Rosa Luxemburg zwöi Tag spöter mit em Karl Liebknecht gfange gnoo und bim ene Transport vo Aaghöörige vo dr pröissische Garde-Kavallerii-Schütze-Division ermordet worde.",🔎
,,,pröissisch,FALSE,"Dr pröissisch Generalkonsul z Bariis, dr Johann Georg Schickler het dr Formonterhoof gerbt und 1825 im Nicolas Burckhardt-van Robais verchauft.",🔎
,,,Pröisse,TRUE,"Dr Kanton Nöieburg isch e Rebublik u ghört ersch sit 1848 richtig zur Schwyz, wo d Lüt vo La Chaux-de-Fonds sy uf Valangin ache gloffe, dört dä Pröisse hej ihri Kanone gschtole u mit dene ds Schloss z Nöieburg unge hei bsetzt.",🔎
,,,Preußè,TRUE,"Allerdings isch bi Dettingè s hohèzollerischè Gebièt bis a dè Neggar herrè gangè, wa s sit 1850 zu Preußè ghörende Hohèzollernsche Land ebbèfalls zum Streggèaaliger gmacht hèt.",🔎
,,,Preuße,TRUE,Preuße isch vom 17. bis 19.,🔎
,,,pröissischi,FALSE,"Em Groth sini Schrifte sin nach der Middi vom 19. joorhundert für die düütschi Politik i der Sach vo der ""Schleswig-Holschtei-Froog"" inträssant worde; me het anne algemein gmerkt, ass die Gäget ganz im Norde au zum düütsche Sproochpiet ghört, und so het di schleswig-hosteinischi Bewegig es nöis Argumänt gha zum sech gäge däänisch König z weere, wo s Herzogtum Schleswig i sim Rych hätt welle bhalte und zerscht der Schleswig-Holsteinisch Chrieg gwunne, aber denn das Land im Dütsch-Dänische Chrieg gäge d Armeeè vom Dütsche Bund 1864 verloore het; 1867 isch us em Piet di pröissischi Provinz Schleswig-Holschtei worde, was es bis 1946 bliben isch; no hüt isch s Platt i vilne Deil d Umgangssprooch.",🔎
,,,prüßische,FALSE,"August 1946, noch em Zweite Wältchrieg, gründet, und zwar us em größere Täil vo de früener prüßische ""Rhyprovinz"" und de früener au prüßische Provinz ""Westfalen"".",🔎
,,,proissischi,FALSE,"Im Joor 1756 het er sich as Söldner för proissischi Chriegsdienst verdinge loo, isch den aber wäred de Schlacht vo Lobositz z Böhmen desertiert und wider ham is fridlichi Toggeborg zoge.",🔎
,,,Preusse,TRUE,"Au im erschte Koalitionschrieg vo de europäische Mächt gege die revolutionäri Französischi Republik het d Stadt ä Rolle gschbiilt, wo dr frankophil Basler Stadtschryber Peter Ochs zwüsche de Preusse und de Franzose und denn au zwüsche de Schbanier und de Franzose vermiddlet het.",🔎
,,,Prüsse,TRUE,"1707 händ sich d Soledurner müesse us em Gebiet zruggzie, will d Prüsse Nöieburg übernaa händ (mee dezu staat i de Gschicht vom Kanton Nöieburg).",🔎
,,,Preußische,FALSE,Noch ere Karriere as Berufsoffizier un as Abgordnete im Preußische Landdag isch dr Papen vu Juni bis Dezämber 1932 Rychschanzler gsii un vu Jänner 1933 bis Juli 1934 Vizechanzler im Kabinett Hitler.,🔎
,,,preußisch,FALSE,"Di dodmolig preußisch Provinz isch vum hitige Bundesland abgwiche un het au Nordschleswig un Deil vum hitige Hamburg umfast, nicht aber u. a. d Stadt Lübeck, s Firschtedum Lübeck un s Firschtedum Ratzeburg.",🔎
,,,Praiße,TRUE,Februar 1947 het de Alliierte Kontrollrat d Uflösig vu Praiße bschlosse.,🔎
,,,preussische,FALSE,1767 hed er noch'm preussische Vorbild d'Folter abgschafft un 1783 au d'Leibeigeschaft.,🔎
,,,Königriich Preusse,FALSE,"S ""Königriich Preusse"" isch im Verlauf vom 18. und 19.",🔎
,,,preussisch,FALSE,"Genf, Mülhuuse und der Jura mit Biel si zu Frankriich cho; Neueburg isch preussisch bliibe und het kei Verbindig mit der Schwiz meh gha.",🔎
,,,Preussischi,FALSE,"Septämbär 1792 isch z Paris ä Mäldig itroffä, dass Preussischi Trupänä i Frankriich si igfallä und Verdun, ä Stadt im Nordä vom Land, hei igno und dass dr französisch Kommandant Beaurepaire Sälbstmord begange het.",🔎
,,,prüüssisch,FALSE,"1917 schrybt er i syne Läbeserinerige, s prüüssisch dominiert Tüütschland seg i d «Beschtialitëët» vo de Saurierzyt zrugggheit, das gsäch me nöd nu am Tue und Rede (doozmaal hät der Eerscht Wältchrieg gwüetet), sunder au daadraa, wie die füerende Höipter uusgsächid.",🔎
,,,Pröissa,TRUE,""">Ludwig XVI. uff dr Flucht z’ Varennes fäschtgnumma worra; ìm Joohr druff ìsch d’ Schlàcht vu Valmy geega Pröissa un s’ Hailiga Reemischa Raich gsìì; ìm Äärschta Waltkriag sìnn d’ Wìnter- un d’ Harbschtschlàcht ìn dr Champagne gsìì (ànna 1914 un 1915), so wia d’ Schlàcht um Verdun (ànna 1917) un d’ Maas-Argonna-n-Ààgrìff (ànna 1918).",🔎
,,,Preißische,FALSE,Preißische Truppe hond d Revolution z Bade nidergschlage.,🔎
,,,Praisse,TRUE,"Juli 1756, usgstellt un underzeichnet vum Chönig Friedrich em Grosse vu Praisse, sin d'Rechte am Mo an d'Familie Jürgens als Dank fer gleisteti Dienste ibertrait worre („Jetzo soll ihm der Mo gehören“).",🔎
,,,prüssische,FALSE,"Achtezwanzg vo dene stönd z Norwege, eini z Schwede und eini z Pole (die isch 1841 vom prüssische König vo Norwege uf Schlesie züglet worde).",🔎
,,,preußische,FALSE,"Firigangen isch s in dr Hauptsach us em sidlige Dail vu dr preußische Rhyprovinz (Regierigsbezirk Koblenz un Trier), us Rhyhesse, us em weschtlige Dail vu Nassau un us dr bayrische Rhypfalz ohni dr Saarpfalz-Kreis.",🔎
,,,Prüüsse,TRUE,"Das het o d Outonomyy vo de Landesfüürschte gschtèèrcht, öppe z Hesse, z Württebärg, y der Kurpfalz, z Sachse und z Brandeburg (spääter: Prüüsse).",🔎
,,,Preiße,TRUE,Preiße.,🔎
,,,preußisches,FALSE,Während der Badisch Revolution isch ou bi Kuppene gschosse worre unn preußisches Milidär isch au in Kuppene stationiert gwä.,🔎
2245,Austronesische Sprachen,Austronesischi Sproche,auschtronesische Sproche,FALSE,Die bode Sproche ghere zue dr auschtronesische Sproche un bilde do zämme ne Untergruppe vum Meso-Melanesisch innerhalb vu dr Ozeanische Sproche.,🔎
,,,auschtroneesische Spraache,FALSE,"Bsunders vil hät er dänn aber au zun auschtroneesische Spraache publiziert, und au zur Allgimäine Spraachwüsseschaft isch s äint und s ander usechoo.",🔎
,,,auschtronesische Sproch,FALSE,"Gschwätzt wird uf dr Feni-Insle dr Feni-Dialäkt vum Tangga, ere auschtronesische Sproch, wu au uf dr Tanga-Insle un in drei Derfer uf Neirland gschwätzt wird.",🔎
,,,auschtronesisch,FALSE,Di auschtronesisch Bevelkerigsgruppe isch aber iberlageret wore vu spetere (zum Dail au auschtronesischstämmige) Yywanderer vu Madagaskar un vu dr oschtafrikanische Kischte.,🔎
,,,auschdronesische Schbroocha,FALSE,"Vrwand isch dia Schbrooch möglichrweis mid auschdronesische Schbroocha.. Weil 2017 blos no a baar vo de 12.300 Ainu, mo drzua na eldr warad, Ainu greded henn, isch dia Schbroch am Ausschderba.",🔎
,,,Austronesische Sproche,FALSE,"Des sin alli Sproche im Biet rund um Neiginea, wu nit zue dr Austronesische Sproche, 808 Sproche, dodervu 6 uusgstorbe mit insgsamt rund 4,1 Millione Spräche.",🔎
,,,auschtronesischi Sproch,FALSE,"Anne 1996 hän uf dr Insle rund 12.000 Mänsche gläbt, in dr Hauptsach Melanesier, wu Ramoaaina schwätze, e auschtronesischi Sproch.",🔎
,,,austronesische,FALSE,"E baar Forscher dänke zum Bischbil, ass es e genetischi Verwandtschaft mit de austronesische, de jenisseische oder sogar de kaukasische oder de indogermanische Sprooche git, und si bruche drfür Wortgliichige wie chinesisch 谁 shuí < *kwjəl „wäär“ = latiinisch quis „wäär“.",🔎
,,,Austronesischi,FALSE,"Austronesischi Iiwanderer, wo Madagaskar vom hütige Indonesie us besiidlet häi und dr Riis uf Madagaskar brocht häi, häi woorschinlig au d Banane uf Afrika mitgnoo.",🔎
,,,Auschtronesische Sproche,FALSE,"D Sproche, wu uf uf dr Insle vu dr Provinz Manus gschwätzt wäre, ghere zue dr Auschtronesische Sproche, un bilde do ne aigeni Untergruppe vu dr Ozeanische Sproche.",🔎
,,,auschtronesischi Sproche,TRUE,"D Sproche, wu uf dr Insle vum Lousiade-Archipel gschwätzt wäre, sin in dr Hauptsach auschtronesischi Sproche, wu zue dr Gruppe „Papuan Tip“ ghere, wie z.",🔎
,,,austronesischi,FALSE,"Uf Neiginea git s 1.089 verschideni Sprochgruppe, vor allem Papua- und austronesischi Sproche.",🔎
,,,austronesische Sproche,FALSE,"Näbe austronesische Sproche wäre vor allem Sproche gschwätzt, wu mer unter em Uusdruck Papua-Sproche zämmefasst, wu aber kai sprochgenetische Ainhait bilde, sundern zue zmindescht 12 verschidene Sprochefamilie ghere.",🔎
,,,austronesische Sprochfamilie,FALSE,Vor rund 3500 Johr hän Mänsche us dr austronesische Sprochfamilie d Kischtebiet vu Neiguinea bsidlet.,🔎
2246,Kanton Jura,Kanton Jura,Kandon Jura,TRUE,"Das Fürschdbischdum Basel isch e Land gsi, wo meer oder weniger dr hüdigi Jura (Kandon Jura und dr Bärner Jura), s Laufetal, s Birseck und no e baar süddüdschi und sundgauischi Dörfer umfassd hed.",🔎
,,,Kantoo Jura,TRUE,Im Doubs im Kantoo Jura und z Frankriich i de Drôme (Dép.,🔎
,,,Kanton Juura,TRUE,Anne 2002 isch si in d Kantoonsregierig (Gouvernement) vum Kanton Juura ufgnoh woore.,🔎
,,,jurasische,FALSE,S Schloss Tälschbrg isch es Schloss in de jurasische Schtadt Tälschbrg.,🔎
,,,JU,FALSE,"Nochbergmeine si Wolschwiller (Elsass, Frankriich) im Norde, Burg (BL) im Nordoschte, Röschenz (BL) im Oschte, Lieschbrg (BL) im Süde, Soyhières (JU) im Südweschte, Roggeburg (BL) im Weschte un Cheefis (Elsass, Frankriich) im Nordweschte.",🔎
,,,Kànton Jura,TRUE,"Pfatterhüse lijt ìm Sundgöi, direkt àn dr Granz zum Département Territoire de Belfort un dr Schwizer Kànton Jura.",🔎
,,,Juura,FALSE,"Zale tüend s GPSR di ganz oder täilwyys französischspraachige Kantöön Gämf, Wadt, Nöieburg, Juura, Fryburg, Walis und Bëërn und di Schwyyzerisch Akademyy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte.",🔎
,,,Jurassier,FALSE,"D Elsässer und d Korse z Frankriich, d Katalane und d Baske z Schbanie, d Ire im Vereinigte Königriich vo Grossbritannie, d Jurassier im Kanton Bärn und vili anderi meh hai sich gege d Obrigkeit gwehrt, für zum ihri eignigi Kultur und Schbrooch z verdeidige, deilwiis mit Waffegwalt.",🔎
,,,jurassischa,FALSE,"D’ Société jurassienne d’émulation („Jurassischa Wättiifer-Gsällschàft“, kurz SJE) ìsch a unpolitischa jurassischa Gelehrtagsällschàft, wo d’ Kültüüräärwa vum hischtoorischa Jura befäärdert.",🔎
,,,Jüra,FALSE,Em Schwytzer Jüra hann sech o a pààr Parla àgsätz.,🔎
,,,jurassisch,FALSE,Der Kaiser het mit ihne dr Rhii as Ostgränze vo Frankriich anerkennt und uf die linggsrhiinische Riichsgebiet wie dr jurassisch Deil vom Fürstbistum Basel verzichdet.,🔎
,,,Jura,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
2247,Weltgesundheitsorganisation,Wältgsundhäitsorganisazioon,Waltgsundhaitsorgànisàzioon,TRUE,"Domìt ìsch Niue Mìtglìed vun ainiga UN-Sùnderorgànisàzioona, wia dr UNESCO un dr Waltgsundhaitsorgànisàzioon.",🔎
,,,Wältgsundehaitsorganisazion,TRUE,"Mai 1990 gwehlt wore, wu d Wältgsundehaitsorganisazion (WHO) bschlosse ghaa het, d Homosexualitet us irem Diagnoseschlissel fir Chrankete z strychn.",🔎
,,,Wältgsundhaitsorganisazion,TRUE,"Wel s syt 2015 all mee Infektione mit em Zika-Virus z Latynamerika git un mit em Virus bstimmti Folgechrankete un -schäden in e Zämmehang brocht wäre, het d Wältgsundhaitsorganisazion (WHO) am 1.",🔎
,,,WHO,FALSE,"(WHO, 2009) Religion.",🔎
,,,Wältgsundhaitsorganisation,TRUE,1962 isch dr Kofi Annan in d Wältgsundhaitsorganisation vu dr Verainte Natione yydrätte.,🔎
,,,Wältgsundheitsorganisation,TRUE,"2008 si, noch dr Schetzig vo dr Wältgsundheitsorganisation (WHO) vo 2009, über 1,8 Millione Mensche an dr Tuberkulose gstorbe.",🔎
,,,Wältgsundhäitsorganisazion,TRUE,"Sit 2001 brobiert d Iniziative GOLD vo dr Wältgsundhäitsorganisazion (WHO) und de National Institutes of Health (NIH), d Diagnose und Behandlig vo dr COPD uf dr ganze Wält z verbessere und d Bevölkerig ufzklääre.",🔎
2248,Stahl,Staal,Gussschtaal,FALSE,"Sèlli Bauart isch irer Zyt witt voruus gsi, well Panzerkupplè us Hartguss odder Gussschtaal ärscht im 19.",🔎
,,,Liichtstaalbalke,FALSE,"Wil aber d Erfaarig mit Spannbeton no gfeelt het, het sich d Regierig für e Liichtstaalbalke-Brugg über e Rhii entschiide, und am 10.",🔎
,,,Schtahlproduktion,FALSE,"Während dere Zit isch s Baskeland ä wirtschaftlichs Zentrum gsi, vorallem wäge dr Schtahlproduktion.",🔎
,,,stählerni,FALSE,"So het beischpilswys de stählerni ""Biesenbach-Viadukt"" verlängerert wörre müese, well an sim Widerlager de bereits aufgschüttete Damm immer widder abgrutscht isch.",🔎
,,,Staalwèèrch,FALSE,"Im Jaar drufabe isch de Chraane wider usenandgnaa woorde, und d Täili hät men im Staalwèèrch z Gerlafinge verwärtet.",🔎
,,,Staallegierige,FALSE,"D Panzerig bestoot mäistens us Staallegierige, zum Däil in Kombinazion mit Keramik- und Faasereverbundstoffschichte.",🔎
,,,Schtahl,TRUE,D Bombe isch vor dr Zündig uuf eme 33 Meter höche Schtahl-Grüscht inschtalliert worde.,🔎
2249,Kanton Thurgau,Kanton Thurgau,Tuurgauer,FALSE,"Vom Eugen Nyffenegger, wo sälber s Tuurgauer Namebuech aagräiset und gläitet hät, hät si s Sanggaller Namebuech, s Schafuuser Namebuech und (zäme mit em Martin Graf) s Zürcher Namebuech as Projäktzueständigi übernaa.",🔎
,,,Thurgauer,FALSE,Dr Albert Bachmann isch anne 1863 as Suhn vum Thurgauer Buur Johann Ulrich Bachmann (1830–1897) un dr Maria Elisabetha geb.,🔎
,,,Tuurgi,FALSE,"De Dieth hät s Bürgerrächt vo Sanggale ghaa, isch aber as Soo vomene Pfarer im Tuurgi uufgwachse.",🔎
,,,Thoorgi,FALSE,"De Ostschwizer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glaris (SW), Schwyz (SW), Zöri (W), s Thoorgi (N), en Bodesee (N) un im Oschte a Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei.",🔎
,,,Kantoo Tuurgau,TRUE,"Aarbe (IPA: /a:rbə/), amtlich ""Arbon"" isch e Städtli am Bodesee und noch Frauefeld und Chrüüzlinge di drittgrööst Gmaind im Kantoo Tuurgau.",🔎
,,,Thurgau,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,tuurgauische,FALSE,"D Reaalschuel hät er s Taal duruuf z Nesslau bsuecht, s Progimnaasium im bündnerische Schiersch und s Gimnaasium im tuurgauische Frauefäld.",🔎
,,,Turgau,FALSE,Tuendorff oder Tuendereff isch e polítischi Gmaind im Bezírk Frauefäld im Schwiizer Kanton Turgau.,🔎
,,,Thuurgi,FALSE,"Chemetal (amtlich ""Kemmental"") isch e politischi Gmaand im Bezirk Chrüzlinge im Schwiizer Thuurgi.",🔎
,,,Kanton Tuurgau,TRUE,De Baanhof Wiifälde isch de gröschti Isebaanchnotepunkt im Kanton Tuurgau.,🔎
,,,Moschtindiè,FALSE,"Dè Bau vo dè Baanschtreggi zwǜschè Etzwylè in Moschtindiè un Füèrthalè im Zürcher Wyland isch 1870 bschlossè worrè, d Eröffnig durch d Schwizer Nordoschtbaan (NOB) isch am 1.",🔎
,,,Tùùrgau,FALSE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Thurgauerisch,FALSE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,TG,FALSE,"Im Früehlig 1890 isch er vo Tägerwile im Thurgau noch Steckborn TG zooge und het im Refektorium vom Chloschder Feldbach ä Schdickerei und ä Wärkschdatt für d Broduktion von erä Monogrammschdickmaschine, won er erfunde het, ufgmacht.",🔎
,,,Kantoo Thurgau,TRUE,"Vo de Quele vo de Säntisthur bis zude Mündig in Rhii ine messt d Thur öpe 130 km, devo sind 68 km im Kantoo Sanggale, 42 km im Kantoo Thurgau und die unterste 19 km im Kantoo Züri.",🔎
,,,nordschwizerisch-thurgauische,FALSE,Er kunnt üs eme virnämme nordschwizerisch-thurgauische Gschlächt.,🔎
,,,Thurgi,FALSE,"Im Zäntrum vom Glaubesschtriit sind d Fürschtabtei St. Galle und di gmäine Herrschafte, bsunders s Thurgi, gstande.",🔎
,,,thurgauisch,FALSE,"Vu 1924 bis 1928 het er s thurgauisch Lehrerseminar z Krizlinge bsuecht, wun er si Vorliäbi fir Gschicht, Dichtung un Theater het kenne entwickle.",🔎
,,,tuurgi,FALSE,Syni Tokteraarbet über de Tialäkt vo Chesswil im Obertuurgi hät er bim Albert Baachme gschribe; d Promozioon isch 1909 gsy und d Tokteraarbet isch 1911 usechoo.,🔎
,,,Tuurgau,FALSE,"Die noie «Concordats-Mäss» sind per Gsetz för d Kantöö Aargau, baid Basel, Bern, Friburg, Luzern, Sanggale, Schaffuuse, Soledurn, Tuurgau, Zöri und Zug uf de 1.",🔎
2250,Menstruationszyklus,Menstruationszyklus,Menstruazioonszüklus,TRUE,"""mensis"", „Monet“ ab, wil dr Menstruazioonszüklus und au dr Mondmont öbbe 28 Dääg lang sind.",🔎
,,,Zyklus,FALSE,Vili Fraue verzele vo Schwankige vo der Libido im Lauf vom wiiblige Zyklus.,🔎
2251,St. Ursen,Santùùrsche,Sankt Ursche,TRUE,"Tentlinge gränzt aa Sankt Ursche, Rächtalte, Güfersch, Sankt Silvester, un aa Le Mouret, Villarsel-sur-Marly un Pierrafortscha, wo scho französischsproochig sin.",🔎
,,,Santursche,TRUE,"D Nachpurgmiine va Rächthaute sy Santursche, Brünisried, Plaffeie, Plassäub u Güffersch.",🔎
,,,Sankt Ursen,FALSE,"Nachpuurgmiine va Pierrafortscha si Fryybùrg, Sankt Ursen, Tentlingen, Villarsel-sur-Marly ù Marly.",🔎
2252,Vögel,Vögel,Fogel,FALSE,"Zum de Lüüt, wo z Fuess i dr Bärgsturzlandschaft underwägs sind, die grandiosi Gägend besser z zeige, het me sibe Uusichtspladdforme ygrichtet; die einti het dr Name «Il spir» – das isch dr rätoromanisch Name füre Fogel, wo uf Düütsch ""Muursägler"" und uf Alemannisch au ""Spyr"" heisst – und stoot überem Tobel bi Flims.",🔎
,,,Wassärvogla,FALSE,"Zwischu dä beidu Mündigsarmu ligt där Camargue, bikannt fär schini wissu Pferdi, schwarzu Rindär und fär d Sumpf- und Wassärvogla (vor allum d Flamingo, d Reihära und d Ibissa).",🔎
,,,Vegel,TRUE,"In dr Hochlage vum Belche hets e Hüffe sältini Summervogel-Arte, Käfer un Vegel.",🔎
,,,Veegl,TRUE,"D Schdorcha (""Ciconiidae"") send Veegl mo zua onsrer Landschadg ghairad.",🔎
,,,Vogelarte,FALSE,"Au andri Dierklasse het s in ere große Artezahl, s git 268 verschideni Reptilie un je iber döusert Fisch- un Vogelarte.",🔎
,,,Wasserfögel,FALSE,"So lang as s Wasser vo Zyt zu Zyt no über de Taalbode lauft, blybt dr tüpisch Auewald erhalte, wo e grossi Vilfalt vo Pionierpflanze, Amfibie und Wasserfögel läbe.",🔎
,,,Vogelart,FALSE,"D Nachtüüle oder Waldohrüüle (""Asio otus""; alemannischi Näme) isch e Vogelart, wo zu den Eigetlige Üüle (Strigidae) ghört.",🔎
,,,Vöögel,TRUE,""">414 v. d. Z. wääred em Peloponnesische Chrieg zum erste Mol ufgfüert worde und beschribt, wie zwäi Exilante us Athen de Vöögel hälfe, d Macht z ergriffe.",🔎
,,,Zuugveegel,FALSE,"Ainiga Wìssaschàftler hann àui gmaint, àss d’ Zuugveegel nàdììliga Infraschàll, bsunderscht dia vum Wìnd ìwwer da Gebìrgskätta, àls Raisahìlfa bnutza.",🔎
2253,Schweden,Schwede,schweedischi,FALSE,Jänner 2003 z Stockholm) isch e schweedischi Klimaschutzaktivisti.,🔎
,,,schwedischi,FALSE,"The Kovenant isch e norwegischi Black-Industrialmetal-Bänd, wo ursprüngli under em Name Covenant gründed worde isch, wo de Name aber het ablege müesse, wiil er vo dr schwedischi Future-Pop-Band Covenant urheberrechtlich gschützt isch.",🔎
,,,Schwedische,FALSE,"im Schwedische) und d Entrundig (öi // > ai //, ey //; ü //, // > i //, //; ö //, // > e //, //, üe > ie; wi z. B.",🔎
,,,Schwedischi,FALSE,Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore.,🔎
,,,schwedische,FALSE,"E Bstächigsskandal im Zämmehang mit dr schwedische Rischtigskonzärn Bofors het schließli derzue gfiert, ass d Opposition d Wahle 1989 gwunne het.",🔎
,,,Schweda,TRUE,Für d Geografe ghörand zue Skandinavie die Länder Norwega und Schweda und dr Nordweschta fa Finnland.,🔎
,,,schwedischer,FALSE,Juli 2016) isch e schwedischer Bolitiker vu dr Vänsterpartiet (Lingsbardei).,🔎
,,,Schweeda,TRUE,"Ànna 2023 hann d’ Mainungsumfrooga gsajt, àss d’ rachtsextreema Pàrtäija bii dr naachschta Öiropàwààhl a b’sunder Ärfolg waara hàà, b’sunderscht ìn da Nììderlànd, Itààlia, Fìnnlànd un Schweeda.",🔎
,,,schwedischä,FALSE,Zum erschtä mal isch Suurstoff vom schwedischä Apiteger Carl Wilhelm Scheele im Jahr 1772 dur's erhitzä vo Bruunstei mit konsäntriärtär Schwäfelsüüri härgstellt wordä.,🔎
,,,Schwedè,TRUE,"D Anrainerschtaatè vo dè Oschtsee sin Dütschland, Dänemark, Schwedè, Finnland, Russland, Eschtland, Lettland, Litauè un Polè.",🔎
,,,schweedische,FALSE,Er het in schweedische und änglische Dienst kämpft.,🔎
,,,Schwädá,TRUE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,Schweeden,TRUE,"D Gründigsmitgliider sind d Tschuttverbänd vo dr Schwiiz, vo Dütschland, Dänemark, Frankrych, Holland, Belgie, Schweeden und Spanie gsi.",🔎
,,,schwedischa,FALSE,Novamber 1632 vu da schwedischa Truppa verbrennt worra.,🔎
,,,schwedischen,FALSE,I dè Zämmèarbèt vum schwedischen Trafikverket mit dè DB Cargo un Hector Rail söllèd zuèkümpftig Güèterzüüg mit èrè Längi vo bis zuè 835 Meter zwǜschè Schwedè un Dütschland vokeerèd.,🔎
,,,schwedisch,FALSE,"De Wilhelm Wiget isch 1914 uf s schwedisch Uppsala ggange, woner skandinavischi Sprooche studiert het.",🔎
,,,schwédische,FALSE,"Wàhrend em Krieg, ém Johr 1627, ésch d'Réformation ruckgàngig gmacht, under der schwédische Bsatzung awer wéder igfiehrt wore.",🔎
,,,Schwedi,FALSE,Generalsekretäri isch d Schwedi Beatrice Fihn.,🔎
,,,schweedischa,FALSE,"Septamber 1996 z’ Mìlhüüsa, Elsàss) ìsch a schweedischa Volleybàllschpììlera, wo àls Üssa-n-ààgriiffera schpììlt.",🔎
,,,südschwedische,FALSE,Lund isch e Stadt i dr südschwedische Provinz Skåne län und dr historische Provinz Schone.,🔎
,,,Schweede,TRUE,D IKEA isch es weltwitt aktivs Ichoufszentrum vo Schweede.,🔎
2254,Asperg,Aschberg,Hauenaschperg,FALSE,"Damm leit am Nordfuaß vom Hauenaschperg, rond 10 Kilometer nerdlich vo Stuegert.",🔎
,,,Aschperg,TRUE,Är läbt z Aschperg.,🔎
,,,Hocheaschperg,FALSE,"Mer het e uf d Bärgfeschtig Hocheaschperg brocht, wun er in dr Johr derno s Opfer vu absolutistisch motivierte Umerziehigsmaßnahme gsi isch.",🔎
2255,Professor,Brofässer,Verdrätigsprofessuur,FALSE,"Zur gliiche Zit isch si die ersti Historikere in dr Schwiz gsi, won e Verdrätigsprofessuur überchoo het.",🔎
,,,Profässoretitel,FALSE,1919 het er de Profässoretitel übercho und isch Assistent vom Max Born z Frankfurt worde.,🔎
,,,Profässer,TRUE,"Später isch är uf Ängland zogä und hät det als Profässer für d Royal Academy of Arts gschaffät, aber d Schwîz hät er immer wider psuächt.",🔎
,,,usserordelige Brofässer,FALSE,"Nocherdani het er sibe Johr as Brivatdozänt an dr Universitet Bärn gwiirkt, bis er 1860 zum Diräkter vum Botanische Gaarte un zum usserordelige Brofässer ernännt woren isch.",🔎
,,,Titulaarprofässer,FALSE,"Februar 1974 z Chur) isch en Schwyzer Kantonsschuelleerer, Titulaarprofässer und Spraachwüsseschafter.",🔎
2256,Malerei der Renaissance,Moolerei vo dr Rönessãns,Malerey,FALSE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Moolerei vo dr Rönessãs,TRUE,"E bedütendi Entwicklig isch in dr Moolerei vo dr Rönessãs bassiert wo sich d Technike vo dr Öölmoolerei entwicklet häi, mä d Zentraalperspektive het afo verstoo, allegorischi Motiiv us dr Antike daargstellt worde si und mä d Mensche natüürliger und indiwidueller het afo moole dank bessere Kenntniss in dr Anatomii.",🔎
,,,Rönessans,FALSE,"In däm Middelalter, wo jetz chiem, häig er dr Erst welle si, wo d Gsetz vom Lääbe und Dood vo dr Esthetik vollständig wurd verstoo und in dr Laag wurd si, s Wort ‚Rönessans‘ uszspräche.",🔎
2257,Niederdorf (Stadt Zürich),S Dörfli,Dörfli,TRUE,"S Grossmöischter isch e reformierti Chile, wo i de Altschtadt vo Züri, südlich vom Dörfli steit.",🔎
,,,Niderdorf,FALSE,"D Regula Esposito (* 1965) chunnt im Zürcher Niderdorf uf d Wält und läbt hüt no i däre Stadt, wäge däm schwätzd d Helga Schneider Züritütsch.",🔎
2258,Bischof,Bischof,bischöflige,FALSE,"Joorhundert dr Baasler Root us em bischöflige Gricht entwigglet het, isch dä zerst am Fischmäärt dehäi gsi.",🔎
,,,Bischeef,TRUE,"Dezamber 1908 hàt dr Kàrdinààlschtààtssekretäär Rafael Marry del Val asoo gmàcht, fìr àss d’ àmtliga Veräffentligunga vum Àposchtoolischa Schtüahl jetz numma noch ìn da AAS ärschììna un nìmm ìn da Bischeef gsandt waara.",🔎
,,,Bischöf,TRUE,De Herzog Gunzo het ane 635 d Kleriker un Bischöf vun sinre Gegend zure Synode uf Konstanz iglade un d Wahl vum Diakon Johannes zuem Bischof vu Konstanz als Nochfolger fyr d verstorbeni Bischof Gaudentius von Konstanz gleitet.,🔎
,,,Bischef,TRUE,"As erschte „Gegepapscht“ (in ere Zyt, wu s kai Primat vu Rom un au dr Uusdruck Papscht as Oberhaupt vu dr Chilche no gar nit gee het) wird in dr katholische Chilche dr Hippolyt zellt, wu 217 bis 235 as ain vu zwee schismatische Bischef vu Rom amtiert ghaa het, as Gegner vum Bischof <a href=""Calixt%20I.",🔎
,,,Episkopat,FALSE,"Au wänn s wenig bstetigti Quällen us sällere Zyt het, git s doch gnue Hiiwys druf, ass s Episkopat vum Fabianus großi Bediytig in dr Gschicht vu dr frieje Chilche ghaa het.",🔎
,,,Bischofssitz,FALSE,Ab'm vierte Johrhund'rt isch's dann Bischofssitz gsin.,🔎
,,,Erzbischef,FALSE,Die folgenden Leid wared Erzbischef vom Erzbistum Freiburg.,🔎
,,,Bischoof,TRUE,"Septamber 1945 z’ Sallanches, Département Haute-Savoie) ìsch a frànzeescher kàthoolischer Theoloog un Bischoof vu dr tràdizionàlìschta <a href=""Priesterbruderschaft%20St.%20Pius%20X.",🔎
2259,Ehingen (Donau),Eegne,Ehgna,TRUE,"September 1888 z'Ehgna) isch a deitscher Mediziner, Kulturhischtoriker ond schwäbischer Dialektdichter gwea.",🔎
,,,Ehenga an dr Donau,FALSE,"(* 1832 z Aedenga, † 1888 z Ehenga an dr Donau Dor Text leid en drei Fassonga vor, dia må sich vonenandor ondorschaeded.",🔎
,,,Ehingè,TRUE,I dè Riss-Yszit öppè hèt d Donau zwischè Ehingè un Ulm s Hochsträß im Nordè.,🔎
,,,Ehinge,TRUE,Dr heilig Theodul isch sid em Joor 1750 dr Stadtpatron vo dr bäirische Stadt Ehinge a dr Donau.,🔎
2260,Rock ’n’ Roll,Rock ’n’ Roll,Rock-’n’-Roll,FALSE,"Mai 2020 z Tullahoma, Tennessee) isch en US-amerikaanische Rock-’n’-Roll-Sänger, -Pianischt un -Songwriter gsii.",🔎
,,,Rock-’n’-Roll-Beweegig,FALSE,"Si Durchbruch het er 1956 ghaa, won er zun ere Identifikazioonsfigur vo dr Rock-’n’-Roll-Beweegig worde isch und isch kontrovers diskutiert worde.",🔎
,,,Rock and Roll,FALSE,"Blues, Rock and Roll, Rap).",🔎
,,,Rock 'n' Roll,FALSE,Er schriibt au Lieder und isch eine vo de erschte schwiizer Rock 'n' Roll-Intërprete.,🔎
2261,Ägäisches Meer,Ägäis,ägäisch Meer,FALSE,"Dr tsakonisch Dialäkt het zwei (friähjer drei) Idiom:  D tsakonische Ortschafte mit ihrenem hittige Haüptort Tyros, Leonidion liige im mittlere Oschte vu dr Peloponnes; dr tsakonisch Sprochrüüm gränzt ans ägäisch Meer un goht vu do uf d Oschtsitte vum Parnonas-Gebirg nuf.",🔎
,,,Ägaische Meer,FALSE,"Der gröschte Teil vum griechische Mkedonie lit am Ägaische Meer, wo en Tail vom Mittelmeer isch.",🔎
,,,Ägäischs Meer,FALSE,"D' Halbinsel mit öbbe 502.000 km² Flächi (inklusiv vorglgerter Insle) wird an drei Siite dur Meere (Schwarzes Meer, Marmarameer, Ägäischs Meer, Ionischs Meer un Adriatischs Meer) begrenzt.",🔎
,,,ägäische Ruum,FALSE,"Scho i de Antiki het de Dionysios vo Halikarnassos abgstriite, as d Etrusker usem ägäische Ruum iigwanderet saiet, sondern gmaint, as die z Italie autochthon saied.",🔎
,,,Egeis,TRUE,"Die alt-egyptischi Bezeichnig ""Hau-nebut"" wird as «Bewohner vo dr Egeis» dütet und mä het e Hufe archeologischi Fünd gmacht, wo au in die Richdig zeige.",🔎
,,,ägäischen,FALSE,Die Germiyan spielten eine wichtige Rolle bei der Besiedlung der ägäischen Küste durch die Türken.,🔎
,,,egeischi Halbinsle,FALSE,"Bis zum Zwäite Wältchrieg, wo dütschi Drubbe im Joor 1941 die egeischi Halbinsle bsetzt häi, isch die grössti sefardischi Gmäind in Öiropa im griechische Thessaloniki gsi, wo dorum au ""Jerusalem vom Balkan"" ghäisse het..",🔎
,,,egeischi,FALSE,"S Stück isch 415 wääred em Peloponnesische Chrieg verfasst worde und wird mänggisch as Kommentar aagluegt drüber, wie Athen in däm Joor die egeischi Insle Milos erooberet und iiri Iiwooner umbrocht het.",🔎
,,,Egeische Meer,FALSE,"406 hai d Athener de Schbartaner non ä Niiderlag zuebereitet bi dr Inslegrubbe vo de Arginuse im Egeische Meer, wobii si sälber au groossi Verluscht erlitte hai, und wil d Ruederer vo athenische Schiff, wo undergange si, nit grettet worde si, het mä z Athen ä baar hoche Offizier dr Brozäss gmacht und si hiigrichtet.",🔎
,,,ägäische,FALSE,im ägäische Ruum gredt woren isch.,🔎
,,,egeische,FALSE,süd-chlaiasiatische und egeische Ruum lit.,🔎
,,,Egeeis,TRUE,het dorum si Herrschaftsberiich in dr Egeeis und uf Thrakie usdeent.,🔎
,,,ägäis,FALSE,Lemnisch isch e Sproch wo i de Antiki uf de ägäische Insle Lemnos gredt woren isch.,🔎
,,,Ägäische Meer,FALSE,Under em Stefan Dušan (1331-1355) hät Serbie sinni gröschti Ussdehnig erreicht ùn hät sich au vùm Ägäische Meer ǜber de westlig Deil vù Albanie ùn Griecheland erstreckt.,🔎
,,,Egäis,TRUE,"Garip Adaları (, ""Arginousses"") isch dr Naame von ere chliine Inselgrubbe in dr Egäis, wo zur Türkei ghööre.",🔎
2262,Alpen-Edelweiß,Edelwyss,Edelwiis,TRUE,"D Alpe bildet en aignigs ökologisches System mit aigne Tier- und Pflanzenarte wie de Staibock, s Gämschi, s Murmeli, d Alpetule, d Lärche, d Arfe, s Edelwiis oder verschidnig Enzioo-Arte.",🔎
,,,Edelwiiss,TRUE,"Hüt luegt men i dä Schwiiz als Klischee s Alphorn und s Schwiizer Sackmässer näbe Chäs, Schoggi und Edelwiiss als Nationalsymbol aa.",🔎
2263,24. August,24. Augschte,24. Auguscht,TRUE,De Daniel Jeffery Henderson (* 24. Auguscht 1970 z Downey) isch e US-ameri,🔎
,,,24. Aügschte,TRUE,"Dr Wolfgang Jäger (* 24. Aügschte 1940 z <a href=""Niedereschach""",🔎
,,,24. Àuigscht,TRUE,7 z’ Mìlhüüsa; † 24. Àuigscht 2019) ìsch a elsassischer Poli,🔎
2264,Kantonsparlament,Kantonsparlament,Kantonsreti,FALSE,Vu April 2005 bis Novämber 2007 isch si Kantonsreti vum Kanton Solothurn gsi.,🔎
,,,Grooss Root,FALSE,"Dr Grooss Root het 135 Mitgliider ghaa, 82 vom Land und 53 us dr Stadt, wo diräggt und indiräggt gweelt worde si.",🔎
,,,Grossè Rõt,FALSE,Schu im Mai 1945 isch im Grossè Rõt è söttigè Vorschtoss ygreicht worrè.,🔎
,,,Grosse Rat,FALSE,1997 isch si in Grosse Rat vom Kanton Aargau gwählt worde.,🔎
,,,Große Rot,FALSE,Vu 1968 bis 1984 isch er im Große Rot vum Kanton St. Galle ghockt un het där im Amtsjohr 1982/83 bresidiert.,🔎
,,,Kantoonsroot,FALSE,"D Forster un d Gredig hän d GLP im Meerz 2019 zue me Waalsiig bi dr Kantoonsrootswaele gfiert, d Gredig het en Sitz im Zürcher Kantoonsroot erooberet.",🔎
,,,Kantonsparlamänt,TRUE,"Vo 1964 bis 1975 isch er Gmäindrat (aso Mitglid vo de Legislative) vo Locarno gsy, vo 1967 bis 1975 Mitglid vom Grosse Rat (em Kantonsparlamänt) vom Kanton Tessin und vo 1975 bis 1983 Staatsrat (Regierigsrat) vo däm Kanton.",🔎
,,,Landroot,FALSE,Schbööter isch er au Bresidänt vom Landroot und Bresidänt vom Regierigsroot worde.,🔎
,,,Grossröötin,FALSE,"Si isch Lehrerin und sid 2006 Grossröötin vom Bünderland, und vo 2012 bis 2013 isch si d Bündner Standespresidäntin und vo 2008 bis ane 2012 d Presidäntin vo dr CVP vom Kanton Graubünde gsi.",🔎
,,,Kantoonsparlamänt,TRUE,"1803 isch mit de Meditazioonsakte vom Napoleon de modèèrn Kanton Züri gschaffe woorde und daademit au es Kantoonsparlamänt, de Grooss Raat.",🔎
,,,Parlamänt,FALSE,Dä Sitz vu dä bäidä Chammärä vum brittischä Parlamänt erschtreckät sich übär ä Längi vu 275 m am linggä Ufär vu dä Themsä.,🔎
,,,Grossrat,FALSE,"Vo 1965 bis 1976 isch er Neueburger Grossrat gsii, von 1967 bis 1981 Nationalrat und dänn vo 1981 bis 1987 Neueburger Staatsrat.",🔎
,,,Grooße Root,FALSE,Vu 2012 bis 2016 isch si Mitgliid vum Gmairoot (Exekutiiv) vu Cortaillod gsii un syter anne 2017 isch si Mitgliid vum Grooße Root vum Kantoon Nöieburg.,🔎
,,,Grossrööt,FALSE,"Die Vorschrift het sogar für Senatore und Grossrööt gulte, wenn si zu ihre Versammligen uf Aarau greist si.",🔎
,,,Gross Rot,FALSE,"März 1866 het de Gross Rot es Gestz bschlosse, wo e Wahl in e Synode greglet het.",🔎
,,,Grooßreeti,FALSE,"Si isch d Grinderi vu dr «Banaanefraue»-Beweegig, Bfaarfrau un Tuurgauer Grooßreeti (FDP) gsii.",🔎
,,,Kantonsroot,FALSE,De Kantonsroot (früener: de Grooss Root) isch d Legislative.,🔎
,,,Kantoonsraat,FALSE,"Im Kantoon isch er vo 1910 bis 1926 Kantoonsraat gsy, zeerscht für di Freisinige (hüt FDP), dänn für d Puure (hüt SVP).",🔎
,,,Grossrot,FALSE,"Vo 1965 bis 1980 isch de Beda Humbel Grossrot im Kanton Aargau gsi, i de Amtsperiode 1977/78 als Präsident vom Grosse Rot.",🔎
,,,Kantonsrot oder Grosse Rot,FALSE,"S Pendant zu de Gmeindsversammlig isch d Chilegmeindsversammlig, das zum Gmeindrot d Chilepfäg (je nach Kanton au Chilegmeindrot oder Chilevorschtand), zum Kantonsrot oder Grosse Rot d Synode (abgseh vom Bündnerland, wo d Synode de Zämmeschluss vo de Pfärrer isch) oder de Evangelisch Grossi Rot.",🔎
,,,Kantonsraat,FALSE,"Legislative D Legislative, aso de Raat, wo d Gsetz macht, ghäisst Kantonsraat.",🔎
,,,Kantonsbarlemänt,TRUE,Är isch anne 1974 in d Gmaibolitik vu Morrens yygstigen un het vu 1978 bis 1983 em Waadtländer Kantonsbarlemänt aaghert.,🔎
,,,Kantonsrot,FALSE,Die gsetzgäbendi Bhörde (Parlamänt) isch dr Kantonsrot mit 100 Mitglider (bis 2005: 144 Mitglider).,🔎
,,,Kantonsrat,FALSE,"Ds Parlamänt vo Obwaldä, dr Kantonsrat, hed 55 Mitglider, wo vom Volk fir viär Jaar gweeld wärdid.",🔎
,,,Grossä Raat,FALSE,Vo 1936 bis 1958 isch är Mitgliid vom Grossä Raat vom Kantòon Gänf gsi.,🔎
2265,Churfirsten,Churfürste,Chuurfirschten,FALSE,"Das isch dr öschtlechscht Deil vo dr Bärgchetti, wo bim Waalesee mit de Chuurfirschten afoot.",🔎
,,,Kurfirste,TRUE,"E chli witer obe, am Fuess vo de Kurfirste, hät de Karl Bickel zwüschet 1924 und 1949 s Paxmol, e monumentals Dänkmol för de Fride baut.",🔎
,,,Churfirschtä,TRUE,"Markant sichtbar sind au d Churfirschtä, wo abr zo dä Gmeind Alt St. Johann ghörät.",🔎
,,,Churfirschte,TRUE,Im Süüde sind die sibe markante Churfirschte.,🔎
,,,Seluun,FALSE,"Im Toggeburg isch am Seluun obe s «Wildmanndlisloch», wo hütt e Bärgwanderwääg hiigoot.",🔎
,,,Chuurfirschte,TRUE,D Dialektgrenze wo d Ostschwizer Dialekt gege de Weste abgrenzet isch aini vode dütlichste im Schwizerdütsche und verlauft vom Rintl öber d Chuurfirschte entlang de Kantosgrenze Sanggalle-Zöri bis Elgg.,🔎
2266,Gemeinden des Kantons Schaffhausen,Gmaande vom Kanton Schafuuse,Gmeinde vom Kanton Schaffuuse,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Schaffuuse Kanton Appezöll Usserrode.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Schafuuse,TRUE,"""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Schafuuse Kanton Appezäll Usserrhode.",🔎
2267,Internationale Beziehungen,Internazionali Beziehige,Relations Internationales,FALSE,Gleichzeidig hod se Relations Internationales schdudierd.,🔎
,,,internazionale Beziejige,TRUE,Im Beriich vo de internazionale Beziejige isch dr Regierigsschef vilmol dr bevollmächtigti Verdräter vo sim Land.,🔎
,,,internazionaale Beziejige,TRUE,"So het men em Dütsche Riich in internazionaale Beziejige noch em Versailler Verdraag gsäit, und dr britisch Wirtschaftswüsseschaftler Robert Skidelsky het s postsowjetische Russland as e „rewisionistischi Macht“ charakterisiert.",🔎
,,,Internationale Beziehige,TRUE,A der School of Public Affairs vo der University of Maryland het er sich in Sicherheitspolitik und Internationale Beziehige spezialisiert.,🔎
2268,Sopran,Sopraan,Sopranischtin,FALSE,"Novämber 1962 z Milhuusa uf d Wält cho isch, isch e französeschi Sopranischtin.",🔎
,,,Diskant,FALSE,"national mee odder wènniger großi Unterschyd i dè Bsetzung, asè git s byschpillswys i dè bairischè Blõsmusig kei Piccoloflötè, dènnè iri Fungtion im Diskant un dõdemit als högschtes Blõsinschtrumènt durch d Es-Klarinettè übbernõ.",🔎
2269,Neutoggenburg,Nöütoggeburg,Nöütoggeborg,TRUE,Vo 1803 bis 2008 isch Brunnoodere en aigni Gmaind im Bezirk Nöütoggeborg gsii und hett sich denn mit Mogelschberg und Peeterzell zo de Gmaind Neggertaal zämegschlosse.,🔎
,,,Noi-Toggeborg,TRUE,"D Toggeborger hend e noiji Borg bi Liestig baut, d Noi-Toggeborg.",🔎
,,,Neutoggeburg,TRUE,Zum gröschte Tääl sind d Toggeburger Husorgle is Obertoggeburg ond is Neutoggeburg gliferet worde.,🔎
,,,Noitoggeborg,TRUE,StG: Stadt Sanggale UT: Undertoggeborg NT: Noitoggeborg OT: Obertoggeborg W: Weerdeberg S: Sargaas,🔎
2270,Netstal,Netstal,Netschtl,TRUE,"Jänner 2011 mit dä Ortsgmainde Glaris, Netschtl und Riedere zur neue Gmaind Glaris zämmeglait worde.",🔎
,,,Netschtel,TRUE,"Jänner 2011 mit de Gmeinde Änneda, Netschtel und Riädärä zu de nüüe Gmeind ""Glaris"" fusioniert.",🔎
2271,Karsamstag,Charsamschtig,Karsamschtig,TRUE,Am Karsamschtig z Nacht wird vor katholische Kirche e Fyr gmacht un d Oschterkerz dra azunde.,🔎
,,,Kcharsamschdig,TRUE,"Am ""Kcharsamschdig"" het s vor de Cherche e Fiirwaie gee.",🔎
,,,Karsamstig,TRUE,"D Fasteziit umfasst 46 Kalendertäg, und duurt bis zum Karsamstig, die sächs Sunndig (1.–5.",🔎
2272,Bengalen,Bengale,bengalische,FALSE,"August 1941 z Kalkutta), isch e bengalische Dichder, Filosof, Mooler, Komponist, Musiker und Aahänger vo dr hinduistische Reformorganisazioon Brahmo-Samaj.",🔎
,,,Oschtbengale,FALSE,No dr Dailg vu Indie anne 1947 isch Dhaka zur Hauptstadt vu Oschtbengale wore.,🔎
2273,Stellwerk,Stellwärch,mechanischs Stellwärk,FALSE,"Dèvo ussgnõ sin, wie schu gschribbè, d Stationè z Füètzè un Zollhuus, welli übber è funktionsfähigs mechanischs Stellwärk vofüègè.",🔎
,,,Stellwäärch,TRUE,Für d Stüürig vom Betriib het der Baanhof zwöi Stellwäärch.,🔎
,,,Fahrdiènschtschtellwärk,FALSE,"Dè Betrièb isch von èrè Zentraalè us Titisee ferngschtüèret worrè, idèm dört im Fahrdiènschtschtellwärk è Meldepult un è Zugbaanfunkzentraale ybaut worrè isch, wo bi dèm Brojekt zämmègwirkt hèn.",🔎
,,,Zentralschtellwärch,FALSE,Nõch dè Ablösung durch s Zentralschtellwärch im Johr 1988 isch es dört abbaut worrè.,🔎
,,,Faardiènschtleiterschtellwärch,FALSE,"Spôter isch dè „Schrankèposchtè“ i d Streggèfèrnschprèchvobindig ybezogè worrè, welli diè Faardiènschtleiterschtellwärch vo dè beidè benõchbòrtè Baanhööf mitènand vobindet.",🔎
,,,Stellwärk,TRUE,"Diè manuelli Weichèschtüerig isch zwingend erforderlich gsi, well mo mit dè meischtè Bahnhööf au diè lokalè Stellwärk stillglait bzw.",🔎
,,,Stellwärchstürmli,FALSE,"Well dè Baddische Baanhof in èm Gleisbogè lyt un übber relativ langi Perrongleis vofüègt, hèt mò a beidè Uusfaartè è Wärterschtellwärch in èm Stellwärchstürmli baut.",🔎
,,,Stellwärkstechnik,FALSE,"Hauptsignaal könnet au, je nõch dè vowendetè Stellwärkstechnik, als Formsignaal uusgfüürt sy.",🔎
2274,Vietnam,Vietnam,Vietnàmisch,FALSE,"Sa han mìtnànder zwei Vietnàmisch Maidla aagnumma, Jade un Joy.",🔎
,,,vietnamesische,FALSE,"vietnamesischem Luftfahrthandbuech ""Tân Sơn Nhất"") isch de internationali Verkehrsflughafe vo de grösste vietnamesische Stadt Ho-Chi-Minh-Stadt.",🔎
,,,vietnam,FALSE,"Septämber 1969 z Ba Vì) isch e vietnamesische Revoluzionäär und Politiker, Brömieeminister (1945–1955) und Bresidänt (1955–1969) vo dr Demokratische Republik Vietnam gsi.",🔎
,,,Nordvietnam,FALSE,"Es git e Autostrooss und sid 1886 en Ysebaanlinie, wo dr Übername ""Tonkin-Linie"" überchoo het, wil d Landschaft d Boulüüt während dr Arbet a die schwiregi Ysebaan vo Tonkin z Nordvietnam, im dozmol französische Protektorat ""Indochina"" erinneret het.",🔎
2275,Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch,Kasimir Sewerinowitsch Malewitsch,Malewitsch,FALSE,"Under de vile Künstler vo dr Russische Awangarde si dr Chagall, dr Kandinsky, und dr Malewitsch die bekanntiste gsi.",🔎
,,,Kasimir Malewitsch,FALSE,"Die Usstellig ischvo de Künstler Aristarch Lentulow, Michail Larionow, Kasimir Malewitsch und Natalia Gontscharowa dräit worde.",🔎
2276,Kabinett Maier III (Württemberg-Baden),Kabinett Maier III (Wirttebärg-Bade),Regierig us DVP un SPD,FALSE,"Jänner 1951 het dr Landdag dr Reinhold Maier wider zum Minischterbresidänt gwehlt, wu druf e Regierig us DVP un SPD bildet het.",🔎
,,,Kabinett Maier III,FALSE,"Drotz ass d SPD sterker gsii isch, het d DVP duregsetzt, ass dr Reinhold Maier Minischterbresidänt im Kabinett Maier III bliben isch.",🔎
2277,Theben (Böotien),S böotische Thebe,Theebe,FALSE,Korinth und Theebe aber si mit em Usgang vom Chrieg nid zfriide gsi und häi sich mit iirem ehemoolige Find Athen gege Sparta verbündet.,🔎
,,,Thebaner,FALSE,"Zerst isch Schbarta z Böozie iimarschiert und het d Athener in dr Schlacht vo Tanagra gschlage, aber churz druf hai d Athener d Thebaner, wo mit Schbarta verbündet gsi si, bi Oinophyta gschlage und vo denn aa Middelgriechland beherscht.",🔎
,,,thebanische,FALSE,"Rund zee Generatione spööter isch de Theras, e Noochfaar vom thebanische Königshuus und dodemit au vom Kadmos, uf d Insle choo, zäme mit Dorer us Lakedaimon und Minyer, wo vo de Insle Lemnos vertribe wore sind.",🔎
2278,Schnee,Schnee,schneerych,FALSE,"S Klima vu dr Region isch niderschlagsrych un chiel, d Bärg sin seli schneerych un ylmol no bis in Hochsummer schneedeckt.",🔎
,,,Firngebiet,FALSE,"Dr Gletscher foot im Firngebiet vom Winterbärg mid em Dammastock a, wo uf dr Gränze vom Wallis zum Kanton Uri ligt.",🔎
,,,Schneie,FALSE,"Schneie tuets arg selte, mangmol sogar numme alli 15 Johr.",🔎
2279,Landtag der Republik Baden,Landdag vu dr Republik Bade,Landdaag,FALSE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Baadische Landdaag,FALSE,"Ane 1909 isch dr Hummel in dr Baadische Landdaag gweeld woore, bi dr Ryychsdaagswaal 1911 hed er kai Erfolg ghaa.",🔎
,,,Badische Landdag,FALSE,As Diräktkandidat vum Wahlchrais Konschtanz het er vu 1947 bis 1952 em Badische Landdag aaghert.,🔎
2280,Stoffwechsel,Stoffwäggsel,Stoffwächselerchrankige,FALSE,"D Ursache vo dene si somatischi Primärerchrankige wie Stoffwächselerchrankige, Chräbserchrankige oder neurologischi Erchrankige (zum Bispil Multipli Sklerose).",🔎
,,,Stoffwächsel,TRUE,"Vire bestöhn meischtens us ere Eiwyss-Hülle und eme Kärn, si hän aber keini Organelle, hänn also kei eigene Stoffwächsel.",🔎
,,,metabolischi,FALSE,"Im Körper vo Lääbewääse beiiflusse si füsiologischi Funkzioone zum sä dur e farmakologischi, immunologischi oder metabolischi Wirkig widerhärzstelle oder z korrigiere.",🔎
,,,Stoffwägsel,TRUE,"Wel si ne poikilotherme Stoffwägsel hän, sin si as Jeger aber weniger aktiv, si luure mee uf d Byt.",🔎
,,,metabolisiert,FALSE,Im Körper wird e Deil vom Testosteron vom Enzym 5α-Reduktase zum biologisch no aktivere Dihydrotestosteron (DHT) metabolisiert.,🔎
,,,Stoffwäggselvorgäng,FALSE,"Ä Gift (odda au Giftschdoff) isch ä Schdoff, wo Lääbewääse iwer irri Stoffwäggselvorgäng, durch ä Briirung odda s Indringe in de Organismus ab erra bschdimmte, gringe Dosis ä Schade zufiige kaa.",🔎
,,,Stoffwexel,FALSE,Alli Pilz sin fer ihr Stoffwexel uf die vu andere Läbewese bildete organische Stoff agwiise (Heterotrophi).,🔎
,,,Stoffwäggselbrozäss,FALSE,D Tämpratuur het e maassgäblige Iifluss uf d Stoffwäggselbrozäss vo Lääbewääse.,🔎
2281,Weltstadt,Wältstedt,Weltschtadt,TRUE,"Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.",🔎
,,,Wältstadt,TRUE,"Ales zäme gnaa gilt Züri als Wältstadt, so wie i de Schwyz nu na Gämf äini isch; und die beede Schwyzer Stedt wèèrded bi de bedüütenden internazionaale Stedteverglych zu den Oort mit de hööchschte Läbesqualitèèt vo de Wält grächnet.",🔎
,,,Wältschtadt,TRUE,Zagreb hät 2012 nach enere GaWC-Schtudie dä Schtatus von ere Wältschtadt vo dr Kategorii «Gamma+» D Zagreber Kathedrale isch Sitz vom Erzbischof vo dr katholische Erzdiözäse Zagreb.,🔎
2282,Die Linke,D Linki,Linke,FALSE,Mit 51 Sitz hän di Griene jetz näbe dr FDP un dr Linke di chlaischt vu dr drei Oppositionsfraktionen im Dytsche Bundesdag bildet.,🔎
,,,Linki,TRUE,"Februar 1956 z Osterholz-Scharmbeck, Nidersachse) isch e dytsche Bolitiker (Linki) un isch syt em 4.",🔎
2283,Schwarzwald-Baar-Kreis,Schwarzwald-Baar-Kreis,Schwarzwald-Baar-Chreis,TRUE,"Im Norde grenzt dr Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald an dr Landchreis Emmedinge, im Oschte an dr Schwarzwald-Baar-Chreis, im Südoschte an dr Chreis Waldshuet un im Südweschte an dr Landchreis Lörrch.",🔎
,,,Baar,FALSE,Extremi Cheldiwäärd chaa s ùf dr Baar gee.,🔎
,,,Scharzwald-Baar-Chreis,TRUE,"Er gränzt im Weschtè a dè Landchreis Lörrach, im Norde a dè Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald un im Nordoschte un Oschte a de Scharzwald-Baar-Chreis un ußerdem im Südè a dè schwizerische Kanton Schaffhuusè, Züri un Aargau.",🔎
,,,Schwaarzwalds-Baar-Chrais,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Raschdad, im Oschde an dr Landchrais Frèideschdad ùn an dr Landchrais Rodwyyl, im Siidoschde an dr Schwaarzwalds-Baar-Chrais ùn im Siide an dr Landchrais Ämedinge.",🔎
,,,Villingè-Schwenningè,FALSE,"Dezember 2004 isch uff dè ""Aitrachdalbaan"" Blumberg-Zollhuus bis Immèdingè dè so gnannte „3er-Ringzug“, è S-Bahn-äänlichs Aagebot i dè Landchrais Duttlingè, Rottwyl un Villingè-Schwenningè, in Bedryb gangè.",🔎
,,,Schwarzwald-Baar-Chrais,TRUE,"Si ùmfasd dr Landchrais Rottwyl , den Schwarzwald-Baar-Chrais und den Landchrais Duttlinge.",🔎
,,,Schwarzwald-Baar-Krais,TRUE,"Nochbergmaine sin Gutach im Nordweschte, d Stadt Wolfach im Norde, Lauterbach un Schramberg im Oschte (baidi im Landkrais Rautweil), d Stadt Triberg im Side (im Schwarzwald-Baar-Krais), Schonach im Sidweschte (im Schwarzwald-Baar-Krais) un d Stadt Elzach im Weschte (Landkrais Ämmedinge).",🔎
,,,Schwarzwald-Baar,FALSE,"Die Studie vom Verkehrsplaner Gerd Hickmann, die vorgschlage het, i de Landkreis Duttlinge, Rottwyl un Schwarzwald-Baar mit enem Ringzug de öffentliche Vokehr vo de Stroß zruck uff d Schine z volagere, hen e Reaktivierig vo de Aitrachdalbahn no nit mit is Spiel brocht.",🔎
,,,Schwarzwald-Boor-Kroes,TRUE,"Nochbergmoede send Tuningen (Schwarzwald-Boor-Kroes), d Stadt Villinge-Schwenninge), Deißlingen (Kreis Rottweil) ond Aaldinga.",🔎
,,,Schwarzwald-Boor-Krais,TRUE,"D Wasserburg Brugge isch e abgangeni Wasserburg hinter dr Kapäll im Dorf Brugge, eme hitige Stadtdail vu Briilinge im Schwarzwald-Boor-Krais.",🔎
,,,Schwaarzwald-Boor-Krais,TRUE,Vu 1994 bis 2002 het si as Abgoorneti fir dr Schwaarzwald-Boor-Krais em Bundesdaag aagheert.,🔎
,,,Schwarzwald-Boor-Chrais,TRUE,"D Burg Bärebärg, au ""Bäreburg"" oder ""Wyberzahn"" gnännt, isch e Burgruine bi Burgbärg, eme Ortsdail vu Kennigsfeld im Schwarzwald-Boor-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Schwarzwald-Boor-Chreis,TRUE,"""Entenburg"", friejer au ""hus zu Pforren"" gnännt) isch e Burg bi Pfohre, eme Ortsdeil vu dr Stadt Eschinge im Schwarzwald-Boor-Chreis z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Schwaarzwald-Baar-Chrais,TRUE,"Dä Landkrais gränzd im Norde an dr Landchrais Frèideschdad, im Oschde an dr Zolerealbchrais, im Siide an dr Landchrais Duttlinge ùn an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais ùn isch Weschde an dr Ortenauchrais.",🔎
2284,Fondue,Fondue,Fondü,TRUE,Di milde Sorte aignet sich för Fondü oder Raclett.,🔎
,,,Fondue-Tram,FALSE,"Es chan gmietet wärde und staht au Einzelgäscht zur Verfüegig, under anderem im Winter als Fondue-Tram.",🔎
2285,Peter Reich von Reichenstein,Peter Reich vo Riichestäi,Peter I. Reich,FALSE,"Im gliiche Joor isch dr Peter I. Reich, e Mitgliid von ere Stärnerfamilie, Bischof vo Basel worde.",🔎
,,,Peter Riich,FALSE,"Wie äng d Riich mit em Fürstbistum Baasel verflochte gsi si, cha mä au draa gsee, dass vo 1286 bis 1296 dr Peter Riich dr Bischof vo Baasel gsi isch: In deere Zit häi d Riich au no die die 'middleri Burg' zum Lääche bechoo.",🔎
,,,Peter I. Reich vo Riichestäi,FALSE,"D Zumft isch zum erste Mol 1289 urkundlig erwäänt worde, wo dr Bischof Peter I. Reich vo Riichestäi d Statute vo dr Gsellschaft vo de «Husgnosse» bestäätigt het.",🔎
2286,Tonart,Dònart,Toon,FALSE,"Noh dr Websitta ""Musicnotes.com"" vu dr Sony/ATV Music Publishing ìsch s’ Liad ""Fly"" ìm Toon vum B-Duur mìt’ma riahwiga Tempo vu 120 Schlääg per Mìnüüta.",🔎
,,,Donartè,FALSE,"È subberi Stimmig in allnè Donartè mit nu zwölf Donschtufè git s nit; sèllèwäg müèn Kompromiss ygangè wörrè (luèg Temperyrti Stimmig, Wooltemperyrti Stimmig, Subberi Stimmig bi Taschteinschtrumänt).",🔎
,,,Doonart,TRUE,"In bäide Fäll muess dr Teggst vo dr Frasierig, vomVärsmaass und vo dr Doonart us zur Muusig basse.",🔎
2287,Haartrockner,Föhn,Fehnwind,FALSE,Dur d Nechi zue dr Alpe het s als Fehnwind un Gwitter.,🔎
,,,Füü,TRUE,"Drzue blast en Füü durs Tal, so dass me Temperaturrekord cha messe.",🔎
,,,Föh,TRUE,"Im Johr 1947 hets z Stäi än schlimmä Dorfbrand ge, wo au Hüsär of Nesslauer Gmeindsgebiät zerstört het, wil dä Föh blossän, und so s Für i d Laad trebä het.",🔎
,,,Pföa,TRUE,"Wäg am Pföa, wo öppa us am Tessin is Rhintl blosat, isch s Klima meist recht mild.",🔎
,,,Föön,TRUE,"Joorhundert und so wäiss mä, ass im Sarganserland sit mee as 1000 Joor Rääbe aapflanzt wordesi und dank em Föön drus e guete Wii entstoot.",🔎
,,,Pföö,TRUE,"Früaner häts a paar Dorfbränd ggee, well d Hüüser us Holz gse sind und dr Funkaflug us da Käme s vom Pföö tröchnete Material sofort hät könna zom Brenna bringa.",🔎
,,,Fehn,TRUE,"S Klima isch im Oschten dur d Räge, wu ufestyge, fycht, im Weschte dur Fehnwind e weng weniger.",🔎
2288,Gegenpapst,Gegepapscht,Gegebischof vu Rom,FALSE,Dr Ursinus († no 384) isch vu 366 bis 367 Gegebischof vu Rom gsii.,🔎
,,,Geegepaapscht,TRUE,(† 692) isch vum Septämber bis Dezämber 687 (noch ere andere Interpretation bis 692) Geegepaapscht gsii.,🔎
,,,Gegebischof,FALSE,Drei siditalienischi Bischef hän dr Novatian zum Gegebischof gweit.,🔎
,,,Gegepaapscht,TRUE,Johrhundert Gegepaapscht gsii.,🔎
,,,Gegepäpscht,TRUE,""">Calixt I. In dr katholische Chilche giltet er dodermit as ain vu dr erschte Gegepäpscht vu dr Gschicht.",🔎
,,,Gegepabst,TRUE,"S isch au typisch, ass er nie e Gegepabst erhobe het.",🔎
,,,Geegebapst,TRUE,"1440 isch dr Piccolomini Sekretäär vom Geegebapst <a href=""Felix%20V.",🔎
,,,Geegepaascht,TRUE,"Di reemisch Zahl I. no sym Name isch optional, wel sy ainzige Noofolger mit em nämlige Name, dr Konstantin II., en Geegepaascht gsii isch.",🔎
,,,Geegepääpscht,TRUE,au in Lischte vu Geegepääpscht.,🔎
,,,Gegepäpst,TRUE,"Dr Barbarossa, wo mehreri Gegepäpst het lo erhebe, het siini Ziil militärisch nit chönne duresetze: d Stedt si nid underworfe worde und dr Papst het uf keini vo siine Rächt zum Kaiser siine Gunste verzichdet, was däm meh Unabhängikeit vom Papstdum ge hätti.",🔎
,,,Gegepapst,TRUE,"Dezember 1165 vom Gegepapst Paschalis III. heilig gsproche und as ""Vater vo Europa"" verklärt worde.",🔎
,,,Gägupäpscht,TRUE,"Äs isch öi d'Epocha va där Usänandärsetzig zwischu där wältlichu und där geischtlichu Macht im Inveschtiturschtrit, welle d'Isetzig va mehreru Gägupäpscht zär Folg het kha.",🔎
2289,Liste der Erzbischöfe von Freiburg,Liste der Erzbischöfe von Freiburg,Erzbischof vu Fryburg,FALSE,Anne 1832 isch dur d Wideryyriichtig vum Erzbischtum Fryburg 1821 zur Residänz vum Erzbischof vu Fryburg un dodermot Erzbischefli Palais woore.,🔎
,,,Lischte vu dr Erzbischef vu Fryburg,TRUE,Lueg d Lischte vu dr Erzbischef vu Fryburg,🔎
2290,Proporzwahl,Proporzwahl,Proporzwahlrächt,FALSE,Beed Rööt wäred all vier Johr vom Volch nach em Proporzwahlrächt gwählt.,🔎
,,,Proporzwaalsischteem,FALSE,Er hät 180 Mitglider und wird vom Volch im Proporzwaalsischteem uf amig vier Jaar gwelt.,🔎
,,,Proporzwaal,TRUE,En Nationalroot oder e Nationalröti wird sit 1919 mittels Proporzwaal (nach äre Volksinitiative igfüert) gwäält.,🔎
,,,Proporz,FALSE,"Vorarlberg isch lang s oanzige Bundesland gsi, wo Regierungssitz ned noch Proporz vargea hot, sondern noch'm Majorzprinzip.",🔎
,,,Proporzsystem,FALSE,"Dr Streik het siini Uswirkige im Oktober 1919 zeigt, wo bi de Nationalrootswahle vom Majorzsystem zum Proporzsystem gwächslet worden isch und d Sozialdemokrate ihri Mandat vo 20 uf 41 meh as verdobblet hai.",🔎
,,,Broborzwaal,TRUE,Im Kanton Tessin aber gältet s Broborzwaalsüsteem; und das isch bis 2013 au im Kanton Zug dr Fall gsi.,🔎
,,,Proporzwaalsischtem,FALSE,"Unter em Yydruck vun ere ussere Bedrooig ischchuurz vor em Zweete Wältchrieg zwische dr verfeechdete Barteie ne Buurgfriide gschlosse woore, was dr Wächsel zum Proporzwaalsischtem as Bedingig ghaa het.",🔎
,,,Proporzwaalsüsteem,FALSE,"Wo 1905 s Proporzwaalsüsteem iigfüert worde isch, het d SP Basel-Stadt en erste Waalsiig erkämpft und isch mit 22 vo 130 Sitz die sterksti Frakzioon im Groosse Root worde.",🔎
,,,proporz,FALSE,er beschtoht us 30 lüüt ond wird alli vier johr im proporzwahlverfahre gwählt.,🔎
,,,Proporzverfaare,FALSE,"Die gsetzgäbendi Bhörde vom Kanton isch de ""Gross Root,"" wo nöierdings 140, vom Volk für en feschti Amtsduur vo vier Joor, im Proporzverfaare gwèèlti Mitglider het.",🔎
2291,Zwangstaufe,Zwangsdaufi,zwangsbekeert,FALSE,"Bi dr Kapitulazioon häi d Kastilier de Muslime zwar Religionsfreihäit versproche, aber muslimisch Ooberschicht isch bald uf Afrika usgwanderet und d Moriske, wo no bliibe si, si zum Däil zwangsbekeert worde oder noch d Ufständ vo 1499 bis 1571 us Spanie verdriibe worde (1609, 1611).",🔎
,,,Zwangsdaufe,TRUE,"Joorhundert aber zum römisch-katholische Glaube konwerdiert häi, isch es zu Zwangsdaufe und andere diskriminierende Maassnaame choo.",🔎
,,,Zwangsdaufte,TRUE,"Immer wider het mä brüeft, öb die Zwangsdaufte wirklig Christe si.",🔎
,,,zwangsdauft,FALSE,Johrhundert z Schbanie und z Portugal zwangsdauft worde si oder us Angst vor Verfolgig und Mord zum Christedum konwertiert häi.,🔎
,,,daufe,FALSE,"Nume die, wo sich häi lo daufe, Chinder und schööni Fraue sige verschoont worde.",🔎
2292,Oppenau,Oppenau,Obbenau,TRUE,"D Gmai grenzt im Norde an d Stadt Obbenau, im Nordoschte an Bad Peterstal-Griesbach, im Oschte an Oberwolfe, im Süden an die Stadt Huusä un Fischerbach, im Sidweschte an d Stadt Zäll un im Weschte an Noodere.",🔎
,,,Oppenauer,FALSE,Vorsitzer vum Ufsichtsrot isch dr Oppenauer Buur Anton Walter.,🔎
2293,Eidgenössisches Departement für auswärtige Angelegenheiten,Eidgenössischs Departemänt für usswärtigi Aaglägeheite,Eidgnössische Departement für uuswärtigi Aaglegeheite,TRUE,"Si isch vo 2003 bis 2011 Mitglid vom Bundesrat, Vorsteherin vom Eidgnössische Departement für uuswärtigi Aaglegeheite (EDA), em schwyzerische Usseministerium und 2007 und 2011 Bundespräsidentin vo dr Schwiz gsi.",🔎
,,,Aidgnessische Departement fir uuswärtigi Aaglägehaite,TRUE,"Vu 1991 bis 1995 het er im Bolitische Sekretariat vum Aidgnessische Departement fir uuswärtigi Aaglägehaite (EDA) gschafft, vu 1995 bis 1997 isch er Gsandte vu dr Botschaft z Moskau gsii.",🔎
,,,Eidgenössische Departement für uusswärtigi Aaglegenheite,TRUE,Vo 1999–2002 isch er em Eidgenössische Departement für uusswärtigi Aaglegenheite vorgschtande.,🔎
,,,Eidgenössische Departement für usswärtigi Aglegeheiten,TRUE,Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement für usswärtigi Aglegeheiten vorgstande.,🔎
,,,EDA,FALSE,Si isch e Bundesrootspartei und het zwei vo siibe Bundesrät: dr Ignazio Cassis im EDA und dr Karin Keller-Sutter im EFD.,🔎
,,,Eidgenössische Departement für usswärtigi Aaglägeheite,TRUE,Währed siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Departement für usswärtigi Aaglägeheite vorgstande.,🔎
,,,Äiggnössischen Ussedepartemänt,FALSE,"Er het mit em Bundesroot Karl Schenk, wo s Departemänt vom Innere gleitet het, em Emil Welti vom Poscht- und Ysebahndepartemänt und em Numa Droz, wo au e Nöieburger gsi isch und doo s Äiggnössischen Ussedepartemänt gha het, gredt.",🔎
,,,Politische Departement,FALSE,Während siinere Amtszeit isch er em Politische Departement vorgschtande.,🔎
,,,Politisch Departement,FALSE,"I dene Jahre, won er Bundespresidänt gsii isch, hät er amig s Politisch Departement gfüert, das isch dozmal eso Bruuch gsii.",🔎
2294,Internationaler Tag des Gedenkens an die Opfer des Holocaust,Internationale Dag vum Mahnen an d Opfer vum Holocaust,Internationale Dag vum Mahne an d Opfer vum Holocaust,TRUE,Zum Internationale Dag vum Mahne an d Opfer vum Holocaust isch dr 27.,🔎
,,,Internazionaale Daag vum Maane an d Opfer vum Holocaust,TRUE,"Jänner, em Internazionaale Daag vum Maane an d Opfer vum Holocaust, gmaant.",🔎
2295,Trinationaler Eurodistrict Basel,Trinationale Eurodischtriggt Basel,Trinazionaale Öirodistrikt Baasel,TRUE,"Es git no anderi Begriff für e urbaan Ruum Baasel, nämlig RegioTriRhena, Trinazionaale Öirodistrikt Baasel (TEB) und Trinazionaali Agglomerazioon Baasel (TAB).",🔎
,,,Trinationali Agglomeration Basel,FALSE,D Gmei isch e Deil vo de Trinationali Agglomeration Basel un leit 7 km öschtlich vo Basel un 8 km südlich vo Lörrach.,🔎
,,,Agglomeration Basel,FALSE,"D'Agglomeration Basel lit mit numme öppe 100.000 Iwohner in Bade-Württeberg, isch aber mit öppe 670.000 Iwohner dr drittgrösst Balligsrum, wo Bade-Württeberg e Adeil het.",🔎
,,,Trinational Eurodistrict Basel TEB,FALSE,"Drzue ghöre d Schwizer Koordination vo Interreg Oberrhy wie au diversi Kooperationsgfäss (die Trinationali Metropolregion Oberrhy TMO, die Dütsch-französisch-schwizerischi Oberrhykonferenz ORK, dr Trinational Eurodistrict Basel TEB, d INFOBEST Palmrain).",🔎
,,,Trinationale Eurodistrìkt Basel,TRUE,Hììninge gheert zum franzeesche Deil vum Trinationale Eurodistrìkt Basel.,🔎
,,,Trinazionaali Agglomerazioon Baasel,FALSE,"Es git no anderi Begriff für e urbaan Ruum Baasel, nämlig RegioTriRhena, Trinazionaale Öirodistrikt Baasel (TEB) und Trinazionaali Agglomerazioon Baasel (TAB).",🔎
,,,Trinationale Agglomeration Basel,FALSE,Mit Wiil am Rhii zämme bildet Löörech e Oberzentrum als dytscher Deil vu dr Trinationale Agglomeration Basel.,🔎
,,,ihrem Iizugsgebiet,FALSE,Als Museum z Basel wärden e huuffe Museum in dr Stadt Basel und ihrem Iizugsgebiet zsämmegfasst.,🔎
,,,Grossrüm Basel,FALSE,"""Blansingen"") isch e Ort im südliche Markgräflerland (Landchreis Lörrach, Bade-Württeberg, Dütschland) im Izugsgebit vum Grossrüm Basel.",🔎
2296,Nobelpreis für Physiologie oder Medizin,Nobelpriis für Physiologie oder Medizin,Nobelbryys fir Fisiology oder Medizin,TRUE,"D Silvia Arber isch e Dochter vum Schwyzer Mikrobiolog un Genetiker Werner Arber, wu anne 1978 dr Nobelbryys fir Fisiology oder Medizin iiberchuu het.",🔎
,,,Nobelbriis für Füsiologii und Mediziin,TRUE,Für iiri Entdeckige „zur Spezifität der zellulären Immunantwort“ (MHC-Restrikzioon) häi dr Peter C. Doherty und dr Rolf Zinkernagel 1996 dr Nobelbriis für Füsiologii und Mediziin üüberchoo.,🔎
,,,Medizin und Physiologie,FALSE,"Nebed em Friedensnobelpriis sind das d Bereich Medizin und Physiologie, Physik, Chemie und Literatur.",🔎
,,,Nobelbriis für Füsiologii oder Medizin,TRUE,Er het 1962 dr Nobelbriis für Füsiologii oder Medizin überchoo.,🔎
,,,Nobelbryys fir Fysiologii oder Medizin,TRUE,Die Lischte zellt in ere kronologisch Zyylete alli Dreger vum Nobelbryys fir Fysiologii oder Medizin uf mit dr Begrindig vum Nobelkomitee.,🔎
,,,Nobelbryys fir Medizin,FALSE,Anne 1948 het dr Müller „fir d Entdeckig vu dr starke Wirkig vu DDT al Kontaktgift gege mehreri Arthropode (Gliderfießer)“ dr Nobelbryys fir Medizin.,🔎
,,,Nobelbriis für Füsiologii oder Mediziin,TRUE,"1978 het er dr ""Nobelbriis für Füsiologii oder Mediziin"" üüberchoo.",🔎
,,,Nobelbryys fir Fisliogy oder Medizin,TRUE,Anne 2008 isch em dr Nobelbryys fir Fisliogy oder Medizin zuegsproche wore.,🔎
,,,Nobelbriis für Medizin,FALSE,"1962 häi dr Crick, dr Wilkins und dr Watson für iir rüümligs Modäll vo dr DNA dr Nobelbriis für Medizin überchoo.",🔎
,,,Nobelbriisdreeger für Mediziin,FALSE,Er isch Nobelbriisdreeger für Mediziin (1996).,🔎
,,,Füsiologii oder Medizin,FALSE,"In Lauf vo dr Gschicht vo dr Uniwersidäät häi Aaghöörigi und Ehemooligi im Ganze 31 Nobelbriis gwunne: 13 in Füsik, 9 in Füsiologii oder Medizin, 6 in Chemii, 2 in Ökonomii und äi Friidensnobelbriis.",🔎
,,,Nobelbriis für Mediziin,FALSE,"Für d Entdeckige bi de Hormoon vo dr Nääbeniererindi, iiri Strukduur und iiri bioloogische Wirkige het er 1950 zämme mit em Edward Calvin Kendall und em Philip S. Hench dr Nobelbriis für Mediziin üüberchoo.",🔎
,,,Nobelbriis für Füsiologii und Medizin,TRUE,"Er het im Joor 1906 dr Nobelbriis für Füsiologii und Medizin für sini Undersuechige über die fiingwääbligi Anatomii vom Närvesüsteem übercho, zämme mit em Spanier Santiago Ramón y Cajal.",🔎
2297,Malsburg-Marzell,Malschburg-Marzell,Marzèll,FALSE,"Well i dè Däler d Regyrigstruppè uff d Freischärler gwartet hèn, sin sèlli uff d Höchi uègangè un hèn i dè Bärgdörfern Vogelbach un Marzèll s Nachtquartyr bezogè.",🔎
,,,Marzell,FALSE,"het ußerdem 1342 au no s halbi Dorf Marzell gchauft, un d Familie het au no Iinahme us hasburgische Pfandschafte in Wehr un im Aargau gha.",🔎
,,,Vogelbach,FALSE,Juli 1929 z Vogelbach; † 7.,🔎
2298,Schleitheim,Schlaate,Schlaatè SH,FALSE,"D Wuètè isch abber ab èm Seldègrabbè unterhalb vu Grimmelzofè èn Dütsch-Schwyzer Gränzfluss, woby diè link Au uff èm Bann vu Schlaatè SH, ergo schwyzer Staatsgebièt lyt.",🔎
,,,Schlaatè,TRUE,"Zämme mit de Uusgrabunge by Juliomagus (Schlaate) im benochborte Schlaate ergit sich s Bild vu nem römische Lager, wo sich zu jenere Zyt bi Schlaatè a de Stroß vu Schaffhuuse noch Fryburg bfunde hèt.",🔎
,,,Schlaatemõr,FALSE,"Sell Juwel, uff dèm d Fürschtèbärger i dè 1950er Johr iren Hauptwohnsitz ka hèn, isch für kolporyrti 2 Millionè Schwizer Frankè an èn Schlaatemõr Grooßbuõ vokauft worrè, isch also sit 2011 in Schwizer Hand.",🔎
,,,Schlaatemer,FALSE,"I s Wuètèdal entwässeret a dèrè Stell vo links dè Schlaatemer Dorfbach, wo vom Schlaatemer Randè hèr kunnt, wiè au vo rächts dè Wylerbach, wellè uff èm Spièßèbärg entschpringt.",🔎
2299,Greifensee (Gewässer),Griifesee,Gryffesee,TRUE,"Dezämber 2018 hät de Veräin Schwyzertüütsch, wo vor 80 Jaar entstanden isch, z Gryffesee sis Jubileeum under em Titel ""mundartforum 80"" gfyret.",🔎
,,,Grifesee,TRUE,"D Äidgenosse häi z Grifesee churz vorhär zäigt, wie si mit ihre Gegner umgöön, wo si fast alli Verdeidiger vo Grifesee noch iirer Kapitulation ermordet häi.",🔎
,,,Gryfäsee,TRUE,"S Schloss mit sinä Sytebaute lyt im änä schöne Park uf äm sogenanntä Burghügel, vo dem öschtlich d Uschtermär Aa flüsst und weschtlich dä Gryfäsee lyt.",🔎
,,,Gryfesee,TRUE,"Di südlichi Gränze bildeät dä ""Tämbrig"", en Hügel fonärä Höchi fo 522 m ü.M., fo wo uus mä cha über di ganzi Stadt, dä Gryfesee und s Glatttal gsee.",🔎
,,,Griiffesee,TRUE,Als einzige Ort am Griiffesee liit das alt Stedtli diräkt am Uufer.,🔎
,,,Griiffäsee,TRUE,Ihri Fortsetzig verlauft rächts vom Zürisee und linggs vum Griiffäsee.,🔎
2300,Primzahl,Primzahl,Primzàhla,FALSE,"Àls Produkt vu Primzàhla: 24 x 54  Ìn reemischa Zàhla: MMMMMMMMMM CCIƆƆ ↂ (ↂ ìsch a zammadruckta Schrìft vu CCIƆƆ, wo ma ìn da XV.",🔎
,,,Primzaale,FALSE,"Wichdigi Brobleem, wo mit analütische Methode glööst worde si, beträffe mäistens statistischi Frooge noch dr Verdäilig vo Primzaale und deren iiri Asümptotik.",🔎
,,,prim,FALSE,"Wichdigi Frooge sin, öb e groossi Zaal prim isch, d Faktorisierig vo groosse Zaale und d Froog, wo äng doodrmit verbunde isch, wie mä e diskrete Logarithmus effiziänt berächnet.",🔎
,,,Primzààhla,FALSE,"Urschprìnglig hàt maa-n-’s bnutzt, fìr groossa Primzààhla süacha.",🔎
2301,Schweizer Schokolade,D Schwiizer Schoggolade,Schwiizer Schoggi,TRUE,Die Technigg und d Milchschoggi hend stets zum guete Ruef vo de Schwiizer Schoggi bitreit.,🔎
,,,Schoggolade,FALSE,"Bim Schoggoladefondue wärde Fruchtstück vo Öpfel, Banane, Äbbeeri, Biire oder au chliini Chuechestück mit ere Gable in gschmulzniger Schoggolade dünklet.",🔎
2302,Kleiner Laufen bei Laufenburg,Laufèburger Lauffè,Lauffeburger Lauffe,TRUE,"Noch em Rhyfall sind das bsunders no dr middler Lauffe bi Choblez und dr Lauffeburger Lauffe, wo hüt wägem Stausee vom dörtige Chraftwärch nümme z gseh isch.",🔎
,,,Chlyne Lauffè,FALSE,Graad unterhalb vo dè Lauffèbrugg isch früèner dè Chlyne Lauffè im Hochrhy gsi.,🔎
,,,Chlynè Lauffè bi Laufèburg,FALSE,"Dè Lauffè bi Ettikon, au ""Ettikoner Lauffè"", ""Kadelburger Lauffè"", meischtens au ""Koblenzer Lauffè"" un im Voglych zum Rhyfall (Grossè Lauffè) un zum Chlynè Lauffè bi Laufèburg au ""Mittlerè Lauffè"", früèner au ""Schièssè"" odder ""Schussè"", isch e Lauffè im Hochrhy i dè Nôchi vo dè Stadt Waldshuèt-Düèngè im Chleggau un dè Schwiz im Aargau.",🔎
,,,Under oder dritt oder chlyy Lauffe,FALSE,"Am Hochrhy, wo vom Bodesee bis uff Basel fasch hundertfüfzg Meter abechunt, cha me grad es paar Lauffe go aluege, die grössere sin dr ""Rhyfall"" unden a Schaffuuse, der ""middler Lauffe"" bi Choblänz und Ettikon und de no dr ""Under oder dritt oder chlyy Lauffe"" vo Lauffeburg.",🔎
2303,27. August,27. Augschte,28. Augschtä,FALSE,"9"">1839 z Maiefäld; † 28. Augschtä 1891 z <a href=""Seewis%20im%20",🔎
,,,27. Àuigscht,TRUE,"al Officiel) veräffentligt worra. Àwer a Text vum 27. Àuigscht 2013 gìtt a <a href=""Franz%C3%",🔎
,,,27. Auguscht,TRUE,"Dr Lyndon Baines Johnson (* 27. Auguscht 1908, † <a href=""22.%20Januar""",🔎
,,,27. Auguschd,TRUE,Dr Georg Wilhelm Friedrich Hegel (* 27. Auguschd 1770 en St,🔎
,,,27. Augschde,TRUE,Dr Ernst Ochs (* 27. Augschde 1888 z Ätt,🔎
2304,Baden-Württemberg,Baade-Wiirdebäärg,baden-württembergischen,FALSE,Brunnõdèrè isch èn Stadtdeil vo dè baden-württembergischen Stadt Bõõdorf im nordöschtlichè Eggè vom Landchrais Waldshuèt.,🔎
,,,baade-wiirdebäärgische,FALSE,Im Weschde gränzd s an di baade-wiirdebäärgische Regierigsbezirk Stuagert ùn Diibenga.,🔎
,,,Bade-Wirttebari,TRUE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Sulz un dr Kànton Selz im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Brumath im Arrondissement Stroosburi-Lànd un ìm Weschte àn dr Kànton Hàwenau.",🔎
,,,Baddè-Württèbärg,TRUE,"Schluchsee isch èn heilklimatischè Kurort im Hochschwarzwald im Südweschtè vu Baddè-Württèbärg am glychnammigè Stausee, im gröschtè See vom Schwarzwald.",🔎
,,,Land Bade-Württebärg,FALSE,"(Laufeburg isch 1801 vom Napoleon em Rhii nooch in zwei Helfte deilt worde, dr südligi Deil ghört zur Schwiiz (Kanton Aargau) und dr nördligi Deil zu Dütschland (Land Bade-Württebärg).)",🔎
,,,Bàde-Wirtebari,TRUE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,Bade-Writtebärg,TRUE,Syt Mai 2011 isch er Minischter fir Verchehr un Infrastruktur z Bade-Writtebärg.,🔎
,,,baade-wiirdebäärgisch,FALSE,"Im Siide gränzd er an Eeschdryych, an Vorarlberg ùn Tirol, im Weschde an dr Landchrais Linde ùn dr baade-wiirdebäärgisch Landchrais Raveschburg.",🔎
,,,Badä-Wirtebärg,TRUE,Dr Schärragau isch ä Regió im Siide vo Obrschwobe z Badä-Wirtebärg.,🔎
,,,Bade-Würdeberg,TRUE,"S Markgräflerland (dr Namme chummt vum ""Markgrof vo Bade"") isch e Region im Südweschte vo Dütschland z Bade-Würdeberg.",🔎
,,,bade-württebärgische,FALSE,Todtmoos) isch e Gmeind im bade-württebärgische Landchreis Waldshüet.,🔎
,,,bade-wirtebärgische,FALSE,Vu Jänner 2013 bis Mai 2016 isch er bade-wirtebärgische Kultusminischter gsii.,🔎
,,,Bade-Wyrttebärg,TRUE,"Dr Bezirk Lieschtel gränzt im Norde an Dytschland (Landkreis Lörrach, Bade-Wyrttebärg), im Nordoschte an Kanton Aargau (Bezirk Rhyfälde), im Oschte an Bezirk Sissech, im Süde an Bezirk Waldeburg, im Weschte an Kanton Soledurn (Bezirk Dorneck) und im Nordweschte an Bezirk Arlise.",🔎
,,,Lendle,FALSE,"Wendrsonn isch a Band aus em Lendle, wo frei noch em Moddo ""Mir können fei auch Hochdeutsch, wellad aber net!""",🔎
,,,Bade-Württembärg,TRUE,"D Schwarzwaldbaan isch è zweigleisigi, elektrifizyrti Hauptbaan z Bade-Württembärg, vo Offèbürg gu Singè.",🔎
,,,Bade-Wirddeberg,TRUE,Gmesse on sinere Fläch isch s de grescht Londkreis z Bade-Wirddeberg.,🔎
,,,Bada-Wirttebärg,TRUE,"""Herrenberg"") isch a Stadt en dor Midde vo Bada-Wirttebärg.",🔎
,,,bade-wirttäbergischä,FALSE,Hüt ghört de archäologischi Ort zu de bade-wirttäbergischä Gmaind Jestette im Chleggi und zu Rhiinau im Zürcher Wyyland.,🔎
,,,Bade-Wirttaberg,TRUE,"""Beimerstetten"") ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Badè-Württèbörg,TRUE,D Weera isch èn Fluss im sûdweschtlichè Sûdschwarzwald z Badè-Württèbörg un èn rächtè Nebbèfluss vom Hochrhy.,🔎
,,,Baade-Wirttebärg,TRUE,Böuherr isch s Staatlig Hochböuamt Fryybeg im Ufdraag vum Land Baade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,Bade-Wirtebearg,TRUE,"Vor allem in dr Region Bade-Wirtebearg und Bayern, abr au über Webshops.",🔎
,,,Bade-Wirddebärg,TRUE,"Yach) isch e Ordsdail vun de Stadt Elze im Londgrais Ämmedinge in Bade-Wirddebärg, Ditschlond.",🔎
,,,badische,FALSE,Und as Prälat isch er au Abgeordnete i der erschte Chammere vom badische Landtag gsi.,🔎
,,,bade-wirttebergische,FALSE,"Laufeburg (amtlig ""Laufenburg"") isch e Chleistadt im bade-wirttebergische Landchreis Waldshüet.",🔎
,,,Bada-Wirttaberg,TRUE,"Bola (Hochdeitsch: Bolheim) isch a Ortsdoil vo Herbrechtinga im Landkreis Hoine, Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Bade-Württeberg,TRUE,"Er isch 1493 m über NHN hoch un dodemit isch er de högschde Berg vom Schwarzwald, aber au vo Bade-Württeberg un vo alle dütsche Mittelgebirg.",🔎
,,,Bade-Würdebärg,TRUE,Bad Schönborn isch e Gmeind im Landchrais Karlsrue in Bade-Würdebärg.,🔎
,,,Baade-Württebäärg,TRUE,Im Bundesland Baade-Württebäärg oder in Ööstriich cha d Bezäichnig „Brofässer“ oder „Brofässore“ ooni Zuesetz as nitakadeemische Eerediddel verdiente Bürger ge wärde.,🔎
,,,Baddè-Württèbörg,TRUE,"De Undersee hèt am Nordufer Dütschland, und zwar s dütsche Bundesland Baddè-Württèbörg, un de schwizer Kanton Schafuuse als Aarainer, am Südufer dè schwizer Kanton Thurgau un für e munzigs Stugg d Schafuuser.",🔎
,,,Badè-Württemberg,TRUE,Im Johre 2003 sin diè Schinènnahverkorsleischtungè im Nahverkehr zwischè Karlsruh un Konschtanz durch s Land Badè-Württemberg europawit uusgschriebè worrè.,🔎
,,,Bade-Wirdebàrig,TRUE,Bade-Wirdebàrig) bildet.,🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
,,,Bade-Würddemberg,TRUE,"Pfeffinga isch an Schdadddeil vo Albschdadd em Zollernalbkreis, Bade-Würddemberg.",🔎
,,,bade-württebergische,FALSE,"Hauptsächlich lit s bedient Gebiit in dr bade-württebergische Landkreise Emmedinge, Brisgau-Hochschwarzwald, Lörrach, Waldshuet, dr Schwarzwald-Baar-Kreis, Rottwil, Duttlinge un Konschtanz sowie dr kleins Gebiit im Süde vum Ortenaukreis.",🔎
,,,Bade-Wĩrdåbärg,TRUE,"Wãldhousa isch å eschdlich vo dr Kärnschdåd glägnr Schdådbezĩrk vo dr Groaßa Krỏesschdåd Ỏla êm Oschdãlbkrỏes en Bade-Wĩrdåbärg, Deidschlãnd.",🔎
,,,Bade-Wirdeberg,TRUE,"Kuppene, (amtlich ""Kuppenheim"") isch ä klains Städtl im Weschde vu Bade-Wirdeberg bi Raschdi.",🔎
,,,Baade-Wirtebäärg,TRUE,"""Peter-Huchel-Preis"") isch e Literaturbryys fir Lyrik, wu syter anne 1984 all Joor vum SWF, ab 1999 vum SWR, un vum Land Baade-Wirtebäärg vergee wird.",🔎
,,,Bada-Wirddebärg,TRUE,"""Nürtingen"") isch a Graoße Graesschdadd en Bada-Wirddebärg ond isch ogfär 20 km vo dor Haobdschdadd Schduagord wägg.",🔎
,,,Bade-Wirttebärg,TRUE,Anne 1993 isch s Natürschutzbiät nommol erwitteret wore un isch jetze mit siner Flächi vu rund 1.600 Hektar eins vu dr greschte z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,badischè,FALSE,Dè Doppelnammè mit Säckingè isch wegè dè uff dè anderè Sitè vom Hochrhy ligendè badischè Stadt Säckingè (un zu dè Unterscheidig vo anderè Ört namens Stei i dè Schwiz) aghängt worrè.,🔎
,,,baade-württebärgische,FALSE,"D Bundesautibaan 5 (Abkürzt: BAB 5) – Churzform: Autibaan 5 (Abkürzt: A 5) – isch e dütschi Autibaan, wo 440 Kilometer lang isch und vom Hattebacher Dreiegg in Hesse dur d Balligsrüüm Rhii-Main und Rhii-Neckar uf Süüde bis zum baade-württebärgische Wiil am Rhii an dr dütsch-schwizerische Gränze goot.",🔎
,,,Badè-Württèberg,TRUE,Diè Rhydalbahn isch è zweigleisigi elektrifizyrti Ysèbahnhauptstrecki z Badè-Württèberg.,🔎
,,,Badâ-Wirdâberg,TRUE,"Schwäbisch isch â Grupp von Dialägd wo mer em Zendrom, em Oschdâ vo Badâ-Wirdâberg ond em Regierongsbezirk Schwabe vo Boerâ schwätzt – ond se ghöred zu de Alemannische Dialekt.",🔎
,,,Bada-Wirrdabärg,TRUE,Dor Landgraes Beblenga (ao Bebleng) isch a Landgraes en Bada-Wirrdabärg.,🔎
,,,Bada-Württemberg,TRUE,Domit isch dr Alb-Donau-Krois dr Landkrois mit de meiste Gmoinda en Bada-Württemberg.,🔎
,,,Bade-.Wirttebärg,FALSE,"In dr Johr 2007, 2011 un 2019 het si Stipändie vum ""Förderkreises Deutsche Schriftsteller"" z Bade-.Wirttebärg un 2013 un 2015 Stipändie vu dr Geschwister-Mohr-Stiftig iberchuu.",🔎
,,,Baadische,FALSE,D Familie isch ursprünglig e Buurefamilie im Baadische gsi.,🔎
,,,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Bade-Würtemberg,TRUE,Inzlige litt im südweschdlichschde Zipfeli vo Bade-Würtemberg uff eme Usläufer vom Dinkelbärg im Dreiländereck Dütschland - Schwiz- Frankrich un hett e unmiddelbari Gränz zum Kanton Basel Schdadt.,🔎
,,,Baade-Wirtebearg,TRUE,"Dazua ghert a Doil vum boirische Regiirungsbezirk Schwobe, sowia kloine Doil vu Baade-Wirtebearg, Vorarlberg und Tirol.",🔎
,,,Bàde-Wirttebari,TRUE,àui d Granz züe Bàde-Wirttebari ìsch gànz ìn dr Neh àm Rhin und uf Karlsrüe ìsch es àui nì witt.,🔎
,,,Bàde-Wìrttebari,TRUE,Ìm Oschta ìsch dr Rhin d Granz züe Ditschlànd mìt em Regierungsbezirk Friburg z Bàde-Wìrttebari.,🔎
,,,Baade-Wiirtebäärg,TRUE,Uf dr Roote Lischt vu dr gfeerdete Saiger z Baade-Wiirtebäärg sin im Joor 2001 46 vu dr insgsamt 73 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Saigeraarte gstande.,🔎
,,,Baade-Württebärg,TRUE,"S ostfränkische Sproochgebiet goot vo dr Region Heilbronn-Franke und Tauberfranke in Baade-Württebärg über die bayrische Regierigsbezirk Middel-, Unter- und Oberfranke, Südthüringe über s bayrische Vogtland bis in dr Übergangsberiich vom säggsische Vogtland.",🔎
,,,Bade-Württemberg,TRUE,"Achre (amtlich: ""Achern"") isch ä Großi Kreisstadt im Weschde vun Bade-Württemberg, ebbe 18 km südweschtlich vun Bade-Bade bzw.",🔎
,,,Bààda-Wìrttabärg,TRUE,Zitter 1965 gìtt’s a Pàrtnerschàft mìt dr diitscha Schtàdt Bruchsàl ìn Bààda-Wìrttabärg.,🔎
,,,Baade-Wiirdebärg,TRUE,"Dèrd hed dr Blaan fir dr Siidweschtdydsche Schbroochatlas gmachd, dr Schbroochatlas vù dr alemanische Dialäkt im siidlige Baade-Wiirdebärg.",🔎
,,,Bade-Wirtteberig,TRUE,"""Biberach"") isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberig.",🔎
,,,Bade-Württebèèrg,TRUE,"Bis Ändi 2017 isch häts z Bade-Württebèèrg au na s Amtsnotariaat ggèè, wil das die früenerige Landesgsetzgäbige i de verschidene Voorgängerländer esoo ghaa hät.",🔎
,,,Baade-Wiirttebäärg,TRUE,Dr Fluss het sy Ursprung z Baade-Wiirttebäärg am Fueß vu dr Schweebische Alb us e baar Chaarschtquälle im Jura.,🔎
,,,Baddè-Wurttèbörg,TRUE,"D Baanschtreggi Stuègètt–Hattingè ""(Gäubaan)"" volauft im südlichè Baddè-Wurttèbörg, si isch è 148,5 Kilometer lang Ysebaaschtreggi vo Stuègètt bis is badischè Hattingè.",🔎
,,,Bade-Wiirttebärg,TRUE,"Dr Oscht-Deil (Bayrisch-Schwaben) ghert zum Bundesland Bayern, dr mittler un dr Weschtdeil, im Norde bis Heilbronn, im Süde bis zum Bodesee un im Weschte zum Deil bis an dr Schwarzwald goht, ghert zu Bade-Wiirttebärg.",🔎
,,,Baddè-Wrttèbärg,TRUE,Juni 2011) im Landchreis Waldshuèt z Baddè-Wrttèbärg.,🔎
,,,Badè-Württèbärg,TRUE,èm dütschè Bundesland Badè-Württèbärg.,🔎
,,,Bade-Wìrtteberg,TRUE,"Schafhàuse isch an Ortsdail vo Weil d’r Stadt, em Landkreis Béblebge en Bade-Wìrtteberg.",🔎
,,,baddè-württèbärgischè,FALSE,Dè Staufèchopf isch èn hochè Bärg im Südschwarzwald weschtlich vo Staufè bi Grõfuusè im baddè-württèbärgischè Landchrais Waldshuèt.,🔎
,,,Baade-Wirddebäärg,TRUE,Kirrzl het ebbene 1450 Iihwohner un g'hert zuem Ortenaugrais in Baade-Wirddebäärg.,🔎
,,,Bade-Würteberg,TRUE,Marbach isch de Name vo folgende Ort z Dütschland: Bade-Würteberg Bayern Marbach isch de Name vo folgende Ort z Öschtriich: Marbach isch de Name vo folgende Ort i de Schwiz: Marbach isch de Name vo folgende Gwässer: Marbach isch de Familiename vo folgende Persone: Lueg au:,🔎
,,,Bada-Wirdaberg,TRUE,"Vorgleicht ma d Eiwohnrzahla vo älle Städt en Bada-Wirdaberg, no isch Reitlenga de neintgraischt Stadt vom ganza Ländle.",🔎
,,,Baddè-Wirttèbärg,TRUE,S Schloss lyt im Ortenauchrais z Baddè-Wirttèbärg.,🔎
,,,Bada-Wirttabärg,TRUE,"""Schwäbisch Gmünd"") isch a Stadt im Oschda vo Bada-Wirttabärg rond 50 km eschtlich vo Stuegert.",🔎
,,,bade-wirttebärgische,FALSE,Vu 1989 bis 1991 isch er Mitglid im Landvorstand vu dr bade-wirttebärgische Griene gsii.,🔎
,,,Bade-Wirdebärg,TRUE,D Glems isch an rechdor Näbafluss vo dr Enz en Bade-Wirdebärg.,🔎
,,,baddischè,FALSE,"Historisch gsää blybt s Helikon diè klassisch-traditionelli europäischi Marschtuba, si wörd bi Musiggruppè mit historischè Bezüüg wiè dè baddischè ""Gälfiäßler"" au nõch wiè vor vowendet.",🔎
,,,Baade-Würtebärg,TRUE,Baade-Würtebärg het zum Bischbil 14 Oberzentre und äbbe 90 Middelzentre.,🔎
,,,bade-wirttebergisch,FALSE,"Im Johr 1965 isch er in di bade-wirttebergisch Stiirverwaltung iidrette, 1968 isch er als Fachaawalt fir Stiirrecht zuegloo wore.",🔎
,,,Bada Wirdaberg,TRUE,"Nôch-em Zwoida Weltkriag hôt s Land Bada Wirdaberg beschlossa, an seim Hochschuel-Inschdidut fir Musikerzihong z Drossenga a Abdeilong fir Kirchamusik eizorichda.",🔎
,,,Bada-Wirddaberg,TRUE,D Donau isch en Ulm gleichzeidig au d Grenz zwischa Bada-Wirddaberg ond Boyra ond drennd Ulm vo Nei-Ulm.,🔎
,,,Bade-Wirttebäärg,TRUE,Dr Daubergieße isch anne 1979 zum Natuurschutzbiet erkleert woore un isch mit 1.682 ha ais vu dr greeschte Schutzbiet z Bade-Wirttebäärg.,🔎
,,,Ländle,FALSE,"Im Ländle gälted di gliiche Maass, wie i de Schwiz (lueg witer une).",🔎
,,,Bade-Wirtaberg,TRUE,"I Bade-Wirtaberg isch d Hauptstadt nit per Gsetz feschtglegt worra, weil es bi de Usenandersetzige um de Südweschtstaat schwirig gsi wär, e Hauptstadt feschtzläge.",🔎
,,,Bade-Wirdaberg,TRUE,"""Gomaringen"") isch a Gmaende em Landkreis Dibeng en Bade-Wirdaberg.",🔎
,,,Bada Wirtaberg,TRUE,"Balenga isch a Großa Kreisstadt em Syda vo Bada Wirtaberg, sydlich vo Schduagert.",🔎
,,,Baade-Württebèèrg,TRUE,"Eis vo de eltischte gschnitzlete Wèrch, wo en Künschtler gmacht hät, isch d Figuur vomene Löiemänsch, wo vor Jaartuusete us emene Stooszahn vomene Mammut gmacht worden iisch und wo me in de Hööli Hohlenstein-Stadel bi Aoschtelfenge in Baade-Württebèèrg gfunde hät.",🔎
,,,baadische,FALSE,"Dr Pamphilus Gängebach isch dr Soon vom Ulrich gsi, eme Drucker us em baadische Gängebach.",🔎
,,,Bade-Wirtteberg,TRUE,"Zum Johr 213 sind große germanische Iberfäll uf s reemisch Land im hitige Bade-Wirtteberg, de Decumates agri iberliiferet.",🔎
,,,württebärgische,FALSE,"Kerner isch e Wisswy-Truube, wo 1929 vom August Herold in dr württebärgische Lehr- und Versuechsaastalt in Weinsberg als Krüzig zwüsche Trollinger und Riesling erfunde worden isch.",🔎
,,,Bada-Wirttemberg,TRUE,Dr Alb-Donau-Krois isch en Landkrois en Bada-Wirttemberg.,🔎
,,,Bade-Württebärg,TRUE,Vo Lüterburi und Karlsrueh bis Manne bildet dr Rhy d Gränze zwische em rächtsrhynische Bade-Württebärg und em linksrhynische Rhyland-Pfalz.,🔎
,,,Bade-Württebèrg,TRUE,"S alt Churfürschtetum Pfalz isch hüt aso im Wäsentlichen uuftäilt in e Regioon, wo «Pfalz» ghäisst und zu Rhyland-Pfalz ghöört, und e Regioon, wo «Kurpfalz» ghäisst und zu Bade-Württebèrg ghöört.",🔎
,,,Baade-Wiirtebärg,TRUE,Lischt vu dr Wisseschaftsminischter*ne vu Baade-Wiirtebärg,🔎
,,,Bàde-Wìrtebärg,TRUE,D’ Jàkobskìrich ìsch d’ àlta Pfàrrkìrich vun Adelsheim ìm Necker-Odewàld-Krais ìm Norda vu Bàde-Wìrtebärg.,🔎
,,,Land Baade-Württebärg,FALSE,"Bstellt häi d S-Baan Baasel d Kantöön Aargau, Baasel-Stadt, Baasel-Landschaft, Jura, Soledurn, s Land Baade-Württebärg und d ""Région Grand Est"".",🔎
,,,badè-württèbärgischi,FALSE,"Üehlingè-Birchèdorf (Dütsch: ""Ühlingen-Birkendorf"") isch e Gmeind im badè-württèbärgischi Landchreis Waldshuèt.",🔎
,,,Bada-Wirddabärg,TRUE,"Leabärg ['leɐbɛrg] isch a Graosa Graessdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 13 km weschdlich vo Sduagord.",🔎
,,,Bade-Würtebärg,TRUE,"Gerbel (uff Hochdütsch ""Görwihl"") isch e Gmäind im Hotzewald im Schwarzwald im Bundesland Bade-Würtebärg z Tüütschland.",🔎
2305,Bezirk Laufen,Laufedaal,Bezirk Laufe,FALSE,Dr Bezirk Laufe werd schpööter em Halbkanton Baselbiet zueteilt.,🔎
,,,Lauffetal,TRUE,"Vom Naame vo dene Naturfänomeen chöme d Ortsnääme von es paar Sidlige, wo näbe so Vercheershindernis entstande sind: Lauffen am Neckar, Lauffen a der Eyach, Lauffen am Kocher, Lauffen-Uewise am Rhy, wo s Schloss Lauffe stoot, Lauffen im Lauffetal, d Nochberstedt Lauffeburg im Baadischen und Lauffeburg im Aargau, und au ""Birelauff,"" wie Schinznach-Bad a der Aare früener gheisse het.",🔎
,,,Laufental,TRUE,"D Birs entspringt im Berner Jura, durfliesst die jurassisch Hauptstadt Dälschberg und bildet im Nordweschte vor Schwiiz innerhalb vom Jurahöhezug verschiideni Kluse und e markants Tal – s Laufental.",🔎
,,,Laufe,FALSE,"Dä tüütschschprachig Bezirk Laufe isch zwar katolisch, d Sprach hät aber 1975 zum Entscheid gfüert, bi Bärn z bliibe.",🔎
,,,Laufetaal,TRUE,"Und er het sich als öpper, wo zimli nooch a dr Sproochgränze zum düütschsproochige Laufetaal woont, au füre Sproochkontakt züschem Patois und em Schwiizerdüütschen inträssiert und er isch gon e Lischte mache vo Leenwörter, wo men usem Düütschen is jurassische Patois übernoo het.",🔎
,,,Laufedal,TRUE,"Die traditionelli Konfession im Baselbiet (mit Usnahm vo Deil vom Bezirk Arlese und em Laufedal, wo erscht spoot zem Baselbiet cho isch) isch reformiert, susch katholisch (Laufedal, hinders Leimedal und Birseck – die hän friener zem Fürschtbischtum Basel ghört).",🔎
,,,Amtsbezirk Laufe,FALSE,"März 1970 hät s Bärner Stimmvolk mit eme Zuesatz zur Staatsverfassig de sibe jurassische Bezirk s Rächt gee, sälber über ihri politischi Zuekunft z entscheide und de Amtsbezirk Laufe hät s Rächt überchoo, sich emene andere Nochber-Kanton aazschlüüsse.",🔎
,,,glychnamige Bezirk,FALSE,Laufe isch ä historischs Stettli und ä Gmeind im Baselbiet und dr Hauptort vom glychnamige Bezirk i dr Schwyz.,🔎
,,,Laufener,FALSE,"Die bäide Stroompfiiler häi Fundamänt us Iisekessong und Beton ghaa, d Pfiiler si mit Laufener Chalchstäikwader druf ufgmuurt worde.",🔎
,,,Laufetal,TRUE,"D Bärner hän dr Jura und s Laufetal bechoo, wärend s Birseck, also au Däärwil, zu Basel gange isch.",🔎
2306,Staatliche Hochschule für Gestaltung Karlsruhe,Staatligi Hochschuel fir Gstaltig Charlsrue,Hochschuel fir Gstaltig,FALSE,"Derno het er z Charlsrue ab 1991 an dr Uniwersitet un an dr Hochschuel fir Gstaltig Literaturwisseschaft, Filosofy un Gschicht studiert un mit eme Magischter abgschlosse.",🔎
,,,Staatlige Hoochschuel fir Gstaltig Charlsrue,TRUE,Si het Filosofy un Germanischtik studiert un schließli Freii Chunscht bim Peter Dreher un dr Silvia Bächli an dr Staatlige Hoochschuel fir Gstaltig Charlsrue un bim Klaus Stümpel an dr Hoochschuel fir Bildendi Chinscht Braunschweig.,🔎
2307,Magnetfeld,Magnetfäld,Magnetfälder,FALSE,Dä Zuestang isch wäg dr elektrische Leitfähigkeit vermuetlech für d Usbildig vo de planetare Magnetfälder verantwortlech.,🔎
,,,magnetische Felder,FALSE,"Emission vu ""Synchrotonstrahlig"" cha iberall dert beobachtet werre, wo bewegti elektrisch gladeni Deilli in magnetische Felder abglenkt werre.",🔎
,,,magnetische Fälder,FALSE,"D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder.",🔎
,,,magnetischi,FALSE,"Dailwiis wird de Begriff Dichti au fer Größe pro Flächeainhait verwendet (Stromdichti, Strahligsstromdichti, elektrischi un magnetischi Flussdichti).",🔎
2308,Kuchen (Gemeinde),Kuache,Kueche,TRUE,"Derno verlauft d Fils allmeh in ere weschtlige Richtig, s chemme Kueche un Gẽẽnge, wu dr Marrbach in d Fils goht.",🔎
,,,Kuacha,TRUE,Dr Nama lässd se abloida vom Kuacha.,🔎
2309,Höhe,Höhe,Hööchi,TRUE,S Koordinaatesüsteem bezäichnet mä eso: und speziell für zwäidimensionaali Koordinaatensüsteem mit ere zuesätzlige Hööchikoordinaate:,🔎
,,,Höchi,TRUE,"D Höchi über Normalnull hed z Dütschland aggee, wieviel Meter überm Meeresspiegel mer sich befindet.",🔎
2310,Krebs (Medizin),Chräbs,Chräbschranket,FALSE,"Chräbschranket, Franz Kafka",🔎
,,,Krabs,TRUE,"Ìm Àlter vu fìmf Joohra hàt sa a Brüader verloora, wo àn Krabs gschtoorwa-n-ìsch.",🔎
,,,Chräbserchrankig,FALSE,Dert isch er im Juli 2017 nach ere lengere Chräbserchrankig gstorbe.,🔎
,,,Lääberchräbs,FALSE,Är isch anne 1992 im Alter vu 66 Joor an Lääberchräbs gstoorbe.,🔎
,,,Chrèbs,TRUE,"Patientè mit Chrèbs hend zuedem es neus Medikamènt, das nöd nur bi de Schmèrzè hilft, sondern au t'Chèbszèlle ágríft.",🔎
,,,Chräbserchrankige,FALSE,"D Ursache vo dene si somatischi Primärerchrankige wie Stoffwächselerchrankige, Chräbserchrankige oder neurologischi Erchrankige (zum Bispil Multipli Sklerose).",🔎
,,,Chrebsliide,FALSE,April 1991 isch de Frisch a de Folge vom ene Chrebsliide in siinere Wohnig z Züri gschtorbe.,🔎
2311,Hochburg (Emmendingen),Hochburg bi Ämmedinge,Hochberg,FALSE,"Däm sy Dochter, Magdalena, het dr markgreefli Rot un Landschryber vu Hochberg, Martin Wyß, ghyrote.",🔎
,,,Hochbärg,FALSE,"Wu dr Albrecht 1488 chinderlos gstorben isch, sin d Burg un d Herrschaft Hochbärg ändgiltig an dr Christoph zruggfalle.",🔎
,,,Hachberg,FALSE,„Markgrof vu Hachberg un Suseburg“ gnännt.,🔎
2312,Hunnen,Hunne,Hunnä,TRUE,"Jahrhundert d Hunnä in Europa iigfalle sind, isch d Arena vo Lutetia schtillgleit und ihri Schtei sind für dä Bau vo dä Schtadtmuure und anderä Feschtigsalage verwändet wordä.",🔎
,,,Hunna,TRUE,"Bis d’Hunna ku sin, hot’s eigentlich koa größare Verschiebunge in da Bevölkarung gä.",🔎
,,,hunnische,FALSE,"Joorhundert häi sich die germanische und hunnische Aagriff denn immer mee gege s Westreich grichdet, wo milidäärisch und finanziell schwecher gsi isch.",🔎
,,,Hune,TRUE,"E Joor spöter, ane 436, hend d Hune en groose Tail vo de Burgunder inere Schlacht abegmacht.",🔎
,,,Hunn,TRUE,"Sicher Gotisch sind de Name vom Bischof ""Unila"" (Οὐνίλας = *Hunila »chliine Hunn«) und vom Diakon ""Moduarios"" (Μοδουάριος; baidi ane 404).",🔎
,,,Hùnne,TRUE,"Ùm s Johr 500 ùme sìn di slawische Stämm ìn d'Slowakei iigwandert, gliichzittig hän d'Hùnne ùn spöter d'Aware ìm Sǜǜde ùn Weste e Bedrohig daargstellt.",🔎
2313,Pays de la Loire,Pays de la Loire,Loire-Dal,FALSE,im Nordè vom Loire-Dal sowiè witt öschtlich vo dè Bretagne.,🔎
,,,Loire-Gau,FALSE,"D Sarthe isch èn Fluss im weschtlichè Frankrych, wo durch d Regionè Normandy un s Loire-Gau volauft.",🔎
,,,Loire-Bièt,FALSE,Si lyt am Zämmèfluss vo dè Sarthe un dè Huisne un isch d Hauptschtadt vum Département Sarthe i dè Region Loire-Bièt.,🔎
2314,Dinkelberg,Dinkelberg,Dinggelbärg,TRUE,"Johrhundert), aber vo denn aa git s für Hallstattzit keini Indizie, ass Mensche uf em Hügel gwohnt hai, aber nit wiit ewäg het mä uf em Dinggelbärg und in der Muttezer Hard Grabhügel us dere Periode gfunde.",🔎
,,,Dinkelbärg,TRUE,"Im Weschte hebe sich d'Wiiberg vom Markgräfler Hügelland use, im Süde de Dinkelbärg.",🔎
2315,Mondlandung,Moolandig,Landeplatz,FALSE,"englisch ""Tranquility base"") wird vu dr Internationale Astronomische Union dr Landeplatz vu Apollo 11 uffem Erdmoo bezeichnet, also sälle Platz uffem Mo, wo s'irdisch Läbe wohl s'erscht Mol in sinere Gschicht am 20. uf dr 21.",🔎
,,,Mondlandig,TRUE,In dr Nöchi vo Mare Tranquillitatis het die erschti Mondlandig vo Apollo 11 am 20.7.1969 schtattgfunde.,🔎
,,,Mondlandige,TRUE,Säller Film het natürlich au entsprechendi Muetmassige iber d'Mondlandige beflüegelt.,🔎
2316,Ferdinand Hasenfratz,Ferdinand Hasenfratz,Ferdinand Hasèfratz,TRUE,"Ferdinand Hasèfratz erwäänt è Gschlecht ""vo Rewèdal"", cha abber kein Beleeg lifèrè.",🔎
,,,Ferdi Hasèfratz,FALSE,"S Churzschwèrt vom Volksheldè söll annèdubaki dè Dichter, Sammler un Heimètforscher Ferdi Hasèfratz in èrè ysèbschlagenè Kischtè uff rotem Duch uffbewaart un umgää vo Schneggèhüsle (selli hèn d Willkür vo de Obrigkeit sǜmbolisyrt sowiè dè Aafang vom Buèrèuffschtand) haa.",🔎
2317,Stefan Uroš IV. Dušan,Stefan Uroš IV. Dušan,Stephan Duschan,FALSE,Die Gebiet si aber scho 1348 an d Serbe under em Stephan Duschan verloore gange.,🔎
,,,Stefan IV. Dušan,FALSE,"e) Hilf gsuecht. Das het s em Serberiich under em Stefan IV. Dušan in de Joor 1331–1355 mööglig gmacht, zur vorherrs",🔎
2318,Kommunales Kino Freiburg,s Kommunal Kino Fryburg,Kommunaal Kino z Fryburg,TRUE,"Syter anne 1985 duet s Kommunaal Kino z Fryburg s fryburger film forum veraastalte, wu si zue aim vu dr wiichtigschte Feschtival fir dr interkulturälle Dialoog z Europa entwicklet het.",🔎
,,,Kommunalè Kino Fryburg,TRUE,"S ehemolige Bahnhofsgebäude, dè Aalte Bahnhof Wiehre würd hüt kulturell bruucht, als ""Haus für Film und Literatur"" mit èm ""Kommunalè Kino Fryburg"", èm ""Literaturbüro Freiburg"" un eim Café.",🔎
2319,Prophetie,Brofetii,Brofeete,TRUE,"Nevi’im oder Nebiim (, ""Brofeete"") isch die hebräischi Bezäichnig für die biblische Brofeetebüecher.",🔎
,,,Profetii,TRUE,"Groossi Bedütig het z Mari d Profetii gha, wo under anderem Lääbereschau und Astrologii bedriibe het.",🔎
,,,Propheete,TRUE,"D Gleser sind ines Betongitter ygfüegt und zäiget d Motyv vo de Wienecht, vo de Karwuche, vo Oschtere, vo de Propheete und vo de föif Büecher vom Moses.",🔎
,,,Profeeta,TRUE,"Ìm Geegasatz züa b’schtìmmta religiöösa Kàrismààtiker wia Schàmààna, Sahenda odd’r Profeeta, düan sa-n-a Àrt vun Üssbìldung un Iisätzung ìn ìhr Àmt ärhàlta, wo d’ Mìtglììder vu da Religioonsgmainschàfta-n-àls „hailig“ ààlüaga düan.",🔎
,,,Brofeet,FALSE,"S Opferfest wird zum Gedänke an dr Brofeet Ibrahim (Abraham) gfiirt, wo noch dr muslimische Überliiferig die göttligi Broob bestande het und baraat gsi isch, Allah si Soon Ismael z opfere.",🔎
,,,Profet,FALSE,"Ds Gsicht vom Mohammed(of dänisch: ""„Muhammeds ansigt“"") esche Serii vo zwöuf Karikaturen, wo dr islamischi Profet o Religionsschdifder Mohammed zum Tema hei.",🔎
,,,Brophete,TRUE,"Erhalte bliibe si drgege d Bogeläuf, wo Brophete, König, Rose, tanzendi Ängel und dr Abraham darstelle.",🔎
,,,Prophet,FALSE,"De Jesus (arabisch: Isa) wird nöd als Sohn Gottes agluegt, sondern eifach als en witere Prophet.",🔎
,,,Prophete,TRUE,"הפתרה, 'Abschluss' ), än Abschnitt us de Prophete.",🔎
,,,Brofetie,TRUE,"Mit Hilf vo de kultkritische Brofetie vom Amos und Hosea het er brobiert, sini Glaubensbrüeder z überzüüge, ass s Ändi vom Tämpelkult nit s Ändi vom Judedum müess bedüte.",🔎
,,,Profeet,FALSE,"D Muslim glaube, ass dr Koran die wörtligi Offebaarig vo Gott (uf arabisch: ""Allah"") an dr Profeet Mohammed isch und iim dur „Werbalinspirazioon“ vom Ängel Gabriel (das isch s „Diktatverständnis“ vom Koran) zuechoo isch.",🔎
2320,Italienische Gemeinden,Die italiänische Gmäinde,Gmainda,FALSE,"Wils nöd in allna Kantön Städt hät, sait mr juristisch «Hauptort» zo da Gmainda oder Ortschafta (vgl.",🔎
,,,Gmai,FALSE,"Airolo (lombardisch ""Airö(u)/Aire(u)"" [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch ""Eriels"" oder ""Jerels"", ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,itàliaanischa G’mainda,TRUE,"Ariccia (Üssschprooch uff Itàliaanisch: , histoorisch uff Làtiinisch """" ) ìsch a itàliaanischa G’mainda, wo züa dr Metropolitàànschtàdt Rom ìn dr itàliaanischa Regioon Latium g’heert.",🔎
2321,Bündnis 90/Die Grünen Baden-Württemberg,Bindnis 90/Di Griene Bade-Wirttebärg,Landesbartei,FALSE,E Zytlang isch er Sprächer un Kassierer vu dr Arbetsgmainschaft „Schuele“ vu dr Landesbartei gsii un vu 1988 bis 2005 gwehlte Redaktor vu dr Mitgliderzytschrift „Grüne Blätter“.,🔎
,,,Grüene,FALSE,Der isch um 1990 durch e stärkere Verlaggerung zu de Grüene ersetzt worre.,🔎
,,,Griene z Bade-Wirttebärg,FALSE,"Septämber 1979 het z Sendelfenge ne Dräffe vu rund 700 Aahänger vu dr ekologische Bewegig stattgfunde, wu in dr Grindig vu dr Griene z Bade-Wirttebärg as erschtem Landesverband resultiert het.",🔎
,,,Griene Bade-Wirttebärg,FALSE,Vu 1992 bis 1997 isch er Landesvorsitzende vu dr Griene Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,Landesverband Bade-Wirttebärg,FALSE,Novämber 2009 bis 2011 Landesvorsitzendi vum Landesverband Bade-Wirttebärg vu Bindnis 90/Di Griene gsii.,🔎
,,,Griene Bade-Wirtteberg,FALSE,1979/80 isch dr Kretschmann ain vu dr Mitgrinder vu dr Griene Bade-Wirtteberg gsii.,🔎
,,,Griene,FALSE,"Mittlerwiili giltet d Stadt als Hochburg vu de Griene, nit nur weg de Wahl vum erschte griene Owerburgermeischter vun ere ditsche Großstadt, sundern au weg de iwerdurschnittlige Wahlergebnis.",🔎
,,,bade-wirttebärgische Griene,FALSE,Syter anne 2003 isch si Mirglid vum Landesvorstand vu dr bade-wirttebärgische Griene.,🔎
,,,Grieni Lischte,FALSE,Zum erschte Mol aadrätte bi dr Kraisrotswahle sin Grieni Lischte.,🔎
,,,Di Griene,FALSE,"D Umfrog het au ergee, ass no dr aktuälle Stimmigslag Di Griene zämme mit dr SPD mit je 24 % d Mehheit im Landdag stelle deete.",🔎
2322,Hispanien,Hispanie,hispanische,FALSE,Au het er dr hispanische Chilche Gsetz verordnet.,🔎
,,,Schbanie,FALSE,"Z Schbanie und in Südamerika wo nid vo de Nazi bsetzt worde si, isch die schbanisch Version Adolfo immer no gang und gäb.",🔎
2323,Allgäuerisch,Allgairisch,allgairisch,FALSE,D viarzg Sätz vom Wenkerboge allgairisch und dytsch (kursiv); Schreibweis wie im Wenkerboge: Weartr im Wenkerboge.,🔎
,,,Allgaier Dialäkt,FALSE,"Mit dr Zyt hän si aber au allmeh ihri sälber gschribene Lieder gsunge, vil dervu im Allgaier Dialäkt, e Deil au uf Änglisch oder Spanisch.",🔎
,,,Allgäur Dialekt,FALSE,"Im Norda domma, also z Breagaz und im Breagaza Wold, klingts a bizle wia dr Allgäur Dialekt, d Schproch im Rhiital isch nöhr bim Oschtschwyzrdütsch.",🔎
2324,Königreich England,Chenigrych Ängland,Ängländer,FALSE,"Vo 1859 bis 1869 isch dr Suezkanal baut worde und Ägypte isch schdrategisch für d Ängländer interessant worde, wo s 1882 bsetzt und 1914 zum Brotektorat erklärt hai.",🔎
,,,anglo,FALSE,"As Hundertjöörige Chrieg (, ) wärde dr anglo-französischi Komflikt und dr französisch Bürgerchrieg zwüsche de Armaniake und de Burginione wo grad nochhär cho isch, zwüsche 1337 und 1453 bezäichnet.",🔎
,,,änglische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,anglischa,FALSE,S Verein ìsch ànna 1893 vu zwei anglischa Studanta vu dr Milhüüser Chemieschüel grìnda worra.,🔎
,,,Köönigin vo Ängland,FALSE,"Augustgreg. 1714 im Kensington Palace, London) isch vo 1702 bis 1707 Köönigin vo Ängland und Schottland gsi und vo 1702 bis 1714 au Köönigin vo Irland.",🔎
,,,Königriich Ängland,TRUE,Witeri gueti Kontakt hät s Riich zum Königriich Ängland ka.,🔎
,,,anglischer,FALSE,"Septamber 1589 z’ York) ìsch a anglischer reemisch-kàthoolischer Priaschter gsìì, wo-n-àls kàthoolischer Gmàrtertr betràchtet wìrd.",🔎
2325,Filmakademie Baden-Württemberg,Filmakademy Bade-Wirttebärg,Filmakademy Baade-Wiirtebäärg,TRUE,"Dreeger vu dr Akademy sin s Land Baade-Wiirtebäärg, d Filmakademy Baade-Wiirtebäärg, di Staatli Akademy vu dr Bildende Chinscht Stuegert un d Stadt Ludisburg.",🔎
,,,Filmakademie Baade-Wiirtebäärg,TRUE,Si isch uf em gmainsaame Campus mit dr Filmakademie Baade-Wiirtebäärg z Ludisburg.,🔎
,,,Filmakademy Baade-Wiirttebäärg,TRUE,D Odine Johne het no as Schueleri ab 1998 eerschti Erfahrige gsammlet mit Film draie un speeter au hinter dr Kamera in Chuurzfilm vu dr Filmakademy Baade-Wiirttebäärg.,🔎
,,,Filmakademy Ludwigsburg,FALSE,Si isch Brofässeri fir Dokumäntarfilm an dr Filmakademy Ludwigsburg.,🔎
2326,Geschlechtsorgan,Gschlächtsorgan,Gschlechtsorgan,TRUE,"Mit Schamhoor wird d Behoorung vun de männlige un wiblige Gschlechtsorgan un dr ongrenzende Regione bezeichnet, wu sich usbilde mit de sekundäre Gschlechtsorgan am Beginn vun de Pubertät.",🔎
,,,Gschlächtsorgaan,TRUE,"δι di"" = zwei, ""μορφη morphe"" = Gestalt) oder Gschlächtsdimorphismus bezeichnet mä Underschiid im Erschiinigsbild vo männlige und wiiblige Individue vo dr gliiche Art, wo sich nit uf d Gschlächtsorgaan sälber bezien.",🔎
,,,Gschlachtsorgààna,FALSE,D’rbii wara d’ Gschlachtsorgààna ìn ìhrer Àktiwiteet hüüfig b’wusst betoont.,🔎
,,,genital,FALSE,"Noch em Freud siiner Driibtheorii laufe d Driib in der Chindheit dur die folgende verschiidene charakteristische Entwickligsphase: en orali, anali, phallischi, ödipali und schliesslig e genitali Phase.",🔎
,,,Organ,FALSE,"Als d' Klitoris (Fachterminus ""Clitoris"", latinisiert vo griechisch κλειτορίδα, ""klitorída, ""chleine Buckel"""") odr em Kitzler bezeichnet me e chleins, vo Schwellkörpergeweb bildetes zylindrischs Organ vo dr Frau un alle andere weibliche Süüger.",🔎
,,,Genitalie,FALSE,"Dodrzue ghöre nit nume offesichtlig sexuelli Handlige, wie d Manipulation vo de Genitalie, sondern alles, was für die Bedeiligte sexuell stimulierend isch.",🔎
2327,Mitteleuropa,Middelöiropa,Mìttelöiropà,TRUE,"Àui vììla Kìrcha ìn Wäscht- un Mìttelöiropà düan sii Nàmma trààga: Zem Biischpììl ìsch d’ Kìrìch ìm lothrìngischa Dorf Domrémy-la-Pucelle, wu d’ Jeanne d’Arc àls Kìnd oft gànga-n-ìsch, noh-n-em hl.",🔎
,,,Mittel,FALSE,"Warschau isch eis vo de wichtigste Verchehrs-, Wirtschafts- und Handelszäntre vo Mittel- und Osteuropa und hät au e grossi politischi und kulturelli Bedütig.",🔎
,,,Middeleuropa,TRUE,"S grooss Ärdbeebe vo Basel vo 1356 isch s schterkscht Ärdbeebe in Middeleuropa gsii, wo gschichtlich dokumentiert isch.",🔎
,,,Mìtteleuropa,TRUE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,Mittlöiropa,TRUE,Ds Fürschtutum Habsburg isch fär mehreri Jahrhunärti z dominiärundi Adlsgschlächt in Mittlöiropa gsi.,🔎
,,,mitteleuropäische,FALSE,Dergege entspräche di durschnittlige Summertämperaturen em mitteleuropäische Mittel.,🔎
2328,Safed,Safed,Zefat,FALSE,"Im Schimon si Graab befindet sich z Meron in Galiläa, nid wit vo Zefat.",🔎
,,,Zfat,FALSE,"Z Meron in Galiläa, nid wit vo Zfat, bsueche jedes Joor am Lag baOmer Zääduusigi vo Lüt im Rabbi si Graab und s Graab vom Elasar ben Schimon.",🔎
2329,Zwiebelkuchen,Ziibelewaaie,Ziibelewääie,TRUE,"Wie Fastewääie, Mählsuppe, Kääs- und Ziibelewääie wärdid d ""Fasnachtskiechli"" gärn a de Basler Fasnacht ggässe.",🔎
,,,Zwiebelkuacha,TRUE,"Je nôch Gegend wird des a bissle anders gmacht ond hoißt des wieder anders: Entweder Krautkuacha, Zwiebelkuacha, Rahmkuacha, Speckkuacha, Salzekuacha, Dinnete oder wie des en hondert Versiona sonscht no hoißt.",🔎
,,,Ziibelewaje,TRUE,Drom müasd ma oigendlich Wia an Ziibelewaje zu de Gmüeswaje zähla.,🔎
2330,Hochschwarzwald,Hochschwarzwald,Hoochschwarzwald,TRUE,"De Sǜǜdschwarzwald entspricht nìt gnau èm Hoochschwarzwald, wùù au no de höchst Deil vùm Mìttlere Schwarzwald dezüeghöört, sǜǜdöstlich vùm Elzdaal.",🔎
,,,Hochschwarzwälder,FALSE,"S bsundere a sellèm Dialäkt isch allerdings, dass Grimmelzofè im Gränzgebièt vo drei Isoglossè lyt, nebbèm Sudschwärzwälder Hochalemannisch hört mò è bitzeli s Hochschwarzwälder Hochalemannisch usè, è wengelè au s Nidderalemanische vo dè Baarèmer hèr.",🔎
2331,Hohenlohekreis,Houlouchrais,Haohalohe,FALSE,"Sellere Landschafd fend mr zom Beischbial au en dr Haohalohe, blos sen d’Dälor do a Weng diafor.",🔎
,,,Hohalohekreis,TRUE,"Juli 1924 z Waldaburg em heidiga Hohalohekreis, † 22.",🔎
,,,Hochlohchreis,TRUE,D Burgruine Lichteneck isch e Burgruine z Ingelfinge im Hochlohchreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Hohelohechrais,TRUE,"Im Oschde gränzd er an dr Main-Tauber-Chrais, im Siidoschde an dr Hohelohechrais, im Siide an dr Landchrais Haalbrunn ùn im Weschde an dr Ryy-Necker-Chrais.",🔎
,,,Hohlohchrais,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Neckar-Oodewald-Chrais, im Oschde an dr Hohlohchrais ùn dr Landchrais Schwebisch Hall, im Siidoschde an dr Rems-Murr-Chrais, im Siide an dr Landchrais Ludwigsburg und im Südwesten an den Enzchrais.",🔎
,,,Hohelohchrais,TRUE,Im Siide gränzd er an dr Landchrais Schwebisch Hall ùn dr Hohelohchrais ùn im Weschde an dr Neckar-Oodewald-Chrais.,🔎
2332,20. März,20. Merz,20. Meerz,TRUE,D Katrin Schütz (* 20. Meerz 1967 z Ett,🔎
,,,20. Meerze,TRUE,De Karl Landolt (* 20. Meerze 1925 z Z,🔎
2333,1. Oktober,1. Oktober,1. Okdobr,TRUE,"=""Landkreis%20Esslingen"">Kreis Esslenga – , † 1. Okdobr 1840 z Schornbach – heit a Sta",🔎
,,,1. Oktoower,TRUE,"ef=""Anglikanismus"">ànglikàànischa Kìrcha-n-àm 1. Oktoower. Ìm kàthoolischa-n-Arzbìschtumm Reims ìsch a Bsun",🔎
,,,1. Oktoober,TRUE,>1929 z Tenero; † 1. Oktoober 2013 z ,🔎
,,,1. Okdober,TRUE,Dr Heinrich Gretler (* 1. Okdober 1897 z Z,🔎
2334,Italienisch-Libyen,Italiänisch-Libye,Lyybie,FALSE,"Zwüsche 1941 un 1946 hät Italie sini Kolonie (Ethiopie, Somalia, Lyybie un Tunesie) verlore.",🔎
,,,Italienisch-Libye,FALSE,"Die sind Italienisch-Eritrea, Italienisch-Somaliland, Italienisch-Libye, Britisch-Somaliland und Tunesie ksi.",🔎
2335,Expressionismus (Literatur),Dr Expressionismus in dr Litratuur,expressionistische,FALSE,Si expressionistische Moolstil isch mit dr Bewegig vom Orphismus verbunde gsi.,🔎
,,,Expressionischtinne,FALSE,Mit irne Arbete het d Lasker-Schüler als eini vo de wichtigschte Expressionischtinne gulte.,🔎
2336,Schweizer Heimatschutz,Schwiizer Heimetschutz,Heimetschutz,FALSE,"Dr Blatz het eso e chlii wien e Durchgangsstrooss usgseh, und dorum het dr Basler Heimetschutz 2007 beaadragt, ass mä s alte Pflaster wider wurd härstelle.",🔎
,,,Schwyzer Häimetschutz,TRUE,"Was d Seepromenade für d Zürcher Boukultur ales z büüte hät, beschrybt churz zämegfasst en nöie Proschpäkt vom Schwyzer Häimetschutz.",🔎
,,,Schwiizer Heimatschotz,TRUE,För bsonderi Verdienscht oms Ortsböud hed d Stadt Soorsi vom Schwiizer Heimatschotz anne 2003 de Wakkerpriis öbercho.,🔎
,,,Häimetschutz,FALSE,"Wäärend die bäide s Büro organisatorisch gfüert häi, isch dr Dürig für d Entwürf verantwortlig gsi und het sich im Häimetschutz und in dr Kunstkreditkommissioon anggaschiert.",🔎
,,,Schwizer Heimatschutz,TRUE,"Wäge sinere Ortsplanig, Alts bewahre und Ruum för Neus schaffe, hät Prangins vom Schwizer Heimatschutz anne 2021 de Wakkerpriis übercho.",🔎
,,,Schwizer Häimetschutz,TRUE,"Dr Wakkerbriis isch e Briis, wo dr Schwizer Häimetschutz (SHS) politische Gmäinde in dr Schwiz git für e bischbilhafte Ortsbildschutz.",🔎
2337,Ameisen,Amäise,Ameise,FALSE,"B. bi Ameise, Honigbiine, Wäspi, chunnt aber au bi andere soziale Insekte wie de Termite, bi andere Arthropode und sogar bin e baar Garnelearte vor.",🔎
,,,Ameisè,TRUE,"Diè Samè vom Bärlauch träget zwar Elaiosomè, wörred abber trotzdèm nit vo Ameisè uusbreitet.",🔎
,,,Aamäise,TRUE,"Usschwärmendi Aamäise wie in ""S Rätsel vo dr Begirde – Mi Mueter, mi Mueter"" si Hiuwiis auf e Dood und dr Verfall und erinnere an die menschligi Stärbligkäit.",🔎
2338,Rathaus (Basel),S Baasler Roothuus,Baasler Roothuus,TRUE,"Dr Riggebach isch under anderem au bi de Restaurazioone vo dr Baasler Theodorskiirche, vom Regierigsrootsaal im Baasler Roothuus, vom Bobbmngerschloss, vom Churer Dootedanzes und vom Stockalperschloss z Brig drbii gsi.",🔎
,,,Roothuus,FALSE,Im Roothuus z Frauefäld händ d Eidgnosse iri Tagsatzige ghalte.,🔎
2339,Saint-Maurice VS,Sankt Moritz VS,Saint Maurice,FALSE,"Johrhundert zu de Thebäische Legion ghört, wo ma z Saint Maurice (latinisch: ""Agaunum"") im Wallis als Chrischte hiigrichtet hät.",🔎
,,,St-Maurice,FALSE,"De Bund het offesichtlich im Ort ""Acaunum"" (dasa isch hüt: St-Maurice) tagt, emene Grenzort vo de Nantuate zu de Veragrer.",🔎
,,,Agaunum,FALSE,"Am Änd vom dritte Jarhundert söled de Felix und d Regula, wo zu de Thebèèische Legioon ghöört händ, nach dère irem traagische Ändi bi Agaunum im Rhonetaal us em Walis über d Alpen und dur s Land Glaris uf Turicum choo und daa vo de Röömer gfangegnaa und hiigrichtet woorde sy.",🔎
2340,Israeliten,D Israelite,Israelite,TRUE,D Iwonderung vun de Israelite ins Lond Kanaan unter em Josua un sini Nochfolger (Zyt vun de Richter) un d Verteilung unter de  Zwelf Stämm vun Israel wird au als Londnohm bezeichnet.,🔎
,,,Israelit,FALSE,Er isch Israelit gsi und het zum Schdamm vo de de Levite ghört.,🔎
,,,israelitische,FALSE,Galle het me d israelitische Gmeinde de Landeschilene glichgstellt.,🔎
,,,Volk Israel,FALSE,D biblische Gschichte in de beide untere Ecke zeiget Erzählige vo de Wüeschtewanderig vom Volk Israel.,🔎
,,,Volch Israel,FALSE,"Im Buech Josua 1,4 versprecht Gott im Volch Israel s ganzi Land ""Ḥet"" vom Libanon bis zom Euphrat, wa guet zo de Laag vo neohethitische Staate passt.",🔎
,,,israelitische Cheenigryych,FALSE,"Dr israelisch Archäoloog David Ussishkin (uf d Wält chuu 1935) het d Theese entwicklet, ass d Äänligkait mit Böustiil vu phönizische Stedt di biblisch Bschryybig vum phönizische Yyfluss uf di israelitische Cheenigryych bsteetigt.",🔎
,,,Messias für Israel,FALSE,"Ds Urchrischtetum het die Schrifte als Wort Gottes agluegt, wo vo Jesus Christus als Messias für Israel u de Völker isch agchündiget gsi u i syre Uslegig uf ihn hiwyst.",🔎
2341,8. September,8. Septämber,8. Septämber,TRUE,"D Seeschlacht bi Curzola het am 8. Septämber 1298 zwüsche de <a href=""Flott",🔎
,,,8. Septamber,TRUE,"Dr John Benjamin Long (* 8. Septamber 1843 z' <a href=""Douglass%20%2",🔎
,,,8. Sebdembr,TRUE,"Dr Josef Eberle (* 8. Sebdembr 1901 z <a href=""Rottenburg%20a",🔎
,,,8. Sebtembr,TRUE,Dr Eduard Merike (* 8. Sebtembr 1804 en ,🔎
2342,Grundnahrungsmittel,Grundnaarigsmiddel,Grundernäärig,FALSE,D Rüebe häi im Middelalter die gliich Stellig in dr Grundernäärig ghaa wie hützudags d Härdöpfel.,🔎
,,,Grundnäärigsmiddel,TRUE,"Milchbrodukt ghööre in Öiropa, Nordamerika und Australie zu de Grundnäärigsmiddel.",🔎
,,,Grundnarigsmittel,TRUE,Der Rys isch vor allem z Asie es Grundnarigsmittel u bildet dermit d Narigsgrundlag für e ganz grosse Teil vo der Wältbevölkerig.,🔎
,,,Grundnahrigsmittel,TRUE,Er hät scho i de Driissgerjahre d Selbschtversorgig vo dr Schwiiz mit Grundnahrigsmittel plant.,🔎
,,,Grundnahrigsmiddel,TRUE,"Weltchrieg un churz denooch het e grossi Chnappheit gherrscht, was Grundnahrigsmiddel agange isch.",🔎
2343,Gemeinden des Kantons Glarus,Gmeinde vum Kantuu Glaris,Gmeinde vom Kanton Glaris,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Glaris Kanton Zug.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Glarus,TRUE,"""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Glarus Kanton Zug.",🔎
2344,Altfranzösische Sprache,Altfranzösische Sprache,àltfrànzeescha,FALSE,Joohrhundert ìsch s’ Dorf mìt’m àltfrànzeescha Nàmma ' odd’r ' ärwäähnt worra.,🔎
,,,Franzöösisch,FALSE,"Z Belgie git s hüte drei Amtssprooche, Niiderländisch, Franzöösisch und Dütsch.",🔎
,,,altfrz,FALSE,"Dè wituus gröschte Deil isch Ackerland, sèllèwäg isch dè Gau zu sim Nammè chò (altfrz.",🔎
,,,altfranzöösischi Sprooch,TRUE,"Es isch nit sicher, ass dr Marco Polo die altfranzöösischi Sprooch, wo s Buech din verfasst isch, überhaupt verstande het.",🔎
,,,Àltfrànzeesch,FALSE,"Ìm Làuif vu dr Gschìcht hàt sìch dr Dorfnàmma-n-asoo uff Làtiinisch, Àltfrànzeesch un Frànzeesch äntwìckelt: wu ’s lììgt.",🔎
,,,Altfranzöösisch,FALSE,"S Wort chunt vo (Middelhoochdütsch ""ûr(e)"" (""Uur""), über Middelniiderdütsch ""ūr(e)"" vo Altfranzöösisch ""(h)ore"", vo , vo Altgriechisch ""ὥρα"" (""Zit, Stund""), vo , und isch verwandt mit «Joor».",🔎
,,,altfranzösischi Literatur,FALSE,"Die altfranzösischi Literatur het, abgseh vo ganz vereinzelte eltere Dokumänt so wie de Stroossburger Äid us em Joor 842, öppe sid em 12.",🔎
,,,Altfranzösische,FALSE,"E äänligi L-Vokalisierig isch uss viilene Sprooche bekannt; historisch zum Byspil ussem Altfranzösische, wo s latiinisch ""caldu(m)"" zue ""chaud"" worde isch, ùn cha aktuell im brasilianische Portugiesisch, gwüsse Dialäkt vùm Änglische, em nördliche Niiderländisch, oder em Polnische beobachtet werde.",🔎
,,,Französisch,FALSE,Französisch isch einzigi offizielli Amtssproch vu ganz Frankriich.,🔎
,,,Àltfrànzeescha,FALSE,"Dr Nàmma schtàmmt vum Àltfrànzeescha """", wo üss’m Gàllischa ""brogilos"" („Waldla“, „Waldla mìt’ra Häcka drum umma“) àbglaita-n-ìsch.",🔎
,,,altfranzösisch,FALSE,"D'galloromanische Sproche (Französisch un Okzitanisch) werde iteilt in d' ""Langues d'oïl"" (""oïl"" = altfranzösisch fyr 'ja', wo sich s'hitige ""oui"" drus entwicklt het) un d' ""langue d'oc"" (""òc"" = altokzitanisch fyr 'ja'), vu derre Bezeichnung kummt au dr Name fyr d'Region Languedoc, wu aber numme ä Teil vum okzitanische Sprochruum isch.",🔎
,,,altfranzöösische,FALSE,Er gältet as dr Begründer vo dr Gattig vom Hööfische Romaan und as däm si wichdigst Verdräter in dr altfranzöösische Litratuur.,🔎
,,,Altfranzösisch,FALSE,"D'Bezeichnig ""Langues d'oïl"" chunt vum Altfranzösische wort für ""jo"", ""oïl"" wo sich vum Latiinische ""hoc ille"" (des isch's) ableitet.",🔎
,,,altfranzösischè,FALSE,"È Flötè, mittelhochdütsch Floite, Vloite, Flaute (uss èm altfranzösischè „flaüte“ bzw.",🔎
,,,altfranzösischi,FALSE,"S Sùbstantiv goot warschynts ùff s altfranzösischi Verb ""patoier"" zrùgg, wo ‚geschtikuliere, mit de Händ fùchtle‘ bedütet het.",🔎
,,,altfranzösische,FALSE,"Der Ortsname isch im Middelalter us de beide altfranzösische Wörter ""nuef"" und ""chastel"" zämegsetzt gsi, was sech au scho uf die «noi Burg» bezoge het.",🔎
2345,Rudolfstetten-Friedlisberg,Ruädistettä-Friedlisbërg,Ruedistette-Fredlisbärg,TRUE,"D Bahnlinie füehrt vo Dietike im Limmattal dor d Gmeinde Ruedistette-Fredlisbärg, Berike, Wide und Zufike über de Mutschälle is Rüsstal nach Brämgarte und vo det is Bünztal uf Wohle.",🔎
,,,Rudolfschtette-Fridlisbärg,TRUE,"Nachbargmeinde sin Schpreitebach im Norde, Dietike im Oschte, Urdorf im Südoschte, Rudolfschtette-Fridlisbärg im Süde, Wide im Südweschte u Bällike im Weschte.",🔎
,,,Ruädischtettä-Friedlisbërg,TRUE,"Ufm Mutschälle ligät viär Gmeindä: Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg, Widä und Obärwil-Liäli.",🔎
,,,Ruedischtette-Fredlisbärg,TRUE,"Di Ortsteil sind hüt unterenand zämmegwachse, und bildet zämme mit Ruedischtette-Fredlisbärg, Wide und Zufike e gmeinsami Siidligsflächi.",🔎
,,,Rüadistätte-Fredlisbërg,TRUE,"Wiide isch mit de Nachbergmeinde Berike, Rüadistätte-Fredlisbërg un Zufike zämegwachse.",🔎
2346,Franziskus (Papst),Franziskus,Frànsiskus,TRUE,Oktoower 2023 hàt dr Pàpscht Frànsiskus a Àpostoolisch Briaf ìwwer d’ Theresa vun Lisieux veräffentligt.,🔎
,,,Pàpscht Fràziskus,FALSE,Ìm März 2020 hàt dr Pàpscht Fràziskus d’ Äffnung vu dam Àrkiiv mìt mehr àss 2 Millioona Urkunda offizäll gmàcht.,🔎
,,,Frànziskus,TRUE,"Jüüli 2021 hàt àwwer dr Pàpscht Frànziskus ìm Motu proprio ""Traditionis custodis"" ärkläärt, àss d’ Mass vum Paul VI.",🔎
,,,Pàpscht Frànzisküs,FALSE,Dezamber 2016 hàt dr Pàpscht Frànzisküs dr Luc Ravel àls dr 106.,🔎
,,,Papst Franziskus,FALSE,Juni 2014 isch de Burri vom Papst Franziskus zum Gardekaplan i de Vatikan beruefe worde.,🔎
,,,Paapscht Franziskus,FALSE,Septämber 2020 isch si zäme mit andere franzeesische Umwält-Aktiwischte vum Paapscht Franziskus empfange woore go mit iim iber ekoloogischi Frooge z dischpetiere.,🔎
,,,Pàpscht Frànziskus,FALSE,"Àls’r 75 Johra àlt gsìì ìsch, hàt dr Lebeaupin si àltersbedìngter Rucktrìtt vorgschtällt, wo dr Pàpscht Frànziskus àm 16.",🔎
,,,Pàpscht Frànsiskus,FALSE,"Jüüni 2015 hàt dr Pàpscht Frànsiskus dur a Briaf dr Sekretàriààt fìr Kommunikàzioon ìnnerhàlb vu dr Reemischa Küria grìnda; s’ Prassa-n-àmt ìsch doo drìnn iiglììdert worra, àwwer s’ gheert ìmmer noch zem Schtààtssekretàriààt.",🔎
,,,Pabst Franziskus,FALSE,"Wil dä Übergang nöd notloos öber d Bühni gange isch, hät s Medie gee, wo spekuliert händ, öb ächt de Pabst Franziskus d Garde wöli uflööse.",🔎
2347,Tschiertschen-Praden,Tschiertsche-Pròòda,Tschiertscha-Praada,TRUE,"D Nochbergmainda sind im Norde Pfääfers (im Kanton Sanggala), Undervaz und Trümmis, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Ems, im Süüda Khurwaalda und Tschiertscha-Praada und im Oschta Arosa.",🔎
,,,Tschiertsche,FALSE,"Nebet de Orgle im Toggeburger Museum isch äni i de Kapelle z Obermutte, äni i de Cherche z Tschiertsche ond äni im Museum Ackerhus z Ebnet bekannt.",🔎
,,,Tschiertsche-Praade,TRUE,"Arosa ischt va dene Gmeinde umgää: Furna, Jenaz, Fiderisch, Contersch, Chloschtersch, Tavaa, Schmitte, Albula/Alvra, Lantsch/Lenz, Vaz/Obervaz, Tschiertsche-Praade, Chur und Trimmis.",🔎
2348,2. Januar,2. Jänner,2.Jänner,TRUE,"Oktober 1912 z Köln-Ehrenfeld; † 2.Jänner 1940 z Löörech) isch e dytsche Radrännfahrer gsii, wu 1932 Wältmaischter im Sprint (Bahnradsport) bi dr Amateur woren isch.",🔎
,,,2. Janner,TRUE,"z Hàrtmànswìller; † 2. Janner 1895) ìsch a <a href=""Els%C3%A",🔎
2349,Baienfurt,Boeafurt,Boiafurt,TRUE,"D'zu gheeret di sidliche Gmoinda vom Landkrois, des sind also di Schtädt ond Gmoinda Boiafurt, Boindt, Berg, Burneck, Fronreite, Griekraut, Horgazell, Schlier, Vogt, Waldburg, Waigardta, Wilhelmsdorf, Wolfegg und Wolpertschwende.",🔎
,,,Boiafutt,TRUE,"Zur gleicha Zeit isch d Schtadt aber au nach Norda und Süda zuagwachsa, und jetzt hemmr a durchgehends Siedlungsband uf dr Oschdseide vom Daal, wo vo Boindt im Norda iber Boiafutt, Waigartda ond Raveschburg bis Eschach im Sida roicht.",🔎
2350,Gefecht am Bruderholz,S Gfächt im Bruederholz,Gfächt am Bruederholz,TRUE,"Merz isch es chliis Gfächt am Bruederholz bi Riinech usgfochte worde, am 11.",🔎
,,,Bruederholzdänggmol,FALSE,"Z Riinech stoht s Bruederholzdänggmol, wo draa erinneret.",🔎
,,,Gfächt,FALSE,"März 1499 hai Schwobe und d Eidgenosse währed em Schwobechrieg am Bruederholz näbe Riinech e Gfächt usgfochte, wo d Schwobe verlore hai.",🔎
2351,Leimental,Leimedaal,Leymetal,TRUE,Biel-Bängge ligt im Leymetal uff 317 m ü.M.,🔎
,,,Laimedal,TRUE,Bättwyl liit in dr Exklave Laimedal an dr Grenze zue Frankriich.,🔎
,,,Leimetal,TRUE,Däärwil isch im middlere Leimetal.,🔎
,,,Leimedal,TRUE,April 2008 z Burg im Leimedal im Baselbiet) isch e Schwizer Chemiker gsii und het 1943 s LSD entdeckt und au anderi psychoaktivi Stoff erforscht wie Psilocin und Psilocybin.,🔎
,,,Läimedaal,TRUE,"Dr Bezirk Arlese lit südöstlig vo dr Stadt Basel und umfasst s undere Läimedaal und dr underi Lauf vo dr Birs, s sogenannte Birsegg.",🔎
,,,Leymedaal,TRUE,im Leymedaal am Weschthang vom Bruederholz.,🔎
2352,Geographie,Geografy,Wirtschaftsgeografii,FALSE,Oberzentrum heißt in dr Ruumornig und dr Wirtschaftsgeografii e zentrale Ort vo dr höggste Stuefe noch em System vo de zentrale Ort vom dütsche Geograf Walter Christaller.,🔎
,,,geografische,FALSE,De Hauptnamensruum het Reiseziel i ihrere geografische Hierarchie umfasst.,🔎
,,,Geografii,TRUE,"Europa isch vo dr Geografii här gseh eigetlig numen ä Deil vo Eurasie, aber si Zivilisation underscheidet sich historisch vo de agränzende Gebiet, und so isch es dr Kontinänt, wo wäge siinere Kultur als än eignigi Landmasse, wie s d Latiner säge, ä ""terra continens"" beschribe wird.",🔎
,,,Geograf,FALSE,"Februar 1921 z Dmitrow) isch e russische Anarchist, Geograf und Schriftsteller gsi.",🔎
,,,geographisch,FALSE,"Politisch und geographisch het das Gebiet i dr historische Zyt, vo 221 vor dr Zitewändi bis anne 1912, s Kaiserriich China umfasst.",🔎
,,,Geographii,TRUE,"Interessant isch siis Werch nöd nur als eini vo de wichtigschte Quelle über d Zot vo dr Völkerwanderig, sondern au wege de zahlriche Exkürs bezüglich dr Geographii, wo nöd immer fehlerfrai isch, und vom Militärwese.",🔎
,,,geografischi,FALSE,Die geografischi Form vom Kanton isch wäge dem zimli unregelmässig und verwinklet.,🔎
,,,gegrafische,FALSE,"Wie me d Grossstedt und d Middelstedt i dr gegrafische Landeschund und dr nazionale Statistik ydeilt, isch vo Land zu Land verschide.",🔎
,,,geografisch,FALSE,"Inselgrubbe, wo sich im Atlantik befinde aber zur Karibik zelt wärde: Staate, wo geografisch zum südamerikanische Festland ghööre aber wäge iirer Kolonialgschicht und iire Wirtschafts- und Vercheersbeziehige hüfig zur Karibik zelt wärde:",🔎
,,,Geografe,FALSE,Für d Geografe ghörand zue Skandinavie die Länder Norwega und Schweda und dr Nordweschta fa Finnland.,🔎
,,,Geograafe,FALSE,"Es gilt bi de Geograafe als Konvänzioon, de Tomasee als di äigetlechi Kwelle vom Vorderrhy aazluege, wil der Tomabach im oberschte Abschnidd vom Taal vo de Surselva ligt.",🔎
,,,humangeografischè,FALSE,"I dè humangeografischè Kartèinterpretation sait mò dèrrè Sidlig bis zu 15 Gebäude ""Wyler"".",🔎
,,,Geografisch,FALSE,"Geografisch gseh meint mer mit em Begriff ""Hochrhy"" Aafangè duèt dè Hochrhy am Ändi vum Undersee bi Stròmkilometer 25,4 bi dè Rhybrugg vo Staa, uffhörè duèt er bi dè Mittlerè Basler Brugg bi Stròmkilometer 166,6.",🔎
,,,geograafischi,FALSE,Dr Frickgau isch im Middelalter e geograafischi und politischi Region gsi.,🔎
,,,Geographâ,FALSE,"Auf dr oinâ Seide hend sich d Geographâ mit frschiedâne Weddrsituationâ, mit Klimaregionâ ond mit m Ausseâ ond râ Klissifizierung von Wolkâ geschäftigt.",🔎
2353,Frieden,Friide,Frideszyte,FALSE,"August 1939 vo de Vereinigte Bundesversammlig zum General vo de Schwiizer Armee gewählt worde – eme militärische Diänstgrad, wo s i de Schwiizer Armee i Frideszyte nid git.",🔎
,,,Friddèn,FALSE,"Als Folge vo sèllnè Begränzigè hèn i dè Mittelgebirge è unorhältnismäßig großè Aadeil vo Bruggè un Dunnel errichtet wörrè müèsè, wa dè Bedryb in Friddènszitè erheblich vodüèrèt hèt.",🔎
,,,Fridu,TRUE,Är het aber schine ähäblichu Bikanntheitsgrad öi üsserhalb va dä naturwissuschaftlichu Fachwält mit Isatz fär Völkärvärständigung und Fridu igsetzt.,🔎
,,,Fride,TRUE,"Juvente isch konfessionell und parteipolitisch unabhängig und setzt sich für e Wält in Fride und Toleranz i. I de Juvente biete jungi Mensche Freizytgschtalltig immene alkohol- und drogefreye Umfäld a, in däm si sich frey empfalte könne und ärnscht gno wärde.",🔎
,,,Fridensbewegig,FALSE,"Bedüütendi Theeme, wo s Archyv dokumäntiert, sind öppe: d Arbet, d Arbeiterbewegig, d Gschicht vo de Gwärkschafte, dr Sozialismus, d Verhältnis vo de Gschlächter, d Migrazioon, d Sozialpolitik, soziali Bewegige, d Umwältbewegig und d Fridensbewegig.",🔎
,,,Friidenszite,FALSE,"Mit Faaneflucht oder Deserzioon bezäichnet mä das, wenn e Soldat sini milidäärische Pflichte in Chriegs- oder in Friidenszite nid erfüllt, wenn er sich ooni Erlaubnis entfärnt mit dr Absicht sich em Armeedienst für immer z entzie.",🔎
,,,Fridens,FALSE,Die Nutzung vo de Sauschwänzlebahn war aber insgsamt betrachtet sowoll i Fridenss- als au in Chriegszite mäßig.,🔎
,,,Friddè,TRUE,D Bsatzung vo dè Bundesfeschtung Meenz hèt im Friddè lut dè Karlsbader Konvention vom 10.,🔎
2354,Wädenswil,Wädischwiil,Wädischwyl,TRUE,"1816 isch er Pfarrvikar z Mönchaltorf worde, und drno het er z Wülflingen und z Wädischwyl gschaffet.",🔎
,,,Wättischwiil,TRUE,I i dä Schwiiz mached das öppe d Fachhochschuel Westschwiiz / École d’ingénieurs de Changins und e Zwiigstell vo de Zürcher Fachhochschuel für Aagwandti Wüsseschafte z Wättischwiil.,🔎
,,,Wädeschwil,TRUE,E Brandaschlag uf s Vogteischloss Wädeschwil am 24.,🔎
,,,Wätischwyl,TRUE,"Zäme mit synere Frau wont de Schwarzebach sit langem z Mäile; uufgwachsen isch er uf der änere Syte vom Zürisee, nämli z Wätischwyl.",🔎
,,,Wädischwil,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Richterschwil, Fräiebach, Feusisberg u Wädischwil.",🔎
2355,Merowingischer Bruderkrieg,Dr merowingisch Bruederchrieg,dr Merowingisch Bruederchrieg,TRUE,"dr Merowingisch Bruederchrieg, begleitet gsi si.",🔎
,,,gstritte,FALSE,Dorum isch dä nit zfriide gsi und het siis ganze Läbe lang mit siine Halbbrüeder gstritte.,🔎
,,,merowingisch Bruederchrieg,FALSE,"Er isch aber mit siim Erbadeil nit zfriide gsi, und so het e fufzigjöhrige Komflikt agfange, wo men em dr merowingisch Bruederchrieg sait und wo erst fertig gsi isch, wo s nume no ei überläbende Merowinger ge het.",🔎
,,,Bruederstriit,FALSE,"Dä Bruederstriit isch bis 613 gange, wo alli Merowinger Erbe usser em <a href=""Chlothar%20II.",🔎
,,,Bruederchrieg,FALSE,""">Chilperich I., wo s Riich under sich ufdeilt hai, hai sich die ganz Zit gstritte, e Bruederchrieg wo sich meh as e Generation hiizoge het und erst 613 mit dr Riichseinigung vom <a href=""Chlothar%20II.",🔎
2356,Etymologie,Etymologie,Etymologii,TRUE,D Etymologii vom Wort isch nit sicher.,🔎
,,,etimologisch,FALSE,Hüüfig versuechet Wüsseschaftler etimologisch us rätoromanische Wörter oder Flurnäme e rätisches Substrat z erschlüsse.,🔎
,,,sprochlige Härchumft,FALSE,"S LSG referiert un dischpetiert dr gegewärtig wisseschaftli Stand vu dr Forschig zue dr sprochlige Härchumft vu dr Name vu allne Gmaine vu dr Schwyz, wu s dodmol gee het, rund 3000 Stuck.",🔎
,,,sproochliche Wurzle,FALSE,Derzue het me die alte Kwellen i den Archiv usegsuecht zum d Gschicht vo de Nääme und iiri sproochliche Wurzle erklääre.,🔎
,,,Etümologisch,FALSE,"Etümologisch chunnt dr Naame vom punische Usdruck „Ponnim“, wo sovil wie „Bewooner vo de niidere Länder“ bedütet (an dr levantinische Küste häi sich die fönizische Stadtbewooner in de Stedt dr Küste nooch eso vo de kanaanäische Stämm in de Bärg vom Libanon abgränzt).Dr Begriff wird bsundrigs für d ""Karthager"" brucht, d Iiwooner vo dr Hauptstadt Karthago bzw.",🔎
,,,etymologische,FALSE,"Parallel zue sällere etymologische Herkunft existiert e witter, eher legandäri Erklärig.",🔎
,,,etymologisch,FALSE,Dr Name „Murmeldier“ het etymologisch nüt mit „murmle“ z due.,🔎
,,,etymologischi,FALSE,Für daas git s verschiideni etymologischi Häärläitige.,🔎
,,,Etimology,TRUE,"S ""Nirukta"" isch eis vo de eltischte Büecher über d Etimology, im Sinn vo dr sproochleche und nid dr historische Worthärleitig, und über d Semantik, wo me kännt.",🔎
,,,etümologisch,FALSE,"D Geegenüberstellig unde nooch vo Wörter, wo etümologisch zämmegehöre, us Verdräter vo de groosse Dialäktgrubbe, macht dütlig, ass si genetisch zunenander ghööre, aber au wie grooss d Diversidäät vo de chinesische Sprooche isch: Zur Bezäichnig.",🔎
,,,Etymologi,TRUE,"D'Etymologi vum Begriff ergit sich us em Schriftbild, wil d'Zahl 9 ussiht wie e Zahl 6, wo uffem Chopf stoht.",🔎
,,,urschprünglech,FALSE,"De Name Gurmus chunnt urschprünglech us em frankorpovänzalische ""Cormunt,"" was uf Dütsch so vüu hisst wi ""Der Hof va Mundi"".",🔎
,,,etǜmologisch,FALSE,S dütsche Wort Monet leitet sich etǜmologisch vom Mond ab.,🔎
,,,etymolgisch,FALSE,Mer findet üsser dr Bedittung vu dr Werter also verschiidini regionali Variante un aü d etymolgisch Härkumpft vu dr Werter.,🔎
,,,Härkumft,FALSE,"Für di Härkumft vom Name ""Lihstal"" hetts verschideni Idee ghee und gitts zem Teil immer no: Lang isch d Düütig als «dr Ort, wo Liesche wachst» Favorit gsi, wil in de zytgnössische Quelle Lieschtel 1302 als Linstal und 1376 als Lieschtal agee wird, was sehr dytlig uff Liesche hiwyyst.",🔎
,,,Wortgschicht,FALSE,"D Wortgschicht: S Wort ""Schnee"" chunt vom althoochdütsche ""snēo"".",🔎
,,,Etymologisch,FALSE,Etymologisch het si Name ursprünglig „e berüehmte Kämpfer“ bedütet.,🔎
2357,Eidgenössisches Departement des Innern,Eidgenössischs Departemänt vom Innere,Eidgenössische Departemänt vom Innere,TRUE,"Dr Eidgenössischi Priis für freii Kunscht (früecher ""Eidgenössischs Kunschtstipändium"") isch e schwizerische Kunschtpris für jungi Künschtler, wo jährlech vom Eidgenössische Departemänt vom Innere vergä wird.",🔎
,,,Eidgenössische Departement vom Innere,TRUE,Während ihrer Amtsziit isch si em Eidgenössische Departement vom Innere vorgschtande.,🔎
,,,Departement vom Innere,FALSE,Während siinere Amtszyt isch er em Departement vom Innere vorgschtande.,🔎
,,,Äiggnössischen Innedepartemänt,FALSE,Es ghört zum Äiggnössischen Innedepartemänt EDI.,🔎
,,,Äidgenössische Departemänt vom Innere,TRUE,1945 isch s Blakaat vom Rappaz „Aufschwung“ für d Baasler Mustermäss vom Äidgenössische Departemänt vom Innere zum „Schwizer Blakaat vom Joor“ gweelt worde.,🔎
,,,Departemänt vom Innere,FALSE,Z Ööstriich säit men em Inneminister oder Bundesminister für s Innere und in dr Schwiz isch s dr Vorsteher vom Departemänt vom Innere.,🔎
,,,Aidgnessische Departement vum Innere,TRUE,Anne 1965 isch dr Buser in d Bundesverwaltig yydrätte un isch drei Johr lang Laiter vum Räächts- un Informazionsdienscht vum Aidgnessische Departement vum Innere gsii.,🔎
2358,Michelangelo Merisi da Caravaggio,Michelangelo Merisi da Caravaggio,Caravaggio,FALSE,"E bsunders dramatischi Form, wo men em ""Tenebrismo"" säit, het dr Caravaggio churz vor 1600 entwicklet.",🔎
,,,Michelangelo da Caravaggio,FALSE,"Anderi bedütendi Mooler si in Italie dr Michelangelo da Caravaggio gsi, z Schbanie dr El Greco und dr Diego Velázquez, z Frankriich dr Nicolas Poussin und dr Claude Lorrain, und in de Niiderlande dr Peter Paul Rubens und dr Rembrandt, wo as Mäister vom Chiaroscuro (""Helldunkel"") gälte.",🔎
,,,Caravaggiste,FALSE,"Nach em Iifluss vom Hudson uf sin Porträstiil, hät er sich bi dene Bilder vo de Caravaggiste inschpiriere laa, psunders vo de Holländer.",🔎
2359,Villanovakultur,D Villanovakultuur,Villanova-Kultuur,TRUE,"Sit öbbe 1000 vor dr Zitwändi het im Ruum um Bologna die iisezitligi Villanova-Kultuur blüet, wo vor allem wäge iire Friidhööf bekannt isch.",🔎
,,,Villanovakultuur,TRUE,In dr Gegend git s Spuure vo dörflige Siidlige vo dr Villanovakultuur us em 11. oder 10.,🔎
2360,Anatolische Sprachen,Anatolischi Sprooche,anatolische,FALSE,"Noch em Barbujani häige die vergliichende Undersuechige vom Erbguet zäigt, ass e Driddel vo de mitochondriale Allele deene vo dr anatolische Bevölkerig entspräche und nit dr italische.",🔎
,,,Anatolische Sprooche,TRUE,"För d Erforschig vo de Anatolische Sprooche oder em Griechische und em Mykenische, e bonzezittliche Tielekt vom Griechische, isch die Laryngaltheorii enorm wichtig.",🔎
,,,anatolische Schprochgruppa,FALSE,dia anatolische Schprochgruppa a vorherrschende Stellung in da indogermanischa Schrochfamilie hond.,🔎
,,,uranatolisch,FALSE,"Die drai Näme chönnt uf uranatolisch *""marguaya""- ‘dunkel’ zruggfüert were.",🔎
2361,BuchBasel,BuechBasel,Literaturfestival Basel,FALSE,"Dr Schwyzer Buechbryys isch e Literatuurbryys, wu syter 2008 vum Verain Literaturfestival Basel in Zämenaarbet mit em Schweizer Buchhändler- und Verleger-Verband (SBVV) all Johr vergee wird.",🔎
,,,Buechbaasel,TRUE,Dr Christoph Merian Verlag isch under anderem an dr Frankfurter Buechmäss und an dr Buechbaasel verdräte.,🔎
,,,Buech Basel,FALSE,"D Mitra Devi het ab 2002 bi iber 600 Lääsige un Literaturfeschtival in dr Schwyz, z Dytschland, z Eschtrych un uf dr Kanarische Insle dailgnuu, isch unter anderem an dr Frankfurter Buechmäss] ufdrätte, an dr Leipziger Buechmäss, em Literaturfeschtival «Zürich liest», dr Burdlefer Krimitäg, dr Stuegerter Buechwuche, bi «Mord am Hellweg», dr[Criminale, dr «Schwyzer Mordstäg», d Soledurner Literaturtäg, bi Buech Basel, «Zürich Littéraire» un andere.",🔎
2362,Sueben,Suebe,suebisch,FALSE,Scho d bishärig Bevelkerung vu dr Alamannia isch zum e große Deil elbgermanisch (oder suebisch) gsii – aber dr Zuezug vu wittere Elbgermane vu usse het zu neije Impuls gfiährt.,🔎
,,,schwöbische Gschlächter,FALSE,Das Bluetsrächt het se wohrschiinlig vo andere schwöbische Gschlächter underschiide.,🔎
,,,suebischi,FALSE,"Wo d Cimbre und Teutone in ihr Gebiet iibroche si, het das d Macht vo de Kelte in Mittel- und Süddütschland erschütteret, sodass spöter au anderi germanischi Stämm, besundrigs suebischi, in Hesse und ins Maingebiet hai chönne iidringe.",🔎
,,,Suebè,TRUE,Suscht isch d Oschtsee in römischè Quällè nõch dè Suebè Mare Suebicum benamst worrè.,🔎
,,,Sueebe,TRUE,"Mit em Rechila, Köönig vo de Sueebe z Spanie, isch dr Theoderich woorschinlig verfindet gsi, wil westgootischi Drubbe im Joor 446 d kaiserlig Fäldher Vitus bim ene Fäldzug gege d Sueebe understützt häi.",🔎
2363,Sennwald,Sennwaald,Salez,FALSE,Är isch vu 1958 bis 1977 Diräkter vu dr kantonale Landwirtschaftsschuel Custerhof z Rhinegg un vu 1977 bis 1984 vu dr Landwirtschaftsschuel Rhiihof z Salez gsii.,🔎
,,,Haag,FALSE,D Druggi findet me im Rhiintalische Haag.,🔎
2364,Europäische Eibe,Iibe,Ybe,FALSE,"""ivos"" (Ybe).",🔎
,,,Yiä,FALSE,"Dä Namä Ybrig chund vo dä Yiä, ämänä Baum wo's früenär vil gä haig hiä, voralläm uf dä Guggärä obä.",🔎
,,,Europäischè Eibe,TRUE,Im Höllèdal befindet sich mit fascht 150 Exemblaar s einzigi größeri Vorkõ vo dè Europäischè Eibe vo Badè-Württèbärg.,🔎
2365,Burgunden,Burgunder,Burgundär,TRUE,"Im Värlöif va där Völkerwandrig sind germanischi Stämm (Wandalu, Allemannu, Weschtgotu, Burgundär, Franke) in Galliu igidrungu.",🔎
,,,Burgunde,TRUE,Dr Chlothar het zsämme mit siine Brüedern Chlodomer und Childebert 523 s Riich vo de Burgunde agriffe.,🔎
,,,burgundische,FALSE,"Noch siiner Hochzit (wohrschiinlig 492/494) mit dr burgundische Prinzässin Chrodechild und em Sieg über d Alemanne (wohrschiinlig 496) in dr Schlacht bi Zülpich, won er dr Christegott um Hilf agruefe haig, isch er zum katholische Glaube konvertiert.",🔎
,,,burgundische König,FALSE,Si zweiti Frau isch d Dochder vom burgundische König Sigismund gsi; ihre Name weiss me nit.,🔎
,,,Burgunderiich,FALSE,"Noch em Dod vom weströmische Heermeister Aëtius, wo 436 s Burgunderiich zerstört und 451 in dr Schlacht uf de Katalaunische Fälder d Hunne gstoppt het, isch s fränkische Gebiet braktisch nümme vo Westrom kontrolliert worde.",🔎
2366,Victoria (Vereinigtes Königreich),"Victoria, Chenigi vu Großbritannien un Irland",Victoria,FALSE,"Dr Victoriasee isch anne 1858 vum britische Entdecker John Hanning Speke fir di weschtlig Wält entdeckt un no dr domolige Chenigi vu Großbritannie, Victoria, gnännt wore.",🔎
,,,Queen Victoria,FALSE,"Desèbb hèt allerdings schu 1854 s aaschtygende Vokeersuffchò nimmi hèt chönnè stämmè, wa sich bsunders bo, Bsuèch vo dè Queen Victoria zeigt hèt, dèrrè iren Sonderzùg i dè letschtè Minutè zum benõchbòrtè Pariser Oschtbaanhof ""(Gare de l'Est)"" umgleitet wörrè hèt müèsè.",🔎
,,,Chenigi Victoria,FALSE,"Wel unter dr Chenigi Victoria dr Sklavehandel erfolgrych het chenne bekämpft wäre, sin Forschtprodukt wie Palmeel zue wichtige Exportprodukt wore.",🔎
,,,Keenigin Victoria,FALSE,Ànna 1837 hàt Keenigin Victoria d’ Twinings àls Hoflìeferànt ànärkännt.,🔎
2367,Lakonischer Golf,Lakonischer Golf,Lakonische Golf,FALSE,"D Eleutherolakonen ( „Fraji Lakone“) sin e Bund vo merere eemoolige spartanische Periökestedt gsii, wo a de Chüste vom Lakonische Golf glege hend.",🔎
,,,Lakonischi Golf,TRUE,"Πόρτο Κάγιο; osmanisch: ""Porto Kalı""; venezianisch: ""Porto delle Quaglie"" „Wachtelhafe“), wo e guete sichere Natuurhafe isch und geg de Lakonischi Golf offen isch.",🔎
,,,Lakonische Bucht,FALSE,"De Ort litt a de Chüstestroos, wo di nördlichi und südlichi Mani verbindet und isch de Endpunkt vo de Passtross öber de Taygetos zo de Lakonische Bucht.",🔎
2368,Höhere Säugetiere,Hööcheri Säuger,hööchere Süüger,TRUE,"""wiise, gscheite, schlaue, vernünftige Mensch"") isch noch dr biologische Systematik e hööchere Süüger us dr Ornig vo de Primate (Primates).",🔎
,,,Höchere Süüger,TRUE,S Urogenitalsystem entspricht im Grossen und Ganze däm vo de übrige Höchere Süüger.,🔎
,,,Plazentadier,FALSE,"Si si näbe de Fläderdier s einzige Taxon vo de Plazentadier, wo ohni menschlige Iifluss dr australisch Kontinänt besiidlet het, nämlig in dr Gstalt von e baar Altwältmüüs (Murinae).",🔎
,,,Landplazentadier,FALSE,"Es isch bemerkenswärt, ass d Nager bevor d Mensche sich wältwiit usbreitet hai as einzigi Gruppe vo Landplazentadier dr australisch Kontinänt hai chönne besiidle.",🔎
,,,höchere Süügdier,TRUE,"Die Hasenartige (Lagomorpha) si en Ornig vo de höchere Süügdier, wo zur Überornig vo de Euarchontoglires ghöre.",🔎
,,,hööcheri Dier,FALSE,"Erst in ere hooche Konzentrazion isch s Nicotin seer giftig für hööcheri Dier, will s denn d Ganglie vom vegetative Närvesüsteem blockiert.",🔎
,,,Höchere Säuger,TRUE,"Wältwit underscheidet mä hüte öbbe 5.500 rezänti Arte, wo in drei Underklasse iideilt wärde: die eierlegende Ursäuger (Protheria), d Bütelsäuger (Metatheria) und die Höchere Säuger oder Plazentadier (Eutheria), wo au dr Mensch zun ene zelt.",🔎
,,,höchere Süüger,TRUE,"D Primate (Primates) oder Herredier si en Ornig in dr Underklass vo de höchere Süüger, wo zu dr Überornig vo de Euarchontoglires ghört.",🔎
2369,Universität Stuttgart,Universiteet Sturgert,Tächnische Hochschuel Stuegert,FALSE,"Dr Schopfer het vu 1958 bis 1965 an dr Tächnische Hochschuel Stuegert, z Innsbruck, z Dibenga un z Fryburg Biology, Chemy, Geografy un Philosophy studiert.",🔎
,,,Polytechnikum Stuttgart,FALSE,"Dr La Roche het bim Jacob Burckhardt studiert, denn vo 1882 bis 1884 isch er uf s Polytechnikum Stuttgart gange.",🔎
,,,Stuegert,FALSE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
,,,Uniwersiteet Stuegert,TRUE,"Ass di letschte Studänte*ne ne Stuudienabschluss hän chenne mache, het mer s Inschtitut fir Umwältblaanig Ulm vu dr Uniwersiteet Stuegert grindet.",🔎
,,,Universitet Stuegert,TRUE,"D Universitet Hohheim isch anne 1818, d Universitet Stuegert anne 1829 grindet wore, di bode Universitete schaffe zämme in dr Forschig un dr Lehr.",🔎
,,,Uniwersitet Stuegert,TRUE,Am Inschtitut fir Akuschtik un Böuphysik (IABP) vu dr Uniwersitet Stuegert un syter 2004 am Lehrstuel fir Böuphysik an dr TU München vermittle Forscher*ne vum Fraunhofer IBP ire fundiert böuphysikalisch Fachwisse un realisiere in änger Kooperazion mit dr boode Inschtituzione verschideni Forschigsvorhaa.,🔎
,,,Technischa Hochschuel Stuegert,FALSE,Vo 1852 bis 1856 studiirt dr Eyth Mascheenabau an dr Technischa Hochschuel Stuegert.,🔎
,,,Technische Hoochschuel Stuttgart,FALSE,Noch eme dreijöörige Praktikum het er vo 1928 bis 1930 an dr Technische Hoochschuel Stuttgart witerstudiert und isch denn e wüsseschaftlige Assistänt bim Paul Bonatz worde.,🔎
,,,TH Stuegert,FALSE,"Noch em Abitur hed dr Hummel 1894 aagfange Ingenieurwese an dr TH Chaarlsrue z schdudiere, ab 1896 an dr TH Stuegert.",🔎
,,,Technischa Hochschuel,FALSE,"Noch seim Abidur fangt’r an dr Technischa Hochschuel Mincha a Archidektur-Studium oo, wechslet abr bald an dui Technischa Hochschuel noch Stuegert, wo dr Theodor Fischer sei wichdigschder Lehrer wuud.",🔎
,,,Universidät Stuègètt,TRUE,"D Vobindungsbaan vokürzt dè Faartwäg für d S-Baan um 5,5 Kilometer un hèt dè neue Campus vo dè Universidät Stuègètt a s Schinnènetz aagschlossè.",🔎
,,,Technischi Hoochschuel Stuttgart,FALSE,"Er het zerst e chli im Büro vo sim Brueder Gustav gschafft, denn isch er 1878 an die Technischi Hoochschuel Stuttgart go studiere.",🔎
,,,Uni vo Stuttgart,FALSE,"Dr Habermaier het vo 1986 bis 1993 a der Ludwig-Maximilians Universität z Münche und a der Uni vo Stuttgart Germanistik, Gschicht, Politikwüsseschaft, Filosofy und Kunscht- und Musiggschicht studiert.",🔎
,,,Universidet Stuegert,TRUE,"Noch ihrem Abidur hot se an dr Universidet Stuegert Germanischdik, Litradurwissaschaft ond Kunschtgeschichde studiirt.",🔎
,,,Universideet Stuegert,TRUE,"Uff dui Idee, dean Bereich zom erschda Mol zo-ma Thema vo-ra Sonderausstellong en de hehre Raim vo dr Stuegerter Staatsgalerii ond zo-ma ausfihrlicha Kadalog drzua zo macha, ischt em Prof. Dr. Reinhard Döhl vo dr Universideet Stuegert 1974 em Lauf vo-ma litradurgeschichtlicha Seminar komma.",🔎
2370,Friede von Lunéville,Friide vo Lunéville,Friddè vo Lunèville,TRUE,Im Friddè vo Lunèville im Johr 1801 isch Säckingè vorübbergehend i dè Bsitz vom Herzog von Modena chò.,🔎
,,,Friidensverdrag vo Lunéville,FALSE,"Em Text isch dr Entschädigungsplan zgrund gläge, wo im Juni 1802 Frankriich und Östriich abgmacht gha hai, und uf me Ardikel 7 vom Friidensverdrag vo Lunéville basiert het, wo 1801 abgschlosse worden isch.",🔎
,,,Fridè z Luneville,TRUE,Februar 1801 isch d Fridè z Luneville gschlossè worrè.,🔎
,,,Fride vo Lunéville,TRUE,"Im Fride vo Lunéville vom Februar 1801 het sich de Kaiser derzu verpflichtet, di sit 1797 von Frankriich bsetzte Gebiet, abzträte und d Fürschte, wo dodurch Gebiet verlore hei, z entschädige.",🔎
,,,Lunéville,FALSE,"Si hai sech drbii uf d Friidensverdräg vo Campo Formio (1797) und Lunéville (1801) berüeft, wo genau das vorgseh hai.",🔎
2371,Jazz,Jazz,Dschäzz,TRUE,Uff dr Schtàzioon ìsch vor àllem Klàssik un Dschäzz z’ loosa.,🔎
,,,Jazzkunzärt,FALSE,Derno het er bis zue syre Wahl in dr Landdag sechs Johr lang im Ludisburger Scala gschafft un het dert in dr Hauptsach Jazzkunzärt un Kabarettoobe organisiert.,🔎
,,,Dschääs,TRUE,"Joorhundert, vo Kammermuusig über elektronischi Muusig bis zu aaspruchsvollem Dschääs.",🔎
,,,Dschäss,TRUE,Juni 2015 z Nöi York) isch e amerikanische Dschäss-Musiker gsi.,🔎
,,,Tschääs,TRUE,"Im Standardufbau bestoot s us fümf verschidnige Drummle und vier Becki- Dr Schlaagzüüger sitzt bim Schbiile und brucht drbii verschidnigi Arte vo Stöck, Tschääs-Bääse oder Filzschleegel und Pedaal.",🔎
,,,Dschääspianist,FALSE,"Juli 1986 z New Britain, Connecticut) isch en amerikanische Dschääspianist gsi.",🔎
,,,Dschääsklub,FALSE,"Uf em alte Kloosterareal befinde sich unter anderem s Muusigmuseum, wo im Herbst 2000 iigweit worde isch, e Hotel, e Restorant, die «Baseldytschi Bihni» und e  Dschääsklub.",🔎
2372,Wüste,Wüeschti,Wüesti,TRUE,": Dies Cinerum) markiert im Christetum vo der Westchille dr Afang vo dr 40-tägige Fasteziit, wo an die 40 Täg erinneret, wo dr Jesus in der Wüesti verbrocht het (Mt 4,2 LUT).",🔎
,,,Wieschti,TRUE,Vun ere extremer Wieschti in dr Kalahari an dr Gränz zue Namibia bis zuen eme subtropische Klima im Sidoschte un an dr Gränz zue Mosambik.,🔎
,,,Sandwüesti,FALSE,"D Taklamakan-Wüesti (au ""Takla Makan"", oder ""Taklimakan Shamo"", Uighur: ""Täklimakan Toghraqliri"") isch noch dr Rub al-Chali die zwäitgrössti Sandwüesti uf dr Wält.",🔎
,,,wièschtehaft,FALSE,Gegä Aserbaidschan zuè wird d Landschaft sogar richtig steppe- und wièschtehaft.,🔎
,,,Wüeschdeschdaat,FALSE,"Si Name isch idäntisch mit däm vom groosse Schdrom ""Niger"", welem si Oberlauf dur dr Südweschde vom Wüeschdeschdaat fliesst, wo relativ dicht besiidlet isch.",🔎
,,,Wièschtene,FALSE,"Will s Wasser fählt, gits in dene Gebièt polari Wièschtene.",🔎
,,,Wüeste,TRUE,"Wil e Sandwüesti und s Meer sich e chli äänlig si wil si bäidi so wit und (für e Mensch) lääbensfindlig si und wil d Kamel bim Laufe schaukle, säit mä dä Altwältkamel mänggisch au ""Wüesteschiff"", wil s lang nume mit Kamel as Dransbortmiddel mööglig gsi isch, dur e Wüeste z räise.",🔎
,,,Wieschtine,FALSE,"Dr Tschad goht vu dr druckene Wieschtine vu dr Sahara im Norde, iber d Klima- un Vegetationszone (Dornhecke- un Druckesavanne, an dr Fliss au Iberschwämmigssavannen un Galerywälder vum Sahel un vum Sudan bis zum Beraich vu dr Druckewälder im usserschte Side (wäge dr landwirtschaftlige Nutzbarkait in dr Kolonialzyt „Tchad utile“ gnännt).",🔎
,,,wüeschtenartigi,FALSE,"E grossi Landschaft mit Tundra findet mä in Europa im hoche Norde: z Island und i de nördliggschte Deil vo Skandinavie und vo Russland, aber au in de Alpe und em Ural het s von erä Höchi vo öbbe 2000 Meter a die wüeschtenartigi Bedingige vo dr Tundra.",🔎
,,,Wüeschte,FALSE,Ägypte isch vo Wüeschte charakterisiert.,🔎
,,,Wieschteflechine,FALSE,Doderby isch aber d Zueornig vu dr Wieschteflechine uusicher.,🔎
,,,Wüeschdi,TRUE,"Dr Seth isch dr Gott vom Chaos gsi und drmit vo dr Wüeschdi und vom Uusland, wo d Ägypter langi Zit aagluegt hai as Gebiet, wo vo dr ""Maat"", dr Wältornig, usgschlosse siige.",🔎
,,,Wüeschteklima,FALSE,"Mexiko isch es klimatisch fassetterychs Land mit subtropischem u alpinem, aber o mit Wüeschteklima.",🔎
,,,verwüeschdet,FALSE,"Über d Johrduusig aber isch dr Bode im ä grosse Deil vo dr alluviale Ebeni vom Salz, wo zruggbliiben isch vom Flusswasser, wo verdunschdet isch uf de Fälder, unfruchtbar worde und isch verwüeschdet.",🔎
,,,weschtlige Wüeschti,FALSE,"Aber än Armee won er zur Siwa Oase gschickt het, isch schbuurlos in dr weschtlige Wüeschti verschwunde.",🔎
,,,Vollwiehschte,FALSE,"Wäg dr Räägearmuet isch dr grescht Dail vum Land mit Dornbuschsavanne, Halb- un Vollwiehschte deckt.",🔎
,,,wüestihaft,FALSE,D Landschaft isch wüestihaft und bsundrigs im Süde vo schroffe Gebirg brägt.,🔎
,,,wüeschdi,FALSE,D Pflanzewält in de drochene Ebene im Norde vom Kaspische Meer isch die von erä Halbwüeschdi.,🔎
,,,Wüestene,FALSE,"Grossi Deil vo dr Insle si gebirgig (60 Prozänt vo dr Oberflechi), aber es git au Gebiete mit Rägewälder und Wüestene.",🔎
,,,Druckewieschti,FALSE,D Sahara isch mit nyyn Millione Quadratkilometer di grescht Druckewieschti vu dr Ärd.,🔎
,,,Saharawüeschti,FALSE,"Im Weschte isch d Saharawüeschti, wo ehnder sandig isch, im Oschte schdeinigi Wüeschtegebirg.",🔎
,,,Wüestegebiet,FALSE,"Im Wüestegebiet Death Valley (Tal vom Dod) lit Badwater, wo dr niidrigst Punkt in de USA isch, 85,5 m u.d.M.",🔎
,,,Wììschta,TRUE,"D’ Wììschta Negev odd’r Negeb (uff Näihebrääisch „Süüda (vun Israel)“, „Süüdlànd“); uff Àrààwisch """") lììgt ìm süüdliga Mìttlera-n-Oschta un schtällt mìt ung’fahr km² äbba 60 Prozant vu dr Flächa vum Schtààt Israel dàr.",🔎
,,,Wüèschtègebièt,FALSE,"È Wadi isch è Drochèdal in Wüèschtègebièt, wo nu nõ starki Regèfäll vorübbergehend Wasser führed.",🔎
2373,Neidenstein,Neidenstein,Niidestäi,TRUE,Mai 1469 het er au an si Häimet dänggt und in dr Pfarrkiirche vo sim Häimetort Niidestäi über Graab vo sim Vater en Ewigs Liecht gstiftet het.,🔎
,,,Neideschtei,TRUE,"Nachbargmeinde vo Waibstadt sind Neideschtei, Helmstadt-Barge, Neckarbischofsheim, Sinsheim, Zuzehuuse und Eschlbronn.",🔎
,,,Niidestäiner,TRUE,"Dezämber 1478, uf Schloss Pruntrut) isch vo dr lingge Niidestäiner Linie vo de Here vo Venninge abgstammt.",🔎
2374,Patriziat (Römisches Reich),Patrizier,Padrizier,TRUE,"Wo no d Schdaufr ondrganga send, isch Ulm a freia Reichschdadt vom Koiser worra, wo vo de Padrizier verwaldad worra isch.",🔎
,,,Patriziergschlecht,FALSE,"D Familie Schnewlin, au ""Snewlin"" oder ""Snewelin"", isch e sidditsch Patriziergschlecht vu Friburg gsii un aini vu de iiflussriichschte Familie im Brisgau.",🔎
,,,Patriziat,FALSE,Bi dr Reschtauration 1814 hät er gege d Machtübernaahm vom Patriziat kämpft und isch zu drei Jahre Landesverwiis verurteilt worde.,🔎
2375,21. November,21. Novämber,21. Novembèr,TRUE,"href=""Tengen"">Beurè-Büèßlingè gsi. Si isch am 21. Novembèr 1913 durch diè <a href=""Gro%C3%9Fherzoglich%20Bad",🔎
,,,21. Nowamber,TRUE, Giacomo Paolo Giovanni Battista della Chiesa ; * 21. Nowamber 1854 z’ Genua<,🔎
2376,Dampflokomotive,Dampflokomotyv,Dampfloggi,TRUE,"D'r Chaschper Wetli, wu au ä erfaarene Ysebaanäschiniör gsii isch, het ä eigeni Dampfloggi für diä Baan entwigglet.",🔎
,,,Dampfloggene,FALSE,"Si händ au Dampfloggene uf s' europäischä Feschtland glifered, so dass si deet händ müese di gliichi Spurbräiti verwände.",🔎
,,,Dampflokine,FALSE,"I däm faare chlyni Dampflokine mid Züg, wo Turischte chönd mitfaare.",🔎
,,,Tampflokine,FALSE,Im alte runde Lokischuppe vo Brugg tuet d Stiftig «Bahnpark Region Brugg» alti Tampflokine pfläge.,🔎
,,,Dampflok,FALSE,Während de Dreharbette isch die Dampflok 38 1772 a de untere Yfahrwyche vom Bahnhof Epfehofe entgleist.,🔎
,,,Dampflokära,FALSE,"Am Ènd vo dè Dampflokära isch si zu dè Universalgattig worrè, wo dank dè nidrigè Achslascht au uff Nebbèbaanè mit lychterem Obberbau ygsetzt wörrè hèn könnè.",🔎
,,,Dampfloki,FALSE,Will si im Winterhalbjoor allewyl Wassermangel gha hei het im Joor 1893 e Dampfloki ane müese.,🔎
,,,Dampflokomotyvè,TRUE,"Diè beidè erschtè Dampflokomotyvè für diè Badischi Staatsbaan hèt diè englischi Lokomotyvschmitti ""Sharp, Roberts & Co"" baut un bis 1839 uusgliferet.",🔎
,,,Dampflokomotivè,TRUE,1962 hèn Disellokomotivè vo dè Baureihè V 200 diè voblibènè bisher ygsetztè Dampflokomotivèn – bsunders diè Baureihè 39 – abglöst.,🔎
,,,Dampflokbaureiè,FALSE,"D Baureiè V 100 isch eini vo dè Dütschè Bundesbaan (DB) am Èndi vo dè 1950er Johr bschaffti Disellok mit diselhûdraulischem Aadryb, welli uff nit elegtrifizyrtè Nebbèbaanè diè suscht vowendetè Dampflokbaureiè hettèt ersetzè söllè.",🔎
,,,Dàmpflokomotiva,FALSE,"Àm Ààfàng sìn Dàmpflokomotiva gsìì; àwer ìn dara Zitt ìsch Milhüüsa elektrifiziart worra, dur d Firma Siemens & Halske, un d Tràmway-Linia vu Durni hàt àm 23.",🔎
,,,Dampfloks,FALSE,"Umstandlich isch dè Bedryb vor allem mit èm Dampfloks gsi, well s nu wènnigi Dampfloks gää hèt, vo retour glych schnèll faarè hèn chönnè wiè fürsi.",🔎
,,,Dampflokomotiv,TRUE,Diè Personèzuug-Dampflokomotiv vo dè Gattig P 8 vo dè Preußischè Staatsysèbaanè (Baureihe 38.10–40 vo dè Dütschè Rychsbaan) isch 1906 vo dè Berliner Maschinenbau AG (devoor Louis Schwartzkopff) nõch Vorgaabè vom preußischè Lokomotiv-Dezernentè Robert Garbe konschtruyrt worrè.,🔎
2377,Berghaupten,Berghoupde,Bärghaupte,TRUE,D Burg Bärghaupte isch e abgangeni Burg bi Bärghaupte im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Berghaupte,TRUE,"Nochbergmaine sin Abbewihr, Durbach, Ordeberig, Ohlschbach, Gengebach, Berghaupte, Hohberig, Schudderwald, Kähl un Willstätt.",🔎
,,,Berghoupdä,TRUE,"Nochbergmaine sin Durbach im Norde, Gängäbach im Oschte, Berghoupdä im Side un Orteberig un d Graisstadt Offeburg im Weschte.",🔎
2378,Langnau im Emmental,Langnou,Langnou im Ämmitau,FALSE,D SCL Tigers sy ä Ischhockeymannschaft us Langnou im Ämmitau.,🔎
,,,Langnau im Emmital,FALSE,"Februar 1962 z Bärn), von Bern (Burgergmeind) und Langnau im Emmital, isch en Schwiizer Politiker vo dr BGB.",🔎
,,,Langnau im Ämmedaal,FALSE,"Dr Mundartschriftsteller Simon Gfeller, dr Ämmedaaler Tieläktoloog Emanuel Friedli, wo s Wärch ""Bärndütsch als Spiegel bernischen Volkstums"" gschribe und dank em vo Greyerz e Zytlang bim Schwiizerischen Idiotikon het chönne schaffe, dr Jurischt und spöter Bundesroot Karl Scheurer und anderi sind bi de Informante gsi, und au i dr Samlig vo alte Flugbletter, wo dr Pfarrer Ernst Müller vo Langnau im Ämmedaal zämetreit het, und im Siegmund Grolimund syne ""Volkslieder aus dem Kanton Aargau"" isch dr vo Greyerz fündig worde.",🔎
2379,Kloster Rheinau,Chloster Rhiinau,Chlooschter Riinòu,TRUE,S Chlooschter Riinòu isch uf ere Inslen im Rhy im spoote 8.,🔎
,,,Hochrhykloschter Rhynau,FALSE,"Übber d Früègschichtè vom Kloschter z St. Bläsy weiß mo, dass d ""Cella Alba"" vom Hochrhykloschter Rhynau im 9.",🔎
,,,Benediktinerchloschter Rhynau,FALSE,"S Wappe uf de linke Schiibe zeigt viir Fälder, vo dene zwei s Wappe vom Benediktinerchloschter Rhynau zeige und zwei s Wappe vom Abt Eberhard.",🔎
,,,Abtei Rhynau,FALSE,"Dezembèr 1676 hèt dè letscht Junker vo Oftringè, Karl Gutjohr, si Teschtament zu Gunschtè vo dè Abtei Rhynau gänderèt.",🔎
,,,Chloster Rhynau,TRUE,E erschti schriftligi Erwähnig vo Oberlauchringe hät im Johr 860 in re Urkunde vom Chloster Rhynau statt.,🔎
,,,Chlooschter,FALSE,"Biispill üs em Prättigauer Dialäkt vom Chlooschter (Quälle: ""Prättigauer Dialekt.""",🔎
,,,Rhynau,FALSE,"Vo Schaffhuse fliesst dr Rhy zerscht noch Süde, mit enere molerische Schlinge am Inselkloschter Rhynau vrby, bis er am Tösseck, dr Mindig vo dr Töss in Rhy, noch Weschte abdrait.",🔎
,,,Chlooschter Rynau,TRUE,"Wo de Kantoon ane 1862 s Chlooschter Rynau ufghobe hät, sind dèm syni vile alte und wärtvole Büecher au ad Kantoonsbiblioteek ggange.",🔎
,,,Kloschter Rhynau,TRUE,"Waldkirch isch im Johr 858 èrschtmòls als ""Waldchiricha"" erwäänt worrè, dört isch Waldkirch zum Bsitz vum Kloschter Rhynau zellt worrè.",🔎
,,,Kloschter Rhiinau,TRUE,würds in ere Urkundä vom Kloschter Rhiinau es erschtmol gnannt un isch ab em 12.,🔎
,,,Chloschter Rhinau,TRUE,Us em 1862 ufghobene Chloschter Rhinau isch dr Abstsstab vum dertige letschte Abt Leodegar Ineichen uf Beira chuu.,🔎
,,,Chlooschter Rhinau,TRUE,S gschützte Gebiet a de große Rhiischleife ums Chlooschter Rhinau unterhalb vom Rhiifall isch scho zimli früe en bevorzugte Sidligsplatz gsi.,🔎
,,,Kloschterinslè Rhynau,TRUE,Zum Byschpill hèt d Kloschterinslè Rhynau als Inslè erhaaltè bliibè söllè.,🔎
,,,Rhiinau,FALSE,"D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.",🔎
,,,Chlooschter Rhynau,TRUE,Joorhundert en Ussestazioon vom Chlooschter Rhynau gsi isch und sech öppe ane 946 vo dr Muetteraptei glöst het und sälpständig worden isch.,🔎
,,,Kloster Rhinau,TRUE,"Vu de Ortschaft Indlekofen leitet sich de verbreitete Familienamme ""Indlikofer"" ab, dä wörd s´örstmol erwähnt in de Lehnsbüecher vum Kloster Rhinau, en H. von Inglicon, z` Rechberg, und witer au in`nere latinische Urkund vu 1436 us em Kloster Rhinau, wobi en Nicolas Indigkofer, Landrichter im Klettgau, als Zügge bi de Übergab vu de Chilcherecht z` Erzingen und Griessen a´s Chloster Rhinau (bis dohi zu Konstanz), gnennt würd.",🔎
,,,Chloster Rheinau,TRUE,Ursprüngli hätt s do a dere Stelle än Meierhof (Statthalterei) vom Chloster Rheinau de Ehrenspergerhof gää.,🔎
2380,Berner Altstadt,D Bärner Altstadt,Bärner Altschtadt,TRUE,"Sy vobindet s Marziliquartyr, wo aa dè Aarè unnè lyt, mit dè höcher glègènè Bärner Altschtadt, wo dè Stadtchèrn vo Bärn dihai isch.",🔎
,,,Zäntrum,FALSE,"Im Norde gränze d Quartier Breiterein u Lorraine a ds historische Zäntrum, im Oschte dr Obschtbärg, d Schosshaude und im Süde ds Chiuchefäud, ds Murifäud u dr Mattehof.",🔎
2381,Kehillah,Kehilla,Gmäind,FALSE,"Pfäfike (hoochtütsch ""Pfäffikon"") isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.",🔎
,,,Kehillot,TRUE,"E Verbandsfriidhoof hingeege wird vo meerere Kehillot (Gmäinde) dräit und macht die gmäinsami Finanzierig vom ene Friidhoof mööglig, sigs bim Aaleege vom ene nöije Friidoof oder bim Underhalt vom ene alte.",🔎
,,,jüdische Gmäinde,FALSE,Er het sini Akzioone dank dr finanzielle Hilf dur die jüdische Gmäinde uf dr ganze Wält finanziert.,🔎
,,,jüdische Gmäind,FALSE,"Dr jüdisch Gleerti und Schüeler vom Gottfried Wilhelm Leibniz isch e modärne Wüssrschaftler gsi und au usserhalb vo dr jüdische Gmäind as „edle Juud“ gschetzt worde, was für sälli Zit ussergwöönlig gsi isch.",🔎
,,,jüüdische Gmäind,FALSE,Die ersti Sünagooge vo dr jüüdische Gmäind isch im 13. und 14.,🔎
,,,jüdischi Gmei,FALSE,Münche het au a jüdischi Gmei mit ca.,🔎
,,,jüüdische Gmäinde,FALSE,"Er beschribt die jüüdische Gmäinde, wievil jüüdischi Familie dört woone und was iire sozial Status sig.",🔎
,,,jüüdischi Gmäind,FALSE,Januar 1349 z Basel schetzigswiis fufzig bis sibzig Juude umbrocht worde und die ersti jüüdischi Gmäind z Basel isch zerstöört worde.,🔎
,,,jidisch Gmai,FALSE,Di jidisch Gmai isch im Zweete Wältchrieg vernichtet wore.,🔎
,,,Gmäinde,FALSE,"S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt.",🔎
2382,Grand Est,Grand Est,Grand-Est,FALSE,"Saint-Dié-des-Vosges (ditsch ""Sankt Didel"" oder ""Sankt Diedolt"") isch e Städtel z Lothringe, Region Grand-Est, z Frankriich, ganz gnau im Departement Vosges, gàr nïtt so witt vun Strossburi.",🔎
,,,Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine,FALSE,"""Kanton Hüningen"") isch bìs März 2015 e Untergliderig vum Arrondissement Milhüse im Département Oberelsiss (Haut-Rhin) im Elsiss in dr Region Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine z'Frankrich gsi.",🔎
,,,Groosa-n-Oschta,FALSE,Dr Ott ìsch fìr dr Üüsstrìtt vum Elsàss üss dr Regioon Groosa-n-Oschta.,🔎
,,,Oschtfrankrych,FALSE,D Champagne ghört bis 2015 zuè dè bolitische Region Champagne-Ardenne un ghört hüt zuè dè Region Oschtfrankrych.,🔎
,,,Groossa-n-Oschta,FALSE,Ìm Oktoower 2014 hann Kìnder vun ABCM-Schüala àn’ma Demonschtràzioon geega d’ Regioon Groossa-n-Oschta un fìr d’ Grìndung vu’ma „Elsassischa Root“ mìtgmàcht.,🔎
,,,Région Grand Est,FALSE,"Bstellt häi d S-Baan Baasel d Kantöön Aargau, Baasel-Stadt, Baasel-Landschaft, Jura, Soledurn, s Land Baade-Württebärg und d ""Région Grand Est"".",🔎
2383,Südchinesisches Meer,S Südchinesische Meer,Südchinesisch Meer,TRUE,"Siini Innen- und Ussebolitik isch aggressiiv; er überwacht d Iiwooner vom äigete Land, goot repressiiv gääge Minderhäite wie d Uigure voor, het d Autonomii vo Hongkong uusgheeblet, droot Taiwan, wott s ganz Südchinesisch Meer für China haa und brobiert überall uf dr Wält Iifluss z nee.",🔎
,,,Südchinesische Meer,FALSE,"Er gränzt an China, Laos, Kambodscha und s Südchinesische Meer.",🔎
,,,südchinesische Meer,FALSE,Am Südändi vom südchinesische Meer lit dr Hafe vo Singapur.,🔎
2384,Elektronenemission,Emission (Physik),Wermibewegig,FALSE,Das entstot dur d Wermibewegig vo Molekül bzw.,🔎
,,,Elektroneemission,FALSE,"Dr Begriff Emission (v. lat.: ""emittere"" = ussende) meint Lueg au: Elektroneemission (Deilliphysik)",🔎
2385,Zählzeit,Zèllzitè,Zellzitè,TRUE,"D Tempoaagaabè uff dè Skala vom Mälzel-Metronom (wiè „Andante – schlychend 76-106“) bezièned sich nit uff beschtimmti Notèwärt, sondern uff d Zellzitè, welli zmindescht am Aafang vo dè Partiturè odder Direktionsstimmè aagää wörred.",🔎
,,,Zellzit,FALSE,"Dè Nenner lait fescht, wellè Notèwärt ènèrè Zellzit entschpricht.",🔎
2386,Internationale Astronomische Union,Internationale Astronomische Union,International Astronomisch Union,TRUE,"Die International Astronomisch Union (IAU) vergit fer die retrograde Monde vum Jupiter Namme mit de Endig ""e"".",🔎
,,,Internazionaale Aschtronomische Union,TRUE,"Vu 1989 bis 1992 het er dr Wisseschaftli Byyroot vu dr ESO bresidiert, vu 1988 bis 1991 d Kommission zue dr galaktische Struktur bi dr Internazionaale Aschtronomische Union un vu 1990 bis 1993 di Schwyzerisch Gsellschaft fir Aschtrophysik un Aschtronomy.",🔎
,,,Internationali Astronomischi Union,TRUE,"Ufgrund vum Weltruumvertrag chänne aber keini Staate Asprüch amelde, dourum isch nooch Asicht vu alle Organisatione (Vereinti Natione, Internationali Astronomischi Union) au e Uswittig vu innerstaatlichem Rächt nit erlaubt.",🔎
,,,Ìnternàzionààla Astronoomischa Unioon,TRUE,"Lüüt dr Nomanklàtüür vu dr Ìnternàzionààla Astronoomischa Unioon wìrd dr Nàmma ""Rigil Kentaurus"" schpeziifisch fìr Alpha Centauri A un dr Nàmma ""Toliman"" schpeziifisch fìr Alpha Centauri B b’nutzt.",🔎
,,,International Aschtronomisch Union,TRUE,Jänner 2013 het di International Aschtronomisch Union (IAU) dr Name aistimmig akzeptiert un het het en vereffentligt.,🔎
,,,IAU,FALSE,März 2005 uf de offiziell Namme Helike (noch de antike grichische Stadt Helike) vu de Internationale Astronomische Union IAU daift worre.,🔎
,,,Internationale Aschtronomische Union,TRUE,"Unmittelbar nach ihrer Entdeckig erhalted si zerscht en sogenannte ""provisorische Name"" us Zahle und Buechschtabe, wo im Wesentliche s Entdeckigsdatum nach eme Schema beinhaltet, wo vo dr Internationale Aschtronomische Union (IAU) feschtgleit worde isch.",🔎
,,,International Astrononisch Union,TRUE,"Die International Astrononisch Union (IAU) definiert d'AE as dr Radius vu ere chreisförmige Umlaufbahn, wo e hypothetischs masseloses Deilli ohni Störig dur dritti Chörper d'Sunne in 2 · π / k Däg umlauft.",🔎
,,,Ìnternàzionààla Àstronoomischa Unioon,FALSE,"Lüüt dr Ìnternàzionààla Àstronoomischa Unioon ìsch a Liachtjoohr d’ Schträcka, wo-n-a eläktromàgneetischa Wälla wia Liacht ìn’ma juliàànischa Joohr ìm Vakuum z’rucklajt.",🔎
2387,Politikwissenschaft,Bolitikwüsseschaft,Bolitikwisseschaft,TRUE,Noch em Abitur am Wilhelm-Hittorf-Gymnasium z Münster (Westfalen) anne 1997 het d Pop bis 2003 an dr Weschtfälische Wilhelms-Universitet z Münster un dr Freie Universitet Berlin Bolitikwisseschaft studiert un het s Studium am am Otto-Suhr-Inschtitut als Diplom-Bolitologin abgschlosse.,🔎
,,,Bolidikwüsseschaftler,FALSE,"E Hufe Bolidikwüsseschaftler dänke, ass dr Umgang mit dr Gfoor vo missbrüüchlichem Erwärb vom betreffende Know-how au dur terroristischi Organisazione äini vo de grösste Herusfordrige im 21.",🔎
,,,Bolitik,FALSE,"Ab em Summersemeschter 1982 het dr Gabriel an dr Georg-August-Universität Göttingen Germanischtik, Bolitik un Soziologi studiert.",🔎
,,,Bolitikwisseschafte,FALSE,"Hit isch dr akademisch Fokus braiter un umfasst näbe Bolitikwisseschafte au Jura, Wirtschaftswisseschafte, Finanzwisseschaft, Marketing, Kommunikation, Urbanismus/Stadtplanig, Management oder Journalismus.",🔎
,,,Politischi Wüsseschaffte,FALSE,Im 2000 het d’Flavia Wasserfalle an dr Universität in Bärn Politischi Wüsseschaffte z'studiere aagfange.,🔎
,,,Bolitikiwisseschaft,TRUE,No dr Schuel het d Jarasch Philosophy un Bolitikiwisseschaft an dr Freie Universitet Berlin studiert.,🔎
,,,politische Wisseschafte,FALSE,De Definintion oba ond de Dreideilong vo dem Begriff wird abr allgemoin recht heifig en de politische Wisseschafte verwendet.,🔎
,,,Politikwüsseschaft,TRUE,S Handle vo Politiker isch Gegenschtand vo dr Politikwüsseschaft.,🔎
,,,Politoloog,FALSE,"Juli 1979 z Starnberg) isch e dütsch-amerikanische Filosoof, Politoloog und Sozioloog gsi.",🔎
,,,Bolitikwisseschaftleri,FALSE,"Augschte 1979 z Löörech) isch e dytschi Bolitikwisseschaftleri, Sozialwisseschaftleri un Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene).",🔎
,,,Polizikwüsseschaftler,FALSE,"E Däil vo de Polizikwüsseschaftler gseen im Rächtspopulismus en Ernöierigsbeweegig vo dr extreeme Rächte, wo uf die gsellschaftlige, politische und witschaftlie Veränderige in de modärne öiropäische Staate sit de 1970er reagiert.",🔎
2388,Schweizerische Landesausstellung 1939,Landesustellig 1939,Landesuusstelig,FALSE,"Bi de Vorberäitige vo de Landesuusstelig z Züri ane 1939, de «Landi», hät de Chlöti au maasgäblich mitgwürkt, und won er s zstand praacht hät, ass di Schwiizerisch Landwirtschaftsusstelig au i d Landi integriert wird, isch dèè Grossalass eerscht rächt für s ganz Land interessant worde.",🔎
,,,Landesusstellig Züri,FALSE,"S Glüüt vo de reformierte Chile bschtoht us 5 Glocke, wo vo de Landesusstellig Züri uf Wettige cho sind und im November 1939 ufezoge worde sin.",🔎
2389,Signalbuch (Eisenbahn),Ysebaa-Signaalbuèch,Signaalbuèch,FALSE,Diè praktisch Aawendig isch im Signaalbuèch bschribbè.,🔎
,,,Signalbuèch,FALSE,Im Signalbuèch vo dè Dütschè Baan AG wörred diè vo dè DB AG vowendetè Signaal uffgfüürt.,🔎
2390,Meer,Meer,ozeanischs,FALSE,"Galiizie un de Golf vu Biskaya hänn e ozeanischs Chliima, es ghäie viil Niderschleg übber s ganz Johr verdeilt un bsunders im Winter, d'Temperature sin vergliichswis chiehl.",🔎
,,,hoocher See,FALSE,"Erst wo das Instrumänt iigfüert worde isch, isch s mööglig worde, dr Lengigrad uf hoocher See gnau gnueg z bestimme.",🔎
2391,Schiefer Turm von Pisa,Dr schief Durm vo Pisa,Pisa,FALSE,"Schief wärde si nume sälte blaant, aber es cha sy, wie bim berüemtiste Bischbil vom ene schiefe Durm, däm vo Pisa, ass sich dr Boode ungliichmäässig absänkt und dr Durm so us em Loot chunnt.",🔎
,,,schief Durm vu Pisa,TRUE,"S Wohrzeiche vo dr Stadt isch dr ""Campanile"", wo als dr schief Durm vu Pisa bekannt isch.",🔎
,,,Schiefe Turm,FALSE,"(Im Galilei si Schüeler un erster Biograph Vincenzo Viviani het d'Behauptig in d'Welt gsetzt, de Galilei häb in Pisa au Fallversuech vum Schiefe Turm undernu; in im Galilei sinene Schrifte un Manuskripte findet sich aber kei Hiwiis uf sonigi Versuech, wo mangels hiriichend gnaue Uhre quantitativ nit uswertbar gsi wäre.",🔎
2392,Sonnensystem,Sunnesystem,Entstehig vum Sunnesystem,FALSE,"D'Entstehig vum Sunnesystem het mit em gravitative Kollaps vu ere Gaswolke agfange, us dere d'Sunne als massivs Zentrum hervorgange isch.",🔎
,,,Sunnesüsteem,TRUE,Mit dene astronomische Mässig het mä d Distanz zwüsche dr Ärde und dr Sunne welle bestimme und het eso dank em dritte Gsetz vom Kepler d Abständ vo alle andere Blaneete im Sunnesüsteem chönne berächne.,🔎
,,,Sunesystem,TRUE,"En Komet (vo griechisch ἀστήρ κομήτης ""astēr komētēs"" ""Haarstern"", abgleitet vo ""kómē"" ""Chopfhaar"") odr Schweifstern isch e chliine Himmelskörper, wo ide Regle zum Sunesystem ghört.",🔎
,,,Sunnesyschtem,TRUE,Dr Merkur (Sümbool: ) isch dr chlinscht und dr sunnenöchscht Planet vum Sunnesyschtem.,🔎
,,,Sonnesyschtem,TRUE,"Im Sonnesyschtem gelted sötigi Objekt als rechtläufig, wo, us Richtig vom Nordpol vo de Ekliptik gseh, gege de Uhrzeigersinn rotiered bzw.",🔎
,,,Sunnèsystem,TRUE,Mit ihm het èr dur d'Mèssig vu Stèrnparallaxè vum Sirius dè schlüssig Bwiis fèr s'Modèll vum Sunnèsystem vum Kopernikus èrbringè wellè.,🔎
,,,Sunnessytem,TRUE,"Planetoide vu unserem Sunnessytem, wo innerhalb vu dr Neptunbahn chreise, befindet sich in sällere Region.",🔎
,,,Sunnensystem,TRUE,"Dezember 2004 als ersts vu Mensche bauts Flugobjekt d'Termination Shock-Region passiert het un sich jetz dr Grenze vum Sunnensystem, definiert as dr Iflussberiich vum Sunnewind, nächeret.",🔎
,,,Sunnasyschtem,TRUE,"O uf da andra Planeta vo üsam Sunnasyschtem gits dia Himmelsrichtung Norden, o döt isch se jedsmol uf an definierta Nordpol grichtet.",🔎
2393,Lichtkegel,Dr Liechtchäigel,ruumartigi,FALSE,"Vorzäiche vo formula_18 underschäidet mä zitartigi Minkowski-Wektore (was kausal „Eräignisbäärli“ entspricht, wo dur „massivi Körper“ chönne beiiflusst wärde), ruumartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal ""nit"" chönne beiiflusst wärde) und - as Gränzfall - liechtartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal nume dur Liechtsignal chönne beiiflusst wärde).",🔎
,,,zitartigi,FALSE,"Vorzäiche vo formula_18 underschäidet mä zitartigi Minkowski-Wektore (was kausal „Eräignisbäärli“ entspricht, wo dur „massivi Körper“ chönne beiiflusst wärde), ruumartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal ""nit"" chönne beiiflusst wärde) und - as Gränzfall - liechtartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal nume dur Liechtsignal chönne beiiflusst wärde).",🔎
,,,zitartig,FALSE,"Und es blibt au immer no eso, ass es au in dr Relatividäätstheorii no en Underschiid zwüsche ruumartig und zitartig bzw.",🔎
,,,Liechtchäigel,TRUE,"D Inwarianz vo dere Iidäilig bi alle Lorentz-Dransformazione chunnt vo dr Inwarianz vom Liechtchäigel, wo s Innere vom Liechtchäigel die kausali Struktur beschribt („Zuekumft“ - dr Beriich vorwärts - bzw.",🔎
,,,ruumartig,FALSE,"Und es blibt au immer no eso, ass es au in dr Relatividäätstheorii no en Underschiid zwüsche ruumartig und zitartig bzw.",🔎
2394,Hexental,Hexental,Hexedal,TRUE,Dr Oschthang vum Schimberg fallt steil zum Hexedal ab.,🔎
,,,Häxedaal,TRUE,sy Mueter e Doochter vun eme Bäärgbuur us em Häxedaal.,🔎
2395,Schönbuch,Scheebuach,Schebuech,TRUE,Alderiet leit em Schebuech am Rand vom Neggerdal.,🔎
,,,Schenbuech,TRUE,"Im Norde wird s Gai begränzt dur d Enz, im Weschte dur d Nagold un dr Schwarzwald, im Side dur dr Oberlauf vum Neckar un im Oschte dur d Keuperbärglandbiet Schenbuech un Glemswald wie au dur dr Mittellauf vum Neckar.",🔎
,,,Scheabuech,TRUE,"Beblenga lyt am Nordoschtrand vum Obere Gai, uf un an eme gäche Uuslaifer vum Scheabuech.",🔎
2396,Simplonpass,Simplonpass,Simplupass,TRUE,Do derzue hed au s Hoschpiiz uf em Simplupass ghört.,🔎
,,,Simplonbass,TRUE,"Si umfasse d Gebirgsziig zwisch em Simplonbass im Weschte, em Splügebass im Oschte un dr oberitalienische See im Side.",🔎
,,,Siplonmassiv,FALSE,Brig liigt am obru Ändi vam Rottutal am Füäss vam Siplonmassiv.,🔎
,,,Simplopass,TRUE,"Jahrhuneet probierunt d Savoyer üs wirtschaftliche und politisch-militärische Inträsse schich der Simplopass z bemächtigu, wa damals en Blüetezit erläbt: Uber ihnu sind meh Ware als uber de Grossen Sankt-Bernhard ggangu.",🔎
2397,Totengrien,Dootegrien,Tootegrien,TRUE,"De ruuche Felsbänk unden a Basel bim Yschteiner Chlotz seit me nid Lauffe, es sin die breite Yschteiner Schwelle, wo s nit wyt abegoot und drfüür s Wasser vom Rhy i der grossen Auelandschaft nume wenig töif isch, es het bi hööchem Wasser immer wider anderi Flusslöif und nöji Grien gää, so wie s Yschteiner Tootegrien, und für d Schiff und d Flööss isch der guet Wääg nit immer eifach z finde gsi voor em Tulla synere Rhykorrekzioon.",🔎
,,,Totegrien,TRUE,"Z Augusta Raurica (hüt heißts Augst) hets in sällere Zit kriegerischi Usenandersetzige mit de Alemanne geh, un d Leiche sin z Ischtei am Totegrien aagschwemmt worde, weil de Rhy dört e Kurve gmacht het.",🔎
2398,11. November,11. Novämber,11. Novambr,TRUE,"* 25. Januar 1903 un † 11. Novambr 1993 ze Alfter bi <a href=""B",🔎
,,,11. Novamber,TRUE, Compiègne zwìscha Frànkrìch un Ditschlànd àm 11. Novamber 1918 unterschrìewa worra un àm,🔎
,,,11. Novämber,TRUE,"Dr Martinsdag oder au Martini am 11. Novämber isch dr Feschtdag vum Heilige <a href=""Martin%20v",🔎
2399,Kapitalismus,Kapitalismus,prokapitalistischi,FALSE,"Wäge dr kataschtrofale wirtschaftlige Lag, verursacht dur sozialistischi Misswirtschaft, het si Madagaskar wider an Frankrych aagnecheret un het sy prokommunistischi Bolitik in e prokapitalistischi gänderet.",🔎
,,,kapitalistische Undernähmer,FALSE,"Die wichtigschte Gsellschaftsklasse, wo an dere Umwälzig bedeiligt gsi si, si die kapitalistische Undernähmer und die lohnabhängige Proletarier gsi.",🔎
,,,Kapitalischte,FALSE,"In dr neuere Zit si neui, nid religiösi Begründige erfunde worde: dass es ä Wältjudetum gäb, wo brobieri die ganzi Wält z beherrsche, dass d Jude religionsfindligi Kommunischte sige, und ass d Jude blutokratischi Kapitalischte sige.",🔎
,,,kapitalistischi,FALSE,"Johrhundert vo unserer Ziträchnig aagfange hai, wie s Wachsdum vo de Stedt, d Bürokratisierig und die kapitalistischi Versachligung vo de soziale Beziehige.",🔎
,,,kapitalistische,FALSE,S Hauptziil vom Anarchosündikalismus isch die revoluzionääri Überwindig vom Staat und vo dr kapitalistische Gsellschaft.,🔎
,,,kapitalistisch,FALSE,"Dr Chalti Chrieg isch e Konfrontazioon gsi zwüsche de Süsteem vo der kapitalistisch-demokratische Wält und em kommunistische, vo Moskau dominerte Machtberiich.",🔎
2400,Schlacht von Argentoratum,Schlacht vu Argentoratum,Schlacht vo Strossburi,FALSE,Er het im Joor 356 ide Schlacht vo Strossburi gege de Julian kämpft.,🔎
,,,Schlacht vo Argentoratum,TRUE,De Chnodomar schpilt hauptsachlich im Kontexscht vur Schlacht vo Argentoratum (Schdrôssburi) e Roll.,🔎
,,,Schlacht bi Strossburi,FALSE,"Wo im Joor 356 d Vorberaitige för d Schlacht bi Strossburi im Gang gsii sind, het sich de Vadomar nöd wöle aaschlüsse und sini Lüt hend sich gege sin Wile em Chnodomar agschlosse.",🔎
,,,Schlacht vun Strossburi,FALSE,"Dä römisch Historiker Ammianus Marcellinus het yber dän gschribi: """"Noch ra sigriche Schlacht gegä dä römisch Heermeischter Barbatio (357) bi ""Rauracum"" (Kaiseraugst), hänn sich di Alamannakinig Suomar, Hortar, Ur, Ursicin un dä Vestralp unta d Fyhrung vum Chnodomar und em Serapio ihri Heer vesommlät un sinn in d Schlacht vun Strossburi zoga.",🔎
2401,Benediktiner,Benediktiner,Benediktinerkloschter,FALSE,Vun 1093 bìs 1602 hàt s z Thicourt e Benediktinerkloschter gan.,🔎
,,,Benedikt,FALSE,"D Mönch händ noch de Regle vom Benedikt gläbt und s Chloschter isch en Abtei gsii, zitewys aber es Priorat vo Cluny, und 1536 ufghobe worde.",🔎
,,,Benediktinerinna,FALSE,"D’ Àbtai vu Remiremont (uff Frànzeesch ""abbaye de Remiremont"", uff Hoochdiitsch ""Abtei Reimersberg"") ìsch a ehamààlig Kloschter vu da Benediktinerinna, wo ìm 7.",🔎
,,,Benediktynerchlooschter,FALSE,"Esoo isch de Pfarer Anton Nagel uf en uufmèrksaam woorde, hät en a syni Doorffschuel gnaa und scho gly drufabe i d Latynschuel vom Benediktynerchlooschter Scheyern gschickt.",🔎
,,,Benediktinerinne,FALSE,"E grossi Uusschtrahlig het i dere Zyt s Benediktinerinnechloschter z Tauberbischofsheim vo de Heilige Lioba gha, wo syt öppe 750 Äbtissin gsi isch.",🔎
,,,Benediktyyner,TRUE,"Luut de Passachierlyyschten isch ires Ziil zeerscht emaal s Benediktyynerchlooschter Yankton im Südoschte vom amerikaanische Bundesstaat South Dakota gsyy, wo bis hüt Kontakt zum Chlooschter Äisidle und zu Maria Rickebach im Nidwaldische hät.",🔎
,,,Benediktyner,TRUE,"Näbet de Jesuite, de Benediktyner und de Franziskaaner sind d Salesiaaner vom Don Bosco äine von grööschte Manenoorde vo de katolische Chile – Ändi 2014 händ s rund 15 000 Mitglider ghaa (1964 na 22 000).",🔎
,,,Benediktinerchlooschter,FALSE,"Im Joor 1789 isch d Gschicht vom berüempten alemannische Benediktinerchlooschter z Änd gange, wo d Hüüser vom Chlooschter und au die grossi romaneschi Chile i dr französische Revoluzioon vo Elsässer Puure plünderet und kabut gmacht worde sind.",🔎
,,,benediktinischa,FALSE,"D’ hìttiga Kìrìch Saint-Pierre-sur-l’Hâte schtàmmt vermüatlig vu’ma klaina benediktinischa Kloschter, wo dr Blidulph vu Metz ànna 938 grìnda hàt.",🔎
,,,OSB,FALSE,"De Meinrad vo Einsidle OSB (* um 797 i de Geged vo Sülche (bi Rotteburg, Württeberg); † 21.",🔎
,,,benediktinischi,FALSE,"S benediktinischi Mönchstum, wo uf dem Regelwärk basiert, isch die am verbreitischti monastischi Richtig i de abendländische Chrischteheit.",🔎
,,,Benediktinerchloschter,FALSE,Vermuetli häd s Chloschter zu Richenau ghört und isch drum warschindli es Benediktinerchloschter gsi.,🔎
,,,Benediktiiner,TRUE,"S händ sich au riichi Mönchsorde z Wintertuur niderglaa: Uf em Häiligebèèrg, deet won iez s Schuelhuus staat, händ Benediktiiner gläbt, und us irnen Uurkunde wüssed mer, das de ganz Eschebèèrg ine ghöört hät und das doo kän Wald deet gsii isch, defür vil Puurehööf.",🔎
,,,Reegle vom häilige Benedikt,FALSE,D Mönch häi noch de Reegle vom häilige Benedikt gläbt.,🔎
,,,benediktinischer,FALSE,"Àwrìl 1929 z’ Rom) ìsch a anglischer benediktinischer Mänch, Hischtooriker un Kàrdinàl vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì.",🔎
,,,Benediktinerchlööschter,FALSE,"1602 isch dr Apt Singisen drby gsi, wo d Benediktinerchlööschter im ganze Land zäme die Schwiizerischi Benediktinerkongregazioon bildet händ.",🔎
2402,Ferdinand Magellan,Ferdinand Magellan,Fernão de Magalhães,FALSE,"Dr erscht Europäer, wu zue dr Mariane chu isch, isch dr prtugiesisch Seefahrer Fernão de Magalhães am 6.",🔎
,,,Magellan,FALSE,"So het dr Magellan glaubt, ass d Magellanstrooss, won er 1520 entdeggt het, d Durchfahrt zwüsche Amerika und em Südkontinänt sig.",🔎
2403,Dienstag,Zischtig,Zystig,TRUE,"Noch de neue und hüt übliche Wohrnemig vo de Wuche häts zwai Täg (Mäntig und Zystig) vor em Mittwuch, aber vier Täg nochher (Dunschdig, Frytig, Samstig und Sunntig) und drum ischer hüt nume no vo de Schuelwuche d Mitti.",🔎
,,,Zischdig,TRUE,"Die Zellwiis häd aber de Nachtäil, das nöd de Mittwuch i de Mitti vo de Wuche isch, sondern de Dunschtig: Mändig - Zischdig - Mittwuch - ""Dunschdig"" - Friidig - Samschdig - Sundig I de Veräinigte Staate vo Amerika und i de chrischtliche und de jüdische Religion zelt me d Wuchetääg vom Suntig aa.",🔎
,,,Zyschtig,TRUE,Januar) bis zum Fasnet-Zyschtig vor èm Aschermittwoch gòt.,🔎
,,,Ziischtig,TRUE,"Au de ""Dienstag"", de hochtütsch Name vom Ziischtig isch vo dem Gott abglaitet: (westgerm.",🔎
2404,Bundesplatz (Bern),Bärner Bundesplatz,Bundesblatz,FALSE,"Si het verschiideni chliineri Aschleg z Züri und z Bärn usgfüehrt und het im Summer vo 1937 e ""Marsch uf Bärn"" verastaltet, wo nit agmäldet gsi isch und bi welem Parteimitgliider für e baar Stunde dr Bundesblatz bsetzt und sich gwaltdätigi Usenandersetzige mit der Polizei gliiferet hai.",🔎
,,,Bundesplatz,FALSE,Vor em Bundeshuus isch dr bsungrig gstauted Bundesplatz u näbedranne es Geböi vo dr Schwizer Nazionaubank.,🔎
2405,Rechtsstaat,Rächtsschtaat,Rächtsstaat,TRUE,Si isch e frejheitli-demokratische un soziale Rächtsstaat un stellt as Bundesstaat di jingscht Uusbregig vum dytsche Nationalstaat dar.,🔎
,,,Rechtsschtaate,FALSE,In demokratische Rechtsschtaate/Sozialschtaate schtönd d Rechts-Regle in relativ wiitgehender Überiischtimmig mit ethische Grundsätz.,🔎
,,,rächtsstaatlig,FALSE,d Beziejige vo de Bürger underenander rächtsstaatlig greeglet isch und alli Sälbstjustiz (im Allgemäine) abgleent wird.,🔎
,,,Rächtsstaate,FALSE,"Us däm Grund erschiint dr Usdruck ""Obrigkeit"" hüte nüme aagmässe, wenn er in Bezug uf Republike oder anderi Verfassigstaate bruucht wird, wo d Gwaltedeilig kenne und wo es politischs System hai, wo uf em Prinzip vo dr Volkssouveränität berueht, also öbbe in Bezug uf modärni demokratischi Rächtsstaate.",🔎
2406,Regierung,Regierig,Regyrig,TRUE,"Im französischè Einheitsschtaat unterstòt d Präfektur im Innèminischterium z Paris, un dõdemit dè französischè Regyrig.",🔎
,,,Regiere,FALSE,"Er verkörperet si Staat und het, je noch dr Staatsform, mehr oder weniger mit em Regiere sälber z due.",🔎
,,,Regiarung,TRUE,"D’ Pàrtäi lüagt s’ Elsàss àls a Nàzioon àà, wo-n-a aigena Verfàssung, Pàrlàmant un Regiarung sott hàà.",🔎
,,,Regierigs,FALSE,"D Verfassig schriibt zum Biischpil vor, weli Regierigs- und Verwaltigsform de Schtaat hät.",🔎
,,,Kabinettssüsteem,FALSE,Wääred iirer Herschaft het sich s britische Kabinettssüsteem afo entwiggle.,🔎
,,,Regierigsroot,FALSE,"Die uusfüerendi Bhörde isch de ""Regierigsroot,"" wo föif vom Volk im Majorzverfaare uf e feschti Amtsduur vo vier Joor gwäälti Mitglider het.",🔎
,,,regiert,FALSE,"Dr althochdütschi Begriff Vogt, au Voigt oder Fauth (französisch ""bailli"", änglisch ""bailiff"" oder ""reeve"") isch abgleitet vom latiinische Wort „advocatus“ („dä wo anegrüeft worden isch“) und bezeichnet allgemein e herrschaftlige, meistens adlige Beamten im Mittelalter und dr früehje Neuziit, wo as Verdräter vom ene Feudalherrscher in eme bestimmte Gebiet im Name vom Landesherr regiert und grichtet het.",🔎
,,,Regierigssb,FALSE,"Obwou 1983 Yamoussoukro vom damalige Statspresident Felix Houphouet-Boigny zu de nüüi Huptstadt bestümt cho isch, hi sich no ging zaurychi Regierigssbüüros u Botschafte, u o wie d'Nazjonaubibliotek u ds Nazjonaumuseum z'Abidjan befune.",🔎
2407,Gleis,Gleis,Gleisaaschluss,FALSE,Voeinzelt sin d Güèterschöpf vo Firmè übbernõ worrè un als Gleisaaschluss bruucht worrè.,🔎
,,,Gläis,TRUE,"Meischtens sind s friiwilligi Hälfer wu d Geböi, d Gläis und s Rollmaterial instandhaltä.",🔎
,,,Aaschlussbediènigè,FALSE,Wiè Personèzüüg wörrèd au Güèterzüüg (ußer bi Rangyrfaartè un Aaschlussbediènigè) nõch èm Faarblaan gfaarè.,🔎
,,,Spurwitti,FALSE,"iri Spurwitti anderscht ygrichtet wiè iri potentielli Gegner, um dè Ysatz vo Milidärzüüg bzw.",🔎
,,,Aaschlussschtell,FALSE,"Z Dütschland isch è Halteschtell vo dè Ysèbaa èn Haltepungt, wo mit ènèrè Abzwygschtell odder ènèrè Aaschlussschtell zämmèkeit.",🔎
,,,Aaschlussgleis,FALSE,"Uff dè dütschè Sitè wörd dè voblibbène Streggèräscht i s Palmrain als Deil vom Aaschlussgleis zum Wyyler Rhyhaffè bruucht, uff dè französischè Sitè git s zwüschè Saint-Louis un Hüningè no Güètervokeer statt.",🔎
,,,Gleisaaschuss,FALSE,"D Firma Sto, èn international tätigè Bauschtoffhèrschteller, hèt bis 2001 èn Gleisaaschuss ghaa, wo Rooschtoff mit Üg vo dè Dütschè Bundesbaan bzw.",🔎
,,,Ysèbaagleis,FALSE,Für dè Bedryb uff Ysèbaagleis isch dè Bus uff zwei zweiachsigè Untergschtell – „Spurwagè“ benamst – gsetzt.,🔎
,,,Schpuurwiiti,FALSE,Si isch zueschtändig für äs Bräitschpurnetz vu-n-erä Schpuurwiiti vu 1668 Millimeeter.,🔎
,,,Spurwiti,FALSE,Diè Strecki isch znägscht mit èrè Spurwiti vo 1600 Millimeter baut worrè.,🔎
,,,Baanschteiggleis,FALSE,"Sèllè Baanhof hèt übber drei Baanschteiggleis, wo an èm Huus- un an èm Mittelbaannschteig ligèd, un ghört zuè dè Baanhofskategory 5 vo dè DB Station&Service.",🔎
,,,Aaschlussweiché,FALSE,"Für s Gäng'sche Kalchwärch isch è Induschtrygleis baut worré, wo mit èrè Aaschlussweiché mit èm Gleis 1 vom Wizämer Baanhof vobundè isch.",🔎
,,,Bahnschteiggleis,FALSE,"Dè Baanhof Titisee hèt übber vyr Bahnschteiggleis vofüègt, dèvu isch eins è Stumpfgleis, wo am Huusbaanschteig gegèübber vum Gleis 1 lyt.",🔎
,,,Gleisaaschlüss,FALSE,An sellèm Streggèabschnitt git s zwei Gleisaaschlüss für s Zwilag (Zwischèlager Würèlingè) un s Chèrnchraftwärch Beznau.,🔎
,,,gleis,FALSE,"Under Bräitschpuur verstuht mer Ysebahngleis, wu bräiter sind als d' Normalschpuur vu 1435 Millimeter.",🔎
,,,Industriegläis,FALSE,"Si chänd deet zum Iisatz, will d Industriegläis oft käi Fahrläitig hend.",🔎
,,,Spurweida,FALSE,"Uff dera Fahrstrecke fendet mr älle viir Spurweida, wo’s en Europa geit: 89, 127, 144 ond 184 Millimeder.",🔎
,,,Schpuurwiit,FALSE,"D Schynige Platte-Bahn, abgchürzt SPB, isch e elektrischi Zahnradbahn im Berner Oberland ider Schweiz mit ere Schpuurwiit vo 800 mm, wo vo der ""Jungfraubahnen Management AG"" aus Nostalgiebahn betriibe wird.",🔎
,,,Induschtryaaschluss,FALSE,Mit sèbbèrè Drèèschiibè isch dè Induschtryaaschluss für s èrschte Alusuisse-Wärch z Neuhuusè realisyrt worrè.,🔎
2408,Bundespräsident (Schweiz),Bundespresidänt,Schwiizer Bundespresidänte,FALSE,Alli Schwiizer Bundespresidänte sit de Staatsgründig vo 1848.,🔎
,,,Bundespresidäntin,FALSE,"Im 2017 isch si, so wie scho im 2010, zum zweite Mol Bundespresidäntin gsi.",🔎
,,,Vizepräsident,FALSE,Di Vereinigt Bundesversammlig wählt us de sibe Bundesröt de Bundespräsident und de Vizepräsident vom Bundesrat für e Amtsduur vo eim Jahr.,🔎
,,,Bundespräsidenti,FALSE,"Ei Jahr druf isch si, turnusgmäss, vo dr Vereinigte Bundesversammlig zur Bundespräsidenti für s Jahr 2007 gwählt worde.",🔎
,,,Bundespräsidentin,FALSE,"Si isch vo 2003 bis 2011 Mitglid vom Bundesrat, Vorsteherin vom Eidgnössische Departement für uuswärtigi Aaglegeheite (EDA), em schwyzerische Usseministerium und 2007 und 2011 Bundespräsidentin vo dr Schwiz gsi.",🔎
,,,Bundespresidänti,FALSE,Dezember 2014 mit 181 vo 246 Stimme zur Bundespresidänti für s Jahr 2015 gwählt worde.,🔎
,,,Bundespräsident vo dr Schwiiz,FALSE,November vom gliiche Jahr in Bundesrat als Vertreter vom Kanton Züri und gliichziitig zum erschte Bundespräsident vo dr Schwiiz gwählt worde.,🔎
,,,Bundesbresidänt,TRUE,Er isch Bundesbresidänt gsii i de Johr 1965 und 1970 und Vizepräsident in de Johr 1964 und 1969.,🔎
2409,Regenwald,Regenwald,Rägenwälder,FALSE,"Benin hrt Aadail an zwoo Vegetationszone, dr Sudanzone un dr Guineazone un lyt in eme fascht waldfreie Korridor zwische dr oberguineische un dr kongolesische Rägenwälder, em ""Dahomey Gap"".",🔎
,,,Rägewald,TRUE,Dr Rägewald isch scho 1990 zue 98 % abgholzt gsi.,🔎
,,,Rägewälder,FALSE,"Im weschte lieht zwöschet de Alpe ond em Meer d Westcoast, wos Rägewälder ond Fjords get.",🔎
,,,Rägewaldklima,FALSE,Uf dr Insle herrscht e tropisch Rägewaldklima mit ere Rägezyt im Oktober.,🔎
,,,tropische Rägewälder,FALSE,"D Bflanzewält wird dominiert vu verschiden Type vu tropische Rägewälder, uf em Feschtland ""„Atlantic Equatorial coastal forests“"", uf dr Insle in dr diefere Lage ""„Cross-Sanaga-Bioko coastal forests“"", in dr hechere Lage ""„Mount Cameroon and Bioko montane forests“"".",🔎
,,,Räägewald,TRUE,"Dr Dail vum Senegal, wu im Norden aagränzt, lyt in dr Sahelzone, wyter im Side vu Weschtafrika schließt si dr tropisch Räägewald (Guineazone) aa.",🔎
,,,Räägewälder,FALSE,"Wel d Niderschleg an dr Hänge vum Gebirg vu Oscht no Wescht abnämme, git s im Oschthimalaya immergrieni Fycht- un Räägewälder, wu em Weschte zue all liechter un druckener wäre.",🔎
,,,Räägewaldgebiet,FALSE,"Es isch e dropisch-häisses Diefland, wo nume dünn besiidlet isch und es het din die drochnige Savanne vom Gran Chaco und die dropische Räägewaldgebiet vo Amazonie.",🔎
,,,Rägewaldzone,FALSE,Am Änd vum erschte Johrdöusert sin im ganze Sahelbiet zwische Sahara un Rägewaldzone efange Staaten entstande.,🔎
2410,Haie,Hai,Haiarte,FALSE,"Dailwys drifft mer im Meer au uf unterschidligi Haiarte, wu aber ender nit an d Kischte cheme.",🔎
,,,Haifisch,FALSE,"Zu ihne ghöre d Haifisch (Selachii) mit mehr als 500 Arte, d Roche (Batoidea) mit über 600 Arte, und die weniger bekannte Seechatze (Chimaeriformes) mit 34 Arte.",🔎
2411,Rheinbrücke Koblenz–Waldshut,Rhybrugg Koblänz-Waldshuèt,Strossebrügg uf Waldshuet,FALSE,Näbe dr Ysebaanbrügg schtoht z Choblez d Strossebrügg uf Waldshuet übere Rhy us em Joor 1932 mit ere Zollstazioon.,🔎
,,,Ysèbaabrugg Waldshuèt-Koblänz,FALSE,Dè Yschtau isch öppè 12 Kilometer lang un gòt bis öppè 400 Meter obberhalb vo dè Ysèbaabrugg Waldshuèt-Koblänz.,🔎
2412,Kanton Ensisheim,Kanton Anze,Kanton Ànze,TRUE,"Nochbergmàinde sén Wàckolse un Hàtteschlag ém Norde, Néderhèrge (Kanton Ànze) ém Wèste, Rèschehart ém Side un Hàitere ém Oste.",🔎
,,,Ànze,FALSE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Andelse grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Württeberg), im Süde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) und im Weschte an dr Kanton Colmer-Süd.",🔎
2413,Stimmhafter velarer Frikativ,Stimmhafter velarer Frikativ,lenierte velare Frikativ,FALSE,"S Zäpfli-r sälber het mindeschtens vier verschidni Ussprooche wo mögli sin: als Uvularer Vibrant , lenierte uvulare Frikativ , uvulare Approximant , oder lenierte velare Frikativ .",🔎
,,,velare Frikativ,FALSE,"Wyl kei Sprooch bekannt isch, wo de velare Approximant vùmene velare Frikativ ùnterscheidet, wird viilmool au eifach s Zeiche für de Frikativ für beidi bruucht.",🔎
2414,Kradolf-Schönenberg,Chraaleff-Schönebèrg,Kradolf-Schönebärg,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Wuppenou, Kradolf-Schönebärg, Bischofszäll, Niderbüüre, Oberbüüre und Zuezwil.",🔎
,,,Chraaleff-Schönebërg,TRUE,Novämber 1893 z Nüüchirch a de Tuur (hüt zu Chraaleff-Schönebërg); † 24.,🔎
2415,Schlacht bei Murten,D Schlacht bi Murte,Schlacht bi Murte,TRUE,"Es historischs Ereignis, d Schlacht bi Murte, isch für d Gschicht vo de Eidgnosseschaft wichtig gsi.",🔎
,,,Schlacht vo Murte,TRUE,Juni 1476 isch er ir Schlacht vo Murte vo de Eidgenosse vertribe worde.,🔎
,,,Verdeidigung,FALSE,Dört hai si e wichdigi Rolle in dr Verdeidigung vo Murte gspiilt.,🔎
,,,Murte,FALSE,"Nach 58 vor Christus: Nach der Niderlag vo de Helvetier gäg de Cäsar wird s Gebiet im Weschte vo dr Schwiz e römischi Provinz mit dr Hauptstadt Aventicum (Avenches, ligt zwüsche Murte u Yverdon), witeri Schtädt us derä Zit: Vindonissa (Windisch im Aargau), Augusta Raurica (Kaiseraugst im Aargau), Turicum (Züri) Anne 15 vor Chrischtus erobere d Röömer in ere grosse Militäroperazioon i de ganzen Alpe au s Land vo de Räter mit em Piet vom hütige Bündnerland und dr Oschtschwiiz.",🔎
2416,Logopädie,Logopedii,Logopeed,FALSE,Meerz 1966 z Bad Säckige) isch e dytsche Logopeed.,🔎
,,,Logopedi,TRUE,"D Marisa Burger (* z Fryburg as ""Marisa Wenzel"") isch e dytschi Logopedi.",🔎
2417,Collina d’Oro,Collina d’Oro,Sant’Abbondio-Gentilino,FALSE,"Septämber 1927 z Sant’Abbondio-Gentilino, Schwiz) isch e dütsche Autor und Biograf gsi.",🔎
,,,Montagnola,FALSE,"Augste 1962 z Montagnola, Schwiiz) isch an vo de wichtigste dütschsprochige Schriftsteller im 20.",🔎
2418,Jüdische Emanzipation,Die jüüdischi Emanzipazioon,Emanzipazioonsbrozäss,FALSE,Z Dütschland häi d Marrane e wichdigi Rolle gspiilt bim Entstoo vo dr jüüdische Ufkläärig und allgemäin im Emanzipazioonsbrozäss innerhalb vo dr jüüdische Bevölkerig im 18.,🔎
,,,jüüdische Emanzipazioon,TRUE,"As Vorriter vo dr jüüdische Emanzipazioon isch er äng mit em David Friedländer befründet gsi, wo die Jüüdischi Freischuel z Berlin gründet het und dr erst jüüdisch Stadtroot gsi isch.",🔎
,,,Jüdischen Emanzipation,FALSE,"Er het sini Idee kuum mit religiöse Motiv begründet, sondern mit em Schitere vo der Jüdischen Emanzipation grad in de agäblig «zivilisierte» Länder in Europa.",🔎
,,,Emanzipation vu de Jude,FALSE,"Denebe hots au birgerliche Verbesserunge ggäe: Allgemeins Wahlräeht, Emanzipation vu de Jude.",🔎
,,,emanzipiert,FALSE,Joorhundert d Juude in Öiropa emanzipiert worde si.,🔎
,,,Juude z emanzipiere,FALSE,"Die Reform isch uf e Druck vo Groossbritannie gmacht worde, wo s Osmanische Riich drzue drängt het, d Juude z emanzipiere.",🔎
,,,jüüdischi Emanzipazioon,TRUE,"As Autor vo dr wäägwiisende Schrift ""Über die bürgerliche Verbesserung der Juden"" vo 1781 isch er im Sinn vo dr Ufkläärig für die jüüdischi Emanzipazioon iidräte und het die in ganz Öiropa gförderet.",🔎
,,,Emanzipazioon vo de Juude,FALSE,Eso isch nodinoo au d Emanzipazioon vo de Juude in s Blickfäld vo ufkläärte Fürste und Bürger choo.,🔎
,,,Jüüdischen Emanzipazioon,FALSE,"Joorhundert d Brobleem bezäichnet worde, wo mit dr Jüüdischen Emanzipazioon entstande si.",🔎
,,,Juudeemanzipazioon,FALSE,d Juudeemanzipazioon vo dr Ufkläärig aa oder d Katholikeemanzipazioon im Veräinigte Köönigriich im spoote 18. und früeje 19.,🔎
2419,Ludwig IV. (HRR),Dr Kaiser Ludwig IV. dr Bayer,Ludwig em Bayern,FALSE,"Är isch dr Suhn vum Grof Ulrich vu Wirttebärg (* no 1340; † 1388) un dr Elisabeth vu Bayern (* 1329; † 1402), Dochter vum Chaiser Ludwig em Bayern gsii.",🔎
,,,Ludwig em Bayer,FALSE,Dr Hermann isch Kanzler vom Ludwig em Bayer gsi und 1333 bis 1335 Bischof vo Würzburg.,🔎
,,,Chaiser Ludwig dr Bayer,FALSE,Näbe verschidene Erwärbige im Elsass sin vor allem dr Chauf vu Dibenge anne 1342 un d Belähnig mit Merkgreanenge dur dr Chaiser Ludwig dr Bayer anne 1336 z nänne.,🔎
,,,Ludwig de Bayer,FALSE,"D Eidgenosse händ für de Gegekönig vom Habsburger Friedrich em Schöne, de Ludwig de Bayer, Partei gnaa, i dr Hoffnig, er werdi de Chilebann uuflöse laa.",🔎
,,,Ludwig vu Baiern,FALSE,"no Aahänger gsi vum Chenig Friedrich vu Eschtryych, isch aber im Lauf vu dr Zyt zue däm syym Gegner, em Ludwig vu Baiern, ibergange.",🔎
,,,Ludwig,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
2420,Impressionismus,Impressionismus,Impressioniste,FALSE,D Impressioniste vom 19.,🔎
,,,impressionischdische,FALSE,"Dr Honegger schbannt seine musikalische Beega ganz weit aus: S wechslet sich ab volksliadhafde Weisa, Cheer em Stil vo-ma gregorianischa Choral, impressionischdische Harmonia mit Ondrbrechonga vo-ma sinkobiirda Jazz, emmr môl wiidr gwirzt mit kräfdige Dissonanza.",🔎
,,,impressionistische,FALSE,"Dr Mirbeau isch au ne wichtige Chunschtkritiker gsi, wu iber di impressionistische un avantgardistische Bewegige z Montmartre un z Montparnasse gschribe het, wun er fir d Grundlag vun ere Kulturrevolution z Frankryych ghalte gha het.",🔎
,,,impressionischdisch,FALSE,"Vo do a wird si Kunscht, wo impressionischdisch gsi isch abschdrakter.",🔎
,,,Impressionist,FALSE,Sini Gmäld häi under anderem dr Francisco de Goya und dr Impressionist Édouard Manet beiiflusst.,🔎
,,,impressionisti,FALSE,"Zum Wäärch vum Giacometti ghere impressionisti Landschaftsmolerei un Porträt vu syre Familie un vu Lyt us dr Nochberschaft, wie zum Byschpel dr Moleri Elvezia Michel-Baldini.",🔎
2421,Steinenkloster,Stäinekloster,Stäineklooster,TRUE,"Noch ere Urkunde vom Stäineklooster isch dört im Joor 1355 e Huus ""zum diefe Käller"" gstande.",🔎
,,,Steinechloster,TRUE,"Si si in dr ehemolige Chille vom Steinechloster, em Blömli, under miserable Umständ iiquardiert gsi, und zwai Soldate hai in eim Bett müesse schloofe.",🔎
,,,Stäine,FALSE,Vo 1918 bis 1932 het d Familie z Stäine im Südweste vo Dütschland nooch bi dr Schwizer Gränze gwoont.,🔎
2422,Tempo (Musik),S Tempo in dr Muusig,Tempodefinition,FALSE,"Au dè Beethoven hèt sich gwünscht, wiè nèr spôter gschribbè hèt, è bräziseri Tempodefinition wiè diè bishèrigè (Adagio, Allegro, Presto etc.)",🔎
,,,Tempi,FALSE,"Wääsentligi Elimänt vom Bebop sin die gröösseri rhüthmischi Freihäit für s Schlaagzüüg und dr Bass, schnälli Tempi und komplexi Harmonie-Schema.",🔎
,,,Tempo,FALSE,"Mä cha s Tempo, d Dünamik, d Artikulazioon, d Doonart, s Doongschlächt, d Melodii, dr Rhüthmus, d Begläitig, d Harmonik und d Klangfarb verändere.",🔎
2423,Südkorea,Südkorea,süüdkoreànischa,FALSE,"2NE1 (koreànisch: , RR: ""Tuaeniwon"" ; üüssgschproocha wia s’ Anglischa ""to anyone"" odd’r ""twenty-one"", „ ainunzwànzig“) ìsch a süüdkoreànischa Girl-Grupp vu dr Plàttafirma YG Entertainment, wo vu 2009 bis 2016 àktiiv gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,sidkoreanische,FALSE,"Februar 1955 z Seoul, Sidkorea) isch e sidkoreanische Pedagog, Schurnalischt, Bolitiker un Unabhängigkaitsaktivischt gsii.",🔎
,,,südkorea,FALSE,"Dr bedütendsti russischi Hafen am Pazifik lit in Wladiwostok, s südkoreanische Pendant drzue isch Busan.",🔎
,,,sidkoreanischi,FALSE,April 1967 z Seoul) isch e sidkoreanischi Ballettdänzeri.,🔎
,,,Südkoreà,TRUE,"Mai 1986 z’ Wonju, Südkoreà) ìsch a südkoreànischa Piànìschta.",🔎
,,,südkoreànischa,FALSE,"Blackpink (koreànisch , RR '; oft BLACKPINK odd’r BLɅϽKPIИK""' schtilisiart) ìsch a südkoreànischa Girlgrupp, wo vu YG Entertainment gebìlda worra-n-ìsch.",🔎
,,,südkoreanische,FALSE,"Juni 1966 z Seoul) isch e liberale, antikommunistische südkoreanische Politiker, Autor und Pedagoog gsi.",🔎
,,,Sidkorea,TRUE,"Indiräkt gränzen aber Russland, Nordkorea, Sidkorea, China un Taiwan an Japan.",🔎
2424,Ancien Régime,Ancien Régime,alti Ornig,FALSE,"Noch em Iimarsch vo de französische Druppe ane 1798 in d Schwiiz isch die alti Ornig im Kanton Bärn z Änd gange, und im ganze Land isch es zentralistischs Syschtem igfüert worde.",🔎
,,,Ancien Regime,FALSE,"Er het au gwüsst, wie s Ancien Regime au in dr Eidgenosseschaft uf wagglige Bei stoht, dr Bonstette us Bärn het welle ihn as Füehrerfigur usestelle, wil z Bärn zum Bispil die regimäntsfähige Burger am usstärbe sige-1680 haig s no 500 Patrizierfamilie ge und hundert Johr spöter nume no 230 und au vo dene haige vili keini Chinder.",🔎
2425,Baslerlied,Z’Basel an mym Rhy,Z'Basel an mym Rhy,TRUE,"Ais vo de bekanntischte baseldytsche Lieder isch ""Z'Basel an mym Rhy"".",🔎
,,,Z Basel an mym Rhy,TRUE,"Und überhaupt isch der Dichter z Basel immer läbig, wo me sis Lied ""Z Basel an mym Rhy"" mit der schöne Melodi vom Komponischt Franz Abt jo sid öppe 1885 als Stadthymne schetzt.",🔎
2426,Obersiggenthal,Obersiggetal,Obersiggethal,TRUE,"Nachbargmeinde sin Freyewil im Norde, Ähredinge im Oschte, Wettige im Süde, Bade im Weschte u Obersiggethal im Nordweschte.",🔎
,,,Obersiggetaal,TRUE,"Im Siggenamt sin d Bänn vo de hütigen Aargauer Gmeinde Ändige mit em Wyler Underändige, Ännetbaade, Obersiggetaal mit der Oortschaft Chirchdoorff, Tägerfälde, Undersiggetaal und Würelinge gsi.",🔎
,,,Obbersiggèdal,TRUE,Obbersiggèdal) dezuè kõ.,🔎
,,,Nussbaume,FALSE,"D Pascale Bruderer wohnt z Nussbaume, isch ghyrote mit em Urs Wyss un Mueter vu zwoo Dechtere (Juliana, * 2011 un Ameli, *2014).",🔎
,,,Obersiggedaal,TRUE,"D Nachbergemeinde vo Bade sind Obersiggedaal im Norde, Ännepade und Wettige im Oschte, Neuehof im Südoschte, Fislisbach im Süde, Birmischtorf und Gäbischtorf im Weschte und Turgi im Nordweschte.",🔎
2427,Birmensdorf,Biirmischtoorf,Birmäschdorf,TRUE,Ab em Unterwärch Mettlä wird dr Strom über Obfälde und Birmäschdorf uf Züri transportiert.,🔎
,,,Birmesdorf bi Züri,FALSE,"Dr Ferdy Kübler hät mit siner Frau Christina, won er über 40 Johr zäme gsii isch, z Birmesdorf bi Züri gwohnt.",🔎
,,,Biirmischstoorf,TRUE,"Im Johr 2008 isch d Autobahn A4 dur Affoltere am Albis un Biirmischstoorf eröffnet worde, sit doo isch d Verkehrsanbindig zu de Grossrüüm Zug un Lozärn vil besser worde.",🔎
,,,Birmeschdorf,TRUE,"D Firma Loacker Swiss Recycling z Birmeschdorf hät d Täili usänandgnaa, und d Räschtä – 75 Tonä Staal – sind mit dä Baan is Staalwärch vo dä Staal Gerlafingä gfüert und ygschmulze wordä.",🔎
2428,Niederlande,Holand,Nidelande,FALSE,"Dr Ried fan de Fryske Beweging (RfdFB – Rot vu dr Friisische Bewegig) isch e Organistation vu Lyt, wu di Friisisch Sproch un d Kultur vu Friisland (Provinz Fryslân in dr Nidelande) wän unterstitze.",🔎
,,,NL,FALSE,"In syre medizinische Laufbahn isch er 1962 bis 1967 Assischtänzdokter z Leiden (NL) un z Sheffield (GB) gsii un het e Uusbildig zum Chinderdokter FMH (1965), Chinder- un Jugedpsichiater un Psichotherapeut z Aarau un z Züri gmacht.",🔎
,,,niderländischi,FALSE,"Dr Gonçalves het em Land wahrschyns au dr Name gee: no dr Form vu dr Mindig vum Fluss Komo isch s Land ""„Gabão“ "" ( e bstimmte Seefahrermantel) gnännt wore,  Im Lauf vu dr Johrhundert sin usser dr portugiesische au niderländischi, änglischi un franzesischi Händler an d Kischte chuu.",🔎
,,,holländischä,FALSE,"Druifappä henz di erschtä Schous gspillt und Eluveitie hed ä Vertrag bim holländischä Plattänleibäl ""Fear Dark"" chennä unterschreybä, wo 2004 ai ""Vên"" nu äinisch uisäpracht het.",🔎
,,,Nidderlande,FALSE,"Museology wörd z Europa vor allem im Voeinigtè Könnigrych, i dè Nidderlande, z Finnland, Tschechiè un Kroatiè gleert.",🔎
,,,Niiderlande,FALSE,"un üs wittere Entfernunge (bis Niiderlande, Frankrich un Italiä).",🔎
,,,Holländerin,FALSE,"Bis Gauchats deheime het me Französisch, Düütsch und au no Holländisch gredt; das isch so cho, wil d Muetter, d Cornelie-Marguerite-Bramine Gauchat-Bazengh, nämli e Holländerin gsi isch; ihre sind schynts d Kunscht und d Musig öppis wichtig gsi, und so het au der Louis vil drvo mit übercho; er het Musigunderricht gnoo, und s ganze Läbe heig er immer wider gärn uf sim Cello gspiilt, verzelt eine vo sine Biograafe.",🔎
,,,hollendisch,FALSE,"Berbice Dutch Creole isch a hollendisch (seelendisch) basiirte Kreool-Schprôôch, wooma zirka bis vôôr hundrt Jôôr imma Tôal vo Guyana ggredd hêat.",🔎
,,,Verainigte Chenigryych vu dr Niderlande,FALSE,"1828 het s staatli finanzierti Expedition vum Verainigte Chenigryych vu dr Niderlande in d Sidsee gee, doderno hän d Niderländer d Halbinsle Vogelkop im Weschte vu dr Insle bsetzt un dert e Sidlerkolonii yygrichtet.",🔎
,,,Republik vo de Sibe Verainigte Provinze,FALSE,"Johrhundert zrugg, wo d Provinz Holland i de Republik vo de Sibe Verainigte Provinze e starchi Stellig gha hät.",🔎
,,,niiderländische,FALSE,Mit de Rhiihäfe z'Wiil am Rhii isch dr Landkreis über de Rhii mit'm Nordseehafe im niiderländische Rotterdam verbunde.,🔎
,,,niederländische,FALSE,"Dor dä riise Erfolg, het Starwatch bekannt gä, Monrose au international z'vermakte, so hets de Song au i de finnische, tschechische ond niederländische Single Charts gschafft.",🔎
,,,Niderlanden,FALSE,"Juni 1929 z Frankfurt am Main als ""Anneliese Marie Frank;"" † Februar oder Aafang März 1945 im KZ Bergen-Belsen) isch es dütsch-niderländischs Meitli vo jüdischer Härkumft gsi, wo 1934 mit synen Eltere und synere Schwöster Margot i d Niderlanden usgwanderet isch, zum de Verfolgig dur d Nationalsozialiste z entgah.",🔎
,,,Nederlände,FALSE,"D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert.",🔎
,,,Niderlander,FALSE,"hän meereri europäischi Kolonialmächt Feschitge in dr Region um Accra böue: d Niderlander 1605 s Fort Ussher, d Schwede 1657 d Christiansborg un d Ängländer 1673 s Fort James.",🔎
,,,niiderländischi,FALSE,S Nöije Baue stoot im gliiche Kontext wie die niiderländischi De Stijl-Beweegig und die Nöiji Sachligkäit.,🔎
,,,niiderländisch,FALSE,"As Schdammvater wird dr niiderländisch Proteschdant Leon Bernoulli betrachtet, wo as Arzt z Antwärpe gschafft het.",🔎
,,,Niiderland,FALSE,"An Dydschland gränze insgsaamd nyyn Schdaade: Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschdryych, d Schwyz, Franggryych, Luxeburg, Belgie ùn d Niiderland.",🔎
,,,Niederländer,FALSE,So sind 1963 vom Niederländer Gerrard Dekker Beweis für d Awäsenheit vo de alte Hominide in Abessinie entdeckt worde.,🔎
,,,niderländisch,FALSE,"Belgie (niderländisch ""België"", französisch ""Belgique"", dütsch ""Belgien""), offiziell Königriich Belgie (ndl.",🔎
,,,Niderländer,FALSE,"Anne 1629 hän si d Niderländer in dr Nechi vum htige Recife nidergloo un 1637 unter dr Fierig vum Johann Moritz vu Nassau-Siegen die Aaböubiet eroberet, wu derno nomol churz ufbliet sin.",🔎
,,,Niederlànde,FALSE,"1521 währe sinre Reise noh Niederlànde schankt ar eme Måler Joachim Patinir 's ""Grünhansens Ding"".",🔎
,,,nììderlandischa,FALSE,"Janner 2000 z’ Stogumber, Somerset, Anglànd) ìsch a nììderlandischa Volleybàllschpììlera, wo àls Schtällera schpììlt.",🔎
,,,Niderland,FALSE,"Im Mei 2001 esch ehres drette Studioaubom erschene wo Platz 1 in USA, Grossbritanie, Düütschland, Öschtriich, Belgie, Niderland ond onderanderem au i de Schwiiz erreicht het.",🔎
,,,holänder,FALSE,Der holänder Johan Huibers het für fasch 850.000 Euro d Arche nach em Massstab 1:2 nacheboue.,🔎
,,,Holländer,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Niderlande,FALSE,"Dytschland gränzt an nyyn europäischi Nochberstaate (Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschtryych, d Schwyz, Frankryych, Luxeburg, Belgie un d Niderlande).",🔎
,,,holändische,FALSE,"Im Alter vo 18 Joor het er e Stell als Huuslehrer bim Daniel Samuel vo Rodt (1749–1819) gfunde, wo früener Oberscht im holändische Dienscht gsi isch und jetz als Lampfogt vo Trachselwald g’amptet het.",🔎
,,,Nyderland,FALSE,"Sälli Bezeichnig isch eigentlig kei korräkti Zämmefassig: d Donauschwobe sin nit numme uss em Schwobeland cho, sondern vor allem vo Bayere, Östrych, Hesse, uss de Bfalz, em Elsass und de Nyderland.",🔎
,,,holländische,FALSE,"Noch witere 15 Kilometer, drei Kilometer hinter dr dytsch-holländische Gränze bi Millingen aan de Rijn, fangts grosse Flussdelta vom Rhy aa.",🔎
,,,Nìderlànde,FALSE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,niiderlendischa,FALSE,"Juli 1966 z Arnheim en dr niiderlendischa Provinz Gelderland) ischt a Schweizer Kombonischt, Musikschriftsteller ond Hochschuellehrer – de meischt Zeit en Zirich – gwäa.",🔎
,,,niderländische,FALSE,"S isch d Heimet vu verschidene afrikanische Gsellschaften, vu niderländische, dytsche, franzesische, asiatische un britischen Yywanderer un vu sognännte „Farbige“ (ängl.",🔎
,,,holändisch,FALSE,"Der Name vo dr Organisazioon chunt vom Roman ""Max Havelaar oder die Kaffeeversteigerungen der Niederländischen Handels-Gesellschaft"", wo der holändisch Autoor Eduard Douwes Dekker anne 1860 gschribe het.",🔎
,,,Nììderlànd,FALSE,"Ànna 2023 hann d’ Mainungsumfrooga gsajt, àss d’ rachtsextreema Pàrtäija bii dr naachschta Öiropàwààhl a b’sunder Ärfolg waara hàà, b’sunderscht ìn da Nììderlànd, Itààlia, Fìnnlànd un Schweeda.",🔎
,,,Niederland,FALSE,D Eroberig vo de Niederland isch no eifacher voschtatte ggange.,🔎
,,,Néderlande,FALSE,Mét Belgie un d’Néderlande bildt’s d Beneluxstaate.,🔎
2429,Günterstal,Günderschdal (Friburg),Ginderschdal,TRUE,"Speter het au d Grefi Adelheid, d Wittfrau vum Grof Egino V. uf dr Burg gläbt, wu derno as Nunne in s Chloschter Ginderschdal bi Fryybeg gangen isch.",🔎
,,,Güntersdal,TRUE,"S hèt nur ein gächè Wäg gää, wo übber Afterschteeg, Muggèbrunn, d Haaldè un Horbè nõch Güntersdal füürt un im Winter zuè gsi isch.",🔎
2430,Soziologie,Soziologii,Soziology,TRUE,"Ab em Summersemeschter 1970 het er Volkswirtschaft mit em Näbefach Soziology an dr Christian-Albrechts-Universität (CAU) z Kiel studiert, wu au dr schleswig-holsteinisch FDP-Bolitiker Wolfgang Kubicki zue syne Kommilitone zellt het.",🔎
,,,soziologisch,FALSE,"vom latiinische ""electus"", „usglääse“) bezäichnet soziologisch e Grubbierig (daatsächlig oder vermuetet) vo überdurchschnittlig kwalifizierte Persone (""Funkzionselite"", ""Läistigselite"") oder die herrschende bzw.",🔎
,,,soziaali,FALSE,D Umgangssprooch isch brägt dur regionaali und soziaali Bedingige wie em Bildigsstand und em soziaale Miliöö vo de Gsprööchspartner oder vo dr Situazioon.,🔎
,,,Soziolooge,FALSE,Er isch äine vo de wichdigste Filosoofe und Soziolooge in dr Geegewart.,🔎
,,,Soziologi,TRUE,"Ab em Summersemeschter 1982 het dr Gabriel an dr Georg-August-Universität Göttingen Germanischtik, Bolitik un Soziologi studiert.",🔎
,,,Gsellschaftstheorie,FALSE,"Im witere Sinn isch Marxismus e Sammelbezäichnig für d Wirtschafts- und Gsellschaftstheorie, wo vom Marx und vom Engels entwicklet worde si, und für die filosofische und bolitische Aasichte, wo drmit verbunde si.",🔎
,,,Soyiologii,TRUE,"Die Kultur- und Sozialwüsseschaftligi Fakuldät bietet Bachelor- und Master-Studiegäng in de Fächer Gschicht (Schwizer Gschicht vom Middelalter und dr Nöizit/Modärne; Allgemäini Gschicht vom Middelalter und dr Nöizit/Modärne), Judaistik, Filosofii, Bolitikwüsseschaft, Religionswüsseschafte, Kultur- und Soyialantropologii, Bolitischi Ökonomii und Soyiologii aa.",🔎
,,,soziologischer Sicht,FALSE,"Us soziologischer Sicht ghöört die bräiti Masse vo de Mooler zu de Working Poor, das häisst, si schaffe, bliibe aber arm.",🔎
,,,soziologische,FALSE,"soziologische, historische, politische und religiöse Fenomeen zämmehänge.",🔎
,,,Soziologe,FALSE,"Dr Werturteils-Schtriit isch en Schtriit unter renommierte Ökonome und Soziologe gsii, wo 1909 uuf dr internationale Tagig vom ""Verein für Socialpolitik"" unvorhergseh uusbroche isch.",🔎
,,,Sozioloog,FALSE,"Oktober 1955 z Madrid) isch e schbanische Filosof, Sozioloog und Essejist gsi.",🔎
,,,soziologische Dänkwiis,FALSE,"D Art, wie dr Ibn Chaldun gsellschaftligi und soziali Komflikt aagluegt und beschriibe het, macht in zum ene Vorlöifer von ere soziologische Dänkwiis.",🔎
,,,soziale,FALSE,Dank neue Verhüetigsmethode und gwandlete Moralvorstellige het sich d Sexualität wiit vom ene blosse Reproduktionakt entfärnt und gliicht hüte in e baar Kulturen ehnder eme Vergnüege mit ere starke soziale Funktion.,🔎
,,,Soziolog,FALSE,"Under Primärgruppe verstoht dr Soziolog Charles H. Cooley e Gruppe vo Lüt, wo dur intimi Verbindige mit diräktem Kontakt und Kooperation charakterisiert isch.",🔎
,,,soziologischi,FALSE,"""Esthetik"" bezäichnet dört äntwäder d Theorii vo dr sinnlige Woornäämig allgemäin und nit nume vo Kunst, oder aber e filosofischi (oder öbbe soziologischi) Theorii vo Kunst bzw.",🔎
2431,Futurismus,Futurismus,Futurist,FALSE,"Im Joor 1917 häi dr Giorgio de Chirico, si Brueder Alberto Savinio und dr Futurist Carlo Carrà d ""Scuola Metafisica"" z Ferrara gründet.",🔎
,,,futuristische,FALSE,Formal häi si sich vo ere post-futuristische Künstlergrubbe um die italiänischi Zitschrift Valori Plastici (unter anderem Giorgio de Chirico) lo beiiflusse.,🔎
,,,italiènischè Futurischtè,FALSE,Witerhy hèt diè kompositorischi Konzeption vom Edgar Varèse mit sellèrè glychermaßè vom Busoni un dè italiènischè Futurischtè zämmè beyflussè hèt chönnè Grüüschhaftigkeit wiè Vorwègnää vo rein elegtronischè Möglichkeitè vo dè Klanggschtaltig chönned ebbèso als relevant betrachtet wörrè.,🔎
,,,futuristischi,FALSE,"Im Dalí si Moolstiil het noch dr früeje impressionistische Faase jetzt kubistischi, pointillistischi und futuristischi Iiflüss zäigt.",🔎
,,,futuristisch,FALSE,"D Wärk won er denn gmacht het, si kubistisch-futuristisch aaghuucht und gseen zum Däil deene vo de „Kölner Progressive“ zum Verwäggsle äänlig.",🔎
,,,Futuriste,FALSE,"Er het sich vo de Kubiste vom Bateau-Lavoir z Baris underschiide, de Futuriste z Mailand oder dr spötere surrealistische Bewegig, wo sich uf ere breitere gmeinschaftlige Basis entwicklet het.",🔎
2432,Karlsruhe,Karlsrueh,Kàrlsruh,TRUE,"Hawenau [haːvənaʊ] oder Heujenäu [hœːjənœi] (frz. ""Haguenau"", dt. ""Hagenau"") ìsch e Stàdt ìm Elsàss, ungfahr 25 Kilometer ìm Norde vu Stroßburi, 50 Kilometer Südweschtlisch vu Kàrlsruh un 75 Kilometer Südeschtlisch vu Sààrbrìcke.",🔎
,,,Chaarlsrue,TRUE,"Novämber 1918 hed miese zrùgdräde, sin wie in vyyle dydsche Schdäd au z Chaarlsrue ùn z Manne Soldaadereed ùn Woolfaardsuusschis bilded woore.",🔎
,,,Charlsrüehj,TRUE,S Wappe vu de ehemolige Gmeind isch uff de Vorschlag vum Generrallandesarchiiv vu Charlsrüehj im Johr 1903 aagnuu wore.,🔎
,,,Chaarlsruei,TRUE,Auguschd 2003 z Chaarlsruei ùn am 13.,🔎
,,,Karlsruèh,TRUE,"Sie volauft durch diè Oberrheinischi Dièfebeni vo Monnèm über Heidelberg, Karlsruèh, Raschtatt, Badè-Oos, Offèbürg un Fryburg im Briisgau nach Baasel un wörd deshalb au Oberrhybahn benamst.",🔎
,,,Charlsrue,TRUE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
,,,Karlsrüeh,TRUE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Karlsrüah,TRUE,"Sitter 1962 hàt d’ diitscha Schtàdt Karlsrüah a Öiropäischa Schüal ghàà, wu jeedsjoohr äbb 50 Schtroossburjer Kìnder gsìì sìnn.",🔎
,,,Charlsrueh,TRUE,"Er het demit die historisch as Badisch Oberland bezeichnet Region umfasst, also alli badische Gebiite südlich vu dr alde badische Landeshauptstadt Charlsrueh.",🔎
,,,Chaarlue,TRUE,Novämber vum nämlige Joor as Chilche- un Minischteriaalroot uf Chaarlue ghoolt.,🔎
,,,Karlsruha,TRUE,"Em Dieter Eppler seine weitre Staziona send am Badischa Staatstheater z Karlsruha, an dr „Komeede em Marquardt“ z Stuegert ond am Deitscha Schauschbiilhaus en Hamburg gwäa.",🔎
,,,Charlsrue Stadt,FALSE,"Si isch finanz-, sport- un kulturbolitischi Sprächeri vu ire Frakzion un as Abgorneti „Gotti“ vu dr Wahlkrais Charlsrue Stadt, Fraidestadt un Beblenga gsii.",🔎
,,,Kallsrue,TRUE,Wiigarte ligt am Übergang vo de Rhiiebeni zum Kraichgau ziemlich genau in de Mitti zwüsche Kallsrue und Bruchsal.,🔎
,,,Kcharlsrue,TRUE,"Juli uf Kcharlsrue iiglade, wo nomm sechs Litt vu Saderlach tailgnoo hen.",🔎
,,,Karlsruh,TRUE,"""Bietigheim"") isch e Dorf im Landkreis Raschdi, zwische Karlsruh und Raschdi.",🔎
,,,Karlsrua,TRUE,"Leabärg leid diräggd näaba-m Audobãdreiegg Sduagord-Leabärg (A8 Karlsrua – Ulm, A81 Sduagord – Haelbronn) ond håd zwåe åegene Ãschlusssdella, Leabärg-Osd ond Leabärg-Wäsd.",🔎
,,,Kallsruh,TRUE,"Näb em Landeskommissärbeziirk Mannem het s no d Landeskommissärbeziirk Fryburg, Kallsruh un Konschtanz gee.",🔎
,,,Karlsruâ,TRUE,"Em Revolutionsjohr 1848 wuud dr Kurz Mitarbeidr beim ""Deitscha Familiabuach zor Belehrong ond Ondrhaldong"" z Karlsruâ.",🔎
,,,Rintheim,FALSE,"As Vikaar isch er 1920 z Rintheim, 1921 z Eberbach un 1922 z Philippsburg gsii.",🔎
,,,Kallsruu,TRUE,"Si isch aini vu de segs Pedagogische Hochschuele z Bade-Wirtteberg, di andere sin z Fryburg, z Kallsruu, z Haidelberch, z Ludisburg un z Gmend.",🔎
,,,Kàrlsrüeh,TRUE,"Mehrera Gedìchtla sìn ìn verschìedena Anthologia veräffentligt worra: Ethaina Verlag, ""Das Gedicht lebt"" bim Fischer Verlag, Elsässische Literatur-Zeitschrift (RAL), ""Allmende"" (àlemànnischa Blättla üss Kàrlsrüeh).",🔎
,,,Karlsruah,TRUE,"Em Rheineck sei nägschda Stazioo ischt Karlsruah, ond do druff folgt – 1886 bis zo seim Ableaba – Stuegert.",🔎
,,,Karlrue,TRUE,Ab 1715 isch im Hardtwald zwüsche Durlach un em Rhy des Schloss bauet worde un e chli spöter di noi Stadt Karlrue derzue.,🔎
,,,Charlsrüe,TRUE,Durch d Rhydalbahn (Manne-Charlsrüe-Basel) isch Schlienge an s überregionals Schynenetz agschlosse.,🔎
,,,Karlsrüe,TRUE,Eimeldinge isch in re günschtige Lag an de Bahnlinie Basel-Karlsrüe.,🔎
,,,Karlsruher,FALSE,Der Oliver Kahn isch der Sohn vom Karlsruher Bundesliga-Fuessballspiler Rolf Kahn.,🔎
,,,Teutschneureut,FALSE,Anne 1922 isch er Bfaarer z Teutschneureut woore.,🔎
,,,Karlsruè,TRUE,"Im Nahvokeer vo dè Dütschè Baan isch sie hützdaag Deil vo dè RE-Vobindig Karlsruè–Chrützlingè (als ""Schwarzwaldbaan"" vomarktet).",🔎
2433,Fresko,Fresko,Fresko an dr Decki,FALSE,"Dr Daufstäi us Marmor isch vom Hans Arp, s Fresko an dr Decki vom Ferdinand Gehr.",🔎
,,,Freske,FALSE,"Bekannt isch des Bauwerk bsunders wegge siinem erschd in jüngschder Zit friiglegte Freske, abr äui wege dem üs Holz gschnitzte Altar, ä Spotwerk vu Meischder H.L (wii äui im St. Stepahnsminschder in Briisach).",🔎
,,,Deckefresko,FALSE,"S Deckefresko, wu dr Franz Georg Hermann anne 1757 fertiggmolt het, zaigt s Wirke vu dr gettlige Wyshait in dr Apokalypse, dr Wisseschaft, dr Chunscht un dr Tächnik.",🔎
,,,Fresken,FALSE,"Im Johr 1350 het mer si mit Fresken aagmoolet, wo me am Änd vom 15.",🔎
2434,Blasonierung,Blasonierig,Wappèhèrkumpft,FALSE,Wappèhèrkumpft.,🔎
,,,Blasonierong,TRUE,Blasonierong: „In Rot unter einem fünfsträhligen goldenem Stern eine goldene Glocke.“ (All: In Rot ondr oinem fefschtrehlige goldenem Schtera a goldene Glogge) Dr goldene Schtera (Mariesymbol: schtella Maris) ond die Glogge als Hiwois auf die ertliche Gloggesäng sollet auf die Wallfartskapell zur Himmelskönigin Maria nodeidet.,🔎
,,,Bschrybig,FALSE,"Bschrybig: S Wappe isch in Grüen und Schwarz gspalte, über em Spalt lyt e silberne Kleeblattchrüz.",🔎
,,,blasoniert,FALSE,"DS Wappe, wo 1944 vo dr Gmeind aagnoh worden isch und wo d Härkumft drvo nit überliiferet isch, wird eso blasoniert: «In Silber uf eme grüene Dreibärg en ufrächte schwarze Widder mit rote Hörner und Chlaue.» Sehnswürdigkeite.",🔎
,,,D Wappebeschreibung,FALSE,D Wappebeschreibung: Ibber blaue Welle isch a rote Burg mit enem Turm und em offene Tor.,🔎
,,,Blasonyrung,TRUE,"D Blasonyrung dütet uff diè baddischè Farbè Rot-Gääl un uff d Farbè vo Vorderöschterrych (Rot-Wyß) hy, zu sellèm hèt s Gebièt bis 1806 ghört.",🔎
,,,Blasonerig,TRUE,Blasonerig:„In Bloi e goldene (gäle) Schreegbalke blegt mit drei fümpfblettrige rode Rose un goldene (gäle) Butze.“ Des Wappe isch am 18.,🔎
,,,Blasonirig,TRUE,"Blasonirig 1569 findet sich als Schlaatemer Wappe èn ganze, rote Muni uff wyssem Hintergrund.",🔎
2435,Kappelen BE,Chappele BE,Chappele,TRUE,"D Nachbergmeinde si Barge, Chappele, Lyss, Seedorf und Radelfinge.",🔎
,,,Chapele,TRUE,"D Nochbargmeinde si Meerzlige, Bämung, Poort, Ägerte, Stude (BE), Worbe u Chapele.",🔎
2436,Landstände des Fürstentums Hohenzollern-Sigmaringen,Landständ vum Firschtedum Hauezollre-Semmrenga,Landständ vum Firschtedum Hauezollre-Semmerenga,TRUE,Anne 1833 sin au d Landständ vum Firschtedum Hauezollre-Semmerenga yygrichtet wore.,🔎
,,,Landständ vum Firschtedum Hauellezollre-Semmerenga,TRUE,"D Verfassig vu Hauellezollre-Semmerenga het anne 1831 fir Hauellezollre-Semmerenga zum erschte Mol e Landtag, d Landständ vum Firschtedum Hauellezollre-Semmerenga, yygfiert.",🔎
2437,Hare-Krishna-Tempel Zürich,Hare Krishna-Tempel Zürich,Hare Krishna-Tempel,FALSE,1980 isch denn am Züriberg de Hare Krishna-Tempel vo de ISKCON uufggange.,🔎
,,,Hare Krishna-Tempel Züri,TRUE,So isch de Hare Krishna-Tempel Züri is Lebe grueffe wore und d Hare Krishna i de Schwiz hend dodemit e wichtigs Zentrum öberchoo.,🔎
2438,Rechtsanwalt,"Rächtsaawalt (Apfikaat, Füürsprächer)",Rächtsaawalt,TRUE,"September 1946 z Biel als Sohn vomene Theolog), Bürger vo Rohrbach, isch en Schwiizer Politiker (SP), Rächtsaawalt und Ehretokter vo dr Universität Udine.",🔎
,,,Rechtsawältin,FALSE,Vo 1987 bis 1998 het d Eveline Widmer-Schlumpf als Rechtsawältin un Notarin gschaffet.,🔎
,,,Rachtsànwàlt,TRUE,März 1963 z’ Charleroi) ìsch a belgischer Politiker un Rachtsànwàlt.,🔎
,,,Advokat,FALSE,"Er hät a dr Universität Bern Rechtswüsseschafte schtudiert, isch 1843 Advokat worde und isch 1845 als Redakter dr ""Berner Ziitig"" biiträte, em Organ vo dr radikale Partei, in Opposition zu dr damals herrschende gmässigt liberale Fraktion.",🔎
,,,Räächtsaawälti,FALSE,April 1981 as Linda Merschin z Königs Wusterhausen) isch e dytschi Räächtsaawälti un Bolitikeri (FDP).,🔎
,,,Anwalt,FALSE,"Dezember 2016 beides z Schneisige) esch en Schwiizer Politiker (CVP), Anwalt und Notar gsi.",🔎
,,,Apfikate,FALSE,"Dank iirer bessere Bildig häi si sich au immer mee uf freiji Brüef chönne konzentriere, in Budapest, Warschau and Wien si zum Bischbil um 1900 mee as d Helfti vo de Ärzt jüüdisch gsi, und bi de Apfikate und Schurnaliste isch s äänlig gsi.",🔎
,,,Apfokat,FALSE,Zrugg in Schduddgard het er as Apfokat und schwäbische Bundesrichder gschafft.,🔎
,,,Apfikaat,FALSE,Denn het er z Baasel as Notar und Apfikaat gschafft.,🔎
,,,Rechtsawalt,TRUE,Nach em Referendariat het er 2002 au s zweite Schtaatsexame abglägt un im 2003 het er sini Zulassig als Rechtsawalt übercho.,🔎
,,,Fürschprächer,FALSE,Er het am Kantonsgricht Glarus und bi private Fürschprächerbüro gschaffet.,🔎
,,,Räächtsaawalt,TRUE,"Anne 1957 het er mit em Lizänziaat abgschlosse, zwai Johr speeter het er im Kanton Wallis d Batänt as Räächtsaawalt un Notaar iiberchuu.",🔎
,,,Ànwàltskànzlai,FALSE,Ànna 2010 hàt sa a Ànwàltskànzlai grìnda.,🔎
,,,Aawalt,FALSE,Nach em Lizänziat hät er as Aawalt z Locarno gschaffet.,🔎
,,,Rechtsanwältin,FALSE,D Livni het die Juristischi Fakultät an der Bar-Ilan-Universität absolviert und het mehrjöhrigi Bruefserfahrig as Rechtsanwältin und het sich uf Öffentlichs- und Handelsrächt spezialisiert.,🔎
,,,Rächtsawalt,TRUE,Vo Bruef isch de Aubert Rächtsawalt gsi.,🔎
,,,Aawälti,FALSE,No Aastellige in ere Kanzlei z Nöieburg un an dr Regionaalgriicht vu Littoral un Val-de-Travers isch si anne 2011 as Aawälti zuegloo woore un schafft syterhäär as säbschtständigi Aawälti z Nöieburg.,🔎
,,,Aawaltsbüro,FALSE,und isch 1870 Staatsaawalt woorde; ab 1873 hät er z Winterthur en eiges Aawaltsbüro ghaa.,🔎
,,,Aawald,FALSE,Juli 1996) isch e Schwiizer Aawald u Bolitiker (FDP) gsi u wahrschindlech es Opfer vor Juschdiz worde.,🔎
,,,Rächtsaawälti,FALSE,"an dr Universitet Bremen, wu ihre Mann scho syt 1971 as Hochschuellehrer fir Arbetsrächt fungiert ghaa het, het si as Rächtsaawälti gschafft, zerscht z Stuegert, derno z Berlin.",🔎
,,,Awalt,FALSE,Noch em Jurastudium z Heidelberg un z Minche (mit em Abschluss 1834) isch de Hecker noch ere kurze Tätigkeit im Staatsdienscht Awalt z Manne worre.,🔎
,,,Rechtsaawalt,TRUE,"März 1855), vo Faoug VD, isch Rechtsaawalt, Philosoph, Politiker und eine vo de erschte Bundesrät vom neue Schwiizer Bundesschtaat gsii.",🔎
2439,Radio-Sinfonieorchester Stuttgart des SWR,Radio-Sinfonieorchester Stuttgart,Radio-Sinfoniiorcheschter Stuegert,TRUE,"Zue dr Spilzyt 2016/17 isch s Orcheschter mit em Radio-Sinfoniiorcheschter Stuegert zum SWR Symphonieorcheschter fusioniert wore, wu sy Sitz z Stuegert het.",🔎
,,,Radio-Sinfony-Orcheschter,TRUE,Vu 1983 bis 1989 het er s Radio-Sinfony-Orcheschter vum Siddytsche Rundfunk glaitet.,🔎
2440,Basel-St. Johann,S Basler Santihans-Quardier,Santihanns,FALSE,"S Grossbasel umfasst d Quardier Iseli, Santihanns, Gotthälf, Gundeli, Bachlätte, Bruederholz, Breiti, Dalbe, Am Ring, d Vorstedt und d Grossbasler Altstadt.",🔎
,,,Santihans-Quartier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand in Grossbasel und gränzt im Norde an s Santihans-Quartier (Burgfälderstrasse), im Weste an d Gmeind Allschwil und an d Stadt Saint-Louis (Stadtdeil Bourgfelden) z Frankriich, im Süde an s Gotthälf-Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss); östlig befindet sich s Am Ring-Quardier (Spalering).",🔎
,,,St. Johann,FALSE,"fanga em Norda: Metzenga, St. Johann, Pfullenga ond Reitlenga",🔎
,,,Santihans-Kwardier,FALSE,Er befindet sich im Santihans-Kwardier in dr Nööchi vo dr Nordtangänte und wird zurzit vo dr SBB brucht.,🔎
,,,Basler Santihans-Quardier,TRUE,"Hüt leitet är im Basler Santihans-Quardier dr ""quartier.club"", en Träffpunkt für Künschtler.",🔎
,,,Santihanskwardier,FALSE,Vo 1993 bis 2004 het er en äigeni Huusarztpraxis im Santihanskwardier z Basel ghaa.,🔎
,,,Santihanns Kwardier,FALSE,"D Willa vom Schlachthoofverwalter, au d ""Willa vom ehemoolige Schlachthoofveterinäär"", isch e historischi Willa im Baasler Santihanns Kwardier.",🔎
,,,Santihans-Quardier,FALSE,"Der Kannefäldpark isch mit 8,5 ha die grössti Parkaalag in dr Schwiizer Stadt Basel; er befindet sich im Santihans-Quardier.",🔎
,,,Santihans,FALSE,En underirdische Dunnel verlauft uf dr Westsiite under em Voltaplatz in nördliger Richdig noch Frankriich zue und drifft am Grenzübergang Saint-Louis/ Santihans uf die französisch Autibahn A35.,🔎
,,,Santihans Quardier,FALSE,"Si befindet sich am Bruggechopf vo dr Dreiroosebrugg im Santihans Quardier und wird vor allem für Konzärt- und Danzveraastaltige, Kunstusstellige und privati Aaläss bruucht.",🔎
2441,Kunst,Kunst,Kunschd,TRUE,As Hobby het dr Jacques Rogge hischdorischi und wüsseschaftligi Literatur glässe und moderni Kunschd bewunderet.,🔎
,,,künschtlerische Qualität,FALSE,Ä Beurteilig vo de künschtlerische Qualität vo de Puuremolerai häts langi Zit weder vo de Kunschtgschicht no vo de Volkskunscht geh.,🔎
,,,Kunschtprojäkt,FALSE,"Es isch um äs Kunschtprojäkt ggangä, wo de Namä «zurich-transit-maritim.ch» gha hät und wo scho Jaar vor synärä Realisiärig grossi öffäntlichi Zanggäreiä uusglöst hät.",🔎
,,,Künscht,TRUE,"S Museum (griechisch μουσεῖον, ""mouseíon"", ""Musètempèl"") – urschprünglich ""s Heiligtum vo dè Musè"", welli Schutzgöttinnè vo dè Künscht, Kultur un Wûssèschaftè gsi sin – isch è Inschtitution, wo è Sammlung vo bedütsamè un lehrrychè odder exemplarischè Gegèschtänd uffbewaart, kategorisyrt, erforscht un Deil devò usschtellt (meischtens für d Öffentlichkeit).",🔎
,,,Chunscht,TRUE,"In verschidene Zält un uf Freiluftbihne wird e bunt Programm us Musik, Chunscht, Theater, Kabarett un Sport bresäntiert.",🔎
,,,Kunstwärk,FALSE,Vo dere Epoche kennt mä au die erschte Kunstwärk – wie öbben i der Hööli vo Lascaux und d Venus vo Willedorf – und au Musiginstrumänt.,🔎
,,,Kunschtmäss,FALSE,D Art Basel giltet as di wältwyt wichtigscht Kunschtmäss.,🔎
,,,Kunscht,TRUE,D Comic cha me als Mischig us Romaan und bildender Kunscht definiere.,🔎
,,,Kunschtform,FALSE,"Dä Film isch ä Technik und ä Kunschtform, wo mit bewegte Bilder schaffet.",🔎
,,,künstlerischem,FALSE,"S Kunstgwärb umfasst die handwärkligi, maschinelli oder industrielli Herstellig vo Gebruuchsgeegeständ mit künstlerischem Aaspruch.",🔎
,,,Künschtlere,FALSE,"Under em Name Miss Van isch d Künschtlere Vanessaa Alice Bensimon, wo anne 1973 z Toulouse uf d Wält cho isch, i dr Öfentlechkeit bekant.",🔎
,,,Chinschtleri,FALSE,Meerz 1974 z Fryburg isch e dytschi Chinschtleri.,🔎
,,,Künschtler,FALSE,"August 1959 z Züri) isch en italiänischschtämmige Schwiizer Künschtler mit de Schwerpünkt Malerei, Collage, Fotografii und Enkaustik.",🔎
,,,Kunschtwärch,FALSE,"Es tuet für sini Museumssammlig Gägeständ vo Löörech und us em Markgräflerland, Kunschtwärch vo Südbade und drzue ane au Objäkt us de noche Piet vo dene drü Länder zämeträge, also us em Süde vom ehemoolige Land Bade, em Oberelsass und dr Region Basel.",🔎
,,,Schööne Künst,FALSE,"Juli 1813 z Gälterchinde) isch e Siidebandfabrikant, Politiker und Fründ vo de Schööne Künst gsi.",🔎
,,,künschtlerischi,FALSE,"Dezue ghöred insbesunderi literarischi, künschtlerischi, aber au wüsseschaftlichi Arbete und sit einiger Ziit au Software.",🔎
,,,künstlerische,FALSE,"Mä gseet din alli ""Verwiis"" uf öbber anders as dr Künstler sälber, wo im Raame vo däm sim künstlerische Wärk vorchömme und won er drmit si Dank wil vermiddle.",🔎
,,,Chinschtler,FALSE,"Februar 2001 z Löörech) isch e dytsche Buur, Chinschtler un Dichter gsii.",🔎
2442,Steinen (Baden),Steine,Staine,TRUE,"Noch em Theologystudium isch er 1899 un 1902 Vikar z Kirchen gsii, speter isch er Pfaarer z Brysach un z Zäll un vu 1910 bis 1919 z Staine gsii.",🔎
,,,Hägelberg,FALSE,April 1945 z Hägelberg; † 26.,🔎
,,,Steine-Endeburg,FALSE,Septämber 1985 z Steine-Endeburg) isch e dytsche Liedermacher gsii.,🔎
,,,Witnau,FALSE,"Ab Oktober 1846 isch dr Reitzel Lehrer z Witnau gsii, ab Mai 1851 z Chilche, ab 1855 derno isch er Hauptlehrer an dr Evangelische Maidlischuel z Neckargemünd wore un ab 1860 schließli an dr Erwyterete Maidlischuel z Mannem.",🔎
,,,Stäine,TRUE,Vo 1918 bis 1932 het d Familie z Stäine im Südweste vo Dütschland nooch bi dr Schwizer Gränze gwoont.,🔎
,,,Steinè,TRUE,"An Kommunidäätè im Schwarzwald hèt St. Bläsy d Klöschtèr Alpirsbach (1099), Kloschtèr Sankt Ulrich un Afra Augsburg, Kloschtèr Ettèheimmünschtèr (1124) un Sulzburg (um 1125) sowiè sini Dinghööf Steinè (um 1100), Schloss Bürglè (vor 1130) un Sitzèkirch (um 1130) un s Kloschtèr Heilig Chrütz z Donauwörth beyflusst.",🔎
2443,Sprachwissenschaft,Linguistik,Historische Linguistik,FALSE,"S Forschigsfäld verbindet Asätz vo der Soziology, der Sozialpsüchology, der Anthropology, der Gschichtswüsseschaft, der Historische Linguistik und der Wirtschaftswüsseschaft und algemein vo der Gschlächterforschig.",🔎
,,,Sproochkund,FALSE,"Mit sine Büecher über e Sproochunterricht und über d Gschicht vo de Volchslieder, mit wüsseschaftleche Arbete und eigete Theaterstück het dr vo Greyerz vil Neus für d Sproochkund, d Sproochdidaktik und d Bärner Mundartliteratur brocht.",🔎
,,,Linguischti,FALSE,"Februar 1966 z Ta'if, Saudi-Arabie) isch e dytschi Linguischti un Brofässeri fir Computerlinguischtik an dr Universitet Konschtanz.",🔎
,,,Schbroochforscher,FALSE,Septämber 2001 z Bäärn) isch e Schwyzer Volchschùndler ùn Schbroochforscher gsii.,🔎
,,,Sprachwüsseschafter,FALSE,Juni 1971 z Züri) isch en Schwyzer Sprachwüsseschafter.,🔎
,,,Linguischte,FALSE,Linguischte händ hunderti vun Dütschschwiizer Mundarten oder Varietäten unterschide.,🔎
,,,Spraachwüsseschafter,FALSE,"August 1895 z Züri) isch en Schwyyzer Spraachwüsseschafter, Volchskundler und Spraachfilosoof gsyy.",🔎
,,,sproochwüsseschaftlich,FALSE,"Für das grosse Sproochprojäkt het er sälber e Räie Wörter sproochwüsseschaftlich agluegt, iiri Wortgschicht und Sachkund beschribe und drus e Zylete chlyneri und teils au ganz groossi Artikel gschribe; vo iim sind öppe d Bytreeg zu de Wörter ""Madüranza"" (das isch uf dütsch: ryff wärde), ""Magia"" (= Magy), ""Magistrat"" (für Gricht, Richter, Grichtsbeamte), ""Manchi"" (dr Tüüfel), ""Marchà"" (= Stadt), ""metter"" (= hiitue, ablegge usw.).",🔎
,,,linguistischi,FALSE,"Wie di andere drüü nazionaale Wöörterbüecher isch es drum es Wëërch mit enziklopëëdischem Charakter, wo linguistischi, läxikaalischi, etnograafischi und folklorischtischi Aasprüüch abteckt.",🔎
,,,Sproochwüsseschafte,FALSE,"In de Sproochwüsseschafte bedütet „Zit“ die grammatischi Form vo de Zitwörter, s Tempus.",🔎
,,,Sprochwisseschafter,FALSE,Dezämber 2017) isch e Schwyzer Sprochwisseschafter un Nameforscher gsii.,🔎
,,,sproochwüsseschaftleche,FALSE,Der Begriff chunt i der Form Linguizid id der sproochwüsseschaftleche Fachliteratur öppen im Albert Bock sinere Arbet vo 1996 über d Situazioon vom Bretonische z Frankrych vor.,🔎
,,,Linguist,FALSE,"Da amerikanische Linguist Merritt Ruhlen benutzt da Begriff ""Indo-Hethitisch"", wiil sina Ansicht noch s‘Hethitische bzw.",🔎
,,,Grammatiker,FALSE,"Dr Yaska (im Devanagari: यास्क ""Yāska"") isch e Grammatiker und Lexikograaf vom alte Sanskrit gsi.",🔎
,,,Sprochwìssaschàftler,FALSE,"Dr Edgar Zeidler (* 1953 z'Colmer) ìsch a elsassischer Ditschlehrer, Sprochwìssaschàftler un Dìchter.",🔎
,,,Sproochforschig,FALSE,"Joorhundert uufchoo isch, zum d Gebiet vo dr Sproochforschig und vo dr Sachkultur z verbinde.",🔎
,,,Linguischt,FALSE,"Dr Larry Wall, en Linguischt hot se 1987 als Verbindung von dr C Programmierspraach, UNIX-Befehl on andere Eifliss entwickelt.",🔎
,,,spraachwüsseschaftliche,FALSE,"Augschte 1967 z Bäärn; Bürger vo der Blattu [Leetschn]) isch en Schwyzer Germanischt gsy, wo me bsunders wäge syne spraachwüsseschaftliche Publikazioone gchänt.",🔎
,,,sproochwüsseschaftlichs,FALSE,"Dr Sprooch- und Sachatlas vo Itaalien un dr Süüdschwiiz, abgchürzt nach em iteliänische Titel als ""AIS"" (für ""Atlante linguistico ed etnografico d'Italia e della Svizzera meridionale""), isch es sproochwüsseschaftlichs Chartewäärch, wo d Sproochelandschaft vom Iteliänischen und vo gwüssne romanische Nochbersprooche zäigt.",🔎
,,,Sproochwisseschaftler,FALSE,Juni 2020) isch e dytsche Sproochwisseschaftler gsii un vu 1970 bis zue syre Emeritierig 1997 Brofässer fir Histoorischi Sproochwisseschaft an dr Universiteet Mainz.,🔎
,,,Sprachwüsseschaft,FALSE,"Das sech ds Schwyzerdütsche nid dür Merkmal im Sprachsystem uszeichnet, isch ir Sprachwüsseschaft unbestritte.",🔎
,,,Spraachwüsseschafte,FALSE,1919 hät er für Indischi Filology und Allgmäini Spraachwüsseschafte habilitiert.,🔎
,,,Schbroochwiseschafdler,FALSE,"Di maischde Schbroochwiseschafdler geen dervù uus, as e Dridel bis d Hälfdi vù dääne Schbrooch bis in 100 Joor uusgschdoorbe sin.",🔎
,,,spraachwüsseschaftlichi,FALSE,"Au di jetzig Version vo de ""Mundart,"" wo aber nu na äimaal im Jaar usechunt, wott mee weder nu es Heftli sy, und s häd amig au spraachwüsseschaftlichi Artikel dine.",🔎
,,,sproochkuntlechs,FALSE,"Es sind föifefüfzg Wortgschichte, vo Aare bis Züpfe, und d Ruth Bietehard erklärt drin, was so farbigi bärndütschi Wörter wie öpe ""Chacheli"" und ""Fädilätsch"" bedüüte, und bi jedem Einzelfall erklärt si churz und bündig grad no es ganzes sproochkuntlechs Theema; die Prichte heigen au öpis autobiografisches, seit d Bietehard.",🔎
,,,Schproochwìssaschàftler,FALSE,"Dezamber 1655 z’ Pont-à-Mousson, Lothrìnga) ìsch a lothrìngischer jesüitischer Ordapriaschter, Schproochwìssaschàftler, Theolog, Historiker un Hoochschüallehrer gsìì.",🔎
,,,Sproochwüsseschaft,FALSE,"Under Morfologii (vom griechische μορφή, morphé, „Gstalt, Form“, und λόγος, lógos, „Wort, Leer, Vernumft“), au: Morfematik oder Morfemik, verstoot mä in dr Sproochwüsseschaft e Däilgebiet vo dr Grammatik.",🔎
,,,Spraachwüsseschafteri,FALSE,"Februaar 1954 z Edesheim/Pfalz, Tüütschland) isch e tüütschi Spraachwüsseschafteri, wo a den Uniwërsitëëte Augschburg und Züri Profässoorin für tüütschi Spraachgschicht gsy isch.",🔎
,,,linguistische,FALSE,"Wemme dr Begriff ""ethnisch"" bruucht, so wiist das au druf hi, ass nit noch linguistische Gsichtspünggt gruppiert wird.",🔎
,,,Schbrochwissaschafd,FALSE,"März 1956 in Winz-Niederwenigern, ghert s zua Hattingen en Nordrhei-Weschtfale) isch an deidscher Schbrochwissaschafdler un Kaukasiolog, Brofessor fir Vergleichende Schbrochwissaschafd am Inschdidud für Empirische Schbrochwissaschafd vo dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd Frankfurt/Main un an Audor.",🔎
,,,Sprochwisseschaftler,FALSE,Diä zwee sin nit numme Märlisammler gsii; si ghere zu dr greschte ditschsprochige Sprochwisseschaftler.,🔎
,,,Sproochwisseschaftleri,FALSE,Septämber 1983 z Stroßburi) isch e franzeesischi Sproochwisseschaftleri un e elsässischi Sprochaktivischti.,🔎
,,,sproochwüsseschaftlichi,FALSE,Annalas da la Societad Retorumantscha isch e sproochwüsseschaftlichi Fachzytschrift us dr Schwiiz.,🔎
,,,Sproochwüsseschaftlerin,FALSE,"D Dorothée Aquino-Weber, wo öppen anne 1975 uf d Wält cho isch, isch e Schwyzer Sproochwüsseschaftlerin un Dialäktoloogin.",🔎
,,,Sprochwisseschaft,FALSE,"D Wisseschaft, wu si mit Sproch un Sproche bscheftigt, isch d Sprochwisseschaft.",🔎
,,,Sproochforscher,FALSE,"S Wort “Bayard” tüend d Sproochforscher uf zwöi möglechi Arte erkläre: Äntwäder chunt’s vom altfranzösische “bai”, wo im frankoprovenzalische Dialäkt em Wort “bayard” entspricht und wo ursprünglech d Farb Bruun bezeichnet het und wo do dervo spöter en Persone- und en Ortsname worde wäär, oder denn chönt’s, wie speziell der Ortsnameforscher Johann Ulrich Hubschmied tänkt het, d Ableitig vom urkuntlech nid beleite Wort ""bagos"" us der uralte gallische Sprooch sy; das hätti schynts «Wald» oder algemeiner «Waldland» bedüütet.",🔎
,,,Sprochwüsseschaft,FALSE,"Drnoch het er Egyptologii, Sprochwüsseschaft und Semitistik an dr Universität Turin studiert, won er 1977 promoviert het und bis zum Johr 1981 as Assistänt gschafft het.",🔎
,,,Spraachwüsseschaft,FALSE,Februar 1944 z Bëërn) isch en Schwyzer Profässer und Spraachwüsseschafter gsy.,🔎
,,,Linguistisch,FALSE,Linguistisch korrekt sind d Begriff Konsonantegraphem bzw.,🔎
,,,Sproochwüsseschaftler,FALSE,"D Sproochwüsseschaftler sind sech nid ganz einig was d Wörter im Ortsname ""La Chaux-de-Fonds"" gnau bedüüte.",🔎
,,,Sprochwüsseschaftler,FALSE,"Juni 1971 z Tel Aviv, Israel) (D.Phil., Universidäät Oxford; Ph.D., Universidäät Cambridge) isch an Sprochwüsseschaftler und an Audor, wo z Auschdralie, Groossbritannie, Idalie und Israel dätig isch.",🔎
,,,Linguischtik,TRUE,"1960 händ s de Moulton zrugg uf Princeton grüeft mit em Wuntsch, das er deet en interdepartemäntaals Toktorandeprogramm für Linguischtik uusschaffi.",🔎
,,,Sprachwüsseschafteri,FALSE,"April 1965 z Pescara i den Abruzze; ""Grelli"" isch de Familiename vo irem Maa) isch en italiänischi Sprachwüsseschafteri, wo hüt i de Schwyz wont.",🔎
,,,Soziolinguischtik,FALSE,"Dänn isch si Oberassistäntin und 2009 Profässoorin für d Sproochwüsseschaft a dr Uni Nöieburg woorde, mit de Spezialgebiet Galloromanischi Dialäktology und Soziolinguischtik.",🔎
,,,Spraachforschig,FALSE,"Z Züri häts verschideni Instituzioone für d Spraachforschig und für d Mundartkultuur, zum Byschpiil d Inschtituut für Spraachwüsseschaft vo der Uni mit em Fonogrammarchyv, s Schwyzerisch Idiotikon und d Gruppe Züri vom mundartforum.",🔎
,,,Spraache,FALSE,A de hööchere Schuele vo de Stadt und i andere Zürcher Instituzioone tuet me sit Jarhunderte vil über d Spraache und sit em 19.,🔎
2444,Europarat,Europarat,Öiroparoot,TRUE,"D Bärner Konwänzioon isch e Vertrag, wo der Öiroparoot ane 1979 gschribe het.",🔎
,,,Europaroot,TRUE,"S Volk hät dänn gfolgt, aber o dr Europaroot hät dia Änderig kritisiert.",🔎
,,,Öiropàroot,TRUE,"Sitter 2001 ìsch’r mìt dr Rumääna Livia Stoica verhiirootet, wo-n-àls Àmtfràui biim Öiropàroot schàfft.",🔎
,,,Europarot,TRUE,"Frànkrich ésch ""État membre"" (Mitgliidsstaat) vum Europarot, Métbegrind’r vun de EU un vun de Euro-Zone un vum Schenge-B’reich.",🔎
,,,Euoparoot,TRUE,"Armenie het derzue au 23 Smaragd-Biet mit ere Gsamtflechi vu 10.337,20 km² (34,69 % vu dr Staatsflechi) nominiert (Stand: Dezämber 2020), wu d Anerkännig dur s Komitee vum Euoparoot as Schutzbiet no dr Bärner Konvänzion no uusstoht.",🔎
,,,Barlemäntarische Versammlig vum Europarot,FALSE,"Vu 1978 bis 1984 het er dr Barlemäntarische Versammlig vum Europarot aaghert, 1980 bis 1981 as däre ihre Vizebresidänt.",🔎
,,,Europàràt,TRUE,"Sitter 1989 het sie d’""Teilnehmende Stàtus"" bim Europàràt un sitter 1995 e ""Konsultàtive Stàtus"" bi de Vereinte Natione.",🔎
2445,Golf von Akaba,Dr Golf vo Akaba,Gulf vun Akaba,TRUE,Àm süüdliga And vum Negev ìsch dr Gulf vun Akaba mìt’m Hààfa vun Eilat.,🔎
,,,Golf vo Akaba,TRUE,"Dr egüptisch Bresidänt Gamal Abdel Nasser het dr Sueskanal verstaatligt und dr Golf vo Akaba blockiert, so dass israelischi Schiff nüm häi duurechönne.",🔎
2446,6. März,6. Merz,6.Merz,TRUE,Augschte 1942 z Wattewiu; † 6.Merz 2016 z Thun) isch e Schwyzer Bfaarer un Dialäktautor gsii.,🔎
,,,6. Merze,TRUE,D Lina Zulauf (* 6. Merze 1892 z Sc,🔎
2447,Großherzogtum Baden,Grossherzogtum Bade,baadisch Staat,FALSE,Im 1806i hed der baadisch Staat d Chlöschter ufghobe und do drby au d Probstei mid allem Drumundra übernoo.,🔎
,,,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Badischè,FALSE,"Im Badischè isch er in Fokus gruckt, sit er als Alleivorschtand d Roothuus-Brauerei leitet.",🔎
,,,Großherzogtum Baade,TRUE,Anne 1806 isch s Palais wäge däm fir 50.000 Gulde an s Großherzogtum Baade verchauft woore.,🔎
,,,Herzogdum Baddè,FALSE,"Nõch dè Säkularisation vo 1806, wo zu dè Bildung vum Herzogdum Baddè gfüürt hèt, isch Muuchè bis 1974 è sèlbschtändigi Gmeind z Südbaddè gsi.",🔎
,,,Badischè Staat,FALSE,"Selli Tabèllè enthaaltet d Ysèbaanschtreggè im hütigè Bundesland Baddè-Württèbärg, wo im Zitruum vom 1840 bis 1915 vom Badischè Staat (1840–1872) bzw.",🔎
,,,Grossherzogtum,FALSE,1806 ischs dann sogar zumme Grossherzogtum erhobe worre.,🔎
,,,Groossherzogdum Baade,TRUE,"Die dütschi Riichsgründig isch vollzooge worde, wo die suwerääne süddütsche Staate – s Groossherzogdum Baade, s Groossherzogdum Hesse südlig vom Main (bzw.",🔎
,,,Grossherzigtum Bade,TRUE,Ufgrund vum Riichdeputationshauptschluss isch Rötebach zum Grossherzigtum Bade chu.,🔎
,,,baddischè,FALSE,"Historisch gsää blybt s Helikon diè klassisch-traditionelli europäischi Marschtuba, si wörd bi Musiggruppè mit historischè Bezüüg wiè dè baddischè ""Gälfiäßler"" au nõch wiè vor vowendet.",🔎
,,,Grossherzogdum Baddè,TRUE,"Mai 1875 zwǜschè dè Schwiz un èm Grossherzogdum Baddè èn Staatsvodrag abgschlossè worrè, wellè dè Bau un Bedryb vo dè Streggi greglèt hèt.",🔎
,,,Grossherzogdum Bade,TRUE,"Für s Grossherzogdum Bade het dr Sigismund Freiherr vo Reitzestei gredet, wo s Gebiet vom Ländli het chönne vergrössere.",🔎
,,,Großhèrzogdum Baddè,TRUE,Bis zuè dè Säkularisation vo 1806 hèt Gündelwangè zum Kloschter St. Bläsy ghört un isch denn a s Großhèrzogdum Baddè übbergangè.,🔎
,,,Großherzogdum Baddè,TRUE,Im 1807 isch s Gebièt um St. Bläsy a s Großherzogdum Baddè übbergange.,🔎
,,,Grossherzugtum Bade,TRUE,"Im Gebiet vo der dütsche Broustürgmeinschaft (zu dere ghört nid: ds Chönigrych Bayern, ds Chönigrych Württembärg, ds Grossherzugtum Bade, Elsass-Lothringe u Luxeburg) sy 1879 insgesamt 12.743 Brauereie vorhande gsi.",🔎
,,,Großherzogdum,TRUE,"Mai 1875 hèn d Schwyz un s Großherzogdum èn Staatsvodraag ratifizyrt, wellè dè Bau un dè Bedryb vo sebbèrè Strèggi greglèt hèt.",🔎
,,,Großhärzogdum Badè,TRUE,"Im Großhärzogdum Badè isch ab 1840 è Staatsbahn, welli 1872 unter de Bezeichnig Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen (BadStB) zun èrè eigèschtändigè Ysebahnvowaltig worrè isch.",🔎
,,,Badè,FALSE,"Dõdrinn wûrkt au diè früènèrè gmeinsame Zuèghörigkeit zum Badè fort, sondern au zu dè Fürschtèbärger, deilwys sogar zum Albgau.",🔎
,,,Großherzogdum Baade,TRUE,Di Badisch Ständeversammlig isch bis 1918 s Barlemänt vum Großherzogdum Baade gsii.,🔎
,,,Herzogtum Baddè,FALSE,"Bis 1806 hèt Fuulèfürscht dè Hèrrè vo Bläsy ghört, denn isch s Dorf a s Herzogtum Baddè gangè.",🔎
,,,großherzogli-badischi,FALSE,D Akademy isch anne 1909 dur e Stiftig vum Induschtriälle Heinrich Lanz as großherzogli-badischi Akademy grindet wore.,🔎
,,,Grooßherzogduum Baade,TRUE,"Dr Wiisechrais (amtli ""Wiesenkreis"") isch e Verwaltigsainhait im Grooßherzogduum Baade gsii, wu vu 1809 bis 1815 as Mittelinschtanz zwische dr Landesregierig un dr Beziirksämter dient het.",🔎
,,,baddischi,FALSE,"Sèlli Ändschtation isch us bolitischè Gründ vorgsää gsi, well St. Bläsy dörtzmòl diè einzigschte baddischi Amtsschtadt gsi isch, wo no kain Baanaaschluss ghaa hèt.",🔎
,,,Baade,FALSE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Großherzogtum Bade,TRUE,Dezämber 1805 isch es zum Großherzogtum Bade chuu.,🔎
,,,Großherzogdum Bade,TRUE,1806 isch's an s Großherzogdum Bade cho.,🔎
,,,Grooßherzogtum Baade,TRUE,"Dr Ooberrhyychrais (amtli ""Ober-Rheinkreis"") isch e Mittelinschtanz vu dr Staatsverwaltig vum Grooßherzogtum Baade gsii, wu s vu 1832 bis 1864 gee het.",🔎
,,,baadische,FALSE,"Dr Pamphilus Gängebach isch dr Soon vom Ulrich gsi, eme Drucker us em baadische Gängebach.",🔎
,,,Grooßherzoogdùùm Bade,TRUE,Änd 1805 isch de Hotzewald – zämme mìt de andere Bsìtzige vù de Graafschaft Hauestei – nooch em Frììde vù Brässburg zùm Grooßherzoogdùùm Bade chùù.,🔎
,,,badisch Grossherzogtum,FALSE,Als Käufer chummt aber numme s nej badisch Grossherzogtum oder die grossherzoglich Familie in Frog.,🔎
,,,badisch,FALSE,Unter em Napoleon ischs denn alles badisch wore.,🔎
,,,Baddè,FALSE,"Geburtstag isch dè Scheffel durch dè Großherzog vo Baddè i dè badische ""persönliche"" Adelschtand erhobbè worrè.",🔎
,,,groosshërzoglich badische,FALSE,"1813 hät dänn de Christoph Albrächt Freihèrr vo Seckendorff-Aberdar, groosshërzoglich badische Staatsminischter, s Freiguet gchaufft – ëër isch es gsy, wo s usse hät la klassizistisch purifiziere.",🔎
,,,Grossherzogdum Badè,TRUE,Noch èm früè Tod vom Fürscht isch 1806 s fürschtèbärgischi Territorium uffgrund vo dè Rhybundaktè im Gfolge vom Reichsdeputationshauptschluss mediatisyrt un großdeils dem Grossherzogdum Badè zuègschlagè worrè.,🔎
,,,Großherzogtum Badè,TRUE,"Erschwerènd isch dezue ko, dass diè Baan vor dè Gründig vom Dütschè Rych erbaut worre isch un vollschtändig im Großherzogtum Badè volaufè hèt müèsè.",🔎
,,,badischi,FALSE,"Emmedinge isch e badischi Großi Kreisstadt im Südweschte vu Bade-Württeberg, öppe 14 km nördlich vu Friburg im Brisgau.",🔎
,,,Großherzogdum Badè,TRUE,Als Deil vom Albgau isch Obberwangè 1806 a s Großherzogdum Badè übbergangè.,🔎
,,,badisch Staat,FALSE,"Dr Kanton het aber Norschige mit Ebringe zämme anno 1806 fier 140.000 Gulde an die zwei Prinze us dr großherzoglich-badische Familie verkauft, wo no d Herrschaft 1809 an dr badisch Staat ibergä hän.",🔎
,,,Großherzotum Bade,TRUE,Johrhundert isch Alleschbach in Bsitz vom Firschtbischtum Konschtanz kumme un 1803 zum Großherzotum Bade.,🔎
,,,badische,FALSE,Und as Prälat isch er au Abgeordnete i der erschte Chammere vom badische Landtag gsi.,🔎
,,,Land Baddè,FALSE,"Im Johr 1574 hèt Waldkirch zuè dè Einig Dogèrè i dè Grõfschaft Hauèschtei ghört, un asè isch es bis i s Johr 1806 blibbè, wo Waldkirch im Land Baddè zuègschlagè worrè isch.",🔎
,,,Baadische,FALSE,D Familie isch ursprünglig e Buurefamilie im Baadische gsi.,🔎
2448,Oberbürgermeister,Oberbürgermäister,OB,FALSE,"Zwoi Sendlfenger Hobby-Kabaredischdinna, d Gudrun Hornikel ond d Sabine Duffner, hend sich vo deane Schwätzweiber fir ihre Ufftridd uff de Sendlfenger Bihna inschbiriira lassa: En de gleiche Kloider wia selle zwoi setzet-se oi Kabaredd-Szene an de andr ond machet sich luschdich ibr des, was grad em Schdädtle akduell ischt, bsonders ibr d Obrichkeit vo Sendlfenga, also ibr da OB ond da Gmoidrôt.",🔎
,,,Owerburgermeischter,TRUE,"Mittlerwiili giltet d Stadt als Hochburg vu de Griene, nit nur weg de Wahl vum erschte griene Owerburgermeischter vun ere ditsche Großstadt, sundern au weg de iwerdurschnittlige Wahlergebnis.",🔎
,,,Oberburgermaischter,TRUE,Im Februar 2012 isch dr Kuhn vum stellverdrättenden Fraktionsvorsitz zruckdrätte go dr Kandidat gee fir s Amt vum Oberburgermaischter vu Stuegert.,🔎
,,,Oberbirgormåeschdor,TRUE,Februar 1962 håesd-or Oberbirgormåeschdor.,🔎
,,,Ooberbürgermäister,TRUE,"In Stadtkräis (also in Kräisfreije Stedt) und Groosse Kräisstedt wird dr Bürgermäister as Ooberbürgermäister bezäichnet und dr Gmäindiroot cha dört bestimme, ass anderi gweelti Beamti d Amtsbezäichnig vom ene Bürgermäister überchömme.",🔎
,,,Owerburigemeischter,TRUE,1961 isch er zuem Owerburigemeischter vun Lohr gwähld wore.,🔎
,,,Oberbürgermeischter,TRUE,"Syt 1975, wo Rhyfälde zur Groosse Chreisstadt erhoobe worde isch, luutet d Amtsbezeichnig Oberbürgermeischter.",🔎
,,,Oberburgermaischteri,FALSE,Mai 2020 isch si di erscht Oberburgermaischteri in dr Gschicht vu Augschburg.,🔎
,,,Owerburgermaischter,TRUE,Er isch vu 1978 bis 1982 Barlementarische Staatssekretär bim Bundesminischter vu de Finanze un vu 1982 bis 2002 Owerburgermaischter vu de Stadt Friburg gsii.,🔎
2449,Lägern,Lägere,Lägèrè,TRUE,"Nebbè m Mitteldeil stôn uff dè rächtè Rhysitè zwölf mit kalchschtei vo de Lägèrè gmuèrti Steibögè, dènnè ir Gwölbe jewyls è lichti Witti vo 15 Metern uffwysèd.",🔎
,,,Lägererugge,FALSE,Bopplisse liit in ere Hangmuelde südlich vom Lägererugge über em Furttaal.,🔎
,,,Läägere,TRUE,"Es lyt uf dr Süüdsyte vo dr Läägere und nördlech vom Hoger ""Altbäärg"".",🔎
2450,Bettenhausen BE,Bettehuuse BE,Bettehuse,TRUE,"Nochbergmeinde si Etzike, Bolke u Drei Hööf im Kanton Soledurn u Herzogebuechsee, Bettehuse, Hermischwiu (bis Endi 2015), Niderönz u Seeberg im Kanton Bärn.",🔎
,,,Bettehuuse,TRUE,"D Nachbergmeinde si Bettehuuse, Ochlebärg u Seebärg im Kanton Bärn u Äschi im Kanton Solothurn gsi.",🔎
2451,Halbkanton,Halbkanton,Houbkanteen,FALSE,In dr nèie Uusgoob vù dr Schwyzer Bùndesverfassig (BV) vù ane 1999 wääre Obwalde ùn Nidwalde nimi as Houbkanteen zeld.,🔎
,,,Halbkantön,FALSE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,Halbkantoon,TRUE,"D Daagsatzig het dr nöi Halbkantoon verpflichdet, sich e Verfassig z gee.",🔎
,,,Halb-Kantön,FALSE,"Appezällerland heisst die hügeligi Landschaft vo de beide Halb-Kantön Appezäll Osserroode (evangelisch-reformiert) und Appezöll Inneroode (römisch-katholisch) i de Region Ostschwiz, wo vo Weide und Streusidlige prägt isch.",🔎
,,,Halbkantöön,FALSE,Erst d Drennig vom Kanton Basel in d Halbkantöön Basel-Stadt und Basel-Landschaft im Joor 1833 het en usenandergrisse.,🔎
,,,Halbkantoo,TRUE,Appezell Osseroode isch än Halbkantoo i dä Oschtschwiz.,🔎
2452,Renchen,Renche,Ränche,TRUE,"April 1820 z Ränche, † 21.",🔎
,,,Renchi,TRUE,"Renchä-Ulm oder Ulm in Baden, friga mol Ulm bi Owerkirch isch ä Dorf in de Ordenau un ä Ortdsdail vun Renchi.",🔎
2453,Frauenstimmrecht in der Schweiz,Froueschdimmrächt i der Schwiz,Frauenstimmräächt in dr Schwyz,TRUE,"S Buech het eso ne Skandal uusgleest, ass «die Emanze der Schweiz» au vu Fraue gäächtet wooren isch, wu sii un nit di waalberäächtige Schwyzer Manne fir d Abläänig vu dr eerschte Volksabstimmig iber s Frauenstimmräächt in dr Schwyz im Februar 1959 verantwoortli gmacht hän.",🔎
,,,Fraueschtimmrächt,FALSE,"Die Organisazion het mid derzue bytreit, ass denn s Fraueschtimmrächt i der Schwiiz ygfüert worden isch.",🔎
,,,Frauestimmrächt,FALSE,"S git wider Bluescht am Öpfelbaum Und Vögel druff, wo Lieder singe – Und eusereim wott s Härz verspringe.“  Es einzelns Gedicht us dr Schrybtischschublade vo dr Dichtere, wo postum i dr Gsamtusgob vo de Wärch abtrukt isch, bringt muetig d Froog vom Frauestimmrächt ufe Tisch:  ”D Frau deheim und dusse“ ”Was e Frau im Hus sell gälte, Chunnt s meischt uf si sälber a. Ma und Frau sind Doppelwälte: D Liebi mues si zämeha.",🔎
,,,Frauestimmräächt uf Bundeseebeni,FALSE,"Si het si no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt uf Bundeseebeni fir s Frauestimmräächt im Kanton Appezäll-Innerrhode yygsetzt., wu no gfäält het.",🔎
,,,Schwiizer Frauestimmrächtsbewegig,FALSE,Sid 1912 het si sech für d Schwiizer Frauestimmrächtsbewegig engaschiert.,🔎
,,,Verainigung fir Frauestimmräächt Baasel un Umgeebig,FALSE,Si isch Mitgrinderi vu dr Verainigung fir Frauestimmräächt Baasel un Umgeebig gsii.,🔎
,,,Frauestimmräächt in dr Schwyz,TRUE,Bi dr eerschte Barlemäntswahle no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt in dr Schwyz isch d Frey im Oktober 1971 as aini vu dr elf eerschte Fraue un as eerschti Person of Color in Nazionaalroot gwehlt woore.,🔎
,,,Frauenstimmrächt,FALSE,"Wo z Gämf s Frauenstimmrächt agnoo worden isch, het me se ane 1961 in Groossroot vom Kanton Gämf gwäält.",🔎
,,,Frouestimmrächt,FALSE,1918 het er denn aber au agfange d Yfüerig vom Frouestimmrächt im Land z verlange.,🔎
,,,Froueschdimmrächd,FALSE,"Sis Ziil isch e Kapitalismus mid soziaaler Verantwortig gsi; d Partei hed zu allne wichdige politische Fraage, wi dr AHV oder em Froueschdimmrächd iri Méinig ghaa.",🔎
,,,Frauestimmräächt,FALSE,"Är het si zem Byschpel mit em Entwickligspsicholoog Édouard Claparède (1873–1940) un däm sym Schwooger Auguste de Morsier (1864–1923) zämedue, eme Voorchämpfer fir s Frauestimmräächt, go d Gälder sammle, wu dr Jaques-Dalcroze Ändi 1915 im Gämfer Stadtdail Eaux-Vives sy aigeni Akademy dermit het chenne grinde.",🔎
2454,Internationaler Gerichtshof,Dr Internazional Grichtshoof,Internazional Grichtshoof,TRUE,"I de Kapitel vo dr Charta stoot, wie d UNO organisiert isch, was d Gäneralversamlig und dr Sicherhäitsroot mache, wie d Länder i dr Wältwirtschaft selle zämeschaffe und wie dr Internazional Grichtshoof funkzioniert.",🔎
,,,International Grichtshof,TRUE,"Erscht wu dr International Grichtshof z Den Haag 1971 di sidafrikanisch Verwaltig fir illegal erklert ghaa het, het Sidafrika 1972 zuegstimmt, ass Sidweschtafrika noch ere gwiise Ibergangszyt in d Unabhängigkait entloo wird.",🔎
,,,Internazionale Grichtshof,TRUE,Im Johr druf het vor em Internazionale Grichtshof (IGH) z Den Haag e Verhandlig iber dr Aouzou-Konflikt aagfange.,🔎
,,,Internationale Grichtshof,TRUE,"Vorschläg für de Friedensnobelpriis chann nebe de Mitglieder vo dr Kommission und früehere Priisträger jedes Mitglied vonere Regierig oder vom Internationale Grichtshof in Den Haag, sowie Professore vo de Fachrichtige Sozialwüsseschaft, Gschicht, Philosophie, Recht und Theologie und de Leiter vo Friedensforschigsinschtitute und ähnliche Organisatione iireiche.",🔎
,,,Internationali Grichtshof,TRUE,Si het 1919 no d Versailler Friidenskomferänz beschäfdigt und bis 1932 mehr as eimol dr Internationali Grichtshof z Den Haag.,🔎
2455,Schuttertal,Schudderdaal,Schudderdal,TRUE,"Nochbergmeinde sin Biederbach, Emmedinge, Guetich i.Brsg., Kenzinge, Malterdinge, Schudderdal (Ortenaukreis), Sexau un Waldkilche.",🔎
,,,Schudderdoal,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stedt Gängäbach im Norde, Zell im Oschte, d Gmaine Schdainä un Schudderdoal im Side un Säälbach un Friäsenä im Weschte.",🔎
,,,Schudderdaler,FALSE,Dr Hermann Billharz isch im Schudderdaler Ortsdail Deerlebach ufgwagse un het 1979 an dr Realschuel z Säälbach di Mittler Ryfi gmacht.,🔎
2456,Zwischbergen,Zwischbèrgù,Zwüschbärgetal,FALSE,dur Gaggiolo und Olona) und s Zwüschbärgetal südlich vom Simplonpass (durs Grosse Wasser und d Diveria) – di letscht gnennte gönd ali via Po i d Adria.,🔎
,,,Zwüschbärge,TRUE,"Der Pass het schini überregionali Bediutig ersch berchu, nachdem der Napoleon I. 1801–1805 en befeschtigti Passschtrass dur d Gondoschlucht bi Zwüschbärge gibuwu la het.",🔎
,,,Zwischbärgu,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Baceno, Bognanco, Crevoladossola, Crodo, Grängelsch, Ried-Brig, Trasquera und Zwischbärgu.",🔎
2457,Zorn (Fluss),Zorn (Fluss),Zorndàl,FALSE,Barschem lijt zwìsch em Zorndàl un em Moderdàl rund 25 Kilimeter nerdlich vun Stroßburi.,🔎
,,,Zorn,TRUE,Bi Rohrwiller fließt d Zorn ìn d Moder.,🔎
2458,Freiburg im Breisgau,Friburg im Brisgau,Friiburg im Briisgi,TRUE,"Joorhundert, so ane 1285 ""Chuonrat der Sigeriste"" us Riehe im Aargau oder 1296 ""Berhtolt der Sigeriste"" vo Friiburg im Briisgi.",🔎
,,,Friiburg im Brysgau,TRUE,"Scho 1803 het dr erscht Nochahmer, dr Ignaz Felner, Gymnasiallehrer z Friiburg im Brysgau, sini ""Neue Alemannische Gedichte"" rüsbrocht – verleit bim Flick z Basel.",🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Freiburger,FALSE,"1843 het dr Ääscheniöör Joseph Charley, wo d Freiburger Hängebrugg baut het, dr Obrigkäit en Entwurf für e 6,6 Meter bräiti Chettibrugg zwüschen em Harzgraabe und dr Baarmatte vorgläit, und gliichzitig het au dr Stroossburger Ääscheniöör Lecrom sini Vorschleeg gmacht.",🔎
,,,Friiburg ìm Briisgau,TRUE,Finsterforst ìsch a bàdischa Folk-Metal-Grupp üss Friiburg ìm Briisgau.,🔎
,,,Freiburg im Briisgau,TRUE,"Dr Basler Bischof, wo vor em Bildersturm uf Freiburg im Briisgau gflüchtet isch, het sich dört im Exil iigrichdet, isch aber au jetz no formal dr Inhaber vo dr Herrschaft gsi.",🔎
,,,Freiburg im Brisgau,TRUE,Haiwiler isch e Gmei im Süde vu Bade-Württeberg bi Freiburg im Brisgau.,🔎
,,,Fryybeg im Bryysgau,TRUE,Dr Schauinsland im Schwarzwald isch dr 1284 Meter hoch Huusbärg vu Fryybeg im Bryysgau un e beliebt Uusflugsziil.,🔎
,,,Friiburg im Briisgaü,TRUE,Sini nägschte Statione sin Rhyfälde (Wirtschafts- un Stiirsachverständige) un Friiburg im Briisgaü gsii; z Friiburg het er mit sinere Fraü zwei Kino betriibe un e gschichtswisseschaftligs Studium agfange.,🔎
,,,Fryburg im Briisgau,TRUE,  Diè Höllèdalbahn isch è Ysebahnstrecki vo Fryburg im Briisgau durch s Höllèdal im Schwarzwald noch Donaueschingè.,🔎
,,,Friiburg im Briisgau,TRUE,D Badisch Zittig isch 1946 z Friiburg im Briisgau gründet worde.,🔎
,,,Fryybeg im Brysgau,TRUE,"D Expärtin vo dr Volchsmusig het e Zyt lang a d Universitèète vo Wien und und vo Fryybeg im Brysgau glehrt und si isch im In- und im Ussland für Vortreeg, Kongräss und Facharbete gfrogt.",🔎
,,,Frybeg,FALSE,"Die wider hei s Land am Nöieburgersee vo de Grafe vo Frybeg gha, wo vo 1395 bis 1458 zu dr Stadt Frybeg ane au no Nöieburg regiert hei.",🔎
,,,Friiburig,FALSE,"Appewiir isch e Iisebahnknote, wu insgsamt drej Iisenbahnstreckene ufenanderdräffe D Rhindalbahn verbindet Appewiir mit Manne iwer Karlsrue un Basel iwer Offeburig un Friiburig.",🔎
,,,Fryyburg,FALSE,"1969 isch dr Eugen Gabriel Wisseschaftlige Rood an dr Universität Fryyburg wore, 1975 schliesli Professor fir Germanistischi Schbroochwiseschafd z Fryyburg.",🔎
,,,Fyburg,FALSE,Augschte 1978 z Fyburg isch e dytsche Psychiater un Dialäktdichter gsii.,🔎
,,,Stadt Friburg im Brisgau,FALSE,"Dienge (, amtlich ""Freiburg-Tiengen"") isch e Stadtdeil mit eigener Ortsverwaltig vu dr chreisfreie Stadt Friburg im Brisgau.",🔎
,,,Friibeg,FALSE,"D Vereerig vo dr heilige Agate kännt me-n au öppe bi dr uralte Chile vo Agathazäll bi Burgbeärg, z Friibeg in dr Chile vom Stadtteil Hochdorf, z Hoaschdedda, wo en Stadttäil isch vo Mäßschdedda, z Mìnkhüse un z Mìchelbàch im Elsass, z Möischter i dr Agatha-Pfarrei z Nüderef, z Bueri, i dr Sankt-Agate-Kapälle z Schwyz, z Dietike, z Fislisbach, z Äredinge, z Zeinige, im Chlooschter Wettige-Mehrerau bi Bregenz, i dr alte Agatha-Kapälle vo de Bärglüüt am Krischtbärg im Silberdaal vom Mantafuu, z Rotzige, z Alteschried, i dr Agatekapälle bi Disentis am alte Wäg zum Lukmanierpass und z Scharans im Domleschg.",🔎
,,,Fryburg im Brysgau,TRUE,D Stadt Basel dailt sich mit Milhuuse (z Frankriich) und Fryburg im Brysgau (z Dytschland) dr «EuroAirport».,🔎
,,,Fryybùrg,FALSE,"Mid dr Zyd sin d Greschoneier Duechhändler al wyder chùù, ùf Basel, Züri, Fryybùrg, Choschtez, sogar bis ùf Warschau.",🔎
,,,Friiburg ìm Briisgàui,TRUE,Ar hàt Priaschter wälla waara un hàt z’äärscht sii Àbitüür àm Gümnààsium z’ Friiburg ìm Briisgàui b’schtànda.,🔎
,,,Friburg im Briisgau,TRUE,"1679 isch dr Ort zue grosser Bedytig ko, wills Basler Domkapitel mitsamt Bischof, wo uss Basel zerscht noch Friburg im Briisgau vertriibe worde isch, sich z'Arlise niider gloo hett.",🔎
,,,Fribeg im Briisgau,TRUE,"Au d SBB het Güeterzüüg, wo mit Laschtwäge dur d Alpe faare, und das macht au d Firma RAlpin AG mit de Töörminel z Fribeg im Briisgau, z Novara, z Chlyhünige bi Basel und z Lugano Vedeggio.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryybeg,FALSE,Auguschd 2003 Fryybeg ùn z Chaarlsruei.,🔎
,,,Fryburger,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Friiburger,FALSE,"In Greise vu dr Friiburger Universtät het mer, wiä im Elsass, in dr Schwiz un im Wirttebärgische welle e Dialäktwerterbuech rüsgä.",🔎
,,,Friburg im Briisgaü,TRUE,Anne 1905 het dr Metzger Max e Theologiistudium z Friburg im Briisgaü agfange.,🔎
,,,Friburger,FALSE,"In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ.",🔎
,,,Freiburg em Breisgau,FALSE,"Uf Wonsch vo seim Vaddr, emma Miller, hätt’r Theologii studiira solla, tatsächlich hot’r abr 1799 an dr Uni Freiburg em Breisgau mit Jura ôgfanga.",🔎
,,,Fryybeg im Brisgau,TRUE,"D Adelheid het 1886 dr Gustav Steinmann ghyrote, Brofässer fir Geologii un Paläontologii un speter Proräktor z Fryybeg im Brisgau.",🔎
,,,Fryburgeri,FALSE,2005 isch d Fryburgeri Elfti bi dr Wältmaischterschaft z Livigno wore un isch dodermit uf ire bescht Blatz bi re Wältmaischterschaft im Cross-Country XCO chuu.,🔎
,,,Friiburg,FALSE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Friburg im Brisgou,TRUE,S Bischtum Konschdanz isch drno im Erzbischtum Friburg im Brisgou ufgange.,🔎
,,,Friburi,FALSE,Em Drissigjohrig Kriej het´r teilg´numme an d´Schlachte vun Friburi (1644) un Alerheim (1645).,🔎
,,,Fryybeger,FALSE,"S wird vermuetet, ass es e Art Strofaktion gsi isch, wu im Ramme vum Oberryynische Städtebund au d Fryybeger Burgerschaft mitgmacht chennt haa.",🔎
,,,Friburg im Brisgau,TRUE,Dia Habsburger hond dia Ort z Vorarlberg amol vo Tirol und amol vo Vordröschtriich (Friburg im Brisgau) us regiert - dia hond 1852 d Pfandschaft übrnoh.,🔎
,,,Friiburg im Breisgau,TRUE,1900 hett de Augustin Bea a de Universität z’ Friiburg im Breisgau agfange Theologii studiere.,🔎
,,,Friburg im Brisgi,TRUE,"Uffem Bann vu Friburg im Brisgi lige mehreri grösseri un kleineri Seä, wo allisamt künschtlich aglegt sin.",🔎
,,,Fryburg im Bryysgau,TRUE,"S Literatur Forum Südwescht isch e Verein z Fryburg im Bryysgau, wo wott für d Literatur luege.",🔎
,,,Friburg im Breisgau,TRUE,"D' Kaiserstuehlbahn isch e Näbebahn westlich vu Friburg im Breisgau, wo dr Kaiserstuhl, e vulkanischs Gebirg im Oberrhigrabe, mit dr Streckene Gottene - Andinge un Rigel - Brisach am Rhi umschliesst.",🔎
,,,Friiburg im Brisgau,TRUE,"Under em Baumeister Johannes (Parler) vo Gmünd, wo gliichzitig au Münsterbaumeister vo Friiburg im Brisgau gsi isch, isch die deilwiis zerstörti Kiirche wider ufbaut worde, und scho 1363 het der Hochaltar wider chönne gweiht wärde.",🔎
,,,Friburg ìm Briisgau,TRUE,Er isch vù Gletscher uss de Iiszitt starch ǜbberformt worre ùn lìt sǜǜdlig vù-n-ere Lìnie vù Friburg ìm Briisgau am Obberrhy ùf Donaueschinge uff dè Baar.,🔎
2459,10. März,10. Merz,10. Meerz,TRUE,De Felix Albert Balsiger (* 10. Meerz 1878 z Bëërn</a,🔎
,,,1. Meerz,FALSE,1934 z Winterthur; † 1. Meerz 2023 z ,🔎
,,,10.Merz,TRUE,"Dr hailig Simplicius (* z Tivoli, Italie; † 10.Merz 483 z Rom) isch vum 3.",🔎
2460,Sternenberg ZH,Schtèèrnebèèrg ZH,Schtëërnebëërg,TRUE,"Zue de Gmäind ghööred au na d Oort Saaland und Schtëërnebëërg, und öppe 80 Wiiler und Äinzelhööf, zum Biischpil Dillhuus, Dürstele, Neuthal, de Wolfischberg, d Wälenau, d Lipperschwändi und de Schindlet.",🔎
,,,Sterneberg,TRUE,De Jakob Stutz het sich drufabe i d »Jakobszele« bi Sterneberg im Zörcher Oberland zruggzoge und dai as Aisidler ghuuset.,🔎
,,,Schtèèrnebèèrg,TRUE,Er het dänn z Dütschland und au mal z Schtèèrnebèèrg im Schwizer Kanton Züri gläbt.,🔎
,,,Stärnebärg,TRUE,"1819 isch er Pfarrer vo Stärnebärg worde, und 1826 vo Hirzel.",🔎
2461,8. Oktober,8. Oktober,8. Okdobr,TRUE,D Ruth Mönch (* 8. Okdobr 1926 z Stu,🔎
,,,8. Oktower,TRUE,"sass%29"">Barnwiller worra, dur a Fusion wo àm 8. Oktower 2015 gwählt worra ìsch. Verwàl",🔎
,,,8. Oktoower,TRUE,"Dr Alexander Gregg (* 8. Oktoower 1819 z’ Society Hill, Süüdkàro",🔎
2462,Gymnasium am Münsterplatz,Gymnasium am Münschderblatz,Gymnasium am Münschterplatz,TRUE,Im Summer isch er z Baasel uf d Gmeischüel ggange un ab 1772 ufs Gymnasium am Münschterplatz.,🔎
,,,Gymnasium,FALSE,Dr Johann Heinrich isch uf s Gymnasium und het sich denn 1770 an dr Uni immatrikuliert.,🔎
,,,Gümnasium,FALSE,"Noch dr Reform vo 1836 häi begabti Buebe au uf s Gymmeli chönne goo, für Mäitli het s dennzumol z Baasel no kä Gümnasium ghaa.",🔎
,,,Gimnasium,FALSE,Dr Carl Spitteler isch drno ufs Gimnasium z Basel und dänn ufs Basler Pädagogium.,🔎
,,,Humanistisch Gimnasium,FALSE,Är isch z Baasel uf s Humanistisch Gimnasium gange un het derno Jurisprudänz un Volkswirtschaft an dr Universideete Baasel un Bäärn studiert.,🔎
,,,Humanischdische Gymnasium,FALSE,"Denn isch d Familie nach Binnige zoge, vo wo n er us s Humanischdische Gymnasium z Basu bsuecht het, wo n er 1926 d Matur gmacht hed.",🔎
,,,Gimnasium am Minschterplatz,TRUE,"No dr Matura am Gimnasium am Minschterplatz in ire Haimetstadt het si ai Joor an dr New School for Social Research z New York Jazzmusik studiert, ischpiriert vum Jazzmusiker Chester Gill, wu z Baasel gläbt het.",🔎
,,,Gymnasium am Münsterblatz,TRUE,"Wisawii vo dr Westfassade vom Münster lit s ""Gymnasium am Münsterblatz"" im eltiste Basler Huus.",🔎
,,,Schuel uf Burg,FALSE,"1589 isch ains vo de erschte Gymnasie in dr Schwiz, d Schuel uf Burg, am Münschterblatz gründet worde.",🔎
,,,Pädagogium Basel,FALSE,No dr Bezirksschuel Lieschtel und em Pädagogium Basel het er z Basel un z Göttinge Theologi studiert und isch anne 1852 zum Pfarramt zuegloo wore.,🔎
,,,Humanistische Gymnasium,FALSE,"Er het s Humanistische Gymnasium z Basel ohni d Matur verlo und denn ä kaufmännische Lehr agfange, won er au nid fertig gmacht het.",🔎
,,,Gymmeli,FALSE,"Noch dr Reform vo 1836 häi begabti Buebe au uf s Gymmeli chönne goo, für Mäitli het s dennzumol z Baasel no kä Gümnasium ghaa.",🔎
,,,Pädagogium,FALSE,1783 het de Johann Peter Hebel als Lehrer am Pädagogium gschafft.,🔎
,,,Pädagogium am Münschderplatz,FALSE,1852 isch es Realgymnasium ohni Latiinischzwang vom Pädagogium am Münschderplatz abdrennt worde.,🔎
,,,Humanischtische Gymnasium,FALSE,"As Sohn vom Architekt Hans Bernoulli isch dr Lucas mit fünf Johr nach Basel zoge, won er s Humanischtische Gymnasium und di Oberi Realschuel bsuecht het.",🔎
,,,Pädagogium z Basel,FALSE,Nach em Bsuch vom Pädagogium z Basel het är Teology gschtudiert an dr Uniwärsitet Göttinge und isch 1852 Pfarrer z Lieschtel worde.,🔎
,,,Gümnasium am Münsterblatz,TRUE,"Dr Reischacherhof isch en ehemooligs Domherrehuus am Münsterblatz 16 z Basel, näben em Gümnasium am Münsterblatz.",🔎
,,,Humanistische Gümnaasium,FALSE,1950 het er si Matur am Humanistische Gümnaasium gmacht und het denn Dirigierkürs bim Igor Markevitch z Salzburg gnoo.,🔎
2463,Weckolsheim,Wàckelse,Wèckelse,TRUE,Säll ìsch under Hätteschlaag un Wèckelse ufdeilt wore.,🔎
,,,Weckolse,TRUE,"Die klei Gmeind ligt am Schnittpunkt vu dr Strosse vu Heiligkriz im Weschte uf Weckolse im Oschte sowie vu Appewihr im Norde uf Dessene im Süde in dr Rhiebeni, guet 10 km südöschtlich vu Colmer in dr Owerrhinebene zwische Ill un Rhin.",🔎
2464,CGS-Einheitensystem,S cgs-Äihäitesüsteem,CGS-Äinhäitesüsteem,TRUE,"Im Äinhäitesüsteem vom Gauß und im elektrostatische CGS-Äinhäitesüsteem wird s Gsetz vom Coulomb brucht, zum die elektrischi Laadig z definiere.",🔎
,,,CGS-Äihäit,FALSE,"Vom griechische Wort für Chraft, δύναμις, chunnt d CGS-Äihäit dyn und d Dynamik, wo d Leer vo dr Beweegig under em Iifluss vo Chreft bezäichnet.",🔎
2465,Böckten,Böckte,Bökte,TRUE,Är isch z Gälterchinde in d Primar- und z Bökte in d Bezirksschuel gange.,🔎
,,,Beckte,TRUE,"Nochbergmeinde sin Buus, Ormalinge, Gälterchindä, Beckte, Sissech und Wintersinge Wappe.",🔎
2466,Vaihingen an der Enz,Vaehinge,Vaihingen/Enz,FALSE,"Illinga lyt am Sidhang vum Stromberg, zwischen Vaihingen/Enz un Mühlacker.",🔎
,,,Vaihingè a dè Ènz,FALSE,"Sit längerer Zit bschtòt zwǜschè dè Stadtdeil Horrheim, Vaihingè a dè Ènz, un èm Ortsdeil Horrè è partnerschaftlichi Vobindung.",🔎
,,,Vaihenga an dr Enz,FALSE,Deet isch der Bua em Städtle Vaihenga an dr Enz uffgwachsa ond uff dui Weis bald mit-em schwäbischa Dialekt vrtraut wôrra.,🔎
,,,Vaihinge,TRUE,"Im fruchtbare Gebiet zwische Stuegert, Charlsrueh un em Kraichgau lige d Städt Vaihinge un Bietge-Bissinge.",🔎
2467,Brockhaus Enzyklopädie,D Brockhuus Enzyklopedii,Brockhausschen Konversationslexikon,FALSE,"Zwüsche 1846 und 1848 het er an dr Uni gschafft und het sich zweimol für e baar Mönet in Italie ufghalte und zwüschedrii isch er z Berlin gsi, won er sich an dr Abfassig vom ""Brockhausschen Konversationslexikon"" bedeiligt het.",🔎
,,,Brockhuus,FALSE,"Im geografischè Sinn wörd „Süddütschland“ im Brockhuus wiè dèsèll Deil vo Dütschland definyrt, wo südlich vo dè mitteldütschè Gebirgsschwèllè lygt – also d Länder Bayern un Baddè-Württèbärg sowiè s südliche Rhyland-Pflaz un Südhèssè, wo öppè zwüschè Main- un Neggarmündung lyt.",🔎
2468,Württembergische Weinkönigin,Wiirdebärgischi Wyycheenigi,Wiirtebäärgische Wyycheenigi,TRUE,Si isch Vaihinger Wyybrinzässi gsii un im Septämber 2017 zur Wiirtebäärgische Wyycheenigi gweelt woore.,🔎
,,,Wirttebärgische Wyycheenigi,TRUE,Anne 1976 isch d Friedlinde Gurr-Hirsch zur Wirttebärgische Wyycheenigi un 1976/77 au zur Dytsche Wyycheenigi gwehlt wore.,🔎
2469,Walensee,Waläsee,Waalesee,TRUE,"S Gebiet wird ""(im Uurzäigersinn vo Norde us)"" vom Waalesee und Seez gege d Appezäller Alpe abgränzt, vom Rhii gege Rätikon und d Plessur-Alpe, vom Vorderrhii gege d Adula-Grubbe, vom obere Vorderrhii, Oberalpbass und Oberalpreuss gege d Gotthard-Grubbe, vo dr Reuss gege d Urner Alpe, vom Schäche, Vorder Schäche, Klausebass, Fätschbach und dr Linth gege d Schwyzer Alpe.",🔎
,,,Waläseeufer,FALSE,Si verlauft dänn wiitgehend i dr Ebeni vum Seeztal und folgt em linggä Waläseeufer.,🔎
,,,Walesee,TRUE,"Im Nordweschte isch s Romanisch bis zum Walesee gange, im Nordoschte bis uff Rüthi im St.",🔎
2470,Hard Rock,Hardrock,Hardrock-Band,FALSE,"Uriah Heep isch e britischi, progressivi Hardrock-Band, gnännt noch ere Figur us em Roman ""David Copperfield"" vum Charles Dickens.",🔎
,,,Hard-Rock,FALSE,"Mai 2010 z' Houston), isch en US-amerikanische Hard-Rock- und Heavy-Metal-Sänger (vu de Bänds Elf, Rainbow, Black Sabbath, DIO und Heaven and Hell) gsii und het i dem Bereich vu dr Musigg als eine vu de bedütenste Rocksänger gulte.",🔎
,,,harte Rock,FALSE,"Godsmack isch e Rock Band us Boston, wo rifforientierte, harte Rock spiele.",🔎
,,,Hardrockgruppe,FALSE,"Sideburn isch e Schwizr Hardrockgruppe wo 1985 vom Roland Pierrehumbert gründet worde isch unter em Name ""Genocide"".",🔎
2471,Hopfen (Begriffsklärung),Hopfen,Hopfe,TRUE,"Bier isch a alkohol- und kohlesäurehaltigs Getränk, wo durch Gärig us de Zuetate Wasser, Malz und Hopfe gwonne wird.",🔎
,,,ghopft,FALSE,"Dè wesèntliche Unterschyd von èm Pils gegèübber anderè Vollbièr – wiè öppè m Hèllè – isch, dass es Pils stärker ghopft un sèllèwäg bitterer isch.",🔎
2472,Impulserhaltungssatz,Impulserhaltigssatz,Impulserhaltigs,FALSE,Zämmen mit em zwäite Axiom git s dr Impulserhaltigssatz.,🔎
,,,Erhaltig vom Impuls,FALSE,Dorum gältet die klassischi Erhaltig vom Impuls nüme.,🔎
,,,Erhaltigsgröössi,FALSE,Bim Zämmebutsche und andere Wäggselwirkige vo Däili isch dr Impuls im ene gschlossnige Süsteem en additivi Erhaltigsgröössi: d Summe vo de Impuls vor dr Wäggselwirkig isch gliich grooss wie d Summe vo de Impuls nochhär.,🔎
,,,Impulsbilanz,FALSE,"D Verdäilig vo de Reakzionsbrodukt, wo entstöön, wärde in de Däili- und Straaligsdetekter gmässe und d Energii- und Impulsbilanz gäbe Ufschlüss über d Äigeschafte vo Däiliarte, wo scho bekannt si oder wo mä von ene vermuetet, ass si existiere.",🔎
,,,Impulserhaldig,FALSE,"Säll isch e Folge vu dr Trägheit vu dr Masse uf em Zentralkörper (im allgmeinen Sinn, nit nur Masseträgheit im Sinn vu Impulserhaldig).",🔎
2473,Mendelsche Regeln,D Reegle vom Mendel,Mendelschi Reegle,FALSE,"So het er d Reegle entdeggt, wo spööter noch iim dr Naame Mendelschi Reegle bechoo häi, in dr Wüsseschaft allerdings erst im Joor 1900 rezipiert und bestäätigt worde si.",🔎
,,,mendelsche Reegle,FALSE,"Januar 1884 z Brünn) isch e katholische Ordensbriester (OESA) gsi und e bedütende Naturforscher, wo d Vererbigsreegle entdeckt het, wo mä spööter noch iim die mendelsche Reegle benennt het.",🔎
,,,Mendelsche Regle,FALSE,"Wenn s Gschlächt chromosomal bestimmt wird, wird s noch de Mendelsche Regle vererbt.",🔎
,,,mendelsche Reegle zur Vererbig,FALSE,"In de 1930er Joor het mä die natürligi Selekzioon, wie si dr Darwin bostuliert het, mit de mendelsche Reegle zur Vererbig verbunde.",🔎
2474,Schwefeldioxid,Schwefeldioxid,Schwäfeldioxid,TRUE,"Bi Eruptione werre flüssiger Schwäfel un Schwäfeldioxid mit Gschwindigkeite bis zue 1 km/s usgstosse, wo ufgrund vu dr gringe Schwerchraft bis in 300 Kilometer Höchi glange chänne.",🔎
,,,Schwaafeldioxid,TRUE,"Wàs m’r àls Luft bezaichna, b’schteht bii sehr klaina Wàsserdàmpfgehàlt (d. h. ìn Volumaprozant tockaner Luft mìt numma weenig Wàsserdàmpf) üss 78,08 % Schtìckschtoff (N2), 20,95 % Süürschtoff (O2) un 0,93 % Argon (Ar); d’rzüa sìnn Aerosola un Schpüaragààsa, drunter Koohlaschtoffdioxid (CO2) z’ fìnda, un ’s gìtt àui Methàn (CH4), Ozon (O3), Fluorchlorkoohlawàsserschtoffa, Schwaafeldioxid (SO2) un Schtìckschtoffverbìndunga.",🔎
2475,Obst,Obst,Obschd,TRUE,"D Bilddafle Obschd und Gmües git än Überblick über d Vilfalt vo de verschiidene Obschd- und Gmüessorte, wo uf dr Wält abaut, gärntet, verarbeitet und konsumiert wärde.",🔎
,,,Ops,TRUE,"Uusgwachsni Cholmaisli fresset Insekte, Spinne, Söömli und Cherne, Chnospe und im Herpst au Ops.",🔎
,,,Opschtböim,FALSE,"Im Arboreetum vom nöie Botanische Garte vo der Uni Tübinge, wo 1969 als Ersatz vom alte Botanische Garte im Stadtzäntrum agleit worden isch, pflägt me e spezielle Deil mit alte Opschtböim us Dütschland, der Schwiiz und andrne Länder.",🔎
,,,Obstsorte,FALSE,Bishär sin die Obstsorte vum Johr gwehlt wore:,🔎
,,,Opschtproduzänte,FALSE,"Johrhundert het me die Flechi zu guetem Kulturland chönne mache, wo hüt voll isch vo Hostete vo grosse Opschtproduzänte.",🔎
,,,Obschtpflanzige,FALSE,"D Landwirtschaft pflägt Obschtpflanzige und Räbbärge uf 2,2 Prozänt vo der Flechi vom Taal und Matten und Weidland und Alpe uf 8,3 Prozänt.",🔎
,,,Obs,TRUE,"Vor allem Waise, Gärschte, Hilschefricht, bsunderesch Chicherärbsen, un Obs wäre do aaböut.",🔎
,,,Obscht,TRUE,S warmi Wätter un dr Bode wo durch Gletschersediment prägt isch sin bsunders guet für s Aapflanze vo Obscht geeignet.,🔎
,,,Frücht,FALSE,"""ceresia"") sin roti un schwarzi Frücht.",🔎
,,,Obschtbau,FALSE,"Di chalkhaltige Böde sin gäbig für de Obschtbau, u au Wiibau wird im Elsgau betribe.",🔎
,,,Opscht,TRUE,"1890 isch d Probierastalt für Opscht, Wyy und Gartebou z Wädischwil derzue cho und ane 1901 bi Liebefäld im Kanton Bärn es Institut, wo me Chemy und Milchwirtschaft undersuecht und en Guetsbetriib het.",🔎
,,,Obschtsorte,FALSE,"Em Rottu naa chomund vili Obschtsorte agipflanzti, so zum Bispil Pfärsecha, Chriässini, Ämbrichi, aber öi Tomate und Ärdbeerlini.",🔎
,,,Gurke,FALSE,"Dezue Gschwellti, suur Gurke, Essigziibele, Sämffrücht oder Chnoblauch, Pfäffer oder Paprika un en guete Wy Znüni – Zvieri.",🔎
2476,Normannen,Normannen,Normanne,TRUE,"D'Gründ für d'Verdrängig vum Bretonischi während em Mittelalter leie im Exil un de Romanisierig vur bretonischi Oberschycht während de Chrieg gege d'Normanne un em Umschtand, daß d'beidi politischi Zentre vur Bretagne, Nantes un Rennes, nie vollschtändig bretonischschprôchig gsi sin.",🔎
,,,normannische,FALSE,"An eim Ändi het s e normannische Durm in der typische Form vom ene Donjon und e normannischs Kastell, wo aber zun ere kaiserlige Residänz umbaut worden isch.",🔎
,,,normannische Köönigriich in Süditalie,FALSE,"Dr Manuel I. Komnenos het sich nit nume mit de Aagriff vom normannische Köönigriich in Süditalie und em Zwäite Chrüzzuug (1147–1149) müesse usenandersetze, er het au en eergizigi Westbolitik bedriibe und het welle s Riich in Italie und Ungarn vergröössere.",🔎
,,,normannischi,FALSE,"Anglonormannisch isch die romanischi Schbrooch, wo die normannischi Oberschicht noch der Eroberig vo Ängland im Johr 1066 us Frankriich mitbrocht het, wo aber scho zu Ziite vom Eduard em Bekenner am Hof iigfüehrt worden isch.",🔎
,,,normännischi,FALSE,D'erschti Phas goht vo 500 bis circa 1100 (normännischi Erobrig) un wird als Altänglisch oder Angelsäggsisch bezeichnet.,🔎
,,,Normannè,TRUE,Im Johr 841 isch Rouen vo dè Normannè brandschatzt worrè.,🔎
,,,normannisch,FALSE,Si Ursprung isch normannisch.,🔎
2477,Vaudreching,Walachen,walachisch,FALSE,Mä vermuetet ass iire Ursprung walachisch oder kumanisch chönnt si.,🔎
,,,Walache,TRUE,"Noch dr französische ""Chronik vo Morea"" häig si Armee näbe de Byzantiner us türkische Söldner, 2.000 Kumane, 300 Dütsche, 13.000 Ungare, 4.000 Serbe und Bulgare und e baar Walache bestande – aber es schiint, ass alli Zaale, au die vo öbbe 27 Kawalleriidivisione überdriibe si.",🔎
2478,Niedere Gerichtsbarkeit,Nideri Grichtsbarkeit,Nidergricht,FALSE,Mit de Helvetische Republik isch s End vo de alte Verhältnis cho un s Chloschter het unter anderm sini Recht im Nidergricht verlore.,🔎
,,,nideri Juschtiz,FALSE,"Im Johr 1530 isch Obberwisè zämmè mit Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schaffuusè im Uusduusch übbergangè, woby mò nit druff gachtet hèt, dass für Obberwisè die nideri Juschtiz bi dè Landgrõfè vo Stüèlingè voblibbè isch, lediglich die hoch Juschtiz isch dört a d Schaffuuser gangè.",🔎
,,,nideri,FALSE,Di nideri und di höchi Grischtsbarkeit - und dodermit d Landesherrschaft - isch bi de Habsburger gläge.,🔎
,,,niidere Grichtsbarkeit,TRUE,Dr Schultheiss isch meistens au Richter vo dr niidere Grichtsbarkeit gsi.,🔎
,,,nidrig Grichtsbarkeit,TRUE,Im 1234i het en Ritter Ruom sini Güter u di nidrig Grichtsbarkeit an s Chloschter Wettige verchauft.,🔎
,,,Niddergrichtsbarkeit,FALSE,"D Feudalhèrrè hèn diè ""Niddergrichtsbarkeit"" uusgüèbt.",🔎
,,,niideri Grichtsbarkeit,TRUE,D Herre vo Rupperswil hai die niideri Grichtsbarkeit bsässe; und wo die im 14.,🔎
,,,niideri,FALSE,Im Innere si si witgehend autonom gsi und hai im Allgemeine en eigeni niideri und hochi Grichtsbarkeit gha.,🔎
,,,niideri Grichtsbarkäit,TRUE,"Es het dört die niideri Grichtsbarkäit usgüebt und het bedütendi Pfründ bezooge, uf s politische und gäistige Lääbe vo dr Stadt het s aber kuum Iifluss gnoo.",🔎
,,,Nidergicht,FALSE,S Nidergicht isch bim Chloschter St. Bläsi gsi.,🔎
,,,nederi Grechtbarkäit,TRUE,"I all dene Dörfer händ d Habsborger di höchi Grechtbarkäit gha, im Müendel, z Rèmige ond z Vellige au di nederi Grechtbarkäit.",🔎
,,,Nidderi Grichtsbarkeit,TRUE,"S Vogträcht hèt 1285 im Roth vo Grõfuusè ghört, 1373 sin alli Rächt vo dè Nidderi Grichtsbarkeit übber Fuulèfürscht a St. Bläsy gangè.",🔎
,,,nideri Grichtsbarkeit,TRUE,"Johrhundert glunge, es zämehängeds Herrschaftsgebiet um s Chloschter umme z schaffe, wo näbem Grundbsitz, wo em Chloschter ghört het, de Abt au di nideri Grichtsbarkeit usgüebt het.",🔎
,,,nidrige Grichtsbarkeit,TRUE,S het insgsamt 30 verschidnige Inhaber vo de hohe u nidrige Grichtsbarkeit gäh.,🔎
,,,niidrige Grichtsbarkeit,TRUE,"Die territoriale Gränze vo de Landvogteie si nit immer klar gsi, wil d Gränze vo dr Amtsgwalt vo dr hoche und dr niidrige Grichtsbarkeit und vom Heerbann nit überall die gliiche gsi si.",🔎
,,,Nidrigi Grichtsbarkeit,TRUE,"Im Mittelaalter isch d Hèrrschaft übber Ooschterfingè uffdeilt gsi in Nidrigi Grichtsbarkeit un Hochi Grichtsbarkeit (au ""Hoschtiz"", also ""Hochi Juschtiz"" dauft).",🔎
,,,nidderi Grichtsbarkeit,TRUE,"Es spòtmittelalterliche Grichtswesè hèt sich i diè ""hochi"" un ""nidderi Grichtsbarkeit"" glyderèt.",🔎
,,,nidere Grichtsbarkeit,TRUE,"De Begriff „Hochi Grichtsbarkeit“ stoht im Gägesatz zue de „nidere Grichtsbarkeit“, wo numme für lichteri Schtroftate aagwändet worde-n-isch.",🔎
,,,nidrigi Grichtsbarkeit,TRUE,Di nidrigi Grichtsbarkeit hend zerscht d Freiherre vo Steibrunn usm Elsass und ab 1344 s Chloschter Wettige gha.,🔎
2479,Département Ardennes,Département Ardennes,Ardennes,FALSE,"Hìtt düen sa Tailer vu da Départements Ardennes, Marne un Meuse umfàssa, fìr a Gsàmtflächa vun äbba 2.150 Kwàdràtkilomeeter.",🔎
,,,Ardenna-Département,FALSE,S’ Bìschtummsgebiat umfàsst s’ Arrondissement Reims un s’ Ardenna-Département.,🔎
,,,Ardenna,FALSE,"„waicher Küacha“) ìsch a frànzeescha Assschpeziàliteet üss’m Argonner Wàld, bsunders üss’m Ardenna-n-Argonna.",🔎
2480,Revisionistischer Zionismus,Dr rewisionistisch Zionismus,rewisionistischi,FALSE,"Die rewisionistischi Cherut-Pardei, aber au linggi Knessetmitgliider si gegen e Verdraag gsi und d Rehabilitierig vo Dütschland, wo mit em verbunde gsi isch.",🔎
,,,Zionistische Rewisioniste,FALSE,"Ideoloogisch isch er nooch zur Wältunion vo de ""Zionistische Rewisioniste"" vom Wladimir Jabotinsky gstande, wo au vo 1937 bis 1940 dr Oberkommandeur gsi isch.",🔎
,,,rewisionistische,FALSE,Noch dr Gründig vom Staat Israel isch er in d Politik iigstiige und Füerer vo dr rewisionistische Herut-Bardei gsi.,🔎
2481,Nil,Nil,Blaue Nil,FALSE,"Au dè Blaue Nil bi Khartum isch im Mittèl größer als dè Wyße Nil, bi mittlerem Nidrigwassèr isch abber dè Wyße Nil größer.",🔎
,,,Wiiss Nil,FALSE,Dr Wiiss Nil fliesst dur d Region und bildet s Sumpfland Sudd.,🔎
,,,Victoria-Nil,FALSE,"Derwylscht dr Victoriasee im Weschte vum Kagera-Nil gspyst wird, lyt syy Abfluss im Norde, dr Victoria-Nil.",🔎
,,,Niildelta,FALSE,"Ihr Kultzentrum isch z Bubastis gsi, ä Stadt im Niildelta.",🔎
,,,Wysse Nil,FALSE,"Uganda isch vu See, em Wysse Nil (do: Viktoria-Nil un Albert-Nil), Urwälder un Savanne bregt.",🔎
2482,Golf (Sport),Golf,Golfplatz,FALSE,"S Auegebiet am Inn bi Samaade, vom Golfplatz am Flaz bis zum Gravatschasee und uf Beever abe, isch en wichtige Platz für t Wasserfögel.",🔎
,,,Golfer,FALSE,"Füre Summer isch Crans-Montana sid 1906, wo änglischi Inveschtoore usem ehemolige Sanatorium Beauregard s Hotel ""Palace"" gmacht hend, vor alem e Träffpunkt vo de Golfer.",🔎
,,,Golfplätz,FALSE,Uf de Golfplätz het’s im Normalfall achtzäh Baane.,🔎
2483,Marmelade,Marmelade,Gomfi,TRUE,Si het e feine süürliche Gschmagg un wird gärn zue Gomfi odr zue Kompott gmacht.,🔎
,,,Gsälz,TRUE,"Drnoch kaa ma a Gsälz, Kompott, odr en Kuacha drmid bacha.",🔎
,,,Kumfitüra,FALSE,"Ìm àltmeedischa Gschafft „Le relais des Trois-Épis“ wara ìhra Gniaßwàra verkàuift: Kumfitüra, Schokolà, Bredla, Traiteur-Wàr.",🔎
2484,Internationale Händel-Festspiele Göttingen,Internazionali Händel-Festspiil Göttinge,Göttinge,FALSE,F. Encke an dr Berliner Humboldt-Universität studiert un nooch sinere Promotion as Assistent vum Mathematiker Carl Friedrich Gauß in Göttinge gschafft.,🔎
,,,Internazionale Händel-Festspiil Göttinge,TRUE,"Zurzit wärde im Händel sini Wärk z Dütschland in Konzärt und Theateruffüerige gspiilt und denn het s au no drei bsundrigi Händel-Festspiil: die Internazionale Händel-Festspiil Göttinge, (wo us em Oskar Hagen sine Opereuffüerige in de 1920er entstande si), d Händel-Festspiil Halle (sit 1952, vom GMD Horst-Tanu Margraf aagstoosse, es het vier Vorlöifer für das jöörlige Festival ge: 1922, 1929, 1935 und 1948.)",🔎
2485,Zunft zu Hausgenossen (Basel),D Baasler Zumft zu Husgnosse,Husgnosse,FALSE,Vo 1513 aa isch er au bi «Husgnosse» zümftig gsi.,🔎
,,,zu Husgnosse,FALSE,"Dr Junker Adelbärg Meyer zum Pfiil het 1503 in erste Ee d Katharina Hütschi (1470–1508) ghürootet, d Dochder vom Melchior Hütschi, Zumftmäister zum Schlüssel z Baasel, in zwäiter Ee 1509 d Margaretha Trutmann, d Dochder vom Hans Trutmann, Rootsher zum Schlüssel und Baasler Oberstzumsftmäister und dr Clara Brunlin, in dritter Ee 1533 d Katharina Bischoff (1515–1541), d Dochder vom Andres Bischoff, Baasler Rootsher zu Husgnosse und dr Barbara Bär.",🔎
,,,Zumft zu Huusgnosse,FALSE,"Noch em Biidritt vo dr Stadt zur Eidgenosseschaft isch 1516 zum erste Mol nit e Ritter sondern e Bürger, wo zur Zumft zu Huusgnosse ghört het, zum Bürgermeister gwehlt worde.",🔎
,,,Bäarezumft,FALSE,"E baar Fassaade und Wanddekorazione won er gstaltet het existiere hüte no, zum Bischbil d Fassaade vo dr „Bäarezumft“ und d Wandarbäite vo dr „Schmiidzumft“ im Altbaasel.",🔎
,,,Huusgnosse,FALSE,"Vo 1460 bis 1471 isch er Mäister gsi, denn bis 1474 Rootsherr zu Huusgnosse.",🔎
,,,Zu Husgnosse,FALSE,"Dr Jakob het sich in d Herezümft Zu Husgnosse, Zum Schlüssel und Ze Safre iikauft.",🔎
,,,Zumftbrueder bi de Goldschmid,FALSE,"Im Joor 1512 het er d Baasler Bürgerschaft kauft, und isch e Zumftbrueder bi de Goldschmid worde.",🔎
,,,Zumft zu Husgnosse,FALSE,Dr Meyer isch Gäldwäggsler vo Bruef gsi und het sit 1503 zur Zumft zu Husgnosse ghöört.,🔎
2486,Feusisberg,Feusisberg,Feusisbärg,TRUE,"D Franzoose si bis uf Schindellegi und dr Feusisbärg vordrunge, häi s aber nonig gwogt, über e Etzelbass überezgoo.",🔎
,,,Schindellegi,FALSE,"Dr Ort isch primär en Flussübergang über d Biber gsii, wo 1877 als Namesgeber für en Bahnhof vo dr Iisebahnlinie Wädischwiil–Einsidle dient hät, wo vo Schindellegi her Richtig Einsidle füehrt.",🔎
2487,Bundeswehr,Bundeswehr,Bundesweeer,TRUE,"Koblänz isch dr Sitz vom Campus Koblänz vo dr Uniwersidäät Koblänz-Landau, vom RhiiMoselCampus vo dr Hochschuel Koblänz, vo dr Verwaltig vom Landkräis Maye-Koblänz, vo dr Struktur- und Gnäähmigungsdirekzioon Nord (bis 1999 Bezirksregierig Koblänz), vom Bundesarchiiv, Landeshauptarchiiv, vo dr Landesarcheologii Rhiiland-Pfalz, vom Landesamt für Stüüre (LfSt), früener d Ooberfinanzdirekzioon Koblänz, vom Verfassigsgrichtshoof Rhiiland-Pfalz, vom Bundesamt für Usrüstig, Informazioonstechnik und Nutzig vo dr Bundesweeer, vom Bundesweerzentralchrankehuus und vom Landesamt für Vermässig Geobasisinformazioon Rhiiland-Pfalz.",🔎
,,,Bundesweer,TRUE,"D Bundesweer isch dè Buèchschtaab ""Y"" für iri Kfz-Kennzeichè zuègordnet.",🔎
,,,dütsche Bundeswehr,FALSE,D Provinz ligt im Norde vom Land und wird vo de dütsche Bundeswehr kontrolliirt.,🔎
2488,Nürnberger Gesetze,D Nürmbärger Gsetz,Nürnberger Gsetz,TRUE,"Septämber 1935 isch mit em Erloss vu dr Nürnberger Gsetz e negschte Schritt in dr Radikalisierig chuu, wu jidischi Mitburger derdur Grundrächt wie s Wahlrächt verlore un „Mischehe“ verbote wore sin.",🔎
,,,Nürmbärger Gsetz,TRUE,In dr Zit vom Nazionalsozialismus het mä d Juude z Dütschland vo 1933 aa süstematisch afo diskriminiere und 1935 mit de Nürmbärger Gsetz alli Grundrächt.,🔎
,,,dütsche Rassegsetz,FALSE,"Vom Juli 1940 aa si diskriminierendi Gsetz, wo de dütsche Rassegsetz äänlig gsi si, iigfüert worde.",🔎
,,,Nürnbärger Gsetz,TRUE,Mit de Nürnbärger Gsetz vom 15.,🔎
2489,Frankfurter Allgemeine Zeitung,Frankfurter Allgemeine Zeitung,Frankfurter Allgmeini Zytig,TRUE,"D Frankfurter Allgmeini Zytig säit vo VICE Dütschland, si sigi inhaltlech redundant, und kritisiert d Indifferänz zwüsche Fakte und eigene Asichde.",🔎
,,,Frànkfurter Àllgmaina Zittung,TRUE,Àb 2010 ìsch d’ Anderl fräija Mìtàrwaitera ìn dr Àbtailung Nàtüür un Wìssaschàft vu dr Frànkfurter Àllgmaina Zittung (FAZ) gsìì.,🔎
2490,Liste der römischen Kaiser (800–924),Liste vo de römische Kaiser 800-924,Kaiser vo Rom,FALSE,Dr Karl dr Groossi het as Kaiser vo Rom s weströmische Kaiserdum widerbeläbt.,🔎
,,,Römische Kaiser,FALSE,Oktober 877 z Avrieux bi Modane) us em Aadelsgschlächt vo de Karolinger isch vo 843 bis 877 dr westfränkisch Köönig gsi und vo 875 bis 877 Köönig vo Italie und Römische Kaiser.,🔎
,,,Chaiser,FALSE,"isch er zwunge gsii, dr Guido vu Spoleto zum Chaiser z chrene.",🔎
2491,Lepontische Sprache,Lepontischi Sprooch,Lepontische,FALSE,S Lepontische isch keltischi Sprooch gsi.,🔎
,,,Lepontisch,FALSE,"D'keltischi Sproch vo Norditalie (Lepontisch) un s'Galatische werre zwar separat bhandlet, hen sich aber warschynts nüt bsunders vonenander unterschiede.",🔎
,,,Lepontischi Sproch,TRUE,"D'schriftlichi Zügnis vum Gallischi sin z’erscht im Griechischi Alphabet, spöter au im Latinischi Alphabet gschribe; d'eng verwandti Lepontischi Sproch isch au imene Altitalische Alphabet gschribe worre.",🔎
2492,Ur- und Frühgeschichte,Ur- und Friegschicht,Ur- un Friegschicht,TRUE,"D Yysezyt isch in dr aifache Gliderig vum Dreiperiodesystem no dr Staizyt un dr Bronzezyt gängigerwys di dritt groß Period vu dr Ur- un Friegschicht, wu noch em bruchte Matrial fir d Wärchzyyghärstellig gnännt isch.",🔎
,,,Ur- und Früegschicht,TRUE,"D Bronzezit isch die middleri Stuefe vom Periodesystem, wo vom Christian Jürgensen Thomsen entwicklet worden isch und wo die europäischi Ur- und Früegschicht in d Steizit, d Bronzezit und d Iisezit iidailt.",🔎
,,,Ur- und Früehgschicht,TRUE,Was elter isch ghört zur Ur- und Früehgschicht.,🔎
,,,Ur- un Früègschichtè,TRUE,"I sim Bydraag zu dè 2006 erschinenè Chronik vo Öschingè git dè Heimètforscher Horscht Merkel in sim Bydraag für d Ur- un Früègschichtè Maaß vp dè Aalaag im Zämmèhang mit enèrè aaltè Chartè mit èm Titel „Gewann im Rütteli“ aa: „Dè flache, sich öppè 100 Meter übber s Wuètèdal erhebende Buggèl vojüngt sich im Weschtè zuè nèrè schmalè Spickel.",🔎
,,,prähistorischi,FALSE,Einigi Grabstätte us reemischer un merowingischer Zit uf dr Gmarkung gäwe e Hinwiis uf e prähistorischi Besidelung bi Nambse.,🔎
,,,vorgschichtliche Zit,FALSE,Uss de vorgschichtliche Zit un de Römerzit sin dergege kei Spure gfunde worde.,🔎
2493,Säugetiere,Säuger,Suugtier,TRUE,"Manati (Familie ""Trichechidae"", Gattig ""Trichechus"") sin riisigi aquarischi Suugtier wo au als Seechüeh bezeichnet werre.",🔎
,,,Saiger,TRUE,"Si sin, wie au di modärne Reptilie, d Vegel un d Saiger, evolutioneri Noofahre vun ere bstimmte Gruppe vu Chnochefisch, wu im Oberdevon ab eppe 380 Millione Johr aagfange het, ire Läbesruum uf d Landflechine in dr uumittelbare Umgebig vu Binnegwässer uuszdehne.",🔎
,,,Sügedierer,TRUE,"In der Biologi werre Vögel gliich wie d'Amphibie, d'Reptilie un d Sügedierer traditionell as e Klass vu dr Landwirbeldierer (Tetrapoda) agsähe.",🔎
,,,Seigetier,TRUE,"Biologisch stihn d Schamhoor, wie au d Achselhoor, im Dienscht vun de Verdunschtung vun de Duftdrise-Sekret fir de gschlechtsschpezifisch Liibgruch im Scham- un Leischteberich, wu in dr Friezit vun de menschlige Abstommung, wie bi dr ondre Primate un dr ondre Seigetier hit no, e gressri Beditung ghet het.",🔎
,,,Suger,TRUE,"Au di erschte chleine un greßere Suger sin entstande (alles Näbelinie vu dr hitige Suger), di erschte Blietebflanze un di meischte Baim, wu s hite git.",🔎
,,,Suuger,TRUE,Aber au di erschte Suuger sin in dr Trias entstande.,🔎
,,,Säugedier,TRUE,D Brustwarze bi de Primate entspricht der Zitze bi alle andere Säugedier.,🔎
,,,Süügedier,TRUE,"Milch oder Milich isch d Flüssikeit, wo Süügedier drmit ihri Junge düen ufzieh.",🔎
,,,Suugerarte,FALSE,"Rund 108 Suugerarte het s im Land, zem Byschpel verschideni Antilopenarte, wie d Sitatunga oder d Buschbeck.",🔎
,,,Säugedyr,TRUE,Si sin fleischfressendi Säugedyr.,🔎
,,,Süügerarte,FALSE,"Uf de Inslegruppe lebet nu grad e Totzed Süügerarte, Huustier und de Mensch mitgrechnet.",🔎
,,,Süüger,TRUE,"Als d' Klitoris (Fachterminus ""Clitoris"", latinisiert vo griechisch κλειτορίδα, ""klitorída, ""chleine Buckel"""") odr em Kitzler bezeichnet me e chleins, vo Schwellkörpergeweb bildetes zylindrischs Organ vo dr Frau un alle andere weibliche Süüger.",🔎
,,,Suugdier,TRUE,"Drzue ghöre also d Amphibie (Amphibia), d Reptilie (Reptilia), d Vögel (Aves) und d Suugdier (Mammalia) wo d Mensche drzue ghöre.",🔎
,,,Sügetiir,TRUE,"Si hän chürzeri Chnoche gha, wo aber viil dicker gsi sin, dick gnueg um sogar dä Zammeprall miteme grössri Sügetiir z'überläbe.",🔎
,,,Süügetier,TRUE,"D Bääre sind e Familie vo Süügetier, wo zu der Oornig vo de Raubtier ghöört.",🔎
2494,Schule,Schuel,Schuelhüüser,FALSE,Gly sind d Fidget Spinner i vilne Schuelhüüser vo de Schueler bruucht worde.,🔎
,,,Schuelä,FALSE,"I dem Zämmehang het sich die urschprünglich nit vorgsähni Reaktivierig vo de Aitrachdalbahn als wirtschaftlichschti Option durregsetzt, well trotz de dünne Bsiedlig vo dem Gebiet die fehlende Schuelä entlang dere Strecki uff verhältnismäßig hohi Schüelerbförderigszahle uff de Aitrachdalbahn hen schließe loh.",🔎
,,,Schuelzyt,FALSE,"Wil d Konfirmation bis zur Verleggig vom Ändi vom Schueljahr i Summer und de Verlengerig vo de Schuelpflicht für di meiste Volchsschüeler mit em Ändi vo de Schuelzyt zämegfallen isch, isch si au es bürgerlichs Initiationsritual gsi, wo bim Wächsel i s Erwachseneläbe stattgfunde het.",🔎
,,,Schualhaus,FALSE,Nebet em alte Schualhaus (1896) hät Nendinga ä seit 2010 ä grauße Multifunktiônshalle.,🔎
,,,Schuelen,FALSE,"Und derzue ane sind die Grüenliberale au für gueti Schuelen im Land, si wäi überhaupt s gueti Bildigssischteem vo dr Schwiiz und di modärni Forschig vo de Hochschuele sterche.",🔎
,,,Schuelroot,FALSE,Zum Gmeindvorstand ane het d Gmeind Bonaduz au en Schuelroot.,🔎
,,,Privatschuel,FALSE,"Spööter, im 1806i, häd de Chasper Fierz im chliine Zieglerhof e Privatschuel mit 18 Schüeler eröffnet.",🔎
,,,Schuelunterricht,FALSE,Er isch vor alem bekannt für sini Lieder won im Schuelunterricht de Chinde bim Lärne hälfed.,🔎
,,,Schuälversüäch,FALSE,"Sehr schöni Schuälversüäch sind s erhitzä vo Quäcksilber(II)-oxüd und d elektrolüsä vo Wasser, wobi jewiils Suurstoff entstaht.",🔎
,,,Schuelwääse,FALSE,"Dr John Clerc het als modärne Pädagoog vill too für d Reform vom Nöieburger Schuelwääse, für d Nöiorganisazioon vo de Schuelhüüser und für divärsi Bildigsagebott, so wie öpe de nöie Schuelchuchine, won är het lo yrichte.",🔎
,,,Schuele,FALSE,"In Kleihüige findet me sämtligi öffentlige Iirichtige (wie Chille, Post, Schuele).",🔎
2495,Elektrisches Bauelement,Elektrischs Bauelimänt,elegtronischi Bauelemènt,FALSE,"bruuched vill elegtronischi Bauelemènt, wiè si au in normalè elegtronischè Schaltigè vowendet wörrè, byschpillswys Transischtorè, Kondenser, Diodè un Widderschtänd.",🔎
,,,elektrischs Bauelimänt,TRUE,"En Elektroonerööre isch en aktivs elektrischs Bauelimänt mit Elektrode, wo im en evakuierte oder gasgfüllte Cholbe us Glaas, Staal oder Keramik iibaut si.",🔎
,,,elektrische Bauelimänt,FALSE,"Si sin Däil vom ene elektrische Bauelimänt oder Gräät, wie zum Bischbil vom ene Dransformator, Rölä, Elektromotor oder Lutsprächer.",🔎
,,,elegtronischs Bauelemènt,TRUE," Èn Transischtor isch è elegtronischs Bauelemènt zum Schaaltè un Voschtärkè vo elegtrischè Signaal, ohni deby mechanischi Bewegigè uuszfüürè.",🔎
,,,Bauelemänt,FALSE,"Dõdèzuè ghörd dè Berych vo dè Wandler, dè elegtrischè Maschinnè un Bauelemänt sowiè Schaltungè für d Stüèr-, Mess-, Regelungs-, Nõchrichtè- un Rechnertechnig bis hy zu dè technischè Informatig.",🔎
,,,Bauelimänt,FALSE,"Under Elektronik (""Leer vo dr Stüürig vo Elektrone"") verstoot mä alli Vorgäng in Stüür-, Reegel- und Versterkerschaltige und d Vorgäng in de Bauelimänt, wo drfür verwändet wärde.",🔎
,,,Bauelemènt,FALSE,Dè Ysatz als einzelnes (diskreets) Bauelemènt spillt dõby è nebbèsächlichi Rollè.,🔎
2496,Bienen,Biine,Imbi,TRUE,"D Varroamilbe (latynisch: ""Varroa destructor"") isch es Spinnedier vo dr Familie vo de ""Varroidae"", wo als Parasit bi de Imbi läpt.",🔎
,,,Biinenvölkr,FALSE,"D ""Varroamilba"" ""(Varroa destructor)"" aus Asien zerschdörd Biinenvölkr in Europa.",🔎
,,,Biènè,TRUE,"Diè Beschtüèbig vo dè Blüètè erfolget übber Insektè, wobi Biènè als Hauptbeschtüüber in Erschiinig tretè.",🔎
2497,Metaphysik,Metaphysik,Metafüsisch,FALSE,Metafüsisch und theologisch het er Gott as die Äihäit aagluegt.,🔎
,,,übernatürliche,FALSE,D Mystik isch en inneri Erfaarig von ere übernatürliche Wirkligkeit.,🔎
,,,Metafüsik,TRUE,Was er schpeziell agriffe het isch die chrischtlechi Morau u di chrischtlechi u platonischtischi Metafüsik gsi.,🔎
,,,universells Brinzip,FALSE,"Es git e universells Brinzip, wo in alle natürlige Fenomeen und Zämmehäng zum Usdruck chunnt.",🔎
,,,metaphüsischs,FALSE,"Si representiere e metaphüsischs Bild vo dr Zit, wo sich sälber und alles andere verschluckt.",🔎
,,,metafüüsischa,FALSE,Dr Billot ìsch schtranger Ààhanger vum Thomàs vun Aquin siinera Lehr gsìì; ar ìsch a wìchtiger G’schtàlter vu dr metafüüsischa un schpekülatiiwa Gotteslehr worra.,🔎
,,,metafüüsischs,FALSE,"Für e Nöiplatonismus isch s charakteristisch, ass er brobiert het im Platon si Filosofii as umfassends metafüüsischs Süsteem z interpretiere.",🔎
,,,metaphüsische,FALSE,"Z Bariis häi en vor allem die metaphüsische Bilder vom Giorgio de Chirico beiidruckt, vor allem s „Lied vo dr Liebi“.",🔎
,,,metaphüsisch,FALSE,"Dr Mooler sötti nit nume „gsee“, sondern „metaphüsisch gsee“.",🔎
,,,Metaebeni,FALSE,"Im 20. und im jetzige Jahrhundert sind zumindescht en Teil vo de Theologe und Theologinne, aber auch einigi Philosoph/inne und Naturwisseschafter/inne wider vom ene harte Positivismus abgrückt: Wirklich wertfreii Analyse, so ihri Ansicht, bedüti nit, alles nit Beobachtbare als nit exischtent aazluege; sondern vilmehr auch d Exischtenz von ere nit beobachtbare Metaebeni im Zämmehang mit em Gottesbild und em Läbe vo Jesus Christus z berücksichtige.",🔎
,,,Metafüüsik,TRUE,Vu 1937 bis 1946 hàt’r Logik un Metafüüsik z’ Walberberg àn dr Albertus-Magnus-Àkàdemii g’lehrt.,🔎
,,,metafüsische,FALSE,"Dr Begriff Agnostizismus wird in ere erwiterete Bedütig usser in theologische au allgemäin in metafüsische oder erkenntnistheoretische Kontext brucht, zum Bischbil wenn s um d Froog goot, öb s e Lääbe noch em Dood oder e Reinkarnazioon git.",🔎
,,,metaphysisch,FALSE,"Es wird hüüt vo de Theologii mehrheitlich dervo uusgange, dass en Uuferschtehig Jesu und nachfolgendi Erschiinige vor körperliche Mensche nit körperlich, sondern metaphysisch oder transzendent vor sich gange isch.",🔎
2498,Isa (Rune),ᛁ,ᛁ isaz,FALSE,"D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ haglaz, ᚾ naudiz, ᛁ isaz, ᛃ jera, ᛇ ihwaz, ᛈ perthro, ᛉ elhan un ᛊ sowilo.",🔎
,,,i-Ruune,FALSE,Joorhundert verschwunde und denn mit de i-Ruune gschribe worde.,🔎
2499,Morgestraich,Morgestraich,Morgesträich,TRUE,D Fasnächtler sin druf mit ere Ladärne in dr Form vom Käppelijoch am Morgesträich umeglofe.,🔎
,,,Bàsler Morgèschtraich,FALSE,"dè Bàsler Morgèschtraich, wo am Mèntigmorgè un d Fasnacht è Woch nõch dè „katholischè“ Fasnet stattfindèt.",🔎
,,,Basler Morgestraich,FALSE,Im 1874 danne hän ä paar Musikante bim Basler Morgestraich erschtmols afänge Bloosmusik zspiile.,🔎
2500,Locarno Film Festival,Locarno Film Festival,Locarno Festival,FALSE,"Drus entstande isch dr Churzfilm ""Störfaktor"" mit em Kush Karisma i der Hauptrolle, wo am Locarno Festival und andere Filmfestivals zeigt worde isch und Priise z Basel, z Zürich und z Lozärn gwunne het.",🔎
,,,Locarno Filmfeschtiwäl,FALSE,D Kumedi het 2019 uf dr Piazza Grande am Locarno Filmfeschtiwäl Premiere gfyyrt un isch dert un an dr SoledurnerFilmdääg 2020 fir dr Publikumsbryys nominiert gsii.,🔎
,,,Filmfeschtiwäl Locarno,FALSE,"2022 isch si yyglaade woore, fir s Projäkt ""Postcards from the Future"" e Chuurzfilm z draaie, wu im Rame vum Filmfeschtiwäl Locarno uf dr Piazza Grande zaigt wooren isch.",🔎
,,,Festival Locarno,FALSE,Dr Film isch im Wettbewärb Pardi di Domani am Festival Locarno urufgfiert wore.,🔎
2501,Mariä Aufnahme in den Himmel,Unser Fraue Dag,Maria Himmelfahrt,FALSE,An Maria Himmelfahrt (15.,🔎
,,,Himmelfahrt,FALSE,"Dr Stärn wird susch au mit em Patrozinium vo der Pfarrchilche vo Bonaduz z tue ha, wo dr Himmelfahrt gweit isch und am Fyrtig vo dr Sankt Anna, der zweite Schutzheilige, Chilchweih het.",🔎
,,,Maria Himmelfaart,FALSE,Jedes Joor pilgere es baar hunderttuusig Mönsche uf Veschperbild zum i dr Chilche vor em Bild vo dr Muettergottes en Adacht z fyre; bsunders vil chöme zum Fyrtig Maria Himmelfaart am 15.,🔎
,,,Maria Himelfahrt,FALSE,"Das isch no einisch es bhebigs alts Tessinerhus gsi, ganz vo rote Ziegelsteine ufgsetzt, mit zwo breite Terässe und ere Trübellaube hindenusse.»"" Me list vo de Sache, wo si uf em Wäg i de Dääler atroffe hend und no meh vo de Bigägnige mit de Tessiner Lüüt, vom Läbe uf dr Piazza und im Grotto, und au dervo, wie dene beide Froue us em refermierte Aargau s katolische Wäse am Dorffäscht vo Maria Himelfahrt Ydruk gmacht het, und öppen au wie me i de Dörfer so gärn Lieder gsunge het, was dr Haemmerli-Marti jo ebe immer wichtig gsi isch.",🔎
,,,Uffert vo dr Muettergottes,FALSE,"Spööter sind für vili Chile au anderi Patrozinie als nur die vo bestimmte Heilige derzue cho, zum Bischpiil d Motiiv vom Heilige Chrüüz, vom Jesus sym Härz, vom Heilige Geischt oder vo dr Uffert vo dr Muettergottes (wie bi dr Kathedrale vo Chur).",🔎
2502,Basler Tramlinien,D Baasler Dramlinie,Linie 3 vom Drämli,FALSE,"Uf dr Strooss mit em gliiche Naame, wo uf e Kohlebärg uufe goot, verkehrt d Linie 3 vom Drämli.",🔎
,,,Drämlilinie,FALSE,"Mit siibe Drämlilinie, wo über e Blatz gönge, isch dr Määrtblatz eine vo de wichtigste Drämliknotepünkt in dr Stadt.",🔎
,,,Drammhaltstell,FALSE,1918 het er sich en Ateliee grad bi dr Drammhaltstell Pfaffeloh baut.,🔎
,,,Dramlinie,FALSE,"Noch em Erste Wältchrieg het e Dramlinie Muttez mit Basel verbunde und us em Buuredorf isch meh und meh e Stadtvorort worde, wo Aagstellti und Arbeiter gläbt hai.",🔎
,,,Drämmlilinie,FALSE,Mit de Drämmlilinie 15 und 16 und de Buslinie 37 und 47 isch s Quartier an dr öffentligi Vrkehr aagschlosse.,🔎
,,,Dram,FALSE,Uf em Blatz befindet sich e groossi Haltstell vom Dram.,🔎
,,,Dramdepo,FALSE,Er lit im Oste vo dr Stadt uf stedtischem Gebiet näbe de Gläis vo dr SBB und bildet e grüeni Insle im Industrii- und Gwärbgebiet zwüschen em Rangschierbaanhoof «Wolf» und em Dramdepo «Dreispitz».,🔎
2503,Halacha,Halacha,Halachischi,FALSE,"Hebräischi Linguistik Halachischi Schrifte Dr Siddur Im Saadia si ""Siddur"" isch dr ersti bekannti Versuech gsi, s wöchentlige Ritual vo de jüdische Gebät für Wuchedääg, Sabbat und Fest z dranskribiere.",🔎
,,,halachischi,FALSE,"Response (hebr. ""She'elot uTeshuvot"" „Frooge und Antworte“, vo lat. ""responsa"" „Antworte“) si im Middelalter und in dr Nöizit Frooge vo dr rächtlige Art an e jüdischi halachischi Autoritäät gsi mit em Ziil, e normativi Entschäidig (""Psak din"") uf d Froog überzchoo.",🔎
,,,jüüdische Rächt,FALSE,"Noch em jüüdische Rächt daf mä, wemm mä in Lääbensgfoor isch alli Gebot vo dr Tora bräche, usser drei: Mord, Götzedienst und Unzucht.",🔎
,,,halachische,FALSE,"D Instiduzioon vom ""Fatwa"" isch s islamische Gegestück zu de ""Responsa"", wo d Rächtsuskümft vo de halachische Autoridääte im Juudedum si.",🔎
,,,Gsetz vom Juudedum,FALSE,"«Huus vom Friide») isch e Friidhoof, wo noch de Gsetz vom Juudedum gfüert wird.",🔎
2504,Philipp Emanuel von Fellenberg,Philipp Emanuel von Fellenberg,Philipp Emanuel Fellebärg,TRUE,"Ganz bsunders gilt das für s Lied ""Luegit vo Bärgen und Tal,"" wo-n er anne 1823 wärend emene churze Underbruch vom Studium als Lehrer i dr Schuel vom Philipp Emanuel Fellebärg z Hofwyl bi Bärn dichtet het.",🔎
,,,Philipp Emanuel vo Fellenbärg,TRUE,"Unterwege triffst du-n-e Brügg a, ganz vo Stei, höy über d’Rüß, u-n-ohni Joch, u-n-ist u b’het si notti doch.» Spöter sind es baar vom Kuen sine Gedicht vom Bärner Kantor Chäsermaa und vom Sanggaller Komponischt Ferdinand Huber (1791–1863), wo z Hofwyl bi Bärn a dr Schuel vom Philipp Emanuel vo Fellenbärg Musigleerer gsi isch, verdoont worde.",🔎
,,,Philipp Emanuel vo Fellebärg,TRUE,"Er isch uf Hofwil gange, won er under em Philipp Emanuel vo Fellebärg d Armeschuel gleitet het, wo 1804 gründet worden isch und wo Underricht mit Handarbet verbunde het.",🔎
2505,26. September,26. Septämber,26. Septembèr,TRUE,n Kappel-Grüèwald). Geschichtè. D Streggi isch am 26. Septembèr 1907 uff Grundlaag von èm Badischè Gsetz vom 28. ,🔎
,,,26. Septamber,TRUE,"ef=""1932"">1932 z Pàris; † 26. Septamber 2019 aui do) ìsch a frànzeesch",🔎
2506,Rüti bei Büren,Rüti bi Büüre,Rüti,FALSE,"Nachberstädt sind Hombrächtike, Buebike, Rüti, Eschebach, Schmärke, und über em Zürisee Hurde (Gmeind Freiebach), Altedorf, Lache und Wange.",🔎
,,,Rüti bi Büren BE,FALSE,"Nachbargmeinde vo Gränche sind: : Bettlach, Selzach, Arch BE, Rüti bi Büren BE, Büre a.A. BE, Lengnau, Romont und Court.",🔎
,,,Rüti bi Büre,TRUE,"D Nachburgmeinde si Meieried, Saafnere, Meinisbeerg, Rüti bi Büre, Längnou, Oberwiil, Diessbe u Dotzige im Kanton Bärn u Gränche u Schnottu im Kanton Solothurn.",🔎
2507,Seuchenzug,"Süüchezuug, Süüchi, Süüch",Süüchine,FALSE,"Es forschet über vil Frooge vo dr Gsundheit vo de Lüüt, wo z Dütschland woone, und es isch die wichtigschti dütschi Yrichtig für di medizinischi, biologischi und epidemiologischi Forschig über die gfäärliche Chrankete, wo s druus chönnt Süüchine gää.",🔎
,,,Süüche,FALSE,"Au Süüche (Epidemie) und Unziiferblooge zelt mä normalerwiis nit drzue, aber anderi Schädlingsblooge, wo sich brimär uf s Wirtschaftslääbe, und erst as e Konsekwänz doodrvo uf d Gsundhäit uswirke, scho.",🔎
,,,Süüchene,FALSE,"Überbevölkerig het zue Süüchene, meischt Cholera, gfüert.",🔎
,,,Süüchi,FALSE,"D Pescht (v. lat. ""pestis"" = Süüchi) isch ä sehr aschteckendi Chrankhet, wo vom Bakterium ""Yersinia pestis"" verursacht wird.",🔎
2508,Internationales Olympisches Komitee,Internationals Olympischs Komitee,Ìnternàzionààla Olìmpischa Kùmitee,TRUE,"Dezamber 2023 hàt s’ Ìnternàzionààla Olìmpischa Kùmitee bekànnt gaa, àss d’ Shportler üss Rüsslànd un Wissrüsslànd waagem rüssischa-n-Ìwwerfàll uff d’ Ukràina zitter 2022 numma-n-àls nöitrààla ìndiwidüälla Schportler därfa mìtmàcha.",🔎
,,,Internazionalen Olümpische Komitee,FALSE,"Für d Sportaalag ""Heereschürli"" hät d Stadt Züri vom Internazionalen Olümpische Komitee und vo de Internazionale Veräinigung für Sport- und Freizytyrichte en Medalie übercho.",🔎
,,,Internationale Olympische Komitee,FALSE,Er isch Mitgliid im Club of Rome und Ehremitgliid vom Internationale Olympische Komitee gsi.,🔎
,,,Internazionale Olympische Komitee,TRUE,"Si si au d Amtssprooche von e Hufe internazionale Organisazione (zum Bischbil d UNESCO, d NATO, s Internazionale Olympische Komitee, die Internazionali Rootchrüz- und Rothalbmond-Beweegig).",🔎
,,,Internazional Olympisch Komitee,FALSE,"Wältwit bekannt isch Lausanne psunders, will s Internazional Olympisch Komitee (IOC) sin Sitz derte het.",🔎
,,,IOC,FALSE,"""I dr ISO-3166-1-Kodierlischte sind alli Codes vo dr ISO 3166, de Top Level Domains und vom IOC uufgfüehrt.""",🔎
,,,Internazionale Olimpische Komitee,FALSE,Z Lausanne isch dr Sitz vom Internazionale Olimpische Komitee.,🔎
,,,Internationale Olympische Kommittee,FALSE,Augschte 2021) isch e belgische orthopädische Chirurg und vu 2001 bis 2013 dr acht Presidänt vom Internationale Olympische Kommittee (IOC) gsii.,🔎
2509,14. Januar,14. Jänner,14. Janner,TRUE,"Dr Thomas Henry Ball (* 14. Janner 1859 z’ <a href=""Huntsville%20",🔎
,,,14. Jäner,TRUE,"ef=""1850"">1850 z Baume; † 14. Jäner 1920 z <a href=""K%C3%BCsnacht%",🔎
2510,1. Juni,1. Juni,1. Jüni,TRUE,"hringen"">Richslànd Elsàss-Lothringe ghert. Àm 1. Jüni 2017 ìsch sa füsioniert worda ",🔎
,,,1. Jüüni,TRUE,"Dr James Luther Slayden (* 1. Jüüni 1853 z’ <a href=""Mayfield%20%2",🔎
2511,Spreitenbach,Spräitebach,Spreitebach,TRUE,"D Filiale in Spreitebach (Schwiiz, Kanton Aargau) wo 1973 eröffnet worre isch die erst usserhalb vu Skandinavie gsi.",🔎
,,,Schpreitebach,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Wettige im Weschte und Norde, Otelfinge im Nordoschte, Hüttike im Oschte, Oetwil a de Limmat im Südoschte, Schpreitebach und Killwange im Süde, und Noiehof im Südweschte.",🔎
,,,Schpreitäbach,TRUE,"B. z Diätikä, Schliärë, Schpreitäbach usw.).",🔎
2512,Leutkirch im Allgäu,Leikirch,Leitkirch,TRUE,"Si het Biet umfasst vum eschtlige Nordstade vum Bodesee iber s Schussedal (Waldsee) bis zue dr Oschtalb (Schelklenge, d Stadt Riedlenge), derzue im Weschtallgai s Umland vu dr Rychsstadt Leitkirch (Gebrazhofe).",🔎
,,,Leikrich,TRUE,"Juli 1376 isch vu dr 14 oberschwebische Rychsstedt Biibra, Buechhorn, Isny, Konschtanz, Leikrich, Linde, Memmenge, Raveschburg, Reitlenge, Raitweil, St.",🔎
2513,Numerische Mathematik,Numerischi Mathematik,numerische Verfaare,FALSE,Das isch woorschinlig s eltiste numerische Verfaare in dr Gschicht.,🔎
,,,Numerik,FALSE,S Gauß-Verfahre oder s Eliminationsverfahre vom Gauss isch en Algorithmus im mathematische Deilgebiet vo dr lineare Algebra und dr Numerik.,🔎
2514,Systematik (Biologie),Systematik (Biologi),Systematik,TRUE,"Im Sinn vo dr klassische Systematik ghöre zu ihne d Strahleflosser (Actinopterygii) und sälli Fleischflosser (Sarcopterygii), wo nit zu de Landwirbeldier (Tetrapoda) ghöre.",🔎
,,,Sischtematik,TRUE,D Schwanzlurcharte z Europa (ohni Kaukasie un Anatolie) no dr doo bruuchte Sischtematik un Nomenklatur.,🔎
,,,süstematisch,FALSE,"As Schimmelbilz fasst mä in dr Mikrobiologii e süstematisch heterogeni Grubbe vo filamentöse Bilz (""Fungi"") zämme, wo die mäiste von ene zu de taxonomische Grubbe vo de ""Ascomycete"" (Schluuchbilz) und ""Zygomycete"" (Jochbilz) ghööre.",🔎
,,,süstematischi,FALSE,"Taxon (das, Pl.: ""Taxa""; vo griech. """", ‚Ornig‘, ‚Rang‘) bezäichnet in dr Biologii e Grubbe vo Lääbewääse, wo as süstematischi Äihäit definiert worde isch und en äigene Naame überchoo hets.",🔎
,,,biologische Systematik,FALSE,D Familie (latinisch: Familia) isch ä hierarchischi Stufe vu de biologische Systematik.,🔎
,,,Süstematik vo de Lääbewääse,FALSE,"Es git Wüsseschaftler wo d Taxonomii in dr Biologii mit dr Süstematik vo de Lääbewääse gliichsetze, anderi gseen d Süstematik as d Wüsseschaft vo dr Vilgstaltigkäit vo de Organisme und d Taxonomii as d Leer vo iirer Klassifikazion, e Klassifikazioonsschema, wo sich uf d Ergäbniss vo dr Süstematik und dr Nomenklatur stützt.",🔎
,,,Süstemaatik,TRUE,"D Grüenalge oder Chlorobionta si e Grubbe vo Alge, wo früener in dr Süstemaatik as äiges Taxon gfüert worde si.",🔎
,,,Süstematik,TRUE,"Dr schwedisch Botaniker Carl von Linné wird as dr Vater vo dr biologische Taxonomii aagluegt, wil är e Süstematik für Pflanze und für Dier ufgstellt het und die binäri Nomenklatur iigfüert het für d Organisme, won er klassifiziert het.",🔎
,,,klassische Süstematik,FALSE,"In dr klassische Süstematik wärde d Dinosaurier as en usgstorbene Zwiig vo de Reptilie aagluegt, us kladistischer Sicht ghööre zu de Dinosaurier als süstematischi Äihäit au d Vögel, wo us ere Grubbe vo chliine theropode Dinosaurier stamme.",🔎
,,,klassische biologische Süstematik,FALSE,"D Baarhuefer, au Baarzeechigi Huefdier oder Baarzeecher (Artiodactyla oder Paraxonia), si in dr klassische biologische Süstematik en Ornig vo de Süüger (Mammalia).",🔎
,,,sischtematische Yydailig,FALSE,"D Domäne isch di hegscht Klassifizierigskategory in dr sischtematische Yydailig vu dr Lääbewääse noch em Carl R. Woese (University of Illinois), wo jetz allgmain akzeptiert wird.",🔎
,,,biologische Syschtematik,FALSE,"""classis"") isch e hierarchischi Schtuefe vo dr biologische Syschtematik.",🔎
,,,Klassifizierigskategory,FALSE,"D Domäne isch di hegscht Klassifizierigskategory in dr sischtematische Yydailig vu dr Lääbewääse noch em Carl R. Woese (University of Illinois), wo jetz allgmain akzeptiert wird.",🔎
,,,biologische Sistematik,FALSE,"S Margritli (""Bellis perennis"" L.) isch e Pflanze, wo i der biologische Sistematik zu der Familie vo de Choorbblüötler ghöört.",🔎
,,,Syschtematik,TRUE,"Noch ere Assischtänzzyd ùn dr Habilitation fir Botanik hed si ab 1961 as Wisseschafdligi Reedi am Lèèrschduel fir Botanik an dr Universideed Fryybeg gschafd, wù si d Fächer Geobotanik ùn Syschtematik verdräde hed.",🔎
,,,biologische Süstematik,FALSE,"D Art, au Spezies oder Species, isch d Grundäihäit vo dr biologische Süstematik.",🔎
,,,systematisch,FALSE,"Hüt folgt mer in de Biologi fast usschließlich im phylogenetische System, wo d'Pflanze anhand vu ihrer Abstammig systematisch gruppeert.",🔎
2515,Freilichtmalerei,Freiluftmoolerei,Freie gmoolt,FALSE,"Er isch e Fründ vom Claude Monet, Alfred Sisley und vom Frédéric Bazille worde und und het mit deene zämme im Freie gmoolt.",🔎
,,,Moolerei dusse,FALSE,Mit de franzöösische Mooler vom Impressionismus foot d Moolerei dusse aa.,🔎
2516,Himalaya,Himalaya,Himalaya-Gebirg,FALSE,"Dr Bärg isch zämme mit em übrige Himalaya-Gebirg entstande, wo die indischi mit dr eurasische Blatte zämmegstoosse isch.",🔎
,,,Himavan,FALSE,Parvati haisst „Berg“ und si isch d Töchter vom Himavan (Himalaya) und vo de Mena.,🔎
2517,Liste der Kulturgüter in Riehen,Liste vo de Kulturgüeter z Rieche,"Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"S Ansamble vo dr Chille, em Meierhoof und dr Ringbebauig gältet as as äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si",FALSE,"Es isch äins vo de Kulturgüeter z Rieche, wo für d Regioon vo Bedütig si.",🔎
2518,Schönau (Odenwald),Schönau,Altneudorf,FALSE,"Dezämber 1877 z Altneudorf, frèireligiees; † 9.",🔎
,,,Schännau,TRUE,Februar 1960 z Schännau) isch sit em 1.,🔎
2519,Heiningen (Landkreis Göppingen),Haenenge,Håeneng,TRUE,"An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).",🔎
,,,Haeneng,TRUE,"Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.",🔎
2520,Altshausen,Alschhausa,Altshausa,TRUE,"Sei Vaddr isch dr ehrbare Schneidrmoischtr Johannes Jung ond sei Muadr d Anna Maria geborene Friedmann, wo aus Altshausa stammt.",🔎
,,,Altschhausa,TRUE,"Riadhausa hot sich mit de Gmoinde Altschhausa, Bõms, Äbaweiler, Äbarschbach-Muesbach, Oichschdäga, Floeschwãnga, Guggahausa, Hosskirch, Kenigseggwald ond Waldhausa zum Gmoindeverwaltungsverband ""Altschhausa"" mit Sitz z 'Altschhausa zsammegschlosse.",🔎
,,,Altshause,TRUE,"Altshause, d Burg Alt-Verenge, Rächt z Eschach un d Grofschaft vum eschtlige Apphagau.",🔎
2521,Schmalkaldischer Bund,Dr Schmalkaldisch Bund,Schmalkaldisch Bund,TRUE,"Uf dere Grundlaag si die interkonfessionelle Religionsgsprööch abghalte worde, isch dr Schmalkaldisch Bund abgschlosse worde und isch dr Augsburger Religionsfriide verkündet worde.",🔎
,,,Schmalkaldische Bund,TRUE,"Württebärg, wo protestantisch worde isch nochdäm s dr Herzog Ulrich 1534 zruggerooberet het, het sich denn im Schmalkaldische Bund aagschlosse, wo 1531 vo Ulm, Konstanz, Biberach und andere Stedt gründet worde isch.",🔎
2522,Nachtschattengewächse,Nachtschattegwegs,Nachtschattegwächs,TRUE,"De Härdöpfel «Erdapfel» (""Solanum tuberosum""), au ""Häppere, Ebiere"" «Erdbirne» oder ""Grumppere"" «Grundbirne» (lueg alemannischi Näme) isch es Nachtschattegwächs, wo urschprünglich us Südamerika schtammt.",🔎
,,,Nachtschattegwäggs,TRUE,"S Nicotin, au Nikotin, isch en Alkaloid, wo vo Natur us in dr Dubakpflanze und in ere chliinere Konzentrazioon au in andere Nachtschattegwäggs vorchunnt.",🔎
,,,Nachschattegwächs,TRUE,"D Raupe isch uf Nachschattegwächs spezialisiert, so uf d Herdöpfelstude (""Solanum tuberosum""), s Tollchriesi (""Atropa sp.",🔎
2523,Surses,Surses GR,Marmorera,FALSE,"Dr Chönig het verschidnegi Plätz und Ufgobe verpachtet, wo mit em Reise und mit em Warevercheer z tue gha händ: Tafärne, also früeni Hoschpiz a de Bärgstroosse, sind erwäänt a däne Ort: Schaa, Chur, Lenz, Zuoz, Ardez, Marmorera, Bivio, Sils im Engadin und z Bondo.",🔎
,,,Bivio,FALSE,"Dr Chönig het verschidnegi Plätz und Ufgobe verpachtet, wo mit em Reise und mit em Warevercheer z tue gha händ: Tafärne, also früeni Hoschpiz a de Bärgstroosse, sind erwäänt a däne Ort: Schaa, Chur, Lenz, Zuoz, Ardez, Marmorera, Bivio, Sils im Engadin und z Bondo.",🔎
2524,Bischofszell,Bischefzèl,Bischofzell,TRUE,S Dorf liit a de Thur und a de Houptstross zwüsched Wil und Bischofzell.,🔎
,,,Bischefzël,TRUE,"Di schwyzertüütsche Tialäkt vo dëm Ruum, wo de Moulton aalueget, händ die drei churze Vorderzungewokaal wie folgt entwicklet: Im Obertuurgi (Bezirk Aarbe und früenerige Bezirk Bischefzël), im (öschtliche) Fürschteland, im Appizällerland und im Toggeburg gilt s dreistuuffig Sischteem vom klassische Mittelhoochtüütsch hütt na: /fettər/, /wɛttər/, /wæʃpı/.",🔎
,,,Bischofszäll,TRUE,Nochbergmainde sind döt Bischofszäll und Hoptwil-Gottshuus.,🔎
2525,Neubabylonisches Reich,S Nöibabyloonische Riich,Babylonier,FALSE,"Johrhundert hai d Babylonier, zsämme mit de Meder und de Perser s assyrische Riich zerschdört.",🔎
,,,nöibabyloonisch,FALSE,Z.) isch vo 605 bis 562 v. d. Z. dr nöibabyloonisch Köönig gsi.,🔎
,,,nöibabylonische Riich,TRUE,"D Regioon isch Däil vom nöibabylonische Riich worde, spööter im Riich vo de Achämeniide die persischi Browinz Jehud.",🔎
,,,babylonisch,FALSE,D Entscheidig öb me sich söt mit Ägypte verbünde oder de Mesopotamier isch nie liicht gsi und Fählkalkulatione wie im Fall vo de Babylonier hai chönne schlimmi Folge ha: Im Johr 598 het dr babylonisch König Nebukadrezzar II.,🔎
,,,Nöibabylonische Riich,TRUE,"Vom Joor 586 aa häi d Fönizier zum Nöibabylonische Riich ghöört, wider usser Tyros, wo drizää Joor lang vo 585 bis 573 belaageret worden isch und standghalte het.",🔎
2526,Landkreis Oberallgäu,Landchrais Oberallgai,Landkrois Oberallgai,TRUE,"Är gränzt im Norde an Bayern (Landkrois Oberallgai, Landkrois Oschtallgai un Landkreis Garmisch-Partenkirchen), im Side an d Tiroler Bezirk Landeck un Imst un im Weschte an Vorarlberg (Bezirke Breagaz un Bluadaz).",🔎
,,,Oberallgai,FALSE,"S Alphorn isch im Oberallgai lange Zit it meh bekannt gwea, bis dr Bredl anno 1958 s Alphorn uf olde Motiv im Allgai entdeckt hod.",🔎
,,,Landchrais Obrallgai,TRUE,Dr Grinte isch a 1738 Mettr hoha Bergrucke zwische Sonthofe und Weartach im Landchrais Obrallgai.,🔎
,,,Landkrais Oberallgai,TRUE,"Hindelong (amtlich ""Bad Hindelang"") isch a Markt im Landkrais Oberallgai in Bayern.",🔎
,,,Landchrais Oberalgai,TRUE,"Im Oschde ùn im Siide gränzd er an dr bayrisch Regierigsbezirk Schwabe, im Oschde an dr Landchrais Underalgai ùn di chraisfrèi Schdad Memminge, im Siide an dr Landchrais Oberalgai ùn dr Landchrais Lindau.",🔎
,,,Oberallgäu,FALSE,"S Montforter Düütsch umfascht wiite Doile vun em hüütige öschterreichische Bundesland Vorarlberg, en chline Doil vun em öschterreichische Bundesland Tirol, d Regio Oberallgäu suidlich vu Immestadt un en Nordoschte vun d Boddeseeregio mit em vurmalige Oberamt Tettnang.",🔎
,,,Landchreis Oberallgai,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Leikirch (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lautrach Legau (bodi Landchreis Unterallgai), Altusried (Landchreis Oberallgai) un Isni, Argebih, Kiißlegg, Wuuza un Oechschdedda (alli Landchreis Raveschburg).",🔎
2527,Zellkern,Zällkärn,Zellkärn,TRUE,"  D Prokaryote (Prokaryota), mä säit ene au Prokaryonte (Prokaryonta), si zellulääri Lääbewääse, wo kä Zellkärn häi.",🔎
,,,Kärn vo dr Zälle,FALSE,"S menschlige Spermium zum Bischbil isch e Zäll mit ere Gäissle, wo us eme Chopfdäil mit eme haploide Chromosomesatz im Kärn vo dr Zälle bestoot, eme Middelstück («Hals» mit eme Zentrosom und Mitochondrie-Paket drum ume) und ere Gäissle, wo au as Schwanz bezäichnet wird.",🔎
,,,Zällchärne,FALSE,"D Charophyta sin e Gruppe vu photosynthetisch aktive Eukaryote, also Läbewäse mit Zällchärne.",🔎
,,,Zällchärn,TRUE,": ""Hinterpoligi"", wäge dr Position vu dr Gaisle) sin aini vu dr Gruppe vu dr Eukaryote, also Lääbewääse mit Zällchärn.",🔎
,,,Zellchern,TRUE,Als Eukaryote bsitze Pilzzelle mindischtens ei echte Zellchern (Nukleus) un e Cytoskelett.,🔎
2528,14. April,14. April,14. Àwrìl,TRUE, Wànd... Do hàt sìch dr milhüüser Gmeinrot bis àm 14. Àwrìl 2014 versàmmelt. Un dia wo z'Milhüüsa hirota gehn,🔎
,,,14. Aprile,TRUE,"877"">1877 z Trienge; † 14. Aprile 1962 z Luzëër",🔎
2529,Wohlenschwil,Woleschwil,Wohleschwyyl,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Mellinge im Norde, Stette im Oschte, Niderwil im Südoschte, Hägglinge im Süde un Wohleschwyyl im Nordweschte.",🔎
,,,Wohleschwil,TRUE,"Juni 1653 isch s bi Wohleschwil und Büeblikon zum ene Gfächt cho, wobi d Zürcher Bränd gstiftet hai und Wohleschwil isch bis uf vier Hüüser abbrennt.",🔎
,,,Wooleschwyl,TRUE,Büblike isch en Ortschaft i der Gmeind Wooleschwyl im Kanton Aargau.,🔎
,,,Wooleschwil,TRUE,Juni 1653 bi Wooleschwil gschlaage.,🔎
2530,Systemtheorie,Sischdemtheorii,Syschtem,FALSE,D Kybernetik isch d Lehr vo de Regeligsvorgäng in technische oder gsellschaftlich-wirtschaftliche Syschtem.,🔎
,,,Sischteemtheory,TRUE,"Witteri Grundlagèfächer sin Elegtrischi Messtechnig, Digitaltechnig, Elegtronik sowiè Netzwärch- un Sischteemtheory.",🔎
2531,Christoph I. (Baden),Christoph I. (Baden),Christoph vu Bade,FALSE,"1490 prozessiere dr Anthony un dr Bastian Snewlin von Landeck um d Deilig vu dr Burg, acht Johr speter, 1498, muess di verschuldet Familie Landeck d Burg vum Markgrof Christoph vu Bade zum Läche neh.",🔎
,,,Christoph I. vu Bade,FALSE,"Scho anne 1500 het dr ""Sebastian von Windeck"" e Deil vu dr Burg an dr Markgrof Christoph I. vu Bade verpfändet gha.",🔎
2532,7. März,7. Merz,7. Meerz,TRUE,D Ria Schröder (* 7. Meerz 1992 z Boppa,🔎
,,,7. Merze,TRUE,"4rz"">14. Merze 1885 bis am 7. Merze 1932 gläbt het, isch e Wälschs",🔎
,,,7. Meerze,TRUE,"921"">1921 z Züri; † 7. Meerze 2017 z Aarau</",🔎
2533,Eiszeitalter,Iiszitalter,Yszyt,FALSE,Wäred de Yszyt isch s ganz Gebiet vom Zürisee und s Taal na wyter abe bis zu de Lägere vom Gletscherys zueteckt gsii.,🔎
,,,iszittliche,FALSE,De Langesee isch inere geologische Ziit vo hunderdtuusige vo Joore dur d Erosion vo de iszittliche Gletscher entschtande.,🔎
,,,Yszit,FALSE,Im Schotterfächer ab dr Kölner Bucht het au dr unterschiedlig Wasserabfluss in Kalt- und Warmzyte während dr Yszit en Yfluss gha.,🔎
,,,yyszitligi,FALSE,"Im Bütteloch hän sich scho vor 12'000 Joor yyszitligi Mensche uffgholte, vo 4500-1800 vor Chrischtus hän dört jungsteizytlige Sippe gsiidlet.",🔎
,,,Iisziite,FALSE,"Dr Rüüssgletscher hät am Endi vo dr letschte Iisziit vor 12'000 Jahr de See hinderlaa, im Luzerner ""Gletschergarte"" verzellt e aaschaulichi Dokumentation d Gschicht vo de Alpe, de Iisziite und ihrne Gletscher.",🔎
,,,Yyszyte,FALSE,"In ere zwote Vulkanismusfase, wu uugfehr vor acht Millione Johr aagfange het, het s Magma nimi an d Oberflechi chenne vordringe un het dää karakteristisch Chapf bildet, wu in dr Yyszyte im Quartär dur Abdragige vu dr Gletscher frejgleit woren isch.",🔎
,,,Gletscherziit,FALSE,"Am Änd vo de Gletscherziit isch d Mulde vo Wintertuur aber en Sumpf gsii, und di eerschte Bewohner händ a de Höger gwont, wo Wintertuur iifassed.",🔎
,,,Würmiischziit,FALSE,"S Dorf isch am nördleche Rand vom Wagerain uf ere Moränelandschaft im Süde vom flache Birrfäld, wo wäret de Würmiischziit entstande-n-isch.",🔎
,,,Iszitt,FALSE,In dr ledschde Iszitt isch er wie de gsamt Hochschwarzwald vergletscheret gsi.,🔎
,,,eiszitlichè,FALSE,"Mengi Flüss hèn vor dè Mündig unter m Meer Flussrinnè bildet (Kongo-Rinnè), wo deils zu Zitè vo eiszitlichè Meeresdüèfschtänd erodyrt worrè sin, deils durch Suspensionsschtrööm entschtönn.",🔎
,,,Eiszeit,FALSE,"S Daal isch it durch d Schussa bildet worra, sondern scho en dr Eiszeit, wo an Gletscher vonde Alpa ra iber da Bodasee komma isch.",🔎
,,,yszitlichi,FALSE,D'chürzri Statur isch ideal für s'yszitlichi Europe gsi.,🔎
,,,Eiszit,FALSE,"Im obberè Yzugsberych lyt s Töössbärgland, wo sich d Tööss un iri Sitèbäch wôrend dè Eiszit, diè im Bärgland eisfreii beschèrt hèt, i dè Untergrund uss Nagelfluè un dè Sandschtei (Molassè) iègschnittè hèt.",🔎
,,,Yyszyten,FALSE,"D Quartärgeology bscheftigt sich mit dr Ablagerige vu dr letschte Yyszyten im Quartär, wu ne große Dail vu dr hitige Landschaftsformen uf dr nerdlige Hemisphäre brege.",🔎
,,,Iszit,FALSE,"Die westliche Stadtdeiler lige hauptsächlich uf eme Schwemmkegel, wo während dr letzte Iszit entstande isch.",🔎
,,,Yschzyten,FALSE,"Dr Rüüssgletscher isch e Gletscher, wo vor langer Zyt im Tal vo der Rüüss i de Schwiizer Zäntralalpe gläägen isch und bi den Yschzyten e grossi Flechi vornen a den Alpe zuetekt het.",🔎
,,,Letscht Yyszy,FALSE,"Vu dr Klimagschicht här fallt die Eopch in di Letscht Yyszy im Jungpleistozän, wu z Siddytschland Würm-Yyszyt gnännt wird.",🔎
,,,Eiszitè,FALSE,"Breit wörd s Dal a sèllèrè Stell, well s Dal durch Gletscher i dè letschtè Eiszitè vobreitert worrè isch.",🔎
,,,Yschzyt,FALSE,"Dä mächtig Stei und die vile andere Findling am westleche Bärghang, wo vo de alte Sytemoräne vom Rhonegletscher här chöme, ggä es guets Bild vo der Dimänsioon vo däm Gletscher i der letschte Yschzyt und figuriere drum im Bundesinväntaar vo de Landschafte und Naturobjäkt mit nazionaler Bedütig mid der Sachnummere 1709.",🔎
,,,nochyyszytlige,FALSE,"Dr hitig Fädersee isch dur e nochyyszytlige Verlandigsprozäss entstande, wu ohni mänschligi Yygriff zum vollständige Verschwinde vum See fiere deet.",🔎
,,,Yyszytalter,TRUE,"Derwylscht s Klima am Aafang vu dem Ärdzytalter no seli warm gsi isch, het vor rund 2,6 Million Johr s jingscht Yyszytalter aagfange mit dr Veryysig vum Nordpol.",🔎
,,,Iiszitè,FALSE,"D Dallandschaft vo Menzèschwand isch brägt vo Glètscherschtrööm vom Fèldbärg-Glètscher, wo in è baar Iiszitè entschtandè isch.",🔎
,,,Iiszyt,FALSE,"Die Rasse goht wahrschiindlech of d Waud- ond Tundreponys zrog, wo währet de Iiszyt gläbt hend.",🔎
,,,yszitbedingt,FALSE,"Sell lõõt sich druff zrückfüürè, dass es Bodèbrofyl vo dè Oschtsee yszitbedingt uss Beggè un Schwellè beschtõt.",🔎
,,,Iiszitte,FALSE,"Säller Effekt trait - näbe zwei andere Periode vu ähnlicher Längi - zuer Entstehig vu dr Iiszitte bi: As Ersti Nächerig wird fer die Middler Ekliptikschiefi ε0 = 23° 26' 21.45"" - 46.8""·""T"" mit ""T"" as Zittargument in Julianische Johrhunderte sit dr Epoche J2000.0 agäbe, betrait also: Ekliptikali Breiti vu dr Sunne.",🔎
,,,Iisziit,FALSE,Si sind warschiinlich abglageret vom Rüssgletscher am Ändi vo de letschte Iisziit.,🔎
,,,Yyszyt,FALSE,D Glätschermasse vu dr Yyszyt hän d Hechi vu 767 m nit chenne iberwinde un wäge däm isch dää Uussichtsbärg bis hite erhalte.,🔎
,,,iiszittlicher,FALSE,"D' Entstehig vu dr hütige balkanische Flora het sich während tertiärer, iiszittlicher un noochiiszittlicher Phase vollzoge.",🔎
,,,Eiszitaalter,TRUE,"Selli sin entschtandè, als im Eiszitaalter s Nidderschlagswasser uffgrund vom dõmolls vorhandenè Duèrfroscht nit vosickerè könnè un isch zum obberirdischè Abfluss zwungè gsi.",🔎
,,,Iiszit,FALSE,"Während da Iiszit isch da ganze Walgau, und oo ganz Voradlbärg, vo anam oanziga großa Glätscher überzoga gsi.",🔎
,,,eiszeit,FALSE,De ganz Linzgau isch eiszeitlich iberprägt.,🔎
,,,Yschzyte,FALSE,I de Yschzyte het en lokale Gletscher uf dem Bärgzug dä Chrache im Bärg usgrumet und d Form vo der Felsarena vergrösseret.,🔎
,,,Iiszite,FALSE,"S Klima wird drbii aber nit nume vo Brozäss innerhalb vo dr Atmosfääre brägt, sondern dur s Wäggselspiil vo alle Sfääre vo dr Ärde (Kontinänt, Meer, Atmosfääre) und de Sunneaktividääte (Iiszite) u. a. Iiflüss wie z.",🔎
,,,Iiszitt,FALSE,Des Präger Dal isch durch d Iiszitt schtark geprägt worre.,🔎
,,,iiszitlichi,FALSE,"Beidi Däler hèn durch iiszitlichi Glètscher vobreiterti Dalsollè, diè wegè irer Höhèlaag um 900 m vo Grüèlandwürtschaft brägt sin.",🔎
,,,Saale-Iisziit,FALSE,"S regeriiche tropische Klima vom Tertiär und s chalte Wetter wäred de Saale-Iisziit hend zo starche Erosione gfüert, wobii d Wiembeke, de Bach, wo bi de Externstai vorbiiflüüst, vorzue Material wegtrait.",🔎
2534,Weißwein,Wysswy,Wisswi,TRUE,"Vernaccia di San Gimignano isch e italienische Wisswi us dr Gmei San Gimignano in dr Provinz Siena, Toskana.",🔎
,,,Wisswii,TRUE,Dr Grauburgunder git syriarmi aber körper- un extraktriiche Wisswii mit eher hochem Ghalt an Alkohol.,🔎
,,,Wysswyy,TRUE,"Derno duet mer mit Brieje aagieße, mit Suurrahm binde, mit Wysswyy abschmnecke un mit ghackte Chryter, z.",🔎
,,,Weisswoi,TRUE,Für Weinsauerkraut wird zusätzlich e weng Weisswoi zue gebe.,🔎
,,,Wiswii,TRUE,"Grauburgunder (""äui: Pinot Gris, Pinot Grigio odr Ruländer"") isch ä Wiswii-Räbsort.",🔎
2535,Pseudogottheit,Pseudogottheit,Pseudogotthaite,FALSE,Die wered i de Forschig au Pseudogotthaite gnenn.,🔎
,,,aageblichi Göttin,FALSE,"D Cisa (Cysa, Ciza, Zisa) isch e aageblichi Göttin gsii, wo z Augschburg vereert wore si söll.",🔎
,,,erfundni Figur,FALSE,"Scho de Jacob Grimm (1785-1863) verzichtet i sim grundlegende Werch ""Deutsche Mythologie"", em erste wüsseschaftliche Buech uf dem Piet, uf d Erwäänig vom Allemann und au spöteri Forscher ignorieret die erfundni Figur.",🔎
,,,unechte Gott,FALSE,"Well die Stell bim Widukind verworren isch, werd de Irmin vomene Tail vo de Forscher as unechte Gott bitrachtet.",🔎
2536,Reformierte Kirche Wettingen,Reformierti Chile Wettige,Chile,FALSE,D Chile isch z Wettige.,🔎
,,,eigede Pfarrchile,FALSE,Di reformiert Chilegmeind Wettige-Noiehof het nach em Bou vo de eigede Pfarrchile im Jahre 1939 uf ihres Nutzigsrächt verzichtet.,🔎
,,,reformierte,FALSE,"Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.",🔎
2537,Buchenbach,Buechebach,Buèchèbach,TRUE,"Oktobèr isch dè Hirsch uff èn Aahänger montyrt un im Raamè vo dè ""Tour de Rothirsch"" vom Himmelrych (ghört zu Buèchèbach) mit Halt am Fäldbärg, am Schluchsee un z St.",🔎
,,,Wagesteig,FALSE,Augschte 1932 z Wagesteig bi Friburg im Brisgau; † 3.,🔎
,,,Buechebacher,FALSE,"Im undere Dalberiich - jetzt ""Rotbach"" gnennt - fliesst er dur d'Buechebacher Ortsdeile Falkestiig un Himmelriich uf d'Gmarkig vu Chilchzarte, wo er sich in dr Nächi vu dr Bruck vu dr Landesstross ""L 127"" vu Chilchzarte nooch Stäge mit em Wagesteigbach zue dr Dreisam vereinigt.",🔎
,,,Himmelrych,FALSE,"Im Voglych zum Uusbauzuèschtand 2018 sin unter andrèm èn durchgängigè 30-Minutè-Tagt bis Elzach, d Füürung vo dè S2 un S3 übber d Güèterbaan, d Volängerung vo dè S41 bis Sasbach un èn 15-Minutè-Tagt uff èm Abschnitt zwüschè Himmelrych un Goddene vorgsää sin.",🔎
2538,Landkreis Rastatt,Landchrais Raschdi,Landkreis Raschti,TRUE,"Ulm bi Lichteni im Landkreis Raschti z Bade-Wirttebärg (Ditschlond) isch e Dorf, wu 1154 zum ärschte Mol gnännt worre isch.",🔎
,,,Landchrais Raschdad,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Raschdad, im Oschde an dr Landchrais Frèideschdad ùn an dr Landchrais Rodwyyl, im Siidoschde an dr Schwaarzwalds-Baar-Chrais ùn im Siide an dr Landchrais Ämedinge.",🔎
,,,Raschti,FALSE,"Die wichdigschde Schdet im Schwarzwald si Friburg im Brisgau, Raschti und Lohr.",🔎
,,,Làndkreis Ràstàtt,TRUE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Sulz un dr Kànton Selz im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Brumath im Arrondissement Stroosburi-Lànd un ìm Weschte àn dr Kànton Hàwenau.",🔎
,,,Chreis Raschdi,FALSE,"Nochbargmeinde vo Raschdi sind im Chreis Raschdi Steimure, Ötige, Muggesturm, Bischwihr, Kuppene und Iffeze, Bade-Bade, wo en eigene Schtadtchreis bildet und im Elsass di Gmeinde Münchhuse, Beinheim und Seltz.",🔎
,,,Landkreis Raschdi,TRUE,"""Bietigheim"") isch e Dorf im Landkreis Raschdi, zwische Karlsruh und Raschdi.",🔎
,,,Landkrais Raschdi,TRUE,"Etje (amtlich ""Ötigheim"") isch e Gmai im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landgraes Raschdadd,TRUE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Landgreis Raschti,TRUE,"""Badisches Tagblatt"") isch e Dageszittung fir dr Landgreis Raschti un d Stadt Bade-Bade, wu z Bade-Bade erschint.",🔎
,,,Landchrais Raschti,TRUE,Anne 2014 het si Mandat im Gmairot vu Gaggenau un as Fraktionsvorsitzeri im Chraisdag vum Landchrais Raschti gwunne.,🔎
,,,Landkrias Raschdi,TRUE,"Forbach (amtlich ""Forbach (Baden)"") isch e Gmai im Landkrias Raschdi z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landchreis Raschti,TRUE,Si isch no dr Chreisstadt Raschti un dr Stadt Gaggenau di drittgrescht Stadt vum Landchreis Raschti un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Londkriis Raschdat,TRUE,"Manchmool isch au d sit de Kraisreform m Londkriis Raschdat zugordnete Gmai Lichtenau inbägriffe, wii zum Bispil bim Sörvisgbiet vo de Sparkass Hanauerland Käl.",🔎
,,,Landkroes Raschti,TRUE,"D Nochbergmoede vo Enzkleschderle send d Stadt Bad Wildbad em Norde ond Oschte, Semmersfäld em Sidoschte, Seewald em Landkroes Fraidestadt em Sidweschte ond Gernschbach ond Forbach em Landkroes Raschti em Weschte.",🔎
2539,Würenlingen,Würlinge,Wörelinge,TRUE,"Schtilli liiht ade Strosse, wo uff e Brogg öber d Aare nach Wörelinge goot.",🔎
,,,Würèlingè,TRUE,"Dè wègèm Baanhof entschtandene Ortsdeil ""Siggèthal-Station"" (mit eigner Boschtleitzaal) lyt deilwys uff èm Gemeindegebièt vo Würèlingè un uff sèbbèm vo Untersiggèthal.",🔎
,,,Würelinge,TRUE,Dr gröscht Fasnechtsumzug im Aargau isch z Würelinge.,🔎
2540,Alanen,D Alaane,Alan,FALSE,"Mit de Goote z Pannonie hingeege isch s under em Leo zerst zum ene Usgliich cho, au wil der Alan Aspar d Goote favorisiert het.",🔎
,,,Alane,TRUE,"Di freischt Gschicht vum europäische Russland isch im Norde bregt vu finno-ugrische Velker un Balte, im Side vu dr indogermanische Steppevelker vum Kurganvolk, dr Kimmerier, Skythe, Sarmaten un Alane.",🔎
2541,Taxonomie,Taxonomii,Taxonome,FALSE,"Ere Grubbe vo Lääbewääse unabhängig vo iirem Rang säge d Taxonome e ""Sippe"" oder e ""Taxon"".",🔎
,,,taxonomische Gruppe,FALSE,"Hüte git s au Rooti Liste vo äinzelne taxonomische Gruppe wie die vom IUCN über die gfäärdete Gansvöögel, Chatze oder Hundartige uf dr Wält.",🔎
,,,taxonomische,FALSE,"As Schimmelbilz fasst mä in dr Mikrobiologii e süstematisch heterogeni Grubbe vo filamentöse Bilz (""Fungi"") zämme, wo die mäiste von ene zu de taxonomische Grubbe vo de ""Ascomycete"" (Schluuchbilz) und ""Zygomycete"" (Jochbilz) ghööre.",🔎
,,,Taxonomi,TRUE,Viilerorts in de Fachwelt wird hüt an ere ranglose Taxonomi gschafft.,🔎
,,,taxonomischer,FALSE,Dr Begriff „Vertebrata“ cha – je noch Quelle und taxonomischer Bedrachtig – au änger oder wiiter verstande wärde.,🔎
2542,Sensebezirk,Seisebezirk,Sensler,FALSE,"D Frybùrger hen debi ùnter de Schwyzer Kantön jeds Mool mit am schlächteschte abgschnitte, ùn d Greyerzer ùn Sensler nomool dütli schlächter.",🔎
,,,Seisebizirk,TRUE,De Schmutz isch im fryburgische Seisebizirk uufgwachse und hät a der Uniwërsitëët Fryburg Gërmanischtik und Komunikazioonswüsseschaft gstudiert.,🔎
,,,Seisabezirk,TRUE,"Plassäub (amtlich ""Plasselb"", Fryburger Patois ) isch e Gmiin im Seisabezirk vam Kanton Frybùrg i de Schwyyz.",🔎
,,,Senslerland,FALSE,"Joorhundert het Grüezi as e «reformierte Gruess» ggulte und die Form isch i de maiste katholische Piet nöd bruucht wore, so im Wallis, i de Innerschwyz, im Senslerland, Solethurn und Basel, im Aargauer Freiamt und i Taile vom Bündnerland.",🔎
,,,Seise,FALSE,"Syni Tokteraarbet, wo-n-er 1920 em Albert Baachmen abggëë hät, hät de südweschtschwyzertüütsch Tieläkt vom fryburgische Seise- und südöschtlichen Seebezirk zum Theema ghaa; truckt usechoo isch die Dissertazioon im Jaar 1927.",🔎
,,,Sensebezìrk,TRUE,"Dr Grùnd derfǜǜr ìsch a spraachlìchì Isolation va Jùu: Z desúús (ìm Weschte) ìsch d Spraachgrenza zu de Wäùtsche, wa mù Französisch red, früer Patois; ìm Norde ìsch dr Wääg in de tütschspraaìg Sensebezìrk mìt hueje Bäärga versperrta, wa mù nùmme ùber de Nǜüschels (Euschelspass) ds Fues drùber chòò.",🔎
,,,Seiseland,FALSE,"Im Weschte ùn Nordweschte gränzt Jaun aa d Gmeind Val-de-Charmey (vor em Joor 2014 Galmiz) im Greyerzbezirk, im Norde aa Plaffeie im Seiseland, im Oschte aa Boltige ùn im Süde aa Saane, beidi im Kanton Bärn.",🔎
2543,Japanische Schrift,Die japaanischi Schrift,jàpàànischa Schrìftzaicha,FALSE,"Bis And 2016 hàt’r zwait wittera Àlba uff dr Màrkt gebrocht, d’runter sii Àlbum ""Scarlxrd"" (ìn jàpàànischa Schrìftzaicha ) un ""RXSE"".",🔎
,,,Japanisch,FALSE,"Da äs im Esperanto en fil laatinischi Wortschtämm git, töönt d’ Schpraach e bitz Romanisch, fo de Schtruktur und de Grammatik her het Esperanto aber äigetli fil mee Gmäinsamkäite mit Ostasiatische Schprache wie Japanisch und Koreanisch.",🔎
,,,japanisch,FALSE,"Manga (jap. 漫画, èbbe: ""zwengloses, unbandigs Bìld"") ìsch dr japanisch Begreff fer Comics.",🔎
2544,Niederländische Fußballnationalmannschaft,Niderländischi Fuessballnationalmannschaft,Niderlande,FALSE,"Dytschland gränzt an nyyn europäischi Nochberstaate (Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschtryych, d Schwyz, Frankryych, Luxeburg, Belgie un d Niderlande).",🔎
,,,Niderländisch Nationalmannschaft,TRUE,"Scho ne baar Mol het s im Stadion Länderspiil gee, zletscht het di Dytsch Fueßballnationalmannschaftf churz vor dr Fueßball-Wältmaischterschaft 2006 e Fryndschaftsspiil gege Luxemburg gspiilt, in dr Fueßball-Wältmaischterschaft het s Stadion as Trainingsblatz fir di Niderländisch Nationalmannschaft dient, wu ihre Quartier z Hinterzarte ghaa het.",🔎
,,,niderländisch Fueßballnationalmannschaft,TRUE,"Europamaischter isch sin d niderländisch Fueßballnationalmannschaft wore, wu im Finale mit 2:0 (1:0) gege d Sowjetunion gwunne het.",🔎
2545,Isolierte Sprache,Isolierti Sprooch,isolierti Sprooch,TRUE,"Wäge sine bekannte genetische Verwandte sött mä s Ketische nit as en isolierti Sprooch aaluege, au wenn es hüte dr äinzigi Verdräter vo sinere Familie isch.",🔎
,,,isolierti Schbrooch,TRUE,"Die meischde Mesopotamier hai semitische Schbrooche gschwätzt, aber es isch s Sumerische, an isolierti Schbrooch wo as erschti ä regionali Bedütig übercho het.",🔎
,,,isolierti Sproch,TRUE,"Die zwei wichdigste Völkergruppe im früeie südöstlige Mesopotamie si d Sumerer, wo Sumerisch, än isolierti Sproch, gschwätzt hai, und Lüt, wo semitischi Sproche gredet hai.",🔎
2546,Safiental,Safietal,Saafietaal,TRUE,Si isch 32 Kilometer lang und sammlet d Wasser us em ganze Saafietaal.,🔎
,,,Safiedaal,TRUE,"Im Weschte isch s sutselvisch Biet vo Walsersiidlige ùmgee gsi, ùn zwar em Safiedaal ùn Tschappina, ùn deno em Rhywald.",🔎
,,,Safietaal,TRUE,"Uf dr Weschtsyte under däm lange Bärgmassiiv lauft d Gmaindgränze im Versamertobel under em Walserdorf Versam dur d Rabiusa, dr Näbefluss vom Vorderrhy, wo us em Safietaal obenabe und i dr grosse Rhyschlucht (Rätoromanisch ""Ruinaulta,"" das heisst uf Dütsch: ""höche Felsabbruch"") zum Vorderrhy chunt.",🔎
2547,Brötchen,Weckli,Weggli,TRUE,"Dr rif Kamamber het e relatiiv wäichi, greemigi Konsistänz und mä chan en liicht uf e Brootschnitte oder e Weggli striiche.",🔎
,,,Wegga,FALSE,"Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber.",🔎
2548,Beratende Landesversammlung des Landes Württemberg-Hohenzollern,Berotendi Landesversammlig fir s Land Wirttebärg-Hauezollre,Berotendi Landesversammlig,FALSE,Dr Landdag vum Land Wirttebärg-Hauezollre isch anne 1946 zerscht as Berotendi Landesversammlig im Chloschter Bebehouse z Dibenge zämmedrätte.,🔎
,,,Berotende Landesversammlig,FALSE,"Är isch syt 1946 Mitglid gsi vu dr Berotende Landesversammlig un isch anne 1947 in dr Landdag vu Wirttebärg-Hauezollre gwehlt wore, wun ere bis zue syym Dod aaghert het.",🔎
,,,Berotende Landesversammlig fir Wirttebärg-Hauezollre,FALSE,"Dr Landdag isch dr Noofolger vu dr Berotende Landesversammlig fir Wirttebärg-Hauezollre gsii, wu dur kommunali Delegierti gwehlt woren isch.",🔎
2549,Korea,Korea,Koreea,TRUE,"1955 händs en z Bëërn namaal reaktiwiert, und de Stucki isch er für e halbs Jaar interimistisch Scheff vo de Nöitraalen Überwachigskomission gsy, wo nach em Koreeachrieg uufpasset hät, das de Waffestillstand i dëm Land yghalte wird und de Chrieg nöd wider loosgaat.",🔎
,,,korea,FALSE,"April 1959 z Daegu, Südkorea) isch e liberale koreanische Politiker gsi.",🔎
,,,koreanische,FALSE,"Nordkorea umfasst dr nördlig Deil vo der koreanische Halbinsle und isch noch em Kollaps vom Oschdblock eine vo de wenige realsozialistische Schdaate, wo vom Kim Jong-il diktatorisch gregiert wird.",🔎
,,,japanische Korea,FALSE,"S Riich het 1917 an zää Nochberstaate gränzt: Norwääge, Schweede, s Dütsche Riich, Ööstriich-Ungarn, Rumänie, s Osmanische Riich, Persie, Afghanistan, China und an s japanische Korea.",🔎
,,,Koreanisch Buschmuck,FALSE,"D ""Asiatische Buschmucka (Aedes japonicus)"", ""Gelbfiebermucka (Aedes aegypti)"" ond d ""Aedes koreicus"", d ""Koreanisch Buschmuck"" broided se mid moderne Dransbordmiddl aus ond brengad Krankhoide wia Gelbfieber, Denguefieber, Chikungunya- ond da West-Nil-Virus mid.< Aus Griechaland isch dr ""Goldschakal"" auf em Weg zuo ons.",🔎
2550,Dunkle Jahrhunderte (Antike),Die Dunkle Joorhundert in dr Gschicht vom antike Griecheland und vo Anatolie,Dunkle Joorhundert,FALSE,Noch ere These si d Helote in Lakonie vo de Spartaner in de Dunkle Joorhundert underworfe worde.,🔎
,,,Dunkle Zitalter,FALSE,"Am Aafang si noch em „Dunkle Zitalter“ die homerische Eepe, d Ilias und d Odyssee, entstande, wo d Hellene vo früe aa verbunde häi.",🔎
2551,Arthur Baur,Arthur Baur,Arthur Puur,TRUE,"Me hät das Buech doozmaal bräit zur Gchäntnis gnaa und sogaar i de Tagespräss begäischteret drüber prichtet, so öppen i de ""Basler Naachrichte,"" im ""Landbot"" (vom Arthur Puur) und im ""Sunntigsblatt,"" und de Kurt Meyer hät i de ""Schwyzer Monetsheft"" drüber gschribe.",🔎
,,,Arthur Buur,TRUE,"Eerscht 1939 hät dänn – imenen anderen Umfäld – der Arthur Buur syni ""Praktisch Spraachleer vom Schwyzertüütsch"" usepraacht.",🔎
2552,Riesling,Riesling,Ryysling,TRUE,"Uf dr rund 40 ha Rääbe sin zue 20 % Ryysling, zue je 14 % Lemberger un Rooti Soorte, zue 9 % Trollinger un zue 43 % anderi Räbsoorte gsetzt.",🔎
,,,Risling,TRUE,"Die abaute Sorte, de so daift Sortespiegel, sin lut Uschunft vum Badische Wibauverband anno 2000 gsi: 33 % Spotburgunder (Pinot Noir), 29 % Guetedel (Chasselas/Fendant), 21 % Müller-Thurgau (Rivaner), 4 % Nobling, 3 % Wisser Burgunder (Pinot Blanc), 3 % Ruländer (Grauer Burgunder/Pinot Gris), 7 % anderi Sorte wie Edelsorte oder Neizüchtige, under anderem Dornfelder, Frisamer, Gwirztraminer, Kerner, Merzling, Muskateller, Chardonnay, Regent, Risling, Bronner.",🔎
,,,Riisling,TRUE,Mä dringgt drzue Suuser odr ä drochene Wisswii wien ä Riisling.,🔎
2553,Schweizerisches Wirtschaftsarchiv,S Schwizerische Wirtschaftsarchiv,Schwizer Wirtschaftsarchiv,TRUE,"S Firmenarchiv wo bis jetz us eme einzige Dossier beschdot mit Dokumänt überd Firma sälber ab 2008, isch im Schwizer Wirtschaftsarchiv.",🔎
,,,Schwizerische Wirtschaftsarchiv,TRUE,Au zur Uniwersidäätsbibliothek Baasel ghööre d Medizinbibliothek und d Bibliothek vom Wirtschaftswüsseschaftlige Zentrum mit em Schwizerische Wirtschaftsarchiv.,🔎
2554,Phonogrammarchiv der Universität Zürich,Fonogrammarchyv Züri,Phonogramm-Archiv vu dr Universitet Züri,FALSE,Dr Otto Gröger isch au Mitgrinder vum Phonogramm-Archiv vu dr Universitet Züri gsii un vu 1913 bis 1936 au dr tächnisch Laiter dervu.,🔎
,,,Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri,FALSE,Fir s Phonogramm-Archiv vù dr Universität Züri hed dr Wilhelm Doegen vùm Berliner Lutarchiv im Oktober ane 1929 Tonbandùfnaame gmachd.,🔎
,,,Fonogrammarchyv,FALSE,"Z Züri häts verschideni Instituzioone für d Spraachforschig und für d Mundartkultuur, zum Byschpiil d Inschtituut für Spraachwüsseschaft vo der Uni mit em Fonogrammarchyv, s Schwyzerisch Idiotikon und d Gruppe Züri vom mundartforum.",🔎
,,,Fonogrammarchyz Züri,TRUE,Und au i dr berootende Fachkommissioon vom Zürcher Institut für Kompiuterlinguistik mit em Fonogrammarchyz Züri het si mitgmacht.,🔎
,,,Schwiizerische Fonogrammarchyv,FALSE,"Drom isch es bsonders wärtvoll, wemme üseren Dialäkt inere bestimmte Zit feschtghalte hät, wie i de Büecher vo dr Frida Hilty-Gröbly.»"" S Schwiizerische Fonogrammarchyv vo dr Uni Züri het drü Tegscht vo dr Frida Hilty-Gröbly uffgnoo.",🔎
,,,Fonogrammarchiv vo der Uniwèrsitèèt Züri,FALSE,Vo 1993 bis 2004 isch er au de Bresidänt vo de Läitende Komissioon vom Fonogrammarchiv vo der Uniwèrsitèèt Züri gsy.,🔎
,,,Fonogrammarchyv vo der Uniwèrsitèèt Züri,FALSE,"De Gröger, wo Redakter am Schwyzerischen Idiotikon gsy isch, hät au as de Läiter vom Fonogrammarchyv vo der Uniwèrsitèèt Züri ggamtet.",🔎
,,,Phonogrammarchiv vu dr Universitet Züri,FALSE,Im Johr 1909 het er zämme mit em Romanischt Louis Gauchat s Phonogrammarchiv vu dr Universitet Züri grindet.,🔎
,,,Fonogrammarchyv vo der Uni Züri,FALSE,"Vo 1934 bis 1956 isch er de Presidänt vom Fonogrammarchyv vo der Uni Züri gsy, und 1935 hät er deet au s Foneetisch Laboratoorium ggründet.",🔎
,,,Schwiizer Fonogrammarchyv,FALSE,Es Stück vom Stäger isch bim Schwiizer Fonogrammarchyv z Züri als Bischpiil füre Tieläkt vom Freiamt ufgnoo worde.,🔎
,,,Fonogrammarchyv vo dr Uni Züri,FALSE,"S Fonogrammarchyv vo dr Uni Züri, wo dr Albert Baachme zäme mit anderne gründet het, isch afangs 20.",🔎
,,,Fonogrammarchyv vo der Uniwërsitëët Züri,FALSE,"Soo isch si bin Voorbiräitige für d Uufnaame für s Fonogrammarchyv vo der Uniwërsitëët Züri debyy gsyy, wo dänn de Wilhälm Doegen vom Berlyyner Luutarchyyv 1929 z Domodossola für fascht all Süüdwalsergmäinde duregfüert hät.",🔎
2555,Wikinger,Wikinger,Normanne,FALSE,"D'Gründ für d'Verdrängig vum Bretonischi während em Mittelalter leie im Exil un de Romanisierig vur bretonischi Oberschycht während de Chrieg gege d'Normanne un em Umschtand, daß d'beidi politischi Zentre vur Bretagne, Nantes un Rennes, nie vollschtändig bretonischschprôchig gsi sin.",🔎
,,,Wikingär,TRUE,"Äbufalls in dischär Ziit sind d'Ifäll va dä Wikingär und dä Magyare zwischu 800 und 1100, und 900 und 950 gsi.",🔎
,,,nordische,FALSE,I de nordische Mythologie sind meriri Triade bikannt.,🔎
,,,Wikingar,TRUE,"D Wikingar hän di unbewohnte Insle Färöer un Islond vun skandinavische Länder, vor ollem us Norwäge us besidelt.",🔎
,,,Wigingárzoidd,FALSE,"Dî aldnordisché Sprôché isch dî Sammälbezaichnung fir d nordgärmanisché Sprôchá, wo zwischá 800 (Afang vun dr Wigingárzoidd) un 1500 in Schgandinaviá gschwätzt worde senn.",🔎
,,,Waräger,FALSE,"Chorz noch 800 het de Waräger Bravlin d Stadt eroberet, dozmol isch de Ort vo de Russe ""Surosch"" (Сурожъ, Surož) gnennt wore.",🔎
,,,wikingerziitlichi,FALSE,"Frigg) übersetzed, wird agnooh, dass d Freyja e wikingerziitlichi Loslösig vum Aspekt vu dr Liebi, Liebesmagie und de Promiskuität vu dr Göttin Frigg isch.",🔎
2556,Hans Arp,Hans Arp,Arp,FALSE,"An de Wänd si Bilder vom Picasso, vom Arp, vom Macke, vom Marinetti, vom Modigliani und vile andere ufghänkt gsi.",🔎
,,,Jean Arp,FALSE,"Es het Zäichnige vo Künstlern wie vom Paul Cézanne, Edgar Degas, vo dr Natalija Gontscharowa, vom Wassily Kandinsky und Egon Schiele und Wärk vom Pablo Picasso, Piet Mondrian, Jean Arp und Andy Warhol.",🔎
2557,Neandertaler,Neanderdaaler,Neanderdaler,TRUE,"Uff Grund vom zimli hochè Alter vo dè Flötè isch è Zuèschrybig a dè moderne Mènsch (""Homo sapiens"" vo dè Cro-Magnon-Epochè) odder dè Neanderdaler uugwiss; für èn Neanderdaler-Artefakt chönnt d (vomuèteti) Volymig un Abdichtig vo dè beidè Hälftè mit Birkèpèch sprechè.",🔎
,,,Neanderthaler,FALSE,"hend de Neanderthaler (""Homo neanderthalensis"") und de Noizittmentsch (""Homo sapiens sapiens"") uf de Halbinsle glebt.",🔎
,,,Neandertaaller,TRUE,"S Wildemannlisloch isch vor öppe 40ˈ000 Joor vo Neandertaaller uufgsuecht wore und somit de ältisti bikannti Oort im Toggeburg, wo Mensche ghuuset hend.",🔎
,,,Prä-Neanderthaler,FALSE,"I de Apidima-Hööli i de Nööchi vo Areopoli sind Öberreste vomene Prä-Neanderthaler gfunde wore, wo vo de griechische Forschig zom Tail as ""Homo tainarensis"" bizachnet werd, nochem Tainaron, em südlichste Vorpirg vo de Mani.",🔎
2558,Ministerpräsident,Minischterpräsident,Staatsbresidänt,FALSE,Juli 1947 bis zue sym Dod isch er dr erscht Staatsbresidänt vu Wirttebärg-Hauezollre gsii.,🔎
,,,Minischterpresidänt,TRUE,"De Landtag wäält amig en Minischterpresidänt, und dää ernännt dänn d Staatsminischter und vertäilt dänen iri Uufgabe.",🔎
,,,Premiarminìschtera,FALSE,Premiarminìschtera vum Näiseelànd gsìì.,🔎
,,,Brömieeminister,FALSE,"Es het sich s britische Parteiesüsteem uusebildet und dr Robert Walpole isch faktisch zum erste Brömieeminister worde, wo mit eme Kabinett regiert het.",🔎
,,,Premierminischter,FALSE,"1523 isch er Parlamentsschbrächer worde und 1529 Lordkanzler, ä Boschde, wo mä hützudag mit däm vom Premierminischter cha vergliiche.",🔎
,,,Ministerbresidänt,TRUE,"Dezämber 1973 in Tel HaSchomer, Israel) isch dr erst Ministerbresidänt vo Israel gsi und äine vo de Gründer vo dr sozialdemokratische Arbetsbardei vo Israel.",🔎
,,,Minischterbresidänt,TRUE,"Si wird vom Minischterbresidänt gfüert, wo vom Landtag gwäält wird.",🔎
,,,Minischterbresidänti,FALSE,Si isch vu Augschte 2011 bis Februar 2018 Minischterbresidänti vum Saarland gsii un vu Juni 2011 bis Oktober 2018 Landesvorsitzeri vu dr CDU Saar.,🔎
,,,Ministerpräsidänt,TRUE,Vo 1999 bis 2000 und wider vom Mai 2008 bis Mai 2012 isch dr Putin Ministerpräsidänt ksi.,🔎
,,,Erschte Bürgermeister,FALSE,Nach de Wahl wählt denno d Birgerschaft de Erschte Bürgermeister.,🔎
,,,Premierminister,FALSE,"Dr Verein zur Understützig vo dr kaiserliche Herrschaft, 大政翼賛会, ""Taisei Yokusankai"", het sich us ere Vereinigung von ere Zahl vo faschistische und nationalistische Gruppe underem Premierminister Fumimaro Konoe bildet und het Japan vo 1940 bis 1945 gregiert.",🔎
,,,Minschterbresidänt,TRUE,Vu 1945 bis 1952 isch dr Reinhold Maier (DVP) Minschterbresidänt vu Wirttebärg-Bade gsii.,🔎
2559,Erster Kappeler Landfriede,Der Erst Chappeler Landfriide,Fride vo Chappel,FALSE,"D Chappeler Milchsuppe isch d Suppe, wo im 1529i bim Fride vo Chappel luut de Legände d Zürcher und d Innerschwyzer Truppe gmäinsam gchochet händ.",🔎
,,,Erst Landfriide,FALSE,"Dr Erst Landfriide isch dä vo Kappel 1529 gsi, wo im Erste Kappelerchrieg es unbluetigs Ändi gmacht het, zwei Johr spöter isch noch em Zweite Kappelerchrieg dr Zweit Kappeler Landfriide abgschlosse worde, wo de katholische Ort e Vormachtstellig in dr Eidgenosseschaft ge het.",🔎
,,,Erscht Chappeler Landfride,TRUE,Ganz ohni Kämpf isch dr Erscht Chappeler Landfride gschlosse worde.,🔎
,,,Erschte Chappeler Landfride,TRUE,"Dr Zwäiti Chappelerchrieg isch d Fortsetzig vom Erschte Chappelerchrieg, wo 1529 ooni Kampfhandlige mitem Erschte Chappeler Landfride beendet worde isch.",🔎
2560,Die Schweizerische Post,Di Schwiizerischi Post,schwiizerische Bost,TRUE,"Die Drennig vo de Funktione het drzue gfüehrt, ass d PostAuto Schweiz AG as 100%ige Konzärngsellschaft vo dr schwiizerische Bost rächtlig en eigeni Existänz het.",🔎
,,,Schwyzerische Poscht,TRUE,Är isch dr letscht as Beamten aagstellt Generaldirektor vu dr Schwyzerische Poscht gsii.,🔎
,,,Schwizer Post,FALSE,Sit 2016 isch er Verwaltigsrotspräsident vo de Schwizer Post.,🔎
,,,die Schweizerische Post,FALSE,Geburtsdag het die Schweizerische Post 2007 e Sondermarke usegee.,🔎
,,,Schwizer Poscht,FALSE,D Schwizer Poscht hät 1964 als dritts Land (noch der Dütscha Bundesposcht und em United States Postal Service) d Poschtlaitzahla iigfüehrt.,🔎
,,,Schwyzerische Boscht,TRUE,"Sy Vater het vyl Johr bi dr Schwyzerische Boscht gschafft, zletscht as Abdailigslaiter.",🔎
,,,Schwizerischi Post,TRUE,"Nochdäm die erste kantonale Briefmarke, d Züri 4 und Züri 6, 1843 usegee worde si, isch scho 1848 die Schwizerischi Post gründet worde.",🔎
,,,Schwizer Boscht,FALSE,Septembèr 2008 hèt diè Dütschi Boscht (70 Cent) un d Schwizer Boscht (1 Stutz) d Holzbrugg zwǜschè Säckingè un Stei mit ènèrè Gmainschaftsuusgaab in Form von èrè Brièfmarkè gwürdigt.,🔎
,,,Schwiizerische Bost,TRUE,Si isch Deil vo dr Schwiizerische Bost und füehrt au d Gsellschafte z Frankriich und im Fürstedum Liechtestei.,🔎
,,,Post,FALSE,"Si isch skeptisch bis ablehnend gegenüber der Privatisierig vo Betriib, wo öffentlig-rächtlig si oder vom Staat drait wärde, und si isch eender gäge d Abschaffig vo de staatlige Monopol, wo s no git (Swisscom, Post, SRG SSR, Strommärt etc.).",🔎
2561,Ebene (Mathematik),Ebeni,ebe,FALSE,"E Flechi isch e zweidimensionale, also flache Gegestand (Figur/Objekt ohni Ruuminhalt), wo ebe oder krümmt cha si.",🔎
,,,Ebene,FALSE,"Mit emene Winkel cha mer messe, wie sich zwei Grade oder zwei Ebene schnidet.",🔎
,,,Eebene,TRUE,"Uf dr äinte Site verstoot mä under ""Geometrii"" die zwäi- und dreidimensionali euklidischi Geometrii, d Elementargeometrii, wo au in dr Schuel underrichtet wird und wo sich mit Pünggt, Graade, Eebene, Abständ, Winggel etc.",🔎
,,,Eewana,FALSE,"Ìn dr eukliidischa Geometrii ìsch’s d’ aifàchschta Figüür ìn dr Eewana, wo vu grààda Liinia begranzt wìrd.",🔎
,,,Eebeni,TRUE,"Als Ortskurve in ere Eebeni isch er so definiert, das er alli Pünkt P enthaltet, wo vom Mittelpunkt M die konstant Entfärnig r (Radius) hei.",🔎
2562,Belchenflue,Bôlchè,Bölcheflue,TRUE,"S Dunäll goot noch bi dr Bölcheflue dur d Jurahauptchetti, wo a dere Stell wäge dr Erosioon zimli schmal isch.",🔎
,,,Schwizer Bôlchè,FALSE,"Zu dè Summersunnèwendi gòt d Sunnè vom Elsässer Belchè uus gsää übber èm 27 Kilometer nordöschtlich glegenè, minim höcher Chlyne Belchè (1272 Meter) un zu dè Wintersunnèwendi übber m 88 Kilometer entfèrntè südöschtlich glegène Schwizer Bôlchè (1099 Meter) uff.",🔎
2563,Ulrich Bräker,Ulrich Bräker,Näppis-Ueli,FALSE,"Zo de turistische Ziil ghört ou s Brääggerhuus im Dreischlatt, wo de Näppis-Ueli (Ulrich Bräker) vo 1741 bis 1754 sini Chindheit verbrocht hett.",🔎
,,,Näbis Ueli,FALSE,"D Schtägegländer ond Podeschtgländer chömet vo de Empore vo de Cherche Ebnet, de Chachelofe i de Schtobe vo (Ebnet-Kappel) ond s Täfer im Renaissance-Schtil vo Roggwil, S Täfer ond de Bode vo de Nebenschtob us äm «Engel» z Sanggalle-Romonte, d Tapete dai us ämene Fabrikantehus im (Neu St. Johann), s Schlösselschild vom Näbis Ueli sim Geburtshus ond de Biberschwanzziegel vo Richterschwil.",🔎
2564,Kanton (Frankreich),Kanton (Frankriich),Kantöön,TRUE,"Är ligt i de Kantöön Nöieburg, Fryburg, Waadt u Bärn.",🔎
,,,Kànton,TRUE,Dr Kanton Altkìrech (Altkirch) isch e Kànton ìm Département Owerrhin (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich.,🔎
,,,Wàhlkrais,FALSE,Dr Kàntoon Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne ìsch a frànzeescher Wàhlkrais ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est.,🔎
,,,Kantön,TRUE,"D Schwiz isch politisch us 26 Kantön zämegsetzt (me rächnet teils au mit 23, will die beide Basel, Appizäll und Unterwalde sogenannti «Halbkantön» sin – das het aber, usser im Ständerot und im Fall vom Ständemehr, ke witeri Bedütig meh).",🔎
,,,Kàntoon,TRUE,"S’ Département Loire-et-Cher ìsch ìn 3 Arrondissements, 15 Kàntoon un 267 Gmainda:",🔎
,,,Kàntoona,FALSE,"S’ Département Haute-Marne wìrd zeehlt 3 Arrondissements, 17 Kàntoona un 428 Gmainda:",🔎
,,,Kantone,FALSE,"E """"pays"" ésch nooch-m´e àls ""loi Pasqua"""" bekannte Gsetz vun 1995 e regional Entwicklungsverband untrhalb vun de Départementsebeni un newwe de traditionell Inteilung én Arrondissements un Kantone.",🔎
,,,Kantonen,FALSE,S bsteht üs sechs Kantonen un 30 Gmeine.,🔎
,,,Kàntooner,FALSE,"S’ Département Seine-Saint-Denis ìsch ìn 3 Arrondissements, 21 Kàntooner un 40 Gmainda getailt: ""Lüag àui:""",🔎
2565,Fauvismus,Foowismus,Foowiste,FALSE,"Äidütiger het aber dr Expressionismus mit dr bishäärige Kunst broche: Uf Choste vo dr Perspektive und vo dr realistische Widergoob vom Motiv het s subjektive Erlääbe sölle daargstellt wärde, wie mä s in de Wärk vom Vincent van Gogh, Paul Gauguin, Paul Cézanne, Edvard Munch und bi de Künstlergrubbe vo de Foowiste, ""Brücke"", dr Nöije Künstlerveräinigung Münche (N.K.V.M.)",🔎
,,,Fauves,FALSE,"Es het e starken Iifluss uf d Künstler, wo noch em cho si, ghaa, vor allem uf d ""Fauves"" und d Expressioniste.",🔎
,,,Fauviste,FALSE,"Johrhundert si d Fauviste vo indigene Stil beiiflusst worde, aber es isch 1907 s Bild vom Picasso ""Les Demoiselles d'Avignon"" gsi, won en allgemeins Inträssi an dr indigene Kunst gweggt het.",🔎
,,,fauvistische,FALSE,Noch ere früehje fauvistische Schaffensphase het dr Braque zsämme mit em Pablo Picasso dr Kubismus begründet.,🔎
2566,Diskriminierung,Diskriminierig,diskriminiert,FALSE,E Hufe Beduine si hützudags sässhaft und wärde as Bedun (arabisch für Staatelosi) in vile arabische Staate stark diskriminiert.,🔎
,,,diskriminierende,FALSE,"Joorhundert aber zum römisch-katholische Glaube konwerdiert häi, isch es zu Zwangsdaufe und andere diskriminierende Maassnaame choo.",🔎
,,,diskriminierend,FALSE,"D Bezäichnig ""daubstumm"" wird vo ghörlose Persone as diskriminierend empfunde, wil dr Wortdäil 'stumm' e negativi Konnotazion het und Lüt dr Begriff gege ghörlosi Persone vilmol mit dr Bedütig vo „dumm“ oder „unfähig“ bruche.",🔎
,,,Dischkriminiarung,TRUE,"Dr Éric Zemmour ìsch mehrmols waga siina umschtrìttena Üssààga vor àm Grìcht gsìì; ar ìsch mehrmols fräigschproocha worra, àwwer ìsch ànna 2011 waga-n-Uffrüaf züa ràssìschter Dischkriminiarung un ànna 2018 waga Uffrüaf zem Hàss geega d’ Moslämer verurtailt worra.",🔎
,,,diskriminierte,FALSE,"E Ritualmordlegände (au: Bluetbeschuldigung, Bluetaachlaag, änglisch ""blood libel"", hebräisch עלילת דם) verzelt vo gsellschaftlig diskriminierte Minderhäite – mäistens vo Juude – ass si Aaghöörigi von ere Meerhäitsgrubbe rituell wurde ermorde.",🔎
,,,Noochdäil,FALSE,"Under Diskriminierig vo Atheiste und Agnostiker verstoot mä, wenn Mensche wäge iirer Konfessionsfreihäit Noochdäil häi.",🔎
2567,Höhe über dem Meeresspiegel,Höchi über em Meeresspiegel,Meter über em Meeresspiegel,FALSE,D Gmeind het e Flechi vo 860 Hektar und liit 421 Meter über em Meeresspiegel.,🔎
,,,Meter iber em Meeresspiegel,FALSE,"Dr Sidpol lyt uf em Feschtland vum Subkontinänt Oschtantarktika unter em ebige Yys, wu an däre Stell bis uf e Hechi vu 2800 Meter iber em Meeresspiegel goht.",🔎
,,,Meter überm Meer,FALSE,"D ""Ryss"" (wie me im Kanton Üüri seid) foht bi-n es baar Kwele im Gebiet vom Gottert, vom Oberalppass und vom Furkapass uf öppe 2'431 Meter überm Meer a.",🔎
,,,Meeresspiegel,FALSE,Dr hegscht Bärg vu Japan isch dr Fujisan uf dr Hauptinsle Honshū mit 3.776 m iber em Meeresspiegel.,🔎
,,,Höchi,FALSE,"D Höchi über Normalnull hed z Dütschland aggee, wieviel Meter überm Meeresspiegel mer sich befindet.",🔎
,,,Meter übber Meer,FALSE,"Im Innere isch s Relief vu de Meseta Central markant, wu de Großdeil vum mittlere Landesdeil iinümmt un im Durchschnitt 660 Meter übber Meer litt.",🔎
,,,iber em Meeresspiegel,FALSE,"In däm wytlaifige Hochgebirg lyt au d Hauptstadt vum Land, Addis Abeba (2370 m iber em Meeresspiegel).",🔎
,,,m über Meer,FALSE,Mit öpa 3'323 m über Meer isch de Ätna de högsti und aktivsti Vulkan vo Europa.,🔎
,,,Meter übber m Meer,FALSE,"Dütschland bezièt sy Höchèsischteem uff d Höchèdefinition vom Amschterdammer Pegèl mit Meter übber Normalhöchènull, d Schwiz dègegè uff Meter übber m Meer bezogè uff dè Repère Pierre du Niton im Gämfersee.",🔎
,,,Meeter ìwer em Meer,FALSE,Der heechst Punkt lìgt uf em Grand Ballon (Grosse Belche) i de Vogeese uf 1424 Meeter ìwer em Meer.,🔎
,,,NHN,FALSE,"Er isch 1493 m über NHN hoch un dodemit isch er de högschde Berg vom Schwarzwald, aber au vo Bade-Württeberg un vo alle dütsche Mittelgebirg.",🔎
,,,Höchi überem Meer,FALSE,Für e Afang und s Ändi vomene Fluss wärde d Koordinate und d Höchi überem Meer bestimmt.,🔎
,,,Höchi von èm Paß übber m Meeresschpygel,FALSE,"Dè Uusdrugg ""Passhöchi"" wörd vowendèt, um diè absoluti Höchi von èm Paß übber m Meeresschpygel in Meter odder Fuèß aazgää, also dè kartographisch-geometrische Kulminationspungt vom Übbergang.",🔎
,,,Meter über Meer,FALSE,"D Oberflechi vom See isch uf 406 Meter über Meer, syn Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid men em Fluss Limmet.",🔎
,,,Meter Höchi,FALSE,"D Hauptquelle liit am Rand vom Plaine-Morte-Gletscher (uf Dütsch: Wildstrubelgletscher), ganz uf der südöschtleche Syte vo däm wyte Gletscherplatoo und im ene Gletschersee, wo sech dört hinder em Bärgsaddel ""Col de la Roue"" uf 2750 Meter Höchi mit Gletscherwasser bildet.",🔎
,,,Höchi iber em Meeresspiegel,TRUE,Dr Bahnhof vu Littewiler lit uf 318 m Höchi iber em Meeresspiegel. Es ghört wäge sinere trotz dr ruehige Lag hervorragende Verkehrsabindig zue dr ghobenere Wohngegende vu Friburg.,🔎
,,,Höchi über em Meeresniveau,FALSE,Es wird die absoluti Höchi über em Meeresniveau vomene Pass i Meter oder Fuess aagee.,🔎
,,,em Meeresspiegel,FALSE,"Während si mittleri Diefi äntwäder 3.940 m (mit Näbemeer) oder 4.188 m (ohni Näbemeer) isch, lit si diefsti Stell bi 11.034 m under em Meeresspiegel.",🔎
2568,Bougainville (autonome Region),Bougainville (Provinz),Provinz Bougainville,FALSE,"Vor 28.000 Johr sin Mänsche uf d Insle Buka (Provinz Bougainville) chuu un uf e domoligi Insle, wu hite dr grescht Dail vu dr Salomone umfasst.",🔎
,,,Autonom Provinz Bougainville,FALSE,"Bolitisch bilde di nerdlige Salomon-Insle hite di Autonom Provinz Bougainville z Papua-Neiginea, di sidlige Insle dr sälbständig Inselstaat vu dr Salomone.",🔎
2569,Regierungsbezirk Karlsruhe,Regierigsbezirk Chaarlsruei,Regierungsbezirk Karlsrüei,TRUE,"S Arrondissement hàt ìm Norde àn s Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd, àn de Regierungsbezirk Karlsrüei, ìm Sìde àn s Arrondissement Stroosburi-Lànd.",🔎
,,,Karlsrüei,FALSE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,Regierungsbezirk Chaarlsruei,TRUE,"Im Sida grenzd-or a dor Regierungsbezirk Dibenga a, im Weschda a dor Regierungsbezirk Chaarlsruei.",🔎
,,,Kallsruh,FALSE,"Näb em Landeskommissärbeziirk Mannem het s no d Landeskommissärbeziirk Fryburg, Kallsruh un Konschtanz gee.",🔎
,,,Regirongsbezirk Karlsrua,TRUE,Är ghaerd zom Regirongsbezirk Karlsrua ond isch on Dåel vo dor Regio Nordschwarzwald.,🔎
,,,Regierigsbezirk Karlsrueh,TRUE,"Es isch dr Sitz vom Regierigsbezirk Karlsrueh, vo der Region Middlere Oberrhii und vom Landkreis Karlsrueh.",🔎
,,,Regierungsbezirk Kàrlsrüei,TRUE,"S Arrondissement hàt ìm Norde un ìm Oschte àn Ditschlànd granzt, ìm Norde àn Rhinlànd-Pfàlz, ìm Oschte àn dr Regierungsbezirk Kàrlsrüei z Bàde-Wìrttebari.",🔎
,,,Regiirigsbezirk Karlsrue,TRUE,Januar 1973 isch de Regiirigsbezirk Nordbade mit ere veränderte Gränzzihig zum Regiirigsbezirk Karlsrue worde.,🔎
,,,Regierigsbezirk Charlsrue,TRUE,Im Februar 2019 isch si as Noofolgeri vu dr Nicolette Kressl im Amt vu dr Regierigsbresidänti vum Regierigsbezirk Charlsrue vorgschlaa wore.,🔎
,,,Regierigsbresidie Kallsruh,FALSE,Im Gegezug sin Biet in d Zueständigkait vu dr Regierigsbresidie Kallsruh un Dibenga abgee wore.,🔎
,,,Nordbade,FALSE,De Axel Fischer isch zwüsche 1992 un 1993 im Landesvorschtand vo de Jungen Union vo Bade-Württebärg gsi un isch sit em 1993i im CDU-Bezirksvorschtand vo Nordbade.,🔎
,,,Regierigsbezikr Kallsruh,FALSE,"Weschtli lige chlaineri Biet in dr Landkrais Rautweil, Duttlinge un Konschtanz (Regierigsbezirk Fryburg) un Fraidestadt (Regierigsbezikr Kallsruh).",🔎
,,,Regierigsbezirk Charlsrueh,TRUE,"Im Süde grenzt er an d'Schwyz, im Weschte an s'Elsiss (Frankriich), im Norde an dr Regierigsbezirk Charlsrueh un im Oschte an dr Regierigsbezirk Tübinge.",🔎
,,,Charlsrue,FALSE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
,,,Karlsrüeh,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Regierungsbezirk Kàrlsrüeh,TRUE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Sulz un dr Kànton Selz im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Brumath im Arrondissement Stroosburi-Lànd un ìm Weschte àn dr Kànton Hàwenau.",🔎
2570,Gymnasium Kirschgarten,Gymnasium Kirschgarte,Oberi Realschuel,FALSE,"As Sohn vom Architekt Hans Bernoulli isch dr Lucas mit fünf Johr nach Basel zoge, won er s Humanischtische Gymnasium und di Oberi Realschuel bsuecht het.",🔎
,,,Realschuel,FALSE,"1862 het mä s Geböid umbaut, für zum die domooligi Realschuel dri z due.",🔎
,,,Nöibau an dr De-Wettestrooss,FALSE,"Joorhundert isch die in iire Nöibau an dr De-Wettestrooss zooge, und mä het der Falkestäinerhoof umbaut zum Ämter driizdue.",🔎
,,,Realgymnasium Basel,FALSE,Em Widmer sy Dytschlehrer am Realgymnasium Basel isch dr Autor Rudolf Graber gsii.,🔎
,,,Realgymnasium,FALSE,dr -minu isch uf s Realgymnasium gange und het denn Journalismus gschdudiert.,🔎
,,,Kirschgarte Gümnasium,FALSE,"Dr Jakobsbrunne vor em «Glock», wo scho 1390 erwäänt worde isch, stoot sit 1953 an dr Hermann Kinkelin-Strooss vor em hütige Kirschgarte Gümnasium.",🔎
,,,De-Wette-Schuelhuus,FALSE,Vo 1901 bis 1903 het er mit em Emanuel La Roche s De-Wette-Schuelhuus z Baasel baut.,🔎
,,,Realgümnasium,FALSE,"Er isch uf s Basler Realgümnasium gange, won er scho seer jung politisch aktiv worde isch.",🔎
,,,Gwerbschuele,FALSE,"Denäbe sin do u. a. e Krankehüs, zwei Gwerbschuele, die katholisch Akademi, d'Justizvollzugsastalt sowie witteri Behörde agesidelet.",🔎
,,,Oobere Realschuel,FALSE,Dr Theobald Baerwart isch as Soon vom ene Beckermäister im Chläibaasel ufgwaggse und het 1891 d Matuur an dr Oobere Realschuel gmacht.,🔎
,,,Gwärbschuel,FALSE,"1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.",🔎
,,,De Wette-Schuelhuus,FALSE,"Dr Chor haltet sini Broobe in dr Aula vom De Wette-Schuelhuus, Baasel ab.",🔎
2571,Technik,Tächnik,technische,FALSE,"Technischi Kataschtrophe nennt me es Kataschtrophe-Ereignis, wo us technische Gründ entschtande isch, im Gegesatz zu Naturkataschtrophe, wo d Ursach natüürlig isch.",🔎
,,,Technig,TRUE,Selli bildet umfangrychi Cluster un investyrè zimli stark in Forschig un Technig.,🔎
,,,technischem,FALSE,isch d Bruefs- und Standesbezäichnig für wüsseschaftlig usbildeti Fachlüt uf technischem Gebiet.,🔎
,,,technisch,FALSE,Dr Archimedes het also wenigstens in dr Theorii dr Wasserdampf technisch chönne usnütze.,🔎
,,,technische Aawändige,FALSE,"D Biotechnologii ( ""bíos"" ‚Lääbe‘; au as Sünonüüm zu Biotechnik und churz as Biotech) isch en interdisziplinäri Wüsseschaft, wo sich mit dr Nutzig vo Enzüüm, Zälle und ganze Organisme in technische Aawändige beschäftigt.",🔎
2572,Gemeiner Pfennig,Gemeiner Pfennig,Gmeine Pfennig,TRUE,"Zum Abschluss vom Schwobechrieg, wo dr Kaiser Maximilian I. understützt vom Schwöbische Bund gege d Schwiizer Eidgenosseschaft gfüehrt het, für zum se zum zahle vom Gmeine Pfennig und zer Anerkennig vom Riichskammergricht z zwinge, hai d Eidgenosse am 22.",🔎
,,,Gemein Pfennig,TRUE,""">Maximilian I. (1493-1519) und dr Schwöbisch Bund besigt und so s chönne verhindere, ass si dr Gemein Pfennig müesse zahle und s Riichskammergricht müesse anerkenne.",🔎
2573,Durrës,Durrës,Dyrrhachion,FALSE,"Si Soon Theodor II. het bulgarischi Aagriff z Thrakie abgweert und dr Despot vo Epiros zwunge, im Kastoria und Dyrrhachion abzdräte.",🔎
,,,Dyrrachium,FALSE,"(, lat. ""Anastasius,"" as Kaiser ""Imperator Caesar Flavius Anastasius Augustus;"" * um 430 z Dyrrachium; † 9./10.",🔎
,,,Durres,FALSE,"Übrigens isch 1462 vomene engi Vertraute vum Skanderbeg, em Pal Engjëlli, dr Erzbischof vo Durres, s warschynlich erscht albanisch Schriftzügnis überliiferet.",🔎
,,,Durazzo,FALSE,Bi Durazzo het en dr Normanneherzog Robert Guiskard gschlaage und isch denn bis Makedonie vordrunge.,🔎
2574,Ritterschaft,Ritterschaft,Ridderschaft,TRUE,"Joorhundert het sich s Bistum Basel zum ene wichdige Territorialfürstedum am Oberrhii entwigglet und us de Dienstmanne und Ministeriale vom Bischof, wo ursprünglig unfrei gsi si, isch e stedtischi Ridderschaft worde.",🔎
,,,Ridderfamile,FALSE,Joorhundert gläbt und isch von ere elsässische Ridderfamile choo.,🔎
,,,ridderligi,FALSE,"Dä Komflikt het die ridderligi Füerigsschicht vo dr Stadt in d «Stärner», wo für Habsburg gsi si, und d «Psitticher», d Aahänger vom Bischof, drennt, und het mit dr Zit die ganzi Bevölkerig däilt (→ Psitticher und Sterner).",🔎
,,,Riddergschlächt,FALSE,"D Reich vo Riichestäi si im Spootmittelalter e Basler Riddergschlächt gsi, wo sich noch dr Reformazioon vo dr Stadt in s Elsass und uf Baade zruggzooge het.",🔎
,,,Ridderfamilie,FALSE,D Marschalk si e Basler Ridderfamilie im Spootmiddelalter gsi.,🔎
2575,Römisch-katholische Kirche,Römisch-katolischi Chile,katholisch Chilche,FALSE,D Stadt Rom sälber het yber die katholisch Chilche witterhi im gsamte ehemolige Westriich – un drybernus – e grosse Ifluss uf d Politik gha un yber d Bischöf d Verwaltig vo de Provinze kontrolliert.,🔎
,,,Chile,FALSE,D Chile isch z Wettige.,🔎
,,,katholischi Chille,FALSE,Die katholischi Chille het e groosse Iifluss uf d Gsellschaft gha und im Erziejigswääse s Sääge gha.,🔎
,,,Katholische Chilchen,FALSE,Är ghert dr Katholische Chilchen aa.,🔎
,,,remisch-kadolische,FALSE,"S Ave Maria vu dr Weschtchilche, vu dr remisch-kadolische un dr anglikanische Chilche goht eso: D Oschtchilche hän en anderi Form.",🔎
,,,römisch-katholische Chile,TRUE,Februar 2013 Boobscht und dodemit Oberhaupt vo dä römisch-katholische Chile und em Staat Vatikan gsi.,🔎
,,,altglaibie Chilche,FALSE,"Juni 1526 in dr Stadtpfaarchilche im aargauische Baden abghalte woren isch, isch en effetli Strytgsprech zwische Verdrätter vu dr altglaibie Chilche un Aahänger vu dr Reformation gsii, wu vu rund 200 mit Name bekannte Dailnämer bsuecht woren isch.",🔎
,,,Kàthoolikin,FALSE,"D’ Cardi B hàt amol gsajt, àss sa pràktiziaranda Kàthoolikin ìsch.",🔎
,,,Katholisch Chilche,FALSE,Ainewäg isch in dr Zyt vum Gregor d Bidnig vu dr Germane an di Katholisch Chilche sterker wore – dr Bonifatius isch anne 732 Erzbischof un 738 päpschtlige Legat fir Germanie wore.,🔎
,,,röömisch-katolische Chile,TRUE,"D Salesiaaner vom Don Bosco (""SDB;"" offiziell Societas Sancti Francisci Salesii «Gsellschaft vom häilige Franz vo Sales») sind en Ordensgmäinschaft vo de röömisch-katolische Chile, wo vom italienische Prieschter Giovanni Bosco («Don Bosco») 1859 ggründet woorden isch.",🔎
,,,katholisch Chile,FALSE,Johrhundert hät sich die katholisch Chile vermehrt mit de christliche Soziallehr agfange befasse.,🔎
,,,katolischen,FALSE,Und daa wott ìm sùscht fascht ganz katolischen Oschtaargau öppis häisse.,🔎
,,,Katholischi Chilche,FALSE,Einigi Chrischtlechi Chilchene da drunger ou die Katholischi Chilche hei im Kaländer der eint u ander Gedänkdag wo für Ängel sy.,🔎
,,,römisch-katholischi Glaube,FALSE,Gemäss vo de Verfassig isch de römisch-katholischi Glaube Staatsreligion ksi.,🔎
,,,katholische Glaube,FALSE,"1528, i de Ziit vo de Reformation, hed sich d Mehrheit vo de Bevölkerig zum katholische Glaube bekennt, drufabe hend Katholike und Proteschtante 400 Johr lang di gliichi Chile bruucht.",🔎
,,,Römischkatholike,FALSE,"Katholike händ sich in Römischkatholike, wo die neue Dogme agnoh händ, und Christkatholike, wo bim ursprüngliche katholische Glaube blibe sind, trennt.",🔎
,,,Remisch-katholisch Chilche,TRUE,"Wichtigi chrischtilig Chilche sin di Remisch-katholisch Chilche (mit Glaibige), di Verainigt Methodistisch Chilche vu Liberia (), di Lutherisch Chilche vu Liberia (), di Broteschtantisch Eposkipalchiche vu Liberia (Dail vu dr Province of West Africa vu dr Anglican Communion, Glaibigi), d Bfingschtchilche Assemblies of God (), d Providence Baptist Church in Liberia () un d Zyge vu Jehova ().",🔎
,,,römisch-katolischi Kirchè,TRUE,"Während dè Reformation isch dè Graf Wilhelm vo Fürschtèbärg 1537 zum evangelischè Glaubè übertrettè, scho 1549 abber widder zruck gangè i di römisch-katolischi Kirchè.",🔎
,,,Riichschille,FALSE,"Jahrhundert Teil vo de koptische Chille ksi, mit dere sie sich nach em Konzil von Chalcedon 451 vo de Riichschille (später de orthodoxe und römisch-katholische Chille) trännt hät.",🔎
,,,reemisch-kadoolische,FALSE,April 1868 z Fryburg im Brysgau) isch vu 1842 bis 1868 reemisch-kadoolische Erzbischof vu Fryburg gsii.,🔎
,,,römisch-katolische,FALSE,"E Kaplanei isch e Geböide, wo en Kaplan dinne wohnt oder es bezaichnet e Underainheit innere römisch-katolische Pfarrei.",🔎
,,,römisch-katholischi Kirche,TRUE,"Sehr wichtig isch dr Petrus für die römisch-katholischi Kirche: Gemäss Matthäus 16,18 het ihm dr Jesus gseit: ""Du bist Petrus [also ebe ""dr Fels""], und auf diesem Felsen will ich meine Gemeinde bauen.",🔎
,,,remisch Chilche,FALSE,"Wun er 260 no dr Verfolgige dur dr Chaiser Valerian gwehlt woren isch, het er d Ufgob gha, di remisch Chilche, wu um die Zyt im Kaos glägen isch, nei z organisiere.",🔎
,,,remisch-katholisch Chilche,TRUE,"Im Weschte vum Land git s au no di remisch-katholisch Chilche mit weschtligem (latynischen) Ritus, wu stark polnisch beyyflusst isch.",🔎
,,,kadolischa,FALSE,"Zwoidens enthelt dui ""Bibel für Schwoba"" et bloß a Geleitwort vom evangelischa wirtabergischa Landesbischof Frank Otfried July, sondern au vom Gebhard Fürst, em kadolischa Bischof vo dr Diözese Roddaburg-Stuegert.",🔎
,,,remisch-katholische Chilchen,TRUE,"Är isch, as erscht Oberhaupt vu dr remisch-katholische Chilchen in dr Calixtus-Katakombe z Rom bstattet wore.",🔎
,,,katholische Kirch,FALSE,"Dä Papscht (vo lat. ""papa"" «Pappa, Vatter») isch s Obärhaupt vo dä katholische Kirch.",🔎
,,,römisch-katholischi Chile,TRUE,D römisch-katholischi Chile isch d offizielli Schtaatschile.,🔎
,,,römisch-katoleschi,FALSE,Dreikönig isch di römisch-katoleschi Pfarrchile vom Stadtdäil Ängi z Züri.,🔎
,,,Kadolische Chilche,FALSE,"ghert zue dr Hailige vu dr Kadolische Chilche, sy Patronatsfescht isch am 17.",🔎
,,,Kàthooliker,FALSE,"Dr Index librorum prohibitorum („Verzaichniss vu da verbootana Biacher“, kurz àui Index Romanus, „reemischer Index“) ìsch a Verzaichniss vu dr reemischa-n-Inkwisizioon, wu fìr jeeder Kàthooliker d’ Biacher uffglischtet hàt, wo s’ Laasa vun’na àls schwaara Sìnda gulta hàt.",🔎
,,,römisch-katholisch Chile,TRUE,För di römisch-katholisch Chile isch de geboteni Gedänktag mit eme Dekret vom 3.,🔎
,,,römisch-katolisch,FALSE,"62,7 Prozänt vo de Ywohner si refermiert, 18,4 Prozänt si römisch-katolisch (Stang 2000).",🔎
,,,katholische Institutione,FALSE,"Sit em Mittelalter hai im westeuropäische Ruum die katholische Institutione, spöter au anderi christligi Chillene die öffentligi Meinig vo dr Sexualität dominiert.",🔎
,,,Kaddolische Chile,FALSE,Als Sankt Theodul oder au Sankt Joder isch eer dur verschidnegi Gschichte i der Tradizion vo der Kaddolische Chile bekannt und bsunders im dütschsproochige Alperuum bis hüt populär.,🔎
,,,remischi Katholike,FALSE,"22 % vu dr Ivorer sin remischi Katholike, 5,5 % sind Proteschtante.",🔎
,,,remisch-kadolisch Chilche,TRUE,Di remisch-kadolisch Chilche het en Aadail vu 4 %.,🔎
,,,Kircha,FALSE,"Toschters isch 1925 gi Feldkirch igmoandet wora und hot a Volksschual, a Fürwehr, an Poschtpartner, a Kircha und a paar Gschäfter.",🔎
,,,kafolisch,FALSE,"D Bevelkerig isch zue 82,3 % kafolisch (Bischtum Port Victoria), 7,7 % sin Broteschtante oder Anglikaner, 5,1 % gheeren em sunnitische Islam aa, 2,9 % sin Hindu, 1,5 % Anderschglaibig un 0,5 % gheere kainere Religion aa.",🔎
,,,Chatholike,FALSE,"Shkodra isch s'Zentrum vo de albanische Chatholike, het abr au e grossi muslimischi Bvölkrig un e paar Orthodoxe.",🔎
,,,Katholike,FALSE,"Bi dr Katholike isch offiziäll nit erwinscht, ass Glaibigi vu andere Konfessione an dr Kummion teilnämme.",🔎
,,,katolischä,FALSE,"Novämber 1980 igfiärd – ganz im Gägäsatz zur katolischä Chilägmäind, wo 1969 im Kantoon ä Vorriiterrollä ubernu hed.",🔎
,,,Remisch-Katholisch,FALSE,"Di greschte chrischtlige Gmaine sin di Anglikanisch, do Remisch-Katholisch un di Methodistisch Chilche.",🔎
,,,katoleschi,FALSE,Sankt Peeter und Paul isch e katoleschi Pfarrchile z Züri.,🔎
,,,katholischi,FALSE,Im Breiterain hets di katholischi Mariachiuche und di proteschtantische Johanneschiuche und d Markuschiuche.,🔎
,,,reemisch-kàthoolischa Kìrich,TRUE,"Ainiga Kìrcha — wia d’ reemisch-kàthoolischa Kìrich un d’ Lüteerischa Kìrcha — b’hàuipta, àss m’r d’ Daifata müass bikumma, fìr ärleest waara; àndra Theolooga wia dr Huldrych Zwingli hann dr Geegatail g’sajt.",🔎
,,,katholisch Chille,FALSE,Dur d Entäignig vo Chillegüeter het vor allem die katholisch Chille e groosse Däil vo iirer wältlige Macht verloore.,🔎
,,,Chille,FALSE,33 Soldate si uf em alte Frydhof bi der Chille z Muttez beärdigt.,🔎
,,,Römisch-katholische Cherche,TRUE,Die Form vo de Gebietsuuftailig wird nöd nu i de Römisch-katholische Cherche bruucht.,🔎
,,,remisch-kadolische Chilche,TRUE,Novämber 365 z Portus Romae) isch vu 355 bis 358 Bischof vu Rom vu dr remisch-kadolische Chilche gsii un wird dailwys as Märtyrer un Hailige aagluegt.,🔎
,,,römisch-katholeschi,FALSE,": ""Dioecesis Rottenburgensis-Stutgardiensis"") isch e römisch-katholeschi Diözes im wirttebärgische Deil vum Bundesland Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,remisch-katholische Chilche,TRUE,"Doderzue hän dr panafrikanisch Basutoland African Congress (BAC), speter ""Basutoland Congress Party"" (BCP), un di Basutoland National Party (BNP), speter ""Basotho National Party"", ghert, wu dr remisch-katholische Chilche nochgstande sin un aafangs e sidafrika-fryndligi Bolitik verdrätte hän.",🔎
,,,Römisch-Katholische Chille,TRUE,Er isch ä Heilige vo dr Römisch-Katholische Chille (Gedänktag 22.,🔎
,,,reemisch-kàthoolisch,FALSE,Sa ìsch reemisch-kàthoolisch.,🔎
,,,Römisch-katholischi Chille,TRUE,"Die Römisch-katholischi Chille, die Evangelischi Brüedergmeind, die Reformierti Chille, d Lutheraner, d Pfingstbewegig, d Züüge Jehovas, d Methodiste etc.",🔎
,,,Katholischè,FALSE,"Wizä hèt è Kirchè, wo vo dè Katholischè als Gotteshuus bruucht wörd un im Ortszèntrum lyt.",🔎
,,,Katholische Chille,FALSE,Dr Komflikt mit dr Katholische Chille under em Babst Nikolaus I. isch under em Michael III.,🔎
,,,kàthoolischa Kìrìch,FALSE,Ar wìrd ìn dr kàthoolischa Kìrìch àls Hailiger vereehrt.,🔎
,,,katholischè Kirchè,FALSE,"Er isch ein vo dè bekannteschtè Heiligè vo dè katholischè Kirchè un wörd au i dè orthodoxè, anglikanischè sowiè dè evangelischè Kirchè voeert.",🔎
,,,kadolischi Chrischte,FALSE,Chlaini Minderhaite sin indischi Ismailite un kadolischi Chrischte.,🔎
,,,katholisch,FALSE,Joorhundert katholisch blybe.,🔎
,,,katholische Chele,FALSE,Aprel in de katholische Chele.,🔎
,,,röömisch-katholische,FALSE,"Trier isch dr Sitz vo dr Uniwersidäät Trier und dr Hoochschuel Trier, dr Verwaltig vom Landkräis Trier-Saarburg, dr Verwaltig vo dr Verbandsgmäind Trier-Land, dr Ufsichts- und Dienstläistigsdiräkzioon (ADD, bis 1999 Bezirksregierig Trier), meerere Dienststelle vom Landesundersuechigsamt (LUA), ere Dienststell vom Landesamtes für Sozials, Juuged und Versorgig Rhiiland-Pfalz, vom röömisch-katholische Bistum Trier (s eltiste nördlig vo de Alpe) und vom evangelische Kiirchekräis Trier vo de Rhiinische Landeskiirche.",🔎
,,,katolische Chile,FALSE,"Dr Franziskanermönch Antonius het z Padua es Chlooschter gründet; er isch als Prediger wytume so beliebt gsi, ass en dr Papscht chuum eis Joor sid denn, won er gstorben isch, ane 1332 scho zum Heilige vo dr katolische Chile usgruefe het.",🔎
,,,kàtholisch,FALSE,"Dezamber fìr d kàtholisch un proteschtàntisch Kirich, un àm 27.",🔎
,,,kàthoolischa,FALSE,D’ kàthoolischa Kìrìch Saint-Nicolas-du-Chardonnet befìndet sìch ìm 5.,🔎
,,,Katholische Kirch,FALSE,"D Vereinigung katholischer Priester und ihrer Frauen e. V. isch z Dütschlond ä Verein vun däne gschasste Prieschter us de Katholische Kirch, wu sich nimm ôn s Zölibat halte hen kinne.",🔎
,,,remisch-kadolische Chilchen,FALSE,"Di rund 35 Brozänt Chrischte gheren in dr Hauptsach dr remisch-kadolische Chilchen aa, rund 9 Brozänt vu dr Bevelkerig sin Broteschtante.",🔎
,,,remisch-katholisch,FALSE,"7,2 % vo dr Iiwooner sind evangelisch-reformiert, 78,5 % sind remisch-katholisch (Stand 2000).",🔎
,,,remisch-kadolisch,FALSE,"96 % vu dr Bevelkerig sin remisch-kadolisch, zwai Brozänt broteschtantisch.",🔎
,,,kadolische Chilche,FALSE,"Ave Maria ""(Sei grießt, Mareie)"" isch dr latynisch Aafang un au dr Name vun eme Gebät vu dr kadolische Chilche, wu d Mareie, d Mueter vum Jesus Chrischts din aagruefe wird.",🔎
,,,remisch-katholischi,FALSE,"95,8 % vannu Iwonru sint im Jaar 2000 remisch-katholischi gsii, 2,1 % evangelisch-reformierti.",🔎
,,,katholische,FALSE,De nöi Kaländer isch zeerscht nu i de katholische Länder ufgnoo worde.,🔎
,,,katholischen Chile,FALSE,I de katholischen Chile wärded d „drü Chünge“ als Heiligi verehrt.,🔎
,,,römische,FALSE,De Name isch aber wohrschints ender urch d Ydütschig vo me römische Name entstande.,🔎
,,,Remisch-kadolische Chilche,TRUE,Augschte 1057 bis zue sym Dood Papscht vu dr Remisch-kadolische Chilche gsii.,🔎
,,,remisch-katholischi Chilche,TRUE,"D Mehrheit vu dr dytsche Staatsburger ghert ere chrischtlige Konfession aa: remisch-katholischi Chilche 30,7 Brozänt (vor allem z Wescht- un Siddytschland, Stand: 31.",🔎
,,,kàthoolischer,FALSE,"Hornung 1818 z’ Röschenz, Kànton Bärn) ìsch a elsassischer kàthoolischer Oordapriaschter gsìì, wo Pfàrrer ìm Département Owerelsàss gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,Katolike,FALSE,Nach de Reformazioon isch s eerscht Maal ane 1885 e nöii Chile vo de Katolike z Züri ygweit woorde.,🔎
,,,katholische Chiùche,FALSE,Ds Mittùaùter (500 bis 1500) isch z Weschtöyroopa präägt gsyy vo der Aumacht vo der katholische Chiùche – im religyööse Läbe wy im Schtaat.,🔎
,,,röömisch-katolisch,FALSE,"34,9 Prozänt vo den Iiwoner sind evangeelisch-reformiert, 25,3 Prozänt sind röömisch-katolisch (Stand 2011).",🔎
,,,Remisch-kadolische Chile,TRUE,"D Chilchebrovinz Fryburg, au Oberrhyynischi Chilchebrovinz, isch e Chilchebrovinz vu dr Remisch-kadolische Chile z Dytschland.",🔎
,,,kadolischi,FALSE,"Ab 1919 het dr Müller zerscht kadolischi Theology, Gschicht un Philospophy an dr Universitet z Dibenga studiert, isch aber zue Rächtswisseschaft un Staatswisseschaft gwägslet.",🔎
,,,Katholische,FALSE,"S Kirchajohr fengd bei de Katholische ond Evangelische am Obend vor em erschda Advent aa, bei de Orthodoxe am erschda Sebdembr.",🔎
,,,katolisch,FALSE,"Tradizionell katolisch isch nu Dietike gsy, paritäätisch Rhynau.",🔎
,,,kàthoolischa Kìrch,FALSE,Ìn dr kàthoolischa Kìrch beetet maa gweehnligerwiis d’ Ghaimnissa vum Roosakrànz noh-n-em folgenda Wuchaplàn: Vor dr Iifiahrung vu da lìchtriicha Ghaimnissa hàt ma tràdizionäll dunnschtigs d’ fraidvolla un sàmschtigs d’ glorriicha Ghaimnissa betràchtet.,🔎
,,,kathollischi Chille,FALSE,Siini Aschdrängige die kathollischi Chille z reformiere hai zur Schbaltig vo dr Chille und zur Gründig vo dr lutherische proteschdantische Chille z Dütschland gfüehrt.,🔎
,,,römisch-katholischi Chille,TRUE,"Im Süde het die römisch-katholischi Chille mit de Langobarde um d Vormacht uf dr Apennine-Halbinsle gstritte, uf dr Iberische Halbinsle si d Sarazene immer wiiter noch Norde vordrunge, im Oste si d Aware iigfalle – churz: Europa isch in Aufruehr gsi, und d Existänz vom Frankeriich isch bedroht gsi.",🔎
,,,kadoolische,FALSE,"Dr Rolf Asal-Steger (* 1953 as ""Rolf Asal"") isch e dytsche, kadoolische Theolog.",🔎
,,,reemisch-kàthoolischa,FALSE,"Àls Litürgiireform (odd’r ""Litürgiireforma""-n-ìm Pluràl; làtiin. ""instauratio liturgica"") bezaichnet maa d’ umfàssenda Ärnäijerung vu dr reemisch-kàthoolischa Litürgii, wo-n-ìm 20.",🔎
,,,kadoolische Chilche,FALSE,"Dr Zacharias (, ""Zacharias tou Polychroniou;"" † Meerz 752 z Rom) isch vu 741 bis zue sym Dood Paapscht vu dr kadoolische Chilche gsii.",🔎
,,,röömisch-katholische Chille,TRUE,"Mit Pontifikaat mäint mä hüte im Allgemäine s Amt, d Amtszit und Würde vomene Bapst vo dr röömisch-katholische Chille.",🔎
,,,römischi Katholike,FALSE,"Under de Iiwohner dominiere römischi Katholike mìt 68,9 % ùn Brotestante mìt 10,8 %; 13 % bezeichne sich als Atheiste.",🔎
,,,reemisch-kàthoolischa Kìrch,FALSE,"Zem kàthoolischa Tràdizionàlischmus (àui: ""Tràdizionàlischtabeweegung"") gheera Schtreemunga ìnnerhàlb vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrch, wo d’ kìrichlicha Reforma un Ernäijerungsbeschtrawunga vum Zwaita Vàtikànischa Konzil (1962–1965) prìnzipiäll kritisiara, àbleehna odd’r bekampfa.",🔎
,,,remisch-katholische Chilche im Sudan,FALSE,"D Christe sin in dr Mehrhait Aahänger vu dr remisch-katholische Chilche im Sudan, wu im Side um 1900 in dr Region um Wau glyychzytig mit dr britische Anglikaner um Bor aafange hän missioniere.",🔎
,,,römisch-katholischen Chille,FALSE,"Dr Begriff Geegereformazioon bezäichnet au e Brozäss in dr römisch-katholischen Chille, wo im Zuug vom Konzil vo Trient sit öbbe 1545 brobiert het, dr Brotestantismus, wo sich politisch wie au instituzionell etabliert het, au gwaltsam mit Hilf vom katholische habsburgische Kaiser zruggzdränge.",🔎
,,,reemisch-kàthoolischer,FALSE,"Àuigscht 2021 z’ Athis-Mont, Département Essonne) ìsch a frànzeescher reemisch-kàthoolischer Gaischtliger gsìì.",🔎
,,,römisch-kaddolische Chille,TRUE,Oktober 1958 z Castel Gandolfo) isch vo 1939 bis 1958 Babst vo dr römisch-kaddolische Chille gsi.,🔎
,,,Kadolike,FALSE,"D Bevelkerig vu Eritrea dailt si offiziäll zue fascht glyche Dail in Muslim (Sunniten) un Chrischte (Eritreisch-Orthodoxi Tewahedo-Chilche, Proteschtante, Kadolike).",🔎
,,,altgläubige,FALSE,"Böju het ursprünglich zu de lozärnische Pfarrei Pfeffike ghört und wo im Bärner Aargau im 1528 d Reformation isch iigfüert worde, het de Rat vo de Schtadt Bärn sine Untertane, wo zum altgläubige Pfeffike ghört hei, de Bau von erer Chile z Rinach erlaubt.",🔎
,,,Römisch-katholisch,FALSE,"Bi de Volchszäälig vo 2000 hen 80,1 % als Konfession Römisch-katholisch aagee, 9,3 % reformiert, öbe 4 % muslimisch, un de Rescht het andri christlichi Konfessione, konfessionslos oder gar ke Angabe gmacht.",🔎
,,,römisch-katholische Chilche,TRUE,November 1992 isch dr Galileo Galilei vu de römisch-katholische Chilche formal rehabiliteert worre.,🔎
,,,kadolischen Chilche,FALSE,Sy (nit botene) Mahndag in dr kadolischen Chilche isch dr 7.,🔎
,,,katholische Chile,FALSE,"Märke tuet mer das aber nume i de katholische Chile, wil sich d Namenstääg und di chirchliche Fiirtig drum verschiebe tüend.",🔎
,,,römisch Katholizismus,FALSE,Am witiste verbreitet isch de römisch Katholizismus.,🔎
,,,Remisch-katholische Chilche,TRUE,"E Erb vu dr spanische Kolonialherrschaft isch au d Religion: Aahänger vu dr Remisch-katholische Chilche sin iber 87 % vu dr Equatorialgineer, dernäbe sin 5 % Proteschtante.",🔎
,,,Kàtholika,FALSE,Sa ìsch vu 1813 bis 1821 vu da Reformiarta un vu 1862 bis 1881 vu da Kàtholika bnutzt worra.,🔎
,,,reemisch-kadoolische Chilche,TRUE,Är wird in dr reemisch-kadoolische Chilche as Hailige verehrt.,🔎
,,,katholische Chille,FALSE,1873 isch au in der Schwiz wägen em Unfehlbarkeitsdogma vom Erste Vatikanische Konzil e «Kulturkampf» zwüschen em Staat und der katholische Chille usbroche.,🔎
,,,Chilche,FALSE,"Augschte 1881 z Chilche as ""Ida Guldenschuh;"" † 6.",🔎
,,,römisch-katholische Chille,TRUE,"94,5 % vo der Bevölkerig vo Madeira ghöre zur römisch-katholische Chille.",🔎
,,,kàtholischa,FALSE,"As gìtt a bsunderer Züestànd fer viar Religiona: d kàtholischa, d evangelisch-lütherischa, d reformiarta un d jìdischa Religion.",🔎
,,,Remisch-Katholisch Chilche,TRUE,D Missionsbenediktiner vu St. Ottilien unterhalte im Side vum Land sechs Chleschter un hän di Remisch-Katholisch Chilche z Tansania stark bregt.,🔎
,,,römisch-katoleschi Chile,TRUE,Dr Bischof vo Rom läitet als Oberhaupt vom Episkopat di ganzi römisch-katoleschi Chile.,🔎
,,,römisch-katholische,FALSE,Ds Wallis isch gschichtlich gsee en römisch-katholische Kantoo.,🔎
,,,römisch-katholische Chile in Frankriich,FALSE,Lyon isch dr Bischofssitz vom Erzbistum Lyon vo dr römisch-katholische Chile in Frankriich mit dr Kathedraale in dr Altstadt.,🔎
,,,katholeschi,FALSE,S Gebäu isch vo 1858 bis 1864 als di erschti katholeschi Chilche i dr Stadt Bärn bout worde.,🔎
,,,reemisch-kàthoolischa Kìrìch,TRUE,Àuigscht 1914 z’ Rom) ìsch vu 1903 bis 1914 Pàpscht vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì.,🔎
,,,kadolisch,FALSE,Zell im Wiisedal hätt friener zu Vorderöschdriich ghört un isch deshalb kadolisch gsi.,🔎
,,,katholisch Chülcha,FALSE,Erscht im Jaar 1998 hät de Kanton d Stüüraaglägeheite für di reformiert Chülcha übernoh un si uf däm Wäg mit de katholisch Chülcha gliichgstellt.,🔎
,,,katholysche Chiùche,FALSE,"Im ängere Sinn bezeichnet Reformazyoon Ärnöyerygsbèwègyge vo der katholysche Chiùche, wo im 16.",🔎
,,,röümisch-katholisch,FALSE,"77,9 Prozänt vu dä Iiwouner sind im Jour 2000 röümisch-katholisch gsii, 9,8 Prozänt evangeilisch-reformiert.",🔎
,,,remisch-katholische,FALSE,"Oktober 1936 z Busto Arsizio, Provinz Varese, Italie) isch vo 2004 bis 2013 remisch-katholische Bischof vu Lugano gsi.",🔎
,,,Katholiki,FALSE,D Katholiki Dreyer läbt mit ihrem Mann z Trier in eme Wohnbrojäkt fir behinderti un nitbehinderti Mänsche in dr Nechi vu dr Benediktinerabtei St. Matthias.,🔎
,,,römisch-katholischè Kirchè,TRUE,D Bevölkerig vo Randè hèt sich gröschtedeils zwischè 1870 bis 1890 zuè nèm Konfessionswechsèl vo dè römisch-katholischè Kirchè zu dè altkatholischè Kirchè entschiddè.,🔎
,,,remisch-katolisch,FALSE,"2013 sin 75,3 % vu de Iiwohner rumänisch-orthodox gsi, 13,2 % Mitglid bin aine Pfingschtcherche, 2,4 % remisch-katolisch, 2 % griechisch-katolisch un 1 % Baptischte.",🔎
,,,Katholische Chile,FALSE,Mai 1431 z Rouen in der Normandie) isch e französischi Nationalheldin und Heiligi vo de Katholische Chile.,🔎
,,,römisch-katholische Chirche,TRUE,"S Bistum Sanggalle (lat.: ""Dioecesis Sancti Galli"") isch e Diözese vo de römisch-katholische Chirche i de Schwiz.",🔎
,,,katholischer,FALSE,"Anderst isch d'Situation degege in Kroatie, Ungarn oder Slowenie: Als ehemoligi Aghörigi vu Östriich-Ungarn füehle sich vili Bürger vu sälle Staate mit traditionell katholischer Bevölcherigsmehheit em so gnennte middeleuropäische Kulturchreis verbunde un distanziere sich vum Balkanbegriff.",🔎
,,,Katholika,FALSE,"Danäbs git as no Sibte-Tag-Adventiste (1.4–3 %), Bahai (1–3 %), Zeugen Jehovas (2 %) und Katholika (1 %).",🔎
,,,reemisch-kàtholisch Kìrch,TRUE,"Ar ìsch anglokàtholischer gsìì, so zu sàga, ar hàt d’ Litürgi un àndra Àschpakta vu dr reemisch-kàtholisch Kìrch unterschtìtzt; ar hàt Gdìchter gschrìewa, fìr d’ Kàtholigkait z’ loowa.",🔎
,,,Römisch-katholische Chille,TRUE,"Aber mä bezäichnet sä zämme mit de orthodoxe Chille, wo im hellenistischi Kulturruum entstande oder vo dört us gründet worde si, und de unierte Chille mit östlige Rite, wo Däil vo dr Römisch-katholische Chille si, vilmol as ""Ostchille"".",🔎
,,,Katholik,FALSE,"Me weiss aber, ass er sich zum Katholik het lo daufe.",🔎
,,,katholische Chilche,FALSE,"Wo du der Martin Luther mit der katholische Chilche het Erger übercho, het di katholischi Chilche di Deuterokanonische Schrifte als Teil vom Alte Teschtamänt feschtgleit.",🔎
,,,katolische,FALSE,"Ab em 1522i hät er sich aafange reformatorisch uuffüere, zeerscht mit de Schrift «Von Erkiesen und Freiheit der Speisen» gäge die katolische Faschtebrüüch.",🔎
,,,kathollische Chille,FALSE,"Während sim ganze Läbe het er d Missschtänd in dr kathollische Chille kritisiert, het aber nit welle sich in die dogmatische Usenandersetzige zwüschem Martin Luther und dr Chille iimische und het vo ""Friide und Konkordanz"" gredet.",🔎
,,,katholische Cherche,FALSE,I de katholische Cherche isch de Wyssi Sunntig tradizionell de Tag för di fyrlich Erstkommunion vo de Chind.,🔎
,,,römisch-katholische Kirche,FALSE,"Die Chrischtkatholischi (Schwiiz) oder Altkatholischi (Düütschland) oder Oud-Katholieke Kerk (Holland) Kirche isch en Abschpaltig vo de römisch-katholische Kirche, wo zur Ziit vom Kulturkampf passiert isch.",🔎
,,,alte Globe,FALSE,"Ainzelni Dörfer send bim alte Globe bleba, anderi händ sich zom nöije Globe bekennt.",🔎
,,,Katholischi,FALSE,"Katholischi, brotestantischi, orthodoxi und armeenischi Christe, Juude und Musliim häi mit- und näbenenander gläbt und drotz dr Dominanz vom katholische Klerus e politisch gstützti Religionsfreihäit gnosse.",🔎
,,,römisch-katolische Chile,TRUE,"I de 1870er Jaar sind die meischte Zürcher Katolike mit de Pschlüss vom Erschte Vatikanische Konzyl nid yverstande gsi, und si sind drum us dr römisch-katolische Chile usgschlosse worde.",🔎
,,,kadoolisch,FALSE,"St. Elisabeth isch e kadoolisch Chlooschter vu dr ""Aabäterne vum Bluet Chrischti"" (""Adoratrices Sanguinis Christi,"" ASC) im Schaaner Ortsdail Dux z Liachtaschtaa.",🔎
,,,römisch-katholische Glaube,FALSE,"Joorhundert aber zum römisch-katholische Glaube konwerdiert häi, isch es zu Zwangsdaufe und andere diskriminierende Maassnaame choo.",🔎
,,,römisch-katholischi,FALSE,Z Huuse git s e evangelischi un e römisch-katholischi Chilchegmei.,🔎
,,,römisch-katholisch,FALSE,"Traditionäll isch Frankriich zum gröschte Deil römisch-katholisch, sit de 1970er-Johr degege offiziell säkular.",🔎
,,,reemisch-kàtholischer,FALSE,Juni 2021 z’ Rom) ìsch a frànzeescher reemisch-kàtholischer Gaischtliger un Diplomàt vum Hailiga Schtüahl gsìì.,🔎
2576,Teleskop,Teleskop,Fèrnrohrè,FALSE,In vèrschidè großè Fèrnrohrè cha mèr au no Stèrn vu 10. bis 20.,🔎
,,,Farnrohr,FALSE,"Alpha Centauri ìsch a teleskopischer Doppelschtarn; dàs bediitet, àss maa’na numma-n-ìm Farnrohr kààt tränna.",🔎
2577,Souveränität,Souveränität,völkerrächtligi Souveränität,FALSE,Drmit isch si juristisch s Gliiche wie di völkerrächtligi Souveränität.,🔎
,,,Suverään,FALSE,"Wenn sech di drei politische Gwalte vom Bund – s Parlamänt, der Bundesroot und s Bundesgericht – inere Sach eifach nid drüber eis wäärde, was jetz sell gälte, so entscheidet d Bundesversammlig drüber; si isch vom Schwiizer Volk, em Suverään, au do derfür ygsetzt.",🔎
,,,deilsouverän,FALSE,Er befindet sich sit em Irak-Chrieg 2003 under militärischer Besatzig vo internationale Koalitionsdruppe wo vo de Vereinigte Schtaate gfüehrt wärde und muess zurziit as deilsouverän bedrachtet wärde.,🔎
,,,däilsuweräni,FALSE,"Die Veräinigte Staate si e Bundesstaat, wo zur Zit 50 däilsuweräni Äinzelstaate het.",🔎
,,,Suwerenidäät,TRUE,Die völligi staatligi Suwerenidäät häi die dütsche Territorialstaate erst mit dr Gründig vom Rhiibund und dr Uflöösig vom „Alte Riich“ 1806 überchoo.,🔎
,,,Souveränidät,TRUE,Sie hèt abber diè territoriali Souveränidät vo Panama zuègsicherèt.,🔎
,,,suwerään,FALSE,"E Protektorat (vo lat. ""protegere"", „schütze“) isch e staatligs Territorium, wo däilwiis suwerään isch und wo vom ene andere Staat, vom Protekter, gegen usse verdräte und verdäidigt wird.",🔎
,,,suwerääne,FALSE,"Joorhundert e machtbolitischi Staateverbindig bezäichnet, wo äi Staat (""Suzerän"", ""Oberstaat"") wichdigi Befuegniss vom ene andere suwerääne Staat (""Unterstaat"") usüebt, mäistens Milidäär-- und Ussebolitik.",🔎
,,,Suweränidäät,TRUE,"Fürststift oder Fürsterzstift bezäichne im Häilige Römische Riich bis 1803 im Allgemäine e gäistligs Territorium, wo die staatligi Suweränidäät din vom ene Bischof as Landesfürst, em Fürstbischof, usgüebt worde isch.",🔎
,,,souveräne,FALSE,"Dr Staatebund (""Konföderation"", ""völkerrächtlige Verein"") isch e Zsämmeschluss vo souveräne Staate (Mitgliidstaate, ""Bundesgliider"") mit ere eigene, aber nume lockere Organisation uf dr Bundesebeni.",🔎
,,,Sälbstbestimmig,FALSE,"Im Middelpunkt stöön Freihäit, Sälbstbestimmig, Gliichberächdigung und Sälbstverwirkligung vo de Individue und kollektivi Sälbstverwaltig.",🔎
,,,Unabhängigkeit,FALSE,D Ursach vo dr aahaltende Uswanderigswälle isch dr extremi wirtschaftlichi Absturz vom Land noch dr Unabhängigkeit gsi.,🔎
2578,Palästinensische Autonomiegebiete,Die paleschtinensische Autonomiigebiet,Palestinensergebiet,FALSE,"E Hufe islamistischi Beweegige gründe sich uf em politische Widerstand gegen e Bsatzigsmacht, zum Bischbil in de Palestinensergebiet und em Libanon.",🔎
,,,palestinänsische Autonomiigebiet,TRUE,Novämber 2004 dr erst Bresidänt vo de palestinänsische Autonomiigebiet.,🔎
,,,Paleschtinensischi Autonomiibehörde,FALSE,"Dr Räscht vom Westjordanland isch immer no vo Israel bsetzt, die Paleschtinensischi Autonomiibehörde beaschprucht aber s ganze Gebiet.",🔎
,,,Paleschtina,FALSE,"Raise dur Mittelamerika, Paleschtina un Sidamerika hän en derzue brocht, si fir Projäkt in Entwickligsländer z engaschiere.",🔎
,,,Autonomiibehörde,FALSE,D Politik vo der Autonomiibehörde ziilt uf d Errichtig vom enä unabhängige eigene Schtaat für die paleschtinensische Araber ab.,🔎
,,,Palestinensische Autonomiibehörde,FALSE,Dr Gasasträife isch Däil vo de Palestinensische Autonomiigebiet und stoot im Innere formal under dr Verwaltig vo dr Palestinensische Autonomiibehörde.,🔎
,,,Palestinensische Gebiet,FALSE,"Novämber 2012 het d Verdrätig vo dr PLO dr Beobachterstatus ""(non member observer state’ status)"" as ""Staat Palestina"" für die Palestinensische Gebiet bi de Veräinte Nazioone.",🔎
,,,Palästina,FALSE,"S Buech Apostelgschichte schribt, dass d Noochfolger vo Christus dr Namme «Christe» zerst vu dr Ugläubige vu dr syrische Stadt Antiochia (das isch hyt Antakya in dr Türkei) erhalde häbe, wo si nooch dr erste Verfolgige z Palästina ani gflohe seie.",🔎
,,,Paleschtinänsische Autonomibiet,TRUE,"Si bstoht us 22 Mitglider: 21 Nationalstaate z Afrika un z Asie un dr Paleschtinänsische Autonomibiet, wu international nit anerkännt sin un inoffiziäll dur d PLO verdrätte wäre.",🔎
,,,Palästinenser,FALSE,"2023, wo d Hamas mit Terroraaschlääg Israel aaggriffe und Israel mit em Militär zrogggschlage hät, hät sich d Greta Thunberg ganz aisittig mit de Palästinenser solidarisiert.",🔎
,,,Palestinensische Autonomiigebiet,TRUE,Im Januar 2006 hät d Hamas d Wahle i de Palestinensische Autonomiigebiet gwunne.,🔎
,,,Palestinensischi Autonomiibehörde,FALSE,"Februar 2011 het die Palestinensischi Autonomiibehörde gsäit, ass d Kommunaalwaale ändlig doch abghalte wurde und zwar am 9.",🔎
,,,Palestinänsische Autonomiibehörde,FALSE,Vom Merz bis Septämber 2003 isch er Ministerbresidänt vo dr Palestinänsische Autonomiibehörde (PA) gsi und sit em 15.,🔎
,,,paleschtinänsische,FALSE,"Är isch eine vo de elf Sportler u Trainer gsi, wo bim Olympia-Attentat z Münche vo paleschtinänsische Terrorischte als Geisle sy gno u im aschluss ermordet worde sy.",🔎
,,,Gebiet vo dr Autonomiibehörde,FALSE,Ab de 2000er Jahr isch d Gwalt i de Gebiet vo dr Autonomiibehörde wider gwachse.,🔎
,,,Paleschtinänser,FALSE,"Är het zum Byschpel versuecht, zwische Israel un dr Paleschtinänser z vermittle.",🔎
,,,Verdräter vo de Palestinensische Autonomiigebiet,FALSE,"D Bundesrepublik Dütschland anerkennt Palestina nit as Staat, het aber diplomatischi Beziejige zu de Verdräter vo de Palestinensische Autonomiigebiet.",🔎
,,,palestinensische Autonomiigebiet,TRUE,In de palestinensische Autonomiigebiet bedätigt sich d Hamas au uf karitativem Gebiet.,🔎
,,,Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda,FALSE,vu da Pàläschtinensischa Otonomiibeheerda.,🔎
,,,Palästinensische Autonomiigebiet,TRUE,"Es gränzt an Israel, die Palästinensische Autonomiigebiet, Syrie, dr Irak, Saudi-Arabie und an s Rote Meer (Golf vo Aqaba), wo s ä Seegränze zu Ägypte het.",🔎
2579,Département Vaucluse,Département Vaucluse,Vaucluse,FALSE,"D ""Provence"" umfasst hüte d Departemänt Bouches-du-Rhône, Var, Alpes-de-Haute-Provence, e baar Gmäinde in de Departemänt Vaucluse, Alpes-Maritimes und Hautes-Alpes.",🔎
,,,Vaulcuse,FALSE,Ànna 2012 ìsch ìm Jean-Marie Le Pen siina Ankeltochter Marion Maréchal àls Àbgoordneta-n-üss Vaulcuse gwählt worra.,🔎
2580,Internationale Filmfestspiele von Cannes,Internazionali Filmfeschtspiil vu Cannes,69. Internazionaale Filfeschtspiil vu Canne,FALSE,"i Erdmann"", isch d Ade 2016 zum Wettbewäärb vu dr 69. Internazionaale Filfeschtspiil vu Canne 2016 yyglaade woore. No siibe Joor isch s dr eers",🔎
,,,Internazionale Filmfeschtspiil vu Cannes,TRUE,"De Langfilm ""Atlantique"", wu dodruf basiert un wu si Reschy gfiert un s Draibuech gschribe het, het s im Rame vu dr Internazionale Filmfeschtspiil vu Cannes vor, wun er um di Guldeni Palme kunkerriert het.",🔎
,,,Filmfeschtspiil vu Cannes,FALSE,"S gheert no dr Filmfeschtspiil vu Venedig un em Moskauer Filmfeschtival, wu scho in dr 1930er Johr grindet wore sin, un näb dr Filmfeschtspiil vu Cannes un em Filmfeschtival Karlovy Vary (alli 1946 grindet) zue der eltschte Filmfeschtspiil uf dr Wält.",🔎
,,,Filmfestspiil z Cannes,FALSE,1997 isch dr Bergman bi de Filmfestspiil z Cannes as „Beste Filmreschissöör vo alle Zite“ geert worde.,🔎
,,,Filmfeschtiwäl vu Cannes,FALSE,"Dr Film isch fir d Quinzaine des réalisateurs (hite Quinzaine des cinéastes) am Filmfeschtiwäl vu Cannes uusgwehlt woore, un druf au bi vyl andere Feschtiwäl wie em IFF Rotterdam, em BFI London un andere.",🔎
,,,Cannes,FALSE,Si zelle nääbe Cannes un Venedig zue dr wiichtigschte Filmfeschtival un gälte as ais vu dr wiichtigschte Eraignis vu dr Filmbranche wältwyt.,🔎
,,,Internazoinali Filmfeschtspil vu Cannes,TRUE,Camerimage Black Reel Award Directors Guild of America Award Europäische Filmbryys Internazionali Filmfeschtspil Berlin Internazoinali Filmfeschtspil vu Cannes London Film Festival Internazionali Filmfeschtspil vu Venedig New York Film Critics Circle Award Palm Springs International Film Festival Prix Lumières Rotterdam International Film Festival,🔎
,,,Cannes Film Festival,FALSE,"Ire Debüt-Langfilm ""Party Girl"" (in Co-Reschy mit dr Marie Amachoukeli un em Samuel Theis) isch mit dr ""Caméra d’or"" bim Cannes Film Festival 2014 uuszaichnet woore.",🔎
,,,Feschtival z Cannes,FALSE,"Zäme mit em Tanner het dr Goretta 1957 mit „Nice Time“ en Churzfilm iber s nächtli Lääben am Londoner Piccadilly Circus drillt, wu uf em Feschtival z Cannes en Pryys gwunne un vyl Kritikerlob brocht het.",🔎
2581,Hoheitszeichen,Hoheitszeiche,Hohäitszäiche,FALSE,"1935 si die erste öffentlige Ufdrääg choo: d Hohäitszäiche am Berliner Finanzministerium, Stäirelief am Geböid vo dr Nordstärn-Lääbensversicherig in Berlin-Schöneberg, figürlige Schmuck am Hauptbordaal vo dr Dütsche Versuechsaastalt für Luftfahrt, Berlin-Adlershof, d Blastik „Der Flieger“ für s Hauptgeböid vo dr Dresdner Luftchriegsschuel.",🔎
,,,Hoheitszeichu,FALSE,Offizielli Hoheitszeichu sind bi dä altu Eidgnossuschaft nummu d'Wappu va dä Kantonu gsi.,🔎
2582,Basel,Basel,Baasel,TRUE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Basu,TRUE,Im Gägesatz zu Züri oder Basu si d Tram z Bärn root.,🔎
,,,Stadtgebiet vo Basel,FALSE,Dr Dierpark in de Langen Erle befindet sich uf em Stadtgebiet vo Basel und het e Flechi vo öbbe 20 Hektare im Uferwald Langi Erle uf dr östlige Ufersiite vom Fluss Wiise.,🔎
,,,Chlybasel,FALSE,"Bis 1878 isch är z Gälterchinde Landarzt gsi, denn het är z Chlybasel e Praxis ufdo.",🔎
,,,Baasl,TRUE,"Jänner 2003; bekannt als –sten) isch e Schuchnalischd und Satirikch gsi, wo mit dch Schdat und dch Regioon Baasl vchbunde gsi isch.",🔎
,,,Baasler,TRUE,"D Ziibelewaaie isch äins vo de dradizionelle Baasler Fasnachtsgricht, und z Bäärn wird si as Zibelechueche wääred em Zibelemärit as Oobenässe serviert.",🔎
,,,Bààsel,TRUE,Bis 1973 hàt sìch d’ Schtrooss zwìscha Bar-le-Duc ìm Wäschta vum Lothrìnga un dr Schwiizer Granz bii Bààsel ärschträckt.,🔎
,,,Basler Rhyknǜǜ,FALSE,S Schloss lyt am linkè Ufer vum Hochrhy zwǜschem Untersee un èm Basler Rhyknǜǜ uff èm gächè Flüè übber m Rhyfall un bǜètet èn exquisitè Uusbligg übber dè größschte Lauffè am Hochrhy.,🔎
,,,Stadt Baasel,FALSE,April 1641 dr Statthalter vom Bürgermäisterdum vo dr Stadt Baasel die gsundi Brunnekwelle gegenüber em Vogt Jakob Zörnlein us Waldeburg erwäänt het.,🔎
,,,Stadtbasler,FALSE,"Dr alt Stadtbasler Dialäkt isch e niideralemannischi Insle im Hochalemannische, er isch jetz aber uf em Ruckzug.",🔎
,,,Bàsel,TRUE,"Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, Ditschlànd un d'r Schwiz, d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:Wiil àm Rhii, Bàsel Saint-Louis un Hiniga.",🔎
,,,Bàsek,FALSE,"S ganze Rhyknǜǜ lyg innerhalb vom Schwizer Staatsgebièt un wörd vo dè Stadt Bàsek, Zentrum vo dè ""RegioTriRhena"", un dèmm sinè Gmeindè Riiè un Bettingè besidlet.",🔎
,,,Basl,TRUE,D Oberrhinische Diafebeni isch ä 300 km langs un bis zua 40 km breids Diafland zwische dr Städt Frankfurt un Basl.,🔎
,,,Basel-Schtadt,FALSE,"Dr Schtänderat bestaht us 46 Mitglieder, je zwei für jede Kanton und je eis für jede vo de früener Halbkanton gnännte Kantön (Basel-Landschaft, Basel-Schtadt, Nidwalde, Obwalde, Appezäll Usserrhode und Appezäll Innerrhode).",🔎
,,,Chly-Basel,FALSE,"Diè älteschti bekannti Sägemülli im dütschsprõchigè Raum isch diè 1279 èrschtmòls erwäänti ""Holzmülli"" zwǜschè Rièchè un Chly-Basel.",🔎
,,,Basler,FALSE,"In sym Film ""Babylon 2"" (1993) hed er bekannti ""Secondos"" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik.",🔎
,,,Stadt Basel,FALSE,"Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür.",🔎
,,,Basilea,FALSE,"""Berna, Basilea, Genevra, Lucerna"").",🔎
2583,Zürcher Unterland,Züri-Underland,Unterland,FALSE,"Gwählt wören dia all vier Johr vom Volk im Proporzwahlrächt, und zwor 10 im Wahlkreis Unterland und 15 im Wahlkreis Oberland.",🔎
,,,Underland,FALSE,"Di histoorisch-geograafische Landschafte sind s Gibiet links und rächts vom Zürisee mit de Stadt, s Limettaal, s Underland, s Wyland, d Gäged um Wintertuur, s Oberland und s Chnoonaueramt (oder Säuliamt).",🔎
,,,Züri Underland,TRUE,"D Waynes sind en lokale Verein us em Züri Underland, wo im Dezember 2008 gründet worde isch.",🔎
2584,Bezirk Pfäffikon,Bezirk Pfäfike,Pfäfike,FALSE,Hauptort isch Pfäfike.,🔎
,,,Pfäffike,FALSE,"Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat.",🔎
,,,Bezirk Pfäffike,TRUE,"Baume (amtlich ""Bauma"") isch e politischi Gmäind im Bezirk Pfäffike vom Schwizer Kanton Züri.",🔎
2585,Kanton St. Gallen,Kantoo Sanggale,Kanton San Galle,TRUE,Aaltstetta isch e Stadt und e politischi Gmaand im Waalkrais Rintl vom Kanton San Galle.,🔎
,,,Kanton St. Galls,FALSE,"Baalzers grenzt im Weschta und Nordweschta a dr Schwiizer Kanton St. Galls, im Süda a s Bünderland und im Oschta und Nordoschta a d Liachtastaaner Gmaand Tresa.",🔎
,,,Sangaller,FALSE,"D Nochbergmäände send im Uhrzeigersenn ommi; Urnäsch, Waldstatt, Herisou und Stää im Kantoo Appezäll Osserroode, Schlatt-Hasle, Gonte und Schwendi im Inneroode, dezue no d Sangaller Gmäände Wildhuus-Alt Santihann und Nesslou.",🔎
,,,Sangale,FALSE,"Bad Ragaz (bis 1937 nu ""Ragaz"") isch e politeschi Gmaind im Waalchrais Sargaaserland vom Kanton Sangale.",🔎
,,,Kantoo Sanggalle,TRUE,S Toggeborg (IPA: []) isch e Region im weschtliche Teil vom Kantoo Sanggalle i de Schwiz.,🔎
,,,Sanggalla,FALSE,"Liachtaschta isch a Land i da Alpa, wo am Rhii lit und umgeba isch vo da Schwizer Kantön Sanggalla im Weschta und Graubünda im Süda und em östrichischa Bundesland Vorarlbärg im Oschta.",🔎
,,,Kanton St. Galla,FALSE,"Rund um Ems ligend sechs Nochburgmoanda, däs sind Luschnou und Dorabira im Bezirk Dorabira; Fraxra, Götzis und Alta im Bezirk Fealdkirch und Diepoldsau im Schwizer Kanton St. Galla.",🔎
,,,Sanggaller,FALSE,Benken SG) isch es Dorf und e politischi Gmeind im Sanggaller Tail vu de Linthebeni.,🔎
,,,Kanon Sanggalle,TRUE,"Vollständig vom Kanon Sanggalle umschlosse, isch es im Norde dor d Stadt Sanggalle, im Oste dor s Rintl, im Süde dor d Appezäller Alpe mit em Säntis und Hoche Chaste und im Weste dor s Toggeburg begränzt.",🔎
,,,Kanton Sangalle,TRUE,Wil isch e chlineri Stadt und ehemolige Hoptort vom Waalchrais Wil im Kanton Sangalle mit öpe 23'000 Iiwohner .,🔎
,,,St. Galle,FALSE,"Chraaleff git s e Bahnhof, wo Aschluss in Richtig St. Galle und Wyfelde hät. Usserde",🔎
,,,Kanto Sanggalle,TRUE,Ä Schpezialität vom Kanto Sanggalle und vor allem vom Toggeburg und vo de zwä Appezäller Halbkantö isch de Schlorziflade ägentlich ersch noch äm Zwääte Weltchrieg worde.,🔎
,,,St. Gallä,FALSE,"antön Züri und St. Gallä i dä Schwiiz, wo au di ehem",🔎
,,,San Galla,FALSE,Aichbärg isch a politeschi Gmoand im Kantoa San Galla.,🔎
,,,Sangallerland,FALSE,"Me könnt se bsunders z Aaltstetten im Sangallerland, wo si in ere grosse Schuppele umelauffe.",🔎
,,,Kantõa San Galla,FALSE,Oberriet ischt a politaschi Gmõand im Waalkrais Rhintl vom Kantõa San Galla.,🔎
,,,Sanggalisch,FALSE,August 1969 z Köln) isch langi Zit im Bündnerland Pfarrer gsii und hüt isch er s im Sanggalisch-Appezällische.,🔎
,,,Kantoon St. Galle,FALSE,"Juli 1964 z Aaltstetta, Kantoon St. Galle; † 16.",🔎
,,,San Gallä,FALSE,Jänner 2005 bis Endi 2012 ä politischi Gmeind vom Kanton San Gallä i dä Schwiz gsi.,🔎
,,,Kantoon Sanggalle,TRUE,"Mai 1868 z Buggs, Kantoon Sanggalle; † 21.",🔎
,,,St. Galla,FALSE,orda mit Glarus und St. Galla. Graubünda bildet d Landäsgränza vo da Schwiiz mi,🔎
,,,St. Galle,FALSE,"ge Kantön Glarus un St. Galle, ussdännt. Im Nordweschte isch s Romanisch bis zu",🔎
,,,Sanggalle,FALSE,Z Sanggalle werd am Fasnachtssamschtig de «Ehren Födlebürger» erküürt und mit ere Kanoone in Ehre-Föbü-Himmel beförderet.,🔎
,,,Kanton St. Galle,FALSE,Fischinge isch di südlichscht Gmaind vom Thurgau a de Grenze zum Kanton St. Galle und Kanton Züri.,🔎
,,,Kanton Sanggalen,TRUE,Z’eerscht het si füre Kanton Sanggalen und Kanton Züri gschaffet.,🔎
,,,Sankt Galla,FALSE,"Raveschburg isch zsamma mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galla, Pfulladorf, Zirich ond Lindau Mitglied vo dr ""Konschtanzer Gsellschaft"" gwäa ond do drmit au vom 1331 grindeta Schwäbischa Schtädtebund.",🔎
,,,Sangalle,FALSE,Während de letschte Johrzehnt hät sich bi villne Lüüt (vor allem im Mittel- ond Vorderland) de Dialekt a dem vo Sangalle aagleche und isch demnor ä ke Markäzächä meh.,🔎
,,,St. Galler,FALSE,"""Argengau"">Argegau (771 ""in pago Linzgauvia"", St. Galler Urkundebuech 1,59). Im Johr 764 isch in ere <a hr",🔎
,,,Kantuu Sant Gallä,FALSE,D'r gliichnamig Bahnhof - deet chrüüzet sich d' Hauptachse Züri-Chur und d' Regionalliniä Rapperschwiil-Linthl - liit uf em Gebiet vu d'r Gmäind Schänis im Kantuu Sant Gallä.,🔎
,,,Sanggallerland,FALSE,"Dr Alperhy, wie me dämm Abschnidd säit, isch grad zu Läbzyte vo dr Emilie Kuschter-Weder bi dr grosse Rhyregulierig korigiert woorde; iires Doorff isch mit em grade ""Dipilzouer Duurstiich"" vom Räschte vom Sanggallerland abgschnitte woorde; es isch jetz wien en Insle zwüsche nöie Flussbett und em Altlouf.",🔎
,,,Kanton Sanggale,TRUE,"Mit dr Mediationsakte vo 1803 hai die beide Appezäll ihri Souveränität wider übercho und dr noi Kanton Sanggale isch bildet worde, wo d Rästgebiet vo de Kantöön Säntis und Linth vereinigt het.",🔎
,,,Kantuu Sanggalle,TRUE,"D Maag isch hüt e Bach i de Schwiz, wu d Ebeni westlich vu Wesä im Kantuu Sanggalle entwässeret.",🔎
,,,Kanton Sanggallö,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,sanggaller,FALSE,"S erscht Mitglid vo de Famili isch vermuetli de ""Heinricus de Bichewillâr"" gsii, wo ane 1222 as Züüg vonere Schenkig vom sanggaller Abt Ruodolf (1220–1226) uuftrett.",🔎
,,,SG,FALSE,"Februar 1802 z Altschtätte, SG; † 21.",🔎
,,,Kanton St. Gallä,FALSE,Mörschwil isch ä politischi Gmeind im Kanton St. Gallä i dä Schwiiz.,🔎
,,,Kanton St. Galla,FALSE,Baalzers lit am Rhii ar Grenz zum Schwizer Kanton St. Galla.,🔎
,,,Kantoo Sangalle,TRUE,Innerroode gränzt an Kantoo Appezäll Osserroode ond ischt im Übrige vom Kantoo Sangalle omgee.,🔎
,,,Kanton Sanggalle,TRUE,Dr Kanton Sanggalle isch bis Endi 2002 i 14 Bezirk uufteilt gsii.,🔎
,,,Kanton St. Galle,FALSE,Iber dr Boodesee isch Baade-Wiirdebäärg verbùnde mid em Kanton St. Galle ùn em eeschdryychische Bùndesland Vorarlberg.,🔎
,,,Sanggallische,FALSE,"Er het s Gimnasium z Disentis und zu Gossau im Sanggallische bsuecht und isch denn a der Uni Fryburg z’eerscht go Düütsch, Französisch, Iteliänisch und Rätoromanisch und de spööter no d Indogermanistik und die Germanischi Filology studiere.",🔎
,,,Sangallä,FALSE,"Si isch zueschtändig für d Kantüü Aargau, beednä Appizäll, Glaris, Sangallä, Schaffhuuse, Thurgau, Zug und Züri.",🔎
,,,sanggallische,FALSE,"Pettenau (amtlich: ""Bettenau"") isch e Wiiller i de sanggallische Gmaind Jonschwil.",🔎
,,,sanggalisch,FALSE,"S mues i dëre Zyt gsi sy, wo de Vetsch au hät welen e sanggalisch-appizälischs Oorts- und Fluernamebuech uusschaffe.",🔎
,,,Kanton Sangale,TRUE,"Si isch d Gmaind vom Bünderland, wo am wytischte im Norde lyt, das isch im Rhydaal unde, näbet Mäiefäld und wisawi vo Bad Ragaz, wo zum Kanton Sangale ghört.",🔎
2586,Kāf,Kaf (Arabischer Buchstabe),Kef,FALSE,"Wie bim Gef sind d diakritische Zeiche vilmol weggluu un de ""ñ""-Lut mitem Kef wiidergebe worre.",🔎
,,,Kaf,FALSE,"S Ñef wird wie e Kaf gschribe, aber mit drey Pinkt driber.",🔎
2587,Weiche (Bahn),Weichè,Aaschlussweichè,FALSE,Nõch wittèrè 900 m Baanhofsgleis hört d Hattinger Vobindungskurvè bedrybstechnisch bi nèrè Kombination Aaschlussweichè un Üst am Südchopf vum Abzwygbaanhof uff.,🔎
,,,Weiche,TRUE,Dert het me e Weiche ersetzt.,🔎
2588,Breil/Brigels,Breil/Brigels,Brigels,FALSE,"De bekanntescht Dichter aber isch de Surselver Giachen Caspar Muoth (1844–1906) uss Brigels, wo als de sproochgwandescht romanischi Dichter überhaupt gilt.",🔎
,,,Tavanasa,FALSE,"In jüngster Zyt sind de Arno Camenisch (* 1978) vo Tavanasa mit sym Dütsch-Romanische Buech ""Sez Ner"" (2009) und d Leta Semadeni usem Engadin, wo ane 2011 der Pryys vo der Schwiizerische Schillerstiftig übercho het, überregional bekannt worde.",🔎
2589,Vilters-Wangs,Vilters-Wangs,Vilters,FALSE,"Do het s Rychsguet a dene Orte gha: Chur, Felsbärg, Malans, Maiefäld, Fläsch, Ragaz, Vilters, Balzers, Mels, Sargaas, Schaa, Räfis (bi Sevele), Grabs, Lims im Wärdebärgische, Buchs, Flums, Bärschis bi Waalestadt und z Waalestadt (latynisch ""Ripa Vualahastad"").",🔎
,,,Wangs,FALSE,"Sit 1954 het’s chlyni Bärgbaane vo Wangs und Bad Ragaz uus ufe Mugger Chamm, w d Pizolhüüte vom SAC stoot.",🔎
2590,Das Wirtshaus im Spessart (1958),Das Wirtshaus im Spessart (Film),Das Wirtshaus im Spessart,FALSE,"Dômôls send so grauße Ondrhaldongs-Film-Klassiker wia ""Feuerwerk"", ""Ich denke oft an Piroschka"" ond ""Das Wirtshaus im Spessart"" entstanda.",🔎
,,,Wirtshaus im Spessart,FALSE,"Der Stroifa isch sozusaga a loosa Fortsetzong vo sellem siiba Jôhr vorher entstandena Film ""Das Spukschloß im Spessart"", wo wiiderom als Fortsetzong vom ""Wirtshaus im Spessart"" ôôzoseha ischt.",🔎
2591,Lausanne,Lausanne,Losànn,TRUE,Si lyt in Eclubens ir Nöchi vo Losànn im Kanton Wâdt.,🔎
,,,Losann,TRUE,Januar 1879 z Losann) isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.,🔎
2592,Isle of Man,Isle of Man,Insle Man,TRUE,"D Insle Man un d Kanalinsle hän nöd zur EU ghört, sin aber Teil vom EU-Zollgebiet gsi.",🔎
,,,Man,FALSE,"Si bistönd us de Insle Groossbritannie, Irland, Man, Anglesey, Wight, de Hebride, de Shetlandinsle, de Orkade und de Scilly-Insle.",🔎
2593,Pazifischer Ozean,Pazifische Ozean,Paziifische,FALSE,"Atoll chömme nume in droopische Gwässer vor, hauptsächlig im Paziifische und im Indische Ozeaan.",🔎
,,,Pazifik,FALSE,"Us der Sicht vo der Geografy z Europa kännt me sibe Kontinänt uf dr Ärde: D Inselwält vom Pazifik wird hüfig zämmegfasst under em Name Ozeanie, je noch Gsichtspunkt mit odr ohni Australie.",🔎
,,,Weschtpazifik,FALSE,"D Feni-Insle (lokale Name: ""Anir"") sin e Inselgruppe vu zwoo Vulkaninseln, eschtli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik.",🔎
,,,Pazifikküschtè,FALSE,"Er volauft zwischè dè Städt Colón am Atlantik- un Balboa, èm Vorort vo Panama-Stadt a dè Pazifikküschtè.",🔎
,,,Pazifischän Ozean,FALSE,"Er lit im Weschtä vom Land und grenzt an Pazifischän Ozean, a d US-Bundesstaate Oregon, Nevada, Arizona und an mexikanischä Staat Baja California of dä glichnamigä Halbinslä.",🔎
,,,pazifischè Ozean,TRUE,"Im allgemeinè Sprõchgebruuch isch Sibiriè s nördliche Asiè vom Uralgebirge im Weschtè bis zuè dè Küschtè pazifischè Ozean im Oschtè, wo zuè Russland ghört.",🔎
,,,nordpazifische,FALSE,"D Aleute ([] oder []; au mit eme Trema gschriibe: ""Alëute"") si en Inselchetti zwüsche Nordamerika und Asie am Südrand vom nordpazifische Beringmeer.",🔎
,,,Nordpazifik,FALSE,Si befindet sich zwüschen em Beringmeer und em Nordpazifik im Oste und em Ochotskische Meer im Weste.,🔎
,,,Pazifische Ozeans,FALSE,"S Korallemeer oder d Korallesee isch e Näbemeer vum Pazifische Ozeans zwische Auschtralie, Neiginea, dr Salomoninsle un Vanuatu.",🔎
,,,Pazifischen Ozean,TRUE,S Land het hite dur Mässbojen im Pazifischen Ozean en effäktiv Tsunami-Friewarnsischtem.,🔎
,,,Süüdpàzifik,FALSE,"Niue (ùff Anglisch odd’r , niueànisch ""Niuē""; àlter Nàmma ""Savage Island"", „wìlda Ìnsla“) ìsch a àbglaaganer Ìnselschtààt ìm Süüdpàzifik ìn dr Neecha vu Tonga, äbb 2.400 km nordeschtlig vu Näiseelànd.",🔎
,,,pazifische,FALSE,"Nager git s fast uf dr ganze Wält, ursprünglig het s e se nume in dr Antarktis und uf abglägene Insle – öbbe Neuseeland und de meiste pazifische Insle nit ge.",🔎
,,,Pazifischa Ozean,TRUE,"Im Südweschta vu Tuvalu isch der Pazifischa Ozean, im Oschta Papua-Neuguinea und im Norda Neuseeland.",🔎
,,,Pazifisch Ozean,TRUE,"Amur un Anadyr sin di greeschte Fliss, wu in dr Pazifisch Ozean fließe.",🔎
,,,pazifik,FALSE,"Kiritimati (kiribatischi Ussprooch: []; früener """" ‚Wienachtsinsle‘) isch en Atoll in de Line Islands im Zentralpazifik, wo zu Kiribati ghöört.",🔎
,,,pazifischi Küschtè,FALSE,Anno 1639 hèn d Russè zum èrschtè Mòl diè pazifischi Küschtè erreicht.,🔎
,,,Pazifikküste,FALSE,"Er isch für d Erforschig vo dr Pazifikküste vo Nordamerika vo Kalifornie über Oregon, Washington und British Columbia bis uf Alaska bekannt worde.",🔎
,,,Pazyyfyk,FALSE,Är ligt im Pazyyfyk vor de Kǜschta vo Rùsslann ù Korea.,🔎
,,,Pàzifisch Ozeàn,TRUE,"Britisch-Kolumbia (kurz àui BC gnännt; anglisch ""British Columbia"" , frànzeesch ""Colombie-Britannique"" ) ìsch a kànààdischa Prowìnz àn dr Kìschta vum Pàzifisch Ozeàn.",🔎
,,,pazifische Ozean,TRUE,"D Nordwestpassaasche isch dr Seewääg, wo im Norde vom amerikanische Kontinänt dr atlantisch mit em pazifische Ozean verbindet.",🔎
,,,pazifischi,FALSE,"Polynesie (us em Griechische: ""poly"" = vil; ""nēsoi"" = Insle) isch isch e grossflechigi pazifischi Inselregion und au die östligsti vo de Kulturregione vo Ozeanie.",🔎
,,,Pazifischa-n-Ozeàn,TRUE,Palikir ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu da Federiarta Schtààta vu Mikroneesia ìm Pazifischa-n-Ozeàn.,🔎
,,,Südpazifik,FALSE,"Vanuatu (uf Bislama: ""Ripablik Blong Vanuatu"") isch e souveräne Inselstaat im Südpazifik.",🔎
,,,Pazifische,FALSE,"Im Gegesatz zum Atlantische un zum Pazifische Ozean, wu zue relativ glyche Aadail uf dr Nord- un au uf dr Sidhalbchugle vu dr Ärd lige, lyt dr grescht Dail vum Indische Ozean uf dr Sidhalbchugle.",🔎
2594,Kultur,Kultur,kultuur,FALSE,"D Volchskund isch di akadeemisch Disziplyn vo de Gäischteswüsseschafte, wo di mäntschlich Altaagskultuur erforscht, dokumäntiert und vermittlet.",🔎
,,,Kültür,TRUE,"S drìtta Teil enthàltet a Katalog vu Màßnàhma ìn verschìedena Gebìeta: Bìldung, Racht, Verwàltung, Media, Kültür, Wìrtschàft.",🔎
,,,Kultuurtëëter,FALSE,"Februaar 1970 z Taafersch) isch en Schwyyzer Schurnalischt, Schriftsteler, Tialäktoloog und Kultuurtëëter.",🔎
,,,kultur,FALSE,"D Archäologii wändet naturwüsseschaftligi und gäisteswüsseschaftligi Methoden aa, zum die kulturelli Entwicklig vo dr Menschhäit z erforsche.",🔎
,,,Kuldur,TRUE,"Der Vrei med Sitz en Vannes will älles ondrschdüdsa, was emma Beleba vo dr bretonischa Schbrooch ond Kuldur nüdsa duad.",🔎
,,,Kulturwüssechaft,FALSE,"D Iniziante händ probiert, d Sproochforschig mee i die algemeini Kulturwüssechaft z integriere.",🔎
,,,kulturelle,FALSE,Wäge siire kulturelle Bedütig – bsundrigs für d Kunst – het Florenz au dr Biinaame „s italiänische Athen“.,🔎
,,,Kultuur,TRUE,"D Byzantinistik isch en interdisziplinäre Wüsseschaftszwiig, wo sich mit dr Gschicht, dr Kultuur, dr Religioon, dr Kunst, dr Wüsseschaft, dr Wirtschaft und dr Politik vom Byzantinische Riich beschäftigt.",🔎
,,,Kulturgschicht,FALSE,"Me wott do drmit öppis für s Adänke a die rychi jüdische Kulturgschicht z Öiropa tue, wo notürli diräkt mit dr algemeine Gschicht vo de Jude vrbunden isch.",🔎
,,,Kulture,FALSE,"D Aasichte, wa genau Erlüüchtig isch, isch i de verschidene Kulture und Religione ähnlich, doch gits au gwüssi Unterschiid.",🔎
,,,kulturelli,FALSE,"D IG Dialäggt erinneret draa, ass d Arbet für d Mundart guet isch zum die kulturelli Eigeständikeit von ere Regioon z erhalte, und das sig als algemein kulturells und sozials Projäkt nid e Froog vo dr Parteipolitik, sondern e Sach wo alli öpis agoot.",🔎
,,,Kültüür,TRUE,"Ìm Läxikon sìnn Àrtìkel ìwwer zààhlriicha Beraicha, wia zem Biischpììl Gschìcht, Kültüür, Ärraignissa, Persoona, Orta, Politik, Kunscht, Üriiwoohner, Schport un Wìssaschàft.",🔎
,,,kulturell,FALSE,Nepal isch ethnisch und kulturell ä Minoritätemosaik.,🔎
,,,Lääbenskultur,FALSE,In dr hütige Zit isch d Chemii e wichdige Däil vo dr Lääbenskultur worde.,🔎
2595,Universität Hohenheim,Universität Hohenheim,Universitet Hoheheim,TRUE,Vu 1988 bis 1993 het dr Mappus Wirtschafts- un Sozialwisseschafte an dr Universitet Hoheheim studiert un het dr Abschluss as Diplom-Ökonom gmacht.,🔎
,,,Landwirtschaftlige Hochschuel Hohaim,FALSE,Är het im Merz 1927 Abitur am Realgimnasium Ättene gmacht un derno Agrarwisseschafte an dr Landwirtschaftlige Hochschuel Hohaim studiert un as Diplomlandwirt abgschlosse.,🔎
,,,Universitet Hohene,TRUE,An dr Universitet Hohene het er Agrarwisseschafte studiert un dert derno im Fachberaich Bodephysik promoviert.,🔎
,,,Hoheheim,FALSE,"Oktober 2007 het d Uni Ulm mit dr Universitete Hoheheim, Stuegert un Dibenge ne Universitetsallianz grindet.",🔎
,,,Uniwërsitëët Hohenheim,TRUE,"1844 hät er, zäme mit em spöötere Bundesraat und -presidänt Wilhälm Hërtestäi, en Voorbiräitigskurs im Schwarzwald absolviert und isch nachane 1844–1845 uf Würteberg (a di naamaalig Uniwërsitëët Hohenheim) und Sachse (a di naamaalig Forschtlich Hoochschuel Tharandt) go studiere.",🔎
,,,Universideet Hohaheim,TRUE,"Zo Ẽnenga gheret au dia Weiler „Talgued Lendahof“ (Ondrer Lendahof) ond s Albguad Lendahof (Obrer Lendahof), zwoi landwirtschaftliche Versuachs- ond Lehrgiadr vo dr Universideet Hohaheim.",🔎
,,,Uniwersiteet Hoohaim,TRUE,"Dr Bayaz het Kommunikationswisseschaft an dr Uniwersiteet Hoohaim studiert, speter het er iber Finanzmäärt promoviert.",🔎
,,,Universitet Hohheim,TRUE,Vu 1987 bis 1989 het si an dr Universitet Hohheim Wirtschaftswisseschafte studiert un derno vu 1989 bis 1992 Wirtschaftspedagogik an dr Universitete Mannem un Kingston (GB).,🔎
,,,Landwiirtschaftlige Akademy Hohheim,FALSE,Di Wiittebäärgisch FVA isch anne 1872 as Inschtitut an dr Landwiirtschaftlige Akademy Hohheim bi Stuegert grindet woore.,🔎
,,,Hoohoem,FALSE,"D Hochschuel isch Mitglid vu dr 2005 grindete Hochschuelregion Dibenga-Hoohoem mit dr Uniwersitet Hoohoem un Dibenga un dr Hochschuele Nirdenga-Geislenga, Reidlenga un Rauteburg.",🔎
,,,Landwirtschaftlge Hochschuel Hohhaim,FALSE,Ab em Wintersemeschter 1953/54 het er Landwirtschaft an dr Landwirtschaftlge Hochschuel Hohhaim z Stuegert studiert.,🔎
2596,Oberhausen-Rheinhausen,Oberhausen-Rheinhausen,Oberhüüse,FALSE,Jülli het er z Oberhüüse si erschti Heiligi Mäss ghalte.,🔎
,,,Oberhuse-Rhiihuse,TRUE,"D Nochbargmeinde sind ennet em Rhii Germersche, Lingefäld und Römerbärg und uf de badische Siite Oberhuse-Rhiihuse, Waghäusel, Brusel, Grabe-Neudorf und Dettene.",🔎
2597,Haus zum Kirschgarten,S Huus zum Kirschgarte,Kirschgarte,FALSE,"Vo 1837 aa het s im Gedeon Buurged-Bachofe ghört, won e Soon vom Siidebandfabrikant Johann Rudolf Buurged gsi isch, wo s «Kirschgarte» het lo baue.",🔎
,,,Huus zum Kirschgarde,TRUE,"Wo dr Segerhof 1935 dr Stroossekorrekzioon vom Bluemerain zum Opfer gfalle isch, het d Stadt im Museum as Ersatz s Huus zum Kirschgarde abote, d Ustellig isch aber erst noch em Krieg eröffnet worde.",🔎
,,,Huus zum Kirschgarte,TRUE,"Eso het er 1795 si Stadtbalä, s Huus zum Kirschgarte, chönne in Uftraag gee.",🔎
,,,zem Kirschgarte,FALSE,Vo 1864 aa het er im Baasler Stadtbalä zem Kirschgarte gwoont.,🔎
,,,Huus zum Kirschgaarde,TRUE,S Kabinett ghöört zum Historische Museum und befindet sich im Huus zum Kirschgaarde.,🔎
2598,Kurfürst,Kurfürst,Churfirscht,TRUE,vu Bade Erzbischof un Churfirscht vu Trier gsii.,🔎
,,,Kurfirst,TRUE,"Bi de Säkularisation und Mediatisierung unterm Napoleon hot de Markgraf Karl Fridrich en Huufe Land zuegsproche gkriet, isch zerst zum Kurfirst und denn zum Großherzog beferderet wore, und hot do demit s Land erst i d moderne Form broot.",🔎
,,,Kurfirste,FALSE,"E chli witer obe, am Fuess vo de Kurfirste, hät de Karl Bickel zwüschet 1924 und 1949 s Paxmol, e monumentals Dänkmol för de Fride baut.",🔎
,,,Kurfürstentum,FALSE,"Dr Napoleon hed dann defür gsorgt, dass de Regensburger Landtag 1803 d'Markgrafschaft zumme Kurfürstentum erhobe hedd.",🔎
,,,Churfürscht,TRUE,"De Markgraf vo Bade-Durlach und de z Heidelbärg residierendi Churfürscht vo Pfalz hend zu de bedüütendschte Regänte ghört, wo d Reformation in ihrne Gebiät ygfüehrt hend.",🔎
,,,Kurfürschte,FALSE,"De Vater vom Albrecht, de Rudolf, het versuecht, sin Sohn zum Mitkönig zmache, in de Absicht s Königtum für d Habsburger erblich z mache, aber d Kurfürschte hei sich in de Mehrheit degäge gschtellt.",🔎
,,,Churfürschte,FALSE,"De Begriff ""Churpfalz"" bedütet ""Wahlpfalz"" und isch en Hiiwiis druf, dass d Herrscher vo de Churpfalz Churfürschte si gsi.",🔎
,,,Kurfürschtè,FALSE,"Mit dè Zuèschtimmung vom Kurfürschtèenkollegium un èm Kaiser, wo anno 1613 gää worrè isch, sowiè dè datsächlichè Abdrèttung vo dè Hoheitsrächt, wo 1614 gmacht worrè isch, isch d Landgrõfschaft Stüèlingè am Weschtrand uffdeilt worrè i èn südlichè Deil, wo sin Nammè bhaaltè un spôter a s Fürschtèhuus Fürschtèbärg übbergangè isch, un dè nördlichè Deil, wo als Reichshèrrschaft odder Grõfschaft Bõõdorf dè Abtei vo Bläsy dèzuè diènt hèt, dè Uffschtyg uff d Bank vo dè Rychsgrafè möglich z machè.",🔎
,,,Kurfürste,FALSE,""">Goldige Bulle het er denn 1356 s Juuderegal uf d Kurfürste überdräit.",🔎
,,,Kurfürschtewürde,FALSE,Mit de Kurpfalz het de Markgraf au d Kurfürschtewürde übernoh.,🔎
,,,Kurfürscht,TRUE,"Em Markgraf Karl Friedrich isch es durch e gschickti Politik glunge, nach de Vereinigung von de obere und de undere Markgrafschaft im 1771i, in de Folg von de französische Revolution sis Land stark z erwitere und vom Markgraf zerscht zum Kurfürscht und dann zum Grossherzog ufzschtiige.",🔎
2599,Binnenkanal,Binnekanal,Binnakanäl,TRUE,"Damit ma d Hochwasserdämm net uunöatig vill mos underbreacha, hot ma fascht alle Flüss und Bäach mit Hilf vu Binnakanäl gsammlat und so em Bodasee zuegfüart.",🔎
,,,Kanal,FALSE,"  Binnekanal isch d Bezaichnig för en Kanal, wo im flache Gländ verschideni chlinneri und grösseri Bäch sammlet, um si eme Fluss oder See zuezfüere.",🔎
2600,Oberschwaben,Obrschwoba,Mittelschwobe,FALSE,Mittelschwobe.,🔎
,,,oberschweebische,FALSE,Di Pedagoogisch Hoochschuel Wãẽgaade (PH Wãẽgaade) isch e Hoochschuel im oberschweebische Wãẽgaade im Landchrais Raveschburg.,🔎
,,,Ooberschwoobe,FALSE,"Um 1122 isch s Chloster dur e Schänkig vom Ritter Arnold vo Hiltewiiler und sinerr Frau Junzila, wo käni Chinder gha häi, zu Bsitz in Ooberschwoobe choo.",🔎
,,,obberschwôbischi,FALSE,"Dè sognannte ""Gränzgänger"" isch è obberschwôbischi Kombination vom Schwôbischè un Elsässischè, also Wurschtsalòt mit Lyoner, Bluètwurscht un Chäs.",🔎
,,,obrschwäbischa,FALSE,"Januar 1867 em obrschwäbischa Laoba, † 24.",🔎
,,,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Oberschwäbischá,FALSE,"D Seele isch á langgschdreckds Waißbrotgebäck vo dor schwäbischá Kich aos Dinkl, mo aos em Oberschwäbischá schdammá duad.",🔎
,,,oberschwäbischu,FALSE,"Schine Vatär Hermann isch us Buchau, änara kleinu oberschwäbischu Stadt gstammu, welli scho im Mittlaltär in biditundi Judugmeint isch gsi.",🔎
,,,Oberschwoba,TRUE,Grenabach leit rond 13 Kilometer sidlich vo Memmenga en dr Region Donau-Iller en Oberschwoba.,🔎
,,,oberschwäbischa,FALSE,"Sei Vaddr Berthold – dui herkemmlicha Schreibweis hôt’r au uff sein Soh ibrtraga, abr dr sell hôt da Nama a bissle abgendret – stammt us-em badischa Achern ond sei Muader Sofie geborene Brezing aus-em oberschwäbischa Ort Roßberg Bei dr Geburt vom Bertolt hôt sei Vaddr scho em virda Jôhr bei dr Haindl’scha Babiirfabrik en Augschburg gschaffet, zledschda als Prokurischt ond Direktr, obwohl’r bei viile vo seine Zeitgenossa als schwiirich golda hôt, als „Freigeischt“ mit oobirgerliche Neigonga.",🔎
,,,Mittelschwoba,FALSE,Holza leit en dr Region Donau-Iller z Mittelschwoba.,🔎
,,,Obberschwòbè,TRUE,D Gartè- un d Palmrainbaan sin 1890 mit ère Ketti vo strategischè Baanlinniè durch Südbaddè un Obberschwòbè mit dè Bundesfeschtung z Ulm vobundè.,🔎
,,,oberschwäbischen,FALSE,Dr Michael Kobr schaffd ond lebd heid em oberschwäbischen Memmingen.,🔎
,,,Oberschwaba,TRUE,Dr Alb-Donau-Kreis hot em Norda en Adoil an dr Schwäbischa Alb on em Sida an Oberschwaba.,🔎
,,,Oberschwabe,TRUE,S isch d grescht Schtadt vom Landkrois Raveschburg im siidlicha Oberschwabe.,🔎
,,,oberschwebische,FALSE,"Syy Regierigszyt isch bregt gsii dur syni Bindnisbolitik mit andere Firschtehyyser un Rychsstedt go dr Friid z halte, zem Byschpel s Bindnis mit 14 oberschwebische Stedt, wu am 27.",🔎
,,,Oberschwobe,TRUE,"hond d Römer s Gebiet zwüscha Graubünde, Voradelbärg, Nordtirol, Südbayre und Oberschwobe zur Provinz ""Raetia"" zämgfasst und an Schtatthalter igsetzt.",🔎
,,,oberschwäbische,FALSE,"Die erste Freihäitsrächt in Europa si 1525 im oberschwäbische Memminge vo dr Christlige Veräinigung mit de ""Zwölf Artikel"" und dr ""Bundesornig"" ufgschriibe worde.",🔎
,,,Oberschwôba,TRUE,"  D Schwäbisch Alb isch a Mittelgebirg, wo middla em Schwôbaland leit, ond Oberschwôba vom schwäbischa Näggarraum drennt.",🔎
,,,Oberschwäbische,FALSE,"Wem ma ins Oberschwäbische, ins Allgai oder in d Richtung Vorarlberg gôht, denn wird am Funkasonndig dr Funka abbrennt, in dr Regl en 5 - 10 m hoha Holzhaufa, der auf em Spitz mit ra Hex zur Wintrvrbrennung krönet isch.",🔎
,,,Oberwschwabe,TRUE,"Des entspricht aber zom Beyspiil nitt der Aidailung uff dr Kart rechts, wo d’siadliche Dail vo Oberwschwabe asä niideralemannisch aegordnet send.",🔎
,,,Obberschwõbè,FALSE,S Herzogdum Schwõbè un dõdemit d Region Obberschwõbè isch 1541 a d Öschterrycher gangè un 1805 a d Württèbärger.,🔎
,,,Obrschwobe,TRUE,As Allgai wird d Region im Siide vo Obrschwobe bezoichnet.,🔎
2601,Altstadt (Freiburg im Breisgau),Friburger Aldstadt,Friburger Altstadt,TRUE,"De Verein het sini Uusstellungs- un Gschäftsriim im ""Mariebad"", eme ehmolige Schwimmbad in de Friburger Altstadt.",🔎
,,,Sedanquartier,FALSE,"Hit het s uf em „Grethergländ“ im Fryburger „Sedanquartier“ näbe Wohnige fir rund 100 Mänsche zum Byschpel s ""Strandcafé"", e „sälbschtverwaltete Ort vu dr Kommunikazion“, s Radio Dreyeckland un di zäntral Koordinazion vum bundesdwyt engaschierte „Mietshyyser Syndikat“.",🔎
,,,Innestadt vu Fryburg,FALSE,"S Hotel lyt in dr Innestadt vu Fryburg Rotteckring vis à-vis vum Colombipark un sym Colombischlessli, wu s dr Name här het.",🔎
,,,Friburger Innestadt,FALSE,"Ihri riimlig Grundlag sin zwai intakti Altstadthiiser gsii in dr Friburger Innestadt, wu fascht ganz zerstert gsii isch.",🔎
,,,Altstadt vu Friburg,FALSE,Au as offizielle Namme vu Verwaltigseiheite oder Stadtvirtel wird dr Begriff verwendet; e Bispil defir isch d'Altstadt vu Friburg.,🔎
,,,Aldstadt,FALSE,Herdere isch e nordöstlich vu dr Aldstadt glägene Stadtdeil vu Friburg im Brisgau.,🔎
2602,Lystal,Lystal,Walleschu,FALSE,"Greschonei lyd im e Sydedaal vùm Ougschtaal, im Walleschu (franz.",🔎
,,,Lystaal,TRUE,"1971 isch er in Voorstand vo der Internazionaale Veräinigung für Walsertum yträtte, und vo 1987 bis 1998 hät er as Presidänt vom Walser Kultuurzäntrum im Lystaal gwürkt.",🔎
,,,Lysdaal,TRUE,"Goaby (französisch ""Gaby,"" frankobrovenzalisch ""Goby,"" im Titsch vù Greschonei ""Goabi,"" im Töitschu vù Éischeme ""Uberlann;"" s Idaliänisch verwändet iebligerwiss de französisch Name) isch e Gmeind ìm Lysdaal ìm Norde vù Idalie.",🔎
2603,Hundertjähriger Krieg,Dr Hundertjöörig Chrieg,Hundertjaahriga Kriag,TRUE,Ìm Làuif vum Hundertjaahriga Kriag (1337–1453) hann d’ Anglander ìm Oktoower un Nowamber 1370 d’ Regioon verwììschta.,🔎
,,,hunnärtjehrige Chriäg,TRUE,Umgfähr zär glichu Ziit wiä d'Entvölkrig het z'Frankrich öi dä hunnärtjehrige Chriäg uf Grund va Erbstritigkeite zwischu England und Frankrich agfangu.,🔎
,,,Hunderjöörige Chrieg,TRUE,"Wil im Hunderjöörige Chrieg grad e Waffestillstand abgschlosse worden isch, het dä d Armanjake, e Söldnerarmee wo iire Naame vo iirem erste Aafüerer, em Groof Bernard VII.",🔎
,,,Hunderjährige Chrieg,TRUE,Im Hunderjährige Chrieg isch Rouen vo de Ängländer bsetzt worre; d Jeanne d’Arc isch am 30.,🔎
,,,100-jöhrige Chrieg,FALSE,Am Afang vom 100-jöhrige Chrieg isch Calais 1346–1347 vom König Eduard III. vo Ängland belageret und schliesslig iignoh worde.,🔎
,,,Hundertjährige Chrieg,TRUE,Während em Hundertjährige Chrieg hät sie d'Franzose gäge d'Ängländer gfüehrt.,🔎
,,,Hundertjöörige Chrieg,TRUE,Dr Coucy isch müeterligersits vo de Habsburger abgstammt und het im Hundertjöörige Chrieg kämpft.,🔎
,,,Hundertjährigi Chrieg,TRUE,Dr Hundertjährigi Chrieg het die Entwicklig numme bschleunigt.,🔎
,,,Hundertjöhrigè Chrièg,TRUE,"Im Volauf vom Hundertjöhrigè Chrièg isch Maine denn widder zwǜschè Ängländer un Franzosè umkämpft gsi, einèwäg hèt au d Bvölkerung vo Le Mans dõdrunter z lydè ghaa, wo sich hinter iri Stadtmuèrè zruggziè hèn müèsè un diè mittlerwyl aagsidlètè Vorort uffgää hèn müèsè.",🔎
,,,Hundertjöörig Chrieg,TRUE,Frankriich isch zu sinere Zit immer no vom Schwarze Dood vo 1348/49 gschwecht gsi und au dr Hundertjöörig Chrieg gege d Ängländer het sini Spuure hinderloo.,🔎
,,,Hundertjöhrige Chrieg,TRUE,"Im Hundertjöhrige Chrieg zwüsche de Chrone vo Ängland und Frankriich hai dr Philipp († 1404) und siini drei Nochfolger en eigeständigi Politik gmacht, und sich, je wo dr Vordeil für se glägen isch, einisch mit dr einte und denn dr andere Siite verbündet.",🔎
,,,Hundertjahrich Kriej,TRUE,"Diss ésch e Armée üss`m Hundertjahrich Kriej ze Frànkrich gsin (geje England), wii mr nooch de Kriejspàrtei vum frànzeesch Künnij - un dii nooch`m Adelsgschlecht Armagnac - genennt het, un wii üss de wieschteschti ""Mercenaire"" (Seldnr) bstànde het.",🔎
,,,Hundertjöhrigè Krièg,TRUE,Während èm Hundertjöhrigè Krièg (1337–1453) isch si vo 1346 bis 1360 un nõmol vo 1415 bis 1450 vo englischè Truppè bsetzt worrè.,🔎
2604,19. August,19. Augschte,19. Auguscht,TRUE,lkerig uf em beschte Wäg gsi. Dr Augustus isch am 19. Auguscht anne 14 noch dr Ziitwändi im süd,🔎
,,,19. Àuigscht,TRUE,Dr Jean-Luc Mélenchon (* 19. Àuigscht 1951 z Tanger) ìsch a <a href=,🔎
,,,19. Oigschtä,TRUE,"f=""1931"">1931 z Sarnä; † 19. Oigschtä 2020 z Sarnä) – oder ""Imfäld K",🔎
2605,Sexismus,Sexismus,sexistische,FALSE,"Er isch meermols ufgfalle wäge sine rassistische, sexistische und homofoobe Ussaage und het 2007 sogar as Kanzler vom Cold Spring Harbor Laboratory müesse zruggdräte drwääge.",🔎
,,,Sexisme,FALSE,Ähnlich wie im amerikanische Hip-Hop findet me vil Sexisme und gwaltverherrlechendi Text.,🔎
2606,Wechselstrom,Wechselstrom,Wächselstrom,TRUE,Bsunders verbreitet isch i d'r Schwiiz d' Kombinaziuu vu Bahn- und Wächselstromläitige.,🔎
,,,Einphasèwechsèlschtrôm,FALSE,"Èrscht spòter isch d Technig für d Vowendig vo Einphasèwechsèlschtrôm vofüègbar gsi, wa d Faarleitig un d Energyvosorgig voeifacht hèt.",🔎
,,,Wäggselstroom,TRUE,Gliichspannig und au für Wäggselstroom bzw.,🔎
,,,Wechsèlschtrôm,TRUE,Wechsèlschtrôm lott sich wäg dè hochè Spannig mit gringè Voluscht übber witi Dischtanzè übberdrägè.,🔎
2607,Stadtviertel,Stadtviertel,Kwartier,TRUE,"Denaa durquert d Sihl Adlischwiil und erreicht bi Läibach d Schtadt Züri, wo si d Gränze zwüsche de Kwartier Wolishofe, Ängi und Altstadt uf der rächte Syte und Läibach, Wiedike, Ussersyl und Induschtrykwartier uf der lingge Syte bildet.",🔎
,,,Schdadviertl,TRUE,"D Schdad wird i 5 Schdadteile gledert, wu sich widerum i 22 Schdadviertl teile.",🔎
,,,Woonkwardier,TRUE,"Er orientiert sich zum Kannefäldblatz aane, lit aber hinde uf em Areal und so entstoot e Zesuur zwüschen em Kiirchehoof und em Woonkwardier, wo e chli witer unde lit.",🔎
,,,Stadtwkartier,TRUE,Hüt isch es es Stadtwkartier vo Lieschtel am nordweschtliche Rand vo der Stadtsidlig am Usgang vom Rööseretal.,🔎
,,,Stadtkwartier,TRUE,"D Stadtkwartier vo Noieburg sind: D Nochbergmeinde vo Noieburg sind Milvignes, Peseux, Valangin, Val-de-Ruz, Enges, Saint-Blaise, Cressier und Hauterive.",🔎
,,,Quartier,FALSE,Jede Chräis hät äis oder mee Quartier.,🔎
,,,Stadtteil,FALSE,"Jänner 2020 isch d Stadt nomol grösser worde; de isch – wie me s bi Volchsabstimmige beidsyts bschlosse het – die bishärigi Gmeind Schinznach-Bad als nöie Stadtteil zu Brugg choo; do drmit isch dr Stadtbann no öppen en Drittel grösser woorde, und er goot vill wyter der Aare noo ufe weder vorhäär, und d Stadt het öppen en Zäätel meh Ywooner und au no en zwöite Baanhof; s tradizionsryche Bad Schinznach isch mit der nöie Klinik e landeswyt bekanten Oort.",🔎
,,,Stadtdeiler,FALSE,"Die östliche Stadtdeiler lige ime Verbindigsdal zum Zartener Becke beziehigswis scho im Schwarzwald selber (Kappel, Günterschdal).",🔎
,,,Kwardier,TRUE,Si befindet sich im Kannefäld-Kwardier im Santihanns.,🔎
,,,Quardier,TRUE,"D Stadt Basel isch in nünzää Quardier ydeilt, die meischte im Grossbasel uf dr weschtlige Site vom Rhy, dr Räscht im Glaibasel.",🔎
,,,Woonviertel,FALSE,As Ghetto (au Getto gschriibe) wird en abgsonderets Woonviertel bezäichnet.,🔎
2608,Kabinett Geiß I,Kabinett Geiß I,Vorlaifig Volchsregierig,FALSE,Er hed derno di nèi baadisch Vorlaifig Volchsregierig ùnderschdizd.,🔎
,,,Vorlaifig Baadisch Volchsregierig,FALSE,"Dr Hummel isch ain vù dr weenige bùùrgerlige Bolitiker gsii, wù fir d Yybindig vù dr USPD in di Vorlaifig Baadisch Volchsregierig gsii isch.",🔎
,,,Vorlaifige Volchsregierig,FALSE,Novämber 1918 zùm Vorsizende vu dr Vorlaifige Volchsregierig z Baade gweeld woore.,🔎
2609,Lineares Gleichungssystem,Lineari Gliichigssüsteem,lineare Gliichigssystem,TRUE,Au der Lösigsruum vom ene (inhomogene) lineare Gliichigssystem mit formula_15 linear unabhängige Gliichige isch en affine Underruum mit der Dimension Eins und eso e Grade.,🔎
,,,lineare Gleichongssyschteme,FALSE,S'Additionsverfahren isch e Verfahre mit dem mr lineare Gleichongssyschteme uflöse kah.,🔎
,,,lineari Gliichigssystem,TRUE,Es wird brucht zum lineari Gliichigssystem z löse.,🔎
,,,lineare Gliichigssüsteem,TRUE,"E diräkts Verfaare isch zum Bischbil s gaußsche Eliminazionsverfaare, wo d Löösig vom ene lineare Gliichigssüsteem liiferet.",🔎
,,,lineari Gliichigssüsteem,TRUE,"Die lineari Algebra isch entstande will mä uf dr äinte Site lineari Gliichigssüsteem het welle lööse, und uf dr andere Site in dr sogenannte analütische Geometrii geometrischi Objekt rächnerisch het welle beschriibe.",🔎
2610,Automobilsport,Autisport,Autorönne,FALSE,"Dr Züri E-Prix isch es Autorönne, wo z Züri duregfüert worden isch.",🔎
,,,Automobilrännfahrer,FALSE,Jänner 1969 z Hürth) isch e ehmolige dytsche Automobilrännfahrer.,🔎
,,,Motorsport,FALSE,"Sauber Motorsport isch e Schwizer Motorsport-Rennstall mit Sitz z Hinwil im Zürcher Oberland, wo vo 1982 bis 1991 in dr Gruppe C vo dr FIA-Sportwage-Wältmäisterschaft gstartet het und gegewärtig in dr Formle-1-Wältmäisterschaft angaschiert isch.",🔎
2611,Singen (Hohentwiel),Singe (Hontes),Singè,TRUE,"Diè Isoglossè isch it scharf ygränzt, sondern volauft in èm meereri Kilometer breitè Übbergangsband, so lyt Singè un au Ewedingè i sellèm Berych, wo s „ch“ un s „k“ scho mit em Rachelutt „chrätzt“ wörd, anderersits sait mò z Grimmelzofè schu ""Sòapfè"" statt ""Seifè"" un ""Lòatèrè"" aschtell vo ""Leitèrè"", woby s ""ei"" wiè im Boddèseealemannischè zuè ""òa"" wörd.",🔎
,,,Singen am Hoèntwyyl,FALSE,"Belait sin Deilnämmer us Dettighoffè, Stockach, Singen am Hoèntwyyl, Emmingè ab Egg, Liptingè, Immèdingè, Fryburg im Briisgau, Mööringè, Grimmelzofè, Gisingè, Bärèdal, Falkau, Gurtwyyl, Düèngè, Utzèfäld.",🔎
,,,Singa,TRUE,"Seit 1830 hent d Duttlenger mit em Hontes, ema Vulkanberg wo bei Singa leit, a Gebiet zmidscht im Badischa verwalte dirfe.",🔎
,,,Singe am Hontes,FALSE,Dr Walter Möll (* 1950 z Singe am Hontes) isch e dytsche Kulturmanager.,🔎
,,,Singè am Hohentwyl,FALSE,"Si füürt vo Monnèm übber Heidelbärg, Karlsruè, Offebürg, Fryburg im Briisgau, Basel, Waldshuèt, Schaffuusè un Singè am Hohentwyl gu Konschtanz.",🔎
,,,Singe,TRUE,"Vom Badische Bahnhof z Basel us füehrt au no d Hochrhiibahn über Badisch-Rhiifälde, Säckchinge uf Singe entlang em Hochrhii.",🔎
2612,Diabetes mellitus,Diabetes mellitus,Diabetes,FALSE,"""Rivella Light"" isch 1958 als Diabetes-Getränk i de Niderlande lanciert worde, es Jahr schpöter (1959) isch es als ""Rivella Blau"" uf de Schwiizer Märt cho.",🔎
,,,Zuckerchranket,FALSE,"Organischi Ursache für die erektiili Dysfunkzioon si vilmol Zuckerchranket, Bluethochdruck, Operazioone, Verletzige am Schwellkörper, aber au Folge vom langjöörige Bruuche vo Suchtmiddel oder Drooge wie Rauche oder Alkohol.",🔎
2613,Takt (Musik),Tagt,Viervierteltakt,FALSE,D Melody zum Lied isch im Viervierteltakt.,🔎
,,,Takt,FALSE,"D Taktaagaab git aa, wi vill Notèwärt in eim Takt zämmègfasst wörrèd.",🔎
,,,Taggt,TRUE,"Es zeigt sech öppen am gnaue Ritmus, und psunders bim ""Schlag"" vo vilne Baasler Gugge ghört me s hööche Nivoo und wie prezyys, virtuoos und originell si wärche und dr Taggt für s ""Spiil"" vorgää.",🔎
,,,Taktarte,FALSE,Im Brubeck sim Klavierschbiil häi Blockakkord und ungraadi Taktarte im rhüthmische Ufbau vo sine Stück e groossi Rolle gschbiilt.,🔎
,,,taktige,FALSE,"S Standard-Blues-Schema isch dè 12-taktige Blues (12-bar blues) un basyrt uff dè Akkordfolgè vo dè I. Stufe Tonika, dè IV.",🔎
2614,Pratteln,Brattele,Prattele,TRUE,Auguscht 1833 ruckt e 1200 Maa starki Basler Armee mit 14 Kanone gege Lieschtel vor und brandschatze Muttez und Prattele.,🔎
,,,Prattèlè,TRUE,"Si ghört dè Schwizerischè Bundesbaanè (SBB) un füürt vo Bàsel übber Prattèlè, Rhyfäldè, Stei-Säckingè, Frick, Bözbärgdunnel un Brugg gu Züri.",🔎
,,,Prattälä,TRUE,"Fabriziärt hät si di ""Schwiizerisch Wagonfabrigg"" in Schliärä, d' ""Schindler Waggon"" in Prattälä, di ""Schwiizerisch Industrie-Gsellschaft"" z' Nüühuse am Rhifall und d' ""Société Anonyme des Ateliers de Sécheron"" z' Gämf.",🔎
,,,Bratteler,FALSE,"Die katholische Gämpener wärde as Chrützlischisser vehöönt und d Bratteler as Chreeze, d. h. si siige langsaam.",🔎
,,,Gmäind Brattele,FALSE,"Im Baasler Dalbekwardier git s e Strooss, wo si Naame überchoo het, und en anderi isch in dr Baaselbieter Gmäind Brattele.",🔎
,,,Brattelen,FALSE,"Er isch z Brattelen ufgwachse und het de a dr Uni Basel d Germanistik, d Anglistik und d Romanistik studiert.",🔎
,,,Prattle,TRUE,"Noochbargmei sin Inzlinge im Norde, Herte (e Ortsdeil vo Badisch-Rhyfälde) im Oschte, Prattle, Muttez un Birsfälde im Süde (alli im Baselbiert) un Rieche un Bettige im Nordweschte (Kanton Basel-Stadt).",🔎
,,,Braddele,TRUE,"Auguscht 1833 es Kontingänt Stänzler und Milizsoldate mit Kanone uff Lieschtel gschiggt, wo denn an dr Hülfteschanz bi Braddele vo Baselbieter Druppe gschlage worden isch.",🔎
,,,Brattler,TRUE,Vor syre nazionaale Bolitkarriere isch er vu 1979 bis 1988 Mitgliid vum Landroot vum Kanton Baasel-Landschaft gsii un het im Brattler Yywohnerroot bolitisiert.,🔎
2615,Flurname,Fluername,Nämmè,FALSE,"Uffgrund vo dè seltènè Naturformationè sin aber au für vill einzelni Felsè, Wirbel, Strudèl un suschtigi Bsunderheitè Nämmè vogää worrè.",🔎
,,,Fluernääme,FALSE,"Das sind fasch alls uralti Fluernääme us dr Zyt, wo men i däm Piet no Romanisch gredt het.",🔎
,,,Bärgname,FALSE,"Dr Bärgname chunt vo dr alte Legände här, ass am Hang chly über Thale im Middelalter di heilegi Gisula gläbt heg.",🔎
,,,Fluernameforschig,FALSE,D Diémoz isch im Stiftigsroot vom Forum für d Zwöisproochikäit z Biel und i dr wüsseschaftliche Kommission vom Französischen Etimologische Wörterbuech gsi; si isch 2017 id SAGW-Fachgruppe für d Weschtschwiizer Fluernameforschig choo und sit afangs 2019 isch si d Presidäntin vo dr SAGW-Kommission für die nazionale Wörterbüecher vo dr Schwiiz gsi.,🔎
,,,Fluernäämen,FALSE,Do het in näbe vil anderne Ufgabe bsunders d Forschig zue de aargauische Fluernäämen intressiert.,🔎
,,,Nomenklatur,FALSE,"Es git Wüsseschaftler wo d Taxonomii in dr Biologii mit dr Süstematik vo de Lääbewääse gliichsetze, anderi gseen d Süstematik as d Wüsseschaft vo dr Vilgstaltigkäit vo de Organisme und d Taxonomii as d Leer vo iirer Klassifikazion, e Klassifikazioonsschema, wo sich uf d Ergäbniss vo dr Süstematik und dr Nomenklatur stützt.",🔎
,,,Fluernäme,TRUE,"D Fluernäme vù Eischeme hed dr Paul Zinsli zäme mid em Paul Scheuermeier ùn dr Gertrud Frei ane 1960–62 ùfgnùù, mid Noochùfnaam ane 1964 ùn 1981.",🔎
,,,Fluerneäme,TRUE,"Vo der mundartleche Wortform ""Arp"", wo i de Weschtalpe bsunders bi Orts- und Fluerneäme vorchunt (wie au öppe bim Arpelistock), isch der nöier Name «Arpitanisch» für s Frankoprovänzalische.",🔎
,,,Gwannnamme,FALSE,"Gwannnamme wie dr ""Rebberg"" bi Altekirich zeije awer, dass äu im Sunngau frieher Winwirtschaft triwe worre isch.",🔎
,,,Fluurnäme,TRUE,Uusgschdoorbe sin midlerwyyli d Walserdialägd vù: Weenig waisd mer iber d Walserdialägd vù Uuser e baar Fluurnäme isch nyd me iibrig bliibe vù dr Walserdialägd vù: Foorschigsgschiichd.,🔎
,,,Fluernämen,FALSE,Paralell daadezue sind ab 1903 vom Ernest Muret Oorts- und Fluernämen uufzäichnet woorde.,🔎
,,,Fluernämme,TRUE,"Au in viile Ortsnämme und Fluernämme findet mer s Grundwort verstreut übber s ganze Sprochgebiet widder, wie bi ""Arp"" z Bionas im Augschttaal, ""Arpetta"" bi Mase im Wallis oder ""Arpille"" bi Ormont-Dessus im Kanton Waadt.",🔎
,,,Fluarnemma,FALSE,"Iari Sprôch glichat am Walserisch, hôt aber nôch bôda viil romaanischi Erbwêrtr, spedziell bi da Fluarnemma.",🔎
,,,Nääme,FALSE,"Aostatal hän offiziel höchdüütschi, französischi oder italiänischi Nääme.",🔎
,,,Fluernaame,TRUE,"Die drei gääle Stärn symbolisiere dr Fluernaame Stärnefäld, währed dr Wällebalke d Birs darstellt.",🔎
,,,Flurnäme,TRUE,S romanische Subschtrat isch no im ganze Piet voralem i Orts- und Flurnäme düttli erchennbar.,🔎
,,,Flurnammè,TRUE,"È Sidligs- odder Flurnammè mit söttigè Begriff lòt einèwäg uff èn Passübbergang schlièßè, wo zmindescht historisch im lokalè Fuèßvokeer relevant isch.",🔎
,,,Fluer,FALSE,"Undem am Doorff Büüre münde die beede Bech uf der Fluer ""Langeschtrich"" inenand, und das git de dr Orisbach.",🔎
2616,Südseeblase,D Südseeblootere,Südseeblootere,TRUE,"Abgsee vo dr Südseeblootere, wo dr Händel im Joor 1721 wien e Hufe anderi vil Gäld verloore het, isch er mit sim Vermööge gschickt und vorsichtig umgange: er het zum Bischbil in Staatsobligazioone vo dr Bank vo Ängland investiert und es het Zite gee, won er eso umgrächnet bis zun ere Millioon Euro im Joor verdient het.",🔎
,,,Südsee-Aktie-Schwindel,FALSE,"Zu sine erste äigeständige Arbäite häi die grafische Satire uf e Südsee-Aktie-Schwindel (""The South Sea Scheme"", öbbe 1721) ghöört, si Satire uf d Maskeradebäll und Opereuffüerige in dere Zit (""Masquerades and Operas"", 1724) oder s Londoner Theaterwääse (""A Just View of the British Stage"", 1724).",🔎
2617,Pakistan,Pakistan,pakistanischi,FALSE,"Di pakistanischi Variante vom Hindi isch s ""Urdu"".",🔎
,,,Islamische Republik Pakischtan,FALSE,"Glychzytig het d Kolonialmacht d Kolony Britisch-Indie, wu fascht dr ganz indi Subkontinänt umfasst het, in zwee Staate dailt, di säkular Indisch Union un di chlainer Islamische Republik Pakischtan.",🔎
,,,Pakischtan,TRUE,"Im Weschte gränzs an Iran, im Süde und Oschte a Pakischtan, und im Norde a Turkmenischtan, Usbekistan, Tadschikistan, und China.",🔎
,,,pakistanisch,FALSE,"Das Syschteem het sech zur Houptsach dr pakistanisch Ökonoom Mahbub ul Haq ustänkt, und er het s zäme mit em Amartya Sen us Indie und em änglische Wirtschaftswüsseschaftler Meghnad Desai wyter entwicklet.",🔎
,,,Pàkischtàn,FALSE,"D’ Websitta ìsch fàscht ìn dr gànza Walt verfiagbààr — numma a pààr Lander wia Ìndià, Kiina, d’ Filippina, Pàkischtàn un Sri Lanka hann sìe blockiart.",🔎
,,,pakistan,FALSE,"Dr Punjab (Punjabi ""pañj"" „fünf“ + ""āb"" „Gewässer“) isch e pakistanischi Provinz.",🔎
,,,pàkischtànischa,FALSE,"Dezamber 1960 z’ Karachi), ìsch a pàkischtànischa Politikera vu dr Pàkischtànischa Volkspàrtäi, un àui a Diplomàtin.",🔎
,,,pàkischtànischer,FALSE,Novamber 2020 z’ Lahore) ìsch a pàkischtànischer islàmischer Lehrer un Preediger vu dr Barelwi-Bewegung gsìì.,🔎
2618,Dreyfus-Affäre,Dreyfus-Affäre,Dreyfus-Affeere,TRUE,"Vor em Chenevière sin deert unter anderem dr eeschtryychisch-ungaarisch Kumpenischt Franz Liszt (1811–1886), dr Schwyzer Landschaftsmooler Barthélemy Menn (1815–1893) un dr franzeesisch Landschaftsmooler Jean-Baptiste Camille Corot (1796–1875) gwoont, un au dr franzeesisch Offizier Alfred Dreyfus (1859–1935) no sym Freispruch in dr Dreyfus-Affeere.",🔎
,,,Fall Dreyfus,FALSE,"Lut em Jürgen Thorwald (1966) isch dr Sutermeister an Schpitz vo n ere Kampagne trätte, wo d Affäre Jaccoud «zumene ‹neue Fall Dreyfus›» hed welle n erkläre.",🔎
2619,Dramatischer Verein Zürich,dr Dramatisch Veräin Züri,Dramatisch Veräin Züri,TRUE,"Eini vo de bedüütende Zürcher Theatergruppe isch dr Dramatisch Veräin Züri gsi, wo em Nidermaa sini Stuck als Uuruffüerig uf d Büüni brocht het.",🔎
,,,Dramatischen Verein Zürich,FALSE,Ab 1869 het dr Corrodi Auguscht mit em «Dramatischen Verein Zürich» Beziähige gha un ab 1871 bis 1891 sin z Züri alli Johr Dialäktluschtspiil vun em ufgfiährt wore.,🔎
,,,Dramatische Veräin Züri,TRUE,"Er isch us syne Wäärch go vorlääse, öppen au bim Hottiger Lääsezirkel z Züri unde und bim Läsezirkel z Winterthur, und syni Theater het men au bim Dramatische Veräin Züri chönne go luege.",🔎
2620,Natur,Natur,Naturforscher,FALSE,"D Gägend vo ""Vers chez-les-Brandt"" isch bi Naturforscher guet bekant.",🔎
,,,Naturlandschaft,FALSE,"Im Gägesatz do drzue stoot d Naturlandschaft, also dä Deil vo dr Landschaft, wo nid landwirtschaftlech pruucht wird, sondern wo mr nume higoot zum nüzlechi Sache samle, so wie s Holz und s Wildhöi und d Jagddier, oder Beeri und anderi ässbari Sache, oder au allergattig Bodeschetz wie bi de Schteibrüüch und Chiisgruebe und de Bärgwärch.",🔎
,,,Nadur,TRUE,"Aber es git au privade Leit mo exodischa Viechr kaufed und se en Wasserkischda («Akwarie») ond droggene Kischda («Terrarie») haldod; ond von do brengad d Leit se au en d Nadur, mo se ned naaghaired.",🔎
,,,Naddur,TRUE,"De Hanspeter Wieland predigt es guets, gerechts Zammelebe und d Achtung vor de Naddur, Dierle un Pflanze.",🔎
,,,Nadür,TRUE,Écologii isch d Wisseschaft vum Hüshalt vu dr Nadür.,🔎
,,,natürlichs,FALSE,"Im Gegesatz zum JJ3, wo tatsächlich en Problembär gsii seg, heg de M13 witgehend es natürlichs Verhalte zeiget.",🔎
,,,Naturrüüm,FALSE,"Dr Öiroparoot wott do drmit d Dier und d Pflanze, wo z Öiropa und drumume i wilde Naturrüüm lääbe, schütze.",🔎
,,,nàdììrliga-n-Umgaawung,FALSE,"Ìnfraschàll gìtt’s ìwweràll ìn dr nàdììrliga-n-Umgaawung, àwwer kààt àui kìnschtlig ärziigt wara, zem Biischpììl dur Verkehr odd’r dur täcknischa Grääter.",🔎
,,,natürlechen,FALSE,Für die natürlechen Objäkt z erhalte isch dr Naturschutz doo.,🔎
2621,Vektor,Wektor,Wektoora,FALSE,Fìr Wektoora gìlt: D’ Gìltikait vu dara Beziihung sììht maa dur Quadrieren unt’r Ààwandung vu dr Cauchy-Schwarzscha Ungliichung: Àui doo folgt wia-n-ìm reälla Fàll so wia fìr Kugeldräiäcka.,🔎
,,,wektore,FALSE,"Für zum lineari Gliichigssüsteem z behandle, isch s vilmol nützlig, alli Koeffiziänte formula_12 zun ere Matrix formula_13 dr sogenannte ""Koeffiziäntematrix"" zämmezfasse: Denn cha mä au no alli Umbekannte und die rächti Site vom Gliichigssüsteem zu äispaltige Matrize (das sin Spaltewektore) zämmefasse: E linears Gliichigssüsteem wird, wemm mä d Matrix-Wektor-Multiplikazioon aawändet, churz eso gschriibe D Koeffiziänte formula_12, die Umbekannte formula_18 und au d formula_11 stamme us em gliiche Körper formula_20.",🔎
,,,Betrag,FALSE,"Dr Impuls isch wie d Gschwindigkäit, wo mit em verchnüpft isch, e Wektorgröössi, het also e Betrag und zäigt in d Richdig vo dr Beweegig.",🔎
,,,Vektore,FALSE,"S Chrüzprodukt formula_1 (au Vektorprodukt, vektoriells Produkt oder üssers Produkt) vo zwei Vektore formula_2 und formula_3 im ""drei""dimensionale reelle Vektorruum isch e Vektor, wo sänkrächt uf der Ebeni stoht, wo vo de beide Vektore ufgspannt wird und bildet mit ene e Rächtssystem.",🔎
,,,Beträäg,FALSE,Eso wird s Chrüzbrodukt zum ene normale Brodukt us de Beträäg vo de Wektore.,🔎
,,,wektorielli,FALSE,"Die ""allgemäini"" wektorielli Notazioon vo diskrete Laadige in irgend ere Materie (formula_6) git s Coulomb-Chraftfäld, won e Broobelaadig formula_2 im Fäld von ere zwäite Laadig formula_3 usgsetzt isch: formula_16 isch do drbii dr Äinhäitswektor, wo vo formula_17 (dr Verbindigslinie vo de bäide Laadigsmiddelpünkt nooch) in d Richdig formula_18 zäigt; und formula_19 und formula_20 si d Ortswektore vo de bäide Laadigsmiddelpünkt.",🔎
2622,29. Dezember,29. Dezämber,29. Däzembr,TRUE,De Christian (Chrigu) Kracht (* 29. Däzembr 1966 z’Saane<,🔎
,,,29. Dezembr,TRUE,it-em richdiga Vornama hôt’r Wolfgang ghoißa – (* 29. Dezembr 1949 z Stu,🔎
,,,29. Dezamber,TRUE,"n gnannt, ghirota. Sa han drèi Kìnder bikumma. Àm 29. Dezamber 2002, hàt'r d Natty Tardivel g",🔎
2623,Langobarden,Langobarde,Lombarderych,FALSE,Si het für d Kunscht und d Politik vom Lombarderych glueget und im Chilekomflikt zwüsche de Arianer un de Katolike ghulfe vermittle.,🔎
,,,langobardischi,FALSE,""">Chlothar sii zur Frau gnoo; das het dr Radegund nit basst, er het nämli scho drüü Fraue gha und isch als grobe Maa bekant gsi, und er het de au no welle die langobardischi Prinzässin Walderada hüroote.",🔎
,,,Langobardeiifäll,FALSE,Wääred de Langobardeiifäll im 8.,🔎
,,,Langobarderiich,FALSE,"Dr Titel do het sit dr Deilig vo Prüm de italiänische König im nördlige und mittlere Italie ghört, wo früehner s Langobarderiich gsi isch.",🔎
,,,Langobarderych,FALSE,"So het er si 773/774 hochschwanger nacho lah, währed er d Hauptschtadt vom Langobarderych, Pavia, belageret het.",🔎
,,,Langobardechenig,FALSE,"Im Kampf geg dr Langobardechenig Desiderius, wun er dr Wunscht uusgschlaa het, em <a href=""Karlmann%20I.",🔎
,,,Langobardin,FALSE,"Im Chlothar isch s glunge sich mit dr Witwe vom Theudebald, dr Langobardin Walderada z verbinde (öb ghürotet hai, isch unklar).",🔎
,,,Langobardesaag,FALSE,"De ganzi Bricht zaigt gwüssi Ähnlichkaite mit de Langobardesaag vom Ebor und Agio, wo au uf de Rot vode Muetter, e Seheri, gloset hend.",🔎
,,,langobardische,FALSE,Inere langobardische Uurchund (um 720) chunnt de Manename Auriuuandalus vor.,🔎
,,,langobardische Cheenig,FALSE,Sym diplomatische Gschick gegeniber dr langobardische Cheenig het d Region e relativ friidligi Zyt verdankt.,🔎
2624,Straße von Tiran,D Strooss vo Tiran,Strooss vo Tiran,TRUE,"Si häi Druppe im Sinai und uf de Golanhööchene stazioniert, d Strooss vo Tiran für israelischi Schiff blockiert und d UN-Drubbe häigschiggt.",🔎
,,,Stroos vo Tiran,TRUE,"Dr Chrieg isch usglööst worde, wil d Egüpter die internazionali Stroos vo Tiran für die israelischi Schifffaart widerrächtlig gspert häi, dr Nasser d UNEF-Drubbe zwunge het vom Sinai abzzie und 1000 egüptischi Panzer und fast 100'000 Soldate an dr Gränze vo Israel het lo ufmarschiere.",🔎
,,,Strass vo Tiran,TRUE,Mai hät die ägyptischi Armee d Strass vo Tiran (de Zuegang zum Golf vo Akaba) für di israelischi Schifffahrt gsperrt.,🔎
2625,Hornberg,Hornberg,Hornberg im Schwarzwald,FALSE,Mai 1867 z Hornberg im Schwarzwald; † 22.,🔎
,,,Hornbärger,FALSE,"Dè Rychèbachviadukt isch è Viadukt a dè Schwarzwaldbaan, wo vo 1924 bis 1925 baut worrè isch un s Dal vum Rychèbach öschtlichè Rand vo dè Hornbärger Innèschtadt.",🔎
,,,Hornbärg,TRUE,D Burg Diefebach isch e abgangeni Burg bi dr Stadt Hornbärg im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
2626,Toce,Riiss,Ryysstaal,FALSE,Dört drüber chunt me is Ryysstaal zu de Walserdörfer vom Pomatt.,🔎
,,,Rysdaal,FALSE,1929 isch de Wilhälm Doegen vom Berliner Luutarchyv mid sim neue Gramofoon-Verfaare is Rysdaal Toonbischpiil vo de Südwalser Dialäkt fürs Zürcher Fonogrammarchyv goge mache.,🔎
,,,Riisdaal,FALSE,"Es lyt a dr Gränze zu Baceno, dr Gmain im Deverotaal, wo n es Sydedaal isch vom Riisdaal.",🔎
,,,Ryyss,TRUE,"Es isch en Ortsdeil vo dr Gmeind Urnafaasch, wo uf iteliänisch ""Ornavasso"" heisst, und lyt es baar Kilometer oben am Dorf ""Ornavasso"" im undere Eschetaal am Fluss Ryyss.",🔎
,,,Ryystaal,FALSE,"Als Boumaterial zum d Fassade z verchleide het me dr schöön Marmor usgwäält, wo bis hütt vo de Schteibrüüch im undere Ryystaal chunt.",🔎
,,,Rysstaal,FALSE,"Vo do us cha me uf Fuesswääg und Saumpfad über d Bärge goo, gäge Norde über d Gemmi uf Bärn, uf Süde über de Augschtbordpass uf Zermatt und wyter übere Theodulpass uf Italie und no me s Taal duruff bi Brig zum Simplonpass und is Rysstaal.",🔎
,,,Ryss,TRUE,"Grossi Flüss, wo dur d Haupttäler vo den den Alpe laufe, sind: d Durance, der Var, d Isère, d Rhone, d Dora Baltea, der Po, d Aare, d Ryss, der Tessin, d Rüüss, der Rhy, der Inn, d Adda, d Etsch, der Ploden, der Tagliamento, d Drau und s Salzach.",🔎
2627,Menschenrechte,Menscherächt,Mänscherecht,TRUE,Simbabwe isch in däm Zämehang wäge Verletzige vu Mänscherecht un dr Verschiebig vu dr Wahle 2002 vum Commonwealth suschpendiert wore.,🔎
,,,Mönscherächt,TRUE,Er het sich so für Mönscherächt u dr Umwäutschutz igsetzt.,🔎
,,,algemeine Möntscherächt,FALSE,"I de modärne weschtleche Gsellschafte, wo s ofizielle Möntschebild vo der Filosofy vo de algemeine Möntscherächt prägt isch, gilt d Misogüny im Prinzip als faltsches und schlächts Gfüel, und wär die Ystellig i sym Läbe doch agnoo het, tuet se drum meischtens nid offe zeige.",🔎
,,,Mensche,FALSE,De Erlüchteti erlangt doduur en anderi Sicht vode Welt und vode Mensche (und vom Göttliche) und dodur au bsundrigi Fähigkaite.,🔎
,,,Mänscharachtsàktiwischt,FALSE,"Oktoower 2021 z’ Eerschtain, Unterelsàss) ìsch a elsassischer Umwalt- un Mänscharachtsàktiwischt gsìì.",🔎
,,,Menscherecht,FALSE,"Der Uusdruck wird vilmol im Kontext vun Minderheiteschutz, Menscherecht, Verbot un dr Umwendlung oder Abschwächung vun Schtrofe.",🔎
,,,Menschrächt,TRUE,"Johrhundert het sich d Ufklärig in Europa verbreitet, wo d Idee vo de Menschrächt au für d Jude verlangt het.",🔎
,,,Mänscheröchtsaktivischti,FALSE,"Februar 1979 z Taizz, Jemenitischi Arabischi Republik) isch e jemenitischi Schurnalischti, Bolitikeri, Mänscheröchtsaktivischti un Mitglid vu dr Oppositionsbartei al-Islah, em jemenitische Ableger vu dr Muslimbruederschaft.",🔎
,,,Mänscherächt,TRUE,"D'Religionsfräiheit isch in de Verfassig festghalte, genau wie di andere Mänscherächt.",🔎
,,,Mänschurächti,TRUE,"Är isch dum Bund ""Neues Vaterland"" bigiträtu, wa schpeter zer ditschu Liga fer Mänschurächti gwordu isch.",🔎
2628,Bruttoinlandsprodukt,Bruttoinlandbrodukt,Bruttoinlandsprodugcht,FALSE,"Singapùùr isch aine vo de riichschte Länder vo de Wält mit m ne Bruttoinlandsprodugcht vo SDG$31,400 pro Chopf (i Singapùùr Doller = öppe 24'900 CHF).",🔎
,,,BIP,FALSE,"Im Vergliich mitem BIP vo dr EU, wo uf de Kaufkraftstandard basiert, het Weschtmakedonie en Index vo 80,8 (EU-25:100) (2003).",🔎
,,,Bruttoinlandsbrodukt,TRUE,"Kritiker beziffered yn uff rund acht Milliardè US-Dollar, wa rund dè Hälfti vom jöhrlichè panamaischè Bruttoinlandsbrodukt èntspricht.",🔎
,,,Bruttoìnlàndsprodukt,TRUE,Ìm Vergliich mìt’m Bruttoìnlàndsprodukt vu dr Öiropäischa Unioon (üssgedruckt ìm Kàuifkràftschtàndàrd) hàt d’ Prowìnz ànna 2015 a Index vu 86 (EU-25: 100) ghàà.,🔎
,,,Bruttoinlansbrodukt,TRUE,D Liste vo de Länder noch em Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf enthaltet e gordneti Dabälle vom nominaale Bruttoinlansbrodukt bro Chopf noch Schetzigen vom Internazionaale Wäärigsfoo.,🔎
2629,Burg Untermettingen,Burg Untermettingè,Untermettinger Burg,FALSE,1394 isch dè St. Georgsritter Fridrich vo Oftringè Bsitzer vo dè Untermettinger Burg gsi.,🔎
,,,Untermettinger Bärg,FALSE,Georgsritter Fridrich vo Oftringè im Zämmèhang mit dè Untermettinger Bärg erwäänt.,🔎
2630,Franzoseneinfall (Schweiz),Dr Iifall vo de Franzoose in die Alti Äidgenosseschaft 1798 — 1799,Franzoseniifall,FALSE,"1798 isch die Alti Eidgenosseschaft, währed em Franzoseniifall, vo Frankriich, resp.",🔎
,,,Franzose,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Iifall vo de Franzoose,FALSE,"As Folg vom Iifall vo de Franzoose in d Äidgenossechaft, wo am 28.",🔎
,,,1798 sind de d Franzoose cho,FALSE,1798 sind de d Franzoose cho ond de Napoléon heds am Änd midem ganze Freiamt im Aargau tsuetäilt.,🔎
,,,Inwasion in die Alti Äidgenosseschaft,FALSE,Im Januar 1798 het er under em Napoleon Bonaparte d Inwasion in die Alti Äidgenosseschaft gläitet.,🔎
,,,Interwenzioon vo Frankriich,FALSE,"Noch dr milidärische Interwenzioon vo Frankriich in dr Schwiz im Joor 1798 si d ""Vogtei Gangolfswil"" und d ""Herrschaft Buonas"" zur hütige politische Gmäind Risch zämmegfasst worde.",🔎
,,,französischè Truppè,FALSE,Fürscht Karl Joachim Aloys Franz de Paula isch 1798 un 1800 vor dè französischè Truppè uff sini Bsitzung noch Weitra gflüchtet.,🔎
,,,Franzosenyfall,FALSE,Bim Franzosenyfall 1798 hend z Immisee Kämpfe gäge d Franzose stattgfunde und 20 Iiwohner sind deby gfalle.,🔎
,,,Franzoose d Schwiz im Merz 1798 erooberet häi,FALSE,"Wo d Franzoose d Schwiz im Merz 1798 erooberet häi, isch s Amt Schänkebärg ufglööst worde.",🔎
2631,Propaganda,Propaganda,propagandistischi,FALSE,Die ganzi Usstellig isch uf ihri propagandistischi Wirkig hii usgrichdet gsi.,🔎
,,,propagandistische,FALSE,"D WM isch wäge de propagandistische Werbig für de Faschismus, ähnlich wie bim Hitler die Olympische Sommerspiil 1936, und de Siig vo Italie für vili es inszenierts Spektakel ksi, wo em Benito Mussolini sini Popularität enorm gsteigeret hät.",🔎
,,,Bropaganda,TRUE,"Sonigi Legände si nit nume Volkssage, wo im Aaberglaube iiri Wurzle häi, sondern si wärde au vo religiööse, staatlige, regionale oder lokale Inträssegrubbe ziilt as Bropaganda erfunde und verbräitet.",🔎
2632,Vereinigung Schwäbisch-Alemannischer Narrenzünfte,Vereinigung vu Schwebisch-Alemannische Narrezimft,VSAN,FALSE,Di 1924 grindet VSAN isch di eltsch vu sonige Vereinigunge.,🔎
,,,Narrazenfd,FALSE,"S Hoimedgfühl wurd au pflegt en de Narrazenfd, de Hoimetverei, zom Beischbiel in Laafa ond en Landschaftsverei wia em Schwarzwaldverei.",🔎
2633,Schartenhöhe,Schartèhöchi,Schartehechi,TRUE,"Mit syre gringe Dominanz vu 520 m un ere Schartehechi vu nume 7,7 m gegeniber em Fälbeg wirkt dr Baldeweger Buck nit as aigeständigi Hebig, derfir as Näbegipfel vum Fälbeg.",🔎
,,,Schartenhehä,TRUE,Di hegschdä Bärg im Schärragau sind gleichzeitig di hegschdä Bärg vo dr Schwäbische AlB: Weget klaine Schartenhehä kennet dr als oan Bärg bezaichnät wärä.,🔎
2634,Lothringen,Lothringe,Lotharinge,FALSE,"Noch dr Deilung vum Frankerich isch s Elsass zerscht ans Middelrich Lotharinge gfalle, im 10.",🔎
,,,Lothringer,FALSE,"Wàckes od´r ""Waggis"" ésch e bekànnt´r pejorativer Üssdruck f´r de Nochbere üss Frànkrich, speziell de – tràditionell ditschsprochigi – Bevellikerung àn de Grenz, àlso d´ Elsasser und (Ditsch-)Lothringer, wo àm Ow´rrhin un de ditsch-frànzeesch Grenz làng bis éns Saarland – un wie´s schiint selbsch noch àn de belgisch Grenz g´brüchli isch.",🔎
,,,Lothrenge,TRUE,"Im Side granzt s Underelsàss àn s Département Owerelsàss (Haut-Rhin), im Weschte àn s Département Moselle vun de Region Lothrenge.",🔎
,,,lothringische,FALSE,Ab 1919 het dr Rossé e großi Roll bi dr sälbständige Organisiärung vu elsässische un lothringische Lehrer gspiilt.,🔎
,,,Lothrìnge,TRUE,Ìm Sìdweschte hàt s àn s Arrondissement Zàwere un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle z Lothrìnge granzt.,🔎
,,,Lotringu,TRUE,Durch d’Eha vanär Ärbtochtär Maria Theresia mit dum Franz Stephan va Lotringu hent schi schich jetzt Habsburg-Lotringu gnännt.,🔎
,,,Lothringè,TRUE,"S wörred mit èm TGV mengi Zyl i dè öschtlichè Regionè vo Frankrych a Paris aabundè (Champagne-Ardenne, Lothringè un s Elsass).",🔎
,,,lothringischè,FALSE,Glych wiè diè öppè glych aaltè lothringischè Minätt odder Deile vo dè kreidezitlichè Iisèärz im norddütschè Ruum hèt s sich vor dè Küschtè im Meer (submarin) in Form vo sognanntè ooidè (Iisèoolith) abglagerèt.,🔎
,,,Lotringe,TRUE,"Hütt isch’s d Hauptstrooss vom Simplonpass und vom Gämfersee über Jougne uf Besançon und bis uf Lotringe; z Frankrych het si d Nummere N57, im Waadtland und im Wallis isch’s d Hauptstross 9.",🔎
,,,Herzogtum Lothringe,FALSE,"S Dorf hàt züe dr Grofschàft Soorwerde ghert, speter züe dr Herrschàft Finschtinge, zum Herzogtum Lothringe un züe dr Grofschàft Nassau-Soorbrìcke.",🔎
,,,Niderlootringe,FALSE,Dr Gau isch am Fluss Ahr gläge gsi und het zu Niderlootringe und zum Erzbischtum Köln ghört.,🔎
,,,lothrìngischa,FALSE,"Dr Louis Parisot ìsch ànna 1831 z’ Rùmbari-n-uff d’ Walt kumma, a klaina lothrìngischa Schtàdt ìm Département Vogesa.",🔎
,,,Lootringe,TRUE,"Der Basler Germanischt, Gymi- und Unilehrer, Journalischt und Hebelforscher Albert Gessler (1862–1916), wo gwüsst het, ass der Bildhauer vil i de «Alemannische Gedicht» gläse het, schribt derzue: «Max Leu trug […] ein echtes Bild des Dichters in seiner Seele und hat darum, in leichter Anlehnung an das porträtmässig Gegebene, mit genauer Festhaltung des Kostüms der Bilder, denjenigen Hebel gestaltet, den er als den wahren empfand und den auch wir als den echten und rechten empfinden: den freundlichen Wiesenthäler Dichter, dem aber in den Mundwinkeln der Schalk sitzt …» D Bronze isch uf emene höche Sockel us Granit vom Gotthard und Chalchschtei vo Savonnières z Lootringe.",🔎
,,,Lothrìnga,TRUE,S ditschsprochiga Teil vum Elsàss un vu Lothrìnga hàt mehrmols sina Nàtionàlität müeßa wachsla.,🔎
2635,Leberwurst,Läbbèrwurscht,Läbberwurscht,TRUE,Èbbèso wörd Kassler als Alternatyvè zum Chesselfleisch bi nèrè Schlachtblattè odder als Ekstragricht zämmè mit Bluèt- un Läbberwurscht bruucht.,🔎
,,,Boudin blanc,FALSE,"Für s Yydickè vom Cidre wörd i dè Orne gèrn beidi Sortè Kochwurscht servyrt, wo au im Alemannischè Ruum für Schlachtblattè un Metzgétè aabotè wörrèd: ""Boudin blanc"" un ""Boudin noir"".",🔎
2636,Neobiota,Neobiota,Neozooèn,FALSE,"Me hät zwar i de jüngschte Zyt au daa mit de Wandermuschle z kämpfe, wo sich au im Zürisee als Neozooèn uusbräitet.",🔎
,,,Neozoe,FALSE,Uf Europa isch si als Neozoe erscht im 20.,🔎
,,,invasyve Neophyte,FALSE,Es zelt trum zu de invasyve Neophyte.,🔎
,,,frömdi Dier und Pflanze,FALSE,Do goot’s au em nid erlaubti frömdi Dier und Pflanze.,🔎
,,,invasyvi Neozoe,FALSE,D Meerwalnuss het sech als «invasyvi Neozoe» im Schwarze Meer starch usbreitet und gwüssi Fischarte sind wägen ire sälte worde.,🔎
2637,Kulturapfel,Kulturöpfel,Apfl,FALSE,"Uf dr andra Seid ghairad Kuldur- ond Gardapflanza drzua, mo moischdens d Röömer aus em Raum vom Middlmeer in ihre Provinza brochd hend, wia dr Apfl, d Birn, d Pflauma, d Waitrauba, d Kornbluama und d Kamill.",🔎
,,,Öpfelböim,FALSE,"Dr Öpfel, gnauer dr Kulturöpfel, isch äini vo de Obstarte, wo seer gsund und wirtschaftlig seer bedütend si, und waggst uf Öpfelböim.",🔎
2638,Abendländisches Schisma,S oobeländisch Schisma,Abendländische Schisma,TRUE,"In de Ziit vom Abendländische Schisma isch er z erscht uf de Site vo de Päpscht z Rom gsi, het sich aber ab em 1408i für Konzilslösig iigsetzt.",🔎
,,,abundländischu Schisma,TRUE,D'autorität vam Papscht isch im Zug va Intrige und dum abundländischu Schisma gschwindut.,🔎
,,,oobeländischi Schisma,TRUE,"Dr Karl isch 1378 gstorbe, im gliiche Joor wo s oobeländischi Schisma aagfange het.",🔎
,,,Abendländisch Schisma,TRUE,"Bekannt worre isch Pisa au dur s Konzil vu Pisa anno 1409, wo dur d Wahl vum Alexander V. un sinem Noochfolger Johannes XXIII. versuecht het, s'Abendländisch Schisma z beende; es isch aber numme no schlimmer worde, so dass es plötzlich drei Päpst, ein z Rom, ein z'Avignon und ebe ein z Pisa, gliichzittig gä het.",🔎
,,,große Schisma,FALSE,"Des het anne 1378 zum große Schisma gfiert, wu bis zum Konzil vu Konschtanz 1417 gangen isch.",🔎
,,,Oobeländische Schisma,TRUE,"Wil Avignon vo 1309 bis 1376 – und wääred em Oobeländische Schisma, wo druf choo isch (1378 bis 1417) – dr Sitz vom Bapst gsi isch, het d Stadt dr Biinaame „Stadt vo de Bäpst“.",🔎
2639,Bahnübergang (Deutschland),Baanübbergäng z Dütschland,Lichtzeichèaalaag,FALSE,"Well vill Vokeer übber dèsèll BÜ rollt, isch er nit nu mit doppeltè Halbschrankè, sondern au mit èrè Lichtzeichèaalaag uusgrüschtet.",🔎
,,,BÜ,FALSE,Ußerhalb vo dè südlichè un nördlichè Yfaartsweichè isch jewyls èn beschranktè BÜ mit Wärterhüsli gsi.,🔎
,,,Baanübbergang z Dütschland,TRUE,luèg au: Baanübbergang z Dütschland Uff Ysèbaaschtreggi mit èrè zuèlässigè Högschtgschwindigkeit vo mee wiè 160 km/h sin z Dütschland Baanübbergäng nit zuèglõl.,🔎
2640,Baden AG,Bade AG,Bade,TRUE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Badener Fasnecht,FALSE,"A der Badener Fasnecht chunt d Figuur vom ""Schelm Füdlibürger"" vor, es git e Strossefasnacht und Guggemusige.",🔎
,,,Badä,TRUE,"So ischs z Bade-Wirtteberg gängig, dass Londeslischte vun Parteie hälftig un glichverteilt zwischen de Londesteil Wirtteberg un Badä z bsetze.",🔎
,,,Badner,FALSE,Wettiger Buure und Badner Bürger hei in ere Urkund di Pacht beschtätigt überchoo.,🔎
,,,Baade im Aargau,FALSE,"Dr Hans Bär dr Jünger isch dr Soon vom Chröömer und Wäggsler Hans Bär und vo dr Anna Eberler, gen. Grüenezwiig gsi, won e Dochder vom Schulthäiss vo Baade im Aargau gsi isch, vom Niklaus Grüenezwiig.",🔎
,,,Baadè,TRUE,"Dè Baanhof vo Turgi isch bis zu sim Umbau 1994–97 èn Keilbaanhof gsi, dört chunnt d Volängerig vo dè Spanisch Brötli Baan uff èm Abschnitt Baadè-Brugg mit dè Streggi vo Waldshuèt hèr zämmè.",🔎
,,,Baaden,TRUE,"Dr Brown und dr Boveri sind drufabe gly furt fo dr MFO, uf Baaden abe go d Brown, Boveri & Cie (BBC) ufboue.",🔎
,,,Baade,TRUE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Baddè,TRUE,"Geburtstag isch dè Scheffel durch dè Großherzog vo Baddè i dè badische ""persönliche"" Adelschtand erhobbè worrè.",🔎
,,,Bade im Aargau,FALSE,1908 z Bade im Aargau bim schwizerische Tonkinschtlerfäscht het er as 22-Jährige scho Ufmerksamkeit erregt.,🔎
,,,Badener,FALSE,Nooch em Napoleon sinne Nììderlage ìsch Mìnschter 1814 vu de Bayere un 1815 vu de Badener un Eestriicher bsetzt wore.,🔎
,,,Badè,TRUE,"Dõdrinn wûrkt au diè früènèrè gmeinsame Zuèghörigkeit zum Badè fort, sondern au zu dè Fürschtèbärger, deilwys sogar zum Albgau.",🔎
2641,Schwarzatalsperre,Schwarzadalschperri,Stausee Schwarzabrugg,FALSE,"Dè ""Stausee Schwarzabrugg"" lyt öppè 6,2 km, vo dè Staumuèr vom Schluchsee uus gmessè, flussabwärts uff öppè un wörd von èrè ca.",🔎
,,,Schwarzabeggi,FALSE,"Im Weschtè vo Schtaufè thront dè Schtaufèkopf mit èm Funkturm obbè druff übber m Höhèdorf, hinter sèllèm Buggel lyt s Dal vo dè Schwarza un d Schwarzabeggi bi Hüsèrè.",🔎
,,,Schwarzaschtaumuèr,FALSE,Im Südweschtè un am Fuèß vom Staufèchopf lyt d Schwarzaschtaumuèr.,🔎
,,,Schwarzadal-Beggi,FALSE,"Vo Brändè uus chunnt mò nõch is Schwarza-Dal übber diè nordöschtlich gfüürti Strõß zu dè Schwarza-Brugg abbè, wo s Schwarzadal-Beggi lyt.",🔎
2642,Schweizer Fussballnationalmannschaft der Frauen,Schwiizer Nazionalmannschaft vo de Fraue im Schutte,A-Nàzionààlmànnschàft,FALSE,Ìhra äärschta Schpìel zamma mìt dr A-Nàzionààlmànnschàft hàt d’ Lehmann àm 22.,🔎
,,,Schwyz,FALSE,Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz.,🔎
,,,Schwiizer Nàzionààlmànnschàft,FALSE,Sitter 2022 schteht sa biim FC Züri Fràuija unter Vertrààg un ìsch drzüa sitter 2016 Mìtglìed ìn dr Schwiizer Nàzionààlmànnschàft.,🔎
,,,Schwiizer A-Nàzionààlmànnschàft,FALSE,Drzüa schpìelt sa sitter 2017 ìn dr Schwiizer A-Nàzionààlmànnschàft.,🔎
2643,Universität Neuenburg,D Uniwersidäät Nöieburg,Universitet Nöieburg,TRUE,"Voreb er bi dr UEFA as Generalsekretär vum Internationale Zäntrum fir Sportstudien (CIES) gschafft het, isch er an dr Universitet Nöieburg Beroter vu verschidene nazionale un internazionale Fueßballgremie gsii.",🔎
,,,Uniwersideet Nöieburg,TRUE,"Si isch vu 1929 bis 1930 uf s Internaat ""Institution Morave pour jeunes filles"" z Montmirail-Neuchâtel gange un het 1932 un 1933 s Franzeesischleererdiploom an dr Uniwersideet Nöieburg gmacht.",🔎
,,,Noieburg,FALSE,"Im Süde chunt er a d Kantöön Noieburg und Bärn, im Oschte a Soledurn und s Baselbiet.",🔎
,,,Uni,FALSE,Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni.,🔎
,,,Universitet Noieburg,TRUE,"In Buechform isch s Lexikon, wu an dr Universitet Noieburg unter dr Laitig vum Andres Kristol entstanden isch, anne 2005 in dr Verlag Huber z Frauefäld un Payot z Lausanne.",🔎
,,,Uniwersiteet Nöieburg,TRUE,D Élisabeth Baume-Schneider het an dr Uniwersiteet Nöieburg Wiirtschaft un Bolitik studiert un anne 1987 mit em Lizänziaat abgschlosse.,🔎
,,,Uni Noieburg,FALSE,"A der Uni Noieburg isch s Sprochforschigszäntrum ""Centre de langues,"" wo s ""Institut de langue et civilisation françaises"" derzueghört.",🔎
,,,Uni Nöieburg,FALSE,"Dokumäntiert wird dr frankoprovenzalisch Wortschatz vu dr Westschwiz vom Glossaire des patois de la Suisse romande, wo a der Uni Nöieburg dehei isch.",🔎
,,,Universiteet Nöieburg,TRUE,D Vara het an dr an der Universiteet Nöieburg Räächtswisseschafte mit em Schwäärpunkt Gsundhaitsräächt studiert.,🔎
2644,Flammkuchen,Flàmmeküeche,Flammekueche,TRUE,Dinnele sind e Art vu Flammekueche.,🔎
,,,Flammkuacha,FALSE,"Em Elsass macht mer no vor dem Brot an Flammkuacha ond duat den zuerscht bacha, solang der Ofa no die volle Hitz hôt ond der ischt au ruck zuck fertig.",🔎
2645,Nationalismus,Nationalismus,nationalischdisch,FALSE,Im Lauf vo dr Neuziit het sich denn dr nationalischdisch Gedanke in breite Bevölkerigsschichde duuregsetzt und d Europäer hai sich politisch nach Natione organisiert und Nationalschdaate errichdet.,🔎
,,,Nationaliste,FALSE,"Wenn sich s Schwiizer Ancien Regime weder für s Rütli no für e Tell gross intressiert gha het, hai die liberale Nationaliste vom Freisinn hundert Johr spöter die Mythe benutzt, für zum d Identifizierig vo dr Bevölkerig mit em Bundesstaat z versterke, und hai us em Tell dr Nationalheld vo dr Schwiiz gmacht.",🔎
,,,Nationalischde,FALSE,Johrhundert vo de Romantiker ufgnoh und vo de Nationalischde umgsetzt worde.,🔎
,,,nàzionàlistischer,FALSE,Oktoower 1959 z’ Mìncha) ìsch a nàzionàlistischer ukràinischer Politiker un Pàrtisàn gsìì.,🔎
,,,nazionalistische,FALSE,"D Epoche isch brägt vom antibürgerlige und antinazionalistische Dänke vo vile Intellektuelle in dr wilhelminische Zit und wändet sich stark subjektive, existenzielle und gsellschaftsrelewante Theme zue.",🔎
,,,nationalistische,FALSE,E Warnig vor enere Islamisierig vo Europa chunnt regelmässig vo rechtspopulistische Chrais und werd mit nationalistische Motiv und de Angst vor ere Öberfremdig begründed.,🔎
,,,nationalistisch,FALSE,"Faschismus isch dr Sammelbegriff für Ideologie, politische Bewegige und Regime, wo nationalistisch, totalitär und mänggisch sozial-revolutionär si, drunder si dr italiänisch Faschismus, wo dr ganze Gruppe vo Ideologie dr Name ge het, dr Nationalsozialismus, wo vor allem in dütschsprochige Länder e Rolle gspiilt het, dr spanisch Franquismus und vili anderi Ideologie vo im allgemeine rächtsgrichteti Diktature au noch 1945.",🔎
,,,Nazionalistischi,FALSE,"Nazionalistischi, rächtsextremi Grubbierige wie z Dütschland öbbe d NPD leene d ""Veräihäitligung vo de Kulture"" ab und si drgege, ass d Bedütig vo de Nationalstaate (und eso vom Nazionalismus) abnimmt.",🔎
,,,nazionaale,FALSE,"D Rewisionistische häi sich an bürgerlige und nazionaale Beweegige orientiert, sogar au am italiänische Faschismus.",🔎
,,,nazionalistischi,FALSE,"D Euskadi Ta Askatasuna, besser bekannt under siner Abchürzig ETA, (baskisch für ""Baskeland und Freihäit"") isch e marxistisch-leninistischi, separatistischi baskisch-nazionalistischi Undergrundorganisazioon gsi.",🔎
,,,nazionalistisch,FALSE,"In dr Nöizit het er au Chrieg legitimiert, wo nazionalistisch motiviert gsi si, im dütsche Sproochruum bsundrigs die antinapoleonische Befreijigschrieg, und het us ene e Kampf um e Wältaaschaujig gmacht.",🔎
,,,Nationalist,FALSE,"Juni 1945 z in der Unterprovinz Keikidō, Provinz Chōsen vom domoolige Japanische Kaiserriich, im hütige Südkorea) isch e koreanische Unabhängikäitsaktivist und Politiker, Nationalist und Journalist gsi.",🔎
,,,Nàzionàlìschmus,TRUE,"Ar hàt gsajt, àss Nàzionàlìschmus a Droohung fìr Öiropà-n-ìsch.",🔎
,,,Nazionaliste,FALSE,"Es het zwäi hautsächligi ideologischi Strömige gee: die Liberale, wo Quebec häi welle modärnisiere und die konservative Nazionaliste, wo d Wärt vom Katholizismus und vom ländlige Traditionalismus verdäidigt und e isolazionistische Kurs verfolgt häi.",🔎
,,,Nationalisme,FALSE,"As Ideologii ghört der Zionismus zu de Nationalisme, as Bewegig isch es e Nationalbewegig.",🔎
,,,Nazionalismus,TRUE,Joorhundert (bolitischi Modärne) und em Nazionalismus vom früeje 19.,🔎
2646,Münsingen BE,Münsige BE,Münsige,TRUE,"D Nachbergmeindä vo Chonufinge si Häutlige, Freimettige, Niderhünige, Mirchu, Grosshöchstette, Schlosswiu u Münsige.",🔎
,,,Münsigen,FALSE,"Eini isch z Sitte sälber, en uralti z Tersnaus isch us em Joor 1395, und Theodulsglogge vo 1412 sind z Münsigen und i dr Stadtchile vo Thun, eini vo 1575 z Underschächä, die alti Sant Joderglogge z Luzärn vo 1489 het me anne 1633 nöi ggosse als Joder- und Rochus-Glogge, i dr Stadt Ehinge chunt s alte Theodulglöggli vo 1758, d Sant Johannes und Sant Joder-Chile vo Buächs het e Glogge vo 1902 und d Chile Peeter und Paul z Vals e Sant Joder-Glogge, wo 1963 ggossen isch.",🔎
2647,Großbettlingen,Graoßbeddlenge,Graosbeddleng,TRUE,"Bõẽnga hådd mid dor Schdadd Nirdeng ond de Flägga Ondorẽseng, Friggehausa, Graosbeddleng ond Wolfschluaga a Verwaldongsgmaenschafd voraebard.",🔎
,,,(Graos-)Beddleng,FALSE,"Nåchbergmandena send Näggordenzleng em Nordwäsda, Altdorf em Norda, (Graos-)Beddleng em Nordosda (älle Landgraes Essleng) ond Gråfabärg ond Riadorich em Sida (båede Landgraes Reidleng).",🔎
2648,Größter gemeinsamer Teiler,Dr grösst gmeinsami Deiler,grösste gmäinsame Däiler,TRUE,"Wäge dere Äigeschaft git s für zwäi ganzi Zaale immer e grösste gmäinsame Däiler, wo mä mit em Euklidische Algorithmus cha bestimme.",🔎
,,,grösste gmeinsame Deiler,TRUE,"Dodrus hai sich denn wiiterfüehrendi Betrachtige die von Euklid entwigglet, öbbe d Darstellig vom grösste gmeinsame Deiler vom Euklid.",🔎
2649,14. Jahrhundert,14. Jahrhundert,14. Joorhundert,TRUE,t z Pisa; † 13. oder frües 14. Joorhundert) isch en italiänische Literat</,🔎
,,,14. Jahrhundärt,TRUE,"glaubäd, dä Bundesbrief schtammi äigentlich us em 14. Jahrhundärt und seg es paar Jahrzähnt zruggdatiert worde. Nac",🔎
,,,14. Joorhundert,TRUE,"ter vo Lieschtel gsi, wo im 14. Joorhundert dr Bruggezoll a dr Ergolz bi Augscht yyzoge hän. ",🔎
,,,14. Johrhundat,TRUE, Erdzweige vawendet. Scho chinesische Seefahra im 14. Johrhundat hond dean 48-gliedriga Kompass<,🔎
,,,14. Johrhundert,TRUE,mols 1123 als Fridenwilare urchundlich gnennt. Im 14. Johrhundert sich im Ort e Bendeik,🔎
,,,14. Jahrhunnärt,TRUE,"u sogar Wii agibüwt. Erscht im 14. Jahrhunnärt het schich z'Klima zär sognanntu ""<a href=""Kleine",🔎
2650,Gundelsheim (Württemberg),Gundelse,Gundlsheim,TRUE,"Okdobr 1920 z Gundlsheim en Wirdaberg) ischt a deitscher Schriftsteller, Dramadiker, Lyriker ond Redakdeer gwäa, wo ondr andrem au an Haufa Gedicht em schwäbischa Dialekt vrfasst hôt.",🔎
,,,Gundelsheim,TRUE,"Nochbergmaine sin Roigheim, Möckmühl, Neudenau un Gundelsheim im Landkreis Heilbronn un Neckarzimmern, Mosbach, Elztal un Schefflenz im Neckar-Odewald-Kreis.",🔎
2651,Kohlenstoffdioxid,Choolestoffdioxid,Koohlaschtoffdioxid,TRUE,"Wàs m’r àls Luft bezaichna, b’schteht bii sehr klaina Wàsserdàmpfgehàlt (d. h. ìn Volumaprozant tockaner Luft mìt numma weenig Wàsserdàmpf) üss 78,08 % Schtìckschtoff (N2), 20,95 % Süürschtoff (O2) un 0,93 % Argon (Ar); d’rzüa sìnn Aerosola un Schpüaragààsa, drunter Koohlaschtoffdioxid (CO2) z’ fìnda, un ’s gìtt àui Methàn (CH4), Ozon (O3), Fluorchlorkoohlawàsserschtoffa, Schwaafeldioxid (SO2) un Schtìckschtoffverbìndunga.",🔎
,,,Koll!èdioxid,FALSE,"Sell füürt dezuè, dass zum eintè s Düèfèwasser durch Wärmeabgaab a dè vill kälterè Atmosphärè abküèlt, zum anderè abber au mit Koll!èdioxid un Sauerschtoff uss dè Luft aagreicherèt wörd.",🔎
,,,Kollèdioxid,FALSE,"Methan wörd in sellè großè Höchè zuè Kollèdioxid un Wasserdampf oxidyrt, womit allerdings nur d Hälfti vom Zuèwachs z erklärè isch.",🔎
,,,Cholestoffdioxid,TRUE,"Si wäi, ass me d Natur als Grundlag vom Läbe rächt tuet pfleege, und si wäi dass alli Forme vom Zämelääbe i dr Gselschaft glych behandlet wärde, si sind füre Uustiig us dr Atomwirtschaft und us der Technik, wo fossyli Energytreeger verbruucht und Cholestoffdioxid i d Luft use loot.",🔎
,,,Choledioxid,FALSE,Er het 1912 a dr Universität Breslau i physikalischer Chemie bim Otto Sackur promoviert (mit ere Dissertation über de osmotischi Druck vo Choledioxid i konzentrierte Lösige).,🔎
,,,Chohledioxid,FALSE,"Aktuelli Beobachtige wiise druf hi, dass d'Kallisto e usserscht dünni ""Atmosphäri"" us Chohledioxid besitzt.",🔎
,,,Koohladioxid,FALSE,"D’ Koohlasiira (→ Koohladioxid), wo-n-ìm Wii gleest wìrd, äntschteht bii’ra zwaita Gäärung ìn dr Flàscha (' odd’r ').",🔎
,,,Chooledioxid,FALSE,"D'Atmosphäre vo dr Venus beschtoot hauptsächlich us Chooledioxid, mit emene 3,5 %-ige Aateil vo Schtickschtoff.",🔎
2652,Ludwig der Fromme,Ludwig dr Fromm,Ludwig em Fromme,TRUE,"Dr Verdrag vo Verdun isch 843 zwüsche de drei überläbende Änkel vom Karl em Grosse, de Söhn vom Ludwig em Fromme gschlosse worde.",🔎
,,,Ludwig èm Frommè,TRUE,""">Chlodwig I. (496) durch dè heilige Remigius vu Reims, un spôter vum Ludwig èm Frommè (816) worrè.",🔎
,,,Ludwig de Fromm,TRUE,"Wo de Chaiser Ludwig de Fromm ane 818 s Chlooster bsuecht het, het er em Chlooster d Immunität verlihe und s somit zumene Riichschloster gmacht.",🔎
,,,Ludwig em Fromma,TRUE,Sa hàt zem keenigliga Gebiat vum Ludwig em Fromma gheert.,🔎
,,,Köönig Ludwig,FALSE,"Im Guillaume glingt s schliesslig, vom Köönig Ludwig mee Drubbe für e zwäite Chriegszuug gege d Häide z bechoo und het sä denn in ere zwäite Schlacht gschlaage.",🔎
,,,Ludwig em Fromm,FALSE,"Soo sìnn ìm Mìnschter vu Reims 33 Keeniga gsàlbt worra, vum Ludwig em Fromm bis em Karl X..",🔎
,,,Ludwig dr Frommi,TRUE,"Noch em Karl em Grosse isch 814 dr Ludwig dr Frommi Kaiser worde, wil im Karl siini eltere Söhn, dr Karl der Jünger und dr Pippin dr Buggligi, no vor ihrem Vater gstorbe si.",🔎
,,,Kaiser Ludwig,FALSE,"Däm lange und dünne Mittelstück vom Kaiserriich, wo em eltiste Sohn vom Kaiser Ludwig noch em Machtkampf gege siini Brüeder no bliibe isch, säge d Historiker im Gspass au d ""Chegelbahn"".",🔎
,,,Ludwig der Fromm,TRUE,"Dr Ludwig der Fromm het für sini Töchter ds Fraumünster gründet, wo zu eim vo de riichschte Grundherre i dr Zentral- und Oschtschwiz worden isch.",🔎
,,,Ludwig dem Frommen,FALSE,"829 – er ischt jetzt ogfähr zwanzg Johr alt – kommt’r an da Hof vom Kaiser Ludwig dem Frommen noch Aachen, wo-nr als Hilfspriischder em sella seim Weib, dr Kaiserin Judith, ondrstellt wuud.",🔎
,,,Ludwig de Frommi,TRUE,"Ane 829 hett de Ludwig de Frommi för si Soo s Königriich Schwoobe () errichtet us de alte Alamannia, em alte Herzogtum Elsiss und us Rätie.",🔎
,,,Ludwig I. em Fromme,FALSE,"Mit em Verdrag vo Verdun hai im Johr 843 d Söhn vom Ludwig I. em Fromme, wo 840 gstorbe gsi isch, dr Lothar I., dr Karl II.",🔎
,,,Ludwig,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
,,,Ludwig de Fromme,TRUE,"Us Uurkunde kaa mer erkenne, dass d Kaiser Ludwig de Fromme, Ludwig de Deutsche und Karl de Dicke Oschtere gern uf de Pfalz gfeiert hond.",🔎
2653,Oberhof AG,Oberhof AG,Oberhofer,FALSE,"Au d Gschicht vo de Härdlüütli am Stryche isch i dr Mundart, und so, wie se der Lehrer Lenzin em Rochholz im Oberhofer Dialäkt isch cho sääge und wie där sen ufgschribe het, wäämer se jetz doch grad emol lose: «d’Härdwîbli am Strihä. Mä g’hört nüt meh vo de Härdwîblenä.",🔎
,,,Ooberhoof,TRUE,"Es liit im Fricktal, grad nebe Ooberhoof und Wiitnauu.",🔎
2654,Autoritarismus,Autoritarismus,autoritär,FALSE,"Si isch 1936 wiit noch rächts grutscht, het die paramilitärischi Portugiisischi Legion, d "" Legião Portuguesa"" gründet, wo dr dütsche SA nochempfunde gsi isch und d Jugendorganisation ""Mocidade Portuguesa"", aber nit alli Historiker zele dr Salazarismus zum Faschismus, wil siis Regime zwar autoritär aber nit totalitär gsi isch.",🔎
,,,autoritäri,FALSE,"Si isch vor allem dur die autoritäri, sälbsterklärti Vorherrschaft vo dr „wisse“ Bevölkerigsgrubbe, wo us Öiropa stammt, über alli andere Grubbe charakterisiert gsi.",🔎
,,,aigawìlliga Reschiim,FALSE,"Sa wälla dr Nàzionààlschtààt ìn a „Volksgmainschàft“ umschtàlta, wo vun’ma aigawìlliga Reschiim gfiahrt wìrd.",🔎
,,,àuitoritäära Schtààt,FALSE,"Dr Abisso-n-ìsch Befìrworter vu’ma àuitoritäära Schtààt gsìì un hàt d’ Ärìnnerung vum Francesco Crispi vertaidigt, em kràftvolla Presidànt vum Minìschterroot vum Keenigraich àm Ànd vum 19.",🔎
,,,autoritäre,FALSE,"Mit Totalitarismus bezeichnet me in dr Politikwüsseschaft e diktatorischi Form vo Herrschaft, wo alli soziale Verhältniss wot kontrolliere oder wenigstens entscheidend beiiflusse, im Underschiid zu nere autoritäre Diktatur, wo sich mit dr Repression vo Widerstand gege s Regime begnüegt.",🔎
,,,autoritäära,FALSE,"Vu 1940 bis 1944 ìsch’r Schtààtsschäff vum autoritäära-n-""État français"" (Vichy-Reschiim) gsìì.",🔎
2655,Landeskirche,Landeschile,Landeschilene,TRUE,"Usnahme gits in dere Bezieig bsunders in Landeschilene in de Schwiiz, wo d Pfärrer in bschtimmte Landeschilene kei Schtimmrächt im Chilegmeindrot reschpektiv de Chilepfläg hei.",🔎
,,,Kantonalchülcha,FALSE,"Di Evangelisch-reformierti Chülcha vom Kanton Fryburg (uf französisch: ""Eglise Evangélique Réformée du canton de Fribourg"") isch d reformiert Kantonalchülcha im Schwyzer Kanton Fryburg.",🔎
2656,Bundesstraße,Bundesschtrõß,Bundesstrõßè,TRUE,Im folgendè sin d Bundesstrõßè z Dütschland uffglischtet.,🔎
,,,Bundesschtrõßè,TRUE,Dè Main hèt fascht uff ganzer Längi Bundesschtrõßè a dè einté odder andrè Uferzonè.,🔎
,,,Bundesstrõß,TRUE,Zu dè Sischtematik vo dè Numeryrig un irer Gschicht sit 1932 luèg au unter Bundesstrõß.,🔎
,,,Bundesstross,TRUE,"Breitnau läbbt iberwigend vu Forst- un Weidewirtschaft, in dr Nächi vu dr Bundesstross 500 spilt au Tourismus e Rolle.",🔎
2657,Etruskische Sprache,Etruskischi Sprooch,etr,FALSE,"Er het zwölf Städt gründet, drunder au Tarquinii (etr.",🔎
,,,Etruskisch,FALSE,"Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.",🔎
,,,etruskische,FALSE,"""Τάρκων, Tárkōn"") isch noch antike Saage de Gründer vo merere etruskische Städt.",🔎
,,,Edrùskisch,FALSE,"Ìn de Antike hät's z Idalie usserdèm no Sprooche gee, wùù nìt zù de ìndogèrmanische Sproochfamììlie ghöört hän, wie s Edrùskisch ùn s Rätisch, wù beid zu de tyrsenische Sprooche ghööred.",🔎
,,,etrusk,FALSE,"De Ganymedes (; tütsch: ""Ganymed""; etrusk.",🔎
,,,Etruskischi Schpraach,TRUE,Di Etruskischi Schpraach hät keni schtimmhafte Verschlussluut kännt.,🔎
,,,Etruskische,FALSE,Dr latinisch Buechschtabe C goht über s Etruskische uf s griechischi Gamma zrugg.,🔎
,,,Etrussgische,FALSE,"Übers Etrussgische un s Griechische goot dr Buechstab A uf s semitischi alep zrugg, wo hüt uf Hebräisch (')alef haisst und uf Arabisch 'alif.",🔎
,,,etruskischi,FALSE,"D Südgruppe het scho abem dritte Joorhundert vor Chrischtus venetischi und etruskischi Eliment uufgnoo, und ab 100 v. Chr.",🔎
,,,etruskischi Sprooch,TRUE,"Grad so wenig isch s sicher, vo wo die etruskischi Sprooch stammt.",🔎
2658,Markgröningen,Markgrẽänenge,Markgreänenge,TRUE,Vo do aus fliaßt se middla durch’s Strohgae bevor se en Ondorriexenga (Markgreänenge) en d Enz mindet.,🔎
,,,Merkgreanenge,TRUE,Näbe verschidene Erwärbige im Elsass sin vor allem dr Chauf vu Dibenge anne 1342 un d Belähnig mit Merkgreanenge dur dr Chaiser Ludwig dr Bayer anne 1336 z nänne.,🔎
2659,Software,Software,Softwär,TRUE,"Das esch diä Softwär, won bim Surfä und Maile vomenä Kriminellä chönt uf em Rächner platziärt werdä.",🔎
,,,software,FALSE,"""software"" oder ""skyscraper"".",🔎
,,,Programm,FALSE,"S vewaltet Spicher, I- und Usgabegrät, stüret d Usfüehrig vo Programm und reglet d Benutzervewaltig.",🔎
,,,Aawändigssoftweer,FALSE,"Apple Inc. [] (früener Apple Computer Inc.) isch en Undernähme, wo si Hauptsitz z Cupertino, Kalifornien (Vereinigte Staaten) het und wo Kompiuter, Underhaltigselektronik, Bedriibssüstem und Aawändigssoftweer herstellt.",🔎
2660,Bezirk Lenzburg,Bezirk Länzbrg,Länzbig,FALSE,"Otmisinge (amtlich ""Othmarsingen"") isch e Gmeind im Bezirk Länzbig vom Kanton Aargau i dr Schwiiz.",🔎
,,,Berzik Länzbrg,TRUE,"Eglischwiil (amtlich ""Egliswil"") isch e Iiwohnergmeind im Schwiizer Kanton Aargau und ghört zum Berzik Länzbrg.",🔎
2661,Portugal,Portugal,Bortugal,TRUE,"Dorum si d Jude wo konvertiert hai z Spanie und z Bortugal, die ""neue Chrischte"", nie wirklig as Chrischte akzeptiert worde, und me het se wiiterhi verfolgt.",🔎
,,,portugiesische,FALSE,"Dr Jorge de Meneses (* um 1498) isch e portugiesische Seefahrer un Statthalter uf ""Ternate"" gsii.",🔎
,,,Pòrtugal,TRUE,"Ìm Wèste gränzt's an Pòrtugal ùnd ìm Nòrde (vò Wèste noch Òste) an di autonome Regione Extremadura, Castilla-La Mancha ùnd Murcia.",🔎
,,,portugiesischi,FALSE,In dr Jorh derno hän portugiesischi Händler d Ruute mit Schiff as Dransportmittel ibernuu.,🔎
,,,portugiisische,FALSE,"Madeira [] (vom portugiisische Wort """" „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean.",🔎
,,,Portugiese,FALSE,Um 1577 het s chrischtli Abessinie mit Hilf vu dr Portugiese iber s Sultanat gwunne.,🔎
,,,portugiesisch,FALSE,Kreolschprocha mit portugiesisch-basiertem Wortschatz.,🔎
,,,Portugise,FALSE,"Di erschte Europäer an däre Kischte sin d Portugise gsi, wu dr Handel iber hundert Johr lang bherrscht hän.",🔎
,,,Bordugal,TRUE,"Si Familie isch us Bordugal cho, mögligerwiis si si Marranos (zwangsdaufti Jude) gsi.",🔎
,,,Bordugiise,FALSE,"In de Johrhundert, wo cho si, hai die europäische Seemächt Amerika afo erobere, d Holländer, denn d Ängländer und d Franzose vor allem in Nordamerika, d Schbanier und Bordugiise in Middel- und Südamerika.",🔎
,,,portugiisisch,FALSE,"Dr portugiisisch Salazarismus zum Bispil wird vo de Forscher hüfig nid as Faschismus bezeichnet, sondern als konservativ-autoritäri Diktatur mit eme klerikal-faschistoide Charakter.",🔎
,,,portügìesischer,FALSE,"Janner 1992 z’ Schtroossburi, Unterelsàss) ìsch a frànzeesch-portügìesischer Füassbàllschpìeler, wo sitter 2021 àls Mìttelfaldschpìeler ìm FC Mìlhüüsa z’ Mìlhüüsa schpìelt.",🔎
,,,Portugiise,FALSE,"45 Brozänt vu de Iiwohner sin Usländer, devuu rund 80.000 Portugiise, 28.500 Franzose, 19.400 Italiäner, 16.700 Belgier, 12.000 Dütschi, 5.300 Briite un 3.900 Holländer.",🔎
,,,Portugyse,FALSE,S'isch 1521 vo de Portugyse ygnomme wôre un 1602 vo de Perser.,🔎
,,,bortugiisische,FALSE,"As Conversos (Pl. vo ""Converso"") het mä im spanische und bortugiisische Sproochruum Juude bezäichnet, wo zum katholische Christedum konwertiert häi, und deren iiri Noochkomme.",🔎
,,,Bortdugal,TRUE,"Churz noch em Aafang vom Bürgerchrieg het er Schbanie verloo und z Frankriich, Argentinie und vo 1943 z Bortdugal gläbt, bevor er uf Schbanie zrugg isch, won er sich bis zu sim Dood im Joor 1955 regelmässig ufghalte het.",🔎
,,,portugiisischi,FALSE,"Madeira [] (vom portugiisische Wort """" „Holz“) isch ä portugiisischi Insle öbbe 1.000 km südwestlig vo Lissabon und 700 km westlig vo der marokkanische Küste im Atlantische Ozean.",🔎
,,,Portugies,FALSE,Anne 1493 isch derno dr Portugies Pêro da Covilhã an dr Hof vum Negus chuu.,🔎
,,,portugisischi,FALSE,"Dr europäisch Yyfluus het anne 1472 aagfange, wu portugisischi Seelyt an dr Kischte vu Kamerun glandet sin.",🔎
,,,Portügal,TRUE,Äbba 12 Prozant vu dr Schtàdtbeväälkerung (àlso Iiwoohner) schtàmma-n-üss’m Portügal.,🔎
2662,Sankt Paul vor den Mauern,Sankt Paul vor de Muure,Sankt Paul vor dr Muure,TRUE,(vorhär Johannes Fasanus; * z Rom; † no Mai 1009 z Sankt Paul vor dr Muure) isch Papscht vum 25.,🔎
,,,St. Paul,FALSE,"lt Petersdom un d Chilche St. Paul sin schwär bschädigt wore, un nume dr verbitteret",🔎
2663,Absolute Helligkeit,Absoluti Helligkeit,absolut Helligkait,TRUE,Ä èntfèrnigsunabhängige Größe isch diè absolut Helligkait.,🔎
,,,absoluti Helligkait,TRUE,"Si absoluti Helligkait betrait -5,2 mag.",🔎
2664,Frenkendorf,Fränkedef,Frenkedorf,TRUE,"Merz 1949 z Lieschtel, Burger vu Frenkedorf) isch e Schwyzer Bolitiker gsii.",🔎
,,,Fränkedorf,TRUE,A dr Hülfteschanz z Fränkedorf bereite Baselbieter Freiheitskämpfer de Baselstädter aber e schweri und endgültigi Niiderlag.,🔎
,,,Fränkedoorff,TRUE,Bi dr Pfarrei Munzach sind au d Ortschafte Fränkedoorff und Fülltschrf gsi.,🔎
2665,Südwestfunk,Sidweschtfunk,SWF,FALSE,"Seit em End vo dr 80er Johr tritt er heifich em deitscha Radio on Fernsäh uff, vor allem bei de sidweschtdeitsche Regionalsender SWF on SDR (enzwischa vereinicht zom SWR).",🔎
,,,Sidweschtfunk-Studio,FALSE,"Sy erschti Ufnahm, s Wisedal-Lied, het er anne 1976 bi me Bsuech vum Sidweschtfunk-Studio gmacht.",🔎
,,,Siidweschtfunk,TRUE,"Dernääbe het si bim Siidweschtfunk as Sprächeri gschafft, unter anderem het si bi alemannische Heerspiil mitgmacht.",🔎
,,,Widweschtfunk,FALSE,"Im Mai 1966 isch si zum Widweschtfunk gwägslet, wu si ab 1977 Redaktzonsmitglid vu Report Baden-Baden gsii isch.",🔎
,,,Sidweschfunk,TRUE,"Ab 1947 het er au fir dr Sidweschfunk gschafft un iber d Johr e Huffe Dialäktheerspiil, Radioseerine (z.",🔎
2666,Kleiner Rat (Basel),Dr Basler Chläini Root,Chlai Root,FALSE,1690 het dr Basler Groossi Root dr Chlai Root entmachdet und het si Machstellig gege die Revolutionäre vom 1691er-Wäse chönne verdeidige.,🔎
,,,Basler Root,FALSE,D Universität Basel isch as e Folg vom Basler Konzil under em Bischof vo Basel Johann vo Venninge vom Basler Root uf en Initiative vo de Bürger gründet worde.,🔎
,,,Chläine Root vo dr Stadt Baasel,FALSE,Vo 1777 isch er Groossroot worde und vo 1788 bis 1798 im Chläine Root vo dr Stadt Baasel gsässe.,🔎
,,,consules,FALSE,"Dr Bürgermäister het sich in dr Macht mit eme Vogt däilt, wo bis zur Iifüerig vom Amt vom Bürgermäister dr äinzig Representant vo dr Stadt und Vorsitzend vo de ""consules"" gsi isch.",🔎
,,,Baasler Root,FALSE,"Dr Händel mit em Dombrobst isch vor e Baasler Root cho und e Kommission het entschiide, ass die bäide Gschäid zämmgläit wurde und dass s Gschäid us em Meyer und zää Schäidlüt wurd bestoo, wo fümf vo dr Zumft zu Räblüt und die andere fümf us de übrige Zümft müesse ernennt wärde.",🔎
,,,Glaine Root,FALSE,Dr Grooss Root het die 25 Mitgliider vom Glaine Root ernennt und zwäi Bürgermaister.,🔎
,,,Kieserkollegium,FALSE,Juni 1516 het s Kieserkollegium dr Jakob Meyer zem Haas zum Bürgermäister vo dr Stadt Basel gweelt.,🔎
,,,Rootsherr,FALSE,"Er isch dr dritti Sohn gsi vom Johannes Welcker, gnennt ""Amerbach"", wo us Amorbach iigwanderet isch und dr Barbara Ortebärg, ere Dochter vom ene Basler Rootsherr.",🔎
,,,Baasler Rööt,FALSE,"In de 1520er Joor het er gege d Räislöiferei gschriibe und vor allem gege d Baasler Rööt, wo für d Vermiddlig vo Söldner vo fremde Mächt ghäimi Bangsione überchoo häi.",🔎
,,,stedtisch Root,FALSE,"Dr stedtisch Root het erkläärt, ass «fremds Volk und böösi Buebe» verantwortlig sige und het zwölf aagääbligi Aafüerer lo chöpfe.",🔎
,,,Root vo dr Stadt,FALSE,"Er het d Versöönig witerdriibe und het festgläit, ass sich d Stärner und d Psitticher im Boste vom Bürgermäister und vom Oberzumftmäister sötte abwäggsle und au dass dr Root vo dr Stadt immer je zur Helfti mit Psitticher und Stärner sött bsetzt wärde.",🔎
,,,Rootsheer,FALSE,"Die Bürgerlige häi denn d Machtposizioone in dr Stadt iignoo, wie dr Jakob Zibol († 1414), wo Rootsheer vo dr Zumft vo de Kauflüt und denn au Bürgermäister vo Baasel worde isch.",🔎
,,,Rootshere,FALSE,"1521 het sich Baasel exklusiv mit Frankriich verbündet, was für vili Rootshere wie für e Jakob Meyer zum Haas oder für e Hans Gallizian seer iidrääglig gsi isch.",🔎
,,,Rootsher,FALSE,"Dr Jakob Meyer isch 1473 as Soon vom Rootsher Heinrich Meyer uf d Wält choo, wo bi dr Handwärkerzumft zu Gartner zümftig gsi isch.",🔎
,,,stedtische Root,FALSE,"Woorschinlig het si us em Brisgau gstammt, uf jeede Fall het d Familie 1409 s Baasler Bürgerrächt überchoo, het vo 1494 aa e Verdräter im stedtische Root gha und eso zur Oberschicht ghöört.",🔎
,,,Chlii Root,FALSE,"Dr Napoléon het dr Reding empfange und het im sogar versproche, in e baar Pünkt de Wünsch vo de Föderaliste nochzgä (d Abdrätig vom Frickdal, d Wiidervereinigung vo de Jura-Süddäler mit Helvetie, d Schaffig vo neu 23 Kantön, d Respektierig vo dr Neutralität), er het aber im Usdusch d Ufnahm vo sächs Unitarier in dr Chlii Root verlangt.",🔎
,,,Häimlige,FALSE,"In dere Zit isch er vo 1509 bis 1510 und wider vo 1514 1520 Sibner gsi, vo 1515 bis 1519 Häimlige, vo 1516 bis 1520 Fümfer, 1516 Appellazioonsher, vo 1518 bis 1521 Drizääner.",🔎
,,,Stadtroot,FALSE,"Us de Joor 1185 bis 1190 isch e Stadtroot us Ridder und Bürger beläit, wo mit eme Schulthäiss, eme Bürgermeister (vo 1253 aa) und eme Stadtschryber d Gschick vo dr Stadt glänkt het.",🔎
,,,Drizäänerroot,FALSE,Z Baasel het dr Drizäänerroot as Ghäime Root gulte.,🔎
,,,Drizähner,FALSE,"August 1742 z Basel uf d Wält cho, as Sohn vom Hans Balthasar Burckhardt, em Chaufma, Drizähner (d. h. Mitgliid vom Gheime oder Drizähner Root) und Dagsatzigsgsandte, und vo dr Valeria Beck.",🔎
,,,Reet,FALSE,"Joorhundert si Faggleumzyyg sehr populäär gsi und d Reet hai se meermols verbote, nid numme wäge dr Brandgfoohr sondern au, wil s hyfig Ufrier gee het drwäge.",🔎
,,,Ghäime Root,FALSE,Dr Rubens isch Sekretäär vom Ghäime Root worde und het z Madrid meereri Wärk usgfüert.,🔎
,,,Glaini Root,FALSE,"Dr domolig Groossi Root isch aber nume e Gremium gsi, wo dr Glaini Root, wo die eigetligi Machtzentrale gsi isch, noch Beliebe iiberüft het.",🔎
,,,Drizähnerroot,FALSE,Der Drizähnerroot vo der Stadt het druf am 13.,🔎
,,,Rotsherr,FALSE,De Hevelius isch 1651 Rotsherr worde und denn gad ono Bürgermeister vo Danzig.,🔎
,,,Kiiserkollegium,FALSE,"E Kiiserkollegium, wo us zwäi fürstbischöflige Dienstmanne, vier Bürger, wo us em vorige Root gweelt wurde, und zwäi Doomhere bestoot, wurd iigschwoore und wurd us de Bürger, Ridder und Handwärker vo dr Stadt e Root und e Bürgermäister weele.",🔎
,,,Basler Rat,FALSE,1477 het dr Basler Rat s Huus übernoo und het s zum stedtische Duechhuus lo umbaue.,🔎
,,,Root vo dr Stadt Basel,FALSE,"D Achtburger si in dr Stadt Basel im spoote Middelalter e Grubbe vo acht nitaadlige Patrizier gsi, wo sit 1212 im Root vo dr Stadt Basel gsässe si.",🔎
,,,Root vo Baasel,FALSE,Vo 1362 aa isch dr Konrad as Verdräter vo de Achtburger im Root vo Baasel gsässe.,🔎
,,,Chline Rot,FALSE,Z Basel isch är bald drufabe in Chline Rot (Regierigsrot) gwelt worde.,🔎
,,,Drizääner,FALSE,Vom Johr 1790 aa isch er dr Basler Stadtschriiber gsi und im Joor druf au no Drizääner worde.,🔎
,,,Chläine Root,FALSE,"Denn isch er im Chläine Root und spöter im Staatsroot gsässe, won er sis liberale Gedankeguet wenigstens deilwiis het chönne verwirklige.",🔎
,,,Kläi Root,FALSE,"Im Gédéon si Änggel Peter (1640-1719) isch 1687 in dr Kläi Root gweelt worde, und mit iim si d Saresyys e Baasler Rootsgschlächt worde.",🔎
,,,Chläi Root,FALSE,"Wääred Johrhunderte het z Basel, wie in andere Stedt vo dr Eidgenosseschaft au, dr Chläi Root regimentiert und het dr Grooss Root wies em grad basst het, iiberüeft und kontrolliert.",🔎
,,,Chliiroot,FALSE,Vo 1784 bis 1798 isch er im Chliiroot oder Drizähnerroot gsässe.,🔎
2667,Département Moselle,Département Moselle,Moseldepartemänt,FALSE,"D Union het d Ufgoob, d Verantwortig für gmäinsami Aktiwidääte z übernee und d Beziejige zwüsche de bäide evangelische Kiirche im Elsass und im lothringische Moseldepartemänt z sterke.",🔎
,,,Moselle,FALSE,Mét'm (lothringisch) Departement Moselle zsàmme bild't s Elsàss de „ditsch Teil“ vun Frànkrich – de Teil wo historisch immer vum Ditschlànd „z'rüeck“ ésch v'rlàngt wore – „Elsass-Lothringen“.,🔎
2668,Phallus,Phallus,phallisch,FALSE,"""dilectus"" (PPP vo ""diligere"" „erfreue“) = „Entzücke“) isch e Sexspiilzüüg, wo meistens phallisch isch.",🔎
,,,phallische,FALSE,"Di anzigi Stell, wo de Name vorchunnt, sait düttli, ass Imbramos de Name vom Hermes bi de Karer sai: De Kult vom phallische Gott Orthanes gelt grad i de äältere Forschig as typisch atheenisch.",🔎
,,,ithyphallisch,FALSE,Er isch mengisch au ithyphallisch dargstellt wore.,🔎
,,,Phallos,TRUE,"Uf de Vordersitte isch e Phallos abbildet gsii, wenigstens i de archaische Zitt, spöter sind au nöd erigierti Penis dargstellt wore.",🔎
,,,fallischi,FALSE,"Iiri Last bestoot vilmol us Obeliske, Sümbool vo Macht und Herrschaft, wo fallischi Bezüüg häi.",🔎
,,,phallischi,FALSE,"Noch em Freud siiner Driibtheorii laufe d Driib in der Chindheit dur die folgende verschiidene charakteristische Entwickligsphase: en orali, anali, phallischi, ödipali und schliesslig e genitali Phase.",🔎
2669,Heronsball,Aeolipile,Balle vom Heron,FALSE,"Uf jede Fall häi Grieche s Brinzip vo dr Dampfchraft kennt (Balle vom Heron, 1.",🔎
,,,Chuugele vom Heron,FALSE,"Er het au gmerkt, was für ne Chraft und do drmit e «Arbetsfähigkeit» im Wasserdampf und i dr heisse Luft sind – wie öpe bi drChuugele vom Heron – und er het en Motor entwicklet, wo dur Sand mit Hilf vo der Schwerchraft aatriibe worde isch.",🔎
2670,Macugnaga,Magganaa,Makinjò,FALSE,Uber d Pass šind ši im Piemont cheme und haind niwwu Hišer und niwwu Deirfer gbuwwe: Pomat und Makinjò. Darnoh šind si van Makinjò uber ds Tïrlji Im Land g'gange. Auch hia haind d Walser niwwu Hišer und Deirfer gbuwwe.,🔎
,,,Makanaa,TRUE,"Uusnahme sin d Südwalser Dialäkt vo Arrimmu, Im Land un Makanaa, wo dur dr Iifluss vum Italienisch dr ""stimmlos postalveolare Frikativ"" [] in vile Wörter stimmhaft realisiert wird.",🔎
,,,Makana,TRUE,"Alagna Valesia), Makana (ital.",🔎
2671,Pfahlbau,Pfahlbau,Pfahlboudörfer,FALSE,Me fint a de Uferzone vo de Schwizer Seene Räschte vo Pfahlboudörfer – oder me seit besser eifach: Seeuferdörfer – us dr Stei- u dr Bronzezyt.,🔎
,,,Pfaalbaute,FALSE,"B. Wärchzüüg für im Huus, im Garte, uf em Fäld und i de Wärchstett, Gschiir, Faarzüüg, Pfiilbööge und Schild, Holzchoole, Gruebeholz, Iisebaaanschwelle, Holzboot, Holzhüüser, Pfaalbaute, Techer für Steihüüser, Heeg und Gatter, Brugge und alti Maschine wie öpe i de Saagine), aber au Kunschtwärch gits, wo us Holz gmacht sin.",🔎
,,,Pfahlbouer,FALSE,"D Mänsche händ aafange chlini Dörfer uf Stelze am Seeufer boue, werum me vo Pfahlbouer redt.",🔎
,,,Pfahlbaute,FALSE,S'giit do ergibige archäologische Fundstelle fir steinzitliche Pfahlbaute.,🔎
2672,Orthodoxie,Orthodoxii,räini Leer,FALSE,"Im Pietismus isch dr frommi Mensch im Fokus, die räini Leer und d Äihäit vo dr Kiirche stöön im Hindergrund.",🔎
,,,orthodoxe,FALSE,"Chliineri Menderheite send die orthodoxe Chreschte, d Juude, d Hindus ond d Buddhischte.",🔎
,,,orthodox,FALSE,"Die konstantinischi Wändi het us dr staatlig diskriminierte orthodox-katholische Chille, wo zitwiis bluetig verfolgt worden isch, zerst e duldeti, denn e rächtlig brivilegierti Instituzioon gmacht und zletscht under em <a href=""Theodosius%20I.",🔎
2673,Basel-Matthäus,S Basler Mattys-Quardier,Matthis-Gwardier,FALSE,"S Cocteau-Kabinett isch e brivats Museum im Matthis-Gwardier vo dr Schwizer Stadt Baasel gsi, wo ganz em Künstler Jean Cocteau gwidmet gsi isch.",🔎
,,,Matthys-Kwardier,FALSE,S Theobald-Baerwart-Schuelhuus im Matthys-Kwardier im Chläibaasel grad näbe dr Dreiroosebrugg.,🔎
,,,Matthys Gwardier,FALSE,"D Matthyskiirche in dr Stadt Basel isch e evangelisch-reformierti Kiirche im nöigotische Stiil, wo zmidzt uf em Matthysblatz im Matthys Gwardier stoot.",🔎
,,,Mattyskwardier,FALSE,S Bläsischuelhuus stoot an dr Müllhäimerstrooss 94 im Mattyskwardier z Baasel.,🔎
,,,Matthys,FALSE,"Die Liste umfasst d Kwardier Altstadt Kläibaasel, Clara, Hirzbrunne, Kläihüünige, Klybeck, Matthys, Roosedaal und Wettstäi.",🔎
,,,Mattys,FALSE,"Es lit im Zentrum vo Chleibasel und gränzt im Norde an Chleihünige (Fluss Wiise), im Oste an s Hirzbrunne-Quardier (Autobahn A3), im Süde an s Wettstei-Quardier (Riechestrooss) und im Weste an s Glore, Mattys und Glyybi Quardier (Riechering).",🔎
,,,Matthys Quardier,FALSE,"Im Norde gränzt s an Kleihünige (Wiise), im Süde an s Matthys Quardier (Dreirosestrooss, Horburgstrooss) und im Oste an s Rosedaal (Riechering).",🔎
2674,Rheinhausen (Breisgau),Rhinhüse (Brisgau),Rhihuse,TRUE,Säller Kanal hört nordwestlich vu Rhihuse bzw.,🔎
,,,Rhiihüüse,TRUE,"Nochbergmaine sin d Gmai Kabbl-Groffähüüsä im Norde, d Gmai Ringsä im Oschte, Rhiihüüse im Side un s gmaifrei Gebiet Rhinài bzw.",🔎
,,,Rhinhüse,TRUE,"Är gheert im grooße un ganze zum Baan vu dr Gmaine Kappel-Grofehüse, Ruescht un Rhinhüse.",🔎
2675,Goten,Goten,gotische,FALSE,"S ""Friburger Minschter"" (oder au ""Münster Unserer Lieben Frau"") isch im romanische und bsunders im gotische Stil baut worre.",🔎
,,,Westgoteriich,FALSE,"D Brunichild, sälber e Gotin, het s Bündnis vo Austrasie mit em Westgoteriich versterkt, wo si 579 d Hürot vom Childebert siiner Schwöster Ingund mit em Hermenegild, em Sohn vom Westgotekönig Leovigild, iigfädlet het.",🔎
,,,Gotegfahr,FALSE,""">Theodosius I. häts gschune, dass sich d Laag au tatsächlich nomal schtabilisieri; wenigschtens d Gotegfahr hät für e Moment beruigt.",🔎
,,,Got,FALSE,"Septämber 530 vu dr Meehait vum Klerus zum Papscht gwehlt wore; e antibyzantinischi Minderhait het aber zytglych dr Got <a href=""Bonifatius%20II.",🔎
,,,Oschtrogota,FALSE,375 hond d‘Hunna d‘Oschtrogota gschlaga und d‘Terwingen us eana Gebiet im hütiga Rumänien vertrieba.,🔎
,,,Oschtgot,FALSE,"Är isch e gebirtige Oschtgot gsii, e Suhn vum Sigibuld.",🔎
,,,Westgote,FALSE,"Grieche, Phönizier, Römer, Westgote, Kelte, Suebe, Wandale und Araber sind es gsi.",🔎
,,,gotisch,FALSE,"Vili vo de germanische Stämm si, wo si no im Oste vo Europa gläbt hai, zum Arianismus bekehrt worde und dr gotisch-arianisch Bischof Wulfila het d Bible uf Gotisch übersetzt.",🔎
,,,Gooten,TRUE,Bsunders gèèrn hät er si mit de Gooten abggèè.,🔎
,,,Gote,TRUE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
,,,Visigotische,FALSE,"Viilmeeh hät sich s C mit Cédille us em sogenannte Visigotische Z entwicklet, wo uf dr Iberische Halbinsle und in Südfrankriich verbreitet gsii isch.",🔎
,,,Gotechrieg,FALSE,"Er beschribt de Gotechrieg z Italie, wo die baide alemanische Herzög Butilin und <a href=""Leuthari%20I.",🔎
2676,Zweites Deutsches Fernsehen,S Zwäite Dütsche Färnsee,Zwäite Dütsche Färnsee,TRUE,Si isch 1950 gründet worde und bildet zämme mit em Zwäite Dütsche Färnsee und em Dütschlandradio dr öffentlig-rächtlig Rundfunk in Dütschland.,🔎
,,,Zwäits Dütschs Färnsee,TRUE,"S ZDF (Si schribe sich sälber 2DF) isch s Hauptbrogramm vo dr Rundfunkaastalt Zwäits Dütschs Färnsee und s zwäite öffentlig-rächtlig Färnseebrogramm, wo in dr ganze Bundesrepublik Dütschland gsändet wird.",🔎
,,,Zwoide Deitsche Fernseha,TRUE,Firs Zwoide Deitsche Fernseha hôt s Ehepaar Seiler meh wia 40 Sketsch em schwäbischa Dialekt produziirt.,🔎
2677,Plochingen,Blocheng,Blochenge,TRUE,Bi Blochenge goht d Fils no 377 m Gsamtgfell uf in dr Necker.,🔎
,,,Plochingè,TRUE,"Èndi vo dè 1850er-Johr hèn diè Königlich-Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè uff dè schwôbischè Sitè aagfangè, è Streggi im Neggardal z bauè, wo vo dè Filsdalbaan z Plochingè abzwygt isch, Selli ""Obberi Neggarbaan"" benamsti Streggi isch 1859 bis uff Reitlingè gangè, 1861 bis uff Rottèburg am Neggar un 1866 schlièßlich bis Horb am Neggar.",🔎
,,,Plochenga,TRUE,"Direkt an Esslenga drã liged folgende Städt ond Ort (em Uhrzeigor nåch): Kerna (Rems-Murr-Kreis), Aichwald, Baldmannsweilor, Plochenga, Albach, Deizisau, Denkadårf ond Oschtfildra (älle Landkreis Esslenga), ond schliaslich Stuagort (Stadtkreis).",🔎
,,,Blochenga,TRUE,Grendet worra isch’r 1888 z Blochenga.,🔎
2678,Trogen AR,Troge AR,Trogä,TRUE,Da ischt bis 1877 aber z Trogä gse.,🔎
,,,Trooge,TRUE,So het er d Jugendzyt bim Grossvatter Johann Jakob Sturzenegger z Trooge erläpt.,🔎
,,,Troge,TRUE,"Dezember 20163 Sitz vor Kantonsregierig und em Parlamänt, Sitz vor Justiz isch Troge 8 bis do: die Acht Alte Ort 13 bis do: die Driizäh Alte Ort Die zwöibuchstabige Kantonsabchürzige si vrbreitet, si werden u. a. bi den Autokennzeiche brucht und wärde ou i dr brucht (mit em Präfix ""CH-"", z.",🔎
2679,Goldener Bund,Dr Goldigi Bund,Goldig Bund,TRUE,"Aber villicht isch no under em Melchior dr Goldig Bund zwüschenem Hoochstift Baasel und de katholische Oort iigfäädlet worde, was denn im Melchior si Noochfolger, dr Jakob Christoph Blarer vo Wartesee het chönne usnütze.",🔎
,,,Borromäisch Bund,FALSE,"D Gründig vom Sonderbund het dr Konflikt zwüsche de Liberale und Konservative in dr Schwiiz erheblig verscherft, wil er Erinnrige an früehneri katholischi Sonderbündnis wie öbbe dr Goldig oder Borromäisch Bund gweckt het.",🔎
,,,Goldigi Bund,TRUE,Die konfessionelli und politischi Spaltig vo der Eidgenosseschaft isch 1586 dur dr Goldigi Bund vo de siibe katholische Kantön besiiglet worde.,🔎
2680,Schweizerisches Inventar der Kulturgüter von nationaler und regionaler Bedeutung,"Schwiizerischen Inväntaar vo de Kulturgüter, wo me für nazional oder regional wichtig aluegt","Kulturguet, wo regionale Bedüütig het",FALSE,"Das alles isch zäme als Kulturguet, wo regionale Bedüütig het, definiert.",🔎
,,,Infäntaar vo de schützenswärte Kulturgüeter,FALSE,"Die katolischi Pfarrchile St. Antonius gilt als guets Wärch vo dr modärne Schwiizer Architektur i dr Zyt nach em Zwöite Wältchrieg, si zelt zu Bouobjäkt mit nazionaler Bedütig, und si stoot im Infäntaar vo de schützenswärte Kulturgüeter vo dr Schwiiz.",🔎
,,,"Schwiizer Inväntar vo de Kulturgüter, wo e nazionali oder e regionali Bedütig hend",FALSE,"De Stand vo de Liste richtet sich noch de Version vom Schwiizer Inväntar vo de Kulturgüter, wo e nazionali oder e regionali Bedütig hend, vo ane 2009.",🔎
,,,"Kulturguet, wo nazionali Bedüütig het",FALSE,"Es gilt as es Kulturguet, wo nazionali Bedüütig het.",🔎
,,,Schwizerische Inwentaar vo de Kulturgüeter mit nazionaaler und regionaaler Bedütig,FALSE,"In dere Liste si alli Kulturgüeter (A-Objekt) im Kanton Basel-Stadt, wo nazionaal bedütend si und wo in dr Usgoob 2009 vom Schwizerische Inwentaar vo de Kulturgüeter mit nazionaaler und regionaaler Bedütig ufglistet si.",🔎
,,,Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau,FALSE,Dr archäologisch Platz ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig im Kanton Aargau.,🔎
,,,"Kulturgüetert, wo nazionali Bedüütig händ",FALSE,"Es isch uff dr Lischte vo de Kulturgüetert, wo nazionali Bedüütig händ.",🔎
,,,Kunschtdenkmòl vo nèrè nationalè Bedütig,FALSE,Wegè dè kunschtgschichtlichè un hischtorischè Bedütung isch d Chillè im Johr 1974 zum Kunschtdenkmòl vo nèrè nationalè Bedütig deklaryrt worrè.,🔎
2681,Ostschweiz,Ostschwyz,Oschtschwizer,FALSE,Waldcherch isch e politischi Gmaind im Waalchrais Sanggalle vom gliichnaamige Oschtschwizer Kanton i de Schwiz.,🔎
,,,Ostschwiz,TRUE,D Thur (IPA: tu:r) isch nebet em Rhii de längst Fluss i de Ostschwiz.,🔎
,,,Oschtschwyz,TRUE,"Zu de Nachrichtesendige strahlt dr Sender au mehrfach am Tag verschideni Regionaljournal uus, wo us de verschidene dytschsproochige Regione brichte (Basel-Stadt/Baselbiet, Aargau/Soledurn, Bärn/Fryburg/Wallis, Zentralschwyz, Züri/Schaffhuuse, Oschtschwyz und Graubünde).",🔎
,,,östliche Landestail vo de Schwiz,FALSE,Da Gruesswort het sich aber uusbraitet und werd hütt bsunders i de östliche Landestail vo de Schwiz bruucht.,🔎
,,,Oschtschwiizer,FALSE,Oktober 1954 z Chur) isch en Oschtschwiizer Lehrer und Redakter gsi.,🔎
,,,Oschtschwiz,TRUE,D Oschtschwiz kännt d Fasnacht mit verschidnige Brüüch und Tradizione.,🔎
,,,Ostschwiiz,TRUE,"De Ostschwiizerischi Narrekonvänt, isch en Zämmeschluss vo 14 grosse Fasnachtsgsellschafte vo de Ostschwiiz und em gränznöche Süddütschland.",🔎
,,,Oschtschwiiz,TRUE,De Hauppahnhof Sanggale isch für d Oschtschwiiz zentraal.,🔎
,,,Nordostschwiz,FALSE,"wytume i der Nordostschwiz ""Mikte, Miktig, Mektig"".",🔎
,,,Ostschwizer,FALSE,"De Ostschwizer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glaris (SW), Schwyz (SW), Zöri (W), s Thoorgi (N), en Bodesee (N) un im Oschte a Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei.",🔎
,,,Ostschwizer Kantön,FALSE,"Z Plons betribt d Schwizer Armee e Kasärne und s Rekrutierigszentrum, wo ali Stelligspflichtige us de Ostschwizer Kantön för e paar Täg mönd aatraabe.",🔎
2682,Politische Linke,Politischi Linggi,linksgrichteti,FALSE,"D Halkların Demokratik Partisi (zämekürzt aus: HDP; isch für die Demokratischi Partei vo de Vöuker, uf kurdisch: ""Partiya Demokratîk a Gelan"") isch e linksgrichteti politischi Partei ir Türkei.",🔎
,,,lìnka,FALSE,"Ìm Summer 2022 hann mehrera wìchtiga Mìtglììder vu dr lìnka Pàrtäijabìndniss „Nouvelle Union Populaire Écologique et Sociale“ (NUPES) — wia dr Pierre Jouvet vu dr Soziàlìschta Pàrtäi — vorg’schlààga, àss a g’mainsààma Lischta fìr d’ Öiropàwààhl ärschtällt wìrd.",🔎
,,,links,FALSE,"Die Sozialdemokratischi Partei va dr Schwiiz (SP; : Parti socialiste suisse PS), wa politisch links steiht, isch e grossi Partei va der Schwiz.",🔎
,,,politisch linggi,TRUE,"Nöji Linggi isch e Sammelbegriff für verschiideni Persone, Grubbe, politischi Beweegige, Bardeie und Bardeiflügel vor allem in Westöiropa und Nordamerika, wo sit dr Middi vo de 1960er Joor alli mööglige sozialistischi, anarchistischi und anderi politisch linggi Konzept mit eme revolutionäre Aaspruch verdräte häi.",🔎
,,,linki,FALSE,"D' Europaparlamäntsfraktion isch d' linki europäische Fraktion, wu sich vili vorschideni linkssozialistische bis zu dä kommunistische Parteiä vun Europa im EU-Parlament z Strosburg dinn zomä gschlossä hän.",🔎
,,,linki Politikerin,FALSE,D Mattea Meyer isch e linki Politikerin und isch dr Aasischt dass ihri Partei die Linke Wärt im Vergliich zu andere Europäische Sozialdemokratische Parteie besser verträtte tuet.,🔎
,,,politischi Linggi,TRUE,Si häi die politischi Linggi verdräte und häi sich u. a. für d Abschaffig vo dr Monarchii iigsetzt.,🔎
,,,linggi,FALSE,"Intern cha mä d SPD in eender linggi Sozialdemokrate iidäile, wo sich im Forum Demokratische Linke 21 und dr Parlamentarische Lingge organisiere, und in gemässigt konserwative Sozialdemokrate, wo sich im Seehäimer Krais beziejigswiis im Forum Nürmbärger Middi dräffe.",🔎
,,,lingge,FALSE,Er isch äine vo de bekanntiste lingge Intellektuelle uf dr ganze Wält und sit de 1960er Joor äine vo de prominäntiste Kritiker vo verschidnige Aspäkt vo dr Politik vo de Veräinigte Staate.,🔎
,,,bolitisch Linki,TRUE,"Vor allem in syre Zyt as Generalsekretär isch dr Geißler vylmol ufgfalle dur polarisierendi, dailwys stark abwärtendi Uusage iber di bolitisch Linki.",🔎
,,,Links,FALSE,"Politisch isch si der Mitti zuezordne; so isch si am Afang vo rächte Medie kritisiert worde, und nach dr Generalversammlig vo 1973 aber schdercher vo Links, wil si dr Begriff „Gwärchschaft“ für sich beaschbrucht het, obwohls jo ne Elite gsi isch, wo die „Gwärchschaft“ gründet und gleitet het, und Gfangeni i däm Sinn kes diräkts Mitschbrachrächt i der Vereinsorganisation gha hei.",🔎
2683,Ellwangen (Jagst),Ellwãng,Ellwange,TRUE,April 1888 z Röhlige bi Ellwange; † 5.,🔎
,,,Ällwãng,TRUE,A kleinr Dỏel isch bei Ällwãng bliebe.,🔎
,,,Ellwang,TRUE,"In dr 1960er Johr het er dr achtzehmonetig Wehrdienscht abgleischtet, un isch no segs Monet Zytsoldat blibe, bi me Panzergrenadierbataillon z Ellwang, uusgschide isch er as ""Leutnant vu dr Reserve"".",🔎
,,,Ellwangen,TRUE,"D Nochbergmoede vo Jagschtzell send Frankenhardt, Stimpfach, Fichtenau, Ellenberg, Ellwangen ond Rosenberg.",🔎
,,,Ellwanga,TRUE,Deet ond en Ellwanga an dr Jagscht hôt’r sei Kendheit ond Jugend vrbrôcht.,🔎
2684,Weihnachtsbaum,Christbaum,Chrischt- oder Wiehnechtsboum,FALSE,"Im dütschsproochige Ruum spile s Chrischt- oder Wiehnechtschind und de Chrischt- oder Wiehnechtsboum e wichtigi Rolle, früener i gwüsse Gägete – no im 19.",🔎
,,,Chrischtbaam,TRUE,"ghàlte wurd, un wo bsundrs Spielsàche, Chrischtbaamschmuck und wihnàchtlichi Dekoràtione, dekorativ Objekte üss'm ""Artisanat"", 'm Kunschthàndwerik un àndri klein (un zuem Deil gross) Gschenke, Wihnàchtsbredele un -gebäck un àndri wihnàchtlichi Speise, typischrwis mit ""Vin chaud"" (Glühwin) vrköift were.",🔎
,,,Christböm,TRUE,"Wenn des au hüt verboten isch, wörrand aber vielerorts no die alta Christböm im Funka vrbrennt.",🔎
,,,Grischtbaüm,TRUE,"Allerdings siiht mer des Kind meischtens nit - d Gschänkli liige eifach unterem Grischtbaüm, wänn d Kinder in d Stube derfe, s Grischtkindli isch drno scho wider furt.",🔎
,,,Wienachtsboum,FALSE,D Wysstanne wird als Wienachtsboum genau so gärn bruuch wi d Nordmannstanne.,🔎
,,,Tànnabàuim,FALSE,"Vor Wiahnàchta pflànzt ma jeeds Joohr sitter 2012 a groossa Tànnabàuim uff d’ Wìldamànnsgass, bii dr Brunna vum Gàntzeplàtzla.",🔎
2685,JHWH,JHWH,JHWHs,FALSE,"Der neu Bund isch für allli Urchrischte d Identität vo JHWHs, em Gott Israels, als Vater vo Jesu Chrischti, u d unverbürglechi Gältig vo syre Sägenszuesag gägenüber em Abraham.",🔎
,,,Jahwe,FALSE,"יהושע Yĕhošūa‘ »Jahwe helft«; / ɪɛˈsʊs xrɪsˈtɔs / Jesus Christos) isch di zentrali Person vom Christetum, wobi ""Christus"" en zusätzliche Titel zum ursprüngliche Name ""Jesus"" isch.",🔎
,,,Jehova,FALSE,S bees Gschwätz iber d Jude un dr Glaübe an dr jüdisch Wiäschtegott Jehova bilde fir dr Wiltfeber e Widerspruch.,🔎
,,,Herr,FALSE,"Advänt (vu lat.: ""adventus"" „Aachumft“) heißt d Johreszyt, wu sich d Chrischteheit uf d Aachumft vum Herr vorbereitet.",🔎
,,,„ich-bi-sälle-wun-i-bi,FALSE,"Buech Mose, 3,14 „ich-bi-sälle-wun-i-bi“.",🔎
2686,Mauchen (Stühlingen),Muuchè,Muuchemer,FALSE,"Well Wittlekofè abber im Loch unnè un nit bsunders vokeergünschtig für diè meeheitlich schwyzer Mitglyder lyt, brofityrèd d Bettmèdinger, d Muuchemer un d Wangemer dütlich mee vo sèllèm Golfblatz.",🔎
,,,Muuchèmer,FALSE,"Dè Aafang vum Wylerdal un dõmit s weschtliche Ènd vum Spièßèbärg lyt öppè èn halbè Kilometer nordöschtlich vo dè""Unterè Alp"" uff Muuchèmer Gemarkig.",🔎
2687,Ostseefinnische Sprachen,Ostseefìnnischi Sprooche,ostseefinnische,FALSE,S ghört zum ostseefinnische Sprochzwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e uralischi Sproch.,🔎
,,,òstseefìnnìschi Sprooch,TRUE,"Livìsch ìsch e òstseefìnnìschi Sprooch, woo chùrz vor em Ussstèrbe stoht ùnd friehner ìm Nòrde vò Lèttland gschwätzt wòre ìsch.",🔎
,,,ostseefìnnische Sprooche,TRUE,Esoo-n-e doppelti Vèrbkonjugation gìt's ìn de ostseefìnnische Sprooche nùmme no ìm Setukesische ùn ìm Karelische.,🔎
,,,ostseefinnische Sproochfamììlie,TRUE,"E sproochligi Verwandtschaft bstoht zù de chantische, mansische, udmùrtische, mordwinische Sprooch, em Mari, em Komi ùn de ostseefinnische Sproochfamììlie.",🔎
,,,òstseefìnnìsche Sprooche,TRUE,"Meänkieli ìsch e fìnno-ugrìschi Sprooch ùnd ghört ìn säller Famììlie zù de òstseefìnnìsche Sprooche, woobii's deilwiss au als fìnnìsche Dialäkt bèzeichnet wìrd ùnd nìt als eigeni Sprooch.",🔎
2688,Reiz,Räiz,Raiza,FALSE,"S’ Wort „autistisch“ hàt dr Eugen Bleuler ärfunda ghàà, fìr d’ Aigaschàfta vun a pààr skizofreenischa Litt b’schriiwa: Ar hàt g’märkt, àss „d’ Pärsoon un ìhra Reàkzioona uff sìch salbscht g’angt sìnn“, un àss ìhra „Reàkzioona uff d’ Raiza vu dr Umwalt b’schränkt“ sìnn.",🔎
,,,Raiz,TRUE,"Hèlligkaits-Skala isch logarithmisch, wil gemäß èm Weber-Fechner-Gesetz fast jedi Sinnempfindig vu Mènschè (un dè maistè Deere) im Logarithmus vum Raiz proportional isch.",🔎
,,,räizbar,FALSE,Si si räizbar und chönne chemischi oder füsikalischi Ändrige in iirer Umgääbig woornää.,🔎
2689,Schlacht bei Marignano,Schlacht bi Marignano,Schlacht ni Marignano,TRUE,"Dr Bärnhard Meyer zum Pfiil isch in erster Ee mit dr Helena Bär, ere Dochder vom Duechhändler Hans Bär verhürootet gsi, wo 1515 in dr Schlacht ni Marignano as dr Baasler Bannerher gfalle isch, Zumftmäister vo dr Baasler Zumft zu Safre und Schwooger vom Baasler Bürgermäister (1516–1521) Jakob Meyer zum Haas (1482–1531) gsi isch.",🔎
,,,Marignano,FALSE,"Johrhundert het d Lidderatur au s Motiv vo der gmeinsame ‹heldehafte› Vergangenheit vor Marignano entdeckt, wo denn as «Schlachtegschicht» bis ins spoote 20.",🔎
,,,Schlacht vo Marignano,FALSE,"Nach dr Niderlag gäge Frankrîch bir Schlacht vo Marignano 1515 hei d Eidgenosse Fride mit em <a href=""Franz%20I.",🔎
,,,Schlacht bi Maignano,TRUE,Novämber 1516 as Folg vo dr Schlacht bi Maignano z Friiburg im Üechtland abgschlosse worde isch.,🔎
2690,Breisgau,Briisgau,Briisgi,TRUE,De Name setzt e keltische Orts- oder Flussname fort und lebt im Name vom hütige Briisgi witter.,🔎
,,,Bryysgau,TRUE,Hauptdeil vum eschtrychische Schwobe sin jetz dr Sundgau (im sidlige Elsiss) un dr Bryysgau gsi.,🔎
,,,Breyysgau,TRUE,"Die Spornburg isch vu 1275 bis 1350 vu dr Grofe vu Firschtebärg böue wore, wahrschyns uf ere friejere Aalag, go d Verbindigsstroß zwische dr Boor un em Breyysgau z sichere un d Erzvorchuu un d Verarbeitig vun ene im Iisebachdal z kontrolliere.",🔎
,,,Briisgaüer,FALSE,"D Bewohner vu Schwaben hän Schwobe gheiße - also aü d Elsässer, d Briisgaüer, d Bewohner vum Bärnbiät, vum Kanton Züri usw.",🔎
,,,Brisgau,TRUE,Johrhundert noch im ganze Brisgau dr Namme fer dr Butter gsi.,🔎
,,,Brisgaü,TRUE,April 1751 z Ändinge am Kaiserstuehl im Brisgaü zerscht verdrosslet und drno verbrännt wore.,🔎
,,,Brisgäu,TRUE,D Farfalla stammt vu Härwelze im Brisgäu.,🔎
,,,Briisgaü,TRUE,"Z Briisach (e Stadt, wu e starke Zuezug gha het; verkehrsginschtig) un z Vogtsburg (abgläge, landwirtschaftlig, wennig Zuezug) hets anne 1988 unter dr Niintklässler (14- bis 16-Jährigi) eso üsgsähne (mit Briisach isch in dr Tabälle numme d Kernstadt gmeint, ohni d iigmeindete Derfer): Diä Zahle sin vum Noth Harald noch ere Untersuechig unter 187 Schiäler ermittlet wore; uf dr Grundlag vu däre Untersuechig het dr Noth gschetzt, ass im Briisgaü anne 1988 ca.",🔎
,,,Brysgau,TRUE,"D'Dreisam un dr Brysgau göhn uf ""tragisama"" (schnäll laufe) zruck.",🔎
,,,Brisgöi,TRUE,"De Grund fir die Arwet war, as s dichte Hai nit so guet firs Vieh war, im Brisgöi hett mr gseit, s dät nit badde, wänns nit gloche worre isch.",🔎
2691,Claus Schenk Graf von Stauffenberg,Claus Schenk Graf von Stauffenberg,Claus Schenk Graf vu Stauffeberg,TRUE,"Widerstandskämpfer us Württeberg sin zum Bispiil de Georg Elser, d'Gschwister Hans un Sophie Scholl, d'Brüeder Berthold un Claus Schenk Graf vu Stauffeberg, Fritz Elsas, Lilo Herrmann, de früehere Staatspräsident Eugen Bolz un de Hermann Medinger.",🔎
,,,Oberscht von Stauffenberg,FALSE,"Im März/April 1944 het dr Rossé z Ditschland durch Vermittlung vum Prof. Konrad Kuppel kenne mit em Oberscht von Stauffenberg kenne schwätze, wu zu sällere Zit zum geischtige Kopf vu dr militärische Verschwerung wore isch.",🔎
,,,von Stauffenberg,FALSE,"Dr Rossé het in däm Zämmehang aü Kontakt mit em von Stauffenberg, em Kopf vum Widerstand vum 20.",🔎
,,,Stauffenberg-Krais,FALSE,"Dr Wiiderstandskämpfer us em Stauffenberg-Krais het si derfiir yygsetzt, militeerischi Kumflikt wie dr Zweet Wältchrieg in Zuechumft z verhindere.",🔎
2692,Swastika,Svastika,Hokekriz,FALSE,Februar 2019 hàt me rund 80 Greber mìt Hokekriz verschmiert gfunde.,🔎
,,,Hòkèchrütz,FALSE,S denn ygfüürte Embleem zeigt dè uff èm Lorbeerchrantz mit Hòkèchrütz stehende Rychsadler mit uusbreitetè Schwingè.,🔎
2693,Rheindelta (Bodensee),Rhydelta,Rhiidelta,TRUE,Im Norde isch am Bodesee bim Rhiidelta s Ändi vom Sanggaller Rhintl.,🔎
,,,Rhiindelta,TRUE,"Zum Bezirk ghörant dr Breagazerwold, s Leiblachtal, das Klenne Walsertal, d Hofsteiggmoanda, das Rhiindelta und dr öschtarrichisch Doal vom Bodesee.",🔎
2694,Bürgerspital Basel,S Bürgerspiddal Baasel,Bürgerspidaal,FALSE,"Im Joor 1842 häi s d Erbe vom Samuel Hartmann im Bürgerspidaal verchauft, und das het d Liigeschaft bis 1958 bsässe und d Milch, wo d Chüe vom Schlössli gliiferet häi, dä Baziänte serwiert.",🔎
,,,Bürgerspiddaal,FALSE,Däm sini Erbe häi s 1922 em Bürgerspiddaal verchauft.,🔎
,,,Baasler Bürgerspiddaal,FALSE,Joorhundert s erste Baasler Bürgerspiddaal gsi.,🔎
,,,Spiddaal,FALSE,"B. für s stedtische Spiddaal, für zum s Broot für d Iiwooner vo Basel und dr Umgääbig billiger mache und für e Hufe anders.",🔎
,,,Bürgerspiddääl,FALSE,Dr Irrenarzt Friedrich Brenner het sich für e besseri Behandlig vo sine Paziänte iigsetzt und 1842 isch im nöije Bürgerspiddääl en Abdäilig für die Gäisteskranke iigrichdet worde und s «zum Almoose» isch zuedoo worde.,🔎
,,,stedtische Spiddaal,FALSE,"Zu deere Zit isch dr Gaarde vor em Aeschedoor gsi, wil men en wägen em Usbau vom Markgrööflerhoof zum stedtische Spiddaal 1836 dört aane züüglet het.",🔎
,,,Bürgerspiddal,FALSE,"Zu dere Zit isch au s Groosse Spiddaal näbedraa im ene katastrofale Zuestand gsi, und dr Spiddaalarzt Brofässer Jung het sich drfür iigsetzt, ass mä für s Bürgerspiddal e nöis Häim wurd finde.",🔎
,,,Bürgerspiddaal Baasel,TRUE,1889 isch d Rekonvaleszänzstazioon vom Bürgerspiddaal Baasel in d Villa iizooge und bis 1966 dört bliibe.,🔎
,,,Spidaal,FALSE,"Dr Christoph Riggenbach (1810-1863) het dr Umbau usgfüert und im Joor 1842 isch s eso wit gsi: s Brojekt het zwar 638'098 Franke kostet, aber s Spidaal het denn mee as 588 Better ghaa für die Chranke und Ire.",🔎
2695,Erscheinung des Herrn,Epiphanias,Drükönig,FALSE,"Drükönig isch erscht rächt sid der Überträgig vo de Relikwie uf Köln als Patrozinium für Chile z Weschteuropa beliebt, wie zum Bischpiil bi Drükönig z Züri.",🔎
,,,Dreichenig,FALSE,"Februar gsii (40 Däg no ""Dreichenig"", 6.",🔎
,,,Drüükönig,FALSE,"Aafange tuet d Fasnachtszyt underschidlich, normalerwiis erscht noch em Drüükönig, aber spötischtens am Schmutzige Donnschtig.",🔎
,,,Dreikchinik,FALSE,"An ""Dreikchinik"" het mer in de Cherche Wasser waije loo.",🔎
,,,Epiphania,FALSE,Im Allgemäine goot s Fest vo Epiphania (6.,🔎
,,,Erschyynigsfescht,FALSE,"Novämber un em urspringlige Wynächtstermin, em Erschyynigsfescht am 6.",🔎
,,,Dreikönig,FALSE,"Januar, em Dreikönig, ogfanga.",🔎
,,,Dreikönigsdaag,FALSE,"Peeter und Paul poue, und ane 1939 isch am Dreikönigsdaag im Baanhof Ängi, wo d SBB churz verheer pout gha hät, di nöi Kapäle vo de drei König ygweit worde.",🔎
2696,Schlacht bei Nancy,D Schlacht bi Nancy,Schlacht bi Nancy,FALSE,Urner und Schwyzer Chriegslüt sind noch de Schlacht bi Nancy mit de Verteilig vo de Büte nöd zfrie gsi.,🔎
,,,Schlacht vo Nancy,FALSE,1477 isch er in der Schlacht vo Nancy vo de Eidgenosse und Lothringer gschlage worde und umcho.,🔎
2697,Wolfach,Wolfä,Wolfe,TRUE,As Referendar hed er 1897-1900 am Amdsgriichd z Wolfe gschafd.,🔎
,,,Wolfâ,TRUE,"Nochbrgmeinde sin im Norda Wolfâ (Wolfach im Ortenaukreis), Schiltâ (Schiltach im Landchrijs Roddwüül), im Oschda Schramberg (Landkrois Roddwüül) un im Weschda Hornberg (êbâfalls im Ortenaukreis).",🔎
2698,Mutten GR,Mutte GR,Mutte,TRUE,Partnergmeinde vo Rieche si Mutte im Kanton Graubünde und Miercurea Ciuc z Rumänie.,🔎
,,,Obermutte,FALSE,"Nebet de Orgle im Toggeburger Museum isch äni i de Kapelle z Obermutte, äni i de Cherche z Tschiertsche ond äni im Museum Ackerhus z Ebnet bekannt.",🔎
,,,Mùte,TRUE,"Promovierd hed dr Hotzenköcherle ane 1932 bim Albert Bachmann mid ere Ortsgrammatik iber dr Dialäkt vù Mùte: ""Die Mundart von Mutten.",🔎
2699,Wasserkran (Eisenbahn),Ysèbaa-Wasserkran,Wasserkran,FALSE,"De Baanhof vu Wizä isch sit 1876 als Endpunkt vo de Wuètèdalbaan etablirt gsi, us sellem Grund hèt mr ä Empfangsgebäude mit Güèter- un Lokschuppè un au èn Wasserkran un Wasserdurm für Dampflokomotive errichtet.",🔎
,,,Wasserkrään,FALSE,"Zu dè Behandlig nötig sin Kollèbunker, Wasserbhälter, Wasserkrään un Schlackegruèb.",🔎
,,,Wasserkranè,FALSE,"Nõchdem im Johr 2010 èn Wasserkranè z Seebrugg montyrt worrè isch, wörred ab 2013 d Gleisaalaagè im Baanhof sanyrt, um è Ysèbaanmuseum mit Museumsbetrièb z Seebrugg z etablyrè.",🔎
2700,Bräunlingen,Briilinge,Bryylingè,TRUE,"Kurz vor Hammerysèbach-Bregèbach mündet d Linach unterhalb vo dè Linachdalschperri un im Ort denn i dè durch sini zwei großè Obberläuf wichtige, sèlbscht abaer nu kurze Breeg-Zuèfluss Hammerbach, bi Bryylingè mündet dè Röthèbach mit èm Kirnbärgsee.",🔎
,,,Brilinge,TRUE,Brugge isch a glei Eertli zwische Brilinge un Woltordinge un liit uf dä räechte Syte vu dä Bräeg.,🔎
,,,Briilingè,TRUE,Übber sèbbi Strèggi volauft d Kursbuèchschtrèggi 742 Rautweil–Briilingè/–Drossingè Stadt („Alemannèbaan“).,🔎
,,,Brünlinge,TRUE,"Dr Bewaldigsgrad vu dr südlich un nordöschtlich glägene Noochberstädte Bonndorf un Brünlinge lit mit 55,1 % bzw.",🔎
,,,Brüülingè,TRUE,"druffhy folget d Zähringer, dennè iren Mittelpunkt i dè Baar d Kürnburg bi Unterbränd bi Brüülingè gsi isch, nõch èm Tod vom Zähringer Herzog Berthold V. isch es zu Zwischt cho, wo dè Grõf Egino vo Urach für sich entschiddè hèt →Fürschtè vo Fürschtèbärg",🔎
2701,23. April,23. April,23. Aprelle,TRUE,Dr Jakob Thommen (* 23. Aprelle 1876 z ,🔎
,,,23. Àwrìl,TRUE,DreylandDichterweg. Dr DreylandDichterweg ìsch àm 23. Àwrìl 2016 igwèiht worra. Ar geht ìw,🔎
,,,23. Apriu,TRUE,De Ernst Eggimann (* 23. Apriu 1936 z Bärn,🔎
,,,23. Àwril,TRUE,D Frànzeescha Präsidantswàhla vu 2017 han àm 23. Àwril 2017 un àm ,🔎
,,,23. Abril,TRUE,"reis%20Karlsruhe%29"">Waldprechtsweier, rk.; † 23. Abril 1936 z Cha",🔎
2702,Olympische Sommerspiele,Olympischi Summerspiil,Olympische Summerspiil,TRUE,"An dr Olympische Summerspiil het Papua-Neiginea syter 1976 allmol dailgnuu mit Uusnahm vu dr Spiil 1980 z Moskau, wu di weschtlige Staate d Spiil boykotiert hän.",🔎
,,,Olympische Summerspiel,TRUE,1936 het er a de Olympische Summerspiel as Kajakfahrer teilgno.,🔎
,,,Olympische Summerspüu,TRUE,"Juni 2008 het sie denn z Vancouver de Triathlon-Weltmeistertitu ir Kategorie U-23 ghout und sech demit für di Olympische Summerspüu 2008 z Peking qualifiziert, wo si de sibet Rang beläit het.",🔎
,,,Olympische Spiil,TRUE,"Di erfolgrychscht Sportler bi dr Olympische Spiil isch dr Schwimmer Ryan Pini, wu anne 2008 in s Finale im 100 m Schmätterling vu dr Manne chuu isch un dert achte woren isch.",🔎
2703,Weil am Rhein,Wiil am Rhii,Wäil am Rhii,TRUE,"Dr Flugblatzdiräkter Charles Koepke het 1930 drei möögligi Wariante vorgschlaage: in dr Hard bi Muttez (mit ere Piste parallel zum Rhiiufer), zwüsche Allschwil und Burgfälde (däilwiis uf franzöösischem Territorium) und d Leopoldshööchi bi Wäil am Rhii (ganz uf dütschem Gebiet).",🔎
,,,Wyyl am Rhy,TRUE,Noch em Abitur am Kant-Gimnasium z Wyyl am Rhy het er an dr Uniwersitet Fryburg Romanischtik un Germanischtik studiert.,🔎
,,,Weil-Leopoldshöchi,FALSE,"Si hèt vo Weil-Leopoldshöchi in èm Linksbogè unter dè Rhydalbaan durrègfüürt, denn witter bis zum Gränz- odder Zollbaanhof Palmrain, dirèkt denõch übber dè Obberrhy, welli si mi Hǜlf vo dè Palmrainbrugg öppè 1,2 km nördlich vom Staatsgränzè-Dreiegg Dütschland-Frankrych-Schwiz übberquert hèt.",🔎
,,,Wil am Rhi,TRUE,In Bade-Württeberg isch ruumplanerisch d Region vu Wil am Rhi un Lörrach als dytscher Dail vu de TEB zu eme städtische Verdichtigsruum zämmegfasst.,🔎
,,,Wyl am Rhy,TRUE,"Waldshüet-Düenge bildet e Mittelzändrum im Berych vom Oberzändrum Lörrach/Wyl am Rhy, wo di meiste Städt und Gmeinde im Landchreis Waldshüet zu sinem Mittelberych ghöre (e Usnahm bilde sybe Gmeinde im Ruum Bad Säckige).",🔎
,,,Wiil-Friidlinge,FALSE,"Vo dr Middi vo de 1960er Joor aa het die dütschi Bundesautibaan 5 e baar hundert Meter nördlig vo dr Schwizer Gränze bi Wiil-Friidlinge ufghöört und dr Vercheer isch brovisorisch uf d Bundesstroosse, wo scho existiert häi, umgläitet worde.",🔎
,,,Wyyl,FALSE,In dr Region Siidlige Ooberryy gid s zwai Ooberzäntre (Konschtanz ùn s Doppelzäntrum Lörrach/Wyyl).,🔎
,,,Ötlige,FALSE,"Syt 1981 het dr Schärer zämme mit syre Frau Helga z Ötlige gwohnt, är het sich aber bis zue sym Dod mit Duermerge äng verbunde gfielt.",🔎
,,,Wil am Rhii,TRUE,S hüttig Wiibaugebiet Markgräflerland goht vum Grenzacher Horn un Wil am Rhii im Süde bis uf Friburg-Sant-Jerge im Norde un bstoht us dr Vorbergzone zwische dr Rhiiebeni un em Schwarzwald.,🔎
,,,Wiil àm Rhii,TRUE,"Milhüsa legt nordlig zemlig noch àm Dräilanderäcka, wu bschteet üs Frànkrich, Ditschlànd un d'r Schwiz, d'r bi granza noch viar Schtätt anenànd:Wiil àm Rhii, Bàsel Saint-Louis un Hiniga.",🔎
,,,Wiil am Rhy,TRUE,Ab em Dreiländereck (Basel – Saint Louis – Wiil am Rhy) bis uf Lüterburi gegeniber vo Karlsrueh isch dr Rhy sit 1689 – mit vilne Unterbrächige allerdings – dr Gränzfluss zwische Dytschland und Frankriich.,🔎
,,,Weil am Rhii,TRUE,"Es lit am östlige Stadtrand in Chleibasel und gränzt im Norde an s Quardier Chleihüninge und die dütschi Ortschaft Weil am Rhii, im Oste an d Gmeind Rieche, im Süde an dr Rhii und im Weste an s Wettstei- und Rosedal-Quardier (Autobahn A3).",🔎
,,,Weil am Rhy,TRUE,Februar 1872 sin mit dè Rhybrugg zwischè Weil am Rhy un Saint Louis sowiè am 6.,🔎
,,,Märt,FALSE,"E Platz wie gmacht für Fescht, zum Bischpyl erscht Auguschtfyr, Märt, Konzärt oder anderi Veranschtaltige („Donnschtig-Jass“).",🔎
,,,Wyl,FALSE,"Bruucht werde chönne het dr DreyEcker nùmme bi bstimmte Gschäft, wo freiwillig dra deilgnoo hen: z Schopfe, Huuse, Löörech, Wyl, Badisch-Rhyfälde, Chandere ùn Efrige-Chilche.",🔎
,,,Wiil,FALSE,"Finanziäll isch er mit Iberschuss rüskumme, dr het kenne e baar Schulde zahle, het wider kenne mit sinene Frejnd si Viärtili drinke un het – vermittlet dur d Gustave Fecht – dr Gmein z Wiil 30 Gulde fir diä Arme gschänkt un d Keschte (s Lehrgäld) fir e Lehrbue ibernumme.",🔎
,,,Wil-am-Rhi,TRUE,"Under anderem wäge dr Isteiner Schwelle isch dr Rhisidekanal (französisch: ""Grand Canal d'Alsace"") vu Wil-am-Rhi-Märkt bis uf Brisach vu Frankrich baut worre.",🔎
,,,Wyyl am Ryy,TRUE,Zwische 1984 un 1992 isch er Burgermaischter vu dr Stadt Wyyl am Ryy gsii.,🔎
,,,Altwyyl,FALSE,"Dr Vater isch zerscht Lehrer z Eimeldinge gsii un speter Rektor z Altwyyl, d Familie isch wäge däm mit em umzoge, wu d Helene fimfi gsii isch.",🔎
2704,Bahnstrecke Mannheim–Basel,Rhydalbahn,Rhindalbahn,TRUE,Mohlburig het e Aaschluss an d A 5 un e Bahnhof vu dr Rhindalbahn.,🔎
,,,Rhydalbaan,TRUE,"D S-Baan-Linniè hängt abber vom Bau vom drittè un vyrtè Gleis vo dè Rhydalbaan i dè Obberrhyebèni ab, well bi zwei Gleis suscht nit gnuèg Kapazidät für dè Regionalvokeer bzw.",🔎
2705,Ägina,Ägina (Griechenland),Äginete,FALSE,Fööf Joor spööter hend d Äginete d Samier vertribe und versklaaft und i de Stadt hend sich Äginete niderloo.,🔎
,,,Aigina,TRUE,"isch im Joor 457 Athen in dr Schlacht vo Tanagra vo de Spartaner gschlaage worde, aber denn isch Aigina, wo zwar geografisch nooch zu Piräus gsi isch aber politisch zum Peloponnesische Bund ghöört het, zwunge worde im Attische Seebund bizdräte.",🔎
2706,Zeitalter,Ziitalter,Epoche,FALSE,"D Romantik isch e kulturgeschichtligi Epoche, wo d Ufklärig und dr Klassizismus abglöst het und vom Ändi vom 18.",🔎
,,,Zitalter,TRUE,"As Begriff us dr Stiilkunde brucht mä denn dr Usdruck „Klassischi Modärne“ für en abgschlossnigs Zitalter, as Kategorisierig für d Geegewart het sich in e baar Fachgebiet dr Begriff Postmodärne in Abgränzig zum Begriff Posthistoire etabliert, aber das isch e chli umstritte.",🔎
2707,Lukmanierpass,Lukmanierpass,Lukmanier,FALSE,"Da isch de Nufene, de Gotthard und de Lukmanier.",🔎
,,,Lukmanierstrooss,FALSE,"Bi Disentis flüsst der Medelser Rhy vo Süde, under dr Burgruiine ""Chischlatsch"" und bi dr Brugg vo der Lukmanierstrooss, in Vorderrhy, und under em Dorf Disentis chunt dr Sytebach Acletta-Rhy ""(Rein d’Acletta)"" dure und mündet vo links in Vorderrhy; dr Bach us em Sankt Plazidus-Taal ""(Rein da Val Sogn Placi)"" goot uf dr Oschtsyte vom Dorf bi dr Plaziduschile dure in Rhy.",🔎
,,,Lukmanièr,FALSE,"Nõch èm rysigè Buff zwǜschè vo dènnè, wo für d Gotthardvariantè gsi sin, un dènnè, wo für diè beidè Bündnerpassvariantè Lukmanièr- un Splügèpass gsi sin, isch 1863 vo dè Ingenieur Wetli un Koller zum èrschtè d Idee von èm Dunnel unter m Gotthard bräsentyrt worrè.",🔎
,,,Lukmanièrbaan,FALSE,Schu 1847 hèt dè dõmòlige Obberingenieur vum Kanton Graubündè è Konzession für dè Bau von èrè Lukmanièrbaan vo Chur gu Biasca im Valle Ticino beaadragt.,🔎
,,,Lukmanierbass,TRUE,Do bildet dr nerdli Dail vum Biet zwische Nufenebass un Lukmanierbass s Gotthardmassiv.,🔎
,,,Lukmanièrpass,TRUE,Dõdemit wär è durchgängigi Vobindig zwǜschè Fryburg un Schaffuusè als Zuèlauf vo dè immer no blaantè Alpèdransversalè i dè Bündner Alpè (Splügèpass/Lukmanièrpass) entschtandè.,🔎
2708,Pfaffenhoffen,Pfàffoffe,Pfaffehoffe,TRUE,"1739 si d Ämter Brumath, Buxswiiler, Hatte, Ingwiller, Kutzehuuse, Offedorf , Pfaffehoffe, Westhoffe, Woerth und Wolfishäim under französischer Suwerenidäät gsi und d Ämter Babehuuse, Lembärg, Liechtenau und Willstätt under dütscher.",🔎
,,,Pfaffoffe,TRUE,"Janner 2016 ìsch sa mìt dr Wàlik un Pfaffoffe zur ""Commune nouvelle"" Val-de-Moder füsioniert.",🔎
2709,Marmor,Marmor,Rotmarmor,FALSE,"Dr Rotmarmor isch mit eme 25 Ziile lange latiinische Text in Goldbuechstabe beschriibe, wo d Verdienst vom Erasmus vo Rotterdam beschriibt und d Näme vo de drei Humanistefründ Bonifacius Amerbach, Hieronymus Frobenius und Nikolaus Bischoff uffüehrt.",🔎
,,,Marmorgschtei,FALSE,"Bsunders schöni Chalchsorte wärde vo Künschtler und Architekte gärn under am Name «Marmor» abotte, au wenn si mineralogisch öppis ganz anders sind als die richtige Marmorgschtei, wo nid Sedimänt, sondern Umwandligsgschtei sind.",🔎
,,,Màrmor,TRUE,"D’ Piusbriaderschàft hàt dr Choorumgàng üss Bronza un Màrmor wììder iig’rìchta, wia ’s vor dr Litürgiireform gsìì ìsch.",🔎
2710,Der Fürst,Der Fürst,Dr Fürst,TRUE,"Vor allem ufgrund vo siim Wärk ""Il Principe"" („Dr Fürst“) wird er as ein vo de bedütendste Staatsphilosophe vo dr Neuziit agluegt.",🔎
,,,Fürst,FALSE,"Die politische Ideä, won er im zwäite Däil vom Buech behandlet, si im Groosse und Ganze äänlig zu dene in de ""Discorsi"" und im ""Fürst"".",🔎
2711,Grundrechenart,Grundrechenart,Rächenoperatione,FALSE,"D Wiiterentwicklig vo dene eifache numerische System het wohrschiinlig zur Entdeckig vo de erste mathematische Rächenoperatione wie dr Addition, dr Subtraktion, dr Multiplikation und dr Division bzw.",🔎
,,,Grundrächenarte,FALSE,"D Addition (lat. ""addere"" drzuedue), umgangssprochli sait men em au Plus-Rächne odr Zemmezälle, isch eini vo de vier Grundrächenarte in dr Arithmetik.",🔎
2712,Schwarzwasserstelz,Schloss Schwarzwasserstelz,Burg Schwarzwasserstelz,FALSE,Im Middelalter isch uf ere Insle im Rhy d Burg Schwarzwasserstelz bout worde.,🔎
,,,Burg Schwarzwasserschtelz,FALSE,"D Herre ""vo Wasserschtelz"" hän au d Burg Wysswasserschtelz un d Burg Schwarzwasserschtelz böue loo.",🔎
,,,Wasserburg Schwarzwasserstelz,FALSE,"Uf dere Insle, wo früehner grösser isch gsi, hets im Mittelalter d Wasserburg Schwarzwasserstelz geh, wo ab de Mitti vom 19.",🔎
2713,Büsingen am Hochrhein,Büesinge am Hochrhi,Büsinge,FALSE,"Zu rein schtatistische Zweck sind au d Gmeinde vom Fürschtetum Liechteschtei, wie au einigi Ortschafte in Düütschland (Konschtanz südlich vom Seerhy und d Enklave Büsinge) und z Italie (d Enklave Campione) Nummere zueteilt worde.",🔎
,,,Büesinge,FALSE,"Dr Franke wird au in de Exklave Campione (Italie) und Büesinge (Dytschland) pruucht, au wenn die offizielli Wäärig deet dr Euro isch.",🔎
,,,Büsinge am Hochrhi,TRUE,"Die 35 Landchreise sin: Zum Landchreis Konstanz ghört au d'Exklave Büsinge am Hochrhi (BÜS), wo völlig vum Schwizer Kanton Schaffhuse umschlosse ich.",🔎
,,,Büsinge am Hochryy,TRUE,"Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Aach (Hegau), Büsinge am Hochryy, Enge, Gailinge am Hochryy, Gottmadinge, Hilzinge, Mühlhuuse-Ehinge, Rilasinge-Worblinge, Steißlinge, Tenge und volkertshuuse im Landchreis Konschtanz.",🔎
,,,Büèsingè,FALSE,"Vo dè dütschè Sitè isch wôrend dè Vohandligè dè Wunsch uffchò, diè dütsch Exklavè Büèsingè durch è Landkorridor mit Dütschland z vobindè.",🔎
,,,Büesinge am Hochrhy,TRUE,Di zùm Chrais ghèèrig Exklaav Büesinge am Hochrhy hed derzue no ne weenige hundert Meeer langi Gränze zùm schwyzerische Kanton Züri.,🔎
,,,Büsingè,FALSE,"Zuèsätzlich isch s Nordufer obberhalb vo Schaffuusè a zwei Stellè bis Schtei am Rhy dütsches Staatsgebièt (bi Büsingè un im Hegau öschtlich vo Gailingè), wodurrè d Schaffuuser iri Hauptvokeerswäg in Richtig Boddèsee sicherheitshalber uff schwizer Territorium am Südufer vom Hochrhy witergfüürt hèn, zmòl bi binationalè Vokeerswäg èn Staatsvodraag als Grundlaag bruucht wörd, wiè z. B.",🔎
,,,Büsige,FALSE,"Im Noorde gränzd Dydschland an Dänemark (ùf ere Lengi vù 67 Kilometer), im Noordoschden an Pole (442 Kilometer), im Oschden an Tschechie (811 Kilometer), im Siidoschden an Eeschdryych (815 Kilometer; ooni Gränz im Boodesee), im Siiden an die Schweiz (316 Kilometer; mid dr Gränz vù dr Exklav Büsige, aber ooni Gränz im Boodesee), im Siidweschden an Franggryych (448 Kilometer), im Weschden an Luxeburg (135 Kilometer) ùn Belgie (156 Kilometer) ùn im Noordweschden an d Niiderland (567 Kilometer).",🔎
2714,Schweizerische Volkspartei,Schwiizerischi Volkspartei (SVP),BGB,FALSE,"Wärend s am Aafang (ab 1848) nume freisinnigi Bundesräät gee häd, sind 1891 de erschti und 1919 de zweiti Konservativi, 1929 der erscht BGB und 1943 de erschti Linggi gwält worde.",🔎
,,,Schwyzerischi Volchspartei,TRUE,Im Joor 1998 het zum Byspil di Schwyzerischi Volchspartei mit eme Plakat erfolgryych gäge e planti Subvention vo de Stadt Züri für e Integrationsprojäkt „Konktaktnetz für Kosovo-Albaner“ vo de Caritas Züri gworbe.,🔎
,,,Schiizerische Volkspartei,FALSE,"Im Oktober 2023, isch d'Flavia Wasserfalle denn zämme mit em Werner Salzmann vo dr Schiizerische Volkspartei (SVP) für de Kanton Bärn in dr Ständeroot gwählt worde.",🔎
,,,Schwiizerische Volkspartei SVP,FALSE,"Siini Schwiigereltere sind Mitgliid vo dr Schwiizerische Volkspartei SVP gsii, dere isch er 1978 au biiträte.",🔎
,,,SVP,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.",🔎
,,,Schwizerische Volkspartei,FALSE,"Die Konkordanz isch noch em Ändi vom Chalte Chrieg 1989 und em Ufstiig vo der rächtskonservative Schwizerische Volkspartei (SVP) in e Krise groote, wo 2003 zur Sprängig vo der Zauberformle gfüehrt het.",🔎
,,,Schwiizerische Volkspartei,FALSE,Die Eidgenössische Volksinitiative «für die Ausschaffung krimineller Ausländer (Ausschaffungsinitiative)» isch e Volksinitiative vo dr Schwiizerische Volkspartei (SVP).,🔎
2715,Hohenzollern-Hechingen,Hauezollre-Hächenga,Hochezollere-Hechinge,TRUE,"""Archidioecesis Friburgensis"") isch e Diözes z Bade-Wirttebärg un umfasst di friejere Länder Bade, Hochezollere-Sigmaringe un Hochezollere-Hechinge.",🔎
,,,Hauezollre-Hechinge,TRUE,"Zum andere heißt s, s Lied sej anne 1849 dichtet wore vum domolige Oberposchtpraktikante ""Hermann Vitalowitz"" (* 1825 z Hechinge), wu Hauezollere dur dr Regierigsverzicht vu dr Firschte vu Hauezollre-Simeringe un Hauezollre-Hechinge an Preuße gfallen isch.",🔎
,,,Hoochezollere-Hächinge,TRUE,Uf em Gebiet vom hütige Regierigsbezirk Tübinge het s bis 1849 zwäi chliini sälbstständigi Fürstedümer gee: s Fürstedum Hoochezollere-Hächinge mit de Stammland vom Gsamthuus und sit 1534 Fürstedum Hoochzollere-Sigmaringe.,🔎
,,,Hauellezollre-Hächenga,TRUE,Z Hauellezollre-Hächenga isch 1798 d Hächenger Landesdeputation as landständigi Verdrättig gschaffe wore.,🔎
,,,Hohèzollerè-Hechingè,TRUE,Dè am linkè Donauufer glegni Landesdeil isch a Hohèzollerè-Hechingè gangè.,🔎
2716,U-Boot,U-Boot,Underseeboot,FALSE,"In dr Technik het er Blään für en Underseeboot gmacht, d Technik vo Düüreschlösser verbesseret, d Staffelwalze für mechanischi Rächemaschine erfunde und en Ändloschetti zur Förderig vo Erz im Bärgbau.",🔎
,,,Dauchboot,FALSE,"De zivile U-Boot, öb si kommerziell oder für d Forschig verwändet wärde, säit mä vilmol ""Dauchboot"".",🔎
2717,Habilitation,Habilitazioon,Hàbilitàzion,TRUE,"Dr Stark hàt ànna 1955 z’ Göttinga d’ Hàbilitàzion bikumma, un ìsch schpeeter ordentliger Profasser worra.",🔎
,,,habilitiirt,FALSE,Scho mit 24 Johr het de Bonhoeffer sich in evangelischer Theologii habilitiirt.,🔎
,,,Habilitirt,FALSE,"Habilitirt het sich de Kunz 2001 z Bonn mit ere Arbet zum Thema ""Gottesdienscht evangelisch reformiert"".",🔎
,,,habilitiere,FALSE,"I de 1950er Jahr hed er drü mol erfolglos probiert, z habilitiere, under anderem mit ""Schiller als Arzt"".",🔎
,,,Habilitazion,TRUE,Anne 1963 het er syni Dissertazion iber d Luftbildinterpretazion im Hochgebirg gschribe un 1969 sy Habilitazion zur Kulturlandschaft vu dr Sierra Nevada (USA.,🔎
,,,habilitierte,FALSE,Dr Mezger het si anne 1989 habilitierte mit ere Schrift zue dr Naarenidee un zum Fasnetbruuch.,🔎
,,,Habilitazioonsschrift,FALSE,"Im nämlige Joor het si iri Habilitazioonsschrift ""Anästhesie in der Herzchirurgie"" yygee.",🔎
,,,Hàbilitàzioon,TRUE,Ànna 1960 hàt’r d’ Hàbilitàzioon vu dr Filosofii bschtànda.,🔎
,,,habilidierd,FALSE,"1933 isch r an dr Universidäd Berlin habilidierd worra mid em Thema ""Deutsches Volkstum der Gegenwart"".",🔎
,,,habilitiert,FALSE,"1972 het si sich an der Ludwig-Maximilians-Universitet Münche habilitiert mit dr Arbet ""Die Kategorie der Ethik.",🔎
2718,Republik Genua,Republik Genua,genuesischi,FALSE,Dr Marco Polo isch 1298 noch dr Seeschlacht bi Curzola in die genuesischi Gfangeschaft gfalle und het dört dr Rusticiano droffe.,🔎
,,,genuesische,FALSE,Er isch us äinere vo de erste Familie vo dr genuesische Oberschicht cho und isch noch sim Studium z Parma und Bologna äine vo de bedütendste Kanoniste zu sinere Zit gsi.,🔎
,,,Genuese,FALSE,"Venedig, offiziell noch immer ä Dail vum Byzantinischi Riich, isch um sälli Zitt ""de facto"" uabhängig worre, au säll het mer in Konstantinopel aifach ignoreert un d'Venezianer witter wie Landslüt bhandlet - was sälli gern agnu hänn, denn dodemit hän si mitem grichische Muetterland anderst als d'Genuese zollfri handle chänne.",🔎
,,,Genues,FALSE,"Dr Giovanni Battista Castagna isch e Suhn vum Genues Cosimo Castagna un däm syre Frau, dr Remeri Costanza Ricci, gsii.",🔎
,,,Genueser,FALSE,"Joorhundert hend Genueser ""Lusta"" noi bifestigt.",🔎
2719,Benito Mussolini,Benito Mussolini,Duce,FALSE,"Er hed au mitem Sohn vom italienische Faschischt ""Duce"", mitem Romano Mussolini zäme gschaffed.",🔎
,,,italienische Diktator,FALSE,"As Hauptbryys fir di beschte Film isch in dr Johr 1934 bis 1942 d ""Coppa Mussolini"" vergee woore, wu noch em domolige italienische Diktator gnännt gsii isch.",🔎
,,,Mussolini,FALSE,Bi dr Druurfiir im Mailänder Dom het dr Mussolini d Druurreed ghalte.,🔎
,,,Mussolini-Ära,FALSE,Dalmas de Tende èn monumentales Bauwärch us dè Mussolini-Ära.,🔎
2720,Herme,Herme,hermenartigi,FALSE,"De Ursprung vom Min sind prähistorischi hermenartigi Kultmool, wo i de Felder ufgstellt wore sind.",🔎
,,,Schändig vo Herme,FALSE,Dr Athener Alkibiades isch wäärend em Siziliefäldzuug 415 v. d. Z. wäge dr Schändig vo Herme uf Sparta gflüchdet.,🔎
2721,25. Februar,25. Februar,25. Hornig,TRUE,"lterkinden"">Gälterchinde uf d Wält cho und am 25. Hornig 1888 z Basel</",🔎
,,,25. Febber,TRUE,Dr Gabriel Andres (* 25. Febber 1925 z Ersch,🔎
2722,Dialektik,Dialäktik,dialäktischi Filosofii,FALSE,"Bsundrigs im Hegel si dialäktischi Filosofii, wo bedoont het, ass Negazioon und Widerspruch inheränti Äigeschafte vo dr Realidäät sige, het e groossi Bedütig gha, au wil im Marx si Dänke e Witerfüerig vom Hegel sine Ideä gsi isch.",🔎
,,,Dialäktiker,FALSE,"Zu iire Verdräter, wo uusestöön, zele u. a. dr Naturfilosoof Thales vo Milet, dr muusigverbundeni Mathematiker Pythagoras vo Samos und dr „dunkli“ Dialäktiker Heraklit vo Efesos.",🔎
2723,Volkertshausen,Volkertshuuse,volkertshuuse,FALSE,"Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Aach (Hegau), Büsinge am Hochryy, Enge, Gailinge am Hochryy, Gottmadinge, Hilzinge, Mühlhuuse-Ehinge, Rilasinge-Worblinge, Steißlinge, Tenge und volkertshuuse im Landchreis Konschtanz.",🔎
,,,Volkertshuse,FALSE,"D Stadt grenzt im Norde an Eigeltinge, im Oste an Orsinge-Nenzinge, im Süde an Volkertshuse un im Weste an Mühlhuse-Ehinge un d'Stadt Enge.",🔎
2724,Hebel-Gymnasium Lörrach,Hebel-Gymnasium,Johann-Peter-Hebel-Gymnasium,FALSE,Ab 1900 isch er wider uf Schopfe zoge un het vu derte üs s Johann-Peter-Hebel-Gymnasium z Lerrach bsuecht.,🔎
,,,Hebel-Gümnasium,TRUE,"Sid 1783 isch er Lehrer am ""Pädagogium,"" em hütige Hebel-Gümnasium, z Löörech gsi, won er Griechisch, Latiinisch, Gschicht, Geometry, Düütsch, Ärdkund und Religion ggä het.",🔎
,,,Hebel-Gimnasium z Löörech,FALSE,Speter isch er uf humanistisch Hebel-Gimnasium z Löörech un het dert anne 1914 e Chriegsabitur gmacht.,🔎
,,,Hebel-Gimnasium,TRUE,"Noch em Abituur 1941 am Hebel-Gimnasium z Löörech het si Japanology, Sinology, Velkerkund un Filosofy z Wien studiert.",🔎
,,,Pädagogium,FALSE,1783 het de Johann Peter Hebel als Lehrer am Pädagogium gschafft.,🔎
2725,Wynental- und Suhrentalbahn,Wyynedaal- und Suuredaalbaan,Wynetaalbaan,FALSE,Suur lyt a dr Autobaan A 1 (aber oni diräkte Autobaanaschluss) und het en Baanhof vo dr SBB-Linie vo Länzbrg uf Zofige und vo der Wynetaalbaan.,🔎
,,,Suuretaalbaan,FALSE,Ane 1901 isch d Strecki vo dr Suuretaalbaan dur Muè ufftoo worde.,🔎
2726,Europäische Gemeinschaft,Europäische Gemeinschaft,Europäischi Gmainschaft,TRUE,Jänner 1958 in Chraft drätte: Di ufzellte Gmainschafte hän zäme mit dr Europäische Gmainschaft fir Chohle un Stahl di Europäische Gmainschafte (ab 1992 di Europäischi Gmainschaft) bildet.,🔎
,,,EG,FALSE,"Sis gross Thema isch di europäisch Integration gsii, er hett gärn gseh, wänn d Schwiiz der EG oder em EWR biiträtte wär – dademit isch er aber gschiiteret.",🔎
,,,Öiropäischa Gmainschàft,TRUE,Züadam ìsch’r vu 1996 bis 1998 vàtikànischer Sunderbeufftràgter gsìì bi dr Öiropäischa Gmainschàft: z’ Brüssel hàt’r a salbschtandiga Nuntziawìrda bi dr Öiropäischa Gmainschàft grìnda; vorhar hàt dàs Àmt dr Nuntz ìm Belgia üssiawt ghàà.,🔎
,,,Europäische Gmeinschaft,TRUE,1967 het me di Inschtitutone zämeglegt un si als Inschtitutione vo de Europäische Gmeinschaft (EG) bezeichnet.,🔎
,,,Öiropäische Gmeinschaft,TRUE,"1973 isch s Vereinigt Königriich der Öiropäische Gmeinschaft, em Chärn vo dr hütige EU, byträtte.",🔎
,,,Öiropäische Gmäinschaft,TRUE,1972 het mä s Hauptthema vom letschte Satz zur Öiropahümne erkläärt und es isch 1985 vo dr Öiropäische Gmäinschaft as iiri Hümne aagnoo worde.,🔎
2727,Kleinasien,Chläiasie,Chlyasiè,TRUE,"D Sägi vo Hyrapolis isch è früeni, wasserdribbeni ""Steisägemülli"" i dr römische Zyt z Chlyasiè (i dr hütigi Türkei) us èm 3.",🔎
,,,Chleiasie,TRUE,"In de römische Provinz Chleiasie (Asia minor) het de Monet als erschte vom Johre golte, wil Kaiser Auguschtus im September Geburtsdag gha het (e kuriosi Marginalie vo dr Weltgschicht).",🔎
,,,chläiasiatische,FALSE,Joorduusig v. d. Z. häi sich Grieche an dr chläiasiatische Küste niidergloo.,🔎
,,,Ostanatolie,FALSE,"August 1514 in dr entschäidende Schlacht bi Tschaldiran (au Çaldıran, in Ostanatolie) besigt.",🔎
,,,Kleinasie,TRUE,D Religion vun de antike Grieche isch us de Religione vun de iigwonderte Grieche un de vorgriechisch Bevelkerung in Kleinasie un Griechelond entschtonde.,🔎
,,,anatolie,FALSE,"Über d Entwicklige in dere Zit in Anatolie usserhalb vo Ostanatolie und vo de Küstesträife, wo Grieche gläbt häi, wäiss mä seer wenig.",🔎
,,,Nordwestanatolie,FALSE,"Er het sich aber doch in groosse Däil vo Nordwestanatolie chönne festsetze, won em d Kämpf zwüschen em latiinische Kaiserriich und Bulgarie drbii ghulfe häi.",🔎
,,,anatolischè Ruum,FALSE,"È Tegschtschtell us èm Wärch vom Heiligè Gregor vo Nǜssa, wo zuè dè glychè Zit vofasst worrè isch, dütet uff d Exischtenz vo Marmorsägi au im anatolischè Ruum hy, so dass è witti Vobreitig vo söttigè induschtrièllè Müllènè im Spôtrömischè Reich aaznää isch.",🔎
,,,ostanatolische,FALSE,"Malida isch identisch mit de Uusgrabig Arslantepe („Loiehügel“), wo sechs Kilomeeter nordöstlich vo de ostanatolische Stadt Malatya i de Törggai litt.",🔎
,,,Anatolie,FALSE,Si het as kulturells und wirtschaftligs Zentrum noch em Zwaite Wältchrieg Millione vo Lüt us Anatolie aazooge.,🔎
,,,anatolische,FALSE,"Noch em Barbujani häige die vergliichende Undersuechige vom Erbguet zäigt, ass e Driddel vo de mitochondriale Allele deene vo dr anatolische Bevölkerig entspräche und nit dr italische.",🔎
,,,chlaiasiatische,FALSE,"S Oschterfescht isch vu dr chlaiasiatische Gmaine, dr sognännte Quartodezimanäer am 14. vum jidische Monet Nisan (Paschafest) gfyyrt wore, in dr weschtlige Chilchen am Suntig derno.",🔎
,,,Anatoolie,FALSE,"Vo de Forschig werd agnoo, as de Name möglicherwiis vom luwische Wort ""immra-"" „Feld, Fluer“ chunnt, wa aber nöd unumstritten isch, scho alai wege demm, well wösseschaftlich nöd bilait were cha, as Luwier im noordöstliche Anatoolie glebt hend.",🔎
,,,chliiasiatische,FALSE,Noch dr Iiwanderigstheorii stamme d Etrusker us em chliiasiatische Lüdie (Herodot) und si noch em Joor 1000 v. d. Z. in s Gebiet vo dr hütige Toskana iigwanderet.,🔎
,,,Chliiasie,TRUE,Schliessli hend si iri Wonsitz ufgee und sich in Gallie und Chliiasie niderlo.,🔎
,,,Chlaiasie,TRUE,"Persie het vom Johr 610 aa Syrie, Palästina un Ägypte vum Römisch-Byzantinische Riich eroberet und großi Dail vu Chlaiasie bsetzt.",🔎
,,,Zentralanatolie,FALSE,"Nebet de Sproochbizaichnig hets no i de althethitische Zitt e Land Luwiya ggee, womer aber nöd waiss, wo da gnau glegen isch, jedefalls westlich vom Fluss Kızılırmak, woll i Zentralanatolie.",🔎
,,,Chliasie,TRUE,D Stadt lit i de antike Landschaft Bithünie in Chliasie.,🔎
,,,Chlyasie,TRUE,"Agnoo es hätt a dr Zilla ihrem Soon also doch nit ufs Schiff glanget, so müesst er sys Fachwüsse vorhär eim vom Noah sine drü Söön glehrt ha, em Jafet, wo spöter s Land vo Chlyasie und drumumme übercho het, d Region wo würkli d Arbet mit Metall agfange het.",🔎
,,,Anatoliä,FALSE,Anatoliä isch i latinischä Werch noch dä Landnahm vo dä türkischä Seldschukä scho sit äm 12.,🔎
,,,chliiasiatischi,FALSE,"Sini Söö - ussert em Kodros, wo noch em König vo Athen woren isch - hend den die chliiasiatischi Chüste bisidlet und zwölf ionischi Städt gründet, drunter aus Milet.",🔎
,,,Chliasiä,TRUE,"Äs isch us äm Sultanat vo dä Rum-Seldschukä entstandä und mehräri Johrhundärt lang di entschäidändi Macht z Chliasiä, im Nöchän Oschtä, of äm Balkan, z Nordafrika und of dä Krim gsi.",🔎
,,,Chäiasie,TRUE,"Im Komflikt mit de Araber am Öifrat (856-863) het dr Kaiser 860 e Niiderlaag müesse iistecke, dr groossartig Siig vo sim Unggle bi Petronas in Chäiasie über en Emir vo Melitene 863 het die Schlappe wider guetgmacht.",🔎
2728,Region Montagnes,Region Montagnes,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Montagnes,FALSE,Es git nume für d Statistik und als Wahlkreis vier nöji Regioone im Kanton; d Gmeinde vom alte Distrikt La Chaux-de-Fonds sind jetz i der Regioon Montagnes.,🔎
2729,Lutzenberg AR,Lutzebërg,Lutzebärg,TRUE,"Nochbergmainde send Thal und Sammagreta im Kanton Sanggalle, Lutzebärg im Kanton Appezäll Usseroode und Gaissau im Voralbärg.",🔎
,,,Lutzeberg,TRUE,Sit 2022 isch er Pfarrer i de Chilegmeind Thal-Lutzeberg.,🔎
2730,Andalusien,Andalusie,Ostandalusie,FALSE,Si Familie isch vo Jaén in Ostandalusie cho.,🔎
,,,andalusische,FALSE,"Malagueña (, spanischi Uussprooch: ) isch e Musigstiil ""(palo)"" vom Flamenco wo ursprünglich us de Geged vo de andalusische Hafestadt Malaga chunnt.",🔎
,,,Andaluusie,TRUE,"De Grossdeil hät e mediterrani Brägig, säll bedrifft ganz bsunders d'Chüstezone un s Dal vum Guadalquivir z Andaluusie, wu mildi Temperature un riichi Niderschleg im ganze Johr ußer em Winter vorherrsche.",🔎
2731,Stockholm,Stockholm,Schtokholm,TRUE,Oktober 1833 in Schtokholm; † 10.,🔎
,,,Stòckhòlm,TRUE,"D'Sprooch wìrd au gschrììbe ùnd ìn de Schüele, sogar an de Univèrsitäte vò Stòckhòlm, ùnd Umeå glehrt.",🔎
,,,Schtockholmer,FALSE,"D Verleihig findt im Rahme vo dr gliiche Veraaschtaltig schtatt, wo au de andere Priisträger im Schtockholmer Rathuus (Uusnaahm: Friedensnobelpriis, wo in Oslo verlie wird) all Jahr am Todestag vo Nobel am 10.",🔎
,,,Schtockholm,TRUE,"Dr Nobelpriis für Physik isch di höchschti Uuszeichnig für Leischtige uf em Gebiet vo dr Physik, wo jedes Jahr in Schtockholm am 10.",🔎
2732,Lautenbach (Ortenaukreis),Luddebach,Lütebach,TRUE,"D Burg Nejestei isch e Burgruine uf eme Uuslaifer vum Chleine Schärtechopf sidweschtlig vu Huebacker, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lütebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Lüttebach,TRUE,Mit dr Stadt Ränche un dr Gmein Lüttebach het d Stadt e Verwaltungsgmeinschaft verinbart.,🔎
,,,Lautebach,TRUE,"In Lautebach witet sich s Dool unvermittelt zu de Vorbergzon mit de am Fuß vo Winbärri glaijene Stodt Oberkirch un de Klainstodt Ränche, därre iiri Umgäbung vo Obschtbau prägt isch.",🔎
2733,Geudertheim,Gaiderte,Gaiderta,TRUE,"S’ hischtoorischa Gebäi ìsch àbgrìssa worra, un d’ Produkzioon ìsch zittawiis uff Gaiderta verlààgert worra.",🔎
,,,Geuderte,TRUE,"Septämber 1831 z Geuderte, Département Bas-Rhin), isch e franzöösische General us em elsässische Gschlächt vo de Schaueburg gsi.",🔎
2734,Bahnstrecke Eglisau–Neuhausen,Baanschtreggi Eglisau–Neuhuusè,Rafzerfäldbaan,FALSE,"Well d Rhyfallbaan, wo ab 1857 in Bedryb gsi isch, vo Schaffuusè übber Winti gu Züri vor allem als Gotthardzuèbringer nümmi dè Bedürfniss entschprochè hèt, isch ab 1897 è dirèkteri Strèggi in Bedryb gangè, wo vo dè Schwyzerischè Nordoschtbaan als Rafzerfäldbaan baut worrè isch un Züri übber Bülach mit Schaffuusè vobundè hèt.",🔎
,,,Eglisauer Baan,FALSE,"Wèll sowoll d Rhyfallbaan, d Eglisauer Baan un d Seelinniè èrscht mit dè Elegtrifizyrigs-Kampagnè vo dè SBB nõch èm Èrschtè Wältchrièg unter dè Faardròòt chò sin, sin d Züüg vo dè StSS un dè SchSt diè èrschtè elegtrischè Faarzüüg gsi, wo dè Schaffuuser Baanhof bediènt hèn.",🔎
,,,Streggi Eglisau-Neuhuusè,FALSE,"Obwoll d Rhyfallbaan wiè-nè Schwizer Fortsetzig zuè dè DB-Streggi vo Singè hèr aagluègt worrè isch, hèt si niè internationali Bedütig übberchò, well 1897 d Streggi Eglisau-Neuhuusè è Schinnèvobindig uff Züri möglich gmacht hèt.",🔎
,,,Eglisauer Streggi,FALSE,Im Raamè vom Bundesgsetz übber dè Aaschluss vo dè Oscht- un dè Weschtschwiz a s europäische Ysèbaa-Hochleischtungsnetz HGV isch d Eglisauer Streggi deilwys uff zwei Gleis uusbaut worrè.,🔎
,,,Baanschtreggi vo Büli nõch Schaffuusè,FALSE,Si füürt d Baanschtreggi vo Büli nõch Schaffuusè über de Fluss un isch i dè Johr 1895 bis 1897 durch diè dòmòligi Schwizerischi Nordoschtbaan für 980'000 Schwizer Frankè baut worrè.,🔎
,,,Baanschtreggi uff Züri,FALSE,"È wituus bedüternde innerschwizer Schinnèvobindig für Schaffuusè isch allerdings d Baanschtreggi uff Züri un Winterthur, beidi gänn uff dè Schaffuuser Sitè bis Neuhuusè dè Rhy durab.",🔎
,,,Züri-Schaffuusè,FALSE,"D Neuhuuser Zuèfaart gòt übber d Baanhofsstrǒß vom Baanhof Neuhuusè, am südlichè Ènd vum Baanhof unter dè Baanlinniè Züri-Schaffuusè durrè un übber è Gwerbeareal abbè zum Rhyufer.",🔎
2735,Ultraviolettstrahlung,Ultraveielettstraalig,ultravioletts,FALSE,Weder solars ultravioletts Liecht noch Polarliechtaktivitäte chänne gnue Energi defir bereistelle.,🔎
,,,UV,FALSE,D'Methanmoleküle werre dur Iwirkig vu dr UV-Adeile vu dr Sunnestrahlig ufgspalte un rekombiniere no zue andere Verbindige.,🔎
,,,ultravioletter Strahlig,FALSE,"Ufgrund vu de hoche Temperatur enthaldet sälli Strahlig ä enorme Adail vu ultravioletter Strahlig, welli die abgstoße Gaswolke vu de Sunne dann zum Lüchte aregt.",🔎
,,,UV-Straalung,FALSE,Sèll Umwandlè wörd vo dè UV-Straalung voschtärkt.,🔎
2736,Berechenbarkeit,Berächebarkeit,berächebare Funktione,FALSE,"D Turingmaschine isch e Modäll, wo dr britisch Mathematiker Alan Turing 1936 entwigglet het, für zum e Klass vo berächebare Funktione zu bilde.",🔎
,,,Berechnig,FALSE,"Noch hütigèm Wissensschtand schynts abber uusgschlossè, selli Frog durch vollschtändigi Berechnig vom Suechbaum z klärè.",🔎
2737,Kernwaffe,Kärnwaffe,Atombombe,FALSE,"Dr Dalí isch schockiert gsi, wo die ersti Atombombe am 6.",🔎
,,,nukleare,FALSE,"D Royal Navy isch eini vo de sächs Marine wältwit, wo U-Boot mit nukleare Interkontinentalragete het.",🔎
,,,Atomwaffe,FALSE,"Dr Bresidänt vo de Veräinigte Staate, dr Harry S. Truman, het im Früelig 1946 im Stalin mit ärnsthafte Konsekwänze droot, bis zum Iisatz vo Atomwaffe, wenn er sini Drubbe nit us em Iran wurd abzie.",🔎
,,,Àtoomààgrìff,FALSE,"Dr frànzeescha Schtààtspresidànt ìsch mìt’m Tìtel ""„chef des armées“"" Owerbefahlshààwer vu da Schtraitkräfta; ar schtällt d’ owerschta Beheerda fìr militäärischa-n-Ààglaagahaita dàr un ìsch dr ainziga, wo dr Befahl fìr a Àtoomààgrìff därft gah.",🔎
2738,Frédéric-César de La Harpe,Frédéric-César de la Harpe,Frédéric-César Laharpe,FALSE,"Under ihne het dr Waadtländer Frédéric-César Laharpe, wo 1796 über Gämf noch Paris cho isch, schliesslig die entscheidendi Füehrigsrolle iignoh.",🔎
,,,F. Laharpe,FALSE,atsstreich gee (under anderem het der Waadtländer F. Laharpe d Eleiherrschaft noch em Napoleon sim Vorbild z F,🔎
2739,12. Oktober,12. Oktober,12. Oktoower,TRUE,"a href=""1831"">1831 z’ Norwalk, Connecticut; † 12. Oktoower 1905 z’ <a href=""New%20York%20",🔎
,,,12. Oktower,TRUE,And àn da Konflikta uf dr Ìnsel brocht. Ar hàt àm 12. Oktower 1988 d soziàla Hìlf RMI (reven,🔎
2740,Gefäßpflanzen,Gfäßbflanze,Gfäässpflanze,TRUE,"Die Form vo dr Gschlächtsbestimmig isch im Lauf vo dr Evoluzioon bi verschidnige Artegrubbe unabhängig vonenander entstande und chunnt zum Bischbil bi Süüger, Vögel und e baar Insekte, aber au in Gfäässpflanze voor.",🔎
,,,Schprosspflanze,FALSE,"Blätter wachsed nur by Schprosspflanze, das bedütet by farnartige Pflanze (Pteridophyta) und Samepflanze (Spermatophyta).",🔎
,,,Gfäßpflanzenarte,FALSE,"Schutzbiet un -maßnahme hän aber derzue gfiert, ass e Hufe vu dr 17.000 Gfäßpflanzenarte hän chenne grettet wäre.",🔎
,,,Gfässpflanze,TRUE,"Au für d Naturgschicht vom Yschzytalter und do drby d Spuure vom Rüüssgletscher und für d Gschicht vo de Gwässer und für d Pflanze het er sich inträssiert, i sym Buech über d Gfässpflanze het er au d Mundartnäme vo vilnen Arte ufgschribe.",🔎
,,,Gfeßbflanze,TRUE,"Di erschte Gfeßbflanze erschyyne im Mittelsilur mit ""Cooksonia"" uf Laurussia un ""Baragwanathia"" uf Gondwana.",🔎
2741,Korsische Sprache,Korsische Sprooch,Korsisch,FALSE,"S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch.",🔎
,,,Korsische,FALSE,"Middlerwyl gälte die grosse regionale Sproochformen im Gebiet vo der «Romania» i de meischte Fäll als anerchanti Minderhäitesprooche, so wie öppe s Wallonische, s Asturische, die aragonesischi Sprooch oder au s Gaskonischen und s Korsische.",🔎
2742,Kienberg SO,Chiembrg SO,Chiembärg,TRUE,"Zum Parkareal ghöre – ganz oder deilwys – d Aargauer Gmeinde Gipf-Oberfrick, Schupfart, Wägestette, Wittnau, Wölflinswil, Herznach, Zäie, Gaueschtei, Biberschtei, Däischbere, Chüddige, Oberhof, Schinznach, Taale, Välte, Bööze, Efige, Elfige, Gansige, Lauffeburg, Mettauertal, Mööntel und Vilige und drzue no s soledurnische Dorf Chiembärg.",🔎
,,,Chienbärg,TRUE,"Sini Nochbergmeinde sin Oltige, Wäislinge und Roteflueh plus d Aargauer Gmeind Wittnau und d Gmeind Chienbärg im soledurnische.",🔎
,,,Chienbrg,TRUE,"Nochbergmeinde sin Zeglige, Wäislinge, Roteflue (nur wenigi Meter), Ammel und die soledurnische Chienbrg, Obererlinsbach (Gmeind Erlinsbach SO) und Rohr.",🔎
,,,Kienbärg,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Oberhof im Norde, Chüttige im Oschte, Aarau im Südoschte, Äärlischbach SO im Weschte und s soledurnische Kienbärg im Nordweschte, ännet em Bärgpass vo dr Saalhöchi.",🔎
2743,Steinach SG,Stainach SG,Stainach,TRUE,"D Nochbergmainde sind Stainach im Nordoschte, Mörschwil im Südoschte, Wittebach im Süde, Häggeschwil im Weschte und Thurgauer Gmainde Roggwil im Nordweschte und Arbon im Norde.",🔎
,,,Staane,TRUE,"Zum Gau hend d Täler vo de Goldech und vo de Stainach (Steinaha) ghöört mit de Ort Rooschach, Golde, Staane, Möörschwiil, Gommeschwiil, Berg, Wiile und em Chloster Sanggalle.",🔎
2744,Bezirk Unterklettgau,Bezirk Unterchläggi,Underchlettgi,TRUE,"Oberhalau (amtlich ""Oberhallau"") isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Underchlettgi im Kanton Schafuuse, Schwiz.",🔎
,,,Underchläggi,TRUE,"Halau (amtlich ""Hallau"", bis 1934 ""Unterhallau"") ischt è Iiwònergmaand im Bezirk Underchläggi im Kantòn Schafuuse, Schwiiz.",🔎
,,,Unterchläggi,TRUE,Für diè moderni bolitischi Vowaltig isch s Chläggi i d Bezirk Obber- un Unterchläggi ydeilt worrè.,🔎
2745,Buxheim (Schwaben),Buxhoi,Buxa,TRUE,"April 1924 z Buxa) isch e dytschi Autori, Chinschtleri un Schurnalischti.",🔎
,,,Buxe,TRUE,Die Exklav Buxe wird im Weschde vù dr chraisfrèi Schdad Memmenge vùm iibrige Bied vùm Landchrais abdränd.,🔎
2746,Korporation,Korporazioon,Korporazioone,FALSE,"Dezue ane gchännts s öffentlich Rächt Ortsgmainde, Schuelgmainde und Korporazioone.",🔎
,,,Korporazion,TRUE,E. Zumft zu Gärber isch en öffentlig-rächtligi Korporazion in dr Stadt Baasel und äini vo de Handwärkerzümft.,🔎
,,,Korboratione,FALSE,"Die moderne schwiizer Landsgmeinde si in dr Form ähnlich zum germanische Ding, schtamme aber nit vo dere alterdümlige Inschdidution ab, sondern vo de middelalterlige Korboratione und si zum erschte Mol im Johr 1403 in erä Urkunde erwähnt worde.",🔎
,,,Nutzigskorporazioon,FALSE,"Bis ane 1646 hend Sankt Viktor und Roveredo zäme en gmäinsami Grichtsgmaind und Nutzigskorporazioon pildet, wo si denn wider ufdeilt hend.",🔎
,,,korporiert,FALSE,"In dere Zit häi sich Glaibasler politisch in ere Gsellschaft korporiert, dr Gsellschaft zum Räbhuus, zum d Inträsse vom Stedtli gegen Usse z verdräte und s öffentlige Lääbe z organisiere.",🔎
2747,Schweizerische Nordostbahn,Die Schwizerischi Nordostbaan,Schwiizerische Nordoschtbahn,TRUE,"Erst wo s eidgnössische Isebahngsetz im 1852i erloo worde isch und d SNB mit de ""Bodesee- und Rhyfallbahne"" zu de Schwiizerische Nordoschtbahn im 1853i fusioniert het, het me en witere Usbau afo plane.",🔎
,,,Schwizerischè Nordoschtbahn,TRUE,"Diè gsamt Baanschtreggi bis Mitti vo dè Brugg ghört dè Schwizerischè Nordoschtbahn (NOB), s Schlusschtüggle Mitti Brugg - Baanhof Waldshuèt ghört dè DB.",🔎
,,,Nordostbahn,FALSE,"Unter sinerè Bauleitig sin unter anderem d Bahnstreggè Oltè - Neu-Solothurn - Busswil un Neu-Solothurn - Biberischt (1876) entschtandè, in Zusammenarbeit mit der Nordostbahn die Bötzbergbahn von Pratteln nach Brugg (1875) und die Aargauische Südbahn von Rupperswil nach Immensee (zwischen 1874 und 1882), in Zämmèarbèt mit dè Nordoschtbahn un dè Ywohnergmeind Brèmgartè d Bahnschtreggi Wollè - Brèmgartè (1876) un in Vobindig mit dè Großherzoglich Badischè Staatsbahn d Bahnschtreggi übber dè Rhy z Basel (1873).",🔎
,,,Schwizerischi Nordoschtbaan,TRUE,Novembèr 1856 vo dè Schwizerischi Nordoschtbaan (NOB) übbernõ worrè isch.,🔎
,,,Schwiizerische Nordbahn,FALSE,"D Spanischbrötlibahn, wo vo de Schwiizerische Nordbahn (SNB) betribe worde-n-isch, isch die erschti Bahnstrecki gsi, wo ganz uf Schwiizer Bode gsi isch.",🔎
,,,Nordoschtbaan,FALSE,"Scho sit dänn, wo d Nordoschtbaan im 19.",🔎
,,,Schwiizerischi Nordoschtbahn,TRUE,"Sit em 1890i isch Niderwenige an d Iisebahn aagschlosse, wo d Schwiizerischi Nordoschtbahn d Linie vo Tielschtoorf bis Niderwenige verlängeret het.",🔎
,,,Schwiizerischi Nordostbaan,TRUE,"Augschde 1876 hed die Schwiizerischi Nordostbaan d Linie vo dr Ysebaan em Rhy no, d Ysebaanstreki vo Winti uf Choblez i Betrib gno.",🔎
,,,Nordostbaan,FALSE,S Däilstück vo Aarau bis zur Kantoonsgränze bi Wöschnau isch aber an d Nordostbaan (NOB) gange.,🔎
,,,Schwiizerische Nordostbahn,FALSE,"De Bahnhof liit i de Mitti vom Ort Baar a de Iisebahnstrecki vo Thalwiil uff Zug, wo 1897 vo de Schwiizerische Nordostbahn (NOB) als Teil vom Zürcher Gotthardbahn-Zuebringer eröffnet worde isch.",🔎
,,,Schwizer Nordoschtbaan,FALSE,"Dè Bau vo dè Baanschtreggi zwǜschè Etzwylè in Moschtindiè un Füèrthalè im Zürcher Wyland isch 1870 bschlossè worrè, d Eröffnig durch d Schwizer Nordoschtbaan (NOB) isch am 1.",🔎
,,,Nordoschtbahn,FALSE,D Insle mit de Burg isch dann vo de Nordoschtbahn kauft worde und im 1875 abtrait.,🔎
,,,Schwiizer Nordoschtbahn,FALSE,D Schwiizer Nordoschtbahn het im 1847i zwüsche Züri und Bade di erschti Iisebahnlinie vo de Schwiiz eröffnet.,🔎
,,,Schwyzerischè Nordoschtbaan,FALSE,"Well d Rhyfallbaan, wo ab 1857 in Bedryb gsi isch, vo Schaffuusè übber Winti gu Züri vor allem als Gotthardzuèbringer nümmi dè Bedürfniss entschprochè hèt, isch ab 1897 è dirèkteri Strèggi in Bedryb gangè, wo vo dè Schwyzerischè Nordoschtbaan als Rafzerfäldbaan baut worrè isch un Züri übber Bülach mit Schaffuusè vobundè hèt.",🔎
,,,Schwyzerisch Nordoschtbahn,TRUE,Schließli isch d Schwazwasserstelz an d Schwyzerisch Nordoschtbahn verchauft un 1875 abdrait wore.,🔎
,,,Schwiizerischi Nordoschtbaan,TRUE,Dõ hèt diè Schwiizerischi Nordoschtbaan au è chlyns Lokomotyvdepot hèrrègschtellt.,🔎
,,,Schwyzerische Nordoschtbahn,TRUE,"Noch ere Uusbildig as Böuzaichner un Böufierer z Stuegert isch dr Friedrich Wanner vu 1857 bis 1860 Architäkt bi dr Schwyzerische Nordoschtbahn (NOB) gsii, wu dr Yysebahnpionier Alfred Escher glaitet het.",🔎
,,,Schwizerischè Nordoschtbaan,TRUE,Auguscht 1857 hèn diè Badischè Staatsysebaanè mit dè Schwizerischè Nordoschtbaan dè Bau vo dè gränzübberschritendè Baanschtreggi Waldshuèt-Koblänz-Turgi mit dè Rhybrugg agfange.,🔎
,,,Schwiizerische Nordoschdbaan,TRUE,D Aalage hei dr Schwiizerische Nordoschdbaan ghört.,🔎
2748,Ruhrgebiet,Ruhrgebiet,Ruhrgebiärt,TRUE,April 1940 z Werne im Ruhrgebiärt uf d Wält kumme.,🔎
,,,Ruurgebièt,TRUE,"D „Rennstreggè“ vo dèrrè Zit sin dörtzmòls diè Preußischi Oschtbaan, wo durch dè polnische Korridor voloffè isch (dört durch dè schlèchte Zuèschtand vo dè Gleis langsamer), d Streggè vo Berlin nõch Hamburg, übber Hannover is Ruurgebièt, übber Frankfurt nõch Südweschtdütschland, uff wellenè d Diselschnèlltrybwägè vokeert sin, un diè Schlesischi Baan vo Berlin uff Breslau.",🔎
2749,Alpen,Alpe,Alpeland,FALSE,"Im Weschte isch Gallie scho lengeri Zyt, sit em Caesar, röömisch gsi, und jetz isch au s Alpeland zwüschem Piemont und em Rhonetal is Römische Rych cho.",🔎
,,,Alpetääler,FALSE,Us de 1230er Jahre sind us em Bleniotaal und andere süüdliche Alpetääler äändlichi Bünd bekannt.,🔎
,,,Zentralalpe,FALSE,"De hööggscht Pùnkt isch de Muttler mit 3’294 m ùn de diefscht isch d ""Spissermühle"" mit 1'511 m. D Samnaungrùppe isch e Bergchette wo zue de Zentralalpe ghört ùn im Dùrschnitt 2700 bis 3000 m hooch isch.",🔎
,,,Alpepanorama,FALSE,"Hütt hät’s ganz oben uf em chlyne Platz «Uto Kulm», wo zu Stalike ghöört, en Bèèrggaschthoof, wo de Vorgänger von em uf s Jaar 1815 zrugg gaat, und en drüüeggige isige Uussichtsturm deby, wo me guet chan uf d Stadt abe luege und uf der andee Syte s wyt Alpepanorama gseet; de hüttig Turm isch vo 1990, vorhèèr hät’s sit 1894 scho äine da obe ghaa, wo d Form von em an Eiffelturm erinneret hät.",🔎
,,,Aplenordrand,FALSE,"""Emmentaler Alpen"", im Geographische Lexikon vu dr Schwyz ""Emmengruppe"") sin e Gebirgsgruppe am Aplenordrand un lige in dr Schwyer Kanten Bärn, Lozärn, Obwalde un Nidwauda.",🔎
,,,Alpekamm,FALSE,"S Südtirol lit uf de Südsite vom Alpekamm und wird dur d Etsch/Adige prägt, wo vom Reschepass abe, dor de Vinschgau, noch Meran und Booze flüsst und bi de Salurner Klause s Südtirol is Trentino verloot.",🔎
,,,Alpä,TRUE,"rg. ""Chantun Grischun;"" it. ""Grigioni;"" frz. ""Grisons"") isch a tütsch-, rätoromanisch- und italienischschprochige Kanton i dä Schwiiz und liit vollständig im Gebiät vo dä Alpä.",🔎
,,,Aupe,TRUE,Är geit vom Jura über ds Mittuland bis i d Aupe.,🔎
,,,Alpa,TRUE,"Liachtaschta (amtlich Fürstentum Liechtenstein) isch a klises Förschtatum, wo im Zentrum vo Europa i da Alpa lit.",🔎
,,,Alpè,TRUE,Sèllèwäg git s bi Föhnwetterlaag è exzellènti Fèrnsicht gu Südè uff s Schwizer Jura un d Schwizer Alpè.,🔎
,,,Alpesüdrand,FALSE,"Zudem lebt si in e paar Seeje am Alpesüdrand, so im Langesee, im Luganersee und im Gardasee.",🔎
,,,Alperegion,FALSE,"Mit der Völcherwanderig sind für Rom die meischte Provinze verlore ggange und um 470 het dr Kaiser numme no Italie, Dalmatie un d Alperegion beherrscht.",🔎
,,,Alpekätte,FALSE,Vom Gupfe (780 Meter) cha mer d Alpekätte seh.,🔎
,,,Oschtalpe,FALSE,Dr Rätikon isch e Bärggruppe vo den Oschtalpe.,🔎
,,,Albâ,TRUE,"Dui Kande isch s Kliff vom terziärâ Molassemeer, wo von dô aus bis zo de Albâ gângâ isch.",🔎
,,,Oschtalpen,FALSE,"S Vintschgau (, im Vallader: ) isch es Taal i den Oschtalpen und e politische Bezirk i dr iteliänischen autonome Provinz Booze-Südtirol.",🔎
,,,Alba,TRUE,Bild: A kleis Dorf en de Alba A friidliche Stimmong leit ibrem Dorf.,🔎
,,,alpine,FALSE,In Mitteleuropa si d Murmeldier Bewohner vo de Hochgebirg; au in Asie hai sich e baar Arte an e Läbe in alpine Höchene abasst.,🔎
,,,Alpetäler,FALSE,"Er chunnt no i Alpetäler bis vor, vor alem im Wallis, Tessin und Bündnerland.",🔎
,,,Alpefuess,FALSE,"D Aguune isch en endemische Fisch vom südliche Alpefuess und lebt i Seeje, so im Ortasee, Langesee, Luganersee, Comersee, Iseosee und Gardasee.",🔎
,,,alpini,FALSE,"Bi Zärmatt, und zwar bim Bärgmassiv mid em Mattärhoru, dr Dent d’Hérens und dr Tête Blanche, isch dä sproochgeografisch indressant Punkt, wo grossi alpini Sproochregioone zämechöme: im Nikolaitaal mid Zärmatt redt me Walliserdütsch; das isch der südweschtlech Egge vom ganze dütschsproochige Biet.",🔎
,,,Àlwa,TRUE,Ar hàt Stereo-Ààsìchta vu da Àlwa produziart.,🔎
,,,Alperaüm,FALSE,Im Alperaüm wäre – noch em Uferstehungsgottesdiänscht am Samschtig z Nacht – großi Fyr uf Bärg oder in dr Däler azunde.,🔎
,,,Alpedäler,FALSE,Dodemit het s alemannisch Sidligsgebit bis uf einigi Alpedäler si hütigi Usdähnig erreicht.,🔎
,,,Berge,FALSE,No spööter sind d Alemanne immer wiiter i Berge ine und hend schwach oder nödbiwontig Piet bisidlet.,🔎
,,,alpe,FALSE,"As Gründer vom Huus gältet dr Humbert I. Biancamano (Humbert Wisshand), wo mä nid von em wäiss, vo won er häär isch, aber wo 1003 Groof vo Salmourenc im Viennois worde isch, 1017 Groof vo Nyon am Gämfersee und 1024 Groof vom Aostadaal am östlige Abhang vo de Westalpe.",🔎
,,,Alpegebiet,FALSE,"De südlech Deil vom Kanton liid em Voralpe- ond Alpegebiet, der Norddeil im Middelland.",🔎
,,,Alpegebirg,FALSE,Zäntralalpe seit me däne Piet vom Alpegebirg:,🔎
,,,Alpesüüdrand,FALSE,Er lebt au i groosse Seeje am Alpesüüdrand.,🔎
,,,zentrale,FALSE,"S Toggeburgerhus isch än Block- oder Schtrickbau, wien är för di zentrale ond di dra aaschlüssende öschtleche Alpe tüpisch isch.",🔎
,,,Voralpe,FALSE,Si mag schnelli Flüüssgwässer mit eme chiisige Grund i de süüdliche Voralpe und im Apennin.,🔎
,,,Auperandsee,FALSE,Dr Brienzersee isch e typische Auperandsee.,🔎
,,,Alpespitz,FALSE,"Vom Räinerbärg und ab dr Lägere, Vo Gisli-, Wasserflueh, vom Wyßestäi, Im Bärnischen und über Neueburg, Durs Wattland y bis gägem Gämferegge Händ d Jurabärge gflammt, en Fackelzug Dr Schwyzergränze noh, und übers Land Vom ewige Schnee, vom wyße Gletscherrugge Vo tusig Alpespitz het s widerglüchtet, E wunderbari großi Bundesfyr.»  Mit em ""Juramareili"" het dr Haller zum Schryben i dr Mundart gfunde, und das notabene no bevor er uf Züri isch go d Germanistik grüntlich aluege.",🔎
,,,Alperuum,FALSE,"S Ladinische isch en Räschte vo de romanische Sprache us em Alperuum, won früener wiit verbreitet gsi sind.",🔎
,,,Ostalpe,FALSE,"D Küste isch e Landschaftsteil vo dere Region, so wie au d Usläufer vo de Poäbeni im Friaul, de Ostalpe und em Karstgebiet i de Nöchi vo Triest.",🔎
,,,Alpevorland,FALSE,"Scho im 5. hän d Alamanne aagfange zum id dr Schwiz siidle, im 6. un 7. hän se unter dr fränkische Herrschaft aü s Alpevorland vu dr Schwiz un bayrisch Schwabe bsiidlet.",🔎
,,,Hochalpe,FALSE,"An scheene Däg siët ma vo dr Schweiz im Wäschte bis zur Zugschpitz im Oschte, im Norde bis weit ins Unterland und im Siëde bis in d Hochalpe.",🔎
,,,Alpu,TRUE,"In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu.",🔎
,,,Weschtalpe,FALSE,Dr Nordweschte vum Waadtland ghört geografisch zum Jura-Gebirge und dr Südoschte zue de Weschtalpe.,🔎
2750,Volleyball,Volleybàll,Volleybàllschpìelera,FALSE,"Juni 1987 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a frànzeescha Volleybàllschpìelera, wo zitter 2017 àls Libero ìm Verain Volero Le Cannet schpìelt.",🔎
,,,Volleybàllschport,FALSE,Swiss Volley (SV) ìsch dr Dàchverbànd vum Volleybàllschport ìn dr Schwiiz.,🔎
,,,Volleybàllschpìeler,FALSE,"Hornung 1998 z’ Coudekerque-Branche, Département Nord) ìsch a frànzeescher Volleybàllschpìeler, wo àls Mìttelblocker schpìelt.",🔎
,,,Volleybàllschpììlera,FALSE,"Jüüli 1992 z’ Scarborough, Ontario) ìsch a kànàdischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt.",🔎
2751,Landkreis Ludwigsburg,Landchrais Ludisburg,Landgraes Ludigsburg,TRUE,"Saene Nåchbor send em Urzaegor nåch: Em Norda dor Landgraes Ludigsburg, im Oschda d Landeshaobdsdadd Stuagert ond dor Landgraes Essleng, em Sidoschda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Landgraes Dibeng, im Wäschda dor Landchrais Calb ond em Nordwäschda dor Enzgraes.",🔎
,,,Landkroas Ludwigsburg,TRUE,"Zum greaschda Doal leit s’Straohgae em Landkroas Ludwigsburg, aber auch d’ nerdliche Schdadddoal vo Schduagerd (Mihlhousa, Zazahousa, Zuffahousa, Stammhoam ond Weilemdorf), ond an gloanor Zibbfl vom Landkroas Bebleng (Leoberg, Hefeng, Geborscha) zählt mr zur Kernzoon drzua.",🔎
,,,Landkrois Landkrois Ludwigsburg,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Landkrois Ludisburg,TRUE,D Burg Liechtebärg isch e Burg oberhalb vo dr Gmeind Oberstefäld im Landkrois Ludisburg z Bade-Württebärg.,🔎
,,,Landchreis Ludisburg,TRUE,"Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Ludisburg, un no Esslenge am Necker di zwotgrescht Mittelstadt vu Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landkrois Ludigsburg,TRUE,"Beesge oder Bäsge (amtlich ""Besigheim"") isch a Kloistadt im Landkrois Ludigsburg ogfähr 25 Kilometr im Norde von Schtuegard.",🔎
,,,Landkreis Ludisburg,TRUE,"Vo do aus fliaßt se a kurz Stiggle durch dr Landkreis Beblenga, bevor se zwischa Leaberg ond Ditzenga en dr Landkreis Ludisburg ibordridd.",🔎
,,,Landchrais Ludwigsburg,TRUE,"Er gränzd im Noorde ùn Weschde an dr Landchrais Chaarlsruei, im Noordoschde an dr Landchrais Haalbrunn ùn im Oschde an dr Landchrais Ludwigsburg.",🔎
,,,Landkroes Ludisburg,TRUE,"Si ghert zue dr Metropolregion Stuegert, isch noch Ludisburg, Biedge-Bissenge un Kornweschte di viertgrescht Stadt vum Landkroes Ludisburg un bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.",🔎
,,,Landkrais Ludisburg,TRUE,Vu 1994 bis 2014 isch er Mitglid vum Kraisdag vum Landkrais Ludisburg gsii un dert vu 2000 bis 2014 au Fraktionsvorsitzer.,🔎
2752,Kommunistische Partei der Sowjetunion,Die Kommunistischi Bardei vo dr Sowjetunion,Kommunischtische Partii vor Sowjetunion,FALSE,Der Gorbatschow isch vo Merz 1985 bis Ougscht 1991 Generausekretär vom Zentraukomitee vor Kommunischtische Partii vor Sowjetunion (KPdSU) u vo Merz 1990 bis Dezämber 1991 Presidänt vor Sowjetunion gsi.,🔎
,,,KPdSU,FALSE,"Abwiichler vo dr Bardeilinie vo dr KPdSU si vilmol as ""Trotzkiste"" bezäichnet worde, so zum Bischbil in de Moskauer Brozäss 1936 bis 1938, wo under anderem ehemooligi Mitgliider vom Zentralkomitee verurdäilt worde si.",🔎
,,,Kommunistische Partei vo dr Sowjetunion,TRUE,"Vo 1922 bis 1952 isch er dr Generalsekretär vom Zentralkomitee vo dr Kommunistische Partei vo dr Sowjetunion (KPdSU) gsi, vo 1941 Vorsitzende vom Root vo de Volkskommissar (Regierigsschef), vo 1946 Vorsitzende vom Ministerroot vo dr UdSSR und in de Joor 1941 bis 1945 Oberste Befäälshaber vo dr Roote Armee – dr „Generalissimus“.",🔎
2753,Hochalemannisch,Hochalemannisch,hoochalemannische,FALSE,Züritüütsch isch en hoochalemannische Dialäkt.,🔎
,,,hochalemannesche,FALSE,"D Mundarte, wo men im ganzen Aargau tradizionell redt, ghöre zu de hochalemannesche Sprooch.",🔎
,,,Hochalemanische,FALSE,Die Dialektgruppe ghört zum Hochalemanische.,🔎
,,,Hochàlemànnischa,FALSE,Do fìndet ma àlla verschìedena Mundàrta vum Elsàss: vum Hochàlemànnischa bis zum Fränkischa.,🔎
,,,Hööchalemannisch,TRUE,S Unter- und s Oberländische schtönd nööcher zu de Tielekt von binochbuurte Voradlbärg as zu de Tielekt im Werdebergische i de Schwiiz wo Hööchalemannisch gredt werd.,🔎
,,,Höchalemannische,FALSE,"Im greeschte Teil vom Elsass redt me nideralemannischs Oberrhiinalemannisch, einzig s Sunngau im Side ghert zum Höchalemannische.",🔎
,,,Hochalemannische,FALSE,Hegschtalemannisch isch der südligscht Deil vum Hochalemannische.,🔎
,,,hochalemannischi,FALSE,"De Tielekt ghöört zum Höchstalemannische, doch dringet immer mee hochalemannischi Forme in Tielekt, hets früener no ""Ããhe"" ghaisse, sait mer hüt ""Ankche"", und ""treehe : trõõhe"" werd dör ""trinkche : trunkche"" verdrängt, statt ""gääre"" ghört mer au noi ""gärn"".",🔎
,,,Hoochalemannisch,TRUE,De Tieläkt vo Choom liit im Übergangsberiich vom Hoochalemannisch zum Hööchschtalemannisch.,🔎
,,,hochalemmanische,FALSE,"D Iiwohner send ursprünglech galloromanisch-alemannischi Mischling gsi, wo e hochalemmanische Dialäkt redet.",🔎
,,,Hochalemannisme,FALSE,"Des isch noch em Klausmann dr Sekundärumlüt (mhd ä), wu in däne un in e Hüffe andere Werter vorkunnt:  Dr Gegesatz a/á exischtiärt in däre Art nit numme am Kaiserstuehl, dr nimmt fascht s ganz Elsiss ii, im Ditsche in dr Kaiserstuehlgegend e breitere, suscht zum Deil numme e schmale Streife entlang vum Rhiin ii; in dr ganze Weschtschwiz un im Züribiät herrscht dä Gegesatz ebefalls; wäge däm un wäge dr Hochalemannisme wird s Kaiserstiählerisch vu främde Ditsche viilmol fir Schwizerditsch ghalte.",🔎
,,,Hochalemannischè,FALSE,"Gnauer beschtimmt ligèd d Ortsdail im Fiètzèmer Dalkessel sowiè am Achdorfer Wuètèknǜè im Berych vo dè Isoglossègränz vum Boddèseealemannisch un Hochalemannischè, wôrènd alli Ortsdail un d Stadt Blummbärg sèlber, wo nördlich oder öschtlich vo dè Wuètè ligèd, eidütig zum Boorèmerdütsch ghörig sin.",🔎
,,,hochalemannischs,FALSE,Z Nebike redt mer hochalemannischs Lozärntütsch.,🔎
,,,hochalemannische Dialäkt,FALSE,"In viilene hochalemannische Dialäkt wie em Züridütsche, git es de Luut chùrz (Lenis) ùn lang (Fortis).",🔎
,,,hochalemannisch,FALSE,"Dr Yfluss vo de hochalemannische Dialäggt und vom Hoochdytsch wird greesser und so het sich s alte ""Baseldytsch"" zumene nöiere ""Baseldütsch"" entwigglet.",🔎
,,,lueg dert,FALSE,Ender untypisch isch dr Verlaüf vu dr Im Süde vum Niideralemannische schliäßt sich s Hochalemannisch a.  Diä Wescht-Oscht-Spaltung setzt sich aü im Hochalemannische furt – lueg dert un bi Weschtalemannisch un Ostalemannisch.,🔎
,,,hoochalemanische,FALSE,"Di offiziell Spraach isch Hoochtüütsch, aber me redt im grööschte Täil vom Kanton Züritüütsch, en hoochalemanische Dialäkt.",🔎
,,,hööchalemannisch,FALSE,"D Dialäkt, won im Turgi gredt wöred, sind hööchalemannisch, gnäuer gsäit: d’Thurgauer reded en Oschtschwiizerdialäkt, wo mit de Mundarte vo de Kantöön Schaffuuse und Sanggale am nööchschte verwandt isch.",🔎
,,,hochalemannische,FALSE,"Z Bärn redt me Bärndütsch, e hochalemannische Dialäkt.",🔎
,,,Hochàlemànnisch,TRUE,Dr elsassisch Dialekt vun Àlt-Pfìrt ghert zem Hochàlemànnisch.,🔎
,,,Hoochalemanisch,TRUE,"""löeg au"": ""Obfiger Wèèrderböech"", ', ', ""Obfiger Bflanzenäme"", ""Obfiger Diernäme"", ""Wenker-Säz"" Dr Dialägd vù Obfige (Obfigerdydsch) ghèèrd zöe dr Dialägd vùm Ùndere Marggreeflerland, ùn doodermid zöe dr siidalemanische Dialägd (Hoochalemanisch).",🔎
2754,Gutach im Breisgau,Guetich im Brisgau,Guetich,FALSE,Dezämber 1896 z Guetich; † 28.,🔎
,,,Blibich,FALSE,"Es git zwei Krüzwäg wo zue dr Kapelle füehre, ein vu Blibich un ein vu Oberwinde us.",🔎
,,,Guetach im Brisgau,TRUE,"An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf.",🔎
,,,Guétich,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Guétich isch e Blatt für di grosse Uffnahm vo dr ditsche Sprooch, wo de Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Düütsch Sprochadlas gmacht het.",🔎
2755,Gitarre,Gitarre,Gidarr,TRUE,"Er fühlt sich zom Dichter berufe ond ersetzt dia landesübliche Leichapredigta durch selbstverfasste Moritata, wo’ner am offena Grab zom beschta gibt ond sich selbscht mit dr Gidarr begleitet.",🔎
,,,Gitarra,TRUE,"Se spielet Tuba, Posaune, Akkordeon, Waschbrett, Kontrabass, Bassflügelhorn, Gitarra, Banjo, Kindersaxophone, Melodica, Tenorhorn, Trompet, Ziehflöt ond so weidr.",🔎
,,,Gitarrist,FALSE,"Mai 1981 ds Miami, Florida) isch e jamaikanische Sänger, Gitarrist und Songschriber gsi.",🔎
,,,Gitarrìscht,FALSE,"Si ìsch vom Sänger Michael Stipe, em Gitarrìscht Peter Buck, em Bässeler Mike Mills ùn em Schlagzüger Bill Berry ggrǜndet worde.",🔎
,,,Gitarrè,TRUE,Sit Aafang vo dè 1920er Johr hèt sich diè (akustisch) Gitarrè zum stylbrägendè Inschtrumänt vom Delta Blues entwicklèt.,🔎
,,,Gidarra,TRUE,"Zwoi Fleeda, zwoi Oboa oder Englisch-Herner, zwoi Klarinedda, zwoi Fagodd, viir Herner, viir Trombeeda, drei Posauna, a Harf, a Orgl, zwoi Gidarra, a grauß Schlagwerk ond etliche Streichinstrument.",🔎
,,,Gitarrischti,FALSE,"Augschte 1948 z Hamburg) isch e dytschi Gitarrischti, Musikpedagogi un Arrangeuri.",🔎
,,,Gídarr,TRUE,"S ischt au koi Orkeschtr vorgseha; zwoi Klaviir reichet aus, wo noch Beliiba noh mit-ra Gídarr ond ma Kontrabass begleidet werra kennet.",🔎
,,,Giitarrè,TRUE,"Giitarrè (nôch unnè oktavyrendè Violiyschlüssel), Piccoloflötè un Sopranblockflötè (nõch obbè oktavyrendè Violynschlüssel) odder Kontrabass (nõch unnè oktavyrendè Bassschlüssel).",🔎
,,,Gitaare,TRUE,"Mandoliine, Mandola, Gitaare und Kontrabass, wo im Allgemäine au zupft wird, bsetzt.",🔎
,,,Guitarrischt,FALSE,"Dullemajik isch e luxeburjerésche Folklore-Grupp, wii 1975 uem de Guitarrischt un Sänger Guy Schons begrindet wore-n-ésch.",🔎
,,,Giddarre,TRUE,"De Ralf Busch (Gsang, Akkordeon un Drehleier) un de Ralf Ziser Giddarre un Mandolin hen 1988 usere ""Bierlaune"" - wi si sälber sage - selli Musikgruppe gründet.",🔎
,,,Gitarr,TRUE,"Er ischt jô a hochmusikalischer Kerle, wo a scheena Stemm hôt ond guad Gitarr spiila kô.",🔎
,,,Gitarrä,TRUE,"Ihri Musig hett sich mehrmals emene Stilwandel unterzoge, vo härtem Black Metal mit melodische Keyboardmelodiä, zu melancholischer, teils ruhiger teils ufwüehlender Instrumentalmusig, bis zu folkige Liedär mit Gitarrä und Giige.",🔎
2756,Dorf,Dorf,Dörfern,FALSE,"As Burgrächt ""(ius burgense, ius civile)"" het mä im Middelalter vor allem in Süddütschland und dr Schwiz e Verdraagsverheltnis zwüschen ere Stadt und de Dörfern rund ume bezäichnet.",🔎
,,,Dorff,TRUE,Wildhuus isch e Dorff i de toggeburger Gmaind Wildhuus-Alt Santihann.,🔎
,,,Dörfergruppe,FALSE,Les Bayards isch e Dörfergruppe i der nöieburgische Gmeind Val-de-Travers.,🔎
,,,Döörffli,FALSE,"Im Pfarrhuus z Vorderräi, däm Döörffli uff dr lingge Syte vo dr underen Aare, wo sit 1898 zu dr Gmeind Rüfenach ghört, isch dr Paul Haller als Soon vom Pfaarer und Schuelinspäkter Erwin Friedrich Haller (1840–1911) und vo dr Angelika Marie Haller, geboreni Schwaab (1840–1918), uf d Wält choo.",🔎
,,,Doorf,TRUE,"Schtèèrnebèèrg, elter ""Schtèènebèèg"" (amtlich ""Sternenberg""), isch es Doorf i de politische Gmäind Baume im Bezirk Pfäfike im Schwizer Kanton Züri.",🔎
,,,Döörffer,FALSE,Sulz isch e Gruppe vo Döörffer und en ehemoligi Gmeind im Aargau.,🔎
,,,Doorff,TRUE,"S Doorff heisst i de Mundart anderscht wi Boiel im Bezirk Muri, aber uf schriftdütsch isch beides «Beinwil» gschribe.",🔎
,,,Dörfer,FALSE,Dr Aargou het elf Bezirk: Im Aargou het’s es paar Stedt und vil Dörfer.,🔎
,,,Derfer,FALSE,'S Elsàss ésch tràditionell bis uff e pààr Derfer àn de Grenze ditschsprochig gsin.,🔎
2757,Donaueschingen,Eschinge,Eschingor,FALSE,"Uf dä räechte Syte vu dä Bräg gohts steil än Hang uffe, nämlech d Bruggemor Haalde, zum Eschingor Bärg, odor wi d Eschingor saget, dä Schellenberg.",🔎
,,,Doneeschinge,FALSE,"Leffinge isch e Stadt im badische Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, gläge an dr Hölledalbahn Titisee-Nöistadt-Doneeschinge un dr Bundesstross (B31).",🔎
,,,Donaeschinge,FALSE,Die anne 1834 grindet Riegeler Brojerei ghärt sit 2000 zu de Fürstlich Fürstenbergischen Brojerei Donaeschinge.,🔎
,,,Donaueschenga,FALSE,"1818 isch dr Kreutzer noch Donaueschenga omzoga, weils dortige Firschdahaus Firschdaberg grad an nuia Kabellmoischtr braucht hot.",🔎
,,,Donaueschinge,FALSE,Die isch de längschde Quellfluss vun dr Donau un fliesst in Donaueschinge mit dr Brigach zämme.,🔎
,,,Doneeschige,FALSE,Rötebach het e Bahnhof an dr nit elektrifizierte Bahnlinie vu Nöistadt nooch Doneeschige.,🔎
,,,Eschige,TRUE,"Abgränzt isch s Oberrhiinalemannisch un s Bodeseealemannisch dur d Isoglosse ""Stei/Stoa,"" wu weschtlig vu Eschige verlaüft.",🔎
,,,Eschingè,TRUE,"Gorgè, Hornbärg, Villingè un Eschingè, sondern au Furtwangè odder Schrammbärg i dè Nöchi.",🔎
,,,Doonaueschingè,FALSE,"Sitz vo dè Residenz vo dè Familliè isch sit 1723 Doonaueschingè, iri Graablegi isch z Neudingè.",🔎
,,,Donaueschingè,FALSE,"Di zwoe Flüss ""Brig"" und ""Breg"" kummet beidi us em Schwarzwald und vereiniget sich am Oschtrand vo Donaueschingè wennige Metter vorr de Brugg vo de B27.",🔎
2758,Variation (Musik),Variazioon,Variazioone,FALSE,"Din si under anderem die bekannte Variazioone, wo män ä spööter dr Naame ""The Harmonious Blacksmith"" (""Der harmonische Grobschmied"") gee het.",🔎
,,,Wariazioonskunst,FALSE,"D ""Goldbärg-Wariazioone"" si e Höhepunkt in dr barocke Wariazioonskunst.",🔎
2759,Bezirk (Schweiz),Bezirk (Schwiiz),Bezerk,TRUE,De Bezerk Brogg esch en Bezerk vom Kanton Aargau.,🔎
,,,wahlchreis,FALSE,"  Horb (amtlech ""Horw"") isch en iiwohnergmeind im wahlchreis Lozärn-Land im kanton Lozärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Verwautigschreis,FALSE,"Vechige (amtlech ""Vechigen"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Bizirk,TRUE,"Vischp (mu seit ""Fischp"" [fɪʃp]; amtlich schribt mu ""Visp;"" frz. ""Viège"") isch en Munizipalgmei im Bizirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiz.",🔎
,,,Wahlkreis,FALSE,"Ämme (amtlech ""Emmen"") esch e politischi Gmeind im Wahlkreis Hofdere im Kanton Lozärn, Schwiiz.",🔎
,,,Wahlchreis,FALSE,Jänner 2006 e politischi Gmein im glichgnannte Wahlchreis vom Kanton Lozärn i de Schwyyz.,🔎
,,,Waauchreis,FALSE,Jänner 2013 ein vo sächs Waauchreis vom Kanton Lozärn i de Schwyz.,🔎
2760,Gossau SG,Goosse,Gosse,TRUE,"S Försteland isch zum grosse Tail ländlich mit Grääs- und Obstwertschaft, i de Agglomeratione vo Wil, Gosse und Sanggale gits au Industrii.",🔎
,,,Gossä,TRUE,D Henderländer Gmänd Herisau liit im Südweschte vo de Stadt Sanggalle ond südlech vo Gossä a dä Glatt am Jakobswäg vo Rorschi of Ääsidlä.,🔎
,,,Goossau,TRUE,"Naachbergmäinde sind Goossau, Buebike, Humbrächtike, Ötwiil am See und Egg.",🔎
2761,Tora,Tora,Gsetz vum Mose,FALSE,"Noch em biblische Gsetz vum Mose giltet e Frau no dr Geburt vun eme Bue 40 Däg; un no dr Geburt vun eme Maidli 80 Däg, as uurain .",🔎
,,,Torah,FALSE,Die erschte Chreschte send Jude gsi ond händ dä e de Torah bzw.,🔎
,,,Thora,FALSE,"In dr Synagoge wird än Abschnitt us dr Thora vorgläse, d Sidra, wo d Parasche (hebr.",🔎
,,,Gsetz,FALSE,"Zum s Ziil vo dr Veräinigung mit Gott z erräiche, bechunnt d Seel Hilf vom Intellekt und vom Gsetz, wo offebart worde isch.",🔎
,,,mündlige Überliiferig,FALSE,"Si ghöört zur sogenannte mündlige Überliiferig, wo z Jerusalem wie au z Babylon sit dr Zit noch dr Zerstöörig vom erste Jerusalemer Tämpel und em babylonische Exil festgläit worde isch.",🔎
,,,jüdische Gsetz,FALSE,"Wil s jüdische Gsetz Ewigi Rue für die Dooten verlangt und mä dorum e jüdische Friidhoof nie cha ufheebe, isch s bis 1902 gange, bis d Baasler Juude en äigene Friidhoof überchoo häi.",🔎
,,,Toore,FALSE,"E groossi Bidüütig hät i dëm Zämehang en Fund ghaa, wo si 1967 i de Sinagoog vo Längnau gmachet hät, nämli alti Stoffbänder, wo me pruucht hät, zum di zämegruglet Toore feschtbinde (im Suurbtaal hät me dëne ""Mappes"" gsäit): Uf dëne wundergschöön gschmückte Lynebänder sind wäret drüühundert Jaar Nämen und Giburtstääg ygstickt woorde – e waari Fundgrueb für Genealooge.",🔎
2762,Bildstein (Vorarlberg),Bildsta,Bildstua,TRUE,"D Nochburgmuanda vo Alberschwende siand Bildstua, Buach, Lange, Dòòre, Langenegg, Lingenou, Egg, Schwarzabearg und Doarabiro.",🔎
,,,Bildschtuo,TRUE,"Alberschwende ischt (as wi o Bildschtuo) a Hofstaig-Gmuond, as ischt ka Wäldar Gmuond.",🔎
2763,Weingarten (Württemberg),Wãẽgaade,Weigarda,TRUE,Schliar isch zom erschda Môl anne 1269 em a Vrdrag zwischa m Kloschdr Weigarda ond em Truchsess vo Waldburg gnennt worda.,🔎
,,,Waigarda,TRUE,"D bnachbarte Reichskleschder Waigarda ond Weißenau send zerscht a andre Reichsfirschta ganga, aber denn a Wirtaberg komma.",🔎
,,,Altdorf/Waigarda,FALSE,"Nur a baar Ekonomiebauta send schtanda blieba, ond dr Landvogt vo Schwoba hot sain Sitz denn 1647 noch Altdorf/Waigarda verlegt.",🔎
,,,Waigardta,TRUE,"Bei Raveschburg wird des Daal nach enger, aber wennd weiter nach Norda luagsch, wirds bei Waigardta wieder a weng weider.",🔎
,,,Waegaade,TRUE,"Iberlinge bildet e Mittelzäntrum in dr Region Bodesee-Oberschwabe, wu d Stedt Raveschburg, Waegaade un Friedrichshafe (in Funktionsergänzig) s Oberzäntrum derzue sin.",🔎
,,,Weigarte,TRUE,In dr Region Boodesee-Ooberschwoobe gid s mid Fridrichshafe / Raveschburg / Weigarte ai Ooberzäntrum.,🔎
,,,Wiigarte,TRUE,"Onne vun de Strecke us em Gwirr vu Jakobswäg uf Santiago de Compostela hosst ""Oberschwäbischer Jakobspilgerweg"" und goht vo Ulm ibber Oberdischinge, Bad Schusseried, Biberach an der Riß, un Wiigarte.",🔎
,,,Waigartda,TRUE,"Zur gleicha Zeit isch d Schtadt aber au nach Norda und Süda zuagwachsa, und jetzt hemmr a durchgehends Siedlungsband uf dr Oschdseide vom Daal, wo vo Boindt im Norda iber Boiafutt, Waigartda ond Raveschburg bis Eschach im Sida roicht.",🔎
2764,Rechtspopulismus,Rächtspopulismus,räächtspopulistisch,FALSE,"Juni 1969 z Wien) isch en eomoolige eeschtrychische Bolitiker, wu bis 2019 fir di räächtspopulistisch FPÖ aktiv gsii isch.",🔎
,,,rächtspopulistische,FALSE,Im Wahlkampf het er mit rächtspopulistische un umstrittene Paroole d Ufmerksamkait vu dr ganze Wält uf si zooge.,🔎
,,,rächtspopulistisch,FALSE,Bolitikwisseschaftler sähn d Bartei syt 2014 im bolitische Späktrum rächts vu dr Unionsbarteie un nänne si zmaischt rächtspopulistisch.,🔎
,,,rechtspopulistische,FALSE,"""„'S Elsass zuerst”"" (""Alsace d'abord"") het Kontakt zue andre rechtspopulistische europäische Parteie wie nem Vlaams Belang im belgische Flandere oder dr italienische Lega Nord.",🔎
,,,rächtspopulistischi,FALSE,"D Tea-Party-Bewegig isch e bolitischi, rächtspopulistischi, konservativi Broteschtbewegig in dr Vereinigte Staate, wu anne 2009 as Reaktion uf Bankerettigsversuech un Konjunkturpaket dermit aagfange het, ihri Aahänger z mobilisiere gege Styyrbolitik un anderi Maßnamme vu dr Bundesregierung z Washington.",🔎
,,,rachtspopülìstisch,FALSE,Sii politischer Schtil gìlt àls rachtspopülìstisch.,🔎
,,,rächti Gruppierige,FALSE,Hüfig si auch rächti Gruppierige und Verschwörigstheoretiker nöch a dr Szene z finde.,🔎
,,,rachtspopülìschta,FALSE,"Dr Rassemblement National (""RN"", Elsässerdiitsch Nàzionààla Versàmmlung; bis Jüüni 2018: Front National, ""FN"", Nàzionààler Front) ìsch a rachtspopülìschta bis rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch.",🔎
2765,Bezirk Affoltern,Säuliamt,Söiliamt,TRUE,"De Stadtzürcher Dialäkt ghöört mee oder weniger zur Seemundart, dezue ane git’s d Wintertuurer Mundart im Nordoschte vom Kanton, d Oberländer und d Underländer Mundart und der Ämtlerdialäkt weschtlich vom Albis im Söiliamt.",🔎
,,,Affoltere,FALSE,"Chappel am Albis (amtlich ""Kappel am Albis"", bis 1911 ""Kappel"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Affoltere im Kanton Züri, Schwiiz.",🔎
,,,Säuliämter,FALSE,S Säuliämter Chloschter isch im Joor 1527 wäge de Reformation ufglöst worde.,🔎
,,,Chnoonaueramt,FALSE,"Di histoorisch-geograafische Landschafte sind s Gibiet links und rächts vom Zürisee mit de Stadt, s Limettaal, s Underland, s Wyland, d Gäged um Wintertuur, s Oberland und s Chnoonaueramt (oder Säuliamt).",🔎
,,,Bezirk Affoltärä,FALSE,"Si hät sich nach und nach diä Güätär aagäignät, wo s hüttig Säuliamt, wiä mer em Bezirk Affoltärä au säit, bildät und um si umä isch s Dorf Chappel am Albis entschtandä.",🔎
,,,söiliämter,FALSE,Am Afang hends tsäme mid de söiliämter Döörfer zom Freienamt Affoltere ghört ond sind Habsborgisch ggsi.,🔎
2766,Landtag von Württemberg-Baden,Landdag vu Wirttebärg-Bade,Landdag,FALSE,Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.,🔎
,,,Stuegert,FALSE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
2767,28. Oktober,28. Oktober,28. Oktoower,TRUE,"0Haute-Sa%C3%B4ne"">Département Haute-Saône; † 28. Oktoower 1944 z’ Saint-Y",🔎
,,,28. Oktower,TRUE,D Florence Arthaud (* 28. Oktower 1957 z Boulogne-Billancourt; †,🔎
,,,20. Oktoober,TRUE,"ef=""1923"">1923 z Basel; † 20. Oktoober 2003 z Luzern",🔎
,,,28. Oktoober,TRUE,"Der Elias Landolt (* 28. Oktoober 1821 z <a href=""Kleinandelfing",🔎
2768,Öffentliches Recht,S öffentlige Rächt,öffentligs Rächt,TRUE,"""Regierigsleer"", ""Bolitischi Soziologii"", ""Bolitischi Ökonomii"", ""Bolitischi Methoodeleer"", ""Verwaltigswüsseschaft"", öffentligs Rächt und ""Bolitikfäldanalüüse"" oder in jüngere Zit ""Gschlächterforschig"" underschiide.",🔎
,,,öffentlige Rächt,TRUE,"Im Brivaaträcht bedütet das mäistens, ass d Rächt und d Pflichte zwüsche meerere Bardeije ufdäilt wärde, im Stroofrächt ass dr oder die Aaklagte verurdäilt oder freigsproche wärde, und im öffentlige Rächt ass d Rächt und d Pflichte zwüschen em Staat und em Individuum beurdäilt wärde.",🔎
,,,effetli Räächt,TRUE,"Anne 1977 het en d Universideet Baasel zum usserordelige Brofässer fir effetli Räächt gmacht, är het do vor allem s Verwaltigsräächt vum Bund gleert.",🔎
,,,öffentlig-rächtlige,FALSE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ As Stüür wird e Gäldläistig bezäichnet, wo kä Aaspruch uf en indiwiduelli Geegeläistig het und wo vom ene öffentlig-rächtlige Gmäinwääse vo alle stüürpflichtige Persone erhoobe wird.",🔎
,,,Öffentlige Rächt,TRUE,Dr Begriff öffentlig-rächtlig nimmt allgemäin Bezuug uf d Rächtsmaterie vom Öffentlige Rächt.,🔎
,,,effetli Rächt,TRUE,Noch em Abitur het si vu 2000 bis 2004 Bolitikwisseschaft un effetli Rächt an dr Universität Hamburg studiert un mit eme Bachelor abgschlosse.,🔎
,,,öffentlig-rächtli,FALSE,"Stifdige chönne in verschiidene rächtlige Forme (""brivaaträchtlig"" oder ""öffentlig-rächtli"") und für jeede legaal Zwäck errichdet wärde.",🔎
,,,Öffentlichrächtlich,FALSE,"Öffentlichrächtlich anerchennt sind di römisch-katholisch Cherche (de «Katholisch Konfässionstail»), die evangelisch-refermiert Cherche (di «Evangelisch-refermiert Cherche vom Kanton Sanggale»), di chrischtkatholisch Gmaind und di jüdisch Gmaind.",🔎
2769,Kirchenprovinz Freiburg,Chilchebrovinz Fryburg,oberrhyynische Chilchebrovinz,FALSE,D Bischef vu dr oberrhyynische Chilchebrovinz hän in ere Maanschrift 1851 ire Aaspruch uf e greeßeri Sälbschtständigkait dytli gmacht.,🔎
,,,Oberrhiinische Kilcheprovinz,FALSE,April 1962 z Friburg) isch Erzbischof vu Friburg un Metropolit vu de Oberrhiinische Kilcheprovinz.,🔎
,,,Owerrhinische Kilcheprovinz,FALSE,het en deno Erzbischof un Metropolit vu de Owerrhinische Kilcheprovinz ernennt.,🔎
2770,Südlicher Ozean,Sidlige Ozean,Antarktik,FALSE,Er erschdreckt sich ununterbroche vom Arktische Ozean im Norde zur Antarktik im Süde.,🔎
,,,Südlig Ozean,FALSE,"Im Norde gränzt er an dr Arktisch Ozean und im Süde an dr Südlig Ozean, wo südlig vom 60.",🔎
,,,Südlichè Ozean,TRUE,"D Antarktis (altgrièchisch ""antarktikos"" „dè Arktis gegèübber“) umfasst alli Land- un Meeresgebièt, wo um dè Südpol lige, also im Grobè dè Kontinènt ""Antarktika"" un dè ""Südlichè Ozean"" (Südpolarmeer, Antarktik).",🔎
,,,Südlige Ozean,FALSE,"Uf dr Landhemisfääre uf dr andere Site vo dr Ärde befinde sich nume dr Atlantik, dr Arktisch Ozean und Däil vom Südlige Ozean und vom Indische Ozean.",🔎
,,,Antarktisch Ozean,FALSE,"Är gränzt an dr Antarktisch Ozean, dr Afrikanisch, asiatisch un dr australisch Kontinänt un fasst e Volume vu ca.",🔎
,,,Südliche Ozean,FALSE,S Gebiet isch i Richtig Norde überall vom Südliche Ozean umgäh.,🔎
2771,Seidenstraße,Siidestrooss,Siidestrooß,TRUE,Diè Ysebahn isch e Teil vo dr neuè Siidestrooß vo China noch Europa.,🔎
,,,Siidestroos,TRUE,Si isch Teil vo de neuè Siidestroos “Asie-Kaukasus-Europa”.,🔎
2772,Wolfram von Eschenbach,Wolfram vo Eschenbach,Wolfram vo Eschebach,TRUE,"Jarhundert, wo vo Züri chömed, öppe s Wèèrch ""Parzival"" vom Wolfram vo Eschebach und d Wältchronik vom Ruedolf vo Ems.",🔎
,,,Wolfram vo Äschebach,FALSE,"Zwoo Undersuechige sind de mittelhoochtüütsche Tichtig gwidmet gsy, äini über s nüünt Buech vom Wolfram vo Äschebach syn «Parzival» (1951) und äini über em Chrétien de Troyes syn Demuet-Begriff (1958).",🔎
2773,Provinz Como,Provinz Como,Chuum,FALSE,"Lanzo d’Intelvi isch e Frakzion vo dr iteliänische Gmeind Alta Valle Intelvi i dr Provinz Chuum ""(Como)"".",🔎
,,,Provinz Chuum,TRUE,"Campione d’Italia isch en iteliäneschi Gmeind i dr Provinz Chuum (""Como"").",🔎
2774,Kanton Glarus,Kantuu Glaris,Glarus,FALSE,"Dertemool het sich de romanisch Sproochruum no viil wyter in de Norde, in di hütige Kantön Glarus un St.",🔎
,,,Glarner,FALSE,S Echo vom Tödi isch es Glarner Handorgelduett gsii.,🔎
,,,glaarnerische,FALSE,De Jost Winteler isch as Suu vomene Leerer und Puur am glaarnerische Chirezerbëërg uf d Wält choo und deeten au i d Primaarschuel ggange.,🔎
,,,Glaris,FALSE,"De Ostschwizer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glaris (SW), Schwyz (SW), Zöri (W), s Thoorgi (N), en Bodesee (N) un im Oschte a Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei.",🔎
,,,Kantu Glaris,TRUE,"""Claruna"") isch e politischi Gmei und de Hauptort vom Kantu Glaris.",🔎
,,,Kantoo Glarus,TRUE,Er isch drum au de Schutzhailigi vom Glarnerland und im Woppe vom Kantoo Glarus abbildet.,🔎
,,,Kantu Glarus,TRUE,Ännäda isch es Dorf im Kantu Glarus und ghört zur Gmaind Glaris.,🔎
,,,Kanton Glaris,TRUE,En bsundere Fall isch de Kanton Glaris: Am 7.,🔎
,,,eidgenössischen Ort Glarus,FALSE,"Er het us em ehemolige eidgenössischen Ort Glarus und siim Undertanegebiet Wärdebärg, ehemolige Undertanegebiet vom Ort Schwyz (Höf, March, Eisiidle) und vom Ort Züri (Herrschaft Sax), den ehemolige gmeine Herrschafte Uznach, Gaster, Sargans, dr Stadt Rapperswil und em Obertoggeburg bestande, wo vorhär zur Fürstabtei Sanggalle ghört het.",🔎
,,,Kantuu Glarus,TRUE,  Linthel isch s südlichscht Dorf im Kantuu Glarus und gchört zu de politische Gmaind Glarus Süd.,🔎
,,,Glaarnerland,FALSE,"De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal.",🔎
,,,Glarnerland,FALSE,"De Schabziger isch e Schwizer Milchprodukt und e kulinarischi Spezialitet, wo us em Glarnerland chunnt.",🔎
2775,Liechtenstein,Liachtaschta,Fürschtetum Liechtestaa,FALSE,"Gamprii (amtlich ""Gamprin"") ischt a Gmond im Unterland im Fürschtetum Liechtestaa.",🔎
,,,Liechteschteinischen,FALSE,"Für d Funkzioon git’s hüt no wie au i dr Stadtgschicht ganz verschideni Nääme: I teil Länder seit men em – und vo jetz aa chöme doo nume no die männliche Amtsbezeichnige vor – au ""Bürgermeischter"" und z Dütschland öppen ""Oberbürgermeischter,"" im Liechteschteinischen isch es dr ""Ortsvorsteher,"" und früener het i gwüssne Piet d Amtsbezeichnig Gmeindpresidänt gheisse, wa i dr Schwiz i Gmeinde, wo ke Stadt sind, immer no so isch.",🔎
,,,Liechteschtaa,TRUE,S Liechtensteiner Volksblatt isch di elter vu dr boode Daageszytige z Liechteschtaa.,🔎
,,,Liechtestäi,TRUE,"Bi fast alle Definizioone ghööre zu Middelöiropa Dütschland, Liechtestäi, d Schwiz, Östriich, Pole, Tschechie, d Slowakei und Ungarn.",🔎
,,,Liechteschtäiner,FALSE,"Zäme mit em Roman Banzer, em Otmar Gassner, em Felix Marxer und em Rainer Stöckli het är ane 1996 dr Samelband “Am Rhii” useggää, wo Mundarttegscht vo eltere und junge Vorarlbärger, Schwiizer und Liechteschtäiner Autoore drin sind.",🔎
,,,Liachtaschtaa,TRUE,"St. Elisabeth isch e kadoolisch Chlooschter vu dr ""Aabäterne vum Bluet Chrischti"" (""Adoratrices Sanguinis Christi,"" ASC) im Schaaner Ortsdail Dux z Liachtaschtaa.",🔎
,,,Liachtaschtai,TRUE,"Graubünda bildet d Landäsgränza vo da Schwiiz mit em Liachtaschtai sowia mit Vorarlberg und Tirol (Öschtrich) im Norda, em italienischa Südtirol im Oschtä und dä Provinz Sondrio und dä Provinz Como i dä Lombardai im Süda.",🔎
,,,Liachtaschtoa,TRUE,Fealdkirch (aalt: Fêalkl) isch a Stadt im österriichischa Bundesland Vorarlberg und liit a dr Grenz zu Liachtaschtoa und zuar Schwitz.,🔎
,,,Liachtastää,TRUE,"Die Liste zällt Näme vo Pflanze uuf, wo z Liachtastää bruucht weret.",🔎
,,,Fiirschtduum Liachtaschtaa,FALSE,Di Vaterländisch Union (VU) isch näb dr Fortschrittlige Burgerpartei (FBP) aini vu dr boode grooße Barteie im Fiirschtduum Liachtaschtaa.,🔎
,,,liechteschtaanischi,FALSE,April 1974) isch e liechteschtaanischi Diplomati.,🔎
,,,Liechtastua,TRUE,"Z Östriich und im Liechtastua gits jeweils nur ua Polizey, dia füra ganze Staat zuaständig isch.",🔎
,,,Liachtasta,TRUE,"Galler Rhintl, Föarstetum Liachtasta und em nördliche Churer Rhintl.",🔎
,,,Liechtästäinische,FALSE,Dr Fürschtesteig isch en alpyne Wanderwääg im Liechtästäinische.,🔎
,,,Fiirschteduum Liachtaschtaa,FALSE,Dezämber 1997 s Biet vum Fiirschteduum Liachtaschtaa us em Bischtum Khuur uusgliideret un fir des Biet s Erzbischtum Vaduz nei gschaffe.,🔎
,,,Fürschtetum Liechtestei,FALSE,"Dodrby bildet er zerscht Gränze vor Schwiiz zem Fürschtetum Liechtestei, drno, mit zwee Uusnaame, zem öschtriichische Bundesland Vorarlberg.",🔎
,,,Liachteschtaa,TRUE,Dr Staatsfiirtig wird z Liachteschtaa all Johr am 15.,🔎
,,,Lichtestai,TRUE,"Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum.",🔎
,,,liachdasteinischa,FALSE,"Wia-nr dô drmit ferdich gwäa ischt, hôt’r z Mincha beim oinzig bekannda liachdasteinischa Kombonischda Josef Gabriel Rheinberger Musik studiirt.",🔎
,,,Fürstetum Liechtestein,FALSE,Gäge Norde chunt me vo Fläsch us übere Fläscher Bärg und d Sankt Luzisteig uf Balzers im Fürstetum Liechtestein.,🔎
,,,Liechtestäinische,FALSE,"D Düütschschwiizer Zäichesprooch isch e Zäichesprooch, wo men i dr Düütschschwiiz und au im Liechtestäinische bruucht.",🔎
,,,Förschtatum Liachtaschtaa,FALSE,"Noch dr Velkerwanderig hän si vor allem ihri Sidligs- un Herrschaftsbiete, d ""Alemannia"", vor allem im hitige Sidweschtdytschland, im Elsass, im öschterrichischa Vorarlberg, im Förschtatum Liachtaschtaa un in dr Schwyz gha, wu si vilmol zämme mit galloremische un rätische Bevelkerigsgruppe gläbt hän.",🔎
,,,liechteschtainische,FALSE,Galle) isch e liechteschtainische Bolitiker (FBP) un syt em 27.,🔎
,,,Liachtastaa,TRUE,"S Förschtetum Liachtastaa fiiret es Jubiläum, 300 Johr ""Ländle"".",🔎
,,,liechteschtainischi,FALSE,"Oktober 1978 z Grabs as ""Dominique Matt"") isch e liechteschtainischi Bolitikeri (VU).",🔎
,,,Lièchtèschtei,TRUE,"Johrhundert asè bruucht worrè un sin èrscht mit èrè Änderig vom Dyrsüchègsetz (TSG) 2013 uss èm Gsetztext voschwundè; z Lièchtèschtei wörd d Beruèfsbezeichnig i dè ""Wasèordnung"" witterhy vowendèt.",🔎
,,,Fiirschtedumm Liachtaschtaa,FALSE,Di wiichtig Sammlig vu internationaler modäärner un zytgnessischer Chunscht isch glyychzytig au di staatli Chunschtsammlig vum Fiirschtedumm Liachtaschtaa.,🔎
,,,Liechdeschdai,TRUE,"Au di andere Walsergmaine in dr Schwyz, z Liechdeschdai ùn z Vorarlberg sin e Schwäärpùnggd in syym Forscherlääbe gsii, aber au s Wallis.",🔎
,,,Fürstetum Liechtestei,FALSE,De Grauspitz isch mit 2599 Meter de höchsti Bärg vom Fürstetum Liechtestei.,🔎
,,,Liechtestai,TRUE,"S git vier Bärgaachimpft, aini dodervu z Liechtestai un aini z Eschtrych.",🔎
,,,Fürschtetum Liechtestai,FALSE,"Ländle seit me aber, wills ebbe glai isch, au em Fürschtetum Liechtestai.",🔎
,,,Fürstedum Liechtestäi,FALSE,"Vo dr Schwiz über s Fürstedum Liechtestäi, e Bitz in Ööstriich im Bundesland Vorarlbärg goot s zum Boodesee und lauft östlig im Bregänzerwaldgebirg us und westlig in de Uslöifer vo de Appezäller Vooralpe.",🔎
,,,liechtesteinischi,FALSE,"Bi Kuur, dr erschte grosse Stadt am Flusslauf, macht dr Rhy e Knigg noch Norde und bildet noch öpa 25 Kilometer die schwiiz-liechtesteinischi Gränze.",🔎
,,,Fürschtetum Liechteschtei,FALSE,"Zu rein schtatistische Zweck sind au d Gmeinde vom Fürschtetum Liechteschtei, wie au einigi Ortschafte in Düütschland (Konschtanz südlich vom Seerhy und d Enklave Büsinge) und z Italie (d Enklave Campione) Nummere zueteilt worde.",🔎
,,,Liachteschtei,TRUE,"S „ß“ wird hüt uusschliesslich i dr düütsche Schpraach verwendet, mit Uusnahme vo dr Schwiiz und Liachteschtei.",🔎
,,,Firschtetum Liechtestaa,FALSE,"S Erzbischtum Vadoz () umfasst geografisch s Staatsbiet vum Firschtetum Liechtestaa, dodermit isch s ais vu dr chlaischte Erzbischtimer vu dr remisch-katholische Chilche.",🔎
,,,Liechtestei,TRUE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,Liechteschdei,TRUE,"Es git aber immer no nid wenig Staate wo offizielli odr inoffizielli Staatsreligione hai, zum Bischbil si Malta, Monaco, dr Vatikan und Liechteschdei offiziell katholisch, Griecheland orthodox, Ängland anglikanisch, Dänemark und Norwäge lutheranisch; Schottland isch inoffiziell presbyterianisch, Georgie orthodox und Schwede lutheranisch.",🔎
,,,liechteschteinische,FALSE,"1964 isch d ""Huberte Goote Art Foundation"" is liechteschteinische Handelsregischter ufgno worde und 2014 uf der Kanalinsle Jersey itreit worde.",🔎
,,,liachtaschtaanische,FALSE,Juni 1965 z Escha) isch e liachtaschtaanische Bolitiker (FBP).,🔎
,,,Lièchtèschtaa,TRUE,"der Donau) und den deutschen Alpen zusammen.“"" ""Sprõchwǜssèschaftlich"" ghört dè grööscht Teil vo Süddütschland zum obberdütsche Sprõchruum, wo au Öschterrych, Lièchtèschtaa, d Dütschschwyz und s Südtirol dèzuèghöörèd.",🔎
,,,liachtaschtaanischi,FALSE,"Februar 2015 z Vaduz isch e liachtaschtaanischi Aktivischti un Fraueräächtleri, wu fir s Frauewaalräächt kämpft het.",🔎
,,,Liechtestahner,FALSE,Dä FC Vaduz (au FC Vadoz gnannt) isch dä Fuesballverein vo da Liechtestahner Hauptstadt Vaduz.,🔎
,,,Liechteschtaan,TRUE,Im Vorarlbergische Wèèrderbuech isch dr Dialäktwoordschaz vù Vorarlberg ùn Liechteschtaan gsamled ùn bschriibe.,🔎
,,,Liächtestei,TRUE,Noch em See verlaüft d Gränz zwische dr Schwiz un em Liächtestei uf dr eine un Voradelbärg uf dr andere Sitte.,🔎
,,,Fiischteduum Liachtaschtaa,FALSE,Dr Landdaag vum Fiirschteduum Liachtaschtaa isch s Barlemänt vum Fiischteduum Liachtaschtaa un bstoot us 25 Abgoordnete.,🔎
,,,Fürschtatum Liachtaschta,FALSE,"""Liechtensteinische Landesbank AG,"" churz ""LLB"") isch a Finanzinschtitut im Fürschtatum Liachtaschta und isch im 1861 gründet wora.",🔎
,,,Liechteschei,TRUE,"Das isch jetz es Buech gsi mit Byschpiil für alli alemannische Mundarte, also au us em Süüddütsche, em Elsass, em Vorarlbärg, vo Liechteschei und au vo de Walsergebiet ännet den Alpen im Piemont.",🔎
,,,Liechteschtai,TRUE,"S Gebirg fangd im Weschte am Mittelmeer aa und durlauft gäge Nordoschte d Länder Frankrich, Italie, d Schwiz, Liechteschtai, Österrich, Tütschland und Slowenie.",🔎
,,,Liechteschtei,TRUE,"Ali, wù Alemannisch schwäze – vù Dydschland, us dr Schwyz, vù Eeschdryych, us em Liechteschtei, em Elsass oder sùnschd naimen in dr Wäld – chene hie in iire Schbrooch bzw.",🔎
,,,Förschtetum Liechtestai,FALSE,D Gmeind gränzt zuedäm öber de Rhii au as Förschtetum Liechtestai.,🔎
,,,Liechtuschteinischu,FALSE,"Walsertitsch isch dr Dialäkt va nu Walliser Sidler – du Walser – im Aostatal, im Piemont und im Tessiin (lüeg Südwalserisch), im Bündnerland, im Liechtuschteinischu und im Vorarlbäärg.",🔎
,,,Liachtastoa,TRUE,Johrhundert a dr Grenz Liachtastoa–Schwiiz und Öschtriich–Schwiiz gmacht hot.,🔎
,,,Liechdeschtei,TRUE,"Sitz vo der Gsellschafd hädi gmäss em ""Bärner Tagblatt"" s Fürschdetum Liechdeschtei söte wärde; är het «gmeinsam in allne drü Schdaate» schaffe welle, mid em Ziel, «möglechschd vil Juschdizirrtümer vo der ledschte Zit» ufzkläre.",🔎
,,,Förstetum Liechtestai,FALSE,"Joorhundert dör frömdi Mächt uufgsplitteret wore saied und drum no hütt sich uf meriri Länder vertailet, nemli z Frankriich (Elsiss), i de Bundesrepublik Tütschland (Bade-Württeberg & Bayre), z Ööstriich (Vorarlberg), denn s Förstetum Liechtestai, und de tütschsproochig Tail vo de Schwiiz, wobii nöd selte d Walser z Italie (Aostatal & Piemont) gern vergesse gönd.",🔎
,,,Liechteschtä,TRUE,Schaa (amtlich Schaan) isch mit 5'900 Ywooner di gröscht Gmänd z Liechteschtä.,🔎
,,,Liachtastee,TRUE,Vôr tausat Jôôr isch Arlbergromanisch nô dia vôrrangig Sprôôch vo Vôraadlbêrg und Liachtastee gsii.,🔎
,,,Liechtestaa,TRUE,"Eschtrych gränzt an Dytschland un Tschechien im Norde, Slowenien un Italien im Side, d Slowakei un Ungarn im Oschten un d Schwyz un Liechtestaa im Weschte.",🔎
,,,lichtèschtein,FALSE,Dõ zwygt d R 31a a diè lichtèschteinischi Gränz bi Tisis ab.,🔎
,,,liachtastaanischi,FALSE,Juli 1982 z Khuur) isch e schwyzerisch-liachtastaanischi Schauspiileri.,🔎
,,,Liechtestainische,FALSE,"Er isch hüt no i de Schwiiz, im Liechtestainische, im Vorarlbergische und im Allgoi feste Bistandtail vo de Sennetradition, bsunders i katholische Piet.",🔎
,,,liechestainische,FALSE,Mai 2016 z Vadoz) isch e liechestainische Rächtsaawalt un Bolitiker gsii.,🔎
,,,Fiirschteduum Liachtaschtai,FALSE,Di Liachtaschtainisch Landesbibliotheek isch d Nazionaalbibliotheek vum Fiirschteduum Liachtaschtai mit Sitz z Vaduz.,🔎
,,,Liachtestai,TRUE,Zerst šind z Kantmud gstande. D Laindra šind darnoh vam Land bis in Rimu g'gange. D andru Walliser šind im Liachtestai und im Öisterich gfore.,🔎
,,,Liechtestaner,FALSE,D Liechtestaner schätzet bi de Hamburger d Offenheit und es Understatement.,🔎
,,,liechtesteinische,FALSE,Bim liechtesteinische Triese isch s am 12.,🔎
,,,Liechtesteiner,FALSE,De Coop hed sämtlichi Schwiizer und Liechtesteiner Läde übernoh.,🔎
,,,Fiirschteduum Liachtaschteaa,FALSE,"""Fortschrittliche Bürgerpartei in Liechtenstein"", churz ""FBP"") isch e chrischtli-konservativi Bartei im Fiirschteduum Liachtaschteaa.",🔎
,,,liechtenstein,FALSE,"Im Juli 2007 het er bim FCB e nüüe Vertrag übercho, aber zum Spilpraxis z gwünne, isch er zum liechtensteinische Verein FC Vaduz i d Challenge League usgliehe worde.",🔎
,,,Liachtastä,TRUE,Planka (amtlich Planken) isch di klinscht Gmänd vu Liachtastä und lit ober Schaa.,🔎
,,,Liechteschteiner,FALSE,"1981 het d Plaanig vom ""Liechteschteiner Naamebuech"" agfange, wo d Orts- und Fluernääme, d Nääme vo de Gwässer und de Bäärg und dezue ane au d Persoonenääme im Liechtesteinischen dokumäntiert.",🔎
,,,Lichtestei,TRUE,"D Burg Guetebärg isch e hochmittelalterligi Burg z Balzers, der südligste Gmeind vo Lichtestei.",🔎
,,,Liachtaschtä,TRUE,"S Liachtaschtänerisch ischt net änn änzige Tielekt, sondern es hät elf verschidini Mundarten im Land Liachtaschtä, nämlig vu da verschidana Gmända.",🔎
,,,Liechteschtäi,TRUE,"Zu Maiefèld ghört au d Sankt Luzistäig, wo en nidere Bärgübergang is Fürschtedum Liechteschtäi isch.",🔎
,,,Fürschtetum Liachtaschtaa,FALSE,D Gschecht vo Liachtaschtaa sind d Entwicklige uf em Gebiet vom Fürschtetum Liachtaschtaa vo dr Urgschicht bis zu de Gägewart.,🔎
,,,Liichdasdoe,TRUE,"Zsẽma mid-em Hermann Bausinger hådd-or ab 1955 ibor 2000 Tonbanduffnãma aus mae wia 500 Flägga en Bada-Wirddabärg, Bairisch-Schwåba, Vorarlbärg ond Liichdasdoe gmachd.",🔎
,,,liechteschtäiner,FALSE,Dr Roman Banzer (* 1957 z Trese) isch e liechteschtäiner Sproochwüsseschaftler.,🔎
,,,liechtaschtaanische,FALSE,Augschte 1948 z Vaduz) isch en liechtaschtaanische Theoloog.,🔎
,,,Liechtasta,TRUE,De Rhii isch im Oste d Gmainds- und Staatsgränze zum Liechtasta.,🔎
,,,Liachtaschtei,TRUE,I di schwizerische Poschtlaitzahla isch o s Förschtetum Liachtaschtei ibezoga.,🔎
,,,Ländle,FALSE,"Im Ländle gälted di gliiche Maass, wie i de Schwiz (lueg witer une).",🔎
,,,Liechtaschtei,TRUE,"I dere Blüetelääsi sind Gedicht und Prosategscht vo Autoore usem Vorarlbärg, vo Liechtaschtei und vo de Oschtschwiizer Gägende em Rhii noo verträtte.",🔎
,,,Fürstentum Liechtenstein,FALSE,"Für Iinsätz im Kanton St. Gallen, im Kanton Thurgau undin de beide Appenzell und im Fürstentum Liechtenstein verfiegt d' ""Rega"" syt em 1984 über e Basis in Winkeln zwüsche Gossau und St.",🔎
,,,liechtaschtaanischi,FALSE,Septämber 1982 z Werdebärg SG) isch e liechtaschtaanischi Bolitikeri (FBP).,🔎
,,,Liechteschteinische,FALSE,"Juni 2018 isch es Porträä vo dr Loretta Federspiel cho, wo Saage vom Liechteschteinische vortreit het, am 28.",🔎
,,,Liechdeschdei,TRUE,"Usbekistan und Liechdeschdei si die einzige Binneschdaate uf dr Wält, wo ihrersiits nume vo Binneschtaate umgebe si.",🔎
,,,Lichtaschtoa,TRUE,"Fascht alli Gmeinde i dr Schwiiz, z Düütschland, em Elsass, z Lichtaschtoa, im Vorarlberg un im Piemont bzw.",🔎
,,,Förschtatum Liachtaschtä,FALSE,"Tresa lit im Südweschta vum Förschtatum Liachtaschtä, isch di drittgröscht Gmänd fum Land, di südlig Nochbuurgmänd vu Vadoz und lit zwöschet em Rhii und dr liachtastänischa Bärgwelt.",🔎
,,,Fürschtetum Liechtestäi,FALSE,"De Vetsch, wo sys ganz Gält i das Buech gsteckt hät, isch konkurs ggange, und d Familie isch 1927 i s Fürschtetum Liechtestäi uusgräist.",🔎
,,,Liachtastai,TRUE,I Liachtastai isch de Regiirungssitz Vaduz kai Stadt und deshalb gnau gnomme no en Hauptort.,🔎
,,,Liächtastainer,FALSE,"So guet wiä alli iigeborene Ditschschwizer un Liächtastainer schwätze Alemannisch; wel do viilmol aü Üsländer (Immigrante) dr Dialäkt anämme, bilde d Alemannischsprochige e iberwältigendi Mehrheit.",🔎
2776,Alterswil,Auterschwüu,Alterschwiu,TRUE,"Si isch oberhalb vo Alterschwiu gläge, i de Nöchi vom hütige Wiler Obermaggebärg, direkt am Abhang zu Seisegrabe.",🔎
,,,Alterswiu,TRUE,"D Nachbargmiine vo Santùùrsche sin Tafersch, Alterswiu, Brünisried, Rächthaute, Tentlinge, Pierrafortscha un Fryburg.",🔎
,,,Alterschwül,TRUE,"De Henzen isch im Wallis uf d Wält choo und im fryburgischen Alterschwül und Taafersch uufgwachse, wo syn Vatter Aarzt gsy isch.",🔎
2777,Gemeinden des Kantons Basel-Stadt,Gmeinde vo Baselstadt,Gmeinde vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Basel-Stadt Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Basel-Schtadt,FALSE,"""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Basel-Schtadt Kanton Basel-Landschaft.",🔎
2778,Anthologie,Anthologie,Blüetelääsine,FALSE,"Stuck vom Huggebärger het men i d Blüetelääsine vo schwyzerdüütsche Mundartwäärch «Schwizer Schnabelweid» und «Schwyzer Meie» ufgnoo, und au im Georg Thürer sym wytgfasste Sammelband vo alemannischer Dialäktliteratur ""Holderbluescht"" isch öppis vo iim: dr Tegscht ""De Dorfheiri,"" wo au i dr Mundartzytschrift Schwzerlüt vo 1942 abtrukt isch.",🔎
,,,Blueschtlääsi,FALSE,"Dr Dichter Traugott Vogel (1894–1975) het für syni grossi Blueschtlääsi vo Sachen us dr Schwiizer Mundartliteratur ""Schwizer Schnabelweid"" vo anne 1938 us em ""Juramareili"" em Mäitli syni Reis uf Nöieburg gnoo, mit em Titel ""’s Juramareili im Wältsche.""",🔎
,,,Anthologii,TRUE,"""Contes suisses"" (""Schweizer Erzählungen"", 1956) isch en Anthologii vo eltere und nöiere Gschichde.",🔎
,,,Anthology,FALSE,Zäme mit em Louis Perin het er 2012 e Anthology mit Täxt vu Dichter vu hääne un dääne vum Rhyy uusegee.,🔎
,,,Blüetelääsi,FALSE,"I dere Blüetelääsi sind Gedicht und Prosategscht vo Autoore usem Vorarlbärg, vo Liechtaschtei und vo de Oschtschwiizer Gägende em Rhii noo verträtte.",🔎
,,,literarische Samelbänd,FALSE,"Es baar Stück vo ihm sind in die alemannische literarische Samelbänd wie öppen em Georg Thürer sis Buech ""Holderbluescht"" ufgnoo.",🔎
,,,Bliedelääsi,FALSE,"In syynere Bliedelääsi vù dr alemanische Literatur, em «Holderbluescht», het dr Georg Thürer dr siidwalserische Literatur en aige Kapitel gee.",🔎
2779,Deutsches Kaiserreich,S Dütsche Kaiserriich,Tütsche Chaiserriich,TRUE,D Folg dodevo isch d Gründig vom Tütsche Chaiserriich gsii und em 3.,🔎
,,,Kaiserriich,FALSE,Scho im Kaiserriich und i de Weimarer Republik hät de Jurist und Aghörig vo de katholische Zäntrumspartei e politischi Karriere absolviert.,🔎
,,,chaiserlige Regierig,FALSE,"S Rächt, Beziehige mit främde Mächt z regle, isch aber dr chaiserlige Regierig vorbhalte blibe.",🔎
,,,ditsche,FALSE,"  Der Johann Peter Hebel isch en ditsche Dichter, evangelische Theolog, Prälat un Pädagog gsi.",🔎
,,,Dütschland,FALSE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,dütsche Kaiserriich,TRUE,"Im dütsche Kaiserriich isch 1884 die Dütschi Freisinnigi Bardei entstande, wo sich 1893 in die rächtsliberali Freisinnigi Veräinigung und in die linggsliberali Freisinnigi Volksbardei ufgspaltet het.",🔎
,,,Dütsche Reich,FALSE,"S Dütsche Reich hèt èn Großdeil vo dè Baukoschtè übbernõ, witterhy hèt au Württèmbärg sin Bydraag gleischtet.",🔎
,,,Ditsche Rich,FALSE,"Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum ""Dritt Rich"" bhàndelt.",🔎
,,,ditsche Kaiserreich,TRUE,"Ìn Frànkrich gìbt’s keh àrweitsfrejer Dàà, àwer d Litt, wi in Elsass-Mosell schàffe, hàn trotzdem frej, wil die Region e pààr G’setzer üs’em ditsche Kaiserreich b’hàlte het.",🔎
,,,Dütschs Cheiserriich,TRUE,"D Weimarer Republik, amtlig Deutsches Reich, die erschti würklech rein demokratischi Staatsform in Dütschland, het vo 1918/1919 bis 1933 äxischiert, aso vom Ändi vo der Monarchii (lueg Dütschs Cheiserriich) bis zur Machtergriiffig dur d Nazi (lueg Dütsches Riich (1933–1945)).",🔎
,,,Diitscha Kaiserraich,FALSE,"S’ Wark ìsch geega-n-Oschta-n-ärrìchtet worra, wial ìn dara Zitt s’ Elsàss zem Diitscha Kaiserraich gheert hàt.",🔎
,,,Tütschi Chaiserriich,TRUE,März 1871 hend di Tütsche i de Tonhalle vo Zöri de tütschi Siig öber Frankriich und s noie Tütschi Chaiserriich gfiiret.,🔎
,,,Dütsche,FALSE,"Syt di erschti offizielli Beschrybig vo de Tengwar im Buech vom Ringchrieg isch publiziert worde, hei anderi Lüt e Huuffe Tengwar-Modi erfunde für Sprache wi ds Spanische, ds Dütsche, ds Esperanto oder ou ds Bärndütsch (lueg Weblinks).",🔎
,,,Tüütsche Ryych,FALSE,"S Rhyynisch Wöörterbuech isch na im alte Tüütsche Ryych uufgläiset woorde, und doo sind d Gränze na ganz andersch gsyy.",🔎
,,,Deitscha Reich,FALSE,S Elsass hot domols noh zom Deitscha Reich ghairt.,🔎
,,,Dütsch Riich,FALSE,"Drotz de ""ewige Neutralitet"" hät s Dütsch Riich im Erschte un Zweite Wältchrieg bsetzt.",🔎
,,,Tüütsche Rych,FALSE,"Im Tüütsche Rych vo 1871 häts z Thüringe die Staate ggää: Nach em Sturz vo de tütsche Monarchy 1918 im Gfolg vom verlorene Eerschte Wältchrieg isch us de verschidene thüringische Staate 1920 s nöi ""Land Thüringe"" mit de Hauptstadt Weimar gründet worde.",🔎
,,,Ditsche Riich,FALSE,Vu 1871 bis 1919 het Nambse wie s'gsamt Elsass zum Ditsche Riich im Riichsland Elsass-Lothringe ghört.,🔎
,,,Diitscha Kaisserriich,FALSE,Dr Ickx hàt a Schtüdia-n-ìwwer d’ vu dr Schtràtegii vum Diitscha Kaisserriich ìm b’sätzta Belgia wahrem Äärschta Waltkriag gschrììwa.,🔎
,,,Dytsche Chaiserrych,TRUE,Derzue isch er ain vu dr wichtigschte Barlamentarier in dr Zyt vum Dytsche Chaiserrych gsii.,🔎
,,,düütsche Kaiserriich,FALSE,"Dur d Gründig vom (chlii-)düütsche Kaiserriich im Jahr 1871 isch dr Name ""Jänner"" aber zuenehmend vo dr us em klassische Latiin neu entlehnte Form ""Januar"" verdrängt worde, wo im norddüütsche Schpraachruum üblich isch.",🔎
,,,Riich,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Ditschlànd,FALSE,Mét'm (lothringisch) Departement Moselle zsàmme bild't s Elsàss de „ditsch Teil“ vun Frànkrich – de Teil wo historisch immer vum Ditschlànd „z'rüeck“ ésch v'rlàngt wore – „Elsass-Lothringen“.,🔎
,,,Dütsches Riich,FALSE,"September 1940 z Königsberg, Oschtpreusse, Dütsches Riich; † 6.",🔎
,,,ditsch Kaiserreich,FALSE,"De Expression ""Wàckes"" het öi schun – àls devaloriséerend B´zeichnung fer Elsasser v´rstande – zue e politisch Krise g´fihrt: 1913 ém ditsch Kaiserreich zuer Saverer Affär – ""l´Affaire de Saverne"".",🔎
,,,Düütschland,FALSE,"D'Architektur isch ähnlich wi die z'Düütschland, England, un Dänmark.",🔎
,,,Deidscha Kaiserreich,FALSE,Dr Deidsch Schbrochadlas (DSA) isch e Schbrochadlas vo dr Dialekd em domoliga Deidscha Kaiserreich.,🔎
,,,Dytsche Rych,FALSE,"Bal sin au erschti Gsandte vum Dytsche Rych, vu Frankrych un vu Großbritannie yydroffe.",🔎
,,,Deitsche Kaiserreich,TRUE,"""Affaire de Saverne"" odr ""Incident de Saverne"") isch 1913 a Kris em Deitsche Kaiserreich gwea, wo em elsässische Zàwere (frz.",🔎
,,,ditschu Chaisärrich,FALSE,"Z'Schüälsischtem vam ditschu Chaisärrich mit schinär Zucht und Ordnig isch mu bald uffu Strich gangu, und är hetsus öi gizeigt.",🔎
,,,Dütsche Rych,FALSE,"Im Weschtfälische Friide vo 1648 isch d Eidgenosseschaft, wo vom Basler Bürgermeischter Johann Rudolf Wettschtäi verträtte worden isch, unabhängig vom Dütsche Rych worde.",🔎
,,,Dytsche Ryych,FALSE,"1884 isch dr Räscht vu dr Insle unter dr Niderlande, Großbritannie un em Dytsche Ryych ufdailt wore.",🔎
,,,Käiserriich,FALSE,"Sit em Börsechrach vo 1873 isch dr Begriff im Käiserriich zum ene feststeende Usdruck vom zitgenössische Antisemitismus worde, wo abgstritte het, ass sich d Juude chönni integriere und assimiliere und iine understellt het, d Wältherschaft welle aasträäbe („Weltjudentum“).",🔎
,,,Dütsche Riich,FALSE,Mit der Uflösig vom Dütsche Riich im Johr 1806 isch d Drennig vo der schwizerische Eidgenosseschaft vo de andere dütsche Länder ändgültig worde.,🔎
,,,Ditsch Rich,FALSE,"Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.",🔎
,,,Dütschs Riich,FALSE,"Merz 1912 z Wirsitz, Browinz Pose, Dütschs Riich; † 16.",🔎
,,,Ditschi,FALSE,Die Ill het f'r de Ditschi e Längi vun ca.,🔎
,,,ditsch Kaiserrich,TRUE,Am Änd vum Erschte Wältgriäg het s ditsch Kaiserrich faktisch kapituliärt (11.,🔎
,,,Dütsche Kaiserriich,TRUE,"Andrersiits wird under Bundesstaat e föderalistische ""Gliidstaat"" as Deil vo som ene Gsamtstaat verstande;  Im Fall vo de ""Vereinigte Staate vo Amerika"" und dr ""Republik Indie"" wird s Wort „Bundesstaat“ ""(state)"" im zweite Sinn bruucht, wie au für d Gliidstaate vom ""Dütsche Kaiserriich,"" wo denäbe au as ""Bundesgliider"" bezeichnet worde sin.",🔎
,,,ditscha Kaiserreich,FALSE,"S Lokàlracht ìn Elsàss-Mosel ìsch a gsetzliga Bsunderheit vu drèi frànzeescha Départements, wo vu 1871 bis 1918 zum ditscha Kaiserreich gheert han.",🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,Deutscha Reich,FALSE,Dr Reichsdagsbau en Berlin isch nach dr Grendong vom Deutscha Reich (1871) nedig worra.,🔎
,,,Düütsche Kaiserrych,TRUE,"Im Düütsche Kaiserrych isch der Duude de s normale Buech für d Rächtschrybig gsi, und sid anne 1892 au i der Schwiiz.",🔎
,,,Dytsch Rych,FALSE,"Anne 1938, noch em Aaschluss vu Eschtrych an s Dytsch Rych, isch s Ausseerland no Obereschtrych uus-, derfir s sidlig Burgeland dr Steiermark aaglideret wore.",🔎
2780,Virginischer Tabak,Virginische Tabak,Nicotiana tabacum,FALSE,"Wirtschaftlech bedütend sy vorallem d Sorde vo der Art ""Nicotiana tabacum"" u d Art ""Nicotiana rustica"", die wärde für d Härstellig vo Tabakware bruucht.",🔎
,,,Virginisch Tabak,TRUE,"Nämlech der Virginisch Tabak (""Nicotiana tabacum"") u der Buure-Tabak (""Nicotiana rustica"").",🔎
2781,Hygiene,Hygiene,Hügienischi,FALSE,"Chatze sin üsserscht Hügienischi Dyr un putze sich, i dem sä ihr Fäll abschläkche.",🔎
,,,hygienisch,FALSE,"Anderi händ plötzli Angscht übercho, offni Milch segi nöd hygienisch.",🔎
,,,hügienische,FALSE,In Industriinazioone chunnt er numme in Usnaame vor; mäistens will er us Länder mit eme niidrige hügienische Standard iigschleppt wird.,🔎
,,,Higiene,TRUE,"S Beschte isch es, alles das mache, was d WHO und d Gsundheitsbehörde säge: Me sell luege, was für e gueti Higiene nötig isch und hälfe, ass s Virus nid no meh Lüüt asteckt.",🔎
,,,Hügiene,TRUE,D Hügiene isch dr besti Schutz.,🔎
,,,hǜgiènischè,FALSE,"Well keini bsundèrè hǜgiènischè un technischè Aaforderungè a s Wasser gschtellt wörrèd, cha für s Ufffüllè au Obberflächèwasser bruucht wörrè.",🔎
2782,Geschichtsverein Markgräflerland,Gschiichtsverain Maarkgreeflerland,Markgrefler Gschichtverain,FALSE,Är isch Mitglid im Vorstand vum Markgrefler Gschichtverain.,🔎
,,,Gschichtsverain Markgreflerland,TRUE,1969 isch er Ehremitglid vum Schwarzwaldverain Schopfe un vum Gschichtsverain Markgreflerland wore.,🔎
2783,Schlacht bei Grandson,D Schlacht bi Grandson,Schlacht bi Grandson,FALSE,"März 1476 isch s in dr Schlacht bi Grandson zum erste grosse Dräffe cho, und im Karl siini Druppe si vo dr eidgenössische Infanterii gschlage worde.",🔎
,,,Schlacht vo Grandson,FALSE,März 1476 i dr Schlacht vo Grandson id Flucht gschlage worde.,🔎
2784,Kabinett Ehard I,Kabinett Ehard I,Koalitionsregierig Ehard I,FALSE,"Zue dr Neibildig vum Kabinett isch s chuu, wel d SPD us dr Koalitionsregierig Ehard I uusdrätten isch un d SPD-Minischter zruggdrätte sin.",🔎
,,,Regierig Ehard,FALSE,S Kabinett Hoegner het d Amtsgschäft ytergfiert bis zur Bildig vu dr Regierig Ehard am 21.,🔎
2785,Okzitanische Sprache,Okzitanische Sproch,Okzitàànisch,FALSE,"S’ Département Allier (uff Okzitàànisch ""Alèir"" ) ìsch s’ frànzeescha Département mìt’m Ordnungsnümroo 03.",🔎
,,,Languedoc,FALSE,"Dr Benjamin isch zwüsche 1160 und 1173 über d Köönigriich Navarra und Aragonie, Süüdfrankriich (Languedoc und Provence), Italie, Griecheland und s Häilige Land bis uf Mesopotamie an d Gränze vo Persie gräist und denn witer uf Egüpte.",🔎
,,,okzitanisch,FALSE,"Andere Kategorisierunga ordnen s Schpanische zäm mit französisch, katalan, portugiesisch, okzitanisch und sus no a paar klenere romanische Schprocha als Weschtromania i. Wil d spanische Schriftschproch vo da zentralspanischa Region Kastilien prägt isch, und zum dia „offizielle“ vo andera in Spanien vawendete romanische Idiomen (vor allem galicisch und katalan) abzgrenza, findet ma oft o dia Bezeichnung ""castellano"" („kastilische Schproch“).",🔎
,,,Langue d'oc,FALSE,"„Dr Föderalismus un dr Aberglaube schwätzt Bretonisch, d'Emigration un dr Hass uf d'Republik schwätze Dütsch, d'Konter-Revolution schwätzt Italienisch [warschynlich isch Langue d'oc gmeint], un dr Fanatismus schwätzt Baskisch.",🔎
,,,nissart,FALSE,"Nizza ( [], nissart ""Niça/Nissa"", ) isch e Hafestadt im Sidoschte vu Frankrych in dr Region Provence-Alpes-Côte d’Azur (PACA).",🔎
,,,Occitanische Sprooch,TRUE,In reine Linguistik ìsch Arvernisch a Dialekt vùn der Occitanische Sprooch.,🔎
,,,Okzitànisch,FALSE,"Ditsch vun Elsass un Moselle, ésch offiziell e Regionalsproch vun Frànkrich – un’s ésch nooch Okzitànisch de àm meischte gesproche vun àlli regionàli Sproche vun Frànkrich.",🔎
,,,okzitanische Sprooch,TRUE,"Am akwitanische Herzogshof i dr schöne Burg vo dr uralte Hauptstadt Poitiers het me sid em grosse Trubaduur, dr Alienor iirem Grossvadder, d Kultur vo dr höfische Literatur i dr okzitanische Sprooch gschetzt, und de Chinder vo de Adelige het men e besseri Bildig lo zuecho; d Alienor heig au Latynisch gleert.",🔎
,,,okzitanische,FALSE,"Do si die ""okzitanische Däler"" ""(Valle Stura, Valle Maira, Valle Varaita, Valle del Po, Valle del Chisone, Val Pellice, Valle di Susa, Valle d’Aosta)"" und d Gegend rund um s Westufer vom Langesee.",🔎
,,,Okzitanisch,FALSE,"au s Französisch, s Okzitanisch un di norditalienische Dialäkt wie s Lombardisch.",🔎
,,,Okzitanische,FALSE,"Unter de Franzose schwätze 21 Prozänt eine vu de romanische Dialäkt oder de Regionalsproche, öppe s Provenzalische und s Okzitanische und s Frankoprovenzalische oder s Pikardische.",🔎
,,,Altprovenzalische,FALSE,"E wytres Byspil isch ""memia"" ‚z'viil‘ vo latiinisch *NIMIA, wo sunscht numme ussem Altprovenzalische bekannt isch.",🔎
2786,Anne (Großbritannien),Köönigin Anne vo Groossbritannie,Queen Anne,FALSE,"1714, noch em Dood vo dr Queen Anne, isch s im britische Köönigriich vor allem drum gange, ass mä e gäignete, bluetsverwandte Droonfolger wurd finde, so dass dr Aaspruch vo de römisch-katholische Stuarts nid wurd zelle.",🔎
,,,Königin Anne,FALSE,"D Hauptwärk us deere Periode si vier italiänischi Opere und s ""Utrechter Te Deum und Jubilate"" im Ufdraag vo dr Königin Anne, won em noch dr Ufführig e lääbenslangi Bangsioon vo 200 Pfund im Joor gee het.",🔎
,,,Anne,FALSE,"Noch em Dood vo dr Köönigin Anne isch d Tory-Regierig gstürzt worde, so dass dr Gay arbetslos worde isch.",🔎
2787,Korruption,Korrupzioon,korrupti,FALSE,"D Wirtschaftskrise het New York hert droffe und die unfähigi, korrupti Stadtregierig vom Bürgermeister Jimmy Walker isch vollkomme überforderet und d Stadt überschuldet gsi.",🔎
,,,B’schtaachung,FALSE,Sa unterschtìtzt àui Massnààhma geega B’schtaachung un hàt sìch schtàrk fìr d’ Uffkläärung vum Mord àn dr Schurnàlìscht Ján Kuciak un siiera Verlobta Martina Kušnírová ànna 2018 engaschiart.,🔎
,,,korrupte,FALSE,"Näbe anderem korrupte Verhaltenswiise wie Bestächig, Usnütze vo Vordäil und öbberem s Usnütze vo Vordäil duureloo isch d Bestächligkäit vo Persoone, wo am Gschäfts- und Rächtsvercheer däilnäme, e Gfoor für s Verdraue, ass sich d Behörde und d Undernääme im Wettbewärb aaständig benäme.",🔎
2788,Schweizer Buchpreis,Schwyzer Buechbryys,Schwyzer Buechpriis,TRUE,Dr Roman isch mit em Dütsche Buechpriis 2010 und mit em Schwyzer Buechpriis uuszeichnet worde.,🔎
,,,Schwyzer Buechbrys,TRUE,"2017 isch si mit irem Roman ""Knochenlieder"" fir dr Schwyzer Buechbrys nominiert gsii.",🔎
,,,Schwyzer Buechprys,TRUE,"Für ""Die Toten"" het de Kracht 2016 de Schwyzer Buechprys übercho.",🔎
,,,Schwizer Buechbriis,TRUE,An dr BuechBasel wird in Zämmenarbet mit em Schwizerische Buechhändler- und Verleeger-Verband dr Schwizer Buechbriis vergee.,🔎
2789,Markthalle Basel,Määrthalle Basel,Määrthalle,FALSE,"D Elisabethenaalaag vor em Centralbahnblatz ghöört scho zu de Vorstedt, wäärend d Määrthalle wisawii vom franzöösische Baanhoof Däil vom Ring-Kwardier isch.",🔎
,,,Märthalle,FALSE,Dä isch denn 1929 in die neu eröffneti Märthalle bim Bahnhof Basel SBB verleit worde.,🔎
2790,FC Basel,FC Basel,FC Baasel,TRUE,"Dr Alexander Frei hèt sy Karriere 1997 aagfange bim FC Baasel, won er sich aber nit hèt kenne dursetze.",🔎
,,,FCB,FALSE,"Dr ""FCB"" isch i dr jüngere Zyt es Wyyli dr erfolgrychschti Fuessballklub vo dr Schwyz gsi.",🔎
2791,Reich von Reichenstein,D Reich vo Riichestäi,Riichs,FALSE,"Noch em Schaler si d Riichs zum Zug cho mit zwäi Bürgermäister, wo zwüschene e Kornmerkte am Rueder gsi isch.",🔎
,,,Reich vo Riichestäi,TRUE,"Dr Peter Reich isch us dr Familie Reich vo Riichestäi cho, wo z Basel aasäässig gsi isch.",🔎
,,,Reich,FALSE,"Wie s dr Chronist Matthias vo Nöijeburg verzellt, si bi de Stärner under anderem d Heere vo Eptige gsi, d Vitztum, die vo Uffheim, d Kraft, d Reich, d Pfaff, d Ramstäi, d Nöijestäi, d Matzerell und d Frick, wääred d Schaler, Münch (mänggisch au Mönch), Zu Rhein, Marschalk und Kammerer zu de Psitticher ghöört häi.",🔎
,,,Riich,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Riich vo Riichestäi,TRUE,"Wil au ooni Nonne, won emol uf e Strich gange si, d Sitte im Kloster e chli lugg gsi sin, het dr Bischof Peter Riich vo Riichestäi 1291 d Ufsicht über en Orde in d Händ vo de Dominikaner gläit, aber au die häi de Fraue iire Wille nid chönne ufzwinge.",🔎
2792,Grafen von Nellenburg,Nälleburger,Grafè vo Nellèburg,FALSE,"Spôter isch Luussä vo dè Grafè vo Nellèburg, welli dõ lang s Vogteirächt uusgüèbt hèn, sowiè vo dè Herrè vo Blomegg behèrrscht worrè.",🔎
,,,Nelleburger,TRUE,"uf em Fürstedaag vo Ulm 1077 d Groofschaft über e Züürigau de papstdröije Nelleburger wähhnoo und de Länzburger gee het, isch woorschinlig d Beloonig drfür gsi, ass dr Ulrich II.",🔎
,,,Grofe von Nellenburg,FALSE,"Wu d Herre von Steinegg uusgstorbe sin, isch d Burg an d Grofe von Nellenburg chuu.",🔎
,,,vo Nelleburg,FALSE,vo Nelleburg 1049 gstiftet worde.,🔎
,,,Nellèburger,TRUE,Dè Einzelhof Ebnit hèt zuè Hèrrschaft vo dè Nellèburger z Grõfuusè ghört.,🔎
,,,Grofe vo Nelleburg,FALSE,vo de Grofe vo Nelleburg.,🔎
,,,Grafe vo Nälleburg,FALSE,Sini Gründer un die vom Chloschter Allerheilige sind d Grafe vo Nälleburg gsi.,🔎
,,,vo Nèllèburg,FALSE,"Agnes vo Eschèbach isch mit Graf Mangold vo Nèllèburg vohürõtet, er hèt s Vogträcht um 135 Mark Silber 1448 a d Familliè am Stad vo Schaffhausen vokauft.",🔎
2793,Ortsvorsteher,Ortsvorsteher,Ortsvorschteher,TRUE,"In jeddem Ortsbezirk wörd èn Ortsbeirõt gwäält, dè Vorsitzende isch dè Ortsvorschteher.",🔎
,,,Ortsvorschtäher,TRUE,"Deswega habet se je an oigena Ortschaftsrat mitma Ortsvorschtäher vornedra, wo bei dr Gmoindewahl nach immer mitgwählt wird.",🔎
,,,Ortsvorstäer,TRUE,"D nein Stadtdeil bilde Wohnbezirk im Sinn vo dr bade-wirttebärgische Gmeindeordnig un sen mit Uusnahm vum Stadtdeil Vâinge Ortschafte im Sinn vo dr bade-wirttebärgische Gmeindeordnig mit eme Ortschaftsrot, wo vo dr Bevelkarung boi jedere Kommunalwahl nei gwählt wird, mit äma Ortsvorstäer âls Vorsitz.",🔎
2794,Rhein-Neckar-Kreis,Ryy-Necker-Chrais,Ryy-Neckar-Chrais,TRUE,Im Weschde gränzd er an dr Landchrais Chaarlsruei ùn dr Ryy-Neckar-Chrais.,🔎
,,,Rhy-Neckar-Chreis,TRUE,Si bildet en eigene Schtadtchreis u isch gliichzitig de Sitz vom Rhy-Neckar-Chreis.,🔎
,,,Rhy-Necker-Krais,TRUE,"Nochbergmaine vu Sinsheim sin Bad Rappenau, Kirchardt, Ittlingen un Eppingen (alli Landkrais Haalbrunn), Östringen (Landkrais Charlsrue) un Angelbachtal, Mühlhausen (Kraichgau), Dielheim, Zuzenhausen, Waibstadt un Neckarbischofsheim (alli Rhy-Necker-Krais).",🔎
,,,Rhy-Necker-Chrais,TRUE,"Altlußheim (sidfränkisch ""Altlosse"") isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Thii-Neckar,FALSE,Dr Natuurpark lit in de Landkräis Thii-Neckar und Neckar-Oodewald.,🔎
,,,Rhii-Neckar-Chreis,TRUE,"Zuzenhausen (südfränkisch ""Zuzehause"") isch e Gmeind in de Kurpfalz im hütige Bade-Württebärg und ghört zum Rhii-Neckar-Chreis.",🔎
2795,Posaune,Posune,Bassposune,FALSE,"2003 un 2009 isch dr beriehmt belgisch Komponischt Jan van der Roost als Gaschtdirigent biim Johreskonzert awesend gsi un het zamme mit dr Stadtmüsik sinni Stickli ""Volcano"" un ""Ballad fir Bassposune"" uruffgfiehrt.",🔎
,,,Posauna,FALSE,"Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, vier Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, oi Harf, oi Tscheleschda, Schlagwerk ond Streichr Handlong.",🔎
,,,Altposuunè,FALSE,"Für d Braatschè (Viola), s Altinschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Altgambè) un Altposuunè wörd dè oft au „Bratschèschlüssel“ benamste Altschlüssel vorgschribbè.",🔎
,,,Bosuunè,FALSE,"Steileri, d. h. èng mensuryrti, Schallbecher hèn d Drumbeetè odder d Bosuunè, wo wèg dè höcherè Impedanz relatyv schwèr aaschprechèd, abber èn obberdònrychè, hellè bis scharfè Dòn haa könnèd, dè schwiriger indonyrbar isch.",🔎
,,,posuune,FALSE,"Si Soon Friedrich Wilhelm het von em verschideni Stadtpfiferinstrumänt gleert (wie zum Bischbil Drumbeete, Zinck, Discant, Kweerpfife, Dulcian, Quart posuune, Kornett und Fagott).",🔎
,,,posuunè,FALSE,"Sellen vowendet mo bi düèfè Männer- un au Frauèschtimmè un düèfè Strycher (Violoncello, Kontrabass, E-Bass un Bassinschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè), düèfè Blōser (Fagott, Tenor- un Bassposuunè, Tuba, Baritonhorn, Euphonium) un mengè Schlaginschtrumänt (Paukè).",🔎
,,,Tenorbosuunè,FALSE,"- è Tenorbosuunè in B-Stimmung mit änger Mensur isch 270 cm lang, ergo 20 cm un 6,9 % chürzer.",🔎
,,,Tenor-Posauna,FALSE,"Zwoi Fleeda, gleichviil Oboa, jeweils drei Klarinedda, Saxofon ond Fagodd, oi Kontrafagott, oi Piccolo-Trombeed, drei C-Trombeeda, genausoviil Tenor-Posauna, drzua noh a Bass-Posaun oder a Basstuba, a grauß Schlagwerk, a Celesta, a Ondes Martenot ond Streicher.",🔎
,,,Altposauna,FALSE,"Fir d Bihnamusik braucht mr a Geig, sechs Herner, zwoi Kornedd, zwoi Altposauna, a Trommel, Stahlpladda, Kirchaglocka ond a Orgel.",🔎
,,,Posuune,TRUE,"D Instrument, wo am meiste gspiilt werded, sind da in de Regel Posuune und Trompete, mängisch au es Saxophon.",🔎
,,,Posaun,TRUE,"Firs Orkeschtr braucht mr. Oi Fleed, a Oboe, zwoi Klarinedda, a Fagott, zwoi Herner, zwoi Trombeeda, oi Posaun, a Harf, a Klaviir ond Streicher.",🔎
,,,Posuunè,TRUE,"I dè sogenanntè ""Schwizer Notation"" für Posaunèchör un Blōsmusig i dè Schwiz wörd dè Violynschlüssel für alli Inschtrumänt einheitlich in B transponyrend ygesetzt, also au für Tuba, Baritonhorn un Posuunè.",🔎
2796,Radar,Radar,radar,FALSE,Wäga dr äxponierta Lage sdåd uff-m Weichawang (a Ãheje nordweschdlich vo dr Schdadt) a Luftraumibrwachongsradar.,🔎
,,,Weddr-Radar,FALSE,"Tibische Grät von dr Fêrnerkundung send: Satellitâ, Weddr-Radar, Lidar, Sodar, Strahlungsmessung, ... Oft spielâd au Messungâ am Bodâ mit Regâwippânâ, Schneespektrograph, Feichdigkeits- ond Temperaturmesser mit en d Fêrnerkungung nei, weil mâ de eigendliche Messwert verifizirâ muâss oder oifach an Gesamtiibrblick han will.",🔎
2797,Oppidum,Oppidum,Oppida,FALSE,Noch de Archäologe sind füüf Oppida us de 1.,🔎
,,,Doppeloppidum,FALSE,"I de spoote Latène-Zitt isch underhalb vom Rhiifall s Doppeloppidum vo Alteburg-Rhiinau glege, e recht wichtigs Handelszentrum im 1. vorchristliche Joorhundert, wo zu de Helvetier ghört het.",🔎
,,,oppidum,FALSE,"Alesia isch ä keltischs ""oppidum"" und d Hauptstadt vo de Mandubier, emenä gallische Volksstamm, wo mit de mächtige Häduer in Verbindig gstanden isch, gsi.",🔎
2798,Realismus (Kunst),Dr Realismus in dr Kunst,realistischi,FALSE,"Juli 1610 z Porto Ercole am Monte Argentario), isch en italiänische Mooler vom Früebarock gsi, wo sich dur sini nöiartigi und realistischi Bildgstaltig uszäichnet het.",🔎
,,,realistische,FALSE,"Sis Früewärk bis zur Middi vo de 1860er-Joor umfasst realistische Bilder, vo dene het dr Monet e baar im Pariser Salon chönne usstelle.",🔎
2799,Département Finistère,Département Finistère,Finistère,FALSE,"Z´r Adminischtràtivregion Bretagne g´heere de vier Departementi Finistère (Pen ar Bed), Morbihan, Côtes-d’Armor un Ille-et-Vilaine un de Chef-lieu ésch Rennes.",🔎
,,,Penn ar Bed,FALSE,"Dr ar Prat isch i der Hafestadt Brest im französische Departemänt Penn ar Bed (uf Französisch ""Finistère"") uf d Wält cho.",🔎
2800,Sicherheitsrat der Vereinten Nationen,Dr Sicherheitsroot vo de Vereinte Natione,UN-Sichärhaitsrot,FALSE,"D'Republik China het bis i d'1970är-Johr dä chinesische Sitz im UN-Sichärhaitsrot ignoh, denn isch dr Sitz vo China an d Volksrepublik China gange.",🔎
,,,UN-Sicherheitsroot,FALSE,"1993 het dr UN-Sicherheitsroot Sanktione gege Libye verhängt, wil es sich gweigeret het, zwei vo siine Agänte uszliifere.",🔎
,,,UN-Sicherhäitsroot,FALSE,Si wärde vo dr UN-Generalversammlig und em UN-Sicherhäitsroot gmäinsam für en Amtszit vo nüün Joor gweelt.,🔎
,,,Sicherhäitsroot vo de Veräinte Nazioone,TRUE,Vom Sicherhäitsroot vo de Veräinte Nazioone und vo vile Regierige wie dr Regierig vo Dütschland wird dr IS offiziell as terroristischi Veräinigung igstueft.,🔎
,,,Sicherheitsrot vo de Vereinte Natione,TRUE,"Hüt werdet allgemein Staate als Grossmächt bezeichnet, wo en ständige Sitz im Sicherheitsrot vo de Vereinte Natione händ.",🔎
,,,UN-Sicherhaitsrot,FALSE,Dr UN-Sicherhaitsrot het nodno di vu dr britischen Ussebolitik bregte Positionen ibernuu un het im Mai 1968 voll verbindligi Sanktionsmaßnahme bschlosse.,🔎
,,,Conseil de sécurité,FALSE,"S ésch eins vun finf permanent Métgliidr im Conseil de sécurité vun de V’reinti Natione, Teil vun de (G8), gheert zuer Union latine, zuer (OCDE) un nàdirli zuer Organisation vun de Francophonie.",🔎
,,,Wältsicherheitsrot,FALSE,"Di Russisch Federation isch „Furtsetzerstaat“ vu dr Sowjetunion in internationale Organisatione, Atommacht un ständig Mitglid vum Wältsicherheitsrot.",🔎
,,,Sicherhäitsroot,FALSE,"D Charta vo de Veräinte Nazione het schliesslig s Aawände vo Gwalt oder s Drohe mit ere in internazionale Beziejige grundsätzlig verbote (Ardikel 2, Ziffere 4) und si isch nume as Sanktionsmaassnaam, wo vom Sicherhäitsroot beschlosse wird (Ardikel 42), oder as Akt vo dr Sälbstverdäidigung (Ardikel 51) erlaubt.",🔎
,,,Sicherheitsroot,FALSE,"D Generalversammlig darf sich mit praktisch jeder Froog vo internationaler Bedütig befasse, solang si nit gliichzitig vom Sicherheitsroot behandlet wird (Art.",🔎
2801,Karl der Große,Karl dr Gross,Karl em Sachseschlächter,FALSE,"I dem Umfeld isch s Christetum immer mee als Zerstörer vo de alte raine tütsche Kultur verstande wore, wo vom «Karl em Sachseschlächter» gwaltsam iigfüert wore sai.",🔎
,,,Karl em Große,FALSE,"Alti dütschi Näme für de Novämber sin ""Windmond"" (igführt vo Karl em Große im 8.",🔎
,,,Karolinger-Zit,FALSE,Er het zum erste Mol sit dr Karolinger-Zit wider dr Begriff «Öiropa» brucht und au d Bezäichnige «Christeheit» und «Vaterland» verwändet.,🔎
,,,Karl der Grooss,TRUE,"Der Karl der Grooss het i de üssere Gebiet vo sym riisige Rych d ""Marke"" ygrichtet, mit de Marchgraafe zum s Land gäge Gfoore vo änedra sichere.",🔎
,,,Karl em Grosse,FALSE,D Slawe leite ihri Herrschertitel vo de Näme vom Karl em Grosse und em Julius Cäsar ab.,🔎
,,,Karl dem Große,FALSE,De Roland isch en Bgleiter vum Karl dem Große gsi.,🔎
,,,Karl dè Große,FALSE,Dè Karl dè Große hèt als èrschtè s Brojèkt von èm Kanaal zwǜschè Main un Donau uffbrocht.,🔎
,,,Karl dèm Großè,FALSE,Bèrau hèt nõch dè Uffdeilung vum Rych vom Karl dèm Großè zum Albgau ghört un isch spôter Deil vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè gsi.,🔎
,,,Karl em Grossi,FALSE,"Dr byzantinisch Kaiser het sogar behauptet, ass em Karl em Grossi d Kaiserwürde nit zuegstande siig .",🔎
,,,Karl im Große,FALSE,"Spöter, under em Karl im Große, wo im Johr 800 weströmische Kaiser worre isch, hät s Frankerych blieht; noch sinem Dod isch es aber zerfalle.",🔎
,,,Karl,FALSE,"Des het de Papscht anno 800 zum Alass gnumme, de Frankekönig Karl zum Römische Kaiser z kröne, wil in Byzanz domols mit dr Irene di erscht Frau regiert het.",🔎
,,,Karl dr Grosse,TRUE,"Spöter händ d Langobarde z Norditalie gwoont und regiert, bis se im 773i dr Karl dr Grosse underwoorffe het.",🔎
,,,Karl de Grossi,TRUE,"hät de Karl de Grossi, wonner vom Papst in Rom krönt worde isch, de kaufmännisch Nutze im Bier gseh.",🔎
,,,Karl dem Großè,TRUE,"Diè Grafè un Fürschtè zu Fürschtèbärg lönn sich mit einigẽr Wohrschinlichkeit uff diè fränkischi Grafèfamilliè vo dè Unruochinger zruckfüürè, welli zu dè Zit vom Karl dem Großè im dütschè Süèdweschtè wichtigi Funktionè i dè Landesvowaltig inne gha hèn.",🔎
,,,Karls em Grosse,FALSE,Er isch dr Sohn vom Karl Martell und dr Rotrude vo Trier (Chrotrudes) gsi und dr Vater vom Karls em Grosse.,🔎
,,,Karl de Groß,TRUE,"De bi Witem gröscht Herrscher isch de Karl de Groß gsi, sini Nochfahre hänn s Riich ane 843 in dräi Deil uffglidert.",🔎
,,,Charl de Gross,TRUE,"Wo aber de letscht Viktorid, de Bischof Tello, um 765 gstorbe isch, het de Charl de Gross en germanische Groof als Verwalter yygsetzt.",🔎
,,,Karl äm Große,FALSE,"Anderi uurdütschi Namä sind d ""Wiimönet"", dä Namä söll bereits vom Karl äm Große im 8.",🔎
,,,Karl dum Grossu,FALSE,"Dä Höhepunkt va där Entwicklig isch d'Chrönig vam Karl dum Grossu zum römischu Chaisär, durch du Papscht z'Wiänächtu 800 gsi.",🔎
,,,Karl em Groosse,FALSE,No im nüünte Johrhundert het me s kennt und under em Karl em Groosse isch s no gültig gsi.,🔎
,,,Karl dr Groossi,TRUE,Dr Karl dr Groossi het as Kaiser vo Rom s weströmische Kaiserdum widerbeläbt.,🔎
,,,Karl de Grooss,TRUE,"Nochem Historiker Thegan isch er de Soo vom Huoching und de Enkel vom alemannische Herzog Gotfrid gsii und de Vatter vo de Imma, de Muetter vo de Hiltigart, wo de Chaiser Karl de Grooss ghüüroote het.",🔎
,,,Karl de Gross,TRUE,"De Hroadbert I. isch de Soo vom alemannische Groof Hnabi gsii und de Brüeder vo de Imma, de Muetter vo de Hiltigart, wo de Chaiser Karl de Gross ghüroote het.",🔎
,,,Karl dem Grosse,TRUE,Um einigs beständiger wie die Munätsnämme vu römische Kaiser noochem Augustus sin die vum Karl dem Grosse igfüehrte Nämme in sinem dytschsprochige Riichsdeil gsi.,🔎
,,,Karl dr Grossi,TRUE,De Karl dr Grossi hät im 8.,🔎
,,,Kàrl dr Grooss,TRUE,"Dr Heinrich Lausberg hàt gsajt, àss dr Gsàng ààlasslig vum Ààchaner Konziil vu 809 verfàsst worra-n-ìsch — ’s Ziil vum Konziil ìsch gsìì, ìm Ufftrààg vum Kaiser Kàrl dr Grooss dr Filioque ìns groossa Glàuiwabekanntniss iiz’fiaga; dr Gsàng hatt àlso àls Iischtimmungsgsàng fìr d’ Tailnammer diant.",🔎
,,,Karls dr Grooss,TRUE,Under iirer Herrschaft isch dr Karls dr Grooss zum Kaiser kröönt worde und das het em universale Aaspruch vom byzantinische Kaiserdum seer gschaadet.,🔎
,,,Karl dr Groß,TRUE,"D Àbteikìrch vu Ottmerscha hàt àls Vorbìld dr Dom vu Ààcha, wo dr Karl dr Groß bàuia hàt un wo sallamols àls scheenschta Kìrch vum Chrìschtatum galta hàt.",🔎
,,,Karl em Gross,TRUE,"In ere einzelne Churer Urkund stoht, dass der dörtig Bischof ""Constantius"" vom Karl em Gross mit der wältleche Verwaltig (= Regierig) vo der Region Churrätie betraut worde isch.",🔎
,,,Karl dr Grooss,TRUE,"Dr Karl dr Grooss (747-814) het Deil vom hütige Dütschland, Italie und em Balkan eroberet, aber scho under siine Nochfolger isch s Riich in ä französischs und ä dütschs Königriich iideilt worde, und zwüschenä ä Schdreife Land, wo vo dr atlantische Küschde im Norde em Rhii noch bis nach Italie glängt het.",🔎
2802,Kampanien,Kampanie,Campania,FALSE,"Westlich vo de Apenninä ziehnd sich vom Norde i Richtig Süüde unter anderem di Italienischi Riviera in Ligurie, die Etruskischi Riviera i dä Toscana und dä Golf vo Neapel i dä Campania.",🔎
,,,kampanische,FALSE,"Zur gliiche Zit häi d Mamertiner, e Grubbe vo kampanische Söldner, wo dr Agathokles aagworbe het, d Festig vo Messana bsetzt und vo dürt us d Syrakuser in Angst und Schrecke versetzt.",🔎
2803,Urkanton,Urkanton,Urkantöön,TRUE,"Geges Ändi vom April isch dr Landeshauptmä Alois vo Reding zum Oberbefäälshaaber von ere Armee vo öbbe 10'000 Maa us de sogenannte Urkantöön Schwyz, Uri und Nidwalde ernennt worde.",🔎
,,,Urkantön,TRUE,"Di sogenannten Urkantön, wo ane 1291 (odr wahrschinli au früehner) en erschte Bund mit enand gschlosse händ, sind Uri, Schwyz und Underwalde.",🔎
,,,Urschwiiz,FALSE,"Devoi widerum abzgrenze isch s historische Gebiet vo dr Urschwiiz, – die heisst uf Französisch ""Suisse primitive"", was übersetzt öpe «die afänglechi Schwiz» bedütet.",🔎
,,,Urkanteen,FALSE,"Zämä midäm Haubkanton Obwaudä biudäd är dr Kanton Underwaudä, das isch einä vudä drey Urkanteen, wo 1291 bidä Grindig vudä Schweyzerischä Eidgenossäschafd drbiä gsi sind.",🔎
,,,Ur-Kandeen,FALSE,"Dui hôt sich dômôls aus de Ur-Kandeen Uri, Schwyz ond Unterwalden zammagsetzt.",🔎
2804,Gattung (Biologie),Gattig (Biologi),Pflanzegattig,FALSE,"Dr Riis (""Oryza"") isch e Pflanzegattig us dr Familie vo de Süessgreeser (Poaceae) mit 24 Arte.",🔎
,,,Gaddig,TRUE,D Roose sind e Gaddig us de Pflanzefamilie vo de «Roosegwächs».,🔎
,,,Pflanzegattige,FALSE,"Es goot drum, Exämplaar vo allerhand Pflanzegattige us verschidene Naturrüüm zämezbringe, z undersueche und z vermehre.",🔎
,,,Gattige,FALSE,Zwo Gattige mit mindischdäns 29 en bwohne s'Süeßwasser vom tropischa Afrika un Südasien un Ostasien.,🔎
,,,Gattig,TRUE,"Manati (Familie ""Trichechidae"", Gattig ""Trichechus"") sin riisigi aquarischi Suugtier wo au als Seechüeh bezeichnet werre.",🔎
2805,Egliswil,Eglischwiil,Eglischwil,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Seen sind Schofise, Staufe, Länzbrg, Eglischwil, Seenge, Hallwil, Dürrenäsch, Töüffetu und Grääniche.",🔎
,,,Eglischwyl,TRUE,"Bi Seenge verloot dr Bach dr Hallwilersee wider, goot dur de Wassergrabe vom Schloss Hallwyl und denn uf Seen und Eglischwyl und vo do uf Länzbrg.",🔎
2806,Bildende Kunst,Bildendi Kunst,Bildnerisch Gstalte,FALSE,Syter anne 2005 isch si Dozänti fir Bildnerisch Gstalte an der Pedagoogische Hoochschuel Tuurgau z Chrüzlige un Gaschtdozänti an dr Pedagoogische Hoochschuel Wien.,🔎
,,,bildendi Chinschtler*ne,FALSE,"Dr Conrad-Ferdinand-Meyer-Bryys isch er Kulturferderigsbyys, wu vu dr Conrad Ferdinand Meyer-Stiftig im Gedänke an dr Conrad Ferdinand Meyer syter anne 1937 all Johr an maximal drei bildendi Chinschtler*ne, Schriftsteller*ne oder Wisseschaftler*ne vergee wird, wu in irgendaire ängere Bezieig zum Kanton Züri stehn.",🔎
,,,Chunscht,FALSE,"In verschidene Zält un uf Freiluftbihne wird e bunt Programm us Musik, Chunscht, Theater, Kabarett un Sport bresäntiert.",🔎
,,,Bildende Chunst,FALSE,In dr Bildende Chunst isch dr Begriff Tektonik in dr russische Avantgarde un im Konstruktivismus as Begriff fer d' Verbindig vu Architektur un Molerei aztreffe.,🔎
,,,Bildendi Kunscht,TRUE,"De Reinhold-Schneider-Priis isch de Kulturpriis vu de Stadt Friburg im Brisgau un wird siter anne 1960 all zwai Johr turnusmäßig im Wechsel in de Beriich Literatur, Musik un Bildendi Kunscht verlihe.",🔎
,,,Bildkünst,FALSE,"D Kunstgschicht oder Kunstwüsseschaft isch e gäisteswüsseschaftligi Diszipliin, wo Archidekduur, Bildkünst und -medie wie au kunsthandwärkligi Objekt undersuecht, zämme mit iire Theorie und Braktike vom Middelalter bis in d Geegewart.",🔎
,,,Bildendi Chinschtler*ne,FALSE,"""Landespreis für Bildende Kunst Baden-Württemberg"", bis 2024 ""Hans-Thoma-Preis""), Staatsbryys vum Land Bade-Wirttebärg, wird syter anne 1950, syter 1971 all zwai Johr, an Bildendi Chinschtler*ne vergee, wu scho ne anerkännt Wärch chenne ufwyse oder wu mer e Wyterentwicklig zue hoche Laischtige erwartet.",🔎
,,,Kunscht,FALSE,D Comic cha me als Mischig us Romaan und bildender Kunscht definiere.,🔎
,,,bildnerisch Chunscht,FALSE,"Au wämer ornamentali chinschtlerischi Forme scho us elterer Zyt chännt, findet mer im Aurignacien zum erschte Mol Figure, dodermit het au di bildnerisch Chunscht ihre Aaang gnuu.",🔎
,,,bildende Künstler,FALSE,"D Münchner Secession isch e Vereinigung vo bildende Künstler, wo sich 1892 vo dr Münchner Künstlergnosseschaft abgspaltet hai, zum sich gege d Bevormundig dur e staatlig Kunstbedriib und däm si konservativi Usstelligsbolitik gege die draditionelli Gründerzeit, wo vom ""Münchner Moolerfürst"" Franz vo Lenbach brägt gsi isch, z wehre.",🔎
,,,bildendi Kunst,TRUE,Dr Kunstveräin Baselland organisiert sit sinere Gründig im Joor 1944 Kunstuusstellige und förderet eso die bildendi Kunst und s Kunstverständnis.,🔎
,,,Chinschtleri,FALSE,Meerz 1974 z Fryburg isch e dytschi Chinschtleri.,🔎
,,,bildende Chinschtler,FALSE,"Mai 2014 z Züri), aigetli ""Hans Rudolf Giger"" un besser bekannt as HR Giger, isch e Schwyzer bildende Chinschtler, Moler un Oscarprysdreger gsii.",🔎
,,,bildnerische,FALSE,E Hufe Meediekünstler si Autodidakte – zum Bispil uf em bildnerische oder technisch/mathematische Gebiet.,🔎
,,,bildende Kunst,FALSE,"D Romantik het sich bsundrigs uf de Gebiet vo dr bildende Kunst (1790–1840), dr Litratuur (1795–1848) und dr Musik güsseret.",🔎
,,,Bildendi Chunscht,TRUE,"D Ulrike Gerst het vu 1972 bis 1976 Bildendi Chunscht, Dytsch un Sunderpedagoogik an dr Pedagoogische Hoochschuel Fyryburg un vu 1996 bis 2000 Moolerei an dr Freie Hoochschuel fir Graafik-Design & Bildendi Chunscht Fryburg studiert.",🔎
,,,bildend Chunscht,TRUE,Si het Yygang in di bildend Chunscht vum 20.,🔎
,,,freie Künstler,FALSE,Vo 1968 bis 1981 isch dr Immendorff Kunstleerer gsi und isch denn freie Künstler worde.,🔎
,,,bildende Künst,FALSE,D Bildhauerei isch äini vo de eltiste bildende Künst in dr Kultuurgschicht.,🔎
2807,Geistige Landesverteidigung,Geistigi Landesverdeidigung,Geistige Landesverdeidigung,TRUE,D Kontroverse um d Armee und d Folge vo der Fichenaffäre hai s ändgültige Ändi vo der Geistige Landesverdeidigung bedütet.,🔎
,,,gäistige Landesverdäidigung,TRUE,"Hast noch der Söhne ja, Wie sie Sankt Jakob sah, Freudvoll zum Streit!» Im Raame vo dr gäistige Landesverdäidigung wäärend em Zwäite Wältchrieg isch d Schlacht as Bischbil von ere erfolgriiche Aawändig vo dr «Militärdoktrin vom hooche Iidrittsbriis» brucht worde.",🔎
,,,Gaischtige Landesverdaidigung,TRUE,"Au in de Film, wo im Zug vo dr Gaischtige Landesverdaidigung entstande sinn, wie dr ""Landammann Stauffacher"" vo 1941, wirds bruucht, spööter au in dr Gotthälf-Verfilmig ""Uli der Pächter"" (1955) und im Film ""Bäckerei Zürrer"" (1957), wo in dr Stadt Ziiri spiilt.",🔎
,,,geischtige Landesverteidigung,TRUE,"Bis id 1960er-Jaar isch de ""Näbi"" d Speerspitze vo de geischtige Landesverteidigung im Chalte Chrieg gäge de Kommunismus gsi.",🔎
,,,geischtige Landesverteidig,TRUE,De Entschluss het au mit em Blick uff d Bedrohig dur Dütschland un Italie als Deil vo de geischtige Landesverteidig stattgfunde; mit de Anerkennig vum Romanische het mer de spezielle Charakter vo de Schwyz als mehrsproochigs Land un als Willensnation welle zeige.,🔎
2808,Propstei Klingnau,Probstei vo Chlingnau,Probschtei Chlingnau,TRUE,Do drin isch vo St. Bläsy d Probschtei Chlingnau ygrichtet worrè.,🔎
,,,Probschtei,FALSE,"Joorhundert vor de Stadtmuure es gröössers Schloss, die neui Probschtei, lo baue, wo i dere Gäged s schönschte Gebäu gsi isch.",🔎
2809,Dübendorf,Dübedoorff,Dübedoorf,TRUE,"Naachbergmäinde sind Züri im Südweschte, Opfike und Chloote im Norde, Tietlike im Oschte und Dübedoorf im Süde.",🔎
,,,Dübedorf,TRUE,"Früener isch de Griifesee bis uf Dübedorf gange, won er sich anere Ändmoräne gschtaut hät.",🔎
2810,Bulle FR,Boll,Bulle,FALSE,"Nochbargmeinde von Greyerz sind Broc, Val-de-Charmey, Bas-Intyamon, Haut-Intyamon, Semsales, Vaulruz, Vuadens, Bulle und Le Pâquier.",🔎
,,,La Tour-de-Trême,FALSE,"Juli 1940 z La Tour-de-Trême gstoorben isch, isch e Schwiizer Lehrer und e berüempte Mundartautoor gsi.",🔎
2811,Eisenbahnbrücke (Basel),D Baasler Iisebaanbrugg,Verbindigsbaanbrugg,FALSE,"Die weer aber düür worde, und dorum het mä entschiide, d Liniefüerig z drenne und d Verbindigsbaanbrugg e chli witer flussuf z baue, und die isch denn scho 1873 fertig baut gsi.",🔎
,,,e Iisebahnbrugg,FALSE,"S linggsrhiinische Grossbasel wird dur e Iisebahnbrugg, vier Stroossebrugge und vier Personefährene mit em rächtsrhiinische Chlaibasel verbunde.",🔎
,,,Ysebaa-Rhybrugg,FALSE,"Novembèr 1873 isch d Baan mit irèm Härzschtugg, dè einschpurigè Ysebaa-Rhybrugg, dènnè iri Pfyler abber scho mit Bligg uff è möglichi Vobreiterig uff Doppelschpur baut worrè sin, im Bedryb übbergää worrè.",🔎
2812,Lob der Torheit,Lob der Torheit,Das Lob der Torheit,FALSE,"E groosse Vereerer von em isch dr Erasmus vo Rotterdam gsi, wo zämme mit em Thomas Morus im Joor 1506 e nöiji Wärksammlig (""Luciani opuscula"") uusegee het und „e Hufe Lukian“ in sinere Satire ""Das Lob der Torheit"" adaptiert het.",🔎
,,,Moriae encomium,FALSE,"Kulturhistorisch wichdig isch im Myconius si Exemplar vo dr Erasmus-Schrift ""Moriae encomium"".",🔎
,,,Loob vo dr Toorhäit,FALSE,"Die Kombinazioon vo Babbiirbrodukzioon und usgezäichnete Druckereie (bsundrigs d Familie Amerbach und dr Johann Froben) het drzue gfüert, ass e Hufe bedütendi Publikazioone vom Humanismus (S Narreschiff, s Loob vo dr Toorhäit, d Erasmus-Bible) z Basel erschiine si; das isch au dr Grund drfür, ass sich dr Erasmus vo Rotterdam z Basel niidergloo het.",🔎
2813,Ortsbeirat,Ortschaftsrõt,Ordschafdsråd,TRUE,Dia achd hend älle on Ordschafdsråd ond a Gschäfdssdell vo dor Sdaddvorwaldong en ihre de seidhäriche Rådheisor.,🔎
,,,Ortschaftsrööt,TRUE,"Gweelt worde si d Mitgliider vo de Gmäindirööt für die neggste fümf Joor in 1101 Stedt und Gmäinde, d Mitgliider vo de Ortschaftsrööt in de 410 Gmäinde mit Ortschaftsverfassige, d Mitgliider vo de Kräisdääg in de 35 Landkräis und d Mitgliider vo dr Regionaalversammlig vom Verband Regioon Stuegert.",🔎
2814,Durmersheim,Durmische,Durmersche,TRUE,Dr Kohm isch z Durmersche ufgwagse.,🔎
,,,Durmesche,TRUE,"D'Bach isch 41 km long un fließt durch folgende Ort: Muggene, Rastatter Grenz zu Etje, Etje, Bietje, Durmesche, Rheinstetten und mündet dann in de Rhein.",🔎
2815,Sauerkraut,Sauerkraut,Suurchruut,TRUE,"„Krauts“ vo Suurchruut, wo d Ängländer de Dütsche oder „Spaghettis“, wo die Dütsche de Italiener gsait hai), oder ""Dällergricht"" as Gricht, wo in Portione uf em Däller serviert wird.",🔎
,,,Sürkrüt,TRUE,"D'Schpezialitäte üs'm Elsàss sind hoipsachlich d'Brauerej (wie Kronenbourg, Fischer (Eijeschàft von Heineken), Schutzenberger, Meteor), sin Rabgebiet, sini ""„franzéésch Qualität un' diitsche Portionen“""  Gastronomie: (Keüjlhopf, Sürkrüt, Bäckhoffe, Lappküeche uzw)!",🔎
,,,Surchrut,TRUE,"Näben em Bahnhof steit e Landi, di auti Mühli u d Fabrigg, wo Surchrut macht.",🔎
,,,Sauergraud,TRUE,"Zum Eisalza vo Gmüas, Sauergraud ond au sooscht, wird s no emmer brauchd.",🔎
,,,Sürkrütt,TRUE,"Es gitt die bwährt alemannisch Husmannskoscht: Bluetwurscht, Iisbei, Kassler, Sürkrütt, Ärdäpfel, verschideni Bratwirscht, dazue e starks „Tovar“-Bier",🔎
,,,Sùùchrutt,TRUE,"Hüfig wörd s zämmè mit Rüèbli, Chrutt, Sùùchrutt odder Salzhärdöpfel servyrt.",🔎
,,,Suurchrut,TRUE,"D Fermentazion spiilt e groossi Rolle in dr Härstellig vo Gnuss- und Lääbesmiddel, wo si s d Ändbrodukt haltbarer mache wie bi Milchbrodukt (Chees, Joghurt) oder Suurchrut, wo si Aromastoff entwiggle wie bi dr Sojasoosse und fermentierte Getränk, oder wo si Gärbstoff abbaue, wie bim Tee, Gaggo, Kaffi und Dubak.",🔎
2816,Splügenpass,Dr Splüegebass,Splügèpass,TRUE,Dõdemit wär è durchgängigi Vobindig zwǜschè Fryburg un Schaffuusè als Zuèlauf vo dè immer no blaantè Alpèdransversalè i dè Bündner Alpè (Splügèpass/Lukmanièrpass) entschtandè.,🔎
,,,Splügè,FALSE,Diè Unteri Aardalbaan isch als Vobindungsschtreggi für d Zuèfaart zuè dè dõmòlig brojèktyrtè Splügè- odder Lukmanier-Baan denkt.,🔎
,,,Schplüügä,FALSE,Bi Chlääfe isch dr Afang vo de Bärgstreckene zu de Püntner Alpepäss übere Schplüügä und dr Maloja.,🔎
,,,Splüügäpass,TRUE,"Z Splüügä zweigt d Strooss zum Splüügäpass ab, wo me dure uf Madesimo und Chlääfe chunt und früener ""Urschler"" ghaisse hät.",🔎
,,,Splüügaschtrôss,FALSE,D Röömar sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d Splüügaschtrôss bbaut.,🔎
,,,Schplügepass,TRUE,Er hät sich (vergäbes) für en internationali Bahnlinie via de Schplügepass und (erfolgriich) für Bundesgälder für de Bou vo de Rhätische Bahn iigsetzt.,🔎
,,,Splügebass,TRUE,"Si umfasse d Gebirgsziig zwisch em Simplonbass im Weschte, em Splügebass im Oschte un dr oberitalienische See im Side.",🔎
,,,Splügepass,TRUE,Mit de Passstroosse übere Splügepass und de San Bernardino-Pass und em Bou vom Dunnel vo der A 13 underem San-Bernardino dure isch der Wääg em Hinderrhy noo als internazionali Transitroute immer wichtiger worde.,🔎
,,,Splüügepass,TRUE,"Er flüüsst denn witer dur Nufenä, wo der Aureuabach vo Süüde zuen em chunt, und dur Medels und uf Splüügen abe, wo vo Süüde här dur s Taal vom Hüscherabach d Strooss vom Splüügepass obenabe chunt.",🔎
,,,Schplüge,FALSE,"Wo denn i de Alpe di grosse Bärgpäss Stroosse zum Faare übercho hend, am Simplon ane 1806, am Schplüge ane 1822, am Gottert ane 1830, isch d Säumerei gly verschwunde.",🔎
2817,Ungarn,Ungarn,Ungàrn,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,ungarischi,FALSE,"Vo 2007 bis 2012 isch de Nicolas Sarkozy, wu ungarischi Wurzle hät, Presidänt gsi.",🔎
,,,ungarischem,FALSE,"S Bearbeitigsbiet, wu sich us dr politisch-territoriale Verhältnis in dr Zyt vu dr WBÖ-Grindig (1911) ergee het, umfasst di hitig Republik Eschtryych (ohni s alemannisch Sprochbiet vu Vorarlberg), s Schwyzer Samnaun, Sidtirol, Sidmähre, Sidbehme, dr unter Behmerwald, e baar Belegort an dr hitige ungarisch-eschtryychische Gränze (uf ungarischem Biet) un d Sprochinsle, wu vum bayrisch-eschtryychische Binneruum uus bsidlet wore sin.",🔎
,,,ungarisch,FALSE,"D Ungare hend en noii Form vo Regierig igsetzt, aber di noii Peschter isch ufs ungarisch schprechendi beschränkt worde.",🔎
,,,ungarische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,ostungarische,FALSE,Hajdú-Bihar (IPA: ) isch de Namme vo me ostungarische Komitat.,🔎
,,,Ungaru,TRUE,"In Nord- und Oschteuropa hent schich im Zug va där fortschritundu Chrischtianisiärig neui Chinigrich wiä England, Norwägu, Dänemark, Polu, Ungaru, und Böhmu gibildut.",🔎
,,,Südungarn,FALSE,S Banat isch a Provinz in Südungarn gsi.,🔎
,,,ungarischä,FALSE,"Drü Schwöschtärän (Therese, Josephine, Charlotte) und än Brüdär (Franz) sind oni greglätän Untärrecht of dän ungarischä Güätär vo dä Familiän ufgwachsä gsi, hend abr vill glesä gha, Musig gmacht und sich of eri äigä phantasievoll Wis bildät gha.",🔎
,,,ungàrischa,FALSE,"Dr Nicolas Sarkozy ìsch dr Suhn vum ungàrischa Iwànderer Pál Sarközy de Nagy-Bocsa, üs àdliga Àbstàmmung, un vu dr Andrée Mallah.",🔎
,,,Zentralungarn,FALSE,"Fejér (IPA: , ungarndütsche Name: ""Weißenburg"") isch e Komitat z Zentralungarn.",🔎
,,,Ungarischi,FALSE,Ungarischi Lokomotyvè sin zu dè MÀV 501.001 bis 005 worrè.,🔎
,,,ungaarischi,FALSE,"De Balaton (ungaarischi Usssprooch: , mìt sinnem düttsche Name ""Blattesee (Plattensee)"", Latinisch ""Lacus Pelso""; Spìtzname: ""magyar tenger"" = ""ungaarischs Meer"") isch de gröscht See vù Mìtteleuropa ùn e Gwässer, wùù d'Landschaft vù Ungarn mìt bräägt.",🔎
,,,ungaarische,FALSE,"Är ischt än Aahenger var liberaalä Revoluzioon va 1848/49 gsin und hed drum 1849 as Offiziär in dr ungaarische Honvéd-Armee gädiänet, ischt de aber im konserwatiivä Ööschtriich iiglochet choon.",🔎
,,,ungarischer,FALSE,"Januar 2005 in Meistersrüte, Appezäll) isch e israelische Schriftsteller vo ungarischer Herkunft gsi.",🔎
,,,Ungare,FALSE,906 hän d'Ungare d'Slowakei iignùù ùn si isch zùm Chönigriich Ungarn chùù.,🔎
,,,Weschtungarn,FALSE,"Zitwiis isch an großa Toal vo Europa vo da Kelta besidlt gsi, und also o prägt wora vo da keltischa Kultur: Kelta hot's gä z'Irland, z'Südoschtengland, im Norda voSpanien und z'Frankriich; Im Oschta bis Weschtungarn umme, vo Oberitalien im Süda bis zum nördlicha Rand vom Mittlgebirge.",🔎
2818,Kyrillisches Alphabet,S kyrillische Alphabet,kyrillisch Alphabet,TRUE,"Sit 1937 verwände si s kyrillisch Alphabet mit Züesatzsymbol, 's sin aber keini bedütsame Tekscht uff einer vo-n-e gschribe worre; au als Amtssproch wird's sälte brucht.",🔎
,,,kyrillischen Alphabet,FALSE,"I de Periode vom ""Goldige Zytalter vo de bulgarische Kultur"" fallt au d Entstehig vom kyrillischen Alphabet am Hof vo de bulgarische Zare z Preslaw.",🔎
,,,kyrillischi Schrift,TRUE,"Johrhundert isch di kyrillischi Schrift ygfiehrt worre; si wird sither und bis hüt benutzt (abgseh vo-n-re churze Periode, wo s latynisch Alphabet benutzt worre isch).",🔎
,,,Kyrillische,FALSE,"S Alphabet kummt vum Kyrillische, s brucht alli Buechstabe vum Russische un no vier extra: .",🔎
,,,kyrillische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,kürillischi Schrift,FALSE,"Joorhundert die kürillischi Schrift übernoo häi, wie s mit dr Dunganische Sprooch bassiert isch.",🔎
,,,kyrillischi,FALSE,"D Slawe bruuche hauptsächlig zwei Schriftsystem: die Völker wo vo Byzanz uus christianisiert worde si benutze kyrillischi, die andere latiinischi Buechstabe.",🔎
,,,kyrillische Alphabet,TRUE,"Rumänisch isch am Aafang mit em kyrillische Alphabet gschribe wore, erscht ab 1862 isch s latiinisch Alphabet in Verwändig chuu.",🔎
,,,kyrillische Schrift,FALSE,"Zerscht isch latyynische Buechstabe gschribe wore, syt 1937 in dr kyrillische Schrift.",🔎
,,,kyrillisch,FALSE,Johrhundert au s kyrillisch Alphabet aagnùù hän.,🔎
,,,serbische kyrillische Alphabet,FALSE,"Er isch ad Schtell vo dr Buechschtabegruppe ""dj"" oder ""gj"" trete, um de Buechschtabe Ђ ђ vom serbische kyrillische Alphabet au in latiinischer Schrift mit eme einzige Zeiche wiedergeeh z chönne.",🔎
,,,kyrillische Alfabeet,TRUE,D Sprooch isch noch dr Oktoberrevoluzioon standardisiert worde und sit 1938 wird si mit em kyrillische Alfabeet gschriibe.,🔎
,,,Kyrillischi Schrift,FALSE,D Russe hend zee Joor spööter di Kyrillischi Schrift vorgschribe.,🔎
,,,kyrillische Alfabet,TRUE,"Am Aafang isch s latynisch Alfabet brucht wore, ab 1940 un revidiert 1986 isch zum kyrillische Alfabet ibergange wore.",🔎
2819,Obersorbische Sprache,Obersorbischi Sproch,Obersorbisch,FALSE,"""Serbski gymnazij Budyšin"") isch s ainzig Gymnasium, wu uf Obersorbisch unterrichtet un brieft wird, dodermit isch s näb em Nidersorbische Gymnasium Cottbus ais vu dr zwai Gymnasie z Dytschland mit Sorbisch as Unterrichtssproch.",🔎
,,,Obersorbische,FALSE,"Im Niidersorbische, im Obersorbische und im Polnische isch Ł en stimmhafte labiovelare Approximant [].",🔎
2820,Übersetzung (Linguistik),Übersetzig,Übersezig,TRUE,"Da der Luther bi syre Übersezig het Müej gha mit es paar Büecher, het d Lutherbibel bis hüt im Neue Teschtamänt es paar Abwychige vom allgemein bekannte Ufbou.",🔎
,,,Ibersetzer,FALSE,"Jänner 2000 ebe dert) isch e dytsche Schriftsteller, Dolmetscher un Ibersetzer gsii.",🔎
,,,Ìwersätzer,FALSE,"Novamber 1981 àui därt) ìsch a kàtàlànischer Schrìftschtäller, Schurnàlischt un Ìwersätzer gsìì.",🔎
2821,Arrondissement Wissembourg,Arrondissement Waisseburch,Waiseburch,FALSE,Im Weschde isch dr Ryy d Gränze zue dr franzeesische Arrondissement Waiseburch und Hàwenau ùn ùf eme chùùrze Schdùg zuem ryyland-pfälzische Landchrais Germersche.,🔎
,,,Arrondissement Wisseburi,TRUE,Dr Kànton Lüterburi ìsch bìs März 2015 e Untereinheit vum Arrondissement Wisseburi im Département Bas-Rhin ìm Elsàss z Frànkrich gsin.,🔎
,,,Waisseburch,FALSE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Sulz un dr Kànton Selz im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Làndkreis Ràstàtt ìm Regierungsbezirk Kàrlsrüeh z Bade-Wirttebari, ìm Side àn dr Kànton Brumath im Arrondissement Stroosburi-Lànd un ìm Weschte àn dr Kànton Hàwenau.",🔎
2822,Anthropomorphismus,Anthropomorphismus,anthropomorfi Gottesvorstellige,FALSE,"Vili Agnostiker lääne bsundrigs anthropomorfi Gottesvorstellige ab, wil si dängge, ass die z fest an die menschligi Kultur und Vorstelligswält bunde sige.",🔎
,,,anthropomorfe,FALSE,"Dr Micky Maus () isch e Zäichedrickfigur in dr Form von ere anthropomorfe Muus, wo vom Walt Disney und em Drickfilmzäichner Ub Iwerks erschaffe worde isch.",🔎
,,,anthropomorf,FALSE,"Dr Theophilus vo Alexandrie het brobiert si Leer, ass Gott anthropomorf sig, also in menschliger Gstalt wurd ufdräte, mit Gwalt gege sini Gegner duurezsetze.",🔎
,,,anthropomorphi,FALSE,"D Holzdaafele ""Dr anthropomorphi Kabinettschrank"" isch entstande.",🔎
,,,anthropomorphs,FALSE,Dr Wildi Maa isch vom früehne Middelalter bis zum Aafang vo dr Neuzit im Volksglaube vom germanische und slawische Sproochruum en anthropomorphs Wäse gsi.,🔎
2823,Metropolregion Zürich,Metropooleregion Züri,Metropoolregioon Züri,TRUE,"Si hät sälber öppe 410'000 und mit irer Aglomerazioon zäme öppen anderthalb Millioone Ywoner, und si isch s Zäntrum vo de Metropoolregioon Züri.",🔎
,,,Metropolregion Züri,TRUE,Wäge siner geographische Lag und dr wirtschaftlige und politische Verortig ghört Frauefäld zur Metropolregion Züri und zur Ostschwiiz.,🔎
,,,Metropolregioon Züüri,TRUE,Si lit in dr Region Ennetsee und isch Däil vo dr Metropolregioon Züüri.,🔎
,,,Züüri,FALSE,Er isch im Mittelland zwüsche de Kantöön Bäärn und Soledurn im Weschten und Züüri im Oschte.,🔎
2824,Digitale Kunst,Digitaali Kunst,digitaler Kunst,FALSE,"S Huus für elektronischi Künst Basel veräinigt d Aktividääte vom ""Forum für nöiji Medie [plug.in]"", wo iigstellt worden isch und vom ""Festival vo de elektronische Künst Shift"", wo immer no veraastaltet wird, und erwiterrt sä um Frooge vo dr Sammligsmethodik vo digitaler Kunst.",🔎
,,,Kompiuterkunst,FALSE,"Digitaali Kunst, Wideokunst, Kompiuterkunst, Roboterkunst oder elektroonischi Kunst.",🔎
2825,Bauartbezeichnung von Triebfahrzeugen,D Bauartbezäichnig vo Lokene,Achsfolg,FALSE,"S glyche giltet für d A-Klassè vo dè Chicago, Milwaukee, St. Paul & Pacific Railroad, wellerè mo Gschwindigkeitè vo bis zuè 209 km/h nõchsait, obwoll d Högschtgschwindigkeit, wo mit èm Messwagè ermittlet worrè isch, bi derrè modernschtè un gröschtè je bautè Atlantic-Lokomotyv (Achsfolg 2'B1') nu bi 181 km/h glegè isch.",🔎
,,,Achsfolgi,FALSE,"D Tûpèbezeichnig stòt für è Weermachtlokomotyv für Regelschpur mit 360 PS, Achsfolgi C (drei kuppleti Aadrybsachsè) un èrè Achslascht vo öppè 14 Tonnè.",🔎
,,,Achsfolgè,FALSE,Diè schu vorhandnè Lokomotyvè vo dè ehemõligè Länderbaanè hèt mo i sellem Schema nõch gmeinsamè Achsfolgè-Merkmõl un Vowendigszwèck in eignè Baureiè zämmègfasst.,🔎
2826,Wein,Wy,Räbe,FALSE,"S Gemeindgebiet isch 780 Hektare gross, dodervo sin 285 bewaldet, 10 sin mit Räbe bepflanzt un 122 überbaut.",🔎
,,,Rawe,FALSE,"S Stadtel lijt rund 30 km sìdweschtlich vun Stroßburi àm Ìwergàng vun dr Rhinewene züe dr erschte Bickel vun dr Vogese, wie Rawe wàchse.",🔎
,,,Wi,TRUE,"Hüt läbt des Dorf, wo Iiwohner (Stand: ) het, vor allem vum Tourismus un em Wiabau.",🔎
,,,Birnamoschd,FALSE,"Bira kaa ma roh essa, kocha, ma kaa Gsälz draus macha ond au en Safd (au ""Birahonig"") ond en Birnamoschd.",🔎
,,,Wiibärga,FALSE,Z Rottutelli isch öi fär schini Wiibärga bikannts.,🔎
,,,Woe,TRUE,"Em Allgemoina geld der Woe onder Kenner edd als b'sonders hochwerrdich, er isch abr en wiachtigr Doel voh dr Schwäbischa Läbensard, ond wird auf Woifeschdle (wia zom Beischbiel in Schduergerd und en Bäsawirrdschafda (andserswo im Allemannischa Sprachraum sächd mr „Schdraußawirrdschafd“) virrdlidderswoes aus volle Gläser ohne Schdiel dronga, was mr em Schwäbischa als ""an Virddele schlodza"" bezoechna duad.",🔎
,,,Wiifläsche,FALSE,"""vigniette"" „Randverzierig“, „Abzäiche“; vo """" „Wiirääbe“) bezäichnet ursprünglig e Kennzäichnig vo dr Rääbsorte am Rand vom ene Wiibärg, bezieigswiis d Ettigette uf ere Wiifläsche.",🔎
,,,Wii,TRUE,Die wichtigste Importgüeter sind de Wii us Italie und Olivenöl gsii.,🔎
,,,Wei,TRUE,"S Remsdal zwischa Weischdadt ond Fellbach isch a beriahmde Weiabaugegend, wobei die Wei wega dem Gips-Keuper-Boda recht drogga send.",🔎
,,,Wyy,TRUE,"Haalbrunn isch bikannt als Stadt vom Wyy und als ""Kätchenstadt"".",🔎
,,,Wing,TRUE,Bi d Versoffene Jungfern sin d Scheiba dicker und d Millich werd mid Moscht odr Wing ersezt.,🔎
,,,Wybou,FALSE,De Südhang vom Gäissbärg esch es ideals Wybougebiet.,🔎
,,,Winabuu,FALSE,"D Bvölkrig labbet vun Tourismus, Obscht- un Winabuu un e ehr bscheidene Induschstriasidlig.",🔎
,,,Wyhandlig,FALSE,"1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.",🔎
,,,Wiibau,FALSE,"Di chalkhaltige Böde sin gäbig für de Obschtbau, u au Wiibau wird im Elsgau betribe.",🔎
,,,Räblage,FALSE,Zue dr Oberau ghöre au s'Schlossbergcafé un am Südhang vum Schlossberg rächt steili Räblage.,🔎
,,,Rotwii,FALSE,Als wiiße Rebsort git's de Müller-Thurgau und de Spätburgunder wird usserdem au zue Rotwii usbaut.,🔎
,,,Wyräbe,FALSE,Am Hang tuet mer sid langer Zyt Wyräbe apflanze.,🔎
,,,Woi,TRUE,"Essa ond Drenga, wia s en de Ardikl Backa, Gletzabrod, Schwäbische Küche, Sauergraud, Schwaazwäldr Schehga, Dampfnudla, Mmoschd ond Woi zoigt wurd als an normala Zuaschdand parat z hann, macht a Doil vom Lebensgfühl aus.",🔎
,,,Räbbärg,FALSE,Am Südhang vom Schemel u vom Hessebärg hets mehreri Räbbärg.,🔎
,,,Wiikultur,FALSE,"Zwänzg Jaar häd er als Schurnalischt über soziali Theme, d Umwält, d Ufwärtig vo Gebiet und di italienischi Wiikultur gschribe.",🔎
,,,Winregion,FALSE,D Gegend isch e usgwiseni Winregion.,🔎
,,,Wyyglas,FALSE,"Die friener rooti Naase hett solle verdyttlige, ass d Elsässer gäärn aarg dief ins Wyyglas gluegt hän.",🔎
,,,Räwe,FALSE,"Räwe, Fruucht, Rinder un Säu.",🔎
,,,Win,TRUE,"Er het au mit em Adolph Blankenhorn e rege Briefkontakt ghaä, zum d Qualität vum ditsche Win z verbessre.",🔎
,,,Weiberg,FALSE,"Dr Kriegsberg isch a Weiberg midda en Schduagrd, glei beim Hauptbahhof.",🔎
,,,Waibau,FALSE,"Weils in dr Gegend so warm isch, hot der Waibau iber Johrhunderte in dr Gegend überleba kenna, und des, obwohl Raveschburg zwischa 450 ond 500m iberm Meer isch.",🔎
,,,Wiräbe,FALSE,"dr Vorbergzone mit em Abau vu Fruucht, Wiräbe un Obst, zum andere em dur Viihhaltig un Forstwirtschaft un in früehere Zitte dur Bergbau prägte Schwarzwald.",🔎
,,,Truube,FALSE,"Wysswy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo (meischtens wysse) Truube entstoht.",🔎
,,,Wiigschäft,FALSE,De Marc Dietrich hät nachedher äs Wiigschäft i de Berner Altstadt ufdo.,🔎
2827,Grafschaft Pfirt,D Groofschaft Pfirt,Graafe vo Pfirt,FALSE,D Vitztum si Läächelüt vo de Graafe vo Pfirt und vo de Herzöög vo Ööstriich gsi.,🔎
,,,Groofe vo Pfirt,FALSE,"Scho um 1270 isch s in d Händ vo de Groofe vo Pfirt choo, wo s aber de Münch as Lääche zrugggee häi.",🔎
,,,Pfirt,FALSE,D Gmeind Buxwiller ligt im Sundgau an de D 473 zwüsche Pfirt und Werenzhüse.,🔎
,,,Grofschàft Pfìrt,TRUE,Bìs zem Weschtfälische Frìde hàt Albàch züe dr Herrschàft Dànn in dr Grofschàft Pfìrt ghert.,🔎
,,,Grõfschaft Pfirt,TRUE,"Uff unterer Ebbeni hèt dè größere nordöschtliche Deil mit Belfort zuè dè Grõfschaft Pfirt ghört, dè südweschtliche zuè dè Grõfschaft Mömpelgard (Montbéliard).",🔎
,,,Groofschaft Pfirt,TRUE,"Er het 1264 d Heerschaft z Erguel kauft, 1265 isch er Leensheer vo Olte und Waldeburg , 1271 über d Groofschaft Pfirt worde.",🔎
,,,Grofschàft Pfirt,TRUE,Bìs zem Weschtfälische Frìde hàt Batterf züe dr Grofschàft Pfirt ghert.,🔎
2828,5. September,5. Septämber,5. Septämer,TRUE,"r Geiselnahm. D Anneliese Graes isch am Morge vom 5. Septämer nid di erschti a der <a href=""Connollystasse%2031",🔎
,,,5. Sepdembr,TRUE,D Barbara Bosch (* 5. Sepdembr 1958 z Stu,🔎
,,,5. Septamber,TRUE,"h Sablin (rüssisch Дми́трий Вади́мович Са́блин; * 5. Septamber 1968 z’ Mariupol, Oblast Donez",🔎
,,,5. Sebdember,TRUE,""">1869 z Augschburg, † 5. Sebdember 1924 z Florenz), ischt a deits",🔎
,,,5. Septembr,TRUE,Dr Christoph Martin Wieland (* 5. Septembr 1733 z Obrholzheim (heit a Ord,🔎
,,,5. Septembär,TRUE,D Marianna Madia (* 5. Septembär 1980 z Rom) ,🔎
,,,5. Sebdembr,TRUE,h der Stroifa en dr Bundesrepublik Deitschland am 5. Sebdembr 1968. Om was gôht’s en deam Film? Der Film schbii,🔎
2829,Pfäfers,Pfäfers,Vasön,FALSE,"Esoo cha e sicheri Zuefahrt vo Ragaz via Pfääfers ermöglicht wäre, ohni as mer en Umwäg öber Vasön, Mapragg und Vadura mache mues.",🔎
,,,Pfääfers,TRUE,"D Nochbergmainda sind im Norde Pfääfers (im Kanton Sanggala), Undervaz und Trümmis, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Ems, im Süüda Khurwaalda und Tschiertscha-Praada und im Oschta Arosa.",🔎
,,,Abtai Pfäfers,FALSE,1396 isch de Cuonrat Schiidsrichter im Striit zwöschet de Groofe vo Werdeberg und de Abtai Pfäfers.,🔎
,,,Vättis,FALSE,bim hütig Ort Vättis (SG).,🔎
,,,Pfeefers,TRUE,"D Nochbergmainde vo Bad Ragaz sind Landquart, Mäiefäld, Fläsch, Pfeefers, Mels und Vilters-Wangs.",🔎
2830,Päpstliche Unfehlbarkeit,Pàpschtliga Unfahlbàrkait,Pàpschtliga Unfahlbààrkait,TRUE,"Àb 1867 hàt’r s’ Äärschta Vàtikàànischa Konziil glaita, wo s’ Dogma vu dr Pàpschtliga Unfahlbààrkait un d’ Lehr vum Pàpschtprimààt offiziäll b’schtìmmt hàt.",🔎
,,,Unfehlbarkeitsdogma,FALSE,1873 isch au in der Schwiz wägen em Unfehlbarkeitsdogma vom Erste Vatikanische Konzil e «Kulturkampf» zwüschen em Staat und der katholische Chille usbroche.,🔎
,,,pääpschtlige Unfählbarkait,TRUE,"„profana proditione immaculatem fidem subvertere conatus est.“ (""eber, wu dur gwehnlige Verroot versuecht ghaa het, dr rain Glaube z schlysse“) Unter em Gedanke vu dr pääpschtlige Unfählbarkait sin syni Woort zue me aigene Dischput woore.",🔎
,,,Uufählbarkait vum Papscht,FALSE,S Anathema isch ai Hauptargument gege s Dogma vu dr Uufählbarkait vum Papscht in dr Diskussione rund um s Erscht Vatikanisch Konzil vu 1870 gsii.,🔎
2831,Erdmannlistein,Erdmannlistei,Ärdmannlistei,TRUE,"Si füehrt dur de Wald zwüsched Brämgarte und Wohle, haltet det för Uusflügler eimal a de Haltstell Ärdmannlistei i unmittelbarer Nöchi zu dere Steiformation.",🔎
,,,Ärdmannlischtei,TRUE,"Und no bis in Aargau abe het me grossi und chlyni Spuure vom Rüüssgletscher: das sin d Moräänen und d Chiisflechinen im Wiggertal, im Suuretal, em Wynetaal, a der Bünz und im aargauische Rüüsstaal und teils no im Limettaal, der Sämpacher-, der Baldegger- un dr Hallwylerssee, chlyni Ried und Weiher wie im Wauwilermoos und ganz vill Findling bis uf Länzbrg abe und no i vilnen andere Gmeinde, so wie d Ärdmannlischtei bi Woole.",🔎
,,,Härdmanndlischtei,FALSE,"Im aargauische Freiamt stoot dr «Härdmanndlischtei», e Gruppe von uuralte Gletscherfindlinge vom Rüüssgletscher mit chly Platz drunder, wo’s drby muess e Hööli vo de Härdmänndli haa.",🔎
2832,Johann Christian Wentzinger,Johann Christian Wentzinger,Johann Chrischtian Wentzinger,TRUE,Dè Fryburger Bildhauer Johann Chrischtian Wentzinger isch uff Yladung vom Martin Gerbert am 16.,🔎
,,,Christian Wentzinger,FALSE,"Fir di chinschtlerisch Uusgstaltig sin großi Barockchinschtler vu dr Region härzoge wore, vor allenm dr Christian Wentzinger, wu di meeschte Sandstaiplaschtike im Schlosspark gstaltet het, wu d Orginal dervu mittlerwyli im Stadtmuseum stehn.",🔎
2833,24. Januar,24. Jänner,24. Janner,TRUE,"ar Dollfus (frànzeesch ""Jean Gaspard Dollfus"" ; * 24. Janner 1607 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,24.Jänner,TRUE,Dr Siegfried Lehmann (* 24.Jänner 1955 z Lieberose) isch e dytsche Bolitiker (Bindnis 90/Di Griene).,🔎
,,,24. Januar,TRUE,"=""New%20York%20%28Bundesstaat%29"">Nöi York; † 24. Januar 1970 z Rom) ",🔎
2834,Claudius Ptolemäus,Claudius Ptolemäus,Ptolemaios,FALSE,"Sälli Vorstellig, zsämmegfasst vu Ptolemaios, het sich fast 2.000 Johre lang ghalde.",🔎
,,,ptolemäische,FALSE,"D Ablösig vom ptolemäische geozentrische durs heliozentrische Weltbild vom Nikolaus Kopernikus und die Flucht vo viilne griechische Glehrte und andere Leischtigsträger in Weschte, wo mit dr Erschtürmig vo Konschtantinopel durs Osmanische Riich verbunden isch, händ wiiteri Markierigspünkt uf underschiidliche Ebene bildet, wo de Paradigmewechsel vonere Ziitewendi begründe händ.",🔎
,,,Ptolemäus,FALSE,Lutt ere Ǜberlììferig vùm Ptolemäus hät si 44 Städt ùmfasst.,🔎
,,,Ptolemäos,FALSE,"Anderi wichdigi griechische Geografe si dr Poseidonios, dr Ptolemäos und dr Strabon, wo dr Middelmeerruum beschriibe het, gsi.",🔎
2835,Haut,Hut,Hütt,TRUE,"Säll sin Medikamente, wo bi lokalem Pilzbefall vu de Hütt oder vu Schliimhütt oder systemische Pilzinfektione agwendet werre.",🔎
,,,Huutfarb,FALSE,"Im Jeremia 13,23 wird d Frag gstellt öb e Schwarze syni Huutfarb chönn ändere oder e Leopard syni Fläcke?",🔎
,,,Huèt,FALSE,Dè Huèt hèt è konisch zuèlaufèndi Chopfform un è sitlich eisitig uèklappti Huètchrämpè.,🔎
,,,Huut,TRUE,"Well d Dichti vode Atmosphäre mit de Höchi abninnt, ninnt di direkti Suneiistraalig zue, so ases wichtig isch, d Huut und d Auge stärcher vo UV-Straalig z schütze.",🔎
2836,Matura,Matura,Matura Typus B,FALSE,Im Johr 1988 het d Sabine Dahinden ihri Matura Typus B am Kollegium Karl Borromäus (Kantonsschuel Üri) z Altdorf gmacht.,🔎
,,,Matuur,TRUE,"D Heidi Abel hett noch dr Matuur am Basler Maidligymnasium und noch dr Usbildig a dr Kunschtgwärbschuel z Basel zeerscht als Operatrice und Asagere bi dr Basler Radio- und Kabelgsellschaft Radibus gschafft und denne als Asagere, vor allem aber au Moderatori und Redaktori fyr verschideni Sändige bim Schwyzer Färnsee z Zyri.",🔎
,,,matur,FALSE,Im Johr 1969 het er d Handelsmatur gmacht un het sich brueflich vo Aafang a in eme politische Umfeld bewägt.,🔎
,,,Matuura,TRUE,"Wär zue dr Matuura zuegloo wääre will, mueß d Klass OS4 erfolgryych abgschlosse un in zwoo Fachaarbete ne positivi Beurdaili iberchuu haa.",🔎
,,,Aidgnessische Matura Typus E,FALSE,"Vu 1979 bis 1984 isch er uf s Liechteschtainisch Gimnasium z Vaduz gange, wun er mit dr Aidgnessische Matura Typus E abgschlosse het.",🔎
,,,Wirtschaftsmatura,FALSE,D Brunner het in dr Oschtschwyz d Wirtschaftsmatura abglait un no an dr Uniwersitet Züri Ethnology un Filmwisseschaft studiert.,🔎
,,,Matur,TRUE,Dr Hohler isch z Olte uffgwaggse und hett d Kanti z Aarau bis zur Matur 1963 bsuecht.,🔎
2837,Kreiszahl,Pi (Mathematik),Kräiszaal,FALSE,Usserdäm brucht mä analütischi Methode für zum d Dranszendänz vo Zaale wie dr Kräiszaal formula_1 oder dr Eulersche Zaal formula_2 z bewiise.,🔎
,,,Chraiszahl,FALSE,"S'Verhältnis Umfang (""U"") vume Chrais zum Durmesser isch d'Chraiszahl formula_1 (""pi""), si isch ugfähr 3,1415926536.",🔎
2838,Karpatenukraine,Karpatenukraine,Ukrainische Teil,FALSE,"S Wätter isch überwiegend kontinental, aber au abwächligsch, so häts moderati Temperature wie in Westeuropa im Weste vom Land gä, bis zu chaltem Wätter im Oste und de Chälti im Ukrainische Teil.",🔎
,,,Transkarpatie,FALSE,"Si hät sich us Böhme, Mähre, Schlesie, de Slowakei un Transkarpatie zämmegsetzt, wudurch s Land au vu viile Dütsche, Ungare, Pole un Russiine bewohnt gsi isch.",🔎
,,,Karpateukrainer,FALSE,"D medizinischi Versorgig isch ab 1920 für d Tscheche, Slowake, Karpateukrainer und Jude kostelos ksi.",🔎
2839,Tuniberg,Duniberg,Dùùnibäärg,TRUE,"Dr Hùùnibùg isch wie dr Dùùnibäärg oder s Leemer Bäärgli e Schole vù dr Voorbäärgzoone, wù bi dr Absänggig vùm Ooberyygraabe weeniger dief abgsùngge isch.",🔎
,,,Dunibäärg,TRUE,"Obfige (; amdli ""Freiburg-Opfingen"") isch e Schdaddail vù Fryybeg (; Freiburg im Breisgau) ùn lyd im Weschde vù dr Schdad am Oschdrand vùm Dunibäärg.",🔎
,,,Dunibärg,TRUE,"Si isch im Dunibärg uf ere Bärgzunge nerdlig vum Dorf im Gwan ""Bösenbürgle"" gläge.",🔎
2840,22. Dezember,22. Dezämber,22. Dezämbr,TRUE,Dr Johannes Bussinger (* 22. Dezämbr 1825 z ,🔎
,,,22. Dezamber,TRUE,"Dr Gordon James Russell (* 22. Dezamber 1859 z’ <a href=""Huntsville%20",🔎
2841,Universität Ulm,Universitet Ulm,Uniwersitet Ulm,TRUE,Zäme mit dr Uniwersitet Ulm un dr Hochschuele Ulm un Nei-Ulm bildet d Hochschuel Bibra syt 2017 dr Hochschuelverbund „InnoSÜD“.,🔎
,,,Uniwersiteet Ulm,TRUE,"Wu d HfG anne 1968 zuegmacht wooren isch, sin d Gebei vu 1972 bis 2011 vu dr Uniwersiteet Ulm bruucht woore.",🔎
,,,Uni Ulm,FALSE,"Heid leäbad en Mairinga mai Roigschmeggde wia Mairingr, weil d'Uni Ulm isch glai oms Egg nom.",🔎
2842,Agatha von Catania,Agatha vo Catania,Häilige Agate,FALSE,"D Chile, wo s Patrozinium vo de Häilige Agate het, isch sid im 12.",🔎
,,,Agatha,FALSE,"Andreas, Thomas, Jacobus), ""Bischofslegände"" (Nikolaus, Martinus), ""Mönchslegände"" (Antonius Eremita, Benedikt, Franziskus), ""Jungfrauelegände"" (Agnes, Agatha, Caecilia) und ""Büesserlegände"" (Gregorius).",🔎
2843,Internationaler Strafgerichtshof,Dr Internazionali Stroofgrichtshoof,Internationale Strofgrichtshof,TRUE,Im Jänner 2004 het dr Bresidänt Museveni d LRA vor em Internationale Strofgrichtshof (ICC) wäge schwäre Mänscherächtsverletzige aagchlagt.,🔎
,,,Internazionale Strofgrichtshof,TRUE,"Är handlet vu Ermittler, wu im Ufdrag vum Internazionale Strofgrichtshof im Fall vum Jean-Pierre Bemba Bewyse sueche un Zyge zue dr Chriegsverbräche in dr Johr 2002 und 2003 froge.",🔎
2844,Roman,Roman,Romän,TRUE,"Er het Theaterschdück, Romän und Hörschbiil veröffentligt, bevor er sich am Ändi vo de 1970er Johr dr Kriminalliteratur zuegwändet het.",🔎
,,,Romään,TRUE,In siner Freizit het er Churzgschichte verfasst und 1939 dr erst vo drei Romään über d Faraonezit veröffentligt.,🔎
,,,Romaan,TRUE,D Comic cha me als Mischig us Romaan und bildender Kunscht definiere.,🔎
2845,Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik,d Byträäg zur Schwyzertüütsche Gramatik,BSG,FALSE,"Joorhùnderd hed dr Karl Bohnenberger Ùfnaame gmachd ùn si in syn BSG-Band yyber s Walliser- ùn Walserdytsch integrierd, wù 1913 uusechùù isch.",🔎
,,,Byträäg zur Schwyzertüütsche Gramatik,TRUE,S isch de schmöölscht vo allne «Byträäg zur Schwyzertüütsche Gramatik».,🔎
2846,Besigheim,Beesge,Besige,TRUE,Bi Besige mindet d Enz in Necker.,🔎
,,,Besge,TRUE,vu Bade verchauft het; des isch di erscht Nännig vu Besge.,🔎
2847,Elektrotechnik,Elegtrotechnig,elektrische Aalaage,FALSE,"Kondänser wärde in vile elektrische Aalaage und in fast jedem elektronische Gräät iigsetzt, under anderem as elektrischi Energiispiicher, Blindwiderständ oder frekwänzabhängigi Widerständ.",🔎
,,,elegtrotechnischi,FALSE,"Es wörd ygsetzt für feinmechanischi un elegtrotechnischi Gräät, medizinischi Gräät, Ryßvoschlüss, Schmugg, Trensègebiss, Deile vo Blõsinschtrumänt un Brûllè sowiè als Matriaal für Bundschtääb bi Sitèinschtrumänt.",🔎
,,,elektrischi,FALSE,"D'Io beweggt sich uf ihrer Bahn dur's śtarch Magnetfeld vum Jupiter, wodur elektrischi Śtröm induziert werre.",🔎
2848,Arrondissement Sarreguemines,Arrondissement Sarreguemines,Sarreguemines,FALSE,Bettwiller lijt ìm Bitscher Lànd zwìsche Sarreguemines un Bitche ìm Dàl vun dr Bickenalb uf re Heche zwìsche 252 un 376 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Arrondissement Saargemind,FALSE,Ìm Sìdweschte hàt s àn s Arrondissement Zàwere un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle z Lothrìnge granzt.,🔎
,,,Arrondissement Saargemìnn,FALSE,Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Zàwre un s Arrondissement Stroosburi un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemìnn ìm Département Moselle (Lothrìnga).,🔎
2849,Region (Frankreich),Regione vo Frankriich,bolitische Region,FALSE,D Champagne ghört bis 2015 zuè dè bolitische Region Champagne-Ardenne un ghört hüt zuè dè Region Oschtfrankrych.,🔎
,,,frànzeescha Regioon,FALSE,S’ Arrondissement Reims ìsch a Verwàltungsainhait vum Département Marne ìn dr frànzeescha Regioon Grand Est.,🔎
,,,Region,FALSE,"Vu 1973 bis àm And vu 2015 ésch s Elsáss e eigne Region ""(Région Alsace)"" gsin.",🔎
,,,Regioon,FALSE,"D Toskana, früener Tuszie, Tuscie, Tuskie, , isch e Regioon in Middelitalie.",🔎
2850,Steinerberg,Schtäinerbärg,Steinerbärg,TRUE,"Sakrament für d Sühne un Aabetung"" vo Steinerbärg für Gurtwyl gwǜnnè chönnè.",🔎
,,,Schteinerberg,TRUE,"Iibettet isch dr Lauerzersee zwüsched em Schteinerberg, dr Rigi und em Chliine und Grosse Mythe.",🔎
2851,Ziefen,Zììfe,Ziifener,FALSE,Uf Baaselbieterdütsch gschriibe häi bsunders dr Ziifener Jonas Breitenstein (1828–1877) und dr Wäislinger Traugott Meyer (1895–1959).,🔎
,,,Ziefe,TRUE,"Nochbergmeinde sin Lieschtel (talabwärts), Lause (ännet em Bärg im Ergolztal), Ramschbrg (uff em Bärg), Höllschtä (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Lambebrg (uff em Bärg), Niiderdorf (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Arbetschwyl (uff em Bärg), Ziefe (talufwärts), Lupsige (uff em Bärg) und Sältisbärg (uff em Bärg).",🔎
,,,Ziefner,FALSE,"Joorhundert isch Dorf e Lehe vo de Ziefner gsi, emene Zwyyg vo de Eptinger, wos Dorf mehrmolls gege Basler Bsitzesglüscht hän miesse verteidige.",🔎
2852,Göttingen,Göttingen,Stadt Göttinge,FALSE,"D Bundesrepublik Dütschland förderet d Festspiil finanziell, au s Land Niidersaggse, d Stadt Göttinge und dr Landkräis Göttinge hälfe bi dr Finanzierig.",🔎
,,,Geddenga,TRUE,"Dô drnôch isch se zom Deitscha Theater Geddenga ganga, wo se bis 1958 gschbiilt hot.",🔎
,,,Göttinge,TRUE,F. Encke an dr Berliner Humboldt-Universität studiert un nooch sinere Promotion as Assistent vum Mathematiker Carl Friedrich Gauß in Göttinge gschafft.,🔎
,,,Göttinger,FALSE,Nach em Zwäite Wältchrieg isch d Redakzioon uf de Weschte (Göttinger Akademy vo de Wüsseschafte und der Oschte (Tüütschi Akademy vo de Wüssenschafte z Berlyn) uuftäilt woorde.,🔎
,,,Gettinge,TRUE,"Noch eme Studium z Stuegert, z Dibenge un z Gettinge het er anne 1907 di erscht Dienschtbriefig fir s hecher Lehramt abgleit, het vu 1908 bis 1909 dr Militerdienscht as Eijehrige-Frejwillige gleischtet un isch no dr zwote Dienschtbriefig 1911 Oberlehrer in dr Latein- un Realschuel Leaberg wore.",🔎
,,,Göttige,TRUE,"1995 het dr Koor uff synere Dytschland-Tournee in de Schtedt Ulm, Wiesbade, Göttige, Hannover und Franggfurt am Main kunzärtiert.",🔎
,,,Göttinga,TRUE,Dr West hàt àn dr Üniwärsiteet vu Göttinga a Dokterwìrda vum Racht b’schtànda un ìsch d’rnooh Ànwàlt àm Keenigliga Hoof z’ Pàriis worra.,🔎
2853,Schleitheimer Randenturm,Schlaatèmer Randèturm,Schlaatemer Randèturm,TRUE,Uumittelbar uff èm Sockel vo Ruinè stòt hüt dè Schlaatemer Randèturm.,🔎
,,,Schlaatemer Randeturm,TRUE,Für d Mountainbiker intressant isch dè Wäg uff dè Schlossrandè vo Schlaatè übber dè Strickhof bis zum Schlaatemer Randeturm.,🔎
2854,UCI World Calendar 2009,UCI World Calendar 2009,2009 Rennkaländer,FALSE,"Dr UCI-Wältkaländer 2010 het sich vom 2009 Rennkaländer vor allem in dam inderschiide, ass zwei kanadischi Renne drzue cho si: dr Grand Prix Cycliste de Québec und dr Grand Prix Cycliste de Montréal.",🔎
,,,UCI World Calendar,FALSE,"Sit 2009 si die wichdigste Velorenne Deil vom UCI World Calendar, und noch dene ihre Resultat stellt d UCI Liste uf in der Einzel-, in der Mannschafts- und in der Nationewärtig, s UCI World Ranking.",🔎
2855,Unspunnenfest,Unspunnefäscht,Unspunnäfäscht,TRUE,Di erschtä Fäscht mit Alphornmusig händ 1805 und 1808 stattgfundä: s Unspunnäfäscht.,🔎
,,,Unspunnefest,TRUE,"Höhepunkt vom nationale Läbe si d Unspunnefest in de Johr 1805 und 1808 gsi, wo s schwizerische Sälbstbild vom ene Volk vo Hirte, vom eifache Bärgläbe und vo dr Freiheit präsentiert worden isch.",🔎
,,,Unspunne-Schwinget,FALSE,Im 2008 het er de Chilchbèèrger Schwinget gunne und im 2017 bim Unspunne-Schwinget.,🔎
,,,Unspunnesiiger,FALSE,Insgsamt het er 70 Kränz gwunne und isch im 1993 Unspunnesiiger gsi.,🔎
,,,Unschpunnefäscht,TRUE,1805 isch serscht Mol s Unschpunnefäscht gfyret worde ond 1819 händ d Friburger am Fête des Vignerons de «Ranz des vaches» gsunge.,🔎
2856,Hüfingen,Hifinge,Hiifinge,TRUE,"D Burg Fischtebärg isch e Burgruine bi Firschtebärg, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hiifinge im Schwarzwald-Boor-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Hüfige,TRUE,Verbringig ins Konzentrationslager-Ankebruck bi Hüfige e Exempel statiert.,🔎
,,,Hüfinge,TRUE,"D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde.",🔎
,,,Sumpfohre,FALSE,Juni 1896 z Sumpfohre; † 30.,🔎
,,,Hüfingè,TRUE,"D ""ä-è""/""e""-Isoglosse volauft a dè Gränz zwischè m öschtlichè Schwarzwald zu dè Baar hy, d. h. uff dè Linniè Hüfingè-Blummbärg.",🔎
,,,Hifingè,TRUE,Dört un witer übber Hifingè bis Donaueschingè flièßt d Breeg schu ußerhalb vom Schwarzwald durch è breits un offenes Dal i d Hochflächi vo dè Baar.,🔎
,,,Hiifeinge,TRUE,"Är lyt iber em glychnammige Ortsdeil vu Hiifeinge, as dr vorderscht Bärg vu dr „Lengi“, wu zum Boorjura ghert zwische dr Schwebische Alb un em Schwarzwald bzw.",🔎
,,,Huuse,FALSE,Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere.,🔎
2857,Schriftsteller,Schriftschteller,Mundartschriftsteller,FALSE,Augschte 1940 z Mäder) isch e Mundartschriftsteller vom Vorarlbärg.,🔎
,,,Mundartschriftstellerin,FALSE,Meerz 1957 au dört) isch e Schwiizer Mundartschriftstellerin gsi.,🔎
,,,Schrifdschdeler,TRUE,"D Plakette wird an Chinschdler ùn Schrifdschdeler verliie, aber au an Lyd, wù im dr Dänggmoolbflääg oder in dr Haimdedfoorschig aktiv sin.",🔎
,,,Schriftschtelleri,FALSE,Jan'r 1966 ze Bonn) isch e-n-elsässisch-ditsche Schriftschtelleri g’sin.,🔎
,,,Schrìftstellera,FALSE,D Christelle Baldeck (*1976 z Milhüüsa) ìsch a Wellness-Masseuse un a Schrìftstellera.,🔎
,,,Schriftstäuä,TRUE,"Däzembr 1966 z’Saane im Bärner Oberland) isch e Schwiizer Schriftstäuä, Dreibuechoutor u Schurni.",🔎
,,,Autoore,FALSE,"Es sammled Vor- u Nachläss vo Autoore, wo i de vier Schwiizer Landesschbroche Dütsch, Französisch, Italiänisch u Rätoromanisch gschribe hei.",🔎
,,,Schriftschdeller,TRUE,Oktober 1938 z Züri) isch ä Schwiizer Psycholog und Schriftschdeller.,🔎
,,,Schriftstell´r,TRUE,"Johann Baptist Fischart, hitzedaas im Elsass meischtens (frz.) ""Jean"" – uff Elsassisch aach ""Schambediss"" Fischart, genennt ""Mentzer"" (àlso nooch Hessisch (Nordrhinfränkisch) „Meenzer“: (Hochditsch) „Mainzer“) weje dr Herkunft vun sinem Vàter; * 1546 oder 1547 ze Strosburi; † 1591 ze Forbach, hit Moselle, isch e friehneihochditsch´r Schriftstell´r gsin.",🔎
,,,Schriftstellr,TRUE,Februar 1837 ze Zürich) isch e ditschr Schriftstellr (Dramatikr) un (sozial-)politisch Aktivischt in de Zit vum Vormärz un e Natürwisseschaftler (Medizin/Anatomii) gsin.,🔎
,,,schriftsteller,FALSE,Dichder isch e spezifisch dütschi Wortbildig für e Verfasser vo Dichdig im Sinn vo dr sproochlige und schriftstellerische Kunst.,🔎
,,,Autore,FALSE,"Es bar Autore sind i beiden Anthologye, dr “Schwyzer Schnabelweid” und em “Schwyzer Meie” verträtte, und e Deil drvo, womme als Klassiker vo dr Düütschschwiizer Literatur chan aaluege, es Vierteljoorhundrt spöter au nomol im Thürer sim “Holderbluescht”.",🔎
,,,Schriftstellerin,FALSE,Si het dr Dokter Theodor Schwab ghürootet und denn z Sissech als freji Schriftstellerin gläbt.,🔎
,,,Schrifdschdeller,TRUE,"Dezämber 1987 am gliiche n Ort) isch e Schwiizer reformierte Pfarrer, Bolitiker u Schrifdschdeller gsii.",🔎
,,,Outor,FALSE,März 1965 z Langetu) isch e Schwyzer Outor.,🔎
,,,Schriifdschdeler,TRUE,"Dr Johann-Peter-Hebel-Bryys isch en Lideraduurbryys und wird syder ane 1936 an Schriifdschdeler, Ibersezer, Esèijischde, Wisseschafdler ùn Lyd, wù bi dr Medie schafe, verliie.",🔎
,,,Schrìftschtäller,TRUE,"Novamber 1981 àui därt) ìsch a kàtàlànischer Schrìftschtäller, Schurnàlischt un Ìwersätzer gsìì.",🔎
,,,Mundartdichter,FALSE,"Juli 1962 z Basel gstorben isch, isch Bürger vo Moslig und e Schwiizer Lehrer, Häilpädagoog und Mundartdichter gsi.",🔎
,,,Schrìftsteller,TRUE,Jüni 2008) ìsch e elsassischer Schrìftsteller un Hochschüellehrer gsin.,🔎
,,,Schrìftschtällera,FALSE,"März 1961 z’ Barcelona) ìsch a kàtàlànischa Schrìftschtällera, Draibüachschriwera un Schurnàlìscht.",🔎
,,,Schriftsteler,TRUE,"April 1910 z Brugg) isch en Gërmanischt, Apiteegger, Schurnalischt, Schriftsteler und zletschtamänd Redakter am Schwyzerischen Idiotikon gsy.",🔎
,,,Schriftsteller und Autorinne,FALSE,"Schriftsteller und Autorinne, wo Gedicht mache, git s vil, und nit für alli isch es eifach, drfür au d Lääser und Lääserinne z finde.",🔎
,,,Jugendchriftstellere,FALSE,Juli 1901 en dr Stadt Zirich) isch a Schweizer Jugendchriftstellere gwäa.,🔎
,,,Schriftstellär,TRUE,"Sin Vatär, dä Johann Caspar Füssli, isch Maler und Schriftstellär gsi.",🔎
,,,Schrifdschdellr,TRUE,"Januar 1933 z Lozern) isch an Schweizer Kabrettischd, Schrifdschdellr, Regisseur on Schauspiiler, wo seid de 1970er amma broida Publikum en Deitschland on en dr Schweiz wegga seine witziche TV-Sketch als Emil bekannt isch.",🔎
,,,Schiftstellär,TRUE,"S' Gutenberg Projekt bietäd en düütschsprachigä Läseservice met Wärbigä finanziert im Internet a. Debii handelt es sich i dä meischtä Fäll um Text vo Schiftstellär, wo vor meh als 70 Johr gstorbä sind ond' s uf däre ehrnä Wärch jetz kei Urheberrächtsasproch meh get.",🔎
,,,Mundartautor,FALSE,"Jänner 1990 z Willisau gstoorben isch, isch e Schwiizer Volchskundler, Nameforscher, Mundartautor und Theaterschryber gsi.",🔎
,,,Autoorinne,FALSE,"Es git Vortreeg, me diskutiert drüber was d Literatur isch, was d Dichter und Autoorinne schrybe und was das für d Gsellschaft bedüütet.",🔎
,,,schriftstellerischs,FALSE,"Sin schriftstellerischs Talent het de Sky du Mont entdeckt, wu 'ra ôgfonge het, fyr sini klei Tochter Gschichte z schribe.",🔎
2858,Landrat (Basel-Landschaft),Dr Landroot vom Kanton Basel-Landschaft,Landrot vum Kanton Basel-Landschaft,TRUE,D Florence Brenzikofer isch vu 2003 bis 2005 Mitgliid vum Landrot vum Kanton Basel-Landschaft gsii.,🔎
,,,Landroot,FALSE,Schbööter isch er au Bresidänt vom Landroot und Bresidänt vom Regierigsroot worde.,🔎
,,,Baselbieter Landröötin,FALSE,D Maya Graf isch vo 1995 bis 2001 Baselbieter Landröötin gsi.,🔎
,,,Baselbieter Landroot,FALSE,vo 1979 bis 1990 isch er au im Baselbieter Landroot gsi.,🔎
2859,Hohenrain,Hoonri,Hohneri,TRUE,"Es gränzt neu a Aesch, Autmis, Möischter, Ärmisee, Hohneri, Römerswiu und Schonge im Kanton Lozärn.",🔎
,,,Hoherain,TRUE,"D Nachbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde Gältel, Mülau und Au und die Lozärner Gmeinde Hoherain und Hitzkirch.",🔎
,,,Honri,TRUE,"De höchschti Punkt isch 788 Meter, de tüfschti uf 455 Meter ü. M. D Nochbergmeinde vo Au sind d Aaurgauer Gmeinde Boiel, Mülau und Seis und s lozärnische Honri.",🔎
2860,Bezirk Brugg,Bezerk Brogg,Brugg,FALSE,"Tradizionell ""reformiert"" isch der ehemalig Bärner Aargau mit de hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige.",🔎
,,,Brogg,FALSE,"Rèmige (amtlich ""Remigen"") esch e politischi Gmäind im Bezerk Brogg vom Schwiizer Kanton Aargau.",🔎
2861,29. Oktober,29. Oktober,29. Oktoower,TRUE,"Dr Luther Alexander Johnson (* 29. Oktoower 1875 z’ Corsicana, <a href=""Te",🔎
,,,29. Oktower,TRUE,"tier ghirota, àwer dia Ehe hàt nìt làng düürt. Àm 29. Oktower 2011 ìsch sa z Nàcht, ìn dr Neecha vum Cap Corse,",🔎
,,,29. Ogdoober,TRUE," href=""Bremen"">Breme as ""Ottilie Wilmanns""; † 29. Ogdoober 2023 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
2862,Fluss,Fluss,Flüss,TRUE,"De Rhy (oberrhiialemannisch au ""Rhin"", schwäbisch ""Rei"", rätoromanisch ""Rein"", tüütsch ""Rhein"", französisch ""Rhin"", ripuarisch ""Rhing"", niederländisch ""Rijn"") isch eine vo de gröschte Flüss vo Europa.",🔎
,,,Hauptfluss,FALSE,E Flusssüsteem (au Flussnetz) bestoot us eme Hauptfluss und alle sine diräkten und indiräkte Nääbeflüss.,🔎
,,,Fließgwässer,FALSE,Hatan Gol) isch e as Strom klassifiziert Fließgwässer im Norde vu dr Volksrepublik China.,🔎
,,,fluss,FALSE,D Ergolz isch dr Hauptfluss dur s Baselbiet im Norde vo dr Schwiz.,🔎
,,,Flùss,TRUE,"Benannt isch er nam Flùss Seisa, wo de Groosstǜu vo synneri östlechi Grenza zùm Kanton Bärn bǜudet.",🔎
,,,Flusslöif,FALSE,"Der Verein, wo öppe 140'000 Mitgliider het, macht Akzioone und au politischi Kampagne für d Inträsse vom Naturschutz und vom Umwältschutz, er weert sech gäge übertribeni Chraftwärchprojäkt, er wott d Biodiversität verbessere, unberüerti Landschafte und s Kulturland erhalte, verändereti Gebiet wider naturnööcher gstalte so wie bi de früener emol kanalisierte Flusslöif, druf luege, ass d Ressource i der Natur nid z fescht Schade lyde, und d Möntsche drüber informiere, wie wichtig alles isch, wo mit der Natur z tue het.",🔎
,,,-flüss,FALSE,"Umgagssprâchlich wird ä grôssi Âzâl vo Vögel wo uff Binnesée un -flüss läbet, als ""Änte"" bézeichnet.",🔎
,,,Fluß,FALSE,"D Maine [] isch èn Fluß im weschtlichè Frankrych, wo im Departemänt Maine-et-Loire i dè Region Pays de la Loire volaufè duèt.",🔎
,,,Stroom,FALSE,1899 het s erschte Elektrizidetswärk an dr Voltastrooss Stroom afo broduziere.,🔎
,,,Flüssle,TRUE,"D Orne Champenoise isch è Flüssle z Frankryych, wo im Loire-Gau volauft.",🔎
,,,Flüssli,TRUE,  D Lana isch e Flüssli wo durch d albanische Hauptstadt Tirana dure fliesst.,🔎
2863,Kurdische Sprachen,Kurdischi Sprooch,Kurdisch,FALSE,"Mä schwätzt au verschiideni Beduinedialekt und Schbrooche vo Minderheite (Armenisch, Kurdisch, Aramäisch u. a.).",🔎
,,,kurdisch,FALSE,"Bukan () uf kurdisch au Bokan, isch e Stadt im Nord-Weste vom Iran.",🔎
,,,kurdischi Dialäkt,FALSE,"Syterhär isch s Verbot, kurdischi Dialäkt z schwätze ufghobe woren un Kurdischunterricht un kurdischi Radio- un Färnsehkanäl sin zuegloo wore.",🔎
2864,Aeschenplatz,Aescheblatz,Äscheblatz,TRUE,"S historische Archiiv vom Konzärn befindet sich am Äscheblatz 6 z Baasel und isch e Baasler Kulturguet, wo nazionali Bedütig het.",🔎
,,,Blatz,FALSE,"Dr Blatz wurd schööner eso, het er gsäit, und d Iifaart in die Freiji Strooss bräiter, so dass dr vili Verkeer zum Määrtblatz und zur Schiffländi besser duurekiem.",🔎
2865,Rottenschwil,Roddeschwyl,Rotteschwil,TRUE,"Au zwee Drettel vom Dörfli Werd (hüt Teil vo Rotteschwil), de Litzihof, de Hoof am Fahr, d Güeter Obschlag ond Mörgeler händ dezueghört.",🔎
,,,Rotteschwyyl,TRUE,"D Noochbergmeinde sind Oberwil-Lieli im Norde, Arni im Oschte, Oberlunkofe im Süde, Rotteschwyyl im Weschte un Brämgarte un Zufike im Nordweschte.",🔎
,,,Rotteschwil-Weerd,FALSE,"Im Noorde isch Onderlungkhofe Nochberggmäind, im Oschte Aarni, im Süüde isch es Joone ond im Weschte ond im Weschte Rotteschwil-Weerd, wo det mid sim Ggmäimpann bes öber d Rüss öbere chond.",🔎
2866,Badisches Staatstheater Karlsruhe,Baadische Staatstheater Karlsrue,Badische Staatstheater,FALSE,"Vu 1997 bis 2019 isch d Keil Diräkteri un Brofässeri vu dr ""Akademie des Tanzes"" vu dr Staatlige Hochschuel fir Musik un darstellendi Chunscht z Mannem gsii un vu 2003 bis 2019 Diräkteri vum Staatsballett Charlsrue vum Badische Staatstheater z Charlsrue.",🔎
,,,Baadisch Staatstheater Charlsrue,TRUE,"Speeteri Inszenierige hän si ans Baadisch Staatstheater Charlsrue, ans Nationaltheater Weimar, an di Stedtische Biine Augschburg, ans Landestheater Salzburg, ans Saarländisch Staatstheater Saarbrücken, ans Stadttheater St.",🔎
,,,Badisch Staatstheater Charlsrue,TRUE,Zue dr Spiilzyt 2019/2020 isch d Breiner as Ballettdiräkteri un Schefchoreografi an s Badisch Staatstheater Charlsrue gwägslet.,🔎
,,,Baadische Staatstheater Charlsrue,TRUE,"Si het an verschiidene dytsche Biine gspiilt, unter anderem 1975 bis 1977 as Gascht am Schauspiilhuus Bochum un 1977 bis 1979 am Baadische Staatstheater Charlsrue.",🔎
,,,Baadische Staatstheater,FALSE,"und d Karlsruejer Händel-Festspiil, wo sit 1985 vom Baadische Staatstheater zämme mit dr Händel-Gsellschaft und dr Internazionale Händel-Akademii veraastaltet wärde.",🔎
2867,Karnasion,Karnasion,Karnasische Hain,FALSE,"Spööter isch er uf Messenie zom Perieres cho, wo em s Land bim Karnasische Hain zuegwise hett.",🔎
,,,Karnasischen Hain,FALSE,"Andania werd hüüffig as Ort vo de Mysterie gnennt, wo im Karnasischen Hain abghalte wore sind.",🔎
,,,Karnasischi Hain,FALSE,"Zom Perieres isch de Bogeschütz Melaneus choo, e Soo vom Apollon und de hett vom Perieres s Land um de Karnasischi Hain öberchoo und de Landstrich noch sinnere Frau Oichalia binamst.",🔎
2868,Laichingen,Loechenge,Loichanga,TRUE,Si ligt südlech vo Loichanga ond goht uff Beddo- ond Eisedrebba 55 m na.,🔎
,,,Laichiga,TRUE,"Em Noorda vo Blaubeira isch Suppinga, des wo zuar Schdadt Laichiga ghert, ond Berghiala, a oigene Gmoind.",🔎
,,,Lôichengâ,TRUE,"Nôchbrgmoidâ von Dôrâschadt send Lausâ em Nordâ, Weschdrschdett ond Boimrschdett em Oschdâ, d Schadt Ulm em Siidâ, Blauschdoi em Siidweschdâ ond Mêrgleng, Lôichengâ ond Nällengâ em Nordweschdâ.",🔎
2869,Schopfheim,Schopfe,Schopfen,TRUE,Är isch z Schopfen ufgwachse un dert uf s Theodor-Heuss-Gimnasium gange.,🔎
,,,Schopfener,FALSE,"D Gmeind gränzt im Norde an Fröhnd und an de Todtnauer Ortsdeil Herreschwand, im Oste an Todtmoos, im Süde an de Schopfener Ortsdeil Gerschbach und im Weste an Zell im Wysedal. Gschicht.",🔎
,,,Schopfèmer,FALSE,Asè hèt dè Zeller Kaufmaa un Textilingenieur Johann Faller – èn gebürtigè Todtnauer un Mitglyd i dè Zweitè Kammer z Karlsruè – zämmè mit èm Schopfèmer Abgordnètè Gottschalk d Todtnauer Petition unterschtützt.,🔎
,,,Schopfè,TRUE,"Dõdèbi handelet s sich nit nu um Nebbèstreggè mit uusschlièßlich lokaler Bedütig wiè d ""Wysèdalbaan"" Basel–Schopfè–Zell im Wysèdal, eröffnet 1862, sondern au um Hauptbaanè.",🔎
,,,Schopfemer,FALSE,"No 1787 het s Huus e baar Mol dr Bsitzer gwägslet, 1850 het d Schopfemer ""Lesegesellschaft zum Pflug"" dr zwot Stock fir 651 Gulde gchauft, anne 1862 het si s dr Huusemer ""Hebelstiftig"" fir 1000 Gulde iberloo.",🔎
2870,Triebwagen,Triibwage,Drybwäge,TRUE,Sy wörd zimli hüüfig bi Drybwägezüüg (z. B.,🔎
,,,Disel-Drybwägè,FALSE,"I dè letschtè Bedrybsjohr sin d Faartè mit Disel-Drybwägè vo dè Baureiè VT 98, im sognenntè ""Schinnèbus"" odder ""Näbbebaan-Retter"", gmacht worrè.",🔎
,,,Driibwääge,FALSE,Aggsaaornige vo Lokomotiive und Driibwääge in churzer Form alfanumeerisch daargstellt wärde.,🔎
,,,Triebwage,TRUE,"D Montreux-Berner-Oberland-Bahn (MOB) hend ihri Regionalvercherspendelzüg vo 1976/79 welle modernisiere, indem der Triebwage ohni Führerstand id Mitti vom Zug gesetzt wird und beidsitig e Niderflurstürwage kuppelt wird.",🔎
,,,Triibwäge,TRUE,Zu de Loggene zellt mer aber au d' Triibwäge.,🔎
,,,Triebzug,FALSE,Wenn mal e GSW usfalle söt wird der ABt 414 oder 415 zämme mit einem oder sogar zwei B hinerem Triebzug oder em erschte GSW akupplet Historischi Fahrzüg.,🔎
,,,triebzüg,FALSE,"D Z 22500 „Eole“ sind zweisystemfähige Doppelstock­triebzüg, wo vo der SNCF uf der französische Linie RER E im Grossrum Paris igsetzt wärde.",🔎
,,,Trybwägè,TRUE,Stündlich vokeered InterRegioExpress-Züüg mit Neigetechnig-Trybwägè mit dè BR 611 zwischè Basel un Singè.,🔎
,,,Trybzüüg,FALSE,"Im Personèvokeer wörred z Dütschland sit meererè Johr d Disellokomotyvè mee un mee durch diselbetribbeni Trybzüüg vodrängt, einzig d Beförderig vo schwèrè Schnellzüüg wörd übberwygend no mit Lokomotyvè durrègfüürt.",🔎
,,,Motorwage,FALSE,Ä Schinätraggtor isch ä Motorwage wu eleggtrisch oder mit Disel uf Schinä fahrt.,🔎
,,,Elegtrotrybzüüg,FALSE,"Mengi Bauartè vo Elegtrotrybzüüg wörred vo elektrischè Trybköpf aatribbè, wo a dè Zugschpitzè und/odder am Zugènd laufè un im Regèlbetrièb niè vo dè Wagè abkupplet wörred.",🔎
,,,triebwägè,FALSE,"Uff èm Abschnitt Neuschtadt–Donaueschingè fahret Diseltriebwägè vo dè Baureihè 611 un 628, well desell Abschnitt nit elektrifizyrt isch.",🔎
,,,Diseldrybwägè,FALSE,"Sell heißt, bim gschobenè Zug (wegè dè fäälendè Zugheizung vo dè V 36 sin meischtens virachsigi Stüèer- un Beiwagè vo Diseldrybwägè, abber au Plattformwägè vo dè Bauart „Donnerbüchsè“ zum Ysatz cho) hèt sich dè Lokomotyvfüürer im Stüèrwagè befundè, wôrend d Lok, wo i dè Regèl mit èm Vorbau am Zug gschtandè isch, vo eim „maschinnètechnischè Begleiter“ bsetzt gsi isch.",🔎
,,,Motoorwääge,FALSE,"S Drassee von ere Iisebaanstrecki cha mit äim oder meerere Gläis, mit Signaalaalaage, Hochbaute, Kilometrierig, Wäiche und Chrüzige usgstattet si, und mit Bahnhööf und Haltstelle für e Persoone- und Güetervercheer, ere Ooberläitig für e Betriib mit elektrische Lokene und elektrische Motoorwääge.",🔎
,,,Tribwage,TRUE,"1971 sind d Wage vo der Serii ABDt 1711–1714 abglifert worde, wo usschliesslich zämme mit de Tribwage Be 4/4 511-514 und je ei bis zwei Zwischenwage bsunders für de Vorortsvercher zwische Schiers, Chur und Thusis igsetzt wärde.",🔎
,,,trybwägè,FALSE,"D „Rennstreggè“ vo dèrrè Zit sin dörtzmòls diè Preußischi Oschtbaan, wo durch dè polnische Korridor voloffè isch (dört durch dè schlèchte Zuèschtand vo dè Gleis langsamer), d Streggè vo Berlin nõch Hamburg, übber Hannover is Ruurgebièt, übber Frankfurt nõch Südweschtdütschland, uff wellenè d Diselschnèlltrybwägè vokeert sin, un diè Schlesischi Baan vo Berlin uff Breslau.",🔎
,,,Drybwägè,TRUE,Diè bis dört bruuchtè Doppelstockwägè mit irè (Stand: März 2018) dotal uusgleiertè Görlitz VII-Drèègschtell wörrèd denn voruussichtlich durch einstöckigè Drybwägè ersetzt.,🔎
,,,Trybwäggè,TRUE,Diè Schwizerischi Induschtry-Gsellschaft (SIG) hèt am Betrybsbeginn zämmè mit dè Maschinèfabrik Örlikè (MFO) vir Trybwäggè CFe 4/4 1–4 glifferèt.,🔎
2871,Laufenbrücke,Lauffèbrugg,Laufèbrugg,TRUE,Dè Chlynè Lauffè bi Laufèburg isch èmòl è Stromschnèllè am Hochrhy unterhalb vo dè Laufèbrugg zwische de Städt Laufeburg (Schwiz) und Laufeburg (Dütschland) gsi.,🔎
,,,aalt Rhybrugg,FALSE,"Die Hochrhybrugg isch i dè Johr 2003 bis 2004 als zweiti Vobindung zwǜschè dè beidè Stadtdeil aaglait worrè, well diè aalt Rhybrugg für dè wachsende Faarzüügvokeer nǜmmi un für dè Schwèrvokeer (Gwichtslimit 12 t) sowyso nit glangt hèt.",🔎
,,,Lauffebrugg,TRUE,"E ganz e nöji Brugg isch d Hochrhybrugg bi Lauffeburg, wo der Vercheer vo der alt Lauffebrugg z Lauffeburg wägggnoo het.",🔎
2872,Muskulatur,Muskulatur,Muskelchraft,FALSE,"E Welo (vo , churz für ‚Schnällfuess‘; ‚schnäll‘ und ‚Fuess‘), isch e Landfahrzeug, wo mäistens zweireedrig (äispuurig) isch und mit Muskelchraft über Bedaal aadriibe wird.",🔎
,,,Muskleufbau,FALSE,"So underschäidet sich zum Bischbil dr wiibligi Chnochebau e bitz, bsunders vom Becki und vom Schäädel, au dr Muskleufbau isch mäischtens anders.",🔎
,,,Muskelgwääb,FALSE,"Dr Maage isch e Hoolorgan us Muskelgwääb, wo inne draa e Schliimhut het.",🔎
,,,Muskelkörper,FALSE,"D Zunge, (althoochdütsch ""zunga"", , ""glōssa"") d Lällä oder dr Lälli isch e lenglige Muskelkörper, wo von ere Schliimhut überzoge isch und uf em Boode vo dr Muulhööli lit und die fast ganz usfüllt, wenn s Muul zue isch.",🔎
2873,Reichstag (Begriffsklärung),Reichstag,Riichsdag,TRUE,"Am Riichsdag z Worms im Johr 1495 het dr Kaiser Maximilian I., wo Gäld bruucht het für siini Chrieg gege Frankriich und gege s Osmanische Riich, broklamiert, ass jedi Person, wo elter as 15 siig und es Vermöge vo meh as 500 Gulde haig, jedes Johr ä halbe Gulde Schdüür müess zahle und bi Vermoge vo meh as 1000 Gulde ä ganze Gulde.",🔎
,,,Riichsdaag,TRUE,"Im Summer 1518 isch er als Verdräter vo dr Stadt Nürnbärg uf em Riichsdaag z Augsburg gsi, won er dr Jakob Fugger und anderi bedütendi Persönligkäite gmoolt het.",🔎
,,,Riichstag,TRUE,"fürs dütsche Riich im Zämmechoo vum Riichstag und de Landtäg), isch vom Herrscher oder von der herrschende Schicht je länger deschto mehr uusgschaltet worde, und au d Wirtschaft isch ganz uffs Ziil uusgrichtet worde, der Wohlschtand vom Staat, sprich von de Herrschende, z mehre (Merkantilismus).",🔎
2874,Schall,Schall,Schàll,TRUE,"Infraschàll ìsch Schàll, wo siina Frekwanz unterhàlb vu dr mänschliga Heerflächa, àlso unterhàlb vu 16 bzw.",🔎
,,,Schallwälle,FALSE,"Bi Wälle, wo sich im ene Dräägermedium fortpflanze, wie d Schallwälle, anderet sich d Frekwänz, wo mä misst, wenn sich d Kwelle oder dr Empfänger gegenüber em Dräägermedium bewegt, und es isch nit s gliiche, öb sich d Kwelle oder dr Empfänger bewegt.",🔎
,,,Schallwellè,FALSE,"Bi nèrè stehendè elegtromagnetischè Wellè sin diè beidè Größè s elegtrische un s magnetische Fäld, bi nèrè stehendè Schallwellè in èm Blõsinschtrumänt dè Luftdrugg un d Schallschnellè.",🔎
,,,Schallwelle,FALSE,"Allerdings chänne mir die Schallwelle uf de Erde nit „höre“, wil s'Vakuum vum Weltrum sälli nit witterlaitet.",🔎
2875,Bauartbezeichnungen der Schweizer Lokomotiven und Triebwagen,Bauartbezeichnigè vo dè Schwizer Lokomotyvè un Drybwägè,Bezeichnungsschema,FALSE,"Sèbbi hèn bi dè SBB gmäß èm Bezeichnungsschema s Kürzel ""Tm"" drait un sin als ""Rangyrdraktorè"" bezeichnèt worrè.",🔎
,,,Bezeichnige,FALSE,Wagenklasse sowie es Gepäckabteil und verkehre als drei- und vierteiligi Iheite mit de Bezeichnige MGB ABDeh 4/8 und ABDeh 4/10.,🔎
,,,Bauartbezeichnigè vo dè Schwizer Lokomotyè un Drybwägè,TRUE,È Uffschlüsselig vo dè Bezeichnig vo Lokomotyv- un Drybwägè-Tùpè luèg Bauartbezeichnigè vo dè Schwizer Lokomotyè un Drybwägè.,🔎
2876,Bezirk Andelfingen,Bezirk Andelfinge,Bezirk Andelfingè,TRUE,S Schloss Laufè isch è Schloss i dè Gmaand Laufè-Uuwisè im Ussèamt vum Bezirk Andelfingè im Zürcher Wyyland im Nordè vum Kanton Züri i dè Schwyz.,🔎
,,,Andelfinge,FALSE,"De Kanton verdankt sin Name em Fluss Thur, wo vo Südoschte noch Nordweschte dur en dure flüsst und im Zürcher Bezirk Andelfinge in Rhy mündet.",🔎
2877,Amerikanischer Unabhängigkeitskrieg,Amerikanische Revolution,amerikanischi Revolution,TRUE,D'Wurzle vum Konflikt gönn uf d amerikanischi Revolution zrugg.,🔎
,,,Amerikanische Unabhängigkäitschrieg,FALSE,"Under iim het Groossbritannie die franzöösische Kolonie z Kanada gwunne und die franzöösische Bsitz in Indie (1763), es het aber au e groosse Däil vo sine nordamerikanische Kolonie im Amerikanische Unabhängigkäitschrieg (1775–1783) verloore.",🔎
,,,amerikanische Unabhängigkäitschrieg,FALSE,"Si Dood isch e groosse Verlust für die britischi Armee gsi, wo in deere Zit fast käini fähige Kommandöör ghaa het, wie es sich spööter im amerikanische Unabhängigkäitschrieg (1775 bis 1783 ) zäigt het.",🔎
,,,Amerikanische Revoluzioon,TRUE,"Wääred dr Amerikanische Revoluzioon het er die Veräinigte Staate as Diplomat in Frankriich verdräte und het dr Allianzverdraag mit de Franzoose und denn au dr Friide vo Bariis usghandlet, won em Amerikanische Unabhängigkäitschrieg en Ändi gmacht het.",🔎
,,,amerikanische Unabhängikeitschrieg,FALSE,Johrhundert mit em amerikanische Unabhängikeitschrieg agfange und isch am Ändi vom 20.,🔎
,,,Amerikanischen Unabhängigkaitschrieg,FALSE,"Die het s Zyyl ghaa ne Kolony z grinde fir d „Nova Scotians“, Schwarzi, wu uf dr Syte vu dr Brite im Amerikanischen Unabhängigkaitschrieg kämpft hän fir s Verspräche, ass si derno freigloo wäre, un wu in dr kanadische Provinz Neischottland aagsidlet wore sin.",🔎
,,,Àmerikànischa Revolüzioon,TRUE,"Gnännt ìsch d’ Schtàdt noh-n-em Edward Joseph Hancock, Jr., wo zamma mìt’m George Washington ìn dr Àmerikànischa Revolüzioon kampft hàt.",🔎
,,,àmerikànischa Revolüzioon,TRUE,"Ar ìsch àlso a diräkter Noohkumma vum Patrick Henry (1736–1799), wo wahrend dr àmerikànischa Revolüzioon a wìchtiga Rolla gschpìelt hàt.",🔎
,,,Amerikanische Unabhängikeitschrieg,FALSE,"Zu dere Ziit si no neui groossi Usgobe gmacht worde, wil Frankriich si Flotte vergrösseret het und denn im Amerikanische Unabhängikeitschrieg d Koloniste gege Grossbritannie understützt het, ä Schritt wo si neu Finanzminister, dr Jacques Necker befürwordet, wo aber s Land finanziell no ganz ruiniert het.",🔎
2878,4. Dezember,4. Dezämber,4. Dezamber,TRUE,"28Oberelsass%29"">Oberdorf. Dia Fusion ìsch àm 4. Dezamber 2015 gwählt worra. Dr Nàmma vu",🔎
,,,4. Dezemba,TRUE,"1585 ufm Schloss Richelieu, Indre-et-Loire; † 4. Dezemba 1642 in Paris), Marquis du Chi",🔎
2879,Nebenfluss,Näbefluss,Nebeflüss,TRUE,"Di wichtigste Nebeflüss si dr Schwarzbach, wo im Biet vo Leukerbad afoot und vo der Gemmi i d Chander abechunnt, dr Öschibach us em Öschinesee, d Entschlige und d Simme.",🔎
,,,Näbebech,FALSE,"Di grössere Näbebech chömmed us dem Grund alli vo Süde, wi de Medelser Rhii, de Rein da Sumvitg, de Glenner und d Rabiusa.",🔎
,,,Nääbefluss,TRUE,"D Mosel (franzöösisch: ""Moselle"", luxeburgisch: ""Musel"") isch dr lengsti dütschi Nääbefluss vom Rhii und noch däm die zwäitwichdigsti Schifffahrtsstrooss vo Dütschland.",🔎
,,,Nebbèbäch,FALSE,D Breiti vo dè Dalsollè voringert sich öschtlich vo dè Blummberger Pfortè vo 650 m uff denn 300 m. Vo dè Schwemmfächẽr vo dè Nebbèbäch wörd d Aitrach widderholt von èrè Dalsitè zu dè anderè drängt.,🔎
,,,Näbefliss,TRUE,"In dr Amazonas minde rund 10.000 Näbefliss, wu iber 100 dervu schiffbar un 17 iber 1600 Kilometer lang sin.",🔎
,,,Hauptzuèfluss,FALSE,Er isch dè Abfluss vom Obbersee un Hauptzuèfluss vom Untersee.,🔎
,,,Nebbèflüss,TRUE,D Nebbèflüss im Iizuggebièt vo dè Haslach entwässerèt wiè folgt:,🔎
,,,Näbbèflüss,TRUE,D Näbbèflüss im Beryych vum Schwarzwald sin: Mehreri Näbebäch vum Mittellauf hän au Andeil an dr Bildig vo dè Wuètèschlucht.,🔎
,,,Näbeflüss,TRUE,D Wiise isch eine vo dr rechtssitige Näbeflüss vom Rhy.,🔎
,,,Nebbèfluss,TRUE,"Au d Namènsgebig ka vom Hauptschtrang abwychè (luèg dõdezuè au ""Nebbèfluss"").",🔎
,,,Zueflüss,FALSE,"Als äifachi geografischi Hilf säit men au, es sig d Landschaft, wo d Aare am Rand vom Mittelland drduur flüüsst; und im Wälschte wäres deren iiri Zueflüss, d Orbe und d Zyyl zäme mit de ""Jurarandseeè,"" und no wyter usse chunt s Land weschtlich vom Gämfersee.",🔎
,,,Naawaflìss,TRUE,"Bii da wìchtiga Naawaflìss sìnn dr Biryu-gang, dr Nam-gang un dr Chaeryŏng-gang.",🔎
,,,Nebefluss,TRUE,isch e Nebefluss vo de Donau und het sini Quelle im Engadin i de Bündner Alpe.,🔎
,,,Nääbeflüss,TRUE,E Flusssüsteem (au Flussnetz) bestoot us eme Hauptfluss und alle sine diräkten und indiräkte Nääbeflüss.,🔎
,,,Nèbbèbach,FALSE,"Dè Rötèbach isch dè èrschte linksitige Nèbbèbach vo dè Wuètè, nõchdèmm selli uss dè Hürõt vo dè Guètach un dè Haslach entschtandè isch.",🔎
,,,Sytefluss,FALSE,"A dere Stell chunnt d Dranse is Tall abe, wo en Sytefluss vo dr Rhone isch und bim Gross Sankt Bärnhardspass und im Bangistaal afoot.",🔎
,,,Nebbèböchli,FALSE,Ei Nebbèböchli spyst dè Rötebach obberhalb vom Dorf.,🔎
,,,Näbbèfluss,TRUE,Si gòt witter in südweschtlicher Richtung un entwässerèt nõch 12 Kilometer bi Bouchemaine als rächtè Näbbèfluss i d Loire.,🔎
,,,Hauptnäbefluss,FALSE,"Vor allne andere präge dr Rhy (zäme mit sim grosse Hauptnäbefluss, dr Aare) und dr Rotte d Landschaft vo dr Schwiz.",🔎
,,,Näabafluss,TRUE,"Dor Lech isch a rächdor Näabafluss vo dor Donau, en Östreich und en Deidschland.",🔎
,,,Sytebach,FALSE,"Der Sytebach us em nögschde Taal, wo bi Tschamut undedra an Vorderhy abe chunt, der Maigelsrhy ""(Rein da Maighels)"", isch zwar a dere Stell scho lenger als der Oberlouf vom Vorderrhy sälber, er chunt aber ebe us emene Sytetaal und gilt drum nid als erschte Kwellfluss vom Rhy.",🔎
,,,Naawafluss,TRUE,D’ Vesle ìsch a Naawafluss vu dr Aisne ìm Frànkrììch; domìt gheert sa zem Iizugsgebiat vu dr Seine.,🔎
,,,Sytebech,FALSE,"Grösseri Sytebech vom Seyon sin der ""Ruz Chasseran,"" wo am Bärg Chasseral oben afoot, der ""Torrent,"" der ""Morguenet,"" der ""Engollon,"" der ""Ruz d’Amont,"" d ""Sagnetanna,"" d ""Sorge"" und der ""Sorgereux"".",🔎
2880,Bevölkerung,Bevölkerig,Bevöukerige,FALSE,"D Demografi ( „Vouk“, un ""graphé"" „Schrift, Bschrybig“) oder Bevöukerigswüsseschaft isch d Wüsseschaft, wo sich schtatistsch und theorätisch mit dr Äntwicklig vo Bevöukerige und ihre Struktuure befasst.",🔎
,,,Bevölcherig,TRUE,"Dr grösst Adeil vu dr Bevölcherig im Stadtteil wird dur jungi Familie gstellt, ca.",🔎
,,,Bevellikerung,TRUE,"'S Neidrf ésch gegrindet wore, fr uem e Teil vun dr Heeningr Bevellikerung uffzenemme, àls dr Ort vor dr Basler Grenz untr'm ""<a href=""Ludwig%20XIV.",🔎
2881,Elz (Rhein),Elz (Rhi),Älz,TRUE,Wenigi hundert Meter nordweschtlich vu Riegel minde d Glotter un an de glich Schdell d'Dreiseme samt de Alde Dreiseme zämme mid de Älz in de Leopoldskanal.,🔎
,,,Elzniederung,FALSE,"D Gmarkungsfläche vu Däninge erstreckt sich au uf d'Elzniederung, d Däninger Bladde un d Niederung vum Däninger Allmänd.",🔎
,,,Elzdal,FALSE,D Rhyebeni lyt iber 1000 Meter un d Gipfel uf dr änere Syte vum Elzdal 500-600 Meter diefer wie dr Kandel.,🔎
2882,13. März,13. Merz,13. Merze,TRUE,"mber"">15. Dezämber 1849; † 13. Merze 1933 z Liesc",🔎
,,,13. Meerz,TRUE,D Teresa Maria Bücker (* 13. Meerz 1984 z Mesc,🔎
2883,Wildhaus SG,Wildhuus SG,Wildhuus,TRUE,"De Hoptfluss isch d Tuur, wo z Wildhuus und z Underwasser entspringt und noch em grosse Boge bi Wiil d Nordgrenze vom Toggeburg bildet.",🔎
,,,Wildhus,TRUE,Vo Nesslau füärät Poschtautoliniä noch Wildhus—Buchs und öbr d Schwägalp of Urnäsch is Appezällerland.,🔎
2884,Subtraktion,Subtraktion,Differänz,FALSE,Für d Differänz vo zwäi Vektor formula_3 und formula_4 gältet:,🔎
,,,Subtrakzioone,FALSE,"Punkträchnig vor Strichrächnig isch e Konwenzioon in dr Rangfolg vo Operatore in dr Mathematik und säit, ass Multiplikazioone (do mit eme Mol-Punkt gschriibe) und Divisioone (do mit eme Doppelpunkt gschriibe) vor Addizioone und Subtrakzioone duuregfüert wärde.",🔎
,,,Differänze,FALSE,"D Chlammerereegle beschriibe in dr Arithmetik und dr elementare Algebra Vorschrifte, wie Chlammre in räine Summe und Differänze, also in Usdrück, wo din nume plus und minus vorchömme, uflööse muess.",🔎
,,,subtrahiert,FALSE,"Die ganze Zaale bilde e Ring in Bezuug uf d Addizioon und d Multiplikazioon, d. h. si chönne ooni Iischränkig addiert, subtrahiert und multipliziert wärde.",🔎
2885,Blutwurst,Bluètwurscht,Bluetwurscht,TRUE,"Es gitt die bwährt alemannisch Husmannskoscht: Bluetwurscht, Iisbei, Kassler, Sürkrütt, Ärdäpfel, verschideni Bratwirscht, dazue e starks „Tovar“-Bier",🔎
,,,Boudin noir,FALSE,"Für s Yydickè vom Cidre wörd i dè Orne gèrn beidi Sortè Kochwurscht servyrt, wo au im Alemannischè Ruum für Schlachtblattè un Metzgétè aabotè wörrèd: ""Boudin blanc"" un ""Boudin noir"".",🔎
2886,Freudenstadt,Fraidestadt,Freudestadt,TRUE,Sit 1959 isch Mänidorf e Partnergmäind vo Freudestadt im Schwèèbische.,🔎
,,,Fraedasdadd,TRUE,"Haobdvorkehrslinia send drei Bundessdråsa: Em sida d B28 (Dibenga -) Nagold - Aldasdåeg (- Fraedasdadd), em Osda d B463 (Horb -) Nagld - Calb (- Pforza), ond middla durch dor Graes vo Norda nåch Sida d B294 (Pforza -) Bad Wildbad - Glaes Enzdaal (- Fraedasdadd).",🔎
,,,Freidestadt,TRUE,"Im Biet zwische Donaueschinge, Duttlinge, Dibenge, Calp un Freidestadt sin in dr hitige Dialäkt d Lut o vor r, uo vor Nasal, â vor r un ei in eme /ɔə/ zämmegfalle.",🔎
,,,Freudèschtadt,TRUE,Hütt verkehret selli Zugleischtungè stündlich vo Offèbürg via Huusach un d Kinzigdalbaan bis uff Freudèschtadt.,🔎
,,,Freudestedter,FALSE,"Au d Wasserläitig, wo em Freudestedter ""Teuchelwald"" si Naame gee het isch 1952 no in Bedriib gsi.",🔎
2887,Saar,Saar,Sààr,TRUE,Eerschwiller lijt rund nin Kilometer eschtlich vun Sarrebourg uf dr Wàsserscheid zwìsche Sààr un Zorn uf re Heche zwìsche 273 un 354 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Wisse Soor,FALSE,"Laneuveville-lès-Lorquin lijt àn dr Wisse Soor, rund zeh Kilometer sìdweschtlich vun Sarrebourg àm Füeß vun dr Vogese.",🔎
,,,Wisse Sààr,FALSE,"Lafrimbolle lijt ìn me Sittedàlp vun dr Wisse Sààr àm Rànd vun dr Vogese àn dr Granz zem Département Meurthe-et-Moselle, rund 18 Kilometer sìdlich vun Sarrebourg uf re Heche zwìsche 285 un 440 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Rote Sààr,FALSE,Abreschviller lijt àm Rànd vun dr Vogese àn dr Rote Sààr uf re Heche zwìsche 273 un 968 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Soor,TRUE,"""Bockenheim""), wie uf dr rachte Sitt vun dr Soor lijt und ànne 1178 s erscht Mol gnannt worre ìsch àls ""Buckenheim"", und ""Neusaarwerden"" (frz.",🔎
,,,Sààrdàl,FALSE,Rulinge lijt ìwer em Sààrdàl in dr Neche vun dr Granz züe Ditschlànd uf re Heche zwìsche 241 un 350 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
2888,Gamet,Gamet,Käimzälle,FALSE,"Dr Bau vo de primääre Gschlächtsmerkmol isch hauptsächlig dur d Funktion bi dr Furtpflanzig bedingt: Vo dr wiiblige Käimzälle, dr sogenannte Äizälle, het s e Vorroot im Äierstock.",🔎
,,,Keimzelle,FALSE,"Bi höcher entwicklete Vilzeller (d. h. Dier, Bflanze, Bilz und Protiste) het d Drennig in verschidnigi Gschlächter dr Übergang zur gschlächtlige Furtpflanzig dur dr Usdusch und d Rekombination vom Genom bi dr Befruchdig und d Bildig von ere befruchdete Keimzelle bedütet.",🔎
2889,Rheinland-Pfalz,Rhiland-Pfalz,ryyland-pfälzische,FALSE,Im Weschde isch dr Ryy d Gränze zue dr franzeesische Arrondissement Waiseburch und Hàwenau ùn ùf eme chùùrze Schdùg zuem ryyland-pfälzische Landchrais Germersche.,🔎
,,,Rhinland-Pfàlz,TRUE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,Rhyland-Pflaz,TRUE,"Im geografischè Sinn wörd „Süddütschland“ im Brockhuus wiè dèsèll Deil vo Dütschland definyrt, wo südlich vo dè mitteldütschè Gebirgsschwèllè lygt – also d Länder Bayern un Baddè-Württèbärg sowiè s südliche Rhyland-Pflaz un Südhèssè, wo öppè zwüschè Main- un Neggarmündung lyt.",🔎
,,,pröissische Rhyprovinz,FALSE,"Sin Vader Johann Jakob Hebel (1720–1761), vo Pruef e Wääber, isch vo der Stadt Simmern im Hunsrück i der Kurpfalz (ab 1815 i der pröissische Rhyprovinz) gsi, und er isch gschtorbe, wo der Johann Peter Hebel no ganz chly gsi isch.",🔎
,,,Rhiilànd-Pfàlz,TRUE,"Ìm Wäschta granzt sa àn d’ Prowìnz Wàlloonisch-Bràbant, ìm Süüda àn d’ Prowìnza Namur un Luxemburg, üsserdam àns Groossharzogtumm Luxemburg un àn d’ diitscha Bundeslander Rhiilànd-Pfàlz un Nordrhii-Wäschtfààla ìm Oschta, ìm Norda àn d’ nììderlandischa Prowìnz Limburg un d’ fläämischa Prowìnza Limburg un Fläämisch-Bràbant.",🔎
,,,Rhyländische,FALSE,Sit de 90er Johre un au hitztag no gits danne soebbis wie ä Modewelli bi de Gugge un eso breitet sich d Guggemusik alswiitr us un isch woohrschins in a paarne Johre übrall in de alemannisch Fasnetsregio un au bim sognennte „Fasching“ im Rhyländische un anderschtwo zfinde.,🔎
,,,Pfàlz,FALSE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,Rhiiland-Pfalz,TRUE,"D Gränze vo de Schdadt isch im Norde, Oschde und Süde de Landkreis Karlsrueh und im Weschde de Rhii, wo do d Landesgränze zwüsche Bade-Württebärg und dr Rhiiland-Pfalz bildet.",🔎
,,,Rhyland-Pfalz,TRUE,Vo Lüterburi und Karlsrueh bis Manne bildet dr Rhy d Gränze zwische em rächtsrhynische Bade-Württebärg und em linksrhynische Rhyland-Pfalz.,🔎
,,,Rhinland-Pfalz,TRUE,"Dr Sidweschtrundfunk (offiziäll: Südwestrundfunk, kurz: SWR) isch d Landesrundfunkaastalt fir d Länder Bade-Wirttebärg un Rhinland-Pfalz.",🔎
,,,rhilandpfälzische,FALSE,Die grössti Nochberstadt isch die rhilandpfälzische Landeshauptstadt Mainz.,🔎
,,,Rhyyland-Bfalz,TRUE,"Dytsch Wyycheenigi us dr Wyyregioon Nahe (Rhyyland-Bfalz), Uusbildig un Beruef.",🔎
,,,rhyland-pfälzische,FALSE,"Au di rhyland-pfälzische Regione um ""Bad Neuenahr-Ahrweiler"" un ""Linz am Rhein"" wäre zem ripaurische Dialäktruum zellt.]",🔎
,,,Ryyland-Bfalz,TRUE,"Noochberländer sin im Oschde ùn Noordoschde Bayern, im Noorden Hesse ùn im Noordweschde Ryyland-Bfalz.",🔎
,,,Rhyyland-Pfalz,TRUE,"Wä me vo de hüttige staatliche Struktuuren uusgaat, gseets echli andersch uus: S Rhyynisch Wöörterbuech teckt die Mundaarten ab, wo im weschtlichen und im süüdliche Nordrhyy-Weschtfaale (Regierigsbizirk Düsseldorf und Köln, dezue na s Siegerland), im nördlichen und weschtliche Rhyyland-Pfalz (früenerigi Regierigsbizirk Koblenz und Trier), im gröössere Täil vom Saarland und i de Tüütschspraachige Gmäinschaft vo Belgie gredt wëërded.",🔎
,,,Rhinlànd-Pfàlz,TRUE,"S Arrondissement hàt ìm Norde un ìm Oschte àn Ditschlànd granzt, ìm Norde àn Rhinlànd-Pfàlz, ìm Oschte àn dr Regierungsbezirk Kàrlsrüei z Bàde-Wìrttebari.",🔎
,,,Ryyland-Pfalz,TRUE,"Im Weschde isch dr Ryy d Gränze zue Ryyland-Pfalz mid em Ryy-Pfalz-Chrais, em Landchrais Germersche ùn dr chraisfrèi Schdad Speyer.",🔎
,,,rhiiland-pfälzische,FALSE,D Johannes Gutenberg-Universität Mainz (JGU) isch e Uniwersidäät in dr rhiiland-pfälzische Landeshauptstadt Mainz.,🔎
,,,Rhinlànd-Pfalz,TRUE,"S ésch de südlichscht Großstadt vum Lànd Nordrhin-Weschtfale un geht – sunscht gànz vum Rhin-Siig-Kreis umgan – gànz ém Séde, numme àm Rhin, bis àn de Grenz vun Rhinlànd-Pfalz.",🔎
2890,Grosser Rat,Grosse Root,Root vo de Zweihundert,FALSE,1790 isch er uf Friburg zrugg und isch im Johr druf Mitgliid vom Root vo de Zweihundert worde.,🔎
,,,Gross Root,TRUE,"Die gsetzgäbendi Bhörde vom Kanton isch de ""Gross Root,"" wo nöierdings 140, vom Volk für en feschti Amtsduur vo vier Joor, im Proporzverfaare gwèèlti Mitglider het.",🔎
,,,Grooss Root,TRUE,"Dr Grooss Root het 135 Mitgliider ghaa, 82 vom Land und 53 us dr Stadt, wo diräggt und indiräggt gweelt worde si.",🔎
,,,Grossratspräsident,FALSE,De erschti Präsident vom Iiwohnerrat isch de CVP-Politiker und späteri Grossratspräsident Max Knecht worde.,🔎
,,,Groosse Root,TRUE,"Im Kantonsparlamänt, em Groosse Root, het Rieche elf Verdrätter und Bettige äine.",🔎
,,,Grosse Rat,TRUE,1997 isch si in Grosse Rat vom Kanton Aargau gwählt worde.,🔎
,,,Grossi Root,TRUE,Di konservative Katholike hei d Parität unbedingt welle biibhalte und für Chile- und Schuelfroge de Grossi Root welle nach Konfessione tränne.,🔎
,,,Grosse Rot,TRUE,Zuedäm isch är e Verträter vom obere Baselbiet im Grosse Rot z Basel gsi.,🔎
,,,Gross Rat,TRUE,"Im Aargauer Chloschterstrit isch s Chloschter 1841 dur de Gross Rat wieder ufghob worde, und das isch etz für immer gsii.",🔎
,,,Groossi Root,TRUE,"De Groossi Root het es aber abgläänt, de Entscheid no emool z diskutiere.",🔎
,,,Grosser Rot,TRUE,"Wil d Kantonsparlament in de Schwiiz unterschidlichi Bezeichnige hei, wird de Begriff Grossrot oder Grossrötin bsunders in dene Kantön bruucht, wo s Parlament Grosser Rot heisst.",🔎
,,,Groosse Rat,TRUE,"1798 isch er nach em Iifall vo de Franzose wieder Oberbefählshaber über die bärnischi Armee worde, isch aber vo dr Unentschlosseheit vom Groosse Rat behinderet worde.",🔎
,,,Grossrat,FALSE,"Vo 1965 bis 1976 isch er Neueburger Grossrat gsii, von 1967 bis 1981 Nationalrat und dänn vo 1981 bis 1987 Neueburger Staatsrat.",🔎
,,,Grooss Raat,TRUE,"Di gsetzgäbund Hermandat isch dr Grooss Raat (französisch: ""Grand Conseil"") mit 130 Abgordnutu und iru 130 Stellverträtru (Suppleantu), wa alli vam Volch fer vier Jaar gwäälti chämunt.",🔎
,,,Grossi Rat,TRUE,"So isch im Kanton Bern bis 1979 s Kantonsparlament, dr Grossi Rat, für d Wahl zueschtändig gsii.",🔎
2891,Maria (Mutter Jesu),"Maria, d Mueter vom Jesus",Muettergottes Maria,FALSE,"Rechts vom Chrütz stoot de Josef vo Arimathia, wo de toot Liichnam vom Jesus abninnt und nebet em d Muettergottes Maria, wobii de Chopf vom toote Jesus an Chopf vo de Muettergottes aaleent, wa em Bild e menschlichi Tragik verlait.",🔎
,,,Jungfrau Maria,FALSE,"Drzue isch cho, ass dr Babbegäi/Psittich denn au e Sümbool für d Jungfrau Maria gsi isch, d Schutzpatronin vom Basler Münster.",🔎
,,,Jungfràui Maria,FALSE,"S’ Àndra hàt dr Selwyn Image ànna 1904 gmàcht; as zaigt d’ Jungfràui Maria, dr Jesüs Krìschtüs un dr Àposchtel Hàns mìt Raawa ìm Hìntergrund.",🔎
,,,Jumpfra Mària,FALSE,"Sii Priaschtertumm hàt dr Pius X. ìn dr Jumpfra Mària gwìdmet, unter’m Tìtel „Unsra Liawa Fràui vu dr Vertroithait“.",🔎
,,,Hl. Mària,FALSE,' gnännt worra. Dr nàmma bediitet uff Frànzeesch „Hl. Mària àn dr Py“. wu ’s ,🔎
,,,Mària,FALSE,D’rvuu àbglaita ìsch àui d’ Roratemass àls Votiivmass fìr d’ Mària ehra.,🔎
,,,Mareie,FALSE,"Ave Maria ""(Sei grießt, Mareie)"" isch dr latynisch Aafang un au dr Name vun eme Gebät vu dr kadolische Chilche, wu d Mareie, d Mueter vum Jesus Chrischts din aagruefe wird.",🔎
,,,Gottesmuetter Maria,FALSE,"Im katholische Chilejahr isch dr Mai bsunders dr Verehrig vo dr Gottesmuetter Maria gwidmet (Maiandachte), drum wird er i dem Umfeld au als ""Marienmond"" bezeichnet.",🔎
,,,"Maria, dr Mueter vom Jesus",TRUE,"Dr Kärn vo dr Stadt Frauefäld isch vo öbbe 1230 aa uf „unserer lieben Frauen Feld“, aso uf eme Fäld baut worde, wo dr Maria, dr Mueter vom Jesus gweiht gsi isch.",🔎
,,,Jumpferte un Gottsmueter Maria,FALSE,"D Hauptpatroni vum Erzbischtum isch di hailig Jumpferte un Gottsmueter Maria, un zwar unter em Titel „Mariä Geburt“ (8.",🔎
,,,Muetter-Gottes,FALSE,"S Gnadebild isch e «Schwarzi Madonna», d Muetter-Gottes, wo im linggen Arm s Jesus-Chind und i dä rächte Hand es Zepter hebet.",🔎
,,,Mariezyklus,FALSE,"Im Südflügel isch vom dritte bis zum drizähte Faischter en einheitliche Mariezyklus z gseh, wo in de Johr 1623 bis 1624 vom Christoph Brandenberg vo Zug gschaffe worden isch.",🔎
,,,Marye,FALSE,"Daadrin sind di vile Zitaat von griechischen und latynische Chilevättere, Chileleerer und suschtige Chileschriftsteler nöi gsy, won er as Züüge vo de Marye-Vereerig aarüefft – er hät sich aso ganz intänsyv mit dënen ire Wëërch usenandgsetzt.",🔎
,,,"Mària, d’ Müatter vum Jesüs",TRUE,"Ìn dr krìschtliga Verbìldlichung versìnnbìldliga Roosagwackser vor àllem d’ Mària, d’ Müatter vum Jesüs.",🔎
,,,Marien,FALSE,"D Lübecker Mariechille (offiziell ""St. Marien zu Lübeck"") isch vo 1250 bis 1350 baut worde.",🔎
,,,Jungfràui Mària,FALSE,"Ìm Hailigtumm wìrd d’ seeliga Jungfràui Mària unter’m Tìtel „Mària, Hìlf vu da Chrìschta“ àls Pàtroona vereehrt.",🔎
,,,Muettergottes,FALSE,"Und drzue sind im Nordarm im Masswärk im obere Teil von es par Fäischter no es ppar chlyni Spickelschiibe, wo elter sind: es sind geometrischi Abbildige und es schöns farbigs Glasmedaillon vo dr Muettergottes mit emene Mönch zu irne Füesse, vilecht em Chloschtergründer.",🔎
,,,Muddergoddes,FALSE,"D Jeanne fleht d Muddergoddes ôô, se meeg-ra helfa, da Christoph zo redda, damit-se an deam seira Seit glicklich werra kô.",🔎
,,,Mareje,FALSE,Im Zäntrum vum Gottesdienscht am vierten Adväntssunntig stoht dr Lobgsang vu dr Mareje .,🔎
,,,Santa María,FALSE,"Iiri Gründer häi ere dr Naame gee noch dr Häilige ""Santa María del Buen Ayre"" ( für ""Häiligi Maria vo dr Guete Luft"").",🔎
,,,Maria,FALSE,"Bemerkenswert isch, dass in Ephesus de Kyrill von Alexandria, us em Lond vun de in gônz Europa populäre Gettin Isis, uf em Konzil vun Ephesus d Verehrung vun Maria als Gottesgebäärerin durichgsetzt het, was de Ofong vum chrischtlige Mariekult gsi isch.",🔎
,,,heilig Maria,FALSE,"e Wallfaartsort gsi, will dr Sag noch z'Munzach die heilig Maria – d Muetter vom Jesus Chrischtus – erschyyne syg, und dert, wo si uff dr Bode zaigt hett, isch Wasser vo arg prächtiger Qualität uss em Bode gsprudlet (d Munzachquelle).",🔎
2892,Kraftwerk Klingnau,Chraftwärch Chlingnau,Chraftwärch vo Chlingnau,FALSE,Dr Stausee isch fürs Chraftwärch vo Chlingnau i de 1930er Joor gmacht worde.,🔎
,,,Wasserchraftwärch,FALSE,Underwegs lauft s Wasser vo dr Rüss dur vil Wasserchraftwärch.,🔎
2893,Venedig,Venedig,Venedich,TRUE,"Manche Leid moended, dees seined mae wia en ganz Venedich, bewiisa isch dees abor edd.",🔎
,,,Venezier,FALSE,"1204 hend d Venezier de Hafe zunere Kolonii gmacht, wo 1224 vo de Tatare öberfale woren isch.",🔎
,,,Venediger,FALSE,D Venediger hend sich aber no chöne zwanzg Joor uf de Mani halte und erst im Vertraag vo 1479 isch d Mani ade de Osmaane öbergee wore.,🔎
,,,veneziaanischi,FALSE,Zytewys händ deet au veneziaanischi Abggordneti residiert.,🔎
,,,venezianischi,FALSE,1616 isch er für e Zit in venezianischi Dienst iidrätte.,🔎
,,,venezianischè,FALSE,1595 hèt dè Graf vo Sulz sebbèm venezianischè Alchimischt Leonhard Thurneysser z Düèngè unter dè Aaklaag vo dè Schuldydrybig vohaftè lõ un yn uff dè Küssaburg feschtgsetzt.,🔎
,,,venezianische,FALSE,Dur dr Peloponnes-Feldzug vum Francesco Morosini isch d'Stadt vu 1687 bis 1715 in venezianische Besitz chumme.,🔎
,,,venezischi,FALSE,"1685 hend Biwonner vo Vitulo Tschelafa bilageret und wo glii drufabe e venezischi Flotte underem Bifeel vom Francesco Morosini i d Liméni-Bucht iigloffe isch, hend sich Törgge ergee und Tchelefa isch zo de Republik Venedig cho.",🔎
,,,Laguunestadt,FALSE,"D Republik Venedig (""Serenissima Repubblica di San Marco"" „Durchlauchdigsti Republik vom Häilige Markus“), noch em Woorzäiche vo dr Laguunestadt, em Markuslöi, au as Löijerepublik bezäichnet, isch vom 7./8.",🔎
,,,Venezianer,FALSE,"Für sich au wyterhin gäge d Türke chönne verteidige, hät dr Skanderbeg 1444 z Lezha (zue däm Zitpunkt im Bsitz vo dä Venezianer) ä Treffe vo dä wichtigschte albanische Fürschte un Stammesfüerer zstand brocht.",🔎
2894,Sarazenen,Sarazene,Sarazähu,TRUE,"Diz wil en friäner zum Teil frihi Bürschaft durch schtändigi Chriäga und Inwasione durch d'Wikinger, d'Sarazähu, d'Magiaru und so witär ökonomisch ruiiniärt wordu isch und so in d'Abhängigkeit fa du Feudalherru gizwungu wordu isch.",🔎
,,,Sarazenischi,FALSE,"Sarazenischi Pseudogotthaite vo de mittelalterliche Quele z Tütschland, z Frankriich oder z England sind: Apolle, Jupiter, Mercurius, Terfîant (»de Find«) oder Vigant (»Find«), Tôt, (»Tod«), Medelbolt, Machazên und Machmet.",🔎
,,,Sarazeene,TRUE,"846 isch Rom vo de Sarazeene plünderet worre, und e Johr später het e Erdbebe Schäde a de antike Baute aagrichtet, under anderem sind domols d Gewölbe vo de Caracallatherme zemmekait.",🔎
,,,Sarazenä,TRUE,"E beriehmter Träger isch de Roland vum Karl däm Grossi, wo im Johr 778 im Krieg gege d'Baske gfalle isch (spöter zu Sarazenä umdichtet).",🔎
,,,sarazenische,FALSE,"Im Mittelalter hend d Lüt vom Ort, wo Olive aabaut het, under sarazenische Pirate glitte.",🔎
,,,Sarzene,TRUE,Är het mit anderen italienische Staate ne Bindnis gege d Sarzene gschlossen un het anne 915 in de Schlacht am Garigliano gege si gwunne.,🔎
2895,Kalter Krieg,Dr Chalti Chrieg,Entwigglig vo Öiropa noch em Chrieg,FALSE,Er isch zerst e wichdige Partner vom nationalsozialistische Dütschland gsi und noch em Überfall vo de Dütsche uf d Sowjetunion vo de Alliierte und het eso starke Iifluss uf dr Lauf vom Zwäite Wältchrieg gha und denn uf d Entwigglig vo Öiropa noch em Chrieg.,🔎
,,,Kaalte Chrièg,TRUE,"Au dè Kaalte Chrièg hèt Opfer i dè Oschtsee gforderet: Rund 5000 DDR-Bürger hèn vosuècht, übber d Oschtsee i dè Weschtè z flüchtè.",🔎
,,,Kaltè Chrièg,TRUE,Uffgrund èm Ènd vom Kaltè Chrièg isch sèll abber unnötig gsi.,🔎
,,,Chalt Chrieg,TRUE,Dr Chalt Chrieg het bis anne 1989 d Weltbolitik dominiert.,🔎
,,,Kaaltè Chrièg,TRUE,Durch d Entschpannigsbolitik isch dè Betrièb vo dè S-Baan z Bèrlin (Wescht) als Mittel vom Kaaltè Chrièg nimmi tauglich gsi.,🔎
,,,Chalti Chrieg,TRUE,Er wist drin illegali Staatsschutztätigkeite vom SAD bis is Jahr 1957 no und skizziert dr Chalti Chrieg in emne vo ihm entwicklete Vier-Phasemodäll.,🔎
,,,Ost-West-Konflikt,FALSE,"August 1961 het sich dr Fokus vom Ost-West-Konflikt verlaageret, und die sowjetisch-chinesische Spannige und d Stellverdräterchrieg, wie si in Vietnam gfüert worde si, si in Vordergrund cho.",🔎
,,,Oscht-Wescht-Konflikt,FALSE,"Grossi Veränderige het s End vom Oscht-Wescht-Konflikt mit sich brocht, un d Wiidervereinigung vo Dütschland het däm Staat es grössers Gwicht gä.",🔎
,,,Ost-West-Komflikt,FALSE,"As Vorbild für d Rüüm in de „Café Deutschland“-Bilder het er d Düsseldorfer Diskothek „Revolution“ brucht, und deren iiri fiktive bolitische und kulturelle Gest häi dr domoolig Ost-West-Komflikt symbolisiert.",🔎
,,,Chaut Chrieg,TRUE,Nach um Wäutchrieg isch de Chaut Chrieg gsi.,🔎
,,,Kàlta Kriag,TRUE,"Wu-n-’r Àbgoordnet’r gsìì-n-ìsch, sìnn s’ And vum Zwaita Waltkriag un dr Ààfàng vum Kàlta Kriag gsìì.",🔎
,,,Kalte Chrieg,TRUE,Es hät im Verlauf vom Kalte Chrieg mehreri Gränzchrieg gäge sini Nachbarstaate (bsundrigs Somalia) gfüehrt.,🔎
,,,Chalte Chrieg,TRUE,"D Schwiz het sich im Chalte Chrieg in ihrer lange Dradition as politisch und militärisch neutral gseh, het aber ideologisch klar zum liberal-westlige Block ghört.",🔎
,,,Chalte Krieg,TRUE,"Anne 1961, im Chalte Krieg, het d NATO di franzesisch Armee bätte, aini vu dr 82 Statione vum Funknetz ACE High ufzböue, wu im Gegesatz zum Churzewällefunk au noch eme Atomchrieg het solle funktioniere.",🔎
2896,Frastanz,Frastaz,Fraschtez,TRUE,"Nochburdörfle siand Fraschtez, Gefis, Rankl, Übersaxa, Dünserbearg, Düns, Rös, Schlis und Nenzig.",🔎
,,,Fraschtatz,TRUE,"So weachslat s vum Breagazerischa ""ghet"" zum Dorabirarischa ""ghia"" zum Obrländr ""kha,"" eppa bis Fraschtatz und Nenzig redt ma aso.",🔎
2897,Oberlunkhofen,Oberlungkhofe,Oberlunkhofe,TRUE,"Es bestoht us de (katholische) Pfarrei Lunkhofe und de Pfarrei Joone, da ghäisst: di politische Gmeinde Aarni, Oberlunkhofe, Underlunkhofe, Joone ond Islisbärg.",🔎
,,,Lunkhofe,FALSE,"Aarni hed öppe anderthalbtuusig Iiwoner; es hed en Schuel, en Tornhalle, zwee Dorflääde, drü Reschtorand ond en äigeni ökumenischi Chile, wo-n-aber (katholischersits) zor Pfarrei Lunkhofe kört.",🔎
,,,Oberlunkofe,TRUE,"D Noochbergmeinde sind Oberwil-Lieli im Norde, Arni im Oschte, Oberlunkofe im Süde, Rotteschwyyl im Weschte un Brämgarte un Zufike im Nordweschte.",🔎
2898,Kleinbasel,Chlaibasel,Chlaibasler,TRUE,"Näben em Root si d Vorständ vo alle Zümft (d Sächser), d Verdräter vo de Chlaibasler Ehregsellschafte, d Schultheiss und d Richter vo de Stadtgricht im neue Groosse Root gsässe.",🔎
,,,Kläibaasel,TRUE,"D Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Kläibassel entheltet alli Objekt im Kläibaasel in dr Stadt Baasel im Kanton Baasel-Stadt, wo noch dr Haager Konvenzion zum Schutz vom Kulturguet bi bewaffnete Komflikt, em ""Bundesgsetz vom 6.",🔎
,,,rechtsrheinischè Deil vo Basel,FALSE,Juli 1852 hèt mò è duurhafti Lösig für d Witerfüürung vo dè Badischè Hauptbaan erzyle könnè: dè Vodraag hèt dè Witerbau vo Haltingè übber dè rechtsrheinischè Deil vo Basel un witer übber Säckingè gu Waldshuèt vorgsää.,🔎
,,,Chliibasel,TRUE,"As Fürstbischöf hai d Basler Bischöf zur Zit vom Bischof Burkard (1072–1107) au über de Sisgau und de Buchsgau gregiert und au über Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Istei und Chliibasel, wo nit emol alli Deil vo dr Basler Diözese gsi si.",🔎
,,,Chlybasel,TRUE,"Bis 1878 isch är z Gälterchinde Landarzt gsi, denn het är z Chlybasel e Praxis ufdo.",🔎
,,,Chliibasler,FALSE,"Dr Dreiländeregge zwüsche Dütschland, Frankriich und der Schwiiz bildet dr nordwestlichst Punggt vom hütige Chliibasler Quardier.",🔎
,,,Chleibasler,FALSE,"Es lit östlig vom Chleibasler Stadtzentrum und gränzt im Norde bi dr Sperrstrooss an s Mattys-Quardier, im Oste bim Riechering ans Roosedaal, im Süde bi dr Riechestrooss ans Wettstei und im Weste an d Chleibasler Altstadt (Klybistrooss, Claragrabe).",🔎
,,,Chläibaasel,TRUE,Joorhundert bsundrigs im Chläibaasel hüfig het chönne aadräffe.,🔎
,,,Gläibasel,TRUE,"Basel het in dr üssere Stadtmuure siibe Door gha, fümf im Groossbasel und zwei im Gläibasel.",🔎
,,,Chläibasel,TRUE,Dr Hans Konrad Wieland us Mülhuuse het 1587 s Basler Bürgerrächt übercho und isch Stadtschriiber im Chläibasel gsi.,🔎
,,,Glaibaasel,TRUE,Um 1858 het dr Verain «Quodlibet» d Fasnacht im Groossbaasel afo organisiere und e bitz speeter het s «Wurzegraber-Kämmerli» s Glyyche im Glaibaasel gmacht.,🔎
,,,Mindere Stadt,FALSE,"Joorhundert d Verwaltig vo alle ehemoolige Kloosterbsitz in d Händ vom Diräktorium vo de Schaffneije gläit worde isch, isch dr Stadtschriiber vo dr Mindere Stadt ins Huus go woone.",🔎
,,,Chläibasler,FALSE,Dr Bulverdurm isch Däil vo dr Chläibasler Stadtmuure gsi und existiert immer no.,🔎
,,,Glaibasler,FALSE,Uf der Glaibasler Siite si die beliebte Uferplätz am Rhiiufer und s ehemolige Klingedaalkloster.,🔎
,,,Chäibaasel,TRUE,"D Omnibus si vom Morge am sibni bis z Oobe am nüüni im 20-Minute-Takt gfaare, im Chäibaasel isch alli zää Minute e Bus verbii choo.",🔎
,,,Chlaibaasler,TRUE,As Bresidänt vom Chlaibaasler Gschäid hingege het dr Schulthäiss fungiert.,🔎
,,,Glaibasel,TRUE,"Linggs vom Rhy isch Grossbasel mit em alte Stadtchäärn uff em Münschterhüügel, und rächts vom Rhy isch Glaibasel.",🔎
,,,Kleibasel,TRUE,"Es lit im rächtsrhiinische Kleibasel, wo d Wiise in Rhii mündet.",🔎
,,,Gläibaasler,FALSE,"Si stoot im Gläibaasler Glarakwardier und dominiert dr ""Clarablatz"".",🔎
,,,Chleibasel,TRUE,"Es lit am östlige Stadtrand in Chleibasel und gränzt im Norde an s Quardier Chleihüninge und die dütschi Ortschaft Weil am Rhii, im Oste an d Gmeind Rieche, im Süde an dr Rhii und im Weste an s Wettstei- und Rosedal-Quardier (Autobahn A3).",🔎
,,,Mindere Baasel,FALSE,"D Baasler Kartuuse St. Margarethedaal isch en ehemoligs Kloster im Mindere Baasel, wo im 15.",🔎
,,,Gläibaasel,TRUE,1468 het dr Mathis Eberler im Gläibaasel im Huus «zum Igel» gwoont.,🔎
,,,Kläibaasler,TRUE,"Im Joor 1256 isch dr Walther as Gründigsstifter vom Dominikanerinnekloster Klingedaal bezügt, wo zerst z Wehr dehäi gsi isch, 1274 an s Kläibaasler Rhiiufer züüglet isch und sich dört zu äim vo de riichste und bedütendste Klöster z Baasel entwigglet het.",🔎
,,,Chläibaasler,FALSE,"S Uusestrecke vo dr Zunge wird as Beläidigung aagluegt, wie s d Groossbaasler, es isch jo hützudags nüm ärnst gmäint, mit em Lällekönig mache, wo de Chläibaasler über e Rhii äwägg d Zunge uusestreckt.",🔎
2899,Münchenstein,Münchästäi,Münchestäi,TRUE,"E zwäiti Aggse isch d Baaselgass worde, wo vo dr Chille gege Weste in d Richdig vo Münchestäi und Baasel gangen isch.",🔎
,,,Münchestai,TRUE,"Kei historischs Stadträcht, aber über 10'000 Ywohner hän folgendi Gmeinde in dr unmittelbare Agglomeration vo Basel: Rieche BS, Birsfälde, Muttenz, Prattele, Münchestai, Binnige, Allschwil, Rynach und Ääsch (alli BL).",🔎
,,,Geckige,FALSE,"D Münch wie anderi Ridder au häi e freis Ridderlääbe welle gniesse, und so häi si um 1260 s Dorf Geckige, wo zum Domkapitel Basel ghöört het, kauft und über em het dr Hugo III.",🔎
,,,Müncheschtei,TRUE,"), vo Müncheschtei BL, isch en Schwiizer Politiker (FDP), Journalist, Offizier und Botschafter gsii.",🔎
,,,Münchestei,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Riinech si Arlese, Münchestei, Boppmige, Oberwil, Therwil, Aesch, d Schdadt Basel und Dornach im Kanton Solodurn.",🔎
,,,Müncheschdei,TRUE,"1518 het d Schdadt Basel d Herrschaft Müncheschdei und die zwei Burge uf em Wartebärg vo de Münch vo Müncheschdei kauft, nochdäm Öschdriich uf siini Rächt verzichtet het.",🔎
,,,Münchäschtäi,TRUE,"Septämber 1952 isch denn au d Brown Boveri z Münchäschtäi fertig wordä mit em eleggtrische Täil, und me hät dr Prototyp uf d Streggi gschiggt.",🔎
,,,Münchestäiner,FALSE,In de Joor 1624/25 isch dr Kanal dur d Brügliger Eebeni und em Münchestäiner Ortsdäil «Nöiji Wält» bis an s «Birsweer» (dr «Birswasserfall») bachuf verlengeret worde.,🔎
,,,Münchesteiner,FALSE,"Nochdäm 1549 Östriich uf d Herrschaft Brattele verzichtet het, isch s Schloss e Basler Herresitz und dr Münchesteiner Landvogtei zuedeilt worde.",🔎
2900,Bundschuh-Bewegung,Bundschueh-Bewegung,Bundschuè-Bewegig,TRUE,Schu früè hèt s i dè Nõchbòrschaft d Bundschuè-Bewegig un Uffschtänd vo dè Hauèschtainer Untertanè gegèübber m Kloschter St. Bläsy im Südschwarzwald gää.,🔎
,,,Bundschueh,FALSE,Er wird durch Nochrichte iber dr Bundschueh z Schlettstadt 1493 un dr Wormser Riichstag 1495 politisiärt wore sii - Worms isch numme 60 km vu Untergrombach ewäg.,🔎
,,,Bundschueh-Bewegig,TRUE,"Um s'Johr 1510 rum isch dr Joß Fritz, dr Füehrer vu dr Bundschueh-Bewegig, z'Lehe sesshaft worre.",🔎
,,,Buureufstand,FALSE,"Johrhundert het Hornusse viil unter verschidnige Chrieg müesse liide: Es het vo 1612 bis 1614 en Buureufstand geh, vom 1633 bis ins 1638 het de Driissgjährig Chrieg au im Fricktal gwüetet und de Pfälzisch Erbfolgechrieg (1688–1697) het d Region ebefalls troffe.",🔎
2901,Monarchie,Monarchii,barlemäntarischi Monarchy,FALSE,"S Chenigrych Lesotho ( []), 1868 bis 1966 Basutoland, isch e barlemäntarischi Monarchy im sidligen Afrika.",🔎
,,,Monarchy,FALSE,"Mit de Reforme sid der Uufklärig isch me z Bade pragmatisch umggange und de Fürschte isch annere liberale Politik glääge gsi; so het der Grossherzog Karl anne 1818 em Land e nöji Verfassig ggä, won e modärni konstituzionelli Monarchy ygfüert het.",🔎
,,,parlamentarischi Monarchie,FALSE,"Mer hät schrittwiis die sardinisch-piemontesischi Verfassig vo 1848 uf Italie übertreit, mit dene e fortschrittlichi parlamentarischi Monarchie festgleit worde isch.",🔎
,,,parlamentarischi Monarchii,FALSE,Sit sinere Unabhängigkeit im Johr 1830 un de Verfassig vo 1831 isch Belgie e parlamentarischi Monarchii.,🔎
,,,Künnije,FALSE,Àls e Bsitz vun de spätere Künnije vun Italie éschs àwwr mét’r Grindung vum italianisch Nationalstaat e Teil devun wore.,🔎
,,,monarchische,FALSE,"Zerst si die ""Lingge"" alli die gsi, wo gege die dradizionelle, monarchische Herrschaftsforme vo de öiropäische Staate Politik gmacht häi, das häisst mä het mit em Begriff antimonarchistischi, republikanischi und klassisch liberali Ströömige gmäint.",🔎
,,,monarchischs,FALSE,"Hüte wird dr Begriff Ancien Régime nit nume uf Frankriich bezoge, sondern allgemein für e monarchischs Regierigssystem bruucht, wo sich überläbt het und dr Zit nüm aabasst isch.",🔎
,,,parlamäntarischi Monarchin,FALSE,"Bolitisch isch si neutral, si herrscht as parlamäntarischi Monarchin.",🔎
,,,keenigsträijer,FALSE,"Àuigscht 1974 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescher Ìndüschtriäller, keenigsträijer Àktìwìscht un Wììderschtàndskampfer geega dr Nàzionààlsoziàlìschmus gsìì.",🔎
,,,Monarchi,TRUE,"Usserdäm hets ono Grücht gä, dass im Pariser Gfängnis die Gfangänä ä Usbruch hei plant für dä Preussischä Trupänä z hälfä, und ds altä System, also d'Monarchi, wieder härzstellä.",🔎
,,,Monarche,FALSE,"In der europäische Gschicht isch dr Kaiserditel in dr Regel nume dene Monarche ge worde, wo über meh as eis Volk gherrscht hai.",🔎
,,,Monarchischt,FALSE,"Der preussisch Junker Paul von Hindenburg, Monarchischt und füehrende Chopf in der Oberschte Heeresleitig während em vergangene Wältchrieg, isch 1925 zum Reichspräsident gwählt worde – und das gege än Kandidat vo der katholische Zentrumspartei, und s no problematischere dra isch gsii, dass d Schtimme vo der Dütsche Volkspartei (DVP) und vo der Bayrische Volkspartei (BVP) wiitgehend an Hindenburg und nitt a di demokratischi Siite gange sind.",🔎
,,,monarchie,FALSE,Lut dera isch d Schtaatsform a konschtitutionelli Erbmonarchie uf demokratischr und parlamentarischr Grundlaag.,🔎
,,,Chroone,FALSE,"Formal si d Chroone vo de 16 ""Commonwealth Realms"" drennt, aber die britischi Monarchii isch die prominäntisti.",🔎
,,,parlamentarischi Monarchi,FALSE,S Königriich Italie isch e parlamentarischi Monarchi ksi.,🔎
,,,monarchisch,FALSE,"Wäge sim vor- und übernationale Charakter het sich s Riich nie zum ä modärne Nationalstaat entwicklet, sondern isch ä Gebild us Rychsländer und Riichsständ bliibe, wo monarchisch gfüehrt und ständisch prägt gsi isch und nur wenig gmeinsami Riichsinstitutione gha het.",🔎
,,,keenigsträija,FALSE,"Dr Trémolet de Villers vertrìtt rachtsextreema, keenigsträija ùn tràdizionàlìschta Mainunga.",🔎
,,,Monarch,FALSE,"D ""Chapel Royal"" het Gäistligi, Muusiker und Sänger umfasst, wo zueständig gsi si für s Duurefüere vo de religiööse Akt am Hoof vom Monarch.",🔎
2902,Bundeskanzler (Deutschland),Bundeschanzler vu Dytschland,dytschi Bundeskanzleri,FALSE,Dezämber 2021 isch si dytschi Bundeskanzleri gsii.,🔎
,,,Bundeskanzler,FALSE,Dezember 2023 als Nochfolger vo Walter Thurnherr (Mitte/AG) zum Bundeskanzler vo de Schwizerische Eidgenosseschaft und somit zum Vorsteher vo de Schwizerische Bundeskanzlei (BK) gwählt worde.,🔎
,,,Bundeschanzleri,FALSE,"Novämber 2005 isch d Ursula von der Leyen as Bundesminischteri fir Familie, Seniore, Frauen un Juged in dr vu dr Bundeschanzleri Angela Merkel gfierte Bundesregierig veraidigt wore.",🔎
,,,Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland,FALSE,Dezämber 2021 Bundeschanzler vu dr Bundesrepublik Dytschland.,🔎
,,,Bundeskanzleri,FALSE,No dr Wahl vu dr Angela Merkel zur Bundeskanzleri isch er am 22.,🔎
,,,Bundeschanzler,FALSE,"Als sognännte „Sherpa“ vum Bundeschanzler Helmut Kohl un as sällem syy persenlige Verdrätter het er dr G7-Wirtschaftsgipfel z Houston (1990), z London (1991), z Minche (1992) un z Tokio (1993) vorbereitet.",🔎
2903,Poesie,Poesii,Poesy,FALSE,D Leipziger Lyrikbibliothek isch e Biblioteek für zyggnössischi Poesy.,🔎
,,,Poesi,TRUE,De Bragi isch de skaldisch Gott vo de Poesi i de Nordische Mythologi.,🔎
2904,Elsässisches Sprachamt,Office pour la Langue et les Cultures d’Alsace et de Moselle,OLCA,FALSE,D „Région Alsace“ düet d elsassischa Kültür un dr elsassisch Dialekt dur s OLCA unterstìtza.,🔎
,,,Elsässische Sproochamt,FALSE,Syt em Juni 2008 schafft d Keck bim Elsässische Sproochamt as „Chargée de mission“.,🔎
2905,Universitätsbibliothek Basel,Uniwersidäätsbibliothek Baasel,Baasler Uniwersidäätsbibliothek,FALSE,Iiri Bibliothek mit dr Büechersammlig vom Johannes Heynlin isch 1592 in d Baasler Uniwersidäätsbibliothek khoo.,🔎
,,,Universidäätsbibliodeek Basel,TRUE,"Grad nääbedraa stöön die glichaltrigi Universidäätsbibliodeek Basel, s Vesalianum (Füsiologischi Aastalt, 1883) und s Bernoullianum (Aastalt für Phüsik, Chemii und Astronomii, 1874).",🔎
,,,Uniwersideetsbibliothek Baasel,TRUE,"As Bibliothekar het er alti Beständ andere Instituzioone wie dr Uniwersideetsbibliothek Baasel, dr Gwärbschuel oder de Bibliotheke vo dr Öffentlige Kunstsammlig und vom Historische Museum überloo.",🔎
,,,Uniwersidäätsbiblothek,FALSE,"S Theologische Alumneum isch e Woonhäim für Studänte an dr Hebelstrooss 17 z Baasel, ganz nooch zum Kollegiegeböid, der Uniwersidäätsbiblothek, der Mensa und e Hufe anderi Iirichdige vo dr Uni.",🔎
,,,Universidäätsbibliothek,FALSE,Vo 1671 bis 1849 isch dört d Universidäätsbibliothek und s erste öffentlige Museum z Basel gsi.,🔎
,,,Universidäätsbibliodek,FALSE,"Wil schon e Hufe Geböid vo dr Uni in dr Nööchi vom Petersblatz glääge si, wie s Bernoullianum, wo 1874 iigweit worde isch, s Vesalianum zää Joor spööter, d Universidäätsbibliodek 1896 oder s Botanische Instidut 1898, het mä sich für dr Petersblatz entschiide.",🔎
,,,Basler Unibiblioteek,FALSE,"D Handschrifte vo dene Arbete sind sid ane 1812 i dr Basler Unibiblioteek, wo s d Signatur «AA I 3» het.",🔎
,,,Uniwersiteetsbibliotheek Baasel,TRUE,"Zaichnige, Gmääld un Manuskript vun ere sin im Baasler Literaarische Archiiv vu dr Uniwersiteetsbibliotheek Baasel, in dr Psichiaatrische Uniwersiteetsklinik Baasel, e Sammlig vu hundert Zaichnige im Schwyzerische Literatuurarchiiv z Bärn un Zaichnige i Gmääld im Museum im Lagerhuus z St. Galle.",🔎
,,,Uniwersidäätsbibliothek,FALSE,"Dr Amerbach het in sim Chlaibasler «Huus zem Chaiserstuel» e Sammlig gha, wo Note und Musiginstrumänt, Kunstgegeständ und e Bibliothek enthalte het; si befindet sich zsämme mit dm Erasmus-Noochlass sit sim Dod im so genannte ""Amerbach-Kabinett"", wo si Sohn Basilius gründet het und wo noch eme lange Rächtsstrit 1662 vo dr Stadt Basel und dr Uniwersidäätsbibliothek kauft worden isch.",🔎
,,,Universidäätsbibliothek Basel,TRUE,"D Gsellschaft het für iiri Mitgliider e Freihandbibliothek mit 75‘000 Bänd und no 34‘000 Bänd, wo in dr Universidäätsbibliothek Basel deponiert si.",🔎
,,,Uniwersidäätsbiblioteek,FALSE,Zum Aalass vom 200-jöörige Bestoo vo dr Baasler Künstlergsellschaft het 2014 d Uniwersidäätsbiblioteek en Usstellig zu iirer Gschicht veraastaltet.,🔎
,,,Öffentlige Bibliothek vo dr Uniwersidäät Baasel,FALSE,"Zämme mit dr Sammlig vom Johann Amerbach, em ""Amerbachkabinett"", het s ""Faeschische Kabinett"" dr Grundstock vo dr Öffentlige Bibliothek vo dr Uniwersidäät Baasel und vom Museum an dr Augustinergass bildet.",🔎
,,,Uniwersidäätsbibliodeek Baasel,TRUE,Dr Eugen A. Meier het e Bibliodekaar-Leer an dr Uniwersidäätsbibliodeek Baasel gmacht.,🔎
,,,Unibiblioteek Basel,FALSE,Dr Nachlass vom Fritz Liebrich wird i der Unibiblioteek Basel ghüetet.,🔎
2906,Galicien,Galicie,Galizie,TRUE,"Santiago de Compostela isch d Hauptstadt vo Galizie im Nordweste vo Spanie, wo knapp 92'300 Ywoner hätt .",🔎
,,,Gallizie,TRUE,"In Gallizie isch aber e Ufschtand losbroche, un am 10 März het dr Chönig d'Verfassig widerhergstellt.",🔎
2907,Steißlingen,Stißlinge,Steißlenga,TRUE,"Vo dr Abstammong her isch’r bloß an halbr Schwôb gwäa, weil sei Muadr em sidbadischa Steißlenga en dr Nähe vom Bodasee ihr Hoimet gheet hot ond vo-ma waschechda Stuegerter zom Weib gnomma worra ischt.",🔎
,,,Stoeßlinge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Radolfzell (im Uhrzeigersinn vu Sidweschte uus): Moos, Singe, Stoeßlinge, Stocke, Bodman-Ludwigshafe, Alleschbach und Rychenau (alli Landchreis Konschtanz).",🔎
,,,Steißlinge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Singe (Hontes): Hilzinge, Mühlhuse-Ehinge, Volkertshuuse, Steißlinge, Radolfzell, Moos, Ehninge un Rilasinge-Worblinge (alli Landchreis Konschtanz).",🔎
2908,Opfingen,Obfige,Sandichlaus,FALSE,"Novämber 2017 z Fryburg, Sandichlaus) isch e dytsche Soziolog gsii.",🔎
,,,Opfige am Tunibärg,FALSE,S Opfinger Werterbuech het e Darstellig vum alemannische Dialäkt vu Opfige am Tunibärg zum Inhalt.,🔎
,,,Opfige,TRUE,"Im Johr 2010 isch s Buppemuseum uf Staufe zoge, wo vorher s Domizil z Friburg un dodervor z Opfige gha het.",🔎
,,,Opfinge,TRUE,Diä k/ch-Liniä bildet e Keil mit dr Basis im Süde: Sie kunnt üs em elsässische Sundgaü schregs nach Nordoschte un erreicht im Oberbadische z Opfinge am Tunibärg ihre nerdligschte Punkt.,🔎
2909,Themse,Themse,Themsè,TRUE,Dè èrschte Vokeerstunell unter nèm Fluss isch unter dè Themsè z London zwǜschè Rotherhithe un Wapping vo 1825 bis 1841 mit enèrè Unterbrechung vo sibbè Johr erschtellt worrè.,🔎
,,,Themsa,TRUE,"Sa lììgt àm Fluss Churn, ema Naawafluss vu dr Themsa un ìsch d’ greeschta Schtàdt ìm Gebiat Cotswolds.",🔎
2910,Pfründe,Pfrund,Präbende,FALSE,"Joorhundert het dr Ditel mäistens aadeligi Manne bezäichnet, wo e Domherre- oder Domizellarius-Präbende gha häi, also s Rächt uf bestimmti Bezüg.",🔎
,,,pfrund,FALSE,"As Soon von ere iiflussriiche Familie, wo het müesse versorgt wärde, isch er sit 1428 für e Domherrepfrund z Speyer und sit 1431 z Mainz und z Worms vorgsee gsi.",🔎
,,,Pfruend,TRUE,Pfruend) daatsächlig bsetzt het.,🔎
2911,Nobelpreis für Physik,Nobelpriis für Physik,Nobelbryys fir Fysik,TRUE,Die Lischte zellt in ere kronologisch Zyylete alli Dreger vum Nobelbryys fir Fysik uf mit dr Begrindig vum Nobelkomitee.,🔎
,,,Nobelbryys for Physik,TRUE,"Mit em Didier Queloz het er anne 1995 dr eerscht extrasolar Planet, wu um e sunnenähnlige Stäärn chraist (51 Pegasi b), doderfir hän si 2019 dr Nobelbryys for Physik iberchuu.",🔎
,,,Füsik,FALSE,In Obekürs het är sich grossi Kenntniss in dr Matematik und dr Füsik aageignet.,🔎
,,,Nobelbrys fir Physik,TRUE,Anne 1987 het er zäme mit em Georg Bednorz dr Nobelbrys fir Physik iberchuu „fir ihri bahnbrächend Entdeckig vu dr Supraleitig in keramische Materialie“.,🔎
,,,Nobälpryys für Füsik,TRUE,Expäärte vom Zürcher IBM-Forschigslabor sind zwöimol mit em Nobälpryys für Füsik ggeert worde.,🔎
,,,Nobelbryys fir Physik,TRUE,"Dr Schrödinger giltet as ain vu dr Begrinder vu dr Quantemechanik un het fir d ""Entdeckig vu neie produktive Forme vu dr Atomtheori"" zämme mit em Paul Dirac 1933 dr Nobelbryys fir Physik iberchuu.",🔎
,,,Nobelbryys fir Fisik,TRUE,Är het mit däre Drootchammere dr Noowyys vu Dillli rewoluzioniert un het 1992 dr Nobelbryys fir Fisik iiberchuu.,🔎
,,,Nobelprys für Phûsik,TRUE,Bardeen un W. Brattain hèn dõfür 1956 dè Nobelprys für Phûsik.,🔎
,,,Nobelbriis für Füsik,TRUE,"2013 häi dr Peter W. Higgs und dr François Englert dr Nobelbriis für Füsik überchoo für d Vorussaag vo Mechanisme, wo dur sä d Masse entstoot.",🔎
,,,Physik-Nobelbryys,FALSE,"Anne 2005 het dr Glauber des Amt nit chenne uusiebe, wel er mit em Physik-Nobelbryys uuszaichnet woren isch.",🔎
,,,Nobelbriisdreeger für Füsik,FALSE,"Merz 2005 z Ithaca, Nöi York) isch e dütsch-amerikanische Füsiker und Nobelbriisdreeger für Füsik (1967) gsi.",🔎
2912,Schweizerisches Jugendschriftenwerk,s Schwiizerische Jugendschriftewärch,Schwizerische Jugendschriftewärch,TRUE,Vo sine Erfahrige i der humanitäre Hilf het er unter andrem in zwöi Heft vom Schwizerische Jugendschriftewärch brichtet.,🔎
,,,Schwiizerische Jugendschriftewärk,TRUE,"Syni Schrifte sind teils bim Zürcher Rascher Verlag usechoo, und Stück vo iim findet men au im Programm vom Schwiizerische Jugendschriftewärk.",🔎
2913,SWR Sinfonieorchester Baden-Baden und Freiburg,SWR Sinfoniiorcheschter Bade-Bade un Frybeg,SWR Sinfonyorkeschter Bade-Baden un Friburg,TRUE,"Oktober 2008 uf dr Donaueschinger Musikdäg bim Ereffnigskunzärt Stuck vum Fabián Panisello, dr Isabel Mundry un en Enno Poppe mit em SWR Sinfonyorkeschter Bade-Baden un Friburg urufgfiert woren un derzue sy aige Wärch ""Figures – Doubles – Prismes"" (1963/1968).",🔎
,,,SWR Sinfoniiorcheschter Bade-Bade un Fryburg,TRUE,"Zue dr Spilzyt 2016/17 isch s Orcheschter mit em SWR Sinfoniiorcheschter Bade-Bade un Fryburg zum SWR Symphonieorcheschter fusioniert wore, wu sy Sitz z Stuegert het.",🔎
,,,SWF-Sinfoniiorcheschter,FALSE,Zem erschte mol isch s SWF-Sinfoniiorcheschter ufträtte unter dr Leitig vu syym Schefdirigänte Hans Rosbaud.,🔎
,,,Sidweschtfunk-Orkeschter,FALSE,"Anne 1954 het er z Paris d Kunzärtraie Domaine Musical grindet, wun er bis anne 1967 glaitet het, un isch Gaschtdirigänt vum Sidweschtfunk-Orkeschter z Bade-Bade wore.",🔎
2914,Thunstetten BE,Tuunstette BE,Tuunstette,TRUE,"D’ Nachburgmeinde si Baau, Schwaarzhüsere, Winou, Roggu, Langete u Tuunstette.",🔎
,,,Tuunstedde,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Langete sy: Roggu, Aarwange, Tuunstedde, Bleiebach, Lotzbu, Obersteckholz, Buesu und Mäuchnou im Kanton Bärn, und ännet dr Kantonsgränze im Kanton Luzärn no Pfaffnou.",🔎
2915,Pfinztal,Pfinztal,Pfinzdaal,TRUE,"Ihri Näme si im Uhrzeigersinn vom Norden aa: Eggeschdei-Leopoldshafe, Schdutesee, Wiigarte, Pfinzdaal, Karlsbad, Waldbronn, Ettlige und Rhiischdette (alli im Landkreis Karlsrueh) drzue Hagebach und Wörth am Rhii (beidi im Landchreis Germersche Rhiiland-Pfalz) Schdadtiideilig.",🔎
,,,Söllingen,FALSE,"Ihre Näffe Wolfgang Müller, wu im nordbadische Söllingen ufgwachsen isch, schrybt Gedicht im Sellingerdeitsch, eme sidfränkische Dialäkt.",🔎
2916,Muskel,Muskle,Musklefaasere,FALSE,"Bi hütige Dier bestoot er us bis zu 150'000 lengs, zirkular oder schreeg laufende Musklefaasere wo zun e Hufe verschidnige Muskle ghööre, und isch e fiinfüeligs Griforgan, wo s mööglig macht, Bletter uf hööchere Böim abzrisse wie au Grasbüschel vom Boode in de Steppe.",🔎
,,,muskuläri,FALSE,"D Härz (vo ahd. ""herza"", stammverwandt mit em latiinische Cor, wo in dr Anatomii brucht wird, und em griechische Kardia, ""καρδία"" oder latinisiert Cardia, wo d Pathologe verwände) si muskuläri Hoolorgan, wo bi verschiidene Diergrubbe vorchömme und wo mit rhüthmische Kontrakzione Bluet oder Hemolümfe dur e Körper bumpe und so alli Organ drmit versorge.",🔎
2917,Sägewerk,Sägi,Sägewärch,FALSE,"Fèrner transportyrt d HzL Güèter für s Tanklager vo dè Tyczka Totalgaz z Sigmaringè, für s Hammerwärch Fridingè, s Sägewärch Börsig, ebbèfalls z Fridingè, sowiè für s Schredderwärch z Hèrbèrtingè.",🔎
,,,Sägmüller,FALSE,Septämber 1593 z Basel as Sohn vom Sägmüller und Rootsherr Walther Merian uf d Wält cho.,🔎
,,,Sägimülli,TRUE,"D Reuètaller Mülli, au ""Reuèthaller Mülli"", isch è ehemòligi Maal- un Sägimülli im Öschinger Ortsdeil Oftringè im Landchrais Waldshuèt.",🔎
,,,Saagine,FALSE,"Früener het er d Energii för Möline, Saagine ond anders Gwärb gleferet.",🔎
,,,Saagi,TRUE,"Bi Malans hets früener am Mülibach, wo au grad under dr Chluus us dr Landquart chunt, e Saagi und es chlyses Chraftwärch gha.",🔎
,,,Seago,FALSE,"Wo-nar d'Realschuol fürtig ghio heat, heat ar inar Seago zum schaffa-n-agfango.",🔎
,,,Sagine,FALSE,"A dr Schüss sind dört i früenere Joorhunderte Wasserwärch für Müline und Sagine und anders gsi, im achzääte Joorhundert het’s vier Müline und en Drootzuug gha.",🔎
,,,Sagimülene,FALSE,"Anderi Mülene sind speziell für gwüssi Stoff konstruiert, d Sagimülene oder d Schteimüline, und au die modärni Induschtry bruucht aller Gattig grossi und chlyni Spezialmaalwärch.",🔎
2918,Schizophrenie,Schizophrenie,skizofreenischa,FALSE,"S’ Wort „autistisch“ hàt dr Eugen Bleuler ärfunda ghàà, fìr d’ Aigaschàfta vun a pààr skizofreenischa Litt b’schriiwa: Ar hàt g’märkt, àss „d’ Pärsoon un ìhra Reàkzioona uff sìch salbscht g’angt sìnn“, un àss ìhra „Reàkzioona uff d’ Raiza vu dr Umwalt b’schränkt“ sìnn.",🔎
,,,schizofrene,FALSE,"Dr Waan gältet as Zäiche von ere psüchische Stöörig, und cha under anderem bi schizofrene Psüchoose, bi affektive Stöörige (schweri epressioon oder Manii mit psüchotische Sümptoom), bi Demänze und andere psüchische Chrankhäite mit oder ooni diagnostizierbare organische Ursache ufdräte.",🔎
,,,Schizophrenii,TRUE,"Sin Noofolger bis 1927 isch de Eugen Bleuler gsii, wo sich bsundrigs mit de Schizophrenii beschäftiget het.",🔎
,,,"Schizo""phren""y",FALSE,"Dõhèr chunnt s Wort au i dè Bezeichnung vo dè psǜchischè Krankèt Schizo""phren""y vor.",🔎
,,,Schizofrenii,TRUE,"Mediziner gseen Suizid und Suizidversüech in vile Fäll as e Sümptom von ere psüchische Stöörig, wo sött behandlet wärde, wie ere Depression, bipolare Stöörig, Schizofrenii oder ere andere schwere Chranket oder Behinderig, wo dr betroffnig Mensch nüme cha ushalte.",🔎
2919,Brandenburg,Land Brandeburg,Brandeburg,FALSE,"Au d Gebied in dr Ald- ùn Jungmoränelandschafd, wù sich Flùùgsand aaglaagered hed, sin eso maager, as Brandeburg zem Byyschbel scho in friejere Zyd as d „Schdraisandbigse vùm Hailige Reemische Ryych“ guzd wooren isch.",🔎
,,,Brandèburg,FALSE,"Z Brandèburg un Hamburg wörd dè Bärlauch i dè Rotè Lischtè i dè Kategory 1 (""vom Uusschterbè bedroot"") gführt.",🔎
,,,Bràndeburg,FALSE,"Jüüni 1998 z’ Eisenhüttenstadt, Bràndeburg) ìsch a diitscha Volleybàllschpììlera, wo àls Schtällera schpììlt.",🔎
,,,brandeburgische,FALSE,"Wo die brandeburgische Hohezollere 1701 für s Herzogdum Preusse d Königswürde überchoo hai, isch d Bezeichnig Preusse immer meh uf dr brandeburgisch Gsamtstaat usdehnt worde.",🔎
2920,Zuckerrübe,Angersche,Zuckerrebe,FALSE,"D Poebini isch seer fruchtbar und di wichtigste landwertschaftliche Produkt sind Wii, Waisse, Mais, Zuckerrebe und Riis.",🔎
,,,Zuckerrüawa,FALSE,"Doo waara vor àllem Getraida (Waiza un Mais àwwer àui Garschta, Hààwer, Rogga) so wia Zuckerrüawa gepflànzt.",🔎
,,,Zuckerrüebe,FALSE,"Debii sind sogar d Grüenaalage i Schtädt zur Aapflanzig vo Herdöpfel, Zuckerrüebe und Getreide gnutzt worde, so dass en Selbschtversorgigsgrad vo 59 % erreicht worde isch.",🔎
2921,Hauskatze,Huuschatze,Chatze,FALSE,"Hüt bruucht mer Luusstrèèl no voralem bi Filzlüüs und för Huustier, wie Chatze und Hünd.",🔎
,,,Huuschatz,TRUE,"D Safari isch e Hybrid-Chatz, wo us der Chrüzig mit der Huuschatz u der Chlynefläckechatz (Salzchatz oder ou Geoffroy-Chatz, e Wildchatz us der Familie vo de Pardelchatze) entstanden isch.",🔎
,,,Büsi,FALSE,"Er het zom Thor gmaint, er söll doch versueche mit em Büsi z spile, wo all Riisechind so möged.",🔎
,,,Chatzè,FALSE,"Dõdeby cha dè Buuchhöölèinhalt i d Pleurahöölè, s Mediaschtinum odder sogar i d Härzbütelhöölè (""peritoneoperikardiali Zwärchfèllherny"", hüüfigschti aageborèni Herny bi Hund un Chatzè) iègò.",🔎
2922,Deutsche Bundesbahn,Dütschi Bundesbaan,Dütsche Bundesbahn,TRUE,Es isch 1994 us dr DR (DDR) und dr Dütsche Bundesbahn entschande.,🔎
,,,Dütschè Bundesbahn,TRUE,"Au d Baanvowaltigè sin mit sellènè Maschinè seer zfridè gsi, denn diè letscht P 8 isch bi dè Dütschè Rychsbaan 1972, bi dè Dütschè Bundesbahn erscht 1974 uusgmuschtert worrè.",🔎
,,,Dütschi Bundesbahn,TRUE,Allerdings stellt die Strecki mit irer schlechte Uuslastig un irem immense Inschtandhaltigsuffwand für d finanziell ageschlagni Dütschi Bundesbahn e ernschthaftes Problem dar.,🔎
,,,Bundesbaan,FALSE,Bundesbaan sin für d Vokeersregelig dütschi Formsignaal vowendet worrè.,🔎
,,,Dütsch Bundesbaan,TRUE,"Sitdem die ""Dütsch Bundesbaan"" 1955 di erscht Etappe im Wuetedal zwische Luuse-Blumegg un Zollhuus-Blummberg stillglegt hätt, wörd die Sauschwänzlebahn nimmi durchgängig vo Lauchringe noch Immedinge befahre.",🔎
,,,Dütschè Bundesbaan,TRUE,I dè Beschtand vo dè Dütschè Bundesbaan sin 117 Faarzüüg glangt.,🔎
,,,Deitschą Bondesbå,TRUE,Ao vó dęr Deitschą Bondesbå (DB) sen Dieseltriebwágą braucht erworbą ond modernisiert wordą.,🔎
,,,DB,FALSE,"D 58 1669 isch 1949 a d DB zrugg gää worrè, diè 58 1904 1951 uusgschiddè un d 58 1917 isch 1949 i d Sowjetunion glangt.",🔎
2923,Völkermord an den Armeniern,Völkermord an de Armenier,Veelkermord àn da Àrmeeniar,TRUE,"Sa kampft àui, fìr àss d’ Verainigta Schtààta dr Veelkermord àn da Àrmeeniar offiziäll àànärkänna.",🔎
,,,Völkermord a de Armene,TRUE,"Ou we der Ararat hüt i der Türkei lyt, isch är ds Nationalsymbol vo de Armene, wo bis zum Völkermord a de Armene 1915 ihre Sidligsruum um e Ararat hei gha.",🔎
,,,Armenier z ermorde,FALSE,"Lang häi denn e Hufe verschidnigi Völker dört gläbt, bis die nazionalistische Türke im Erste Wältchrieg aagfange häi, d Armenier z ermorde, noch em Griechisch-Türkische Chrieg 1919-1922 Millione vo Grieche z verdriibe und noch em Zwäite Wältchrieg e Hufe vo de Grieche und Juude, wo no bliibe si, z drangsaliere und uusezekle.",🔎
,,,Massemord an de Armenier,FALSE,Bsunders negativ uufgfalle isch es mit em Massemord an de Armenier.,🔎
,,,Velkermord an dr Armenier,TRUE,Die Deportazion giltet as Aafang vum Velkermord an dr Armenier.,🔎
,,,Velkermord,FALSE,"300.000 bis 1,5 Millionen Armenier in däm Velkermord umbrocht wore.",🔎
2924,Gas,Gaas,gas,FALSE,"D' Atmosphäre (v. grichisch ""ατμός, atmós"" „Luft, Druck, Dampf“ un ""σφαίρα, sphaira"" „Chugle“) isch die gasförmig Hülle um e Himmelskörper.",🔎
,,,gààsformiga,FALSE,"D’ Àtmosfäär vu dr Ard, àui Ardàtmosfäär gnännt (von un ), ìsch d’ gààsformiga Hìlla vu dr Ardoowerflächa.",🔎
,,,gaasförmig,FALSE,"""sublimare"", früener im Sinn vo „destilliere, cheemisch mögligst räin daarstelle“, vo ""sublimis"" „wo sich hooch in der Luft befindet, erhaabe“), bezäichnet mä dr Brozäss, wenn e Stoff vom feste Aggregaatzuestand diräkt in d gaasförmig üübergoot, ooni sich vorhär z verflüssige.",🔎
2925,Fußball,Tschutte,Fuèßball,TRUE,"Witterhy hèt Bèrau èn Sportblatz, uff dèm hauptsächlich Fuèßball gschpillt wörd.",🔎
,,,Schutt,TRUE,"Dr APOEL Nikosia (griech.: ΑΠΟΕΛ - ""Aθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Eλλήνων Λευκωσίας"" / ""Athlitikos Podosfairikos Omilose Ellinon Lefkosias"", dütsch: ""Athletische Fuessballklub vo de Hellene us Nikosia"") isch e Schuttveräin us dr züprische Hauptstadt Nikosia.",🔎
,,,Füassbàllschpìeler,FALSE,"Hornung 1980 z’ Mìlhüüsa, Owerelsàss) ìsch a elsassischer Füassbàllschpìeler, wo sitter 2020 àls Mìttelschtìrmer ìm Verain vu Riedsa schpìelt.",🔎
,,,Fuessballspiler,FALSE,Juli 1979 z Baasel) isch en eemoolige Schwyzer Fuessballspiler.,🔎
,,,Füeßball,TRUE,"In Bezug uff de Sport isch Füeßball am beliebteste, aber au anderi wie z.",🔎
,,,Schutte,TRUE,"Im westlige Däil si s Stadion Schützematte, wo s Häimstadion vom BSC Old Boys Basel isch, und witeri Sportblätz für Liichtathletik, Schutte und Dennis.",🔎
,,,Fuessball,TRUE,November 2009 z'Friburg im Brisgau) isch e dytsche Fuessball-Funktionär gsi.,🔎
,,,Fueßballspiileri,FALSE,"Juli 2021 z Spräitebach) isch e Schwyzer Fueßballspiileri gsii, wu mit 55 Länderspiil iiber 20 Johr lang Rekordnationalspiileri vu dr Schwyz gsii isch.",🔎
,,,Fueßball,TRUE,"Uusdragig vu dr Fueßball-Wältmaischterschaft, em wichtigschte Turnier fir Fueßball-Nationalmannschafte gsii.",🔎
,,,Fussball,TRUE,"D UEFA-Fuessball-Europameischterschaft (), churz ""EM"", isch es Fussballturnier, wo alli vier Jahr vom europäische Fuessballverband UEFA organisiert wird.",🔎
,,,Füeßbàll,TRUE,"Ar ìsch a Ìnformàtik-Ìngenieur, wo bis jetzt nit direkt z'düe ghàà hàt mìt dr Walt vum Füeßbàll.",🔎
,,,Fueßballsparte,FALSE,Sy Fueßballsparte nimmt „als Hauptsportart die hervorragende Stellung innerhalb des Vereins“ yy.,🔎
,,,Fuessballclub,FALSE,"Mai durchgfüehrt Grüese het verschideni Dorfvereine, drunter äu e Fuessballclub.",🔎
,,,Füassbàllschpìelera,FALSE,Hornung 1997 z’ Saint-Priest bii Lyon) ìsch a frànzeescha Füassbàllschpìelera.,🔎
,,,Fueßballspiler,FALSE,April 1992 z Bad Hersfeld) isch e dytsche Fueßballspiler.,🔎
,,,Füassbàllschpììler,FALSE,"Hornung 1998 z’ Asker) ìsch a norwäägischer Füassbàllschpììler, wo sitter 2020 biim anglischa Verain Sheffield United unter Vertrààg schteht.",🔎
,,,Fuessballverain,FALSE,"De FC Sanggalle isch e Schwiizer Fuessballverain us de Stadt Sanggalle, wo 1879 gründet worde isch.",🔎
,,,Fuessballklüb,FALSE,Zwee vo de erfolgrychschte Fuessballklüb sind z Turyn dihäime: Juventus Turin und de FC Turin.,🔎
,,,Fueßballverain,FALSE,Persepolis FC () isch e iranischer Fueßballverain us dr Hauptstadt Teheran.,🔎
,,,Fuessballklub,FALSE,"Dr FC Chelsea (offiziell ""Chelsea Football Club"") isch e änglische Fuessballklub, wo im Joor 1905 vo de Mears-Brüeder gründet worde isch.",🔎
,,,Fueßballspiiler,FALSE,"Jänner 1952 z Ulm) isch e dytsche Unternämmer, Fueßballfunktionär un ehmolige Fueßballspiiler.",🔎
,,,Füassbàllschpììlera,FALSE,"Jüüli 1994 z’ Aielo de Malferit, Vall d’Albaida, Prowìnz Valencia) ìsch a schpànischa Füassbàllschpììlera, wo vor àllem àls Ìnnavertaidigera schpììlt.",🔎
,,,Fuessballspiller,FALSE,"Juni 2001 z Callao, Peru; volle Name ""Jesús Abdallah Castillo Molina"") isch e peruanische Fuessballspiller.",🔎
,,,Fueßballfunktioneer,FALSE,"April 1957 z Fryburg) isch e dytsche Räbbuur, Wyyhändler, Gaschtronom, Hotelier un Fueßballfunktioneer.",🔎
,,,Füeßballtrainer,FALSE,Jänner 1949 z Lörrach) isch e dütsche Füeßballtrainer un e früenere Füeßballspiler un Olympia-Deilnämmer.,🔎
2926,Liste der Kulturgüter in Basel/Kleinbasel,Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Kläibaasel,"Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Er isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,"Kulturgüeter z Baasel, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Es isch äins vo de Kulturgüeter z Baasel, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,"Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Es isch äins vo de bedütendste wältlige Baudänggmööler im Chläibaasel und stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
2927,Kanton Basel,Kanton Basel,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,kantonal,FALSE,"Hüte git s z Baasel nume no drei Friidhööf, zwäi in dr Stadt sälber und dr kantonal Zentralfriidhoof vo Baasel in dr Vorortgmäind Rieche.",🔎
,,,Kandon Basel,TRUE,"E so ischs Birsegg, und drmid au Däärwil erschd seer vill schbööder schwyzerisch worde als dr Kandon Basel.",🔎
,,,Stand Basel,FALSE,Am Wiener Kongräss 1815 isch s Birseck mitsamt Oberwyl zem Stand Basel cho.,🔎
,,,Kanton Baasel,TRUE,"Wo s Fürstbistum 1803 ufglööst worde isch, isch s Daal vo de Franzoose bsetzt gsi und 1815 mit eme Beschluss vom Wiener Kongräss zum Kanton Baasel cho und bi dr Däilig vom Kanton 1833 zum Baaselbiet.",🔎
,,,Kantoon Baasel,TRUE,"Vo 1824 bis 1873 isch er im Groosse Root gsässe, zerst vom Kantoon Baasel und denn vom Kantoon Baasel-Stadt.",🔎
,,,Ort Baasel,FALSE,Bis zur Baasler Revoluzioon vo 1798 isch s Gebiet Underdaaneland vom äidgenössische Ort Baasel und au as Baasler Landschaft bekannt gsi.,🔎
2928,Airbus (Zivilflugzeugsparte),Airbus,Airbus-Flugzüg,FALSE,Ende vo de 1990er-Jahr entscheidet sich d Edelweiss Air für de Ufbau vore Flotte vo Airbus-Flugzüg und het am 4.,🔎
,,,Airbus-Flotte,FALSE,"Mit der Übernahm vom erschte Airbus A310 fangt bim Unternehme de Wächsel zure reine Airbus-Flotte a. Nachfolgemuschter vo der Boeing 727-200 isch der Airbus A320-200, d erschte beide Maschine sind im Frühjahr 1990 usgliefert worde.",🔎
2929,Fischenthal,Fischetaal,Stääg,FALSE,"Vo Konschdanz gohd a Schlenkr noch Äinsidle mo au Schwobanweg hoisd: Konstanz – Mèèrstette – Tobel – Fischinge – Stääg — Rapperschwil – Äinsidle, ond vo do noch Bern und Gemf.",🔎
,,,Fischetal,TRUE,"Uf iräm Lauf flüsst d'Jona im Kanton Züri dur folgändi Gmäindä: Fischetal, Wald, Dürnte, Rüti; und im Kanton St. Gallä dur d' Stadt Rapperschwil-Jona.",🔎
2930,Golf von Bengalen,Golf vo Bengale,Gol vu Bengalen,TRUE,D Oschtghat gehn in di braitere eschtlige Kistenebene am Gol vu Bengalen iber.,🔎
,,,Bengalische Golf,FALSE,Sini Quele liget im Himalaya und er flüüsst in Bengalische Golf.,🔎
2931,Präfektur (Frankreich),Französischi Präfektur,Prefäktüür,FALSE,Dr Hàuiptort (Sìtz vu dr Prefäktüür) ìsch Châlons-en-Champagne.,🔎
,,,Präfekt,FALSE,"D Funktion vom ""Regionalpräfekt"" wird in Personalunion vom Präfekt vom Département usgüebt, wo sich der Hauptort vo der Region befindet.",🔎
,,,Präfektür,FALSE,"""Colmar"") leijt ém zentrale Elsass, ém Norde vum südlich Département Haut-Rhin (Owerèlsass), wo es als Sitz von dr Präfektür d Häuptstadt devu isch.",🔎
,,,Präfektur,FALSE,"""Préfet""), wo vo dr Regierig ernennt wird und wo d Präfektur (frz.",🔎
,,,Prefektur,FALSE,"Si isch d Hauptstadt (Prefektur) vom Departemänt Meurthe-et-Moselle, Sitz vo dr Communauté urbaine du Grand Nancy, won e Kommunalverband isch, wo 20 Gmäinde umfasst, und Hauptort (chef-lieu) vo vier Kantöön.",🔎
,,,Prefektuur,FALSE,Bordeaux isch dr Sitz vo dr Prefektuur vom Departemänt Gironde und d Hauptstadt vo dr Regioon Neu-Akwitanie.,🔎
,,,Präfektüür,FALSE,Dr Hàuiptort (Sìtz vu dr Präfektüür) ìsch Toulouse.,🔎
,,,Präfèktur,FALSE,"A sèbbè Ort, wo zglych Präfèktur, also Hauptort von èrè Region sin, vodritt dè Präfèkt als ""Regionalpräfèkt"" (französisch ""préfet de région"") au d Intressè vom Staat gegèübber dè Organ vo dè Region.",🔎
,,,Prefektür,FALSE,"De zwéi Departements sin de Bas-Rhin (Untrelsàss) – Departementszahl 67, Prefektür Strosburi – un de Haut-Rhin (Owwrelsàss) – 68, Prefektür Còlmer.",🔎
2932,Thomas Platter der Ältere,Thomas Platter dr Elteri,Thomas Platter,FALSE,"Usser em ""Untere mittlere Gundeldinge"" , wo hützudag dr Name Thomas Platter-Huus drait und sich zwüsche de Quartierhüüser versteckt, und em ""vordere Gundeldinge"", wo au zmittst im Wohngebiet lit, si alli die Schlösser mit der Ziit verschwunde.",🔎
,,,Thomas Platter em Eltere,TRUE,Dr Felix Platter isch dr Sohn vom Thomas Platter em Eltere gsi und isch z Basel uf d Wält cho und ufgwachse.,🔎
,,,Thomas Platter em Ältere,TRUE,"Im Johr vo dr Reformation het d Stadt au s Bildigswääse überno, wo bis denn d Aagläägehait vo dr Kiirche gsi isch, aber zerst het si nume die alt Latynschuel widdergfüehrt, wo vo 1541 bis 1578 vom Humanischt Thomas Platter em Ältere (1499–1582) glaitet worde isch.",🔎
2933,Empfangsgebäude,Empfangsgeböid,EG,FALSE,"Sis gross Thema isch di europäisch Integration gsii, er hett gärn gseh, wänn d Schwiiz der EG oder em EWR biiträtte wär – dademit isch er aber gschiiteret.",🔎
,,,Stazioonsgeböid,FALSE,"März 1844 dr Ääscheniöör vo dr ""StB"" vorgschlaage, e brovisorischs Stazioonsgeböid vor dr Stadtmuure z baue.",🔎
,,,Empfangsbau,TRUE,Näbbèm Empfangsbau (EG) mit èm Güèter- un Lokschuppè sowiè Dampflokbehandlungsyrichtunge wiè èn Wasserkran un èm Wasserturm hèt s z Wizä au è Lokdepot gää.,🔎
,,,Empfangshallè,FALSE,Sellèm sin meischtens ein odder zwei Empfangshallè vorlagèrèt.,🔎
,,,Baanhofsgebäude,FALSE,Dezuè ghört s Baanhofsgebäude un s große Baanglände im Aaschluss.,🔎
2934,Messenien (Regionalbezirk),Präfektur Messenien,Regionalbezirk Messenie,FALSE,S Piet vom röömerzittliche Messenie entsprecht grob a de Regionalbezirk Messenie.,🔎
,,,Messini,FALSE,"Skardhamúla (Maniotisch: Σκαραμαμούλα, älter: ʼσ Καρδαμοῦλα), amtlich Kardhamíli () isch en Ort uf de Halbinsle Mani uf de Peloponnes z Griecheland im Nomos Messini.",🔎
2935,Ägyptische Hieroglyphen,Ägyptischi Hieroglyphe,Hieroglypheschrift,FALSE,"Johrhundert ä baar arabischi Hischdoriker, dr Dhul-Nun al-Misri und dr Ibn Wahshiyya, drzue gfüehrt, sich mid dr Hieroglypheschrift abzgä und wenigschdens s Gschriibene deilwiis z verschtoh.",🔎
,,,hieroglyphenartige,FALSE,"Die spötere Arbeite si zum Deil mit hieroglyphenartige Symbol kennzeichnet, wo d Linie von ene dr Klee eso beschriibe het: „einen Spaziergang nehmen um seiner selbst willen, ohne Ziel“.",🔎
,,,hieroglyphenhafte,FALSE,Vo 1938 het dr Klee no intensiver mit hieroglyphenhafte Elimänt gschafft.,🔎
,,,Ideogramm,FALSE,D Götternäme in Hieroglyphe si fast usschliesslig ohni Ideogramm oder Determinativ gschriibe.,🔎
,,,ägyptische Hieroglyphe,TRUE,"D Grieche hai mit ""τά ἱερογλυφικά γράμματα (ta hieroglyphika grammata)"", hieroglyphischi Buechschtabe, die ägyptische Hieroglyphe gmeint, well si as hailigi Schrift bitrachtet worde sind, wo vom Schriibergott Thoth erfunde worden isch.",🔎
,,,Hieroglüüfe,FALSE,Si Arbet über die egüptische Hieroglüüfe het dr Wääg für e Jean-François Champollion vorberäitet.,🔎
,,,altägyptische Hieroglyphe,TRUE,"Dr Manuel de Codage, abkürzt MdC, isch ä Beschriibig wie mä die altägyptische Hieroglyphe cha mit latiinische Buechschdabe dransliteriere, so dass mä keini bsundrige Zeiche bruucht und d Umschriibig dr Originalteggscht dreu wiidergit und ass es in erä komputerisierte Umgäbig braktisch siig.",🔎
2936,Weingarten (Baden),Wiigarte (Bade),Wiigarte,TRUE,"Onne vun de Strecke us em Gwirr vu Jakobswäg uf Santiago de Compostela hosst ""Oberschwäbischer Jakobspilgerweg"" und goht vo Ulm ibber Oberdischinge, Bad Schusseried, Biberach an der Riß, un Wiigarte.",🔎
,,,Weingartè,TRUE,"Denõch füürt d Streggi am Rand vom Kraichgau übber Untergrombach un Weingartè zum Baanhof Karlsruè-Durlach, unterquert d A5 un erreicht dè Karlsruèr Hauptbaanhof.",🔎
2937,Monotheismus,Monotheismus,ainzige Gott,FALSE,"De „Ketzer“-Pharao Echnaton het später nur noch Aton, die personifizeert Sunnenschiibe, als ainzige Gott zueglo un alli andere ägyptische Götter abgschafft.",🔎
,,,Monotheiste,FALSE,"As Dhimmi bezäichnet mä in dr islamische Rächtsdradizioon Monotheiste, wo vom Staat duldet und gschützt wärde, aber en iigschränkte Rächtsstatus häi.",🔎
,,,monotheistischi,FALSE,"S Christetum isch e monotheistischi, gstifteti un missionierendi Religion.",🔎
,,,monotheistische,FALSE,"Im Verglich zue de große monotheistische Religione fallt s Fehle vun klare Gebot un Verbot uf, wenn d Gettin Nemesis un d Erinnyen (Eumenide) au Zuwiderhondlunge gege d Natur un vor allem de Muettermord bschtroft hen.",🔎
,,,monotheischdisch,FALSE,"Es git Glehrti wo im Echnaton si Atonreligion as monotheischdisch bezeichne, anderi gsehn si ehnder as monolatrisch.",🔎
,,,Glaube an en äinzige Gott,FALSE,Si isch e Kennzäiche vor allem vo de abrahamitische Religione und iirem Glaube an en äinzige Gott.,🔎
2938,Wasserspeicher,Wasserreservoir,Wasserschpycher,FALSE,Vordeile sin: Nachdeilig isch: D Spycherfungtion vo Wassertürm cha durch Wasserschpycher in Boddènôchi ersetzt wörrè.,🔎
,,,Wassèrreservoir,TRUE,"Des erfordert in vill Fäll, da mo i dè Nõchborschaft è Netz vo Wassèrläuf un Wassèrreservoir schaffè duèt, um dè Wassèrvoluscht durch Schlüüsig uuszglychè.",🔎
2939,Alte Rheinbrücke Rheinfelden,Alti Rhybrugg vo Rhyfälde,Alte Rhybrügg vo Rhyfälde,TRUE,No hüt isch d Insle der Eggpunkt vo der abgwinklete Alte Rhybrügg vo Rhyfälde.,🔎
,,,Alti Rhybrugg,FALSE,Näbe de neue Autobahnbrugg isch Badisch-Rhyfälde au über d Alti Rhybrugg mit Rhyfälde im Aargau verbunde.,🔎
,,,Rhybrùgg vo Rhyfälde,FALSE,"1910 isch di hütigi Rhybrùgg vo Rhyfälde, e Boogebrùgg uss Beton vom Robert Maillart, fertiggstellt worde.",🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
2940,Agglomeration,Agglomerazioon,Agglomerazioone,FALSE,"Wenn sy au Verkeersknootepünkt sind, wachse si bsundrs rasch, wärde zu rysige Agglomerazioone mit Millione Ywooner, und sind bedütendi Zäntre für d Wirtschaft.",🔎
,,,Stadtregion,FALSE,"Es sin öppe drei Dotzed Hüüser, ohni ass mä die heimatkundlige Sammlige in de Vorort wurd mitzele, und das isch en usserordentlig hochi Museumsdichti im Vergliich mit Stadtregione, wo ähnlig grooss si.",🔎
,,,Balligsgebiet,FALSE,"Leeds isch s kulturelle, finanzielle, gwärblige und sportlige Zentrum vo West Yorkshire, won e Balligsgebiet mit mee as 2,2 Millione Iiwooner isch und vo dr Leeds City Region, ere Metropolregion mit 3 Millione Iiwooner.",🔎
,,,Ballungsruum,FALSE,Mit beidè Pass-Schtrõßè wörd Las Vegas mit èm Ballungsruum Los Angeles vobundè.,🔎
,,,Ballungsroum,FALSE,"D Randstad isch ä Ballungsroum im Weschte vun de Niderlande un geht iber Teyl vun Nordholland, Sydholland, Flevoland un Utrecht.",🔎
,,,Agglomerationen,FALSE,"O we sech innerhalb vo de groossen Agglomerationen e Nivellierig vo de chlyrüümige Dialäktunderschide lat la beobachte, blybe d Underschide zwüsche de groosse Dialäktrüüm bestah.",🔎
,,,Agglo,FALSE,Spõteschtens sit èm Bau vo de A 81 vo Stuègètt bis Donau hèt dè Schwèrvokeer in Richtig Hochrhy und i d Agglo vo Züri sowiè dè Alpètransit übber dè Gotthard massyv zuègnõ.,🔎
,,,Balligsruum,FALSE,"Dr Balligsruum, wo d Vorort iischliesst, het 11,8 Millioone Iiwooner (2007).",🔎
,,,Àgglomeràzioon,TRUE,"S’ kültürälla un wìrtschàtftliga Zäntrum ìsch d’ zwaitgreeschta Schtàdt Lüttich (Liège), wo àui s’ Zäntrum vu dr greeschta Àgglomeràzioon ìsch.",🔎
,,,Balligsrüm,FALSE,Folgendi Balligsrüm un Metropolregione liige (vu Nord-West nooch Süd-Ost) in dr Rhinische Megalopole:,🔎
,,,Agglomerazioonszonen,FALSE,"Wemme d Statistik vo de Gmeinde i de groossen Agglomerazioonszonen aaluegt, so merkt me, ass es vili dervo gitt, wo nume no en chlyne Deil vo ihrem Bode landwirtschaftlich nutzbars Kulturland isch.",🔎
,,,Bàllungsgebiat,FALSE,"Àls groossa Schtàdt bìldet Lille zamma mìt da noochberliga Schtädt ìn Belgia (Mouscron, Kortrijk, Tournai un Menen) a sehr grooss Bàllungsgebiat mìt ìnsgsàmt zwai Millioona Iiwoohner.",🔎
,,,Aglomerazioon,TRUE,"Si hät sälber öppe 410'000 und mit irer Aglomerazioon zäme öppen anderthalb Millioone Ywoner, und si isch s Zäntrum vo de Metropoolregioon Züri.",🔎
2941,Sozialismus,Sozialismus,soziaaler Gsinig,FALSE,D Verbindig vo chrischtlichem Glauben und soziaaler Gsinig isch vo doo a d Grundlaag vo irem Läbe gsyy.,🔎
,,,sozialischtsiche,FALSE,"Dr Autore vum sozialischtsiche ""Republikaner"" betone, ass si d schärfschte Gegner vu dr Verurdeilte sin un vu däne, wu frei glo wore sin.",🔎
,,,Sozialischte,FALSE,Z Bärn hed är Kontakte zu de Sozialischte gha.,🔎
,,,soziàlìschta,FALSE,"Sa ìsch ìm Jüüli 2018 àls Tail vum Bìndniss ""Juntos Haremos Historia"" un Mìtglììd vu dr soziàlìschta Pàrtäi „Beweegung Nàzionààla Ärneecherung“ ""(Movimiento Regeneración Nacional)"" g’wählt worra un ìsch bis ìm Jüüni 2023 ìm Àmt blììwa.",🔎
,,,sozialistisch,FALSE,"Wel si d USA gege di sozialistisch Bolitik vu Brasilie gstellt hän un derno di Rächte un d Armee em Vargas sy Ruckdritt gforderet hän, het er si anne 1954 umbrocht.",🔎
,,,friesozialistischi,FALSE,Radikaldemokratischi un friesozialistischi Revolutionär sin z Bade starik vertrete gsi.,🔎
,,,Sozialischt,FALSE,"In dischum Zämmuhang het är schich sälbär als Pazifischt, Sozialischt und Zionischt värstannu.",🔎
,,,sozialistische Staate,FALSE,"De Rat für gegesitigi Wirtschaftshilf (kurz RGW; , kurz СЭВ; , kurz ""CMEA"" oder ""Comecon"") isch e internationali Organisation vo de sozialistische Staate unter de Füerig vo de Sowjetunion und Tschechoslowakei ksi.",🔎
,,,Sozialiste,FALSE,"D Faschiste si totalitär und antidemokratisch gsi, hai zwar deilwiis an dr parlamentarische Demokratii deilgnoh, sobald si aber gnueg Macht gha hai, hai si s Parlamänt entmachdet, Parteie, wo ihne Widerstand gleistet hai–vor allem Kommuniste und Sozialiste, verbote und verfolgt, die staatlige Institutione übernoh und alli Machtzäntre, wo ihne hätte chönne gföhrlig wärde, neutralisiert.",🔎
,,,Sozialist,FALSE,"Er het sich as ""libertääre Sozialist"" mit Sümpathie für e Anarchosyndikalismus bezäichnet und isch Mitgliid vo dr Industrial Workers of the World und vo dr Internazionale Organisazioon für e Partizipatorischi Gsellschaft (IOPC).",🔎
,,,sozialistische,FALSE,"No ihrem Sälbschtverständnis isch si ne „sozialistische Staat vu dr Arbaiter un Buure“ un e dytsche Fridesstaat gsii, wu d Wurzle fir Chrieg un Faschismus ewäg seie.",🔎
,,,sozialistischi,FALSE,Die Grundsatzbrogramm si vo dr SPD in dr Vergangehäit beschlosse worde: Am Aafang isch d SPD e sozialistischi Arbäiterbardei gsi.,🔎
,,,sozialischtische,FALSE,"Aügüscht anne 44 sin z Colmer d sozialischtische un kumminischtische Mitgliider vum Stadtrat iigsperrt wore, aber aü bstimmti Mitgliider vum Rossé sinere Bartei.",🔎
,,,Soziàlìschmus,TRUE,"Ìn siinera bekànnta Enzüklika ""Rerum novarum"" vum Joohr 1891 hàt’r d’ Wìrda vu da Àrwaiter unterschtrììcha un hàt sowohl dr Soziàlìschmus wia àui dr Laissez-faire-Liberàlìschmus verurtailt.",🔎
,,,sozialischtisch,FALSE,Ähnlig schwär wiä d katholisch hets d sozialischtisch Prässi gha.,🔎
,,,Soziàlìschta,FALSE,D’ Ocasio-Cortez bezaichent sìch àls demokràtischa Soziàlìschta.,🔎
,,,sozialischdische,FALSE,"September 1991) ische Schwiizer marxischdische Psücholòog, Èhäberaater u sozialischdische Fridensakdiwischd gsii, wo Büecher u Artikel gschribe hed.",🔎
2942,École des hautes études commerciales de Paris,École des hautes études commerciales de Paris,École des Hautes Études Commerciales,FALSE,"Är het an dr Wirtschaftshochschuel ""École des Hautes Études Commerciales"" un an dr ""Sciences Po Paris"" (au bekannt as ""Institut d’études politiques de Paris"") studiert un 1977 in Ökonomi promoviert.",🔎
,,,HEC,FALSE,"Nach em Bsuech vom Lycée Pasteur z Neuilly het er Rächtswüsseschafte an de Universität Paris II schtudiirt und er het am Institut für Politischi Studie, de Handelshochschuel HEC und de ""École nationale d’administration"" (ENA) z Paris Abschlüss gmacht.",🔎
2943,Rein AG,Rein,Vorderräi,FALSE,"Si stoot im Doorff Vorderräi, wo i dr politische Gmeind Rüfenach im Kanton Aargau isch.",🔎
,,,Räi,TRUE,"S Dorf esch s erschtmol 1064 als Täil vom Hof Räi èrwèhnt worde, dè hèt im Chloschter Murbach im Elsass ghört (als Hof hèt me dozmol d Grondherrschaft öber es grössers Gebiet bezäichnet).",🔎
,,,Rei,TRUE,"Si het zum Hof Rei ghört, wo im Bsitz vom Chloschter gsi isch.",🔎
2944,Bezirk Imboden,Bezirk Imbode,Piet Imbode,TRUE,Spöter het de Barbisch e Zyt lang i verschidene Dörfer im Piet Imbode und i de Surselva gwoont; z Luven isch er ane 1687 gstorbe.,🔎
,,,Bezirk Imboda,TRUE,"D Region isch identisch mit em Bezirk Imboda, wo bis Endi 2015 bestanda hät.",🔎
2945,Pharao,Pharao,König vo Ägypte,FALSE,"Wo dr Bueb vom König vo Ägypte ändlig uf d Wält cho isch, si die siebe Hathor-Göttinne cho und hai vorusgsait, ass dr Bueb wäge emenä Krokodil, enerä Schlang oder emenä Hund wurd schtärbe.",🔎
,,,Paharonezyt,FALSE,D Gschicht vum Sudan losst sich bis in d Paharonezyt zruckverfolge.,🔎
,,,Faraonezit,FALSE,In siner Freizit het er Churzgschichte verfasst und 1939 dr erst vo drei Romään über d Faraonezit veröffentligt.,🔎
,,,Farao,TRUE,het vo 486 bis 465 v. d. Z. as achämenidische Groossköönig und egüptische Farao regiert.,🔎
,,,Faraone,FALSE,"Schlechter gsiets us, wemer üse Blick ufs alti Ägypte vode Faraone wörfet.",🔎
2946,Zollernalbkreis,Zollara-Albkrois,Zollernalbkrois,TRUE,Sie ischd d'Greisschdadt ond noch Albschdat d'zweitgrehste Schdadt vom Zollernalbkrois ond ischs Zentrom fürd omliegenda Gemeindana.,🔎
,,,Zolleralbkräis,TRUE,D Stammburg Hoochezollere lit öbbe 30 Kilometer südlig vo Tübinge uf dr Gmarch vo Bisinge bi Hächinge im Zolleralbkräis.,🔎
,,,Zollrealbkrais,TRUE,"Dr Großdail lyt im hitige Landkrais Semmerenga un im Zollrealbkrais, wu d Gränze zum Dail (vor allem im Norde) no mit sällene vu Hauezollre zämebasse.",🔎
,,,Zollrealbkroes,TRUE,"""Bisingen"") ischt a Gmoed em Zollrealbkroes en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Zollrealbchrais,TRUE,Syt 2014 isch si Mitglid im Chraisdag vum Zollrealbchrais.,🔎
,,,Zollornalbgraes,TRUE,"Nåchborgraes send em Osda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Zollornalbgraes, em Wäsda dor Landgraes Fraedasdadd ond dor Landgraes Calb, ond em Nordwäsda und Norda schliaslich dor Landgraes Bebling.",🔎
,,,Zollerealbkrois,TRUE,"Si ùmfasd dr Landkrois Reidlenga, dr Landkrois Diibenga ùn dr Zollerealbkrois.",🔎
,,,Zollerealbchreis,TRUE,Albstadt isch di grescht Stadt im Zollerealbchreis un bildet a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Zollrealbkrois,TRUE,Heslwanga isch a Stadtdoil vo Balinga im Zollrealbkrois z Bade-Wirtteberg.,🔎
,,,Zollerealbchrais,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Rottweil ùn an dr Zollerealbchrais, im Oschde an dr Landchrais Semmerenga, im Siide an dr Landchrais Konschtanz ùn im Weschde an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais.",🔎
,,,Zollernalbkroes,TRUE,"Uf dr Gmarkong fließe d Obere ond d Ondere Bära zua dr Bära zamme.. Nochbergmoede send Nusplingen im Zollernalbkroes em Norde, Irndorf em Oschte, Beuron im Landkroes Semmerenga ond Friddinga em Side, Kolbinga ond Housa em Weschte ond Egesa em Nordweschte.",🔎
,,,Zollern-Alb-Krais,TRUE,D oazige Gmoadä im Landkrais Rottweil isch: Di 4 Gmoadä im Landkrais Sigmaringä sind: Di 32 Schdätt und Gmoadä im Landkrais Duttlingä sind: Di 13 Schdätt und Gmoadä im Zollern-Alb-Krais sind: Gwässer.,🔎
,,,Zolerealbchrais,TRUE,"Dä Landkrais gränzd im Norde an dr Landchrais Frèideschdad, im Oschde an dr Zolerealbchrais, im Siide an dr Landchrais Duttlinge ùn an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais ùn isch Weschde an dr Ortenauchrais.",🔎
,,,Zollraalbgraes,TRUE,"""Meßstetten"") isch a Sdadt em Zollraalbgraes en Bada-Wirddabärg.",🔎
,,,Zollernalbchrais,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Horb (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Starzach (Landchrais Dibenga), Haigerloch (Zollernalbchrais), Empfenge (Landchrais Fraidestadt), Sulz (Landchrais Rautweil), Glatte, Schopfloch un Waldachtal (alli Landchrais Fraidestadt) un Haiterbach un Nagold (baidi Landchrais Calp).",🔎
2947,Isaak Iselin,Isaak Iselin,Isaac Isely,TRUE,"Joorhundert, wo d Ufkläärig dr ideell Bankrott vom ""Ancien Régime"" offesichtlig gmacht het, si au z Baasel Instituzioone iigfüert worde, wo s Wool vo dr Gsellschaft vor Auge gha häi, so wie d Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel, wo dr Isaac Isely 1777 us dr Wiegi ghoobe het.",🔎
,,,Isaak Yyseli,TRUE,"S Yyseli-Quardier het si Namen vom Isaak-Yyseli-Schuelhuus, wo sälber noch em Basler Philosoph Isaak Yyseli benennt worden isch.",🔎
,,,Isaak Iseli,TRUE,"Dr Merian isch 1777 zwar bi dr Gründig vo dr Basler Gsellschaft zur Ufmunterig und Beförderig vom Guete und Gemeinnützige (dr GGG) vom Basler Ufklärer Isaak Iseli drbii gsi, sust isch er aber eine vo de reaktionärste Politiker z Basel gsi.",🔎
,,,Isaak Isely,TRUE,"Mit andere het er intensiv korrespondiert: Wilhelm Heinse, Isaak Isely, Johann Georg Jacobi, Johann Heinrich Jung-Stilling, Christoph Kaufmann, Friedrich Maximilian Klinger, Sophie von La Roche, Johann Caspar Lavater, Jakob Michael Reinhold Lenz, Franz Christian Lerse (Franz Lersé; 1749–1800), Johann Heinrich Merck, Gottlieb Konrad Pfeffel, Johann Heinrich Pestalozzi, Johann Konrad Pfenninger, Heinrich vo Pröisse, Johann Georg Schlosser.",🔎
2948,"Spielzeugmuseum, Dorf- und Rebbaumuseum","S Spiilzüügmuseum, s Dorf- und Räbbaumuseum z Rieche","Spiilzüügmuseum, s Dorf- und s Räbbaumuseum",FALSE,"Im Huus si sit 1972 s Spiilzüügmuseum, s Dorf- und s Räbbaumuseum dehäi.",🔎
,,,"Spiilzüüg-, s Dorf- und s Räbbaumuseum",FALSE,"Im historische ""Wettsteihuus"" z Rieche, won er sälber emol din gwohnt het, isch sit 1972 s Spiilzüüg-, s Dorf- und s Räbbaumuseum iigrichdet.",🔎
,,,Spiilzüüg- Dorf- und Räbbaumuseum,FALSE,"Johrhundert stammt, befindet sich s Spiilzüüg- Dorf- und Räbbaumuseum.",🔎
2949,Postleitzahl (Deutschland),Dütschi Poschtleitzaalè,füüfschtelligi dütschi,FALSE,"Diè beidè öschterrychischè Zolluusschlussgebièt Jungholz in Tyrol un s Chlywalserdal z Vorarlbärg vofüègèd als Zollaaschlussgebièt vo Dütschland sowoll übber è vyrschtelligi öschterrychischi wiè au übber è füüfschtelligi dütschi Boschtleitzaal, wo uff sèbbi lutet: Bsunderi Boschtleitzaalè.",🔎
,,,rychsdütschi Boschtleitzaal,FALSE,"Schu ab 1941 hèt s diè rychsdütschi Boschtleitzaal 12a un 12b für Öschtrych gää, wo anno 1938 mit èm Dütschè Rych zämmè gangè isch.",🔎
2950,Suryavamsha,Suryavamsha,Sune-Dynastii,FALSE,"De Parshva isch de Soo vom König Ashvasena vo Varanasi gsii, wo zu de Sune-Dynastii ghört het.",🔎
,,,Sunedynastii,FALSE,De Rama isch de Soo vom König Dasharatha vo Ayodhya us de Sunedynastii.,🔎
2951,Verwaltungskreis Obersimmental-Saanen,Verwautigskreis Obersimmetal-Saane,Obersimmetal-Saane,FALSE,"  Saanä (amtlech ""Saanen"", frz. ""Gessenay"") isch es Dorf un e politischi Gmeind im Verwautigschreis Obersimmetal-Saane vom Kanton Bärn i dr Schwyz.",🔎
,,,Obersimmental-Saanen,FALSE,"D Lengg, amtlich Lenk, mängisch ou ""Lenk im Simmental"", isch e Ywonergmeind im Vrwaltigskreis Obersimmental-Saanen im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
2952,Landwirtschaft,Landwirtschaft,Puurefamilie,FALSE,"Die Sidlige wos hüt git chöme deils no us dr antike Zyt wie me a vilnen Ortsnäämen aagseht, die meischte Dörfer sind aber im Middelalter als Sidlige von ere Gruppe vo Puurefamilie entstande.",🔎
,,,Buèrèrei,FALSE,Johreszitlich bedingti Klimaschwankigè hèn i dè Buèrèrei vo dè meischtè Wältregionè è bedütendi Rollè un hèn vo dè Menschè spôteschtens i dè Altschteizit wòrgnõ wörrè könnè.,🔎
,,,landwertschaftlich,FALSE,D Umgebig isch eher karg und isch landwertschaftlich prägt.,🔎
,,,Buèròrei,FALSE,Bis zum Johr 1965 hèt mò sich z Nöggèschwyl mit Buèròrei beschäftigt.,🔎
,,,Buèrerei,FALSE,Übber Johrhundert wèg hèt d Buèrerei diè dominyrendi Haupterwèrbsquèllè vo dè Mulifinger dargschtellt.,🔎
,,,Buurorei,FALSE,Diè Gemaand lebt vom Gwerb un dè Buurorei.,🔎
,,,Landwùrtschaft,TRUE,"D Hèrkumpft vom Wasserdampf i dè Höchi isch no unklar, mò vomuètet abber èn Zämmèhang mit dè i dè letschtè Johrzeent stark gschtigenè Methanuusbringig durch diè induschtrièlli Landwùrtschaft.",🔎
,,,landwirtschaftlichi,FALSE,"Vaaner Gmeiflächi sind 17 % landwirtschaftlichi Flächi, 59,7 % Waald, 19,5 % Sidligsflächi und 3,9 % andri Flächine.",🔎
,,,Buure,FALSE,"E andres Problem isch, daß d Alamanne übrhaupt kei eiheitlicher Schtamm gsi sin, sundern im beschte Fall e Aasamlig vo Buure un Chrieger.",🔎
,,,Land,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,Agrarwirtschaft,FALSE,"Wo d Fachlüüt vo dr Agrarwirtschaft gmerkt händ, ass i dr Schwiiz im 19.",🔎
,,,làndwìrtschàftliga,FALSE,D’ Beauce ìsch vor àllem a làndwìrtschàftliga Regioon.,🔎
,,,landwirtschaftlige,FALSE,"As Begriff vo der tradizionelle landwirtschaftlige Ruumornig bezeichnet d ""Allmänd"" der Bode, wo ere Gmeinschaft oder ere Gnosseschaft als Ganzes ghört und nid öperem privat, wo also nid zur verdeilte und parzellierte landwirtschaftlige Nutzflechi ghört.",🔎
,,,buurt,FALSE,D Familie-Mitgliider hai meischdens zsämme in eim Huus oder einere Siidlig gläbt und hai ä wirtschaftligi Eiheit bildet und wo hüfig zsämme buurt odr es Handwärk uusgüebt hai.,🔎
,,,Puure,FALSE,Zum Teil sind d Milchmanne Puure gsi oder en Aagschtellte vome ne Puur.,🔎
,,,landwirtschaftlichä,FALSE,"Z Düütschland, i de Schwiiz und z Österrich isch ""Winzer"" än landwirtschaftlichä Usbildigsbruef mit ere drüüjährige Bruefsusbildig.",🔎
,,,Landwertschaft,TRUE,"Z Äsch gets luut de 2015 erhobene Statistik vo de Unternähmensstruktur (STATENT) öppe 780 Arbetsplätz, devo vier Prozänt i de Landwertschaft, 28 Prozänt i de Induschtry ond 68 Prozänt im Dienschtleischtigssektor.",🔎
,,,Bärgbuur,FALSE,"März 1962 gläbt het, isch e Bärgbuur, Heimetforscher und Dialäktoloog gsi.",🔎
,,,Làndwìrtschàft,TRUE,"D’ Iiwoohner laawa vor àllem vu dr Làndwìrtschàft, dr Fìscharäi odd’r vum Tourischmus.",🔎
,,,landwirtschaft,FALSE,Trotz dr begränzte natürliche Ressurse hät Israel sii landwirtschaftliche und industrielle Sektor i dr letschte zwänzg Joor intensiv entwicklet.,🔎
,,,landwirtschaftlechi,FALSE,"Mit der Ruumplanig probiere die meischte Schtaate in Europa, ihre Bode, wo immer knapper wird, huushälterischer z nutze, damit d Überbauig nit vollschtändig überhand nimmt und Landschaft, Erholigsgebiet und landwirtschaftlechi Flächi erhalte wärde chönne.",🔎
,,,buuret,FALSE,"D Gmeind isch 22,03 Kwadratkilometer gross, und im 1997i si dodervo 18 Prozänt Siidligsflächi gsi, 43 Prozänt Wald un uf 38 Prozänt het ma buuret.",🔎
,,,Burè,FALSE,"Früener sin d'Schärmüüs noh vill zahlrycher gsi, usserdem hät s'Burè noh èn vil grösserè Stellèwert ka.",🔎
,,,Puurerai,FALSE,"D Motiv vo de Bilder hät mer us de Bible ond de Puurerai gno, aber Alpfahrte hät mer do no nöd gmolet.",🔎
,,,landwǜrtschaftlichi,FALSE,Im Nõchchriègsdütschland sin vill Uussidlerhööf als landwǜrtschaftlichi Bedryb gschaffè worrè.,🔎
,,,landwǜrtschaft,FALSE,"Obwoll dè Champagner s international bekannteschte Erzügnis vo dè Region isch, machèd Wiibärg nu èn chlynè Deil vo irer landwǜrtschaftlichè Nutzflächi uus un konzentryrt sich uff d Dalwangè un andrè Haaldè im Weschtè (Marnedal, Montagne de Reims) un im Südoschtè.",🔎
,,,Landwǜrtschaft,TRUE,"nõch starkè Regèfäll, odder uff Belaschtungè uss dè Landwǜrtschaft zruggzfüürè un nu schwèr witter z voringèrè.",🔎
2953,Grabenstetten,Grabaschdedda,Grabasdedda,TRUE,"Metzeng håd d Funkziõ vom-a Middlzendrom en dor Regiõ Näggor-Alb fir d Sdadd Aurich, fir Deddeng, Grabasdedda, Gråfabärg, Hilba, Riadrich ond Remorsdoe.",🔎
,,,Grabestette,TRUE,"Nochbergmoede send Wisestoeg em Oschte (Landkroes Geppenge), Remerschdõẽ ond Grabestette em Side (boede Landkreis Reutlingen), Weiler em Weschte, Aoe em Nordweschte ond Bissenge ond Neidlenge em Norde (älle Landkroes Esslenge).",🔎
,,,Grabastetta,TRUE,"Nochbergmoede send Neiffe em Weschte, Beire em Nordweschte, Aoe em Norde, Lẽnnenge em Oschte (älle Landkroes Esslenge), Grabastetta ond Hilba em Side (boede Landkroes Reitlenge).",🔎
2954,Basel-Iselin,S Basler Yyseli-Quardier,Iseli Quardier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand und gränzt im Norde an s Iseli Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss), im Weste an d Baselbieter Gmeind Allschwil (Im lange Loh) und im Süde an s Bachlette Quardier (Wanderstrooss, Weiherwäg); östlig lit s Am Ring Quardier (Spalering).",🔎
,,,Iseli-Quartier,FALSE,August 1968 z Basel uf d Wält cho und am Helvetiablatz im Iseli-Quartier ufgwachse.,🔎
,,,Iiselykwardier,FALSE,D Wasgeringschuel isch e Brimar- und Orientierigsschuel für öbbe 1100 Schüeler an dr Wälschmattstrooss 30 im Iiselykwardier z Baasel.,🔎
,,,Iseli,FALSE,"S Quardier Santihans gränzt im Norde an Frankriich, im Oste an Rhii, im Süde an d Quardier Vorstedt (Santihans-Park) und Am Ring) (Santihans-Ring) und im Weste an s Iseli (Burgfälderstrooss).",🔎
2955,Wörter und Sachen,Wort und Sache,Wort und vo der Sach,FALSE,Zu der Gschicht vom Wort und vo der Sach «Faane» cha me vil Beleeg bim Schwyzerischen Idiotikon finde.,🔎
,,,Wörter und d Sache,FALSE,"Un derby töörff me nit vergässe, ass d Wörter und d Sache zämeghööre.",🔎
,,,Sachkund,FALSE,"Für das grosse Sproochprojäkt het er sälber e Räie Wörter sproochwüsseschaftlich agluegt, iiri Wortgschicht und Sachkund beschribe und drus e Zylete chlyneri und teils au ganz groossi Artikel gschribe; vo iim sind öppe d Bytreeg zu de Wörter ""Madüranza"" (das isch uf dütsch: ryff wärde), ""Magia"" (= Magy), ""Magistrat"" (für Gricht, Richter, Grichtsbeamte), ""Manchi"" (dr Tüüfel), ""Marchà"" (= Stadt), ""metter"" (= hiitue, ablegge usw.).",🔎
,,,Wörter und Sache,FALSE,"Für d Kulturgschicht het sech dr Jud psunders inträssiert, und er het bi vilnen Arbete d Sproochgschicht mit em Konzäpt «Wörter und Sache» vrchnüpft.",🔎
2956,Liberales Judentum,S liberale Juudedum,Reformgmäinde,FALSE,"Z Israel und in gwüsse Reformgmäinde isch nume dr ersti Daag e volle Fiirdig, in orthodoxe und konservative Gmäinde in dr Diaspora si s drgeege die erste zwäi Dääg, und d Dääg druf si Halbfiirdig (hebräisch ""Chol ha-Moed"").",🔎
,,,reformierte,FALSE,"Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.",🔎
,,,liberale Bewegig,FALSE,"Si isch e Gmeind, wo zu dr liberale Bewegig i dr jüdische Gägewart zellt.",🔎
,,,liberale Juudedum,TRUE,Im liberale Juudedum findet mä dä Bruuch nüme.,🔎
,,,Liberale Juudedum,TRUE,"Im Liberale Juudedum isch dr Briestersääge abgschafft worde, zämme mit de andere Brivilegie vo dr Briesterkaste.",🔎
,,,Reformjuudedum,FALSE,Im Reformjuudedum fiirt mä im Allgemäine nume am erste Daag vom Fest.,🔎
,,,Reformjudedum,FALSE,"S Reformjudedum, wo in dr amerikanische Diaspora sehr bedütend isch, isch draditionell universalistisch iigstellt gsi und het dr politisch Zionismus abglehnt.",🔎
,,,progressiv-liberali Ströömig im Juudedum,FALSE,"2004 isch ""Migwan,"" die Liberali Jüüdischi Gmeind Baasel, gründet worde, wo die progressiv-liberali Ströömig im Juudedum verdrätet.",🔎
,,,jüüdischi Reformbeweegig,FALSE,"Joorhundert, wo sich in Dütschland e jüüdischi Reformbeweegig usbräitet het, häi sich die nöije reformierte Gmäinde vo de orthodoxe drennt und äigeni Sünagooge afo baue.",🔎
,,,liberale/progressive Juudedum,FALSE,"„Bluetdropfe“, d. h. mä macht e chliine Schnitt, so dass mindestens äi Bluetdropfe uusechunnt); im liberale/progressive Juudedum wird das nit vo alle verlangt bzw.",🔎
,,,Reformbeweegig,FALSE,"Joorhundert het sich in Dütschland e Reformbeweegig vom Juudedum bildet, wo sich an dr jüüdische Ufkläärig, dr ""Haskala"", orientiert het.",🔎
,,,reformierte Jude,FALSE,"In orthodoxe Gmeinde sitze d Fraue drennt vo de Manne in dr ""Esrat Naschim"", bi de reformierte Jude bäte Manne und Fraue zsämme.",🔎
,,,liberale,FALSE,Nach 1831 het de Kanton Aargou zu de liberale Ständ vo dr Schwiiz ghört; vili demokratischi Flüchtling us Dütschland händ doo Ufnaam gfunde.,🔎
,,,Liberale,FALSE,"Bis zum Sonderbundschrieg hai die Liberale gegen Katholisch-Konservativi kämpft und «Altliberali», Ahänger vo der repräsentative Demokratii mit Zensuswahlrecht, gege «Demokrate», won e diräkteri Demokratii mit allgemeinem, gliichem Wahlrächt befürwortet hai.",🔎
2957,Neuried (Baden),Neiriäd,Neuried,TRUE,"Nochbergmaine sin Hohberg, Gengenbach, Biberach, Seelbach, Lahr, Meißenheim un Neuried.",🔎
,,,Nairiid,TRUE,"Sälte wird midm Hanauerland de ufgleeste Londkriis Käl gmaint, wo ussadäm d heutige Gmai Nairiid, Appewiir un Ränche umfosst hät.",🔎
,,,Aldene,FALSE,Februar 1868 z Aldene) isch e dytsche Bfaarer un Schriftsteller gsii.,🔎
,,,Ichene,FALSE,Scho ai Johr speeter isch er uf Wunsch vu dr Viidekterchammere in s Lohrer Ried uf Ichene gange un het deert gschafft.,🔎
,,,Schudderzäll,FALSE,"Bi Hochwasser sin d'Wasser vum Rhiin manchmol bis in'd Unidiz (hitzedags e kleiner Bach eschdlig vun Kirrzl un Schudderzäll) g'flosse, un hän uf de Fälder un in de Derfer als emol vil Schade angriichded.",🔎
,,,Neiried,TRUE,"Nochbergmaine sin Kääl im Norde, d Kraisstadt Offeburg im Oschte Hohberig im Side un n Neiried im Weschte.",🔎
2958,28. August,28. Augschte,28. Ougschte,TRUE,D Angelia Maria Schwaller (* 28. Ougschte 1987 z Üb,🔎
,,,28. August,TRUE,Juli bis zum 28. August.,🔎
,,,28. Auguscht,TRUE,z Derby; † 28. Auguscht 1797 au z Derby) isch en <a hr,🔎
,,,28. Ougschde,TRUE,Dr Zeno Zürcher (* 28. Ougschde 1936 z Bärn,🔎
,,,28. Àuigscht,TRUE,Dr Michael Edward Rainton Bassett (* 28. Àuigscht 1938 z’ Auckland) ìsch a ehamà,🔎
2959,Republik Zypern,Republik Zypere,zyprisch,FALSE,Nea Salamina Famagusta isch ä zyprisch Fuessballclub.,🔎
,,,züprische,FALSE,"Dr APOEL Nikosia (griech.: ΑΠΟΕΛ - ""Aθλητικός Ποδοσφαιρικός Όμιλος Eλλήνων Λευκωσίας"" / ""Athlitikos Podosfairikos Omilose Ellinon Lefkosias"", dütsch: ""Athletische Fuessballklub vo de Hellene us Nikosia"") isch e Schuttveräin us dr züprische Hauptstadt Nikosia.",🔎
,,,Züpere,FALSE,"Bsundrigs stark betroffe si Griecheland, Spanie, Bordugal, Italie und Züpere gsi und in dene Länder isch s zu Brotest gege d Krisepolitik vo dr Öiropäische Union und gege d Politik vo de äigene Regierige choo.",🔎
,,,Republik Züpere,TRUE,Nikosia isch d Houptstadt vo dr Republik Züpere.,🔎
,,,Republik Zûperè,TRUE,zwûschè dè Republik Zûperè un Nordzûperè.,🔎
,,,Zypere,FALSE,Zypere ghèèrd geograafisch zue Asie.,🔎
,,,Zypre,FALSE,"Jänner 2008 z Malta un z Zypre, am 1.",🔎
2960,Lichtgeschwindigkeit,Liechtgschwindigkeit,Gschwindigkäit vom Liecht,FALSE,Si pflanze sich im Vakuum unabhängig vo iirer Frekwänz mit dr Gschwindigkäit vom Liecht furt.,🔎
,,,Liechtgschwindikäit,TRUE,"Für e Körper in Rue (formula_24) wird us dr Energii-Impuls-Beziejig im Einstein s berüemti Gliichig formula_25  Für e Däili ooni Masse gältet formula_26 Sonigi Däili beweege sich relativ zu jedem Bezugssüsteem mit dr obere Gränzgschwindigkäit, wo in dr spezielle Relatiwidäätstheorii postuliert isch: dr Liechtgschwindikäit.",🔎
,,,Liechtgschwindigkait,TRUE,In sällem Buech het dr Galilei under anderem si Relativitätsprinzip un si Vorschlag fer d'Bestimmig vu de Liechtgschwindigkait erchlärt (die erst präzis Messig vu de Leechtgschwindigkait uf de Erde isch erst 1849 Fizeau glunge.).,🔎
,,,Liechtgschwindigkäit,TRUE,"Vor allem weer d Liechtgschwindigkäit vom Bezugsüsteem abhängig, wenn mä d Galilei-Invarianz as fundamental betrachtet.",🔎
,,,schnäll wie s Liecht,FALSE,"S Gschichtli goot eso, ass es zwäi Zwilling git und äine von ene stigt in e Raggeete ii und fliegt fast so schnäll wie s Liecht zum ene Stärn, wo wit äwägg isch, dräit ume und fliegt denn gliich schnäll wider zrugg.",🔎
,,,Leechtgschwindgkait,TRUE,Bchannt isch èr dur diè èrstmolig Messig vu dè Leechtgschwindgkait worrè.,🔎
,,,Leechtgschwindigkait,TRUE,Im Vakuum vum Weltall bwege sich Gammaphotone mit Leechtgschwindigkait dur de Rum.,🔎
,,,Gschwindikäit vom Liecht,FALSE,"für ""M →Mc"" (wo ""Mc"" e kritische Massewärt bedütet bin ere Gschwindikäit, wo dr Gschwindikäit vom Liecht entspricht).",🔎
2961,Wolf,Wolf,Wölf,FALSE,"De Odin werd vo zwee Rappe, em Huginn und Muninn, und zwee Wölf, em Geri und Freki, biglaitet.",🔎
,,,Welf,TRUE,Im Summer wandere Welf un großi Härde vu Rendier in d Tundra yy.,🔎
2962,Historischer Stadtkern,Altstadt,Aldstadt,TRUE,Herdere isch e nordöstlich vu dr Aldstadt glägene Stadtdeil vu Friburg im Brisgau.,🔎
,,,historisch Stadtkärn,FALSE,Im Juli 2003 isch dr historisch Stadtkärn mit sinere Architektur us em 19. und 20.,🔎
,,,historisch Stadtchern,FALSE,As Aldstadt wird meistens dr historisch Stadtchern vu ere Stadt bezeichnet.,🔎
2963,Wyna,Wyyne,Wynetal,FALSE,"Zu dem Bezirk ghöred d Gebiet weschtlich vom Hallwilersee, em Wynetal un enem Teil vom Suhretal.",🔎
,,,Wiinedaal,FALSE,Di nordöschdlechi Siite vom Daal isch schdarch zerglidered u s’hed derte vili churzi Siitedääler mit de Uuslöifer vom Galgemoos () u vom Sämle () wo derzwüsche ligge; die forme d’Gränze zum Wiinedaal.,🔎
,,,Wyne,TRUE,Entwässeret werd de gröschti Teil vom Dorfpiet gäge Weschte im Tal vom Dorfbach rechtig Wyne.,🔎
,,,Wynedal,FALSE,"Si lit im obere Wynedal, gränzt an Kanton Luzärn und isch vo dr Flechi us die drittchliinsti Gmeind im Kanton.",🔎
2964,Achaiischer Bund,Dr Achaiisch Bund,Achäische Bund,TRUE,Mitgliid vom Achäische Bund gsii.,🔎
,,,Achaiisch Bund,TRUE,Die bäide wichdigste si dr Aitolisch Bund und dr Achaiisch Bund gsi.,🔎
,,,Achaische Bund,TRUE,"Die griechische ""Poleis"" häi vo denn aa gegenüber de hellenistische Groossriich, wo sich noch em Dood vom Alexander im Joor 323 v. d. Z. bildet häi und dä Bundesstaate wie em Achaische Bund nume no e zwäitrangigi Rolle gspiilt, wäärend die griechischi Kultuur sich bis uf Indie usbräitet het.",🔎
2965,Berthold III. (Zähringen),Berthold III. vu Zährige,Berthold vu Zäärige,FALSE,Scho anne 1113 het s Chloschter St. Peter dur e Gieterdusch vum Herzog Berthold vu Zäärige Bsitz z Ebnet iberchuu.,🔎
,,,Berthold der Dritt,FALSE,"D Agnes und der Berthold hend nüün Chind gha: der Konrad, wo Herzog vo Zääringe gsi isch; der Berthold der Dritt, wo nach em Konrad Herzog worden isch, en andere Berthold, wo nume churz gläbt het, der Rudolf, d Agnes, wo der Graf Wilhelm vom Burgund ghürootet het, d Liutgard (isch au chly gstorbe), d Petrissa, wo der Friedrich vo Pfirt ghürootet het, d Liutgard und d Judith.",🔎
2966,Dissertation,Dissertazioon,Dissertazion,TRUE,Anne 1963 het er syni Dissertazion iber d Luftbildinterpretazion im Hochgebirg gschribe un 1969 sy Habilitazion zur Kulturlandschaft vu dr Sierra Nevada (USA.,🔎
,,,Dissertazioone,FALSE,Vo iim stamme handschriftligi Dissertazioone und e Briefsammlig.,🔎
2967,Macedonia (Provinz),Die römischi Browinz Macedonia,Browinz Macedonia,FALSE,"Si si aber in Komflikt zu Rom cho, wo si Macht im östlige Middelmeerruum vergröösseret het und noch drei Chrieg het Makedonie si Unabhängikäit verloore und isch zur römische Browinz Macedonia worde.",🔎
,,,Macedonia,FALSE,"Schliesslig isch Korinth zerstöört worde und denn isch us Griecheland e römische Browinz worde, 146 v. d. Z. as „Macedonia“, 27 v. d. Z. as „Achaea“.",🔎
2968,Zürcher Weinland,Zürcher Wyland,Wiiland,FALSE,"S Gebiet, wo Züritüütsch gredt wird, isch de Kanton Züri, aber ooni d Regione nördlich vo de Tuur (s Wiiland, mit de Wiiländer Mundart), um Elgg umen und nördlich vom Rii (s Rafzerfäld), wo zum ostschwiizerische Dialäkt ghööred.",🔎
,,,Zürcher Wyyland,TRUE,Hüt ghört de archäologischi Ort zu de bade-wirttäbergischä Gmaind Jestette im Chleggi und zu Rhiinau im Zürcher Wyyland.,🔎
,,,Wyland,FALSE,"Di histoorisch-geograafische Landschafte sind s Gibiet links und rächts vom Zürisee mit de Stadt, s Limettaal, s Underland, s Wyland, d Gäged um Wintertuur, s Oberland und s Chnoonaueramt (oder Säuliamt).",🔎
,,,Zürcher Wiiland,TRUE,"En Tail vom Bezirk, wo ländlich prägt isch, ghört zur Region Zürcher Wiiland.",🔎
2969,Ozean,Ozean,Marsozean,FALSE,"Es isch durus möglich, dass d'Vastitas borealis s'Becke vume früehe Marsozean gsi isch, wu aber scho in dr erste Johrmilliarde vum Mars usdrichnet isch.",🔎
,,,Wältmeer,FALSE,"Der Erscht Wältchrieg isch vo 1914 bis 1918 in Europa, em Nöche Oste, in Afrika, Ostasie und uf de Wältmeer gfüert worde und hät rund 17 Millione Mänschelabe gforderet.",🔎
,,,Ozeàànwälla,FALSE,"D’ Nìtlineààra Beziihunga zwìscha-n-Ozeàànwälla bii da Schtìrm ärziiga-n-àui Infraschàllwälla vun äbba 0.2 Hz — dia Beewunga nänna m’r Mikrobàrooma, odd’r ìn dr Umgàngsschprooch d’ „Meeresschtìmma“.",🔎
2970,Wohlfahrtsausschuss,Wohlfahrtsusschuss - Comité De Salut Public,Wohlfahrtsusschuss,FALSE,"Dr zwölfköpfig Wohlfahrtsusschuss het speter dür ä Maximilien de Robespierre dr Jacques-René Hébert (1757-1794), dr Afüehrer vo de ultrarevolutionäre Hébertiste und Herusgäber vo dr republikanische und antiklerikale Ziitschrift ""Le Père Duchesne"", la verhaftä.",🔎
,,,Woolfaartsusschuss,FALSE,Während dr Französische Revoluzioon het dr Woolfaartsusschuss d Comédie-Française am 3.,🔎
,,,Wohlfahrtsuschuss,FALSE,"D Jakobiner hai em Wohlfahrtsuschuss under em Robespierre so vil Kompetänze ge, ass er sich wien es diktatorials Komitee het chönne beneh.",🔎
,,,Woufahrtsusschuss,FALSE,Dennä isch dr Robespierre i Nationaukonvent gwäut wordä und schliässlich ou no in Woufahrtsusschuss.,🔎
2971,Ar (Einheit),Ar (Einheit),Are,FALSE,"S Biet het e Flächi vo 63 Are gha und het bis 1931 zu keim vo dene drü Kantön ghört und au nöd zu de aagränzende Gmeinde Wittnau, Anwil und Kienberg.",🔎
,,,Ar,TRUE,"1 Hektar sin formula_1 odr 100 Ar, vo wo au d Bezeichnig stammt, nämlich vom griechische Wort für hundert, 'Hecto', un Ar.",🔎
,,,Hektare,FALSE,"D' Stadt Elze isch mit 750 Hektare dr gröscht Waldbesitzer vu dr Gmei, wo naturgmäss d'Holzverarbeitig vu dr Sägewerke bis hi zue Holzschnitzer breit verträtte isch.",🔎
2972,2. Jahrhundert,2. Jahrhundert,zweitu Jahrhunnärt,FALSE,Am Ändi vam zweitu Jahrhunnärt het d Chrischtianisiärig in Galliu igsetzt.,🔎
,,,2. Joorhundert,TRUE,"het dr Exilarch, wo sit em 2. Joorhundert noochgwiise isch, die autonome Diasporagmäinde ve",🔎
,,,2. Johrhondert,TRUE,"Bedütig vom Sunntig werd bereits för de Afang vom 2. Johrhondert dor d Didache (ca. 90), spö",🔎
,,,2. Johrhundert,TRUE,) ggange und hät i siinere grööschte Uusdehnig im 2. Johrhundert usser de Italienische Halbinsle,🔎
2973,Südtirol,Südtirol,südtirol,FALSE,"Degege werd südtirolisch ""Walsch"" für Italiener as negativ empfunde.",🔎
,,,Autonomi Provinz Boze-Südtirol,FALSE,"Es gränzt a di öschtriichische Länder Vorarlbärg, Salzburg und Kärnte, im Norde a de Fraistaat Bayern (Dütschland), im Südweschte a de Kanton Graubünde (Schwiz) und im Süde a d Provinz Belluno und a di Autonomi Provinz Boze-Südtirol (Italie).",🔎
,,,Sidtirol,TRUE,"A) un di iber 3859 Meter hoch Königspitze z Sidtirol, dr Großglockner (3798 m ü.",🔎
,,,Südtyrol,TRUE,"Z Bayern, z Tyrol un Südtyrol wörd dè Daag meischtens als „Unsinnigè Dunschtig“ bezeichnèt.",🔎
,,,(Süd-)Tirol,FALSE,Mai 1856 z'Brixen in (Süd-)Tirol isch e vorderöschterrichische Kleriker gsi.,🔎
,,,Booze-Südtirol,FALSE,"S Vintschgau (, im Vallader: ) isch es Taal i den Oschtalpen und e politische Bezirk i dr iteliänischen autonome Provinz Booze-Südtirol.",🔎
,,,Süüddirool,TRUE,"Im Verdraag vo ""Saint-Germain"" het Itaalie zwaar s Süüddirool und s Trentiino überchoo, aber e Hufe Italiääner si nid zfriide gsi und häi s Gfüel ghaa, ass iir Land vo de Groossmächt nid ärnst gnoo wurd und dass si für iiri Opfer nid gnueg überchoo häige.",🔎
,,,Siidtirol,TRUE,"Ds Chloschter sälber hed z Gries bi Boze im Siidtirol ä niiwi Heimet ubercho und wird drum oi als ""Chloschter Muri-Gries"" bezeichned.",🔎
,,,Süedtirol,TRUE,"Dr Namme „Blauburgunder“ isch vor allem in dr Schwyz üeblich, wuner in dr Ostschwyz un im Kanton Wallis abaut wird, in Östriich un dert im Burgeland un in Süedtirol.",🔎
,,,Siidtirool,TRUE,"Gebuurtsdaag vu irem Vater Josef „Sepp“ Hofmann zaigt, wu vu St. Magdalena im Pusterdaal z Siidtirool stammt.",🔎
,,,Süddirool,TRUE,"Hoochdütschi Dialäkt wärde in de middlere und südlige Gebiet vom dütsche Sproochruum gschwätzt, nämlig in Dütschland, Ööstriich, dr Dütschschwiz, Liechtestäi, Luxeburg, im Elsass und z Lothringe (Frankriich), im Süddäil vo Ostbelgie und im Süddirool (Itaalie).",🔎
,,,Sûdtyrol,TRUE,Z Sûdtyrol befindet sich diè gröschte Hochalp vo Europa: d Seiser Alm.,🔎
,,,Süüdtirool,TRUE,A dèren Uni im Süüdtirool lueget si natüürli bsunders di kompläx Spraachsituazioon deeten aa.,🔎
2974,Rumantsch Grischun,Rumantsch Grischun,rumantsch grischun,FALSE,"""Fiasta naziunala Svizra"", rumantsch grischun ""di da la festa naziunala"") isch die offizielli Bezeichnig vom Schwiizer Nationalfiirdig.",🔎
,,,Rumantsch,FALSE,"Dr Martin Candinas ka als eine wo de wenige Nazionalrööt Rumantsch rede und es g'hört zu de Bsunderheite vo sinere Amtszyt, dass är als Nazionalrootspräsidänt d'Sessione duet in Rumantsch eröffne.",🔎
2975,Quant,Kwant,Kwante,FALSE,"Bi äinzelne Fotone, de Kwante vom elektromagnetische Fäld, cha mä Fenomeen beobachte, wo Äigeschafte vo Däili sin, aber gliichzitig blibt dr Wällecharakter (zum Bischbil bi dr Interferänz) voll erhalte.",🔎
,,,diskrete Pakeet,FALSE,"Iiri fundamentale Objekt si Fälder, wo sich nume in diskrete Pakeet chönne verändere; die diskrete Pakeet entspräche in ere bassende Daarstellig de beobachtete Däili.",🔎
2976,Mühlenbach (Schwarzwald),Miiläbach,Mihlebach,TRUE,D Burg Mihlebach isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Mihlebach im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Mühlenbach,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stadt Haslach im Kinzigtal im Norde, Mühlenbach im Oschte, d Stadt Elzach un Biederbach im Side (baidi im Landkrais Ämmedinge) un Schuttertal un Steinach im Weschte.",🔎
2977,Gehirn,Hirni,Hirn,TRUE,"Do drin sait er (frei übersetzt): D Nerve von de Iiatmigs-Muskle und die von dr Lunge täte sehr wahrschiinlich nit genau im gliiche Teil vom Hirn ende, sondern an Schtelle es bitzeli entfernt von enander, aber es gebi dennoch en ""Sympathie"", en gegesiitigi Beiiflussig, zwische ihne.",🔎
,,,Narvaäntwìcklung,FALSE,"Autischmus (vun àltgriachisch , ‚salbscht‘) ìsch a Schteerung vu dr Narvaäntwìcklung.",🔎
,,,Ghirn,TRUE,"Glichziddig schitze d Gnoche inneri Organ, wii d Schädelgnoche s Ghirn un de Brusschdkorb s Herz un d Lung.",🔎
2978,Blechblasinstrument,Blèchblõsinschtrumänt,Blächblaasinschtrumänt,TRUE,"S Alphorn (Plural: ""Alphörner"") isch es Blächblaasinschtrumänt uf em Prinzip vo de Polschterpfifä und giltet als Schwiizer und östriichischs Nationalsymbol.",🔎
,,,Blächblosinstrument,TRUE,D'Posune isch es tüfs Blächblosinstrument.,🔎
,,,Blèchblŏsinschtrumänt,TRUE,"S Euphonium (grychisch: ""woolklingend"") isch è düèfes Blèchblŏsinschtrumänt, wo uffgrund vo sinèrè konischè Mensur zu dè Familliè vo dè Bügelhörner ghört wiè s Flügelhorn, s Tenorhorn, dè Baridon un d Tuba.",🔎
,,,Blèchblõsinschtrumènt,TRUE,S Flügelhorn isch s Sopraninschtrumènt uss dè Blèchblõsinschtrumèntèfamilliè vo dè Bügelhörner.,🔎
,,,Bläächbloosinschtrumänt,TRUE,D Drumbeete isch e hoochs Bläächbloosinschtrumänt.,🔎
,,,Blechblasinschtrument,TRUE,Dabii schpiilt mä meischtens uuf Blechblasinschtrument und mit alle Arte vo Schlagzüüginschtrument.,🔎
,,,Bläächbloosintrumänt,TRUE,"Meischtens macht me der Büchel us Holz, tiypologisch zellt men en aber doch zu de Bläächbloosintrumänt.",🔎
,,,Bläächbloosinstrumänt,TRUE,"dr Zink us Holz, mä zelt en aber wäge dr Art wie d Schwingig bi iim erzügt wird, zu de Bläächbloosinstrumänt.",🔎
,,,Blèchblôsinschtrumènt,TRUE,"S Baritonhorn (churz ""Bariton"", mängmol au ""Baryton"") isch è Blèchblôsinschtrumènt mit 4 odder 3 Ventyl, èm Tenorhorn ziemli äänlich.",🔎
2979,Litauen,Litaue,Litaua,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
,,,Litauer,FALSE,Sini Muetter isch Südafrikanerin und sin Vater en gebürtiger Litauer.,🔎
,,,Litauè,TRUE,"D Anrainerschtaatè vo dè Oschtsee sin Dütschland, Dänemark, Schwedè, Finnland, Russland, Eschtland, Lettland, Litauè un Polè.",🔎
,,,litauischi,FALSE,"Im nämlige Johr hän litauischi Flichtling z Diepholz e aiges Gymnasium grindet, wu anne 1954 uf Hüttenfeld bi Manne zogen isch.",🔎
,,,Litauische SSR,FALSE,"Di Armenisch SSR isch syt em Änd vu dr 1980er Johr näb dr Estnischen SSR, dr Lettische SSR, dr Litauische SSR un dr Georgische SSR e Zäntrum vu dr separatistische Bewegige innerhalb vu dr Sowjetunion gsii.",🔎
,,,litauisch,FALSE,S privat Litauisch Gymnasium z Hüttenfeld (eme Stadtdail vu Lampertheim z Hesse) isch di ainzig anerkännt litauisch Schuel z Weschteuropa.,🔎
2980,Gemeinden des Kantons Basel-Landschaft,Gmeinde vom Baselbiet,lueg do,FALSE,Für e Lischte vo allne Gmeinde lueg do.,🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Basel-Landschaft,FALSE,"Dr Kanton Basel-Landschaft isch in 5 Bezirk uufteilt: ""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Basel-Landschaft Kanton Schafuuse.",🔎
2981,Keplersche Gesetze,D Gsetz vom Kepler,dritte keplersche Gsetz,FALSE,"Wil d Umlaufziite entsprechend em dritte keplersche Gsetz verschide vo der Umlaufziit vo der Erde sind, chunt’s während de Überholvorgäng zu Wächsel vom schiinbaren Umlaufsinn, das git zum Bispil die charakteristische ""Planetenschleife"" bi Opposition vo den üßere Planete.",🔎
,,,Gsetz vom Kepler,TRUE,"Noch em dritte Gsetz vom Kepler isch d Umlaufzit ""U"" von ere Ellipsebahn mit ""a"" kopplet (U² / a³ = const).",🔎
,,,Keplersche Gsetze,FALSE,"Die ekliptikali Längi (im Bild λ, vu 0–360°) folgt ugfähr dr Keplersche Gsetze plus dr ""Nutation in Längi"".",🔎
,,,keplersche,FALSE,In dr Natur chömme Ellipse zum Bischbil in dr Form vo ungstöörte keplersche Blaneetebaane um d Sunne vor.,🔎
,,,Keplersche Gsetz,FALSE,"Er hat d Gsetze von dr Planetabwegung entdeckt, wo nach em Keplersche Gsetz gnannt worra sin.",🔎
,,,Keplersche Umlaufbahne,FALSE,"Asteroid heiße chleini planeteähnlichi Objekt, wo sich in Keplersche Umlaufbahne um d Sunne bewege.",🔎
,,,Keplerschi Gsetze,FALSE,"Jahrhunderts het Johannes Kepler bi de Analyse vu de Marsbahn erchennt, dass sälli Umlaufbahne Ellipse sin (lueg Keplerschi Gsetze).",🔎
,,,Keplerbahne,FALSE,"Im ussere Beriich isch sälli Beschribig aber nimmi gültig, wil sich d'Bestanddeile ufgrund vu dr gringe Dichti uf Keplerbahne oder dr Magnetfeldlinie bewege un sich gegesitig chum noch beiflusse.",🔎
,,,dritte Gsetz vom Kepler,FALSE,Mit dene astronomische Mässig het mä d Distanz zwüsche dr Ärde und dr Sunne welle bestimme und het eso dank em dritte Gsetz vom Kepler d Abständ vo alle andere Blaneete im Sunnesüsteem chönne berächne.,🔎
,,,keplersche Gsetze,FALSE,"Es bestätigt die beraits vorher entdeckte keplersche Gsetze vu de Planetebewegig un dodemit ä grundlegends Verständnis vu de Dynamik vum Sunnesystem mit de Möglichkait vu präzise Vorhersage bezüeglich vu de Bewegig vu Planete, Monde un Komete.",🔎
,,,erste keplersche Gsetz,FALSE,"Noch em erste keplersche Gsetz bewegt sich d Ärde um d Sunne uf ere elliptische Baan, d Sunne befindet sich in äim vo de Brennpünkt vo dr Ellipse.",🔎
2982,Grabs,Grabs,Werdebärg SG,FALSE,Septämber 1982 z Werdebärg SG) isch e liechtaschtaanischi Bolitikeri (FBP).,🔎
,,,Graps,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Buchs, Graps, Walestadt und Wartou, im Förschtatum Liachtaschta noo a d Gmeinde Vadoz und Tresa.",🔎
2983,David,König David,Chönig David,TRUE,"Ds Buech Rut steit nume gmäss em Afangs- u em Schlussvärs zwüsche de Büecher Richter u Samuel, da d Handlig zur Richterzyt spilt u der Sohn vo der Noomi als Grossvater vom Chönig David gilt.",🔎
,,,Cheenig David,TRUE,"Tradizionäll wiird s em Abschalom, em rebällische Suun vum Cheenig David, zuegschriibe, was mit dr jingschte Datierig uf s 1.",🔎
,,,Köönig David,TRUE,"Äini vo de Figuure isch dr Köönig David mit ere Harfe, wo im Huus dr Naame gee het.",🔎
2984,Hohenzollernsche Lande,Hauezollerschi Land,Hauezollere,FALSE,"Novämber 1937 z Simmeringa, Hauezollere; † 18.",🔎
,,,Hohezollre,FALSE,"Bade-Württeberg isch ä Zsammeschluss vu drai einzilne Gebieat, wele vorem zwoite Wältkriag separat regiert wore send, nämlig Bade, Württeberg un Hohezollre.",🔎
,,,hohèzollerischè Gebièt,FALSE,"Allerdings isch bi Dettingè s hohèzollerischè Gebièt bis a dè Neggar herrè gangè, wa s sit 1850 zu Preußè ghörende Hohèzollernsche Land ebbèfalls zum Streggèaaliger gmacht hèt.",🔎
,,,Provinz Hauezollre,FALSE,"Goarshausen, Unterlahn un Unterwesterwald vu dr ehmolige preußische Provinz Nassau, dr linksrhynische Dail vu Rhyhesse un di bayrisch Rhypfalz ghert, zum Siddail di ehmolig preußisch Provinz Hauezollre, dr Siddail vu Wirttebärg, dr sidlige Dail vu Bade un dr bayrisch Landkrais Lindau.",🔎
,,,Hoèzollèrsche Land,TRUE,"D Laag zwüschè dè Länder Württèbärg, Baddè un im Hoèzollèrsche Land, wo sit 1850 zuè Preußè ghörè düèn, hèn dè Bau vo dè Strèggi müèsam gmacht, well meefach diè dõmòligè Landesgränz übberquert wörrèd.",🔎
,,,Hohenzollernschè Land,TRUE,"D Landesgränzè zwǜschè dè Länder Württèbärg, Baddè un èm sit 1850 zuè Preußè ghörendè Hohenzollernschè Land hèn è einheitlich großräumigi Streggèblaanig dõdeby schwirig gmacht.",🔎
,,,Hoochezollerische Land,TRUE,Bäidi hoochezollerische Fürstedümer si 1850 an Pröisse gfalle und zu de Hoochezollerische Land worde.,🔎
,,,Hauezollerische Land,TRUE,"S het dr sidli Dail vum ehmolige Volksstaat Wirttebärg un di friejer zum Staat Preuße gherige Hauezollerische Land umfasst, wu mer au unter em Name „Regierigsbezirk Semmerenga“ gchännt het.",🔎
,,,Hauezollre,FALSE,"S Hohenzollernlied isch d Hymne vu Hauezollre, eme historische Land uf em Biet vum hitige Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Hauezollersche Land,TRUE,Di Hauezollersche Land sin in dr Hauptsach kadolisch gsii.,🔎
2985,Jean-Jacques Waltz,Jean-Jacques Waltz,Hansi Waltz,FALSE,Em September 1916 isch em d Staatsaagherigkeit vu Elsass-Lothringe zamme met em Hansi Waltz aberkennt worre.,🔎
,,,Hansi,FALSE,"Àls e Illuschtrator g´heert`r zue de gross G´meinschàft vun Zeichn´r üss`m Elsass mét`m ""Iw`rvàt`r"" Hansi, `m ""Star"" Tomi Ungerer, `m Jean Dentinger, `m Raymond Piela, `m Alain Kauss, `m Joël Roche, `m Marc Sinninger usw.. Strich un b´sund´rsch de Morbidität vun mànchi Theme erinnere licht àn de bekànnteschti vun sini Kollege (Ungerer).",🔎
2986,Ton (Musik),Musigalische Don,Dön,FALSE,Zu ihrer Erzügig wird akustischs Material – Dön und Grüsch im Hörberiich vom Mensch – vom Mensch gordnet.,🔎
,,,Dòn,FALSE,"Mit Dònumfang, Skala odder Ambitus bezeichnèt mò d Spannwitti zwûschè m högschstè un èm düèfschtè Dòn von èm Inschtrumänt odder enèrè Stimm.",🔎
,,,Doon,FALSE,D Säiteschwingige wärde uf e Resonanzkörper überdräit und eso wird dr zur Doon erzügt.,🔎
,,,Döön,FALSE,"E Delifon, (hochdütsch Telefon, früehner Telephon) (vo altgriechisch τῆλε ""tēle"" ‚färn‘ und φωνή ""phōnē"" ‚Lut, Don, Stimm, Sprooch‘; isch e Kommunikationsmittel zur Übermiddlig vo Döön und speziell vo Sprooch mittels elektrische Signal.",🔎
,,,Dònerzüügig,FALSE,"Je nõch Fungtionsbrinzyp, wo z Grund lyt, nimmt s Mundschtugg unterschydlichi phûsikalischi Yflüss uff d Dònerzüügig (bi Blèchblõsinschtrumänt d Bolschterpfiifè odder bi Holzblõsinschtrumänt diè drei voschidenè Zungèartè).",🔎
2987,Toggenburger,Groofe vo Toggeborg,Friedrich VII. vo Toggeburg,FALSE,"ampf gege d Appezäller ufzneh. Druf isch dr Groof Friedrich VII. vo Toggeburg, understützt vom Ritterbund St. Jörgeschild, 1428",🔎
,,,Johann Georg vo Toggeburg,FALSE,"Dr Johann Georg vo Toggeburg, wo 1832 zum e französische Groof gmacht worde isch, het 1834 s Schloss as Brivatmaa kauft und het sich denn afo «Groof vo Toggeburg-Sargans» tituliere.",🔎
,,,Toggeburger,FALSE,Dr habsburgisch Kaiser Friedrich III. het Züri im Kampf um s Erb vo de Toggeburger im Alte Zürichrieg understützt und het dorum 1442 dr grösst Däil vo dr Groofschaft Kyburg zruggüberchoo.,🔎
,,,Groofe vo Toggeburg,TRUE,"Wo d Groofe vo Toggeburg usgstorbe si, hai sich deren ihri Underdaane im hütige Graubünde am 8.",🔎
,,,Grafä vo Toggäburg,TRUE,Johrhundärt isch s Gebiät vo dä Grafä vo Toggäburg und dä Fürstabtei San Gallä kolonisiert.,🔎
2988,Rima San Giuseppe,Rima San Giuseppe,Rima,FALSE,"D Stockmeyer hät si scho früe für s chlyy Walserdoorff Rima ""(Arrimmu)"" zhinderscht im Sermenzatal im Piemont intressiert.",🔎
,,,Arimmu,FALSE,Nu Insider bikannt isch de Pietro Axerio us Arimmu.,🔎
,,,Rimmu,FALSE,"Noochbergmaine vù Magganaa sin Im Land, Chalchoufu, Ceppo Morell ùn Rimmu im Piemont ùn Saas-Almagell ùn Zermatt im Wallis.",🔎
,,,Arrimmu,FALSE,"Uusnahme sin d Südwalser Dialäkt vo Arrimmu, Im Land un Makanaa, wo dur dr Iifluss vum Italienisch dr ""stimmlos postalveolare Frikativ"" [] in vile Wörter stimmhaft realisiert wird.",🔎
,,,Rimu,FALSE,Zerst šind z Kantmud gstande. D Laindra šind darnoh vam Land bis in Rimu g'gange. D andru Walliser šind im Liachtestai und im Öisterich gfore.,🔎
2989,Epik,Epik,epischi,FALSE,"En umfangriichs dichterischs Wärk, wo hüfig mehrdeilig oder as Zyklus agleit isch und lyrischi und epischi Elemänt ohni verbindligi metrischi Struktur het, wird as Langgedicht oder Poem bezeichnet.",🔎
,,,epische,FALSE,"  A Kalendergschicht ischt meischdens a vrheltnismäßich kurza Erzehlong, wo Element vo andre epische Kleiforma wia zom Beischbiil vom Schwank, vo dr Anekdoot ond vo dr Parabel uffweist.",🔎
,,,Epiker,FALSE,"Der Dicherjurischt isch e Dichter (Epiker, Lyriker, Dramatiker), wone Juristischi Usbildig het.",🔎
,,,Versepè,FALSE,"Johrhundert vill gläsenè dütschè Schriftschteller un Dichter, Autor vo Erzelligè un Versepè sowiè meererè bekanntè Lièdtext.",🔎
,,,epischer,FALSE,"Dr Inhalt, wo in epischer und elegischer Form gschriibe isch, het under anderem s Lääbe voo dr Maria, d Uferstejig vom Jesus Christus und s Lääbe vom Gangolf und vom Pelagius umfasst.",🔎
2990,Feuerwehr,Füürweer,Füürweere,FALSE,"Si stoot under em Kommando vom Füürweerkommandant vo dr Stützpunktfüürweer Liestel, wo vo de Füürweere us dr Umgääbig understützt wird.",🔎
,,,Fürwehr,TRUE,"Toschters isch 1925 gi Feldkirch igmoandet wora und hot a Volksschual, a Fürwehr, an Poschtpartner, a Kircha und a paar Gschäfter.",🔎
,,,Firwehr,TRUE,"Als einzigi Gmei im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald het Merzhuse kei eigeni Firwehr, sundern e Löschvertrag mit dr Stadt Friburg.",🔎
,,,Füürbekämpfig,FALSE,"S Schwizerische Füürweermuseum z Basel zäigt d Gschicht vo dr Füürbekämpfig, vo dr middelalterlige Handsprützi bis zum modärne Suurstoff-Kräislaufgräät.",🔎
,,,Füürwehr,TRUE,D Füürwehr isch im Ysatz gsi.,🔎
,,,Füèrweer,TRUE,"Zimli hüüfig un bi chlynèrè Landgmeindè fascht immer notwèndig isch d Spycherung vo Löschwasser in bsundèrè Löschwasserschpycher für d Füèrweer, z. B.",🔎
,,,Bekämpfig vo Bränd,FALSE,Das cha mä bi dr Bekämpfig vo Bränd usnütze.,🔎
,,,Füèrweerhuus,FALSE,"Z Remètschwyl stòt am nördlichè Dorfrand d ""Haagwaldhallè"", dirèkt denäbbè stòòt s Füèrweerhuus.",🔎
2991,Grundschule,Grundschuel,Grundschuele,TRUE,"Achre het ä Gymnasium, ä Realschuel, ä Ferderschuel, drej Grundschuele un Hauptschuele mit re Werkrealschuel (Antoniusschule Oberachre, Grund- un Hauptschuel mit Werkrealschul Achre, Grund- un Hauptschul Önsbach un Vinzenz-Wachter-Schul) sowie fimf Grundschuele in de Stadtteil Gamshurst, Grosswiier, Mösbach, Sasbachried un Wagshurst.",🔎
,,,Grundschuèl,TRUE,"S Dorf hèt è Grundschuèl mit dè Klassèschtufè 1 bis 4, d Schellèbärger-Schuèl im Èrdgschoss vom Rõthuus.",🔎
,,,Grondschual,TRUE,"Bad Liabazell hådd mid saem Reuchlin-Schulzentrum a Grondschual, a Haobdschual, a Realschual ond a Ferderschual.",🔎
,,,Grund,FALSE,"Bis zum Joor 1893 het s Saastal mit de Gmainde Almagell, Balen, Fee und Grund en anzigi Pfarrai bildet, mit de Chile im Saas-Grund.",🔎
2992,Kindheit,Chindhäit,Kìndhait,TRUE,Ar wìrd normààlerwiis schuu friaj ìn dr Kìndhait gmärkt un kààt sìch ìn ainem odd’r mehrera vu da folgenda Beraich zaiga: D’ betroffena Litt nännt m’r Autischta odd’r autistisch.,🔎
,,,Chinder,FALSE,"Das chönne die Eltere mit ihre Chinder und Groosschinder si, mit Unggle, Dante odr andere Verwandte.",🔎
2993,Arrondissement Altkirch,Arrondissement Àltkirech,Altkìrech,FALSE,Dr Kanton Hìrsinge isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Altkìrech im Département Owerelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsi.,🔎
,,,Altchilche,FALSE,"Dr Kanton het im Nordweschte an dr Kanton Sierez grenzt, im Nordoschte an dr Landchreis Lörrach im Regierigsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg, Ditschland), im Oschte, Südoschte un Süde an d'Kantoon Basel-Stadt, Basel-Landschaft un Soledurn, alli drei in dr Schwiz, im Südweschte an dr Kanton Pfìrt un im Weschte an dr Kanton Altchilche, beidi im Arrondissement Altchilche.",🔎
2994,Friedrich Dürrenmatt,Friedrich Dürrenmatt,Fridrich Dürrematt,TRUE,"D Gründig geit zrügg uf ds Teschdamänt vom Schrifdschdeller Fridrich Dürrematt, wo 1990 gschdorben isch.",🔎
,,,Dürrematt,FALSE,"De Golowin isch en Zytzüüge vo villne Berüemtheite und Ereignis gsi: Är het de Timothy Leary im Schwiizer Exil begleitet, isch mit em Dürrematt bekannt gsi.",🔎
2995,Bergsteigen,Bärgstiige,Bärgschtiige,TRUE,Es isch au e wichtigi Technik fürs Bärgschtiige.,🔎
,,,Bärgstyger,FALSE,Scho füfzg Joor vorhèèr hend d Bärgstyger vom DAV Karlsrueh dr Vorarlbärger Sekzion vom Öschtrychische Alpeverein ghulfe d Tilisunahütte nördlech vo Gargälle z zaale.,🔎
,,,Bärgschtiiger,FALSE,"Päss un Joch sin nit nu für dè Strõßèvokeer, d Orografie un dè Bärgschtiiger wichtig, sondern au für d Meteorology.",🔎
,,,Alpinismus,FALSE,I de Noizit hend de Alpinismus und de Tourismus denn zum wertschaftliche Uufschwung vom Alperuum gfüert.,🔎
2996,China,China,Chinese,FALSE,"Wesetlich konkreter als bi dr Amerikaner sin aber inzwische schinbar d'Plän vu dr Chinese, wo offebar etwa 2018-20 e Molandig plane.",🔎
,,,chinesischi,FALSE,"As e chinesischi Undergruppe vu dr Pfingschtbewegig vum Chrischtetum, wo churz nooch 1900 entstande isch, isch die Wohr-Jesus-Chilche e (unabhängigi) Chilche, wo 1917 z'Beijing (Peking) in China gründet worre isch.",🔎
,,,Chineese,FALSE,Ane 1662 sind d Chineese d Herre vo dr Insle worde und d Holländer sind au furtggange.,🔎
,,,Nordkinà,FALSE,"Hettzutàgs fendet ma na wedder vu Schpània ewwer d'Bàleàra en da Bàlkàna, Vorderàsia un Nordendia bis noh Südsiberia, Nordkinà un d'Mongoläi.",🔎
,,,Chinesische Religioon,FALSE,"Im Joor 2000 häi sich 53 Prozänt vo de Lüt uf dr Wält mit äinere vo de drei abrahamitische Religioone identifiziert (33 Prozänt drvo Christe und 20 Prozänt Muslim, weniger as 1 Prozänt Juude), 6 Prozänt mit em Buddhismus, 13 Prozänt mit em Hinduismus, 6 Prozänt mit ere draditionelle Chinesische Religioon, 7 Propzänt mit verschidnige andere Religioone, und weniger as 15 Prozänt häi sich as nid-religiöös bezäichnet.",🔎
,,,Chinà,TRUE,"Ìhra Firma, KEMPF Inc. un KEMPF SAS, befìnda sìch jetz ìm Elsàss, ìn Kàlifornia un ìn Chinà.",🔎
,,,chinesische,FALSE,""">479 v. Chr. gläbt un isch unter em Name ""Kong Qiu"" (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in dr Stadt Qufu im chinesische Staat Lu (dr hitige Provinz Shandong) uf d Wält chuu, wun er au gstorben isch.",🔎
,,,kineesischa,FALSE,"Üsserdam hàt d’ Twinings-Gsällschàft Pàrtnerschàfta mìt dräi Nìtregiarungsorgànisàzioona ìm Ìndià un Kina unterzaichnet: z’äärscht ànna 2010 mìt Mercy Corps ìm Darjeeling fìr dr Züagàng züa Trìnkwàsser äntwìckla; drnooh ànna 2011 mìt’m UNICEF ìm ìndischa Bundesschtààt Assam, fìr d’ Blutàrmüat un d’ Kìnderschtarbligkait bekampfa; un ìm gliicha Joohr mìt Save the Children, fìr ìn da Kìnder ìm kineesischa Yunnan halfa.",🔎
,,,Weschtchina,FALSE,"D Wasseramsle gits in 13 Unterarte, wo vo Nordwestschtafrika und Weschtoiropa Richitg Oschte verbreitet sind und zwar bis um de Baikalsee umme und de Hochlage z Weschtchina.",🔎
,,,Nordoschtchina,FALSE,z Nordoschtchina as Nahrigspflanze noogwise.,🔎
,,,chinesisches,FALSE,"Drususe hend sich meriri Richtige entwicklet, wie d Theosophe, oder di erste Gegner vo de Industrialisierig und Uusstiiger underem Motto „Zrugg zu de Natur“, wo vill fernöstliches – chinesisches, biddhistisches und hinduistisches – Gidankeguet agnoo hend und mit christliche Konzept vermischt hend.",🔎
,,,kineesischi,FALSE,Wie Schàch kummt Shōgi vermüetlich vu Nordindie un het kineesischi Iiflüss g'het.,🔎
,,,china,FALSE,"Tradizioneli geograafischi Schwëërpünkt vo irem Würke sind Latynamerika, Südchina (früener; hüt na Honkong und Macau) und Indie, hüt au de Kongo und Thailand.",🔎
,,,Kineesa,FALSE,Üsserdam laawa-n-ìm Süüdwäschta rund a hàlba Millioon Kineesa.,🔎
,,,Kiina,TRUE,"Bii da Manner ìsch üüsserdam Poola-n-ärfolgriich, un bii da Fràuija hann Kiina un Kuba mehrera Tìtel gwunna.",🔎
,,,chineesischi,FALSE,"Januar 2020 het die chineesischi Regierig d Stroosse, d Ysebaane und d Fluglinie uf Wuhan lo speere.",🔎
,,,chìnesische,FALSE,In Àbgrantzung zue de japanische Manga wâre Comics üss Südkorea àls Manhwa un Comics üss‘m chìnesische Raum àls Manhua gnannt.,🔎
2997,Selzach,Söuze,Söuzech,TRUE,"Eso het är mid Sache us der Region am Jurasüdfuess, i der ländleche Gäget zwüsche Soledurn und der Kantonsgänze bi Gränche und vo der Aare bis an Jurahang mid de drü Dörfer Gränche, Bettle und Söuzech, es Stück a d Grundlage vo der Mundartforschig welle byträge.",🔎
,,,Altreu,FALSE,"Hochrhy bis zom Bodesee, Affenberg bei Salem Hunewihr, Ungersche, Kaiserschbàrig, Egsa, Ruffàch ond en Strosburi Iller, Roth, Biber, Giinz, Kammlach, Mindel, Zusam, Wertach, Schmutter, Lech, Donau, Donaumoos Jagschddal, Baar  Storchesidlig bi Altreu, ane 2008 als «öiropäischs Storchedorf» uszeichnet Bedeidong.",🔎
,,,Seuze,TRUE,"Westlich vo Bettle liggt Gränche, östlich Seuze, im Süde (uf dr andere Site vor Aare) Löizige und im Norde (oberhaub vor markante Wandflue) nomou Gränche.",🔎
2998,Newtonsche Gesetze,D Gsetz vom Newton,Drääghäitsgsetz vom Newton,FALSE,"Im ene Inerzialsüsteem gilt also s Drääghäitsgsetz vom Newton in sinere äifachste Form: Körper, wo käini Chreft uf sä wirke, beweege sich mit dr gliiche Gschwindigkäit und in dr gliiche Richdig und ändere die nume, wenn e Chraft uf sä aagwändet wird und denn isch d Bschlüünigung broporzional zu dere Chraft.",🔎
,,,drei Gsetz,FALSE,Joorhundert mit sine drei Gsetz d Grundlaage vo dr Mechanik gläit het und d Chraft as zitligi Änderig vom Impuls definiert het.,🔎
,,,Gsetz vom Newton,TRUE,"Mit de Gsetz vom Newton cha mä us dr Usgangssituazion und de Chreft, wo wirke, vorussääge, wie sich e füsikalischs Süsteem entwigglet.",🔎
,,,Drääghäitsgsetz,FALSE,"Au dr Galileo Galilei het no eso aristotelisch dänggt, isch aber scho ganz nooch zum Drääghäitsgsetz choo.",🔎
,,,zwäite Gsetz vom Newton,FALSE,"Noch em zwäite Gsetz vom Newton gältet für Körper, wo d Masse ""m"" von ene gliich blibt und wo konstant mit ere Beschlöinigung ""a"" beschlöinigt wärde, dr Zämmehang formula_3 Dä Zämmehang cha mä au in dr abgläitete Äihäit Newton (formula_4) gsee.",🔎
2999,Adam und Eva,Adam und Eva,Adam,FALSE,Im Abschnitt über d Mongole wird dr Stammbaum vom Dschingis Khan bis uf e Adam zrugggfüert.,🔎
,,,Adam u Eva,TRUE,D Cherubim het es mönschlechs Gsicht isch aber wi Adam u Eva barfuess.,🔎
,,,Adam und d Eva,TRUE,"Entweder stellt die Szene de Adam und d Eva dar, und wäär somit e symbolischi Darstelig vo de Vertriibig vom Mentsch usem Parediis und dem demit verbundnige Liide, im Gegesatz zo de Erlöösigssymbolik vom obere Bild.",🔎
,,,Eva,FALSE,"In zàhlreiche Vàriàtione schàft de Baldung e vun kràftvoller Sennlichkeit erféllt Schéénheitskült (in Diitschlànd het's noch küüm Vorgänger wie Grien gan ghet): d'Frài às Eva, às àntike Göttin, às Haxe, às Verfiahrerin – àlle Verkerperunge vun bliajigschte Lawe, àwer im Kontràscht às ""Memento mori"" hiffig bedroht durich d'unüssweichlichi Gejewart vum Tod (in Gstàlt vum schräckliche Skelett, wu 's Lawe zum And fiahrt).",🔎
,,,Adam und de Eva,TRUE,"Zwüsche dene je viir Manner stoht folgende Tekscht: Di biblische Gschichte, wo in de untere Ecke vo de Schiibe abbildet sind, zeiget links d Vertribig vom Adam und de Eva us em Paradiis und rächts de Mord vom Kain an sim Brueder Abel.",🔎
3000,Jom Kippur,Jom Kippur,Versöönigsdaag,FALSE,"S Fest wird im Herbst gfiirt, fümf Dääg nch em Versöönigsdaag, im Septämber oder Oktober.",🔎
,,,Versöhnigstag,FALSE,So wird am Versöhnigstag e Geissbock als Brandopfer gmetzget u verbrönnt um ds Volk vo de Sünde z befreie.,🔎
3001,Vernichtungslager,Vernichdigslaager,Vernichtigslager,TRUE,"D'Jude, wo vor dr Nationalsozialiste nit gflohe sin, sin 1940 uf Gurs in Südfrankriich deportiert worre, vu wo viili von ihne witter in d'Vernichtigslager nooch Pole brocht worre sin.",🔎
,,,Vonichtigs,FALSE,Diè jüdischè Menschè sin vo dè Dütschè Rychsbaan wiè Vyh mit gschlossenè Güèterwägè in èm Zugvoband i d Vonichtigs- un Konzentrationslager brocht worrè.,🔎
,,,Verniichtigslaager,TRUE,"Hite sait s IKRK, ass s doomoolig Schwyyge zum nazionaalsozialistische Sischteem vu dr Kunzäntrazioons- un Verniichtigslaager as «s greescht Versaage» in syre Gschiicht gsii isch.",🔎
,,,Vernichdigslager,TRUE,"Zwüschen em Juli und Oktober 1941 si die wichtigste Entscheidige zur Uswitig vo dr Judevernichdig gfalle: Jetzt het dr Bau vo Vernichdigslager aagfange, und de dütsche Jude im ganze Riich isch befohle worde, dr Judestärn aazha.",🔎
3002,Sousaphon,Sousaphon,Sousaphöner,FALSE,"Marching Bands Sousaphöner un Marschtubè, Guggèmusigè hautpsächlich Sousaphöner  Vowendig findet s Helikon bi dè Neuè Volksmusig, als Byschpill zu nennè wär d Gruppè Kofelgschroa, wo dè Martin vo Mücke è Helikon spillt, d Band LaBrassBanda, wo dè Tubischt Andreas Hofmeir oft mit èm Helikon uffdrèttè duèt odder d Blèchhaufn, è öschtrichischè Formation, wo dè Tubaschpiller mit sim Helikon gèrn mòl dè Saal rockt..",🔎
,,,Susafòn,TRUE,"Bi großè Inschtrumänt wiè m Susafòn kömmed mänggisch moderni Faservobundwärchschtoff zum Ysatz, zum Gwicht spare; diè neuzitlichi Vuvuzela wörd uss Blaschtik gfertigèt.",🔎
,,,Sousaphonischtè,FALSE,"B. bi Sousaphonischtè im New-Orleans-Jazz, chömmèd sognannti ""Short-Action-Ventyl"" zum Iisatz, wo-nèn uugfäär halbyrtè Ventylhub hèn.",🔎
3003,Hauptschule,Hauptschuel,Haobdschual,TRUE,"Bad Liabazell hådd mid saem Reuchlin-Schulzentrum a Grondschual, a Haobdschual, a Realschual ond a Ferderschual.",🔎
,,,Houptschuel,TRUE,"Si isch in mehrere Bundesländer en Alternative zum traditionelle drüglidrige Schuelsyschdem (mit Houptschuel, Realschuel, Gymnasium) worde.",🔎
,,,Hauptschuele,TRUE,"Fir d breit gfächerte Grundausbildung sorget vier Gymnasie („Suso“, „Humboldt“, „Ellenrieder“, „Geschwister Scholl“), Brufsschuele, Privatschuele, Realschuele, Gsamtschuele, mehrere Grund- und Hauptschuele und 43 Kindergärte.",🔎
3004,Lenzkirch,Lenzkirch,Lenzchilche,FALSE,"Dr Waldadeil vu 45,4 % isch aber im Vergliich mit dr zu eigetliche Schwarzwald ghörige weschtliche Noochbergmeinde Iisebach (66 %), Lenzchilche (70,1 %) un Fridewiler (77,5 %) erheblich gringer.",🔎
,,,Länzkirch,TRUE,"Mit èrè Längi vo 118 km volauft dè Schluchtèschteig vo Stüèlingè durch d Wuètèflüè, Wuètèschlucht un übber Länzkirch zum Schluchsee.",🔎
,,,Lenzkilche,TRUE,Er befindet sich uf dr Gmeigrenze zwische Lenzkilche un Titisee-Neistadt.,🔎
,,,Lènzkirch,TRUE,"Im knapp sibbè Kilometèr entfärntè Spitzkeerèbaanhof Lènzkirch isch d Faartrichtig gwechslet worrè, d Züüg sin denn vo Lènzkirch uff Bõõdorf witter gfaarè.",🔎
3005,Sausheim,Sàise,Sàuisa,TRUE,"Àls Junior hàt dr Saghir z’äärscht ìm FC Red Star z’ Mìlhüüsa gschpìelt, so wia-n-ìm Màrokkàner-Verain vu Mìlhüüsa, ìm Verain vu Pfàscht, un vu 1996 bis 1999 z’ Sàuisa.",🔎
,,,Sâise,TRUE,15.000 un Sâise mit ca.,🔎
,,,Sàuisha,TRUE,"Z Sàuisha, nooch vu Milhüsa, ìsch d Kritzung mìt dr frànzeescha A36 Autostroß.",🔎
,,,Saushàim,FALSE,Mét der PSA én Saushàim un Montbéliard ésch oi d Automobilindustri verdràtte.,🔎
3006,Kappadokien,Kappadokie,kappadokische,FALSE,"Dr Sinan isch as Soon vo griechisch-orthodoxe Christe, wo möögligerwiis türkisch gschwätzt häi, im kappadokische Dorf Ağırnas bi Kayseri ufgwaggse und isch vermuetlig uf e Naame Joseph oder Yusuf dauft worde.",🔎
,,,kappadokisch,FALSE,"Spöötistens um 320 het si dr kappadokisch Filosoof Eustathios ghürootet, wo zu de füerende Verdräter vom Nöiplatonismus ghört het.",🔎
3007,Kubismus,Kubismus,sünthetische Kubismus,FALSE,Näben em Pablo Picasso und em Georges Braque isch er dr Hauptverdräter vom sünthetische Kubismus.,🔎
,,,Kubist,FALSE,1911 isch er uf Bariis und isch under em Iifluss vom Georges Braque und Pablo Picasso Kubist worde.,🔎
,,,kubistische,FALSE,"1909 het dr Duchamp bin e baar Ustellige Bilder usgstellt, zwei Johr druff het er im kubistische Stil afo moole und isch e Fründ vom Guillaume Apollinaire und vom Francis Picabia worde.",🔎
,,,kubistisch,FALSE,"D Wärk won er denn gmacht het, si kubistisch-futuristisch aaghuucht und gseen zum Däil deene vo de „Kölner Progressive“ zum Verwäggsle äänlig.",🔎
,,,kubistischi,FALSE,"Uf dr zwölfdägige Studiereise uf Tunis im April 1914, won er sämme mit em Macke und em Moilliet blant het, si Aquarell enstande, wo die starke Liecht- und Farbreiz vo dr nordafrikanische Landschaft in d Art vom Paul Cézanne und die kubistischi Formuffassig vom Robert Delaunay umgsetzt hai.",🔎
,,,Kubiste,FALSE,"Er het sich vo de Kubiste vom Bateau-Lavoir z Baris underschiide, de Futuriste z Mailand oder dr spötere surrealistische Bewegig, wo sich uf ere breitere gmeinschaftlige Basis entwicklet het.",🔎
3008,Konstitutionelle Monarchie,Konstitutionelle Monarchie,konstitutionelle Monarchii,TRUE,"Januar 1793 z Paris) isch vo 1774 bis 1791 König vo Frankriich und Navarra gsi, vo 1791 bis 1792 ""König vo de Franzose"" in erä konstitutionelle Monarchii.",🔎
,,,konstitutionelle Monarchie,TRUE,"konstitutionelle Monarchie, Rächts- und Nazionaalstaatligkäit gmacht häi, also vor allem Frankriich und s Veräinigte Köönigriich, d Niiderlande und Belgie.",🔎
,,,konschtitutionälli Monarchy,TRUE,"Dodermit het Bade näb dr Staate Wirttebärg (Verfassig vu 1819), Bayern (Verfassig vu 1818) un Sachsen-Weimar-Eisenach (Verfassig vu 1816) zue dr erschte Bundesstaate ghert, wu ne konschtitutionälli Monarchy as Staatsform ghaa hän.",🔎
,,,Konstitutionelli Monarchii,TRUE,Im Jahr 1850 hät s Königriich Preuße e vom König usgarbeiteti Verfassig erhalte und isch e Konstitutionelli Monarchii worde.,🔎
,,,konstitutionelli Monarchy,TRUE,"Iri feministisch-revolutionäri Erchlärig isch no im Druck gsi, wo di männlich prägti bürgerlichi Verfassung scho aagnuu und Frankreich e konstitutionelli Monarchy worden isch.",🔎
,,,konstituzionelli Monarchii,TRUE,Januar 1848 het s Köönigriich e gschriibeni Verfassig überchoo und isch esoo e konstituzionelli Monarchii woorde.,🔎
,,,konstitutionelli Monarchie,TRUE,"Nach dr unter Füehrig vo Preusse niedergschlagne Märzrevolution isch es 1851 e konstitutionelli Monarchie mit eme Parlamänt worde; dises isch mit Zensuswahl, z Preusse bsunders uusgeprägt als „Dreiklasse-Wahlrächt“, bsetzt worde.",🔎
,,,konstitutionells,FALSE,Noch dr Niiderlaag vom Napoleon und em Wiener Kongräss 1815 isch s Herzogdum Warschau um Pose und Krakau verchliineret worde und as konstitutionells „Köönigriich Poole“ in Personalunion vo de autokratische russische Zare beherrscht worde.,🔎
,,,konschtituzionäll Monarchy,TRUE,"As Staatsform isch e konschtituzionäll Monarchy gwehlt wore, erschte Premierminischter vu Lesotho isch dr Jonathan wore.",🔎
,,,konschtituzionälli Monarchii,TRUE,Dodegege isch in de Gremie un Revolutionsparlament vun ondre Firschtetiimer meischtens fir e konschtituzionälli Monarchii mit em Erbkaisertum plädiert worre.,🔎
,,,konschtitutionelle Monarchie,TRUE,"Der Goethe dischtanziert sich in dere Phase denn auch uusdrücklich von der Französische Revolution von 1789, won ihm in ihre Uusartige von de Folgejohr (v. a. Jakobinismus) viel z ungeschtüm und z radikal isch, er bliibt bis am Schluss Anhänger von der konschtitutionelle Monarchie.",🔎
,,,konstituzionelle Monarchii,TRUE,"Eso isch s Köönigriich Sardinie zun ere konstituzionelle Monarchii worde, au wenn s ""Statuto Albertino"" nume seer beschränkt liberaal gsi isch und d Rächt vom Parlamänt am Aafang stark iigschränggt het.",🔎
,,,konschtitutionèlli Monarchy,TRUE,"D Meerheit vo dè bürgerlich-liberalè Abgordnètè vo dè Revolution, wo èn Huufè us èm Großbürgerdum chò sin, hèn è konschtitutionèlli Monarchy unter èm Èrbkaiserdum favorisyrt, i sèllèm hettèt liberali Reformè möglich si söllè.",🔎
,,,konschtitutionelle Monarchii,TRUE,D Demokratie gliedered sich vorwiegend in parlamentarischi und präsidentiali Republike und in di modern parlamentarischi Art vo dr konschtitutionelle Monarchii.,🔎
,,,konstitutionelli Monarchii,TRUE,"Dr italiänisch Staat isch as konstitutionelli Monarchii noch mehrere revolutionäre Ufständ und de ""Italiänische Unabhängigkeitschrieg"" 1861 as Königriich Italie gründet und 1870 mit dr militärische Eroberig vom Chillestaat und däm siiner Hauptstadt Rom dur italiänischi Druppe volländet worde.",🔎
,,,konstitutionelle Monarch,TRUE,"Bis zu sim Dod 1878 het er as e konstitutionelle Monarch dr Nationalstaat Italie regiert, wo Sardinie und Piemont Brovinze drvo gsi si.",🔎
3009,Höhlenmalerei,Höölimoolerei,Höölemoolereije,TRUE,Drüber uuse si Wullenaashörner vo früeje Jeeger- und Sammlergrubbe in Höölemoolereije und as Grawuure uf Stäi und Chnoche und as chliini Statuette daargstellt worde.,🔎
,,,Höölemoolerei,TRUE,"Si si uf frei ligende Felsefleche oder under ""Abri"" gmoolt und underschäide sich eso vom Schaner vo dr Höölemoolerei.",🔎
,,,Höölemoolereie,TRUE,S eltiste Züügnis vo dr Moolerei si d Höölemoolereie mit Dierdarstellige us dr letzte Iiszit und em Jungpaläolithikum.,🔎
3010,Dornbirn,Doarobiro,Dorabira,TRUE,"Rund um Ems ligend sechs Nochburgmoanda, däs sind Luschnou und Dorabira im Bezirk Dorabira; Fraxra, Götzis und Alta im Bezirk Fealdkirch und Diepoldsau im Schwizer Kanton St. Galla.",🔎
,,,Dorobirar,FALSE,Auguscht 1951) ischt an Dorobirar Mundartidichtar gsi und heat ou im Dialekt vo sinara Huamatstadt gschriebo.,🔎
,,,Doarabira,TRUE,Februar 1937 z Doarabira) isch e eeschdryychische Schbroochforscher.,🔎
,,,Doarabiara,TRUE,Uffällig sind die fu Doarabiara und dia im Walgau.,🔎
,,,Doarabiro,TRUE,"D Nochburgmuanda vo Alberschwende siand Bildstua, Buach, Lange, Dòòre, Langenegg, Lingenou, Egg, Schwarzabearg und Doarabiro.",🔎
,,,Dorröbirrö,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,Dorebire,TRUE,"Dr Eugen Gabriel, wu vu Dorebire z Voradelbärg stammt, isch vum Rudolf Hotzenköcherle, vum Grinder un Rüsgäber vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz (SDS), am Afang vu 60er Johr gschuelt wore un het drno d Arbete am VALTS gleitet.",🔎
3011,Königreich Italien,Königreich Italien (Begriffsklärung),Königriech Italie,TRUE,"1848 hänn d Litt vom Garibaldi sich mit de Öschdriecher aagleggt, und 1859, under anderem nach ere Seeschlacht bi Cannobio, isch die Region im neugründete Königriech Italie uffgange.",🔎
,,,Chenigrych Italien,TRUE,"Abgsääne vun ere fimfjehrige Bsetzig vor un im Zweete Wältchrieg dur s dodemol faschistisch Chenigrych Italien isch Ethiopie dr ainzig Staat z Afrika, wu nie unter ere europäische Kolonialherrschaft gstanden isch.",🔎
,,,Italiänisch Chönigriich,FALSE,"S Italiänisch Chönigriich isch 1861 unter em <a href=""Viktor%20Emanuel%20II.",🔎
,,,italienischi,FALSE,"Gschufted händ vor alem italienischi Främdarbeiter, won i änge und dräckige Baragge gwont händ.",🔎
,,,Chünigrych Itaalie,TRUE,"Nach de Veräinigung vom grööschte Täil vom italiänische Stifel zum nöie Chünigrych Itaalie under em piemonteesische Chünig <a href=""Viktor%20Emanuel%20II.",🔎
,,,Köönig vo Italie,FALSE,Oktober 877 z Avrieux bi Modane) us em Aadelsgschlächt vo de Karolinger isch vo 843 bis 877 dr westfränkisch Köönig gsi und vo 875 bis 877 Köönig vo Italie und Römische Kaiser.,🔎
,,,italiänische Königriich,FALSE,"Au dä Räststaat mit dr Hauptstadt Rom isch 1870 vom italiänische Königriich anektiert worde, was d Päpst, wo sich as „Gfangeni im Vatikan“ gsee hai, johrzähntelang nit anerkennt hai.",🔎
,,,faschistische Königriich Italie,FALSE,"Es isch zum ene Bürgerchrieg choo, wo sich Nazi-Dütschland und s faschistische Königriich Italie uf dr Site vo de Frankiste iigmischt häi, wääred d Republikaner nume vo dr Sowjetunion underschdützt worde si.",🔎
,,,italiänische,FALSE,"Nume no Chiavenna und für e churzi Ziit Aquileja si Deil vo italiänische Gebiet gsi, wo im Lauf vom Mittelalter formell zum Dütsche Riich ghört hai.",🔎
,,,Königrych Italie,TRUE,D Situation het sich erscht nach de Gründig vom Königrych Italie ane 1861 gänderet.,🔎
,,,Königriich Idalie,TRUE,"Näbe Mailand, Turin, Genua, Bologna, und Venedig isch Parma sit de Industrialisierig im Königriich Idalie ä füehrends Wirtschaftszentrum vo Norditalie, mit Schwerpunkt in der Nahrigsmittelindustrii.",🔎
,,,Cheenigryych Idalie,TRUE,1861 isch Saley Dail vùm neie Cheenigryych Idalie woore.,🔎
,,,italiänisch,FALSE,"Bärndütsch: ""Bärn;"" dütsch: ""Bern;"" französisch: ""Berne;"" italiänisch: ""Berna;"" rätoromanisch: ""Berna"".",🔎
,,,Idalie,FALSE,"Senigallia (Idalie) isch vor allem drum züe-n-re Partnerstadt worre, wyls sit 1981 scho Parnterschafte zu Sens gha hät.",🔎
,,,Italiäner,FALSE,"45 Brozänt vu de Iiwohner sin Usländer, devuu rund 80.000 Portugiise, 28.500 Franzose, 19.400 Italiäner, 16.700 Belgier, 12.000 Dütschi, 5.300 Briite un 3.900 Holländer.",🔎
,,,italiänischi König,FALSE,"Im Zweite Wältchrieg hät de italiänischi König <a href=""Viktor%20Emanuell%20III.",🔎
,,,Köönigriich Italie,TRUE,"D Franzoose und d Ööstriicher häi vo denn aa abwäggselnd d Macht über Venedig gha, bis d Habsburger 1866 im Dütsche Chrieg gege Pröisse und Italie verloore hai und sich d Stadt an s Köönigriich Italie aagschlosse het.",🔎
,,,italienisch Chenigrych,FALSE,"Wu s italienisch Chenigrych anne 1861 grindet woren isch, isch s Augschtdal zue dr Provinz Turin chuu.",🔎
,,,idalieenisch Cheenigryych,FALSE,"Wù s idalieenisch Cheenigryych ane 1861 grinded wooren isch, isch s Ougschtal zue dr Provinz Turin chùù.",🔎
,,,König von Italie,FALSE,"De Viktor Emanuel, König vo Sardinie-Piemont, isch 1861 nach der Eroberig vo fascht ganz Italie (Rom isch erscht 1870 dezue choo, Triest erscht 1918) zum König von Italie uusgrüeft worde – s Piemont hät dademit ufghört, as äigene Staat z äxischtiere.",🔎
,,,Itaalie,FALSE,Au wäge de Laag am Wasser isch de Platz für d Räis zwüschet de groosse Stedt am Rhy une und über d Bündner Bèèrgpäss uf Itaalie en beliebte Etappenoort woorde.,🔎
,,,Keenigraich Itààlia,TRUE,"Nohdam àss d’ itàliaanischa Truppa ànna 1870 d’ Schtàdt Rom äroowert hann, ìsch dr Konziil unterbrocha worra un dr Kìrchaschtààt ìns Keenigraich Itààlia-n-iiglììdert worra; domìt hàt dr Pàpscht jeena waltliga Màcht verloora.",🔎
,,,veräinte Königriich Italie,FALSE,"Juni 1859 für si Annexion dur s Köönigriich Sardinie-Piemont gstimmt, und isch so nach em Risorgimento 1861 en Däil vom veräinte Königriich Italie worde.",🔎
,,,Italiä,FALSE,"Mit Abstand folgäd Italiä mit 7,3 %, Frankriich und Holland mit je 5,5 %.",🔎
,,,Italiener,FALSE,Johrhundert gege d Italiener un ihri Koloni Eritrea.,🔎
,,,Italia,FALSE,"A paar andere romanische Schprocha hond no an meh oda weniga offiziella Schtatus uf nam regional oda sunsch limitiertem Level, zum Biischpil Sardisch oda Okzitanisch in Italia, Rumantsch in da Schwyz oda Katalanisch und Galicisch in Spania.",🔎
,,,vun Italie,FALSE,Àls e Bsitz vun de spätere Künnije vun Italie éschs àwwr mét’r Grindung vum italianisch Nationalstaat e Teil devun wore.,🔎
,,,Italiè,FALSE,"Bis 2008 sött lutt èm dütsch-schwizerischè Staatsvotraag diè gsamti Strecki mindeschtens virgleisig uusbaut worrè, um denn als nördlichè Hauptzuèlauf zum neuè Gottard-Basisdunnel Richtig Italiè z dienè.",🔎
3012,Horgen,Horge,Hoorge,TRUE,Novämber 1891 z Chäpfnach (Hoorge); † 22.,🔎
,,,Horgner,TRUE,"De Bahnhof Sihlbrugg, bereits uf Horgner Bode, liit e paar Kilometer nördlich a de SBB-Strecki vo Thalwiil uff Zug zwüsched em Albis und em Zimmerbergtunäll, und doo isch d Endstation vo de Sihltalbahn, wo über Adliswil uff Züri faart.",🔎
3013,Vals GR,Vals GR,Valsertaal,FALSE,"I d Wanna chunt au sid 1957 no s Wasser us em Nochbertaal, wo s Zervreilawärch im Valsertaal bim Zervreilasee us em Valser Rhy ableitet und mid em Rabiusawasser au bis uf Realta abe loot zum Stroom z produziere.",🔎
,,,Falsch,TRUE,Vo dört chunt me übere San Bernardinopass is Misox abe und z Fuess übere Fallerbärg uf Falsch übere.,🔎
,,,Valsch,TRUE,"Scho immer dütschsproochig sin aber d Walserdörfer Obersaxe, Valsch, St.",🔎
3014,Verwaltungsgliederung Liechtensteins,Verwaltigsglederig vom Liachtaschta,Verwaltigsgliiderig,FALSE,S Oberland isch e Regioon un e Verwaltigsgliiderig z Liachtaschtaa.,🔎
,,,Wahlchreise,FALSE,S Förschtatum Liachtaschtaa hot ölf Gmonda in zwo Wahlchreise.,🔎
,,,Gmaand,FALSE,Vadoz (amtlech Vaduz) ischt a Gmaand im Liachtaschta und dr Hoptort vo deam Förschtatum.,🔎
,,,Wahlkrais,FALSE,"Gwählt wore isch in zwee Wahlkrais, s Oberland 15 stellt Abgordneti, s Unterland 10 Abgordneti.",🔎
3015,Schlieren,Schliere,Schliärä,TRUE,"Fabriziärt hät si di ""Schwiizerisch Wagonfabrigg"" in Schliärä, d' ""Schindler Waggon"" in Prattälä, di ""Schwiizerisch Industrie-Gsellschaft"" z' Nüühuse am Rhifall und d' ""Société Anonyme des Ateliers de Sécheron"" z' Gämf.",🔎
,,,Schliärë,TRUE,"B. z Diätikä, Schliärë, Schpreitäbach usw.).",🔎
,,,Schliire,TRUE,"Unterwägs hei d Züg z Altstette, z Schliire und z Dietike aaghalte.",🔎
3016,Luwier,Luwier,luwischi,FALSE,"Under de tuusige vo Näme i dene assyrische Tegscht, chömet e paar hethitischi, verainzelt au luwischi vor, si sind di ältiste indogermanische Schriftzügnis.",🔎
,,,luwische,FALSE,Au de Name vom luwische Hirschgott Runtiya hett die Bidüttig.,🔎
3017,Bahai-Weltzentrum,Bahai-Weltzentrum,Zentrum,FALSE,"Er het d Religion vo de Bahai gschdiftet, wo ihr Zentrum z Haifa in Israel het.",🔎
,,,Bahai-Wältzentrum,TRUE,"Schliesslich läbet no es baar hundert Bahai in Haifa und de Umgäbig, wo sich ihri zentrale Heiligtümer befindet, wo s Bahai-Wältzentrum bildet.",🔎
3018,Niklaus Franz von Bachmann,Niklaus Franz von Bachmann,Niklaus Franz vo Bachmann,TRUE,Merz 1815 vo Elba zruggcho isch (→Die hundertdägigi Herrschaft) het d Dagsatzig dr Niklaus Franz vo Bachmann zum General vo dr schwizerischen Armee ernennt und het d Gränze lo bsetze.,🔎
,,,Bachma,FALSE,Dr Schwizer Zug under em General Bachma isch aber nit guet groote.,🔎
,,,Bachmaa,FALSE,"Die helvetische Druppe us dr Waadt und Freiburg si no es letzts Mol in d Offensive gange, si aber vom föderalistische General Bachmaa am 3.",🔎
3019,10. April,10. April,10. Àwril,TRUE,"as%29"">Marshall, Texas; † 10. Àwril 1994 àui do) ìsch a àmerikànis",🔎
,,,10. Aprelle,TRUE,"14"">1914 z Lieschtel; † 10. Aprelle 2000 z ",🔎
3020,Ortsgrammatik,Ortsgrammatik,Ortsgrammatike,FALSE,"Us de Zyt ""vor"" dère Faase stamed die Publikazioone, wo äitwäders ganz oder täilwys de Gramatik vumene Tialäkt gwidmet sind: Siter em spoote 19. bis in di eerschte Johrzähnt vum Johrhundert sin denn bsunders aü im alemannische Rüüm e Hüffe sognännti Ortsgrammatike entstande – des sin grammatischi Abhandlige mit Schwärpunkt Phonetik.",🔎
,,,Ortsgramatikschrybig,FALSE,"Der eerscht Punkt macht de Matthys modërn – das hett sich nämlich nöd emaal de Jost Winteler trout, wo äigetli as de Bigründer vo der Ortsgramatikschrybig gilt; esoo radikaal sinchroonisch isch eerscht wider der Albert Weber i synere ""Züritüütsche Gramatik"" vo 1948 gsy.",🔎
,,,Ortsmonografie,FALSE,As Vorarbete sin zwische 1928 un 1937 e baar Ortsmonografie erschine.,🔎
3021,Herdern (Freiburg im Breisgau),Herdere (Friburg),Herdere,TRUE,Z Herdere (Stadtteil vu Friiburg) isch Dreisene belegt.,🔎
,,,Härdere,TRUE,Augschte 1191 z Härdere bi Fryybeg) isch Erzbischof vu Mainz un Bischof vu Lüttich gsi.,🔎
3022,Klingnauer Stausee,Chlingnauer Stausee,Stausee vo Chlingnau,FALSE,Bi Töttige foot dr Stausee vo Chlingnau a. Obe-n-am See het’s die einzige Brugg über d Aare zwüsche Stilli und de Choblezer Brugge am Rii.,🔎
,,,Chlingnauer See,FALSE,"Und öbbe füfzg Joor spööter isch bi Chlingnau s Wasserchraftwärch bout worde, und wäge däm sinere Staumuur gits jetz dr Chlingnauer See.",🔎
,,,Schtausee vo Chlingle,FALSE,"Im Surbtaal flüüsst si dur Längnau, Ändige und Tägerfäld im Bazirk Zurzi und mündet z Töttige grad oben am Schtausee vo Chlingle i d Aare.",🔎
3023,Psychoanalyse,Psychoanalyse,Psüchoànàlüüsa,TRUE,"Dr Hoffet ìsch bsunderscht bekànnt fìr sii Büach ""Psychanalyse de l’Alsace"" („Psüchoànàlüüsa vum Elsàss“), wo-n-a „unvermaidliga Schtüdia vu dr elsassischa Doppelhait un Kültüürdrama“ ìsch.",🔎
,,,psychoanalytische,FALSE,"Näbe genetische, endokrinologische und psychoanalytische Modäll setzt sich hüte immer meh d Dütig dure, wo em homosexuelle Verhalte, wil es so verbreitet isch, in der höchere Fauna e mögligi evolutionäri Funktion für en Abbau vo Aggression und für die soziali Integration vo komplexe Wirbeldiergsellschafte git.",🔎
,,,psychoanalytisch,FALSE,Dr Film isch e psychoanalytisch motivierti Kritik am Home movie und „e glänzend verzellti“ autobiographischi Erkundigsreis.,🔎
,,,Psichoanalitiker,FALSE,April 1922 z Herisau) isch e freudianische Schwyzer Psichiater un Psichoanalitiker gsii.,🔎
,,,Psüchoanalüse,TRUE,"Der Sigmund Freud isch berüemt worde, will är mit der Psüchoanalüse agfange het.",🔎
,,,psüchoanalütische,FALSE,"Din si mithilf vo soziologische und psüchoanalütische Kategorie empirischi Undersuechige gmacht worde, zum d Chreft z charakterisiere, wo Indiwidue drzue bringe, ass si faschistischi Beweegige oder Bardeije wurde understütze.",🔎
,,,Psychoanalytiker,FALSE,Dr Lutz Götzmann (* 1963 z Löörech) isch e dytsche Psychoanalytiker un Autor.,🔎
,,,Psüchoanalüüse,TRUE,"Dank em Sigmund Freud, wo 1890 d Psüchoanalüüse begründet het, isch e nöiji (wüsseschaftligeri und razionaleri) Sichtwiis und Beriicherig in dr Medizin ufchoo.",🔎
,,,Psichoanaliis,TRUE,Vyl Johr lang het er si in dr Hauptsach fir d Psichoanaliis inträssiert.,🔎
,,,Psüchoanalütiker,FALSE,Si häi sich au uf Aarbäite vo andere Wüsseschaftler gstützt wie dr Sozioloog Max Weber und dr Psüchoanalütiker Sigmund Freud.,🔎
3024,Fußball-Europameisterschaft,Fuessball-Europameischterschaft,Europameischterschaft,FALSE,1996 isch är als Resärvegoali hinder em Andreas Köpke bi der Europameischterschaft z Ängland derby gsi.,🔎
,,,Europamaischter,FALSE,Mit dr dytsche Nationalmannschaft isch er 1972 Europamaischter und 1974 Wältmaischter wore.,🔎
,,,Fueßball-Europamaischterschaft,TRUE,D Fueßball-Europamaischterschaft 2021 vu dr Manne (offiziäll UEFA EURO 2020) isch di 16.,🔎
3025,Luftfahrzeug,Luftfaarzüüg,Luftfahrzüüg,TRUE,"Es Luftschiff isch e länkbars Luftfahrzüüg, dem sy Uftriib uf aerostatische Chräft berueht und wo en eigni Aatriibseinheit het.",🔎
,,,Luftfahrtinduschtrii,FALSE,"Hamburg hot e bsundre Stellung in de Luftfahrtinduschtrii bim Flugzeugbau mit em Airbus-Werk z Finkenwerder, mit em Flughaffe selber, de Lufthansa Technik und em Zentrum für Angewandte Luftfahrtforschung in Finkenwerder vu Hochschuele und Firme.",🔎
3026,Grafenau (Württemberg),Grafenao,Deffenge,FALSE,"Anne 1372 bi Alte, 1377 bi Reitlenge un 1388 bi Deffenge isch s doderby zue Schlachte gege d Ryychsstedt chuu, wu sich ab 1376 im Schwebische Stedtebund zämmegschlosse hän.",🔎
,,,Grafenau,TRUE,"Mai 2009 z Grafenau em Landkreis Beblenga, ischt a deitscher Chorleider gwäa.",🔎
3027,24. Februar,24. Februar,24. Febber,TRUE,">1863 z Berlin), dr jinger isch dr Wilhelm (* 24. Febber 1786 z Hanau, † <a href=""16.%2",🔎
,,,24. Hornung,TRUE,hàt'r bi dr Müsik-Firma Philips unterschrìewa. Àm 24. Hornung 1961 hàt dr erscht ìnternàtion,🔎
3028,Erster Lord der Admiralität,Erst Lord vo dr Admiralidäät,Erst Lord vo dr Admiralitaät,TRUE,"August het en dr Erst Lord vo dr Admiralitaät dr Earl of Sandwich im Köönig George III. vorgstellt, und dä het en persönlig zum ""Commander"" ernennt.",🔎
,,,Erste Lord vo dr Admiralidäät,TRUE,"Er het vorhäär scho meereri Regierigsböste ghaa, under anderem dä vom Erste Lord vo dr Admiralidäät, dä vom Inne- und dä vom Finanzminister.",🔎
3029,Kontrabass,Kontrabass,Kontrabäss,TRUE,"Wioliine, Bratsche, Violoncelli und Kontrabäss in dr Reegle as ""Striicher"" zämmegefasst.",🔎
,,,Bassgeig,FALSE,"A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel.",🔎
3030,Pilatus,Pilatus (Begriffsklärung),Pilatusmassiv,FALSE,"S Pilatusmassiv giltet zwar as Lozärner Huusbärg, s lyt aber uf dr Gränze zwische dr Kanten Lozärn, Obwalde un Nidwaudä un nit ganz im Kanton Lozärn.",🔎
,,,Esel,FALSE,"Sy hegschte Gipfel, s Tomlishorn (), lyt uf dr Gränze zwische dr Kanten Obwalde un Nidwaudä, dr zweethegscht Gipfel Esel () im Kanton Obwalde.",🔎
3031,Venetien,Venezie,Venezia,FALSE," Riese Pio X (maischt kurz ""Riese"" gnännt; uff Veneetisch ""Riexe"") ìsch a Gmainda ìm Nordoschta vum Itàlia, ìn dr Prowìnz Treviso un ìn dr Regioon Venezia.",🔎
,,,Wenezie,TRUE,"Verona (veraltet: Wälsch-Bärn, Dietrichsbärn oder Bärn) ischt e Groossstadt in dr Regioon Wenezie im Nordoste vo Italie.",🔎
,,,Venetiä,TRUE,Nördlich vom Podelta bi Venedig liit Venetiä und verlauft gäg Oste is Friuli.,🔎
,,,Venetie,TRUE,"Aber au i de Provinz Belluno i de Region Venetie redt mer ladinisch: im Tal vo Buechestei ""(Fodom)"" und öppe 40 Prozänt vo de Bevölkerig vom wältberüemte Skiort Cortina d’Ampezzo ""(Anpëz)"".",🔎
,,,Veneto,TRUE,"D Poebini isch en Bistandtail vo de italienische Regioone Piemont, Lombardei, Emilia-Romagna und Veneto und o vom Schwizer Kantoo Tessin.",🔎
3032,Käse,Chees,Chääs,TRUE,"Suurmilchchääs isch e Chääs us Milch, wo dur d Gärig mit Milchsüüribakterie grünnt.",🔎
,,,Käs,TRUE,"Münschterkäs isch en berüehmte Käs üs Minschter im Minschterdaal, in de elsassische Vogeese.",🔎
,,,Hertchees,FALSE,Greyerzer (französisch: Le Gruyère) isch e Schwiizer Hertchees mit gschützter Härkumftsbezeichnig (Appellation d’Origine Protégée AOP) us Chueh-Rohmilch.,🔎
,,,Chäs,TRUE,Er wird bsunders gärn zu Chäs (z.,🔎
,,,Hartchääs,FALSE,"Es git sä as Früschchääs, Wäich- und Schimmelchääs bis zu Hartchääs aane.",🔎
,,,Hartchees,FALSE,Für Wäichchees isch d Milch eender wermer as für Hartchees wenn d Zit vom Grünne gliich blibt.,🔎
,,,Chääshärschtellig,FALSE,"Schotte isch es proteinhaltigs Näbeprodukt vo de Chääshärschtellig und es isch au scho i de Originalrezeptur vo ""Fanta"" bruucht worde.",🔎
,,,Cheeserei,FALSE,"Dickete häisst in dr Cheeserei d Milch vo Chüe, Wasserbüffel, Schoof oder Gäisse, wemm mä mit Lab oder Milchsüüri s Milchäiwiss Kasein abschäidet.",🔎
3033,Konversion (Religion),Konwersion,konwerdiere,FALSE,"Im Joorhundert druf het sich dr Jakob Frank zum Messias erkläärt und eso die ostöiropäische Juude welle drzuebringe, ass si zum Christedum wurde konwerdiere und eso sich vo iirer Underdrückig chönne befreije.",🔎
,,,konvertiere,FALSE,"Islamisierig maint nöd s konvertiere von ere ainzelne Person zum Islam, sondern en kollektive Umwandligsprozäss vo ganze Bevölkerige, öpe eso wie me us hütiger Sicht di christlich Mission oder d Christianisierig gsiet.",🔎
,,,konversioon,FALSE,"1683 isch s z Saloniki zun ere Massekonversioon choo, und eso isch die Stadt zum Zentrum vom Kult worde.",🔎
,,,konvertiert,FALSE,"Au e baar Erwaggsnigi si nid umbrocht worde, wo si ""in extremis"" konvertiert häi.",🔎
,,,Konvertierte,FALSE,"Si häi us de Juude bestande, wo dur Exilierige und Ufständ verdriibe und verschleppt worde si, zämme mit Proselyte und Konvertierte.",🔎
,,,Zwangskonversioon,FALSE,"Er het sich wääred de Juudeverfolgige under em röömische Kaiser Hadrian uusbildet und bezäichnet s Festhalte am jüüdische Glaube dur Mertüürium bis zum Suizid, wenn e Zwangskonversioon droot und dur Gebät und Lääbenswiis.",🔎
,,,Proselyt,FALSE,"Si häi us de Juude bestande, wo dur Exilierige und Ufständ verdriibe und verschleppt worde si, zämme mit Proselyte und Konvertierte.",🔎
,,,überdräte,FALSE,"In de Umbrüch und Verändrige, wo dr Verfall vom Weströmische Riich mit sich brocht het, isch s Lääbe vo de Juude überall dört schwiirig worde, wo gröösseri Bevölkerigsgrubbe zum Christedum überdräte si.",🔎
,,,konwertiere,FALSE,"Wil die indische Parse wenig Chinder häi, und mä nume as Pars cha uf d Wält choo und nid cha konwertiere, sinkt iiri Zaal immer mee.",🔎
,,,konwertiert,FALSE,Johrhundert z Schbanie und z Portugal zwangsdauft worde si oder us Angst vor Verfolgig und Mord zum Christedum konwertiert häi.,🔎
,,,konwerdiert,FALSE,"Joorhundert aber zum römisch-katholische Glaube konwerdiert häi, isch es zu Zwangsdaufe und andere diskriminierende Maassnaame choo.",🔎
,,,Konversioon,TRUE,"S erste vo dene bäide het er churz vor sinere Konversioon zum Katholizismus gschriibe, s zwäite churz nochhäär.",🔎
,,,Konwersioon,TRUE,Au e männlige Proselyt muss sich bi dr Konwersioon zum Juudedum lo beschniide.,🔎
3034,Afroasiatische Sprachen,Afro-asiatischi Schbrooche,afroasiatische Sproochfamilie,FALSE,"D Hauptsprooch vu Somalia isch s Somali ""(Af-ka Soomaali-ga)"", e oschtkuschtiischi Sprooch us em Sproochnascht vu dr kuschitische Sprooche un dodermit Dail vu dr afroasiatische Sproochfamilie, wu hit vu rund 12 Millione Mänsche z Somalia un in dr Nochberregione gschwätzt wird.",🔎
,,,Afroasiatische,FALSE,"Die aramääische Sprooche bilde e geneetischi Underäihäit vo de semitische Sprooche, wo e Zwiig vom Afroasiatische daarstelle.",🔎
,,,afroasiaischi,FALSE,"Es gìt au Wǜsseschaftler (voor allem ùs de eehemolige Sowjètunion), wùù e „nostrasischi“ Sproochfamììlie aanämme, wùù di ìndogèrmanischi, di afroasiaischi ùn di altaischi Sprochfamììlie (wùù abber sälber als Eiheit ùmstrìtte isch) dezüeghöört hän.",🔎
,,,Afroasiatischi Sproche,TRUE,"Derzue git s rund zwanzg Sprochen us fimf verschidene Sprochfamilie, wu vu tirkische Minderhaite gschwätzt wäre: indogermanischi Sproche: Afroasiatischi Sproche: Turksproche Weschtkaukasischi Sproche Kartwelischi Sproche Dur aktuälli Flichtlingsbewegige git s hite au no chlaineri Sprächergruppe vu Turksproche Turkmenisch, Kasachisch, Kirgisisch, Usbekisch un Uigurisch, vu dr kaukasische Sproche Tschetschenisch, Lakisch un Lesgisch un vu dr iranische Sprochen Ossetisch un Persisch (Farsi).",🔎
,,,afroasiatische Sprooche,TRUE,"D Berbersprooche oder Berberisch (au Tamaziɣt, Neo-Tifinagh ⵜⴰⵎⴰⵣⵉⵖⵜ) si e Zwiig vo de afroasiatische Sprooche, wo in meerere Gebiet in Nordafrika vo Berber gschwätzt wärde.",🔎
,,,afroasiatische Sprochfamilie,FALSE,"D Sproche vu Eritrea gheere zue zwoo vu dr große Sprochfamilie z Afrika Tigrinisch, Tigre und Arabisch sin semitischi Sproche, Saho, Bilen, Afar un Bedscha sin kuschitischi Sproche – boodi sin Näscht vu dr afroasiatische Sprochfamilie.",🔎
3035,27. April,27. April,27. Àwrìl,TRUE,1912 z'Lüterburi; † 27. Àwrìl 1978) ìsch a elsassischer Dits,🔎
,,,27. Aprelle,TRUE,D Minnie Weber (Mina) isch am 27. Aprelle 1891 z Liesc,🔎
,,,27. Àwril,TRUE,"as%29"">Douglass, Texas; † 27. Àwril 1924 z' <a href=""Rusk%20%28Tex",🔎
3036,Physiker,Füüsiker,Füüsikera,FALSE,Jüüni 1962 z’ Mexiko-Schtàdt) ìsch a mexikàànischa Füüsikera un Politikera.,🔎
,,,Füsiker,TRUE,Die Vermuetig isch vom Füsiker Isaac Newton vortrait worde.,🔎
,,,Füüsikere,FALSE,"Juli 1934 z Sancellemoz, uf d Wält cho as ""Maria Salomea Skłodowska"") isch e Füüsikere und Chemikere us Pole gsi, wo z Frankriich gläbt und gschafft het.",🔎
,,,Phüsiker,TRUE,"April 1955 in Princeton (New Jersey), USA) gältud als ein va de bediitentschte Phüsiker vam 20.",🔎
,,,Fysiker,TRUE,"Merz 2018 z Cambridge, Cambridgeshire, Ängland), isch e britische theoretische Fysiker un Aschtrofysiker gsii.",🔎
3037,Transformator,Dransformer,Dransformator,FALSE,"Si sin Däil vom ene elektrische Bauelimänt oder Gräät, wie zum Bischbil vom ene Dransformator, Rölä, Elektromotor oder Lutsprächer.",🔎
,,,Trafodranspört,FALSE,bi Umschpannwärch für Trafodranspört.,🔎
,,,Maschinnètransformator,FALSE,"Jeddi Maschinnè hèt è eigèné Maschinnètransformator mit dèm d 10,5 kV Generatorschpannung uff 110 kV transformyrt worrè isch un mit èrè Hochschpannungsleitung i s Europäischi Vobundnetz ygschpeist worrè isch.",🔎
,,,Trafo,FALSE,Diè hochi Wechsèlschpannig wörd zum Betrièb vo dè Motoorè un Schaltyrichtigè uff èm Drybfaarzüüg mit Trafo uff nidrigi Wärt abbègschpannt worrè.,🔎
3038,Süßgräser,Süessgreeser,Sießgreeser,TRUE,"Z Burkina Faso chännt mer 2067 Arte vu hechere Bflanze, dr grescht Aadail dodraa hän Sießgreeser un Schmätterlingsblietler.",🔎
,,,Greser,FALSE,"Ihri Nahrig si Greser und Chrüter, sältener Frücht, Same und Insekte.",🔎
3039,Munderkingen,Mõndergenge,Munderkenga,TRUE,"Juni 1767 z Munderkenga, † 30.",🔎
,,,Monderkenga,TRUE,"Michel-Buck-Straoßa geit's z'Auladorf, z'Altshausa, z'Buacha, z'Saulga, z'Boms, z'Ehgna, z'Erdenga, z'Danga, z'Monderkenga, z'Riadlenga und z'Uttaweiler.",🔎
3040,Volketswil,Volketschwiil,Voletschwyl,TRUE,"A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur.",🔎
,,,Volki,FALSE,"Im Nordwescht gärnzt Froidwyl a Feeraltorf, im Südweschtä a Wermätswil, im Süde uf dä andärä Sytä vom Wald ännät dä Autobahn a Chirchuschtär und Winikä-Gschwadär, im Südoschtä a Werrikä, im Oschtä a Nänikä und im Nordoschtä a Volki.",🔎
,,,Volketschwil,TRUE,Im März 1895 isch es normalschpurigs Projäkt für ei Bahnlinie vo Effretike über Volketschwil–Uschter–Egg und dur en 250 Meter lange Pfanneschtiiltunnel nach Meile vorgschtellt worde.,🔎
3041,Vulgärlatein,Vulgärlatiin,Volchslatyn,FALSE,"Im Middelalter isch im Vintschgau und im Engadiin us em Volchslatyn e romaneschi Sprooch entstande, wo ne bsunderi Form vom Rätoromanisch isch, s Ladin, wo au no underdeilt wird in d Dieläkt Putèr, Vallader und Jauer.",🔎
,,,Vulgärlatin,TRUE,D'Gallischi Sproch isch spöteschtens noochem 6te Johrhundert komplet vum Vulgärlatin bzw.,🔎
,,,Latiin,FALSE,"S Bündnerromanisch goot uff s Latiin zrugg wo wääred de Römerzit vo Soldate, Händler un Beamte in s Land brocht worde isch.",🔎
,,,Vulgärlatyn,TRUE,"Di erschte bekannte Tekscht uff Idaliänisch, wo vom Vulgärlatyn underschyde werre chönne, sin zwüsche 960 und 963 verfasst worre.",🔎
,,,latyynische Alldagssprooch,FALSE,"Die traditionelle Mùndarte vùm Kanton Nöiebùrg hen zum Frankoprovenzalische ghört, einere vo de drüü groosse Sproochgrùppe im galloromanische Ruum wo uss de latyynische Alldagssprooch vo de röömische Erobrer enstande sin.",🔎
,,,Vulgärlatyyn,TRUE,"Si tuet einersyts aluege, wie die romanische Sprooche us em Latyyn oder gnauer: us dr Umgangssprooch im Weschtrömische Ryych, em Vulgärlatyyn, use entstande sind und wie me se hüt pruucht.",🔎
,,,Wulgäärlatiinische,FALSE,"Dr romanisch Däil het e Teggst, wo zwar scho franzöösisch isch, aber no nooch zum Wulgäärlatiinische stoot, und isch mit ere konservative latinisierende Orthografii gschribe, wo sich am Latiinische vo de köönigliche Kanzleie orientiert, und enthaltet au e baar räin latiinische Wörter.",🔎
,,,Vùlgärlatin,TRUE,Ùs em spötere Vùlgärlatin hän sich deno di romanische Sprooche usebìldet.,🔎
,,,Vulgärlati,TRUE,"Ihra ursprung ligt im mittalzitige Vulgärlati, der sich mid da' keltischi zungu häd vermischlud.",🔎
3042,Sozialdemokratie,Sozialdemokratii,sozialdemokratischen,FALSE,"Dr Begriff het abr scho früech vo de sozialdemokratischen Bewegige, wo nume reformerisch gsi si und der Parlamentarismus und d Demokratie akzeptiert hai, bis zu kommunistisch-totalitäre oder autoritäre System (Realsozialismus), wo revolutionär entstande si, e Hufe Varianten umfasst.",🔎
,,,Sozialdemokraati,TRUE,"D Regina Kägi isch e iberzygti Sozialdemokraati gsii, wu si alliwyyl dytli vum Kommunismus dischtanziert het.",🔎
,,,Soziààldemokrààtin,FALSE,D’ Ardern b’schribbt sìch salbscht àls Soziààldemokrààtin un progressiv.,🔎
,,,sozialdemokratischi,FALSE,D SP isch in ihrer aktuelle Politik für klassischi sozialdemokratischi Positione.,🔎
,,,Soziaaldemokratii,TRUE,"Zum d Soziaaldemokratii in dr Aarbäterbeweegig z bekämpfe, het d KPD d SPD vo 1928 aa as „sozialfaschistisch“ und zu iirem „Hauptfind“ erkläärt, was e gmäinsaami Abweer vom Nazionaalsozialismus verhinderet het.",🔎
,,,Sozialdemokrat,FALSE,"Er isch do als Sozialdemokrat bschimpft worre, wo dert no e Schimpfwort gsi isch.",🔎
,,,Sozialdemokraty,TRUE,"Derzue het dr Kurt Müller au Schrifte verfasst zue dr Jurafrog, zum Liberalismus un zue dr Sozialdemokraty.",🔎
,,,sozialdemokratische,FALSE,Juli 2006 z Zollike) isch en Schwiizer Gwerkschaftler und sozialdemokratische Politiker gsii.,🔎
,,,Sozialdemokratische,FALSE,D Mattea Meyer isch e linki Politikerin und isch dr Aasischt dass ihri Partei die Linke Wärt im Vergliich zu andere Europäische Sozialdemokratische Parteie besser verträtte tuet.,🔎
3043,Gaius Iulius Caesar,Gaius Julius Cäsar,Cäsar,FALSE,"De Cäsar git i sinene Bricht aa, as de Orgetorix, de Dumnorix und de Casticus heget wöle ganz Gallie unterwerfe.",🔎
,,,Iulius Cäsar,FALSE,"hèt dè Iulius Cäsar diè Region eroberet un hèt si sell Gebièt ""Lugdunensis secunda"" benamst.",🔎
,,,Julius Caesar,FALSE,"I de Röömerzyt, wo im Land am Oberlauf vom Rhy mit de Fäldzüüg vom Julius Caesar im Jaar 58 vor Chrischtus und mit der Eroberig vo de rèètischen Alpe dur di röömisch Armee ane 15 vor Chrischtus agfange hät, isch das Oort am Ändi vom See en Handelsplatz im Gränzgebiet zwüschet de Provinze Räzie und Gallia Belgica, spööter dänn Obergermanie woorde.",🔎
,,,Caesar,FALSE,Drum het si dr Caesar aghalte und trotz de Verhandlige vo de Helvetierfürste Nammeius und Verucloetius nöd über d Rhone laa.,🔎
,,,Julius Cäsar,FALSE,"Am bikanntiste isch de Usspruch vom Julius Cäsar: ""veni, vidi, vici!""",🔎
3044,Chinesische Schrift,Die chinesisch Schrift,Schriftsyschteem,FALSE,"Dört isch s chinesische Schriftsyschteem entwicklet worde, wo s eltischte uf dr Wält isch, und au i dr Architektur, dr Medizin, dr Musig, dr Filosofy (wie öppe mit em Daoismus), dr Technik und uf anderne Gebiet isch China scho im Altertum innovatyv gsi.",🔎
,,,chinesisch,FALSE,"Indie gränzt an Pakistan, s chinesisch Autonom Biet Tibet, Nepal, Bhutan, Myanmar un Bangladesch.",🔎
,,,chinesische Schriftzeiche,FALSE,"Üblicherwys werde di sichuanesische Dialäkt mit de chinesische Schriftzeiche gschriibe, wo jeds Zeiche für ei Silbe stoot ùn wo verschiidni Schriftzeiche verschiidni Bedütige hen, au wänn si glych ussgsproche werde.",🔎
,,,Chinesisch,FALSE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,chinesische Schrift,FALSE,Joorduusig v. d. Z. mit dr chinesische Schrift gschriibe.,🔎
,,,chinesische Zäiche,FALSE,Es handlet sich weder um e logografischi Schrift wie bi de chinesische Zäiche no um e Silbeschrift wie die japanische Hiragana oder Katakana.,🔎
,,,kineesischa Schrìftzaicha,FALSE,"Uff ìhra Rucka-n-ìsch a Hüütmoolaräi mìt da kineesischa Schrìftzaicha fìr dr Sàtz „Wänn s’ Laawa dir Zitroona gìtt, màch Limonààda drüss“.",🔎
,,,chinesischi Schriftzeiche,FALSE,"S Sichuanesisch oder Szechuanesisch (alemannischi Ussprooch: ; vereifachti chinesischi Schriftzeiche: 四川话, traditionelli Schriftzeiche: 四川話; sichuanesischi Ussprooch: ""Si4cuan1hua4"", ; standardchinesischi Ussprooch in Pinyin: Sìchuānhuà) isch e Varietät vùm Chinesische, wo vor allem in de Provinz Sichuan ùn de regierigsunmittelbare  Stadt Chongqing gschwätzt wird, dezue au no in Deil vo de Provinze Hubei, Guizhou, Yunnan, Hunan ùn Shaanxi, wo dra gränze.",🔎
,,,s Chinesische gschriibe wird,FALSE,"Die offizielli „Definizioon“ vo dr allgemäine Hoochsprooch isch: „D Usprooch vo Peking als Standardussprooch, d Sprooch vo de nördlige Regionalsprooche as Standardsprooche, d Grammatik us de vorbildlige modärne báihuàwén-Wärk as Standardgrammatik.“ Au wie s Chinesische gschriibe wird isch witgehend normiert.",🔎
,,,Schriftzeiche,FALSE,"Die kantonesischi Sprooch (vereifachti Schriftzeiche: 广东话, traditionelli Schriftzeiche: 廣東話; kant.",🔎
3045,Mühlhausen-Ehingen,Mühlhuuse-Ehinge,Ehinge,FALSE,Dr heilig Theodul isch sid em Joor 1750 dr Stadtpatron vo dr bäirische Stadt Ehinge a dr Donau.,🔎
,,,Mühlhuse-Ehinge,TRUE,"D Stadt grenzt im Norde an Eigeltinge, im Oste an Orsinge-Nenzinge, im Süde an Volkertshuse un im Weste an Mühlhuse-Ehinge un d'Stadt Enge.",🔎
3046,Alpensteinbock,Alpesteibock,Alpestäibock,TRUE,"Dä Däil vo de Bärner Alpe isch dr Lääbensruum von e Hufe sältene Dier- und Pflanzenarte (Alpestäibock, Westligi Smaragsäidäggse), und chönnt au as Ort für Wideraasiidligs-Brojekt vo Dier, wo s in dr freie Natur nüme git, wie em Bartgeier diene.",🔎
,,,Schtaibeck,FALSE,"In dr Appezäller Alpe findet mer Schtaibeck, Gämse, Murmeli un Schneehiener.",🔎
,,,Schteibock,FALSE,"Die öutischte mönschleche Schpure göi scho bis i d Altsteizyt zrüg: I der ""Rislisberghöhli"" isch ä Rentierknoche mit eme igravierte Schteibock gfunde worde.",🔎
,,,Steibock,FALSE,"En schwarze, stehende Steibock, wo ä Hächle (en Strääl zum Flachs oder Hanf strääle) träit.",🔎
,,,Staiböck,FALSE,"Staiböck chömme im Vanil-Noir syt 1953 vor, wo mer e paar Exemplar ussgsetzt ùn sich etabliert hen.",🔎
,,,Steiböck,FALSE,"Mit dere Strytmacht lauffe dr Sgartin und dr Fermentin über gföörlichi Wääg, vo Steiböck beobachtet, und dure töif Schnee übere Julierpass is rätische Land.",🔎
,,,Schtaibock,FALSE,"In dr Beraich vu Eigental, Hohgant un Brienzer Rothorn het s Kolonie vum Schtaibock.",🔎
,,,Stäibocksghörn,FALSE,S Wappe zäigt es Stäibocksghörn.,🔎
,,,Schteiböck,FALSE,Uf de Languardbärge und am Piz Albris und im Hochgebirg ringsume läbe vil Schteiböck.,🔎
,,,Staibeck,FALSE,"Näben em gängige Wild wie Reh, Gäms un Rothirsch sin im Nationalpark Staibeck uusgsetzt wore.",🔎
,,,Staibock,FALSE,"D Alpe bildet en aignigs ökologisches System mit aigne Tier- und Pflanzenarte wie de Staibock, s Gämschi, s Murmeli, d Alpetule, d Lärche, d Arfe, s Edelwiis oder verschidnig Enzioo-Arte.",🔎
3047,Landtagswahl in Baden 1947,Landdagswahl z Bade am 18. Mai 1947,Landdagswahl am 18. Mai,FALSE,"schäft im Amt wytergfiert.  Drotz ass d BCSV in d Landdagswahl am 18. Mai s absolut Mee vu dr Stimme un Mandat kriegt het, ",🔎
,,,Landdagswahl,FALSE,No dr Landdagswahl het di Dytsch Bahn am 29.,🔎
3048,Musikinstrument,Musikinstrument,Muusiginstrumänt,TRUE,": ""fiati"") isch e Muusiginstrumänt, wo e Luftsüüle im Innere von em zum Schwinge brocht wird.",🔎
,,,Musikinschtrument,TRUE,Si isch eins vo de älteschte Musikinschtrument vo de Menschheit un cha scho um öbbe 3000 v. Chr.,🔎
,,,Inschtrumènt,FALSE,Bim Inschtrumäntèbau bezeichnèt d Mensur d Abmessungè un Maßvohältniss vo Inschtrumènt odder Deile dèvò.,🔎
,,,inschtrumental,FALSE,"Wôrènd mò i dè phǜsikalischè Akuschtik unter ""Don"" nur dè reine unändliche Sinusdon voschtòt, isch èn vokal odder inschtrumental erzügtè Don us Sicht vo dè phǜsikalischè Akuschtik è komplèxès Schallsignaal, wo èn Klang darschtellè duèt.",🔎
,,,instrumentaler,FALSE,"Choormuusig cha äistimmig oder meerstimmig si, äntwääder mit instrumentaler Begläitig oder a cappella, d. h. ooni äigeständigi Begläitig.",🔎
,,,Musiginstrumänt,TRUE,Vo dere Epoche kennt mä au die erschte Kunstwärk – wie öbben i der Hööli vo Lascaux und d Venus vo Willedorf – und au Musiginstrumänt.,🔎
,,,Inschtrumäntemacher,FALSE,"Si isch d Patronin vo dr Chillemuusig, vo de Orgelebouer und au suscht vo de Inschtrumäntemacher, vo de Sänger, de Musiker und de Dichter.",🔎
,,,Inschtrumänt,FALSE,"Èn Nammè hèt sich diè Band nit nu mit irer Mundart-Musig gmacht, sondern au mit dè Vylfalt vo dè Inschtrumänt, wo si schpillè chönnèd.",🔎
,,,Musikginstrumänt,TRUE,Als Volchskundlerin het si sech uf d Gschicht vo de Musikginstrumänt spezialisiert.,🔎
,,,Klangerzüüger,FALSE,"Elegtronischi Musig benamst è Musig, wo durch elegtronischi Klangerzüüger hèrgschtellt un mit Hǜlfi vo Lutschprècher widdergää wörd.",🔎
,,,Müsikìnschtrumanta,FALSE,"D Müsiker vu Gerànium han dia Liader uf Elsassisch gsunga un han derzüe Müsik gspìelt, uf àlta Müsikìnschtrumanta.",🔎
,,,Musiginschtrumènt,TRUE,S Saxophon (nõch reformyrter Schriibwys au Saxofon) isch è Musiginschtrumènt uss Messing.,🔎
,,,Musiginstrument,TRUE,"Chlangholz, o Tooholz oder Resonanzholz gnennt, bizaichnet Holzaarte wo guet gaignet sind för Musiginstrument, well si sich guet i Schwingig bringe loo lönd.",🔎
,,,Instrumänt,FALSE,"Under ere Arie (vo ‚Wiis‘, ‚Luft‘, vo vo ‚Luft‘) verstoot mä e Gsangssstück, wo solistisch vordräit und vo Instrumänt begläitet wird, im Allgemäine vom ene Orchester.",🔎
,,,Musiginschtrumänt,TRUE,"Unterschydlichi Donschtärki wörrèd uff dè voschiddènè Musiginschtrumänt unterschydlich uusgfüürt: bi Stryychinschtrumänt wörd dè Drugg, d Gschwindigkeit vum Bogèschtrich, sowiè d Stryychschtell voändèrèt, Blôser variyrèd dè Drugg un d Stärki vum Luftschtròm.",🔎
3049,Landnahme,Londnohm,Landnahm,TRUE,"D Gfangeschaft vo de Israelite in Ägypte und ihre Uszug, d Landnahm z Kanaan het mä immer wider brobiert hischdorisch z düüte; aber nume d Bible, wo Johrhunderti noch dene Ereignis as religiös-politischi Schrift zsämmegstellt worden isch, schriibt drüber, und s git keini archäologische Hiwiis druf.",🔎
,,,Landnohm,TRUE,Die langobardischi Landnohm in Italie wird agluegt as dr letzt Zug vo dr spotantike Völkerwanderig und isch aso e mögligs Datum für s Ändi vo dr Antike.,🔎
,,,Landnoom in Kanaan,FALSE,"D Buecher Josua und Richder verzele, wie d Landnoom in Kanaan verloffe sig und wie sich d Israelite denn gege iiri Find vo usse in dr vorstaatlige Zit vom Zwölfstämmbund verdäidigt häige.",🔎
,,,kolonisiert,FALSE,"Schbanisch isch die meischd verbreiteti Schbrooch in Mexiko und de andere Middelamerikanische Länder, wo vo de Schbanier kolonisiert worde si.",🔎
,,,Kolonisierig,FALSE,"Johrhundert si si verdriibe worde und d Kolonisierig vo Süd- und Nordamerika, vo Südasie und Afrika het agfange, zerscht dur d Schbanier und d Bortugiise, denn dur d Holländer, d Ängländer und d Franzose, und vo Nord- und Zentralasie dur d Russe.",🔎
,,,Landnaam,TRUE,"D Landnaam vo Island isch vor alem dur Norweger erfolgt, wo sich gege d Königsmacht vom Harald Schööhoor und sinene Nochkome gwehrt hend.",🔎
,,,Kolonisation,FALSE,Grund dafür isch dia Kolonisationspolitik sit m 16.,🔎
,,,Kolonisazioon,FALSE,"Dr Begriff Kolonialismus sött mä underschäide vo dr ""Kolonisazioon"", wo sich uf s Gründe vo Kolonie beziet und nid uf s Herrschaftssüsteem.",🔎
3050,Wähe,Waie,Flade,TRUE,De Schlorziflade isch än ronde Flade mit änere Föllig us passierte Dörrberren und ämene Rahm­guss.,🔎
,,,Ziibelewaie,FALSE,Im Badische und au z Basel gits a de Fasnacht Mählsuppe mit Ziibelewaie odr es git au Chäswaie.,🔎
,,,Wähje,TRUE,"Im Bärndütsche bezeichnet me mit Chueche au und vor allem das, wo bi andernen Alemanne Wähje, ""Flade"" oder ""Dünne"" heißt.",🔎
,,,Waaie,TRUE,"E Waaie isch ä Chueche us erä dünne Underlaag vo Waaiedäig, wo mä fiini Ziibeleschiibli und je noch Gebiet und Vorliebi Schbägg odr Luuch drufduet und mänggisch mit Chäs überbacht.",🔎
,,,Wäie,TRUE,"De Schlorziflade isch än Flade – imene Tääl vo de Dütschschwiz häästs «Wäie» statt Flade – mit ämene Belag us kochte, pürierte Dörrberre, ebe d Schlorzi.",🔎
3051,Algorithmus,Algorithmus,Algorithme,FALSE,"E Computer, au Rächner, isch en Apparat, wo Date mithilf vo programmierbare Algorithme cha verarbeite.",🔎
,,,algorithmisch,FALSE,"Si beschäftigt sich drmit, wie zaaletheoretischi Brobleem algorithmisch effiziänt chönne umgsetzt wärde.",🔎
3052,16. März,16. Merz,16. Meerz,TRUE," Hohenegg as Elsa Schlageter; 16. Meerz 2022 uf em <a href=""Elbenschwa",🔎
,,,16. Merze,TRUE,"lterkinden"">Gälterchinde uf d Wält cho und am 16. Merze 1879 z Gälterchinde gschtorbe.",🔎
3053,Luxemburg,Luxeburi,luxeburjerésche,FALSE,"Dullemajik isch e luxeburjerésche Folklore-Grupp, wii 1975 uem de Guitarrischt un Sänger Guy Schons begrindet wore-n-ésch.",🔎
,,,Luxèburg,TRUE,"Aaglyderti Gebièt sin wèg èm (Aaschluss vo Öschterrych un dè Annexion vum Sudetèland sowiè dè Bsetzung vo dè sognenntè „Räscht-Tschechei“) vor èm Chrièg dèzuè chò, wòrènd èm Chrièg sin witteri Gebièt in Polè, Frankrych, Luxèburg un Belgiè) im Rychsgebièt yvolaibt worrè .",🔎
,,,Land Luxeburg,FALSE,"Luxeburg (luxeburgisch ""Lëtzebuerg"", Dütsch ""Luxemburg"", Französisch ""Luxembourg"") isch d'Hauptstadt vum Land Luxeburg un de fümftwichtigst Finanzblatz vu Europa.",🔎
,,,Großherzogtum Luxeburg,FALSE,Dr Kanton Réimech isch e Kanton im Großherzogtum Luxeburg.,🔎
,,,Luxeburg,TRUE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Großherzogtum Luxemburg,FALSE,De Provinz ésch im Südoschte vun Belgie un geht gànz àn de Weschtgrenz vum Großherzogtum Luxemburg làng.,🔎
,,,Lùxeburg,TRUE,"Sinni günschtigi Laag isch nìt ìmmer ussgnùtzt worre, wie de François Reitel feststellt: „Es schiint, wie wenn Frankriich nùmme ei ùffigs Fänschter zù de düttschsproochige Länder hät: s Elsass.“ D’Region isch under anderem ùs de alte Hèrzoogdǜmer Lothringe ùn Bar, em Dräibisdùùm Metz, Toul ùn Verdun, de Grafschafte Vaudément ùn Créhange, de Fürschtedǜmer Salm ùn Commercy ùm em sǜǜdlige Deil vùm Hèrzoogdùùm Lùxeburg (Region Thionville) entstande.",🔎
,,,luxemburgische,FALSE,"Ìm Johr 1769 ìsch d Gmein züe Frànkrich kumme, dodrvor hàt s züe dr luxemburgische Exklav Rollingen ghert.",🔎
,,,luxeburgisch,FALSE,"Allerdings isch d'Bezeichnig als Lothringisch in demm Sinn kei sprochwüsseschaftlige Begriff: was z Lothringe gschwätzt wird, ghört alles zum Mitteldütsch, innerhalb vu säller Dialäktfamilie deilt's sich allerdings uff de ripuarisch, luxeburgisch, moselfränkisch un rhiifränkisch Zwiig uff.",🔎
,,,Letzèbursch,TRUE,Im Hochgschwindigkeitsvokeer mit èm TGV un èm ICE wörred Zyl z Letzèbursch un Dütschland aagfaarè.,🔎
,,,Groossharzogtumm Luxemburg,FALSE,"Ìm Wäschta granzt sa àn d’ Prowìnz Wàlloonisch-Bràbant, ìm Süüda àn d’ Prowìnza Namur un Luxemburg, üsserdam àns Groossharzogtumm Luxemburg un àn d’ diitscha Bundeslander Rhiilànd-Pfàlz un Nordrhii-Wäschtfààla ìm Oschta, ìm Norda àn d’ nììderlandischa Prowìnz Limburg un d’ fläämischa Prowìnza Limburg un Fläämisch-Bràbant.",🔎
,,,luxeburjische,FALSE,"Iewréngen lijt àn dr luxeburjische Granz, rund 17 Kilometer nerdlich von Thionville uf re Heche zwìsche 229 un 272 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Lüxeburri,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,Grossherzogtum Luxeburi,FALSE,"""Lëtzebuergesch,"" ésch e moselfränkisch'r Dialekt un de Nàtionalsprooch vum Grossherzogtum Luxeburi - newe Frànzeesch un (Hoch-)Ditsch de offiziell Sprooch vum Ländel.",🔎
,,,luxeburgische,FALSE,Juni 1985 z Luxeburg) isch e luxeburgische Profi-Strossevelofahrer.,🔎
3054,Fasnachtsclique,Fasnachtsclique,Faasnachtsgligge,TRUE,"S Drummeli bestoot us Ufdritt vo Faasnachtsgligge, wo vo Raamestiggli, das si satiirischi Sketsch, wo vo Schauspiiler ufgfüert wärde, zämmeghalte wärde.",🔎
,,,Gligge,FALSE,"Die ersti Gligge, wo dr Riggebach uf e Ladärne brocht het, isch d ""Spezi-Clique"" gsi: 1929 het dr Ladärnenmooler Charles Hindenlang dr Riggebach gmoolt, wien er brobiert s Gmäld «Engel der Verkündigung» vom Konrad Witz für s Kunstmuseum z chaufe.",🔎
,,,Fasnachtscligge,TRUE,Zue de ältischte Formatione keere d Fasnachtscligge (mänggmool au Fasnachtsgsellschafte).,🔎
3055,18. September,18. Septämber,18. Septembr,TRUE,"hdian Kerner, wia-nr mit seim ganza Nama hoißt (* 18. Septembr 1786 en ",🔎
,,,18. Septamber,TRUE,Dr Georges Holderith (* 18. Septamber 1912 z'L,🔎
3056,Yoga,Yoga,Yogin,FALSE,"De Bhartrihari werd mengisch mit dem legendäre König Bhartrihari gliichgsetzt, wo en Schüeler vom Yogin Goraksha gsii isch.",🔎
,,,Bhakti Yoga,FALSE,"S Chernstuck vo de spirituelle Praxis isch de Bhakti Yoga, wo vom Prabhupada as »higebigsvolle Tienst« interpretiert werd.",🔎
,,,Uryogi,FALSE,"As Uryogi werd de Shiva i de Mediationshaltig dargstellt, maist ufeme Tigerfeeli wo symbolisiert, as er sini Gier und Lüst bizwunge het.",🔎
3057,Leben,Lääbe,Laawa,TRUE,Ìm Gsàng wìrd d’ Uffärschteehung vum Jesüs Krìschtüs àls Siig vum Laawa ìwwer dr Tood b’sunga.,🔎
,,,Läba,TRUE,"S Zruckkomma vo Pflanza ond Viechr en frieher Lebensräum isch ebbes, mo zua ama moderna Vrschdendis vo em Läba en dr Nadur bassd.",🔎
,,,Lebe,TRUE,"Die monotheistische Religione verchündet dagege, dass de Mentsch nume ais Lebe heb.",🔎
,,,Leaba,TRUE,"In dr Regl isch s Ziel vom Strofreacht dr Schutz vo bstimmta bsundrigs gschützta Reachtsgüatr, wia eappa dm Leaba, dr Freiheit odr dm Eigetum.",🔎
,,,Läbe,TRUE,"Vili wichtigi Prozess uf dr Erdoberflächi, wie s'Klima un s'Läbe selber, werre dur d'Strahligsenergi vu dr Sunne atribe.",🔎
,,,Lebändige,FALSE,"Biologi (vo griechisch ""bios"", Läbä und ""logos"", Wort oder Lehr, also „Lehr vom Läbä“) isch d Wisseschaft vu allem, was läbt und vu däm wie s'Lebändige alles mitenand verbunde isch.",🔎
3058,Hauptpost (Basel),D Basler Hauptbost,Hauptbost,FALSE,"Wenn öbber aber Waare in d Stadt het welle iifüere, het er si im stedtische Kaufhuus (dört wo hüte d Hauptbost stoot) müesse verzolle.",🔎
,,,Hauptpost z Baasel,FALSE,Er het dr Ufdraag für d Bildnismedaijon vo Manne us dr Wüsseschaft und Technik am Börsesaaldrakt vo dr Hauptpost z Baasel überchoo und vo 1886 bis 1888 dra gschafft.,🔎
,,,Basler Hauptbost,TRUE,"Vo 1927 aa het er Wandbilder an öffentliche Geböid gmoolt, under anderem s Bild «Beweegig» für d Basler Hauptbost.",🔎
,,,Rüüdegass,FALSE,"D Bost isch, wo si äidgenössisch worden isch, 1853 an d Rüüdegass züüglet.",🔎
,,,Hauptpost,FALSE,"Die ersti vo de vier Herezümft, d Zumft vo de Kauflüt, isch im Huus zum Schlüssel dehäi gsi, wisawii vo dr hütige Hauptpost.",🔎
3059,Schönengrund,Im Schönegrond,Schönegrond,FALSE,"Nochbergmeende sönd im Uhrzägersinn ommi; Herisau, Waldstatt, Urnäsch, Schönegrond, Neckertal ond Tegersche.",🔎
,,,Schönegrund,FALSE,"D Nochburgmainde sind Neckertal, Wattwil, Ebnat-Kappel, Nesslau-Chrummenau und Urnäsch, Schönegrund.",🔎
3060,Langendorf SO,Längedorf SO,Laägedorf,TRUE,"Nochbergmeine si Rütene, Laägedorf, Bäuch, Lommiswiu, Söuze, Gänsbrunne u Wäuscheror.",🔎
,,,Längedorf,TRUE,"Witeri Nochbergmeinde si Söuze im Weschte, Lommiswiu im Nordweschte, Oberdorf im Norde, Längedorf im Nordoschte und Biberischt im üsserschte Südoschte.",🔎
,,,Langedorf,TRUE,In sim Tonstudio z Langedorf schafft er mit regionale Musiker zäme.,🔎
3061,Zoologie,Zoologii,Zooloog,FALSE,"Februar 1975 z Nöieburg gstorben isch, isch e Schwiizer Zooloog und Umwältaktivischt gsi.",🔎
,,,Zoology,FALSE,"Vu 1958 bis 1966 het si an dr Uniwersitete Baasel, Mainz, München un Münster Zoology, Chemy un Botanik studiert.",🔎
,,,Zoolog,FALSE,"Dass die drei Familie, wo doch seer underschiidlig usgsee, mitenander verwandt si, het dr Zoolog Richard Owen im 19.",🔎
,,,Zoologi,TRUE,"Drno het är z Basel Matematik, Füsik, Botanik und Zoologi gschtudiert.",🔎
3062,Como,Como,Chum,FALSE,"Wu des Zämeläbe fählgschlaa isch, sin dr Gött un dr Strauß uf Italie gwanderet (zum Luganersee un uf Chum, dr Gött isch no ellai wyter uf Graz un Meran) un hän derno ab Februar 1892 versuecht uf em Guet Buck bi Biese im Elsass z buure.",🔎
,,,Comer,FALSE,"Rügín (usgsproche ""rüdschíng"" ) oder ""Rüsgín"" (usgsproche ""rüschdschíng"" ) isch en alte Tessiner und Comer Sozioläkt, wo nume im Val Colla (hinter Lugano) und im lombardische Val Cavargna änet de Gränze gredt worde isch.",🔎
3063,Kreuzzug,Chrüzzug,Ersti Chrüzzuug,FALSE,"Won er aber um westligi Hilf bittet het, het das dr Ersti Chrüzzuug usglööst.",🔎
,,,Erste Chrüzzug,FALSE,"Die jüdische Gmeinde, wo s in Palestina no gee het, si 1096 bim Erste Chrüzzug vo de Chrüzfahrer fast ganz usgrottet worde.",🔎
,,,Kreizzug,TRUE,Kreizzug vom Kaiser Barbarossa (1189–1190).,🔎
,,,Chrüzzüüg,FALSE,Bsundrigs schlimm isch d Juudeverfolgig im chrischtlige Europa gsi vo dr Zit vo de Chrüzzüüg aa.,🔎
,,,Zweite Chrüzzug,FALSE,"Im Konrad si Chrönig zum Kaiser isch wägen em Zweite Chrüzzug, won er 1147-49 mitgmacht het, und wäge de innepolitische Usenandersetzige mit de Welfe, nit z Stand cho.",🔎
,,,Fümfte Chrüzzuug,FALSE,"2 het dr Saladin Jaffa de Chrüzfaarer überloo. Im Fümfte Chrüzzuug häi 1229 dr Kaiser <a href=""Friedrich%20II.%20%28",🔎
,,,Chrüzzüg,TRUE,"Sit dr Zit vo de Chrüzzüg het s immer wider Judeverfolgige gee, bis d Jude schliesslig, usser us zwei Ortschafte im Aargau, us dr ganze Schwiz verdriibe worde si.",🔎
,,,Sächste Chrüzzug,FALSE,"Allerdings hai die Erfolg vo de Ayyubide z Palästina zum Sächste Chrüzzug (1248–1254) gfüehrt, wo im Juni 1249 zum ene Agriff in Ägypte glandet isch.",🔎
,,,3. Chrüzzug,FALSE,"Ufgobe übercho. So het er under anderem währed em 3. Chrüzzug d Verhandlige mit em <a href=""Richard%20L%C3%B6we",🔎
,,,Chrützzügler,FALSE,1204 hend d Chrützzügler Konstantinopel eroberet und d Peloponnes isch zom fränkische Förstetum Achaia woore.,🔎
,,,Chrüzfaarer,FALSE,Au d Erooberig vo Jerusalem 1099 dur d Chrüzfaarer wääred em Erste Chrüzzuug und d Gründig vom Köönigriich Jerusalem häi d Fatimide nit chönne verhindere.,🔎
,,,erste Chrüzzug,FALSE,""">Urban II. (er isch immer noch empört gsii über d Zerschtörig von der Uuferschtehigs-Kirche in Jerusalem 1021 durch de Kalif Hakim) het 1095 denn au uf der Synode vo Clermont zum erste Chrüzzug ufgrüeft, zum die heilige Stette vo der Christeheit z befreie.",🔎
,,,viärtu Chrizzug,FALSE,"Währund Büzan durch du viärtu Chrizzug im Jahr 1204 än entscheidundi Schwächi schinär Macht ärfahru het, isch va dä Kiewer Rus im Zug vam Mongolusturm 1223 zärtsert wordu.",🔎
,,,Chrüzzuug,TRUE,Novämber 1095 z Clermont-Ferrand zum Chrüzzuug ufgrüeft.,🔎
,,,Chrüzritterstaate,FALSE,Mit siine Erfolg im Kampf gege d Chrüzritterstaate z Syrie und Palestina isch er zum grösste muslimische Held worde.,🔎
,,,Chrüzritter,FALSE,Dr Saladin (1171-1249) het d gründet und siis Riich vo Kairo us gege d Chrüzritter verdeidiget.,🔎
,,,Vierte Chrüzzug,FALSE,1204 isch im Vierte Chrüzzug Konstantinopel eroberet wore und meriri Kyklade sind zu Venedig choo.,🔎
,,,Chrützzug vo Damiette,FALSE,De het ane 1219 am Chrützzug vo Damiette tailgnoo ghaa und isch drufabe in Tienst vom Först vo Achaia trette.,🔎
,,,Chrüzzugg,TRUE,"S Konzil het au no beschlosse, e nöije Chrüzzugg z mache.",🔎
,,,Sibte Chrüzzug,FALSE,Si het im Sibte Chrüzzug (1249-1250) gege Ägypte e wichdigi Rolle gspiilt.,🔎
,,,1099 Jerusalem erooberet,FALSE,"D Chrüzfaarer häi im Joor 1099 Jerusalem erooberet und vo 1104 aa s Geböid zerst as Köönigsbalast brucht, und denn isch dr Orde vo de „arme Ritter vom Christus“ under em Hugo vo Payns und em Gottfried vo Saint-Omer dri cho, wo e Zitli spööter sich wäge däm as Tämplerorde bezäichnet het.",🔎
,,,Chrüzüüg,TRUE,"Im spöötere Middelalter, bsundrigs sit dr Zit vo de Chrüzüüg, het mä de Maure mäistens Sarazene gsäit.",🔎
,,,Chrüzuug,TRUE,Dr Brueder isch uf e Chrüzuug gange und umchoo (V. 501-922).,🔎
,,,Kreuzfaarer,FALSE,"Konstantinopel het wider emol zeigt, ass mes nid chönn eroobere, und das isch eso bliibe, bis d Kreuzfaarer vom Obeland d Stadt ane 1204 ufem Vierte Chrüzzuug iignoo häi.",🔎
,,,Dritte Chryzzug,FALSE,het an dr Syte vum Chaiser au am Dritte Chryzzug dailgnuu.,🔎
,,,Zweete Chryzzug,FALSE,isch au bim Zweete Chryzzug derbyy gsi un bi dr erschte Italiefäldzig vum Friedrich I. Barbarossa.,🔎
,,,Dritte Chrüzzuug,FALSE,vom Dritte Chrüzzuug (1189) nüm zruggchoo.,🔎
,,,Chrüüzzüg,TRUE,"Ironischerwys isch die Entwigglig vo de Chrüüzzüg begünschtigt worre, wyl d'Kopte dr moslemischi, arabischsprochigi Bvölkrig hen welle demonstriire dass se ""Loyali Ägypter"" sin.",🔎
,,,Erschte Chryzzug,FALSE,"S Chryzzugsmanifescht, au anne 1682 entdeckt woren isch, giltet unter Hischtoriker im Allgmaine as Felschig, wu in dr Zyt vum Erschte Chryzzug im Chloschter Saint-Pierre de Moissac verfasst wore sei, go dr Chryzzugufruef vum Papscht <a href=""Urban%26amp%3Bnbsp%3BII.",🔎
,,,Chrizzig,TRUE,"In dischi Epocha kherunt wahrschinli als bikantuschts Äreignis d'Chrizzig, in welle schich där massivu Iflus vannär sit 1054 gspaltnu Chircha zeigt (lüäg öi Morgenländisches Schisma).",🔎
,,,Chrützzüüg,TRUE,"Noch de Chrützzüüg isch d Insle, wo strategisch guet glegen isch, vo europäische Machthaber umstritte gsii, im 13.Jh.",🔎
,,,Chrüzzuugszit,FALSE,"Vatikanum die Latiinische Patriarchat im Oste, wo in dr Chrüzzuugszit iigrichdet worde si, abgschafft worde.",🔎
,,,vierte Chrützzuug,FALSE,Ane 1204 isch im vierte Chrützzuug Konstantinopel eroberet wore.,🔎
,,,erst Chrüzzuug,FALSE,""">Urban II. 1095 zur „Befreijig vom Häilige Land“ ufgrüeft het und eso dr erst Chrüzzuug aagstoosse het, si e groosse Däil vo de Juude usblünderet und umbrocht worde.",🔎
,,,Dritt Chrüzzuug,FALSE,"Im Hartmann sini Chrüzlieder spiile äntwääder uf e Dritt Chrüzzuug (1189) aa oder uf e sogenannt <a href=""Kreuzzug%20Heinrichs%20VI.",🔎
,,,Zwäite Chrüzzuug,FALSE,"Dr Manuel I. Komnenos het sich nit nume mit de Aagriff vom normannische Köönigriich in Süditalie und em Zwäite Chrüzzuug (1147–1149) müesse usenandersetze, er het au en eergizigi Westbolitik bedriibe und het welle s Riich in Italie und Ungarn vergröössere.",🔎
,,,Zwäit Chrüzzug,FALSE,uf e Zwäit Chrüzzug gange.,🔎
,,,Chrüüzfahrer,FALSE,Joorhundert isch das Spiil vilecht vo de Sarazene oder vo de Chrüüzfahrer uff Europa brocht worde.,🔎
,,,erste Chrüzzuug,FALSE,Bis zum Aafang vom erste Chrüzzuug (1096) häi d Juude im middelalterlige Öiropa relativ sicher gläbt.,🔎
,,,Chrüüzzüüg,TRUE,Uf de Chrüüzzüüg isch das Zeiche als Symbol für de Kampf für Christus uf em Wafferock treit worde.,🔎
,,,Vierte Chrüzzuug,FALSE,"Konstantinopel het wider emol zeigt, ass mes nid chönn eroobere, und das isch eso bliibe, bis d Kreuzfaarer vom Obeland d Stadt ane 1204 ufem Vierte Chrüzzuug iignoo häi.",🔎
,,,Friide vo Jaffa,FALSE,"> vo Akko gstiftet, wo hüte no existiert. Noch em Friide vo Jaffa zwüschen em <a href=""Friedrich%20II.%20%28HRR%29""",🔎
,,,4. Chrüzzuug,FALSE,"ber schwachi Herrscher gsi und de Chrüzridder vom 4. Chrüzzuug isch s 1204 glunge, Konstantinopel z eroobere. Aa",🔎
,,,Dritt Chrüzzug,FALSE,"Zwei Johr druf hai d Chrüzritter, wo dur e Dritt Chrüzzug under em Richard Löiehärz versterkt worde si, d Hafestadt afo belaagere und die isch noch zwei Johr vo erbitterete Kämpf gfalle.",🔎
,,,Zwäite,FALSE,isch vom Zwäite (1147) und dr Dietrich III.,🔎
,,,Chrüüzzuug,TRUE,"1463 hät dr Skanderbeg dä Friide sälber broche, wil er erwartet hät, dass es bal e Chrüüzzuug git, un uf Dränge vum Vatikan un vu dr Republik Venedig.",🔎
,,,Dritte Chrüzzug,FALSE,"D Chrüzzüg, wo denn cho si und die die Entwicklig hätte sötte umchehre, hai wenig Erfolg gha, zum Deil isch d Planig unzuereichend gsi oder me het strategischi Fehler gmacht, zum Deil wil sich d Christe bi der Füehrig vom Oberkommando nit hai chönne einige, wie öbbe bim Dritte Chrüzzug, wo der Hauptdeil vo der Armee us Franzose und Ängländer bestande het, won enander findlig gsinnt gsi si.",🔎
,,,Zwöite Chrrüzzug,FALSE,"Zum für die schwäre Übegriff bi däm Komflikt z büesse het sech dr König Ludwig zäme mit der Königin Alienor ane 1147 uf e Wäg gmacht, zum bim Zwöite Chrrüzzug is Heilige Land mitzmache.",🔎
,,,Chrüzfahrer,FALSE,D Chrüzfahrer händ s Land eroberet und vo 1099 bis 1291 s „Latiinische Königriich Jerusalem“ errichdet.,🔎
,,,Fümfte Chrüzzug,FALSE,"1228 isch dr Friedrich drotzdäm zum Fümfte Chrüzzug ufbroche, was er as Bannte gar nit hät dörfe.",🔎
,,,Chrüzzuug vo Damiette,FALSE,"Au dr al-Adil het s Riich vor sim Dood ufdäilt, aber sim Noochfolger al-Kamil (1218–1238) isch s glunge, dr Chrüzzuug vo Damiette (1217–1221) in Egüpte abzweere.",🔎
,,,Krüüzzugsprediger,FALSE,"August 1153 in Clairvaux bi Troyes) isch e Abt, Krüüzzugsprediger un Myschtiker im Middelalder gsi.",🔎
,,,Erste Chrüzzuug,FALSE,Au d Erooberig vo Jerusalem 1099 dur d Chrüzfaarer wääred em Erste Chrüzzuug und d Gründig vom Köönigriich Jerusalem häi d Fatimide nit chönne verhindere.,🔎
,,,Chrüüzzug,TRUE,Sid der Eroberig vo Jerusalem bim erschte Chrüüzzug isch dr heilig Georg als Schutzpatron vo de obeländische Ridder vereert worde.,🔎
,,,4. Chrüzzug,FALSE,"vu Konstantinopel im 4. Chrüzzug anno 1204 isch Monemvasia e freii <a href=""Byzant",🔎
3064,Tengen,Tenge,Tengè,TRUE,"Vom Bahnknotèpunkt Singè im Hegau füürt diè Baan i weschtlichi Richtig im Gränzgebièt zum schwizerischè Kantoon Schaffhuusè unterhalb vom Hohentwyl un Hohèstofflè bis zu dè chlynè Ortschaft Beurè, diè hüt èn Deil vo dè Stadt Tengè isch.",🔎
,,,Beurè-Büèßlingè,FALSE,"D Randèbaan isch è 14,3 Kilometèr langi Nebbèbaan vo Singè gu Beurè-Büèßlingè gsi.",🔎
3065,Täufer,Wiidertäufer,Düfer,FALSE,"Historischi Bedütig hèt Schlaate unter anderem als Abfassigsort vo dè Schlaatemer Artikel vo 1527 unter dè Führig vom Michael Sattler chriegt, em älteschte Glaubensbekenntnis vo dè reformatorische Düfer.",🔎
,,,Döifer,FALSE,"Das het Hungersnööt zur Folg gha und soziaali Spannige, wo bi dr Verfolgig vo Häxe, Juude, Döifer und andere Minderhäite in Middelöiropa e Rolle gschbiilt häi.",🔎
,,,Däufer,FALSE,"Däm si kritischi Haltig gegenüber de Positione vom Martin Luther und vom Ulrich Zwingli, won er as radikal empfunde het, het er deilt und understützt, si eigeni Position isch gmässigt und vermittelnd gsi: die soziale Utopie vo de Schwarmgeister wie em Karlstadt, wo schliesslig im Buurechrieg gändet hai, het er abglehnt, gliichzitig het er die kompromisslosi Haltig gegenüber de Buure und dr Däuferbewegig kritisiert.",🔎
,,,Döiferdum,FALSE,"Dr Pietismus und s Döiferdum, wo d Chille dur s persönlige Erlääbe vo dr Zuewändig vo Gott het welle ernöijere, isch z Basel und in dr Basler Landschaft zum erste Mol in de 1710er Joor bezügt.",🔎
3066,Biotop,Biotop,Chliibiotop,FALSE,"De Park isch as e naturnööche Park plant, mit vile Chliibiotop för Mensch, Tier und Pflanze.",🔎
,,,Biotoop,TRUE,Als Natur verstoot me do derby einersyts d Biotoop mit Läbewäse uf dr Wält und au d Vilfalt vo de läbige Organisme i dr Biosfäre überhaupt und andrersyts d Regioone und d Forme vo der Landschaft zäme mid allne Gwässer und derzue au no d Luft als Ufenthaltsort vo bsundere Läbewäse und als nötige Deil vom Stoffwächsel vo Pflanze und Dier.,🔎
3067,Aedermannsdorf,Äädmischdorf,Ädmischdorf,TRUE,"Nochbergmeine si Mümliswiu, Ädmischdorf, Erschbel, Mältige und Nunnige im Kanton Soledurn, Bretzwil und Lauwil im Kanton Basel-Landschaft, Schelte im Kanton Bärn und Mervelier und Montsevelier im Kanton Jura.",🔎
,,,Ädmischtoorf,TRUE,"D Nachburgmeinde si Corcelles im Kanton Bärn, Vermes im Kanton Jura un Ädmischtoorf, Herbertswiu, Wäuscheror u Gänsbrunne im Kanton Solothurn.",🔎
,,,Äädmischtoorf,TRUE,D Nachburgmeinde si Mervelier u Vermes im Kanton Jura u Äädmischtoorf u Beibel im Kanton Soledurn.,🔎
3068,Kernkraftwerk Wyhl,Kärnkraftwärk Wyhl,Atomkraftwärk im sidbadische Wyhl,FALSE,Bekannt wore isch er vor allem dur sii Engaschmänt im Widerstand gege s blant Atomkraftwärk im sidbadische Wyhl.,🔎
,,,AKW Wyhl,FALSE,"Wu in dr 1970er Johr d Anti-Atomkraft-Bewegung un d Üsserandersetzunge um s AKW Wyhl un d Bleichemifabrik z Markelse zuen ere Renaissance vu dr alemannische Dialäkt im Elsiss un z Sidbade gfiert gha hän, isch aü bim Noth s Inträssi an sinere Muetersproch gweckt wore.",🔎
,,,Atomchraftwärch Wyhl,FALSE,Anne 1975 chunnt dr Widerstand gege s blant Atomchraftwärch Wyhl zum Hegschtpunkt.,🔎
,,,Chärnchraftwärch Wyhl,TRUE,B. gege dr Böu vum blante Chärnchraftwärch Wyhl.,🔎
,,,Atomchraftwärch,FALSE,"S Schwarzbuebeland im Norde isch uf Basel usgrichtet und dört gits es parr Farmabetrib Z Dänike hets eis vo de gröschte Schwiizer Atomchraftwärch (""AKW Gösge"").",🔎
,,,Wyhl,FALSE,"Alemán Coloniero isch d Sproch vun de Nochfahre vun dütsche Siedler, wu 1843 greschteteils us dr Gegend um de Kaiserstuel us Ändinge und Wyhl uf Venezuela usgwandret sin.",🔎
,,,Atomchraftwärk z Wyhl,TRUE,"Juli 1973 dr Standort vom ene nöije Atomchraftwärk z Wyhl bekannt worde isch, häi sich in dr ganze Umgääbig spontan Bürgeriniziative organisiert.",🔎
,,,Whyl,FALSE,D Bürgeriniziative häi sich aber nid ufglööst und sich erfolgriich gegen e Bau vom e Chärnchraftwärk z Brisach und denn z Whyl gspert.,🔎
3069,Immenstaad am Bodensee,Immeschtaad,Immenstaad,TRUE,"Nochbergmonde sind Deggenhausertal, Oberteuringen, Friedrichshafen, Immenstaad, Hagnau, Stetten, Meersburg un Bermatingen.",🔎
,,,Immeschdaad,TRUE,"S nideralemannisch Bodeseeumland und -vorland im Uhrzeigersinn vu Öhninge ibber d Höri uf Radolfzell, Reichenau, Konschdanz, Bodme-Ludwigshaffe, Sipplinge, Iberlinge, Meerschburg, Hange, Immeschdaad, Fridrichshaffe, uff de Insel Lindau bis Bregez.",🔎
,,,Immestaad,TRUE,"Bi de Kenner isch es bekannt, dass es Dorf no ursprünglich isch, dass es ganz am Seeufer liggt und dass mer schöne Spazierweg am See uf Immestaad und Meerschburg mache kaa.",🔎
,,,Immestad,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Hafe (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus) un ghere mit Uusnahm vu Raveschburg alli zem Bodeseekroes: Immestad, Markdorf, Direnge, Raveschburg, Megge, Dettnãng un Eriskirch.",🔎
3070,Magnus von Füssen,Mang vo Füasse,Hl. Magnus,FALSE,"poschtel vum Allgai, dr Hl. Magnus het im 8. Johrhundert im Biet vum hitige Bischtum",🔎
,,,Heilig Mang,FALSE,Dr Kyril und dr Method sind d „Aposchtel vo de Slawe“ und dr Heilig Mang dr „Aposchtel vom Allgäu“.,🔎
,,,Sankt Mang,FALSE,"Uf der Ebeni nördlech vom Dorf stoot di chlyni Chappele vom Sankt Mang, uf romanisch ""Sogn Mang,"" us em Joor 1773.",🔎
,,,Heilige Magnus,FALSE,"I de latinische ""Vita vom Heilige Magnus"" wird de Name so düüted, dass si fründlich gnännt wird, grad wil si als wilde Bärgfluss das nid isch.",🔎
,,,Heilige Mang,FALSE,"Die Zälle, wo si jetz drin gläbt het, isch näbe der Chile vom Heilige Mang gstande, wo dozmol der Wiberat ire Brueder Hitto der Pfaarer gsi isch.",🔎
3071,Gelber Fluss,Geele Fluss,Gääle Flusses,TRUE,Joorhundert het s immer wider Überschwemmige gee und d Dämm vom Gääle Flusses si broche (1351).,🔎
,,,Huang He,FALSE,"m³/Johr) voursacht hèn, so dass dè Fluss ebbèfalls zuè nem „gäälè Fluss“ (Namè vom Huang He z Nord-China) worrè isch.",🔎
3072,Breisgauer,Briisgauer,Brisigavi,FALSE,"Vor allem a de neie Gränze hond sich Alemanne als vorgschobene Grenzverteidiger aawerbe lo, zum Bischpiil d Brisigavi.",🔎
,,,Brisgauer,TRUE,"*""Wadomâri"" „Furtherrscher“) isch bis 361 de alamannische Gaukönig (rex) vo de Brisgauer gsi.",🔎
3073,Gurtweil,Gurtwyl,Gurtwyyl,TRUE,"Nägschti Fèrnvokeersschtrõßè sin d B 500 mit èm Aaschluss Bannholz obberhalb vom Haselbachdal un d L 157, d Schlüèchtdalschtrõß, mit èm Aaschluss bi Gurtwyyl bi dè Mündung vom Haselbach- i s Schlüèchtdal.",🔎
,,,Gurtwiil,TRUE,"Aber s hät gheisse, Waldshuet mit Gurtwiil und Albbruck allei isch z chlii für e Kreisstadt, und so sin Waldshuet un Düenge halt zämmegange, wiewohl si voher no nie zämmeghört hän.",🔎
3074,Heron von Alexandria,Heron vo Alexandrie,Hero vo Alexandria,TRUE,het dr Griech Hero vo Alexandria en Art Dampfmaschine konstruiert.,🔎
,,,Heron,FALSE,"1585/86 het er ersti Ergebniss zu de Schweri vu feste Körper vereffetlicht (""Theoremata circa centrum gravitatis solidorum"") un e antiks Problem (Heron) dur Konstruktion vu ere hydrostatische Woog fer d'Bestimmig vum spezifische Gwicht gleest (""La bilancetta"", Manuskript).",🔎
,,,Heron vo Alexandria,TRUE,"D Aeolipile, au ""Äolsballe"" oder d ""Chuugele vom Heron"" gnennt, isch e Maschine wo dr Heron vo Alexandria usdänggt het, wo d Expansionschraft vom Wasserdampf und s Rückstoossbrinzip demonstriert.",🔎
3075,Rudolf Trüb,Rudolf Trüb,Ruedolf Trüeb,TRUE,Die Wörterbüecher sind langi Johr under de philologische und dialektologische Uufsicht vom Eugen Dieth und vom Ruedolf Trüeb usecho und hend möse strenge Kriterie gnüege.,🔎
,,,Ruedi Trüeb,FALSE,"1987 isch de Schifferle für de Ruedi Trüeb (wo doo ganz zum Spraachatlas übereggangen isch) Redakter am ""Schwyzerischen Idiotikon"" woorde, und vo 2005 bis zu synere Pänsionierig 2019 isch er – as Naachfolger vom Peter Ott – de Scheffredakter gsy.",🔎
3076,Trossingen,Drossinge,Drossenga,TRUE,"Uffhehra duat dui Strôß z Drossenga, wo scho nemme zor Alb gheert, sondern uff dr Baar leit.",🔎
,,,Trossinge,TRUE,"D Trossinger Laiere isch e Laiere, wo z Trossinge imene riiche Grab vomene alemanische Adlige gfunne woren isch.",🔎
,,,Drossinga,TRUE,"Gresere Städt i de Boor sen Eschinge, Villinge-Schwenninge, Leffinge, Diire, Drossinga und Blumberg.",🔎
,,,Drossingè,TRUE,Übber sèbbi Strèggi volauft d Kursbuèchschtrèggi 742 Rautweil–Briilingè/–Drossingè Stadt („Alemannèbaan“).,🔎
,,,Trossenga,TRUE,Schliaßlich ischt em Hubert Deuringer s Glick mit-em Musikstudiom doch noh hold: D Firma Hohner en Trossenga suacht fir ihr neis Konservadoriom jonge Leit mit-ra graußa musikalischa Begabong.,🔎
,,,Trossingè,TRUE,"È baar Minutè nõchdèm d Ringzüüg aachò sin, faarèd è baar Übberlandbuslinniè zum Byschpill uff Trossingè un uff Sigmaringè, umkeert chömmèd d Übberlandbüs z Duttlingè churz vor dè Ringzüüg im Baanhof Duttlingè aa, wo optimali Umschtyygsmöglichkeitè zuè andrè Büs un èbbè au zuè dè Ringzüüg bschtôn.",🔎
3077,Genremalerei,Schanermoolerei,Schanerbilder,FALSE,"Vo 1640 aa si usgezäichneti Schanerbilder vom Dou bekannt, won er in chliinem Format gmoolt het.",🔎
,,,Schanereszeene,FALSE,"Er isch aber für sini Schanereszeene bekannt worde, wo e groosse Däil vo sine Arbäite usmache.",🔎
,,,Genrebilder,FALSE,"Em Johr 1847 hot d Ottilie Wildermuth zom erschda Mol oina vo ihre Gschichda an-a Zeidong gschiggt: ""Genrebilder aus einer kleinen Stadt"" ans ""Morgenblatt für gebildete Stände"", wo dr berihmde Johann Friedrich Cotta rausgäa hot.",🔎
,,,Schanerszene,FALSE,"Si stelle Schanerszene daar, Historie, Allegorie, Bordret und Karikature mit politische, antiklerikale und soziale Inhalt.",🔎
,,,Schanr,FALSE,"""portrait"", „Bildnis“) bezäichnet mä e Schanr vo dr Moolerei, wo as Geegestand d Abbildig vom ene Mensch im ene Gmäld het.",🔎
3078,Dezember,Christmonet / Dezämber,Dezämber,FALSE,Dezämber 299 uffghört.,🔎
,,,Chrischtmonet,FALSE,"Als Lehrer, Verleger und Schriftsteller häd er sich für di schwiizerische Dialäkt iigsetzt, bis er im Chrischtmonet 1958 nume 54i gschtorben isch.",🔎
3079,Niederländische Sprache,Holländisch,niderländisch Spraachruum,FALSE,"Vo Aafang aa hät si äng mit em Holänder Sjef Barbiers zämegschaffet, wo en ëënlichs Projäkt für de niderländisch Spraachruum aafüert.",🔎
,,,niderländischi,FALSE,"Dr Gonçalves het em Land wahrschyns au dr Name gee: no dr Form vu dr Mindig vum Fluss Komo isch s Land ""„Gabão“ "" ( e bstimmte Seefahrermantel) gnännt wore,  Im Lauf vu dr Johrhundert sin usser dr portugiesische au niderländischi, änglischi un franzesischi Händler an d Kischte chuu.",🔎
,,,Holländische,FALSE,"D Sprooch ghört zu de germanische Sprooche, und zwor zält si wie s Holländische und au s Dütsche zu dr Westgermanische Gruppe.",🔎
,,,nl,FALSE,Z Holland un Skandinaviè isch Bärèdrèck (nl.,🔎
,,,holändische Sprooch,FALSE,Er het bsunders zu dr holändische Sprooch gfoorscht.,🔎
,,,Niederländische,FALSE,"Di folgendi Übersicht zeigt s Vokalsyschtem vom (Normal-)Mittelhochdüütsche: Es isch z beachte, dass ei als e+i (nöd ai wie im Neuhochdüütsche, sondern wie „ei“ oder „ij“ im Niederländische) z schpreche isch; ie isch näd lang-i, sondern de Diphthong i+e, wie im Alemannische.",🔎
,,,niiderländische,FALSE,Mit de Rhiihäfe z'Wiil am Rhii isch dr Landkreis über de Rhii mit'm Nordseehafe im niiderländische Rotterdam verbunde.,🔎
,,,niederländische,FALSE,"Dor dä riise Erfolg, het Starwatch bekannt gä, Monrose au international z'vermakte, so hets de Song au i de finnische, tschechische ond niederländische Single Charts gschafft.",🔎
,,,niiderländischi,FALSE,S Nöije Baue stoot im gliiche Kontext wie die niiderländischi De Stijl-Beweegig und die Nöiji Sachligkäit.,🔎
,,,niiderländisch,FALSE,"As Schdammvater wird dr niiderländisch Proteschdant Leon Bernoulli betrachtet, wo as Arzt z Antwärpe gschafft het.",🔎
,,,néderländisch,FALSE,"Provinzhoiptstadt ésch Arlon (ditsch ""Arel,"" néderländisch ""Aarlen"").",🔎
,,,Holändisch,TRUE,"S Afrikaans isch d Sprooch vo der Meerheit vo de öiropäische Bewooner vom weschtliche Südafrika, und es isch e Form vom Holändisch.",🔎
,,,niederländisch,FALSE,"De Rhy (oberrhiialemannisch au ""Rhin"", schwäbisch ""Rei"", rätoromanisch ""Rein"", tüütsch ""Rhein"", französisch ""Rhin"", ripuarisch ""Rhing"", niederländisch ""Rijn"") isch eine vo de gröschte Flüss vo Europa.",🔎
,,,Nyderländischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
,,,niderländisch,FALSE,"Belgie (niderländisch ""België"", französisch ""Belgique"", dütsch ""Belgien""), offiziell Königriich Belgie (ndl.",🔎
,,,holländisch,FALSE,"S glyche gilt für d Wallone (holländisch: ""waals"" ""Wallonisch"").",🔎
,,,holländischi,TRUE,"Johrhundert sin 3.500 neui us de westeuropäische Sproche dezüechuu (widder hät sich numme d'Hälfti bis hütt duuregsetzt), in de Hauptsach holländischi, französischi, dütschi un änglischi.",🔎
,,,Nììderländisch,FALSE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,Niderländische,FALSE,"Im späte Mittelalter isch es i verschidnige Gebiet vom dütsche Sprachruum, bsunders im Alemannischen und im Niderländische, üeblech gsy, das me der läng [iː] nid als ""î"" oder ""i"" het gschribe, sondern als ""ii,"" bzw.",🔎
,,,Niderländisch,FALSE,Johrhundert Wörter- und Grammatikbiecher uff „Protoholländisch“ oder „Protoflämisch“; sälli Dialäkt sin z Flandre gschwätzt worre und d Vorläufer vom hüttige Niderländisch.,🔎
,,,Niiderländisch,FALSE,"Es ghört innerhalb vo de germanische Sprooche zur Gruppe vo de weschtgermanische Sprooche, wo unter andrem au Alemannisch, Dütsch, Niiderländisch, Plattdütsch un Friesisch dezueghöre.",🔎
,,,Niiderländische,FALSE,S Plattdütsch isch mit em Niiderländische un em Änglische noch verwandt.,🔎
,,,Nììderlandisch,FALSE,"Dr Cornelissen hàt d’ Schproochwìssaschàfta, Gschìcht un Nììderlandisch àn dr Üniwärsitäät z’ Köln un Bonn gschtudiart.",🔎
,,,niderländische,FALSE,"S isch d Heimet vu verschidene afrikanische Gsellschaften, vu niderländische, dytsche, franzesische, asiatische un britischen Yywanderer un vu sognännte „Farbige“ (ängl.",🔎
,,,Niederländisch,FALSE,"Folgendi europäischi Schpraache kenned s uvulare R entweder als eini vo mehrere mögliche Realisatione vom Phonem /r/ oder als di einzig möglich Uusspraachwiis: Französisch, Dütsch, Niederländisch, Luxemburgisch, Dänisch un Schwedisch.",🔎
,,,nììderlandisch,FALSE,"Flàndra (hoochdiitsch ""Flandern"" , nììderlandisch , frànzeesch bzw. )",🔎
3080,Rustenhart,Reschehàrt,Rèschehart,TRUE,"Nochbergmàinde sén Hàitere ém Norde, Nambse ém Oste, Blodelse ém Side un Hértzfàlde un Rèschehart ém Wèste.",🔎
,,,Ruschtehart,TRUE,D'Hauptstross D2 goht uf Ruschtehart un Wàckelse.,🔎
3081,Rapperswil SG,Rapperschwiil,Rapperschwiil SG,FALSE,"Dr 1,31 km² grossi Ortsteil mit Nobelville und Gourmet-Reschtaurants liit uf ere Halbinsle im Zürisee am Seedamm zwüsched Pfäffike SZ und Rapperschwiil SG und isch eng mit dr Gschicht vom Seedamm verbunde.",🔎
,,,Rapperschwil,TRUE,"Die beede Seetäil trännt de ""Seedamm"" zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde.",🔎
,,,Rapperschwyl,TRUE,"Di gröössere Rüüm, wo sich daadeby usescheled, sind die: s Oberbaselpiet mit em weschtliche Fricktaal; s Oberaargöi (öb au mee vom Bëërnpiet, gseet mer uf de Chaarte nööd), Luzëërn mit em Südweschtaargöi und e bitz Soleturn, s zäntraal Aargöi mit em öschtliche Fricktaal, s Züripiet ooni de nördlich und nordöschtlich Rand, aber mit em aargauische Badepiet und em Freiamt, mit em nördliche Zugerland und um s sanggalisch Rapperschwyl ume; Schafuuse, s Zürcher Rafzerfäld plus Glattfälde, s Wyland und d Gäged vo Elgg, di weschtlich Helfti vom Tuurgi plus nachli öppis am Bodesee; di öschtlich Helfti vom Tuurgi, s weschtlich Sanggaler Fürschteland, s Toggeburg (plus grad na an Walesee ane) und s Appizällerland.",🔎
,,,Rappi,TRUE,"Joorhundert zrugg goo söll, isch s «Eis-Zwei-Geissebei», wo z Rappi uf em Rothusplatz amigs am Nomittag vom Fasnachtszyschtig stattfindet.",🔎
3082,Dirigieren,Dirigyrè,Diriganta,FALSE,Z’ Bààsel ìsch sa d’ ainziga Fràui ìm Felix Weingartner siinera Diriganta-Klàssa gsìì.,🔎
,,,Dirigiere,TRUE,"Vo 1950 bis 1953 het er bim Alexander Krannhals Dirigiere gleert, Muusigtheorii bim Gustav Güldenstein und Walter Müller von Kulm, Klavier bim Eduard Henneberger und Komposizioon bim Busoni-Mäisterschüeler Walther Geiser an dr Muusigakademii vo dr Stadt Baasel und Muusigwüsseschafte bim Jacques Handschin an dr Uniwersidäät Baasel.",🔎
3083,Seebestattung,Seebestattig,uff See bstattet,FALSE,Syni Identität isch vum US-Militär deno bstätigt worde un syn Lyynam isch innerhalb vo 24 Stunde uff See bstattet worde.,🔎
,,,im Atlantische Ozean verströit,FALSE,August 2012 an de Folge von ere Operazion gstorbe und sini Äsche isch im Atlantische Ozean verströit worde.,🔎
3084,Droge,Droge,Drooge,TRUE,Vo denn aa het si immer wider Broblem mit Drooge ghaa.,🔎
,,,Drogè,TRUE,Im Jahr 2017 isch Cannabis diè meischt gnutztí Drogè weltwít mit 183 Millionè Konsumentè gsii.,🔎
,,,Wirkig vo Drooge,FALSE,"Die akuti psüchischi Stöörig het äntwääder en orgaanischi Ursach, oder entstoot ufgrund vo dr Wirkig vo Drooge oder vom Drogenentzug.",🔎
,,,Ruuschdroge,FALSE,Äänlig isch s mit dr Gsetzgääbig in Bezug uf sogenannti «Ruuschdroge».,🔎
,,,Drooga,FALSE,"Ànna 1999 hàt dr Moodaexpert Michael Gross gsajt, àss Prostitution un Drooga ìn vììla öiropäischa un àmerikàànischa Modällàgantüüra verbraita sìnn.",🔎
3085,Haid (Freiburg im Breisgau),Haid (Friburg),Haid,TRUE,"De Ammianus isch zwoor en Haid gsii, isch aber em Christetum mitere groose Toleranz begegnet und er het zum Bispil d Armeversorgig und die moralische Wert anerchennt.",🔎
,,,Industrigebit Haid,FALSE,"Jerge gehörig Industrigebit Haid, im Oste Wigarte.",🔎
3086,Ehe,Ee,Eerächt,FALSE,"Wäret irer Amtsziit isch s Asylgsetz revidiert und s Amt vom Delegierte für s Flüchtlingswäse gschaffe woorde, und s nöi Eerächt hät d Frau mit em Maa gliichgstellt.",🔎
,,,Verhüroteti,FALSE,"Früener het «Frau» nume gsellschaftlig hööcher stehendi Erwaggseni und Verhüroteti bezäichnet, wääred «Wiib» allgemäin für dr erwaggseni wiibligi Mensch brucht worden isch.",🔎
,,,Eh,TRUE,"Är isch e mächtige Verfächter vu dr Unuflesligkait vu dr Eh un Erfinder vum Verlobigsring gsii, wu vum chimftige Mann dr chimftige Frau gschänkt wird zum s gegesytig Dreji-Verspräche sterker z mache.",🔎
,,,Ehi,TRUE,"Vo 1879 bis 1898 isch de Auguste Forel de Direkter gsii, wo sinerzit recht umstritte gsii isch, wel er d Gliichberechtigung vo Maa und Frau, d Strooffraihait vom Konkubinat und d Ehi zwüschet zwee gsunde Mane vertrete het.",🔎
,,,verhürotet,FALSE,"As Hellebardiere und Vizekorporäl döfe si nid verhürotet si; wenn si hürote, wird ene e Wohnig aabote; d Zahl vo dene Wohnige isch allerdings begränzt.",🔎
,,,Hürot,FALSE,"Johrhundert, vo latiinisch ""familia"", Huusgnosseschaft) isch die grundlegendi gsellschaftligi Grubbe vo Mensche, wo dur Abschdammig, Adoption odr Hürot mit enand verbunde si, aber au gröösseri Verwandschaftsgrubbe wärde hüfig so bezeichnet, wie d Groossfamilie und d Sippe.",🔎
,,,E`e,TRUE,"In erschter E`e het är 1912 d Louisa Frieda Gerster vo Gälterchinde ghürotet, in zwöiter E`e 1920 d Jeanne Küderli vo Dübedorf und Couvet NE.",🔎
3087,Volkslied,Volchslied,Volksliad,TRUE,"Deet entstôht sei berihmdeschts Gedicht ""Das stille Tal"" mit 13 Strofa, wo drvo de erscht ond de boide ledschde bald zo-ma Volksliad werret, wo ma uf d Melodii vo sellem eltra Liad ""Drei Lilien, drei Lilien, die pflanzt ich auf sein Grab"" senga kôô.",🔎
,,,volksliadhafde Weisa,FALSE,"Dr Honegger schbannt seine musikalische Beega ganz weit aus: S wechslet sich ab volksliadhafde Weisa, Cheer em Stil vo-ma gregorianischa Choral, impressionischdische Harmonia mit Ondrbrechonga vo-ma sinkobiirda Jazz, emmr môl wiidr gwirzt mit kräfdige Dissonanza.",🔎
,,,Volkslieder,FALSE,"Und er het Lieder dichtet, wo deils als Schwiizer Volkslieder bis hüt beliebt sind.",🔎
,,,Volchsliedkultur,FALSE,Joorhundert klassischi Stück vo der düütsche Volchsliedkultur.,🔎
,,,Vollikslied,TRUE,"Véel popülär'r ésch s Vollikslied „“, wovun vili sàje ass s de Chàrakt'r vun d'Elsass'r gued bschriibt.",🔎
,,,Volchslieder,FALSE,"Vo im hämmer us de Liederbüechli, wo-n-er useggèè het, vil Lieder, wo me hütt als beliebti Volchslieder na guet gchänt, wie öppe s «Freut euch das Lebens» und s Chilelied «Lobt froh den Herrn, ihr jugendlichen Chöre».",🔎
3088,Nachhaltigkeit,Nochhaltigkeit,nochhaltige,FALSE,Si wei e liberali Wirtschafts- und Gsellschaftsbolitik konsequänt mit ere nochhaltige Umwältbolitik verbinde.,🔎
,,,noochhaltiger,FALSE,"S'Virtel isch als ""noochhaltiger Modellstadtdeil"" uf em Glände vu früenere - wo bis zum DDR-Bitritt vu dr französische Armee gnutzt worre isch - Wehrmachtskaserne errichtet worre.",🔎
,,,noochhaltigi,FALSE,"D Läitvorstellig vo dr Ruumornig isch zum Bispil in Dütschland sit 2009 e noochhaltigi Ruumentwicklig, wo die soziaale und wirtschaftlige Aasprüch an Ruum mit siine ökoloogische Funkzioone verbindet und zun ere duurhafte Ornig, wo groossrüümig usgwoogen isch und mit gliichwärtige Lääbensverheltniss in de Däilrüüm söll füere.",🔎
,,,nõchhaltigi,FALSE,"Dõdrübber usè hèt er è nõchhaltigi un ganzheitlichi Haltig gegèübber m Kochberuèf gha, bi dèm sin dè Reschpèkt vor Dyr un Pflanzè als ethischi Voruussetzig im Vordergrund gschtandè.",🔎
3089,Lombardische Sprache,Lombardisch,alpinlombardischi,FALSE,"Alltagssproch isch in Brusio dä alpinlombardischi dialäkt ""Pus'ciavin"".",🔎
,,,alpinlombardische Sprooch,FALSE,Z Misox redt me en Dialäkt vo der alpinlombardische Sprooch.,🔎
,,,Alpinlombardische,FALSE,"Er het Mundarte vom Iteliänische und em Alpinlombardische, em Französischen und em Rätoromanischen undersuecht und von ere Zylete französische Wörter iry Gschicht im gsamtromanische Zämehang aglueget.",🔎
,,,alpynlombardische,FALSE,D Mundart vo Poschiavo ghört wie die i de anderi Bündner Süddääler zu de alpynlombardische Tieläkt.,🔎
,,,yheimische Tieläkt,FALSE,"Madesimo (im yheimische Tieläkt: ""Madesan"") isch e Gmeind i dr iteliänische Provinz Sondrio.",🔎
,,,alpinlombardische,FALSE,I dr alpinlombardische Sprooch vo dr Region heisst d Stadt Ciavéna.,🔎
,,,lombardischi,FALSE,"Er hät au s Glychnis vom verloorene Soon us em Lukas-Evangeelium i 42 alemanischi, sächs bündnerromaanischi, acht lombardischi, elf frankoprowänzaalischi und vier französischi Mundaarten us de ganze Schwyz la übersetze – das isch bis hüt der äinzig schwyzerisch Verglychstäggscht, wos i so vil Tialäkt git, und wil er us em früene 19.",🔎
,,,lombardischi Mùndarte,FALSE,"In de italienischsproochige Schwyz schwätzt me lombardischi Mùndarte, wo aber weeniger starch verbreitet sin wie d Mùndarte in de Dütschschwyz: Luut Volchszäälig 2000 schwätzt nùmme öbe en Drittel vo de Lüüt e lombardische Dialäkt.",🔎
,,,alpynlombardeschi Sprooch,FALSE,"S Misox isch eis vo de Bündner Süddääler, wo d Lüüt nid Düütsch oder Romanisch, sondern die alpynlombardeschi Sprooch rede.",🔎
,,,Tessiner Lombardisch,FALSE,"Gurin, im Dialäkt vùm Oord Gurín, oder Griin uusgschbroche, ùf Tessiner Lombardisch ""Guríng,"" ùf Italiänisch ""Bosco"" ùn amtlig ""Bosco/Gurin,"" isch e Walsergmai ime Sytedaal vom Meitåll im Schwyzer Kanton Tessin.",🔎
,,,lombardische,FALSE,"1183 isch er e Garant im Konschtanzer Friide gsi, wu di lombardische Stedt ihri Uaabhängigkeit iberchuu hän.",🔎
,,,lombardisch,FALSE,"Dr Langesee, lombardisch Lagh Maggior, italiänisch Lago Maggiore oder Verbano, gurinerdütsch ""Liggåårnarsee"" (Locarnersee), isch en grosse See in dr Südschwiz und in Norditalie.",🔎
,,,lombardische Sprooch,FALSE,"I dr yheimische lombardische Sprooch heisst si «""Dòm""».",🔎
,,,alpyynlombardisch,FALSE,"S Wöörterbuch dokumäntiert der alpyynlombardisch Woortschatz, wo men im Kanton Tessyyn und im püntnerische Misox, Calancataal, Bergell und Puschlaav redt.",🔎
,,,alpynlombardische Sprooch,FALSE,Er isch e Mundart vo dr alpynlombardische Sprooch.,🔎
,,,Lombardische,FALSE,"Im Iteliänische chame drüü ferschideni Dialäktgruppen underscheide, grob gseit öppe die norditeliänische Dialäkt mit em Lombardische und em Venetische, die toskanische Dialäkt, wo dervo die iteliänischi Schrift- oder Standardsprooch chunt, und die middel- und süditeliänische Mundarte.",🔎
,,,Lombardische Tialäkt,FALSE,"D Nöchi zum Biet vo dr Iteliäänische Sprooch, also do eigetlech zum ene Lombardische Tialäkt, gseet me au a Fluernääme wie zum Bischpil dr ""Wälschimatta"", wo abr näbe Zwischbèrgù grad no uf Simpler Bode vorchunnt.",🔎
,,,Weschtlombardische,FALSE,S Land im Eschetaal und am Langesee ghört zum tradizionelle Sproochgebiet vom Weschtlombardische.,🔎
,,,lombard,FALSE,"""Ursera,"" lombard.",🔎
,,,Mailänder Dialäktword,FALSE,"Si goht uf s Mailänder Dialäktword ""zervelada"" zrugg und uf s italiänische ""cervelato,"" wo drus entstanden isch.",🔎
,,,lombardische Sproch,FALSE,"De Dialäkt, wo do gredt werd, isch Alpelombardisch und ghört zu de lombardische Sproch.",🔎
,,,Alpelombardische,FALSE,S Wort «splüg» isch no hüt i de Alpelombardische Tieläkt s Wort für «Platz under eme Felse» und «Hööli».,🔎
,,,alpinlombardisch,FALSE,"Sondrio (uf Tüütsch au Sünders oder Sonders, alpinlombardisch ""Sondri,"" ) isch d Hauptstadt vo dr iteliäänische Provinz Sondrio.",🔎
,,,Lombardische Sprooch,FALSE,Z Buseno redt me en Tieläkt vo dr Lombardische Sprooch.,🔎
,,,Weschtlombardisch,FALSE,"Dr Dialäkt vu Muralto ghert zum ""Tesines,"" ere Mundartgruppe vum Weschtlombardisch.",🔎
,,,Tessynertialäkt,FALSE,"Z Lugano isch er dreispraachig uufgwachse: Dihäime hät me Bëërntüütsch gredt, a de Schuel Italienisch und mit de Gspööndli Tessynertialäkt.",🔎
3090,Frankoprovenzalische Sprache,Frankoprovenzalischi Sproch,Frankoprowenzalische,FALSE,"Prowenzalisch in dere ängere Bedütig wird iidäilt in vier Underdialäkt: Die prowenzalischi Dialäktgrubbe wird im Oste dur s Norditaliänische, im Norde dur s Frankoprowenzalische, im Nordweste dur s Auvergnatische und im Weste und Südweste dur s Languedokische begränzt.",🔎
,,,frankoprovenzalische,FALSE,"Wenn aber Französisch gschribe worre isch, no immer dr Dialäkt vo Paris Am End vum 14te Johrhundert isch d'Sproch vo Paris au usserhalb vum Sprochruum vo de Langues d'oïl etabliert gsi; züe derre Zit ischs d'Amtssproch vum ganze frankoprovenzalische Sprochruum, vum Limousin un Auvergnisch, wo Dialäkt vo dr Langue d'oc sind, gsi un het sich unufhaltsam wyter nooch Süde usbreitet 1539 het dr Chönig François dr Erschte s Gsetz ""'Edikt vo Villers-Cotterês"" unterzeichnet.",🔎
,,,frankoprovenzalischu,FALSE,"Evolène (öi Evolena, im frankoprovenzalischu Patois vam Taal: []) isch en Munizipaalgmei im Bizirk Ering im Kanton Wallis, Schwiz.",🔎
,,,Arpitanische,FALSE,"Dr Isabel het sich für s Patois, die lokali Variante vo dr tradiziuonelle Wadtländer Sprooch, wo zum Arpitanische ghöört, inträssiert.",🔎
,,,Franko-Provenzalisch,FALSE,"Ufem Gebiet vum ehemalige Gallie hän sich so drei Sproche usbildet: d'Langues d'oïl im Norde, d'Langues d'oc im Süde un s'Franko-Provenzalisch im Oschte.",🔎
,,,frankoprovänzalischen,FALSE,"Er het sich als Lexikograaf für romanischi Sprooche spezialisiert und isch sit 1997 Redakter bim ""Glossaire des patois de la Suisse romande,"" wo die frankoprovänzalischen und andere Dialäkt vo dr Wälschschwiiz dokumäntiert und e Täil vom «Zäntrum für Dialäktology und s Regionalfranzösisch» vo dr Uni Nöieburg isch.",🔎
,,,Arpitan,FALSE,"Teilwiis beherrscht d Bevölkerig noch di ursprünglichi Schprooch von de Gegend, s Arpitan, wo zu de frankoprovenzalische Sprooche ghört.",🔎
,,,frankoprovenzalische Sprooch,TRUE,Die alti Mundart vom Nöieburger Jura het zu der frankoprovenzalische Sprooch ghört.,🔎
,,,frankoprovenzalische Sproch,TRUE,"Nach der Marie de France, wo vo 1160 bis 1210 gläbt het, isch d Burgunderin Margrit vo Icona die zwöiteltischti Dichterin vo ganz Frankrych, wo me könnt; und vo ihre sind die erschte Wärch vo dr Literatur i der frankoprovenzalische Sproch, wo’s hüt no git.",🔎
,,,Frankoprovenzalische,FALSE,"Unter de Franzose schwätze 21 Prozänt eine vu de romanische Dialäkt oder de Regionalsproche, öppe s Provenzalische und s Okzitanische und s Frankoprovenzalische oder s Pikardische.",🔎
,,,Arpitanisch,FALSE,"Avenches ([]), iihaimisch uf Arpitanisch Aventso ([]), tütsch ""Wiflisburg"" oder ""Wifflisburg,"" isch e politischi Gmaind im Bezirk Broye-Vully im Waadtland.",🔎
,,,frankoprovänzaalische,FALSE,Au di luutlich Aapassig vo den alemanische Wöörter a di frankoprovänzaalische und französische Mundaarte bschrybt er ganz äxakt.,🔎
,,,frankprovenzalisch,FALSE,"Nachpurg’maine sind Grussnai (wailschu und frankprovenzalisch: Gressoney-La-Trinité und Gressoney-Saint-Jean), Z’Makanà (wailschu: Macugnaga), Alto Sermenza (darzua g’heird In Rimu, wailschu: Rima San Giuseppe) und Zermatt.",🔎
,,,Frankoprowenzaalische,FALSE,"D Tääler südlech dervo, ännet de Bärge, ghöre meerheitlech zum romanischsproochige Gebiet, wo ofiiziell Iteliäänisch, im Alltag aber Alpetialäkt vom Frankoprowenzaalische gredt wärde.",🔎
,,,Frankoprovenzalisch,FALSE,": Frankoprovenzalisch (Arpitanisch)"" Schwiiz.",🔎
,,,frankoprenvenzalische,FALSE,"Urspringli stammt dää Uusdruck us em frankoprenvenzalische Dialäkt vu dr Gegnig um Chamonix, wun ere fir Felswäll brucht wird, wu d Glätscher aaghyflet hän.",🔎
,,,Frankoprovänzaalische Spraachatlas,FALSE,"Syni Fröid a de Spraachgeografy hät de Klausmann z Grenoble überchoo, won er es Wyli lang am ""Frankoprovänzaalische Spraachatlas"" mitgschaffet hät.",🔎
,,,Frankoprovänzalische Sprooch,TRUE,Das isch e regionali Variante vo dr Frankoprovänzalische Sprooch.,🔎
,,,frankprovänzaalische Sprooch,TRUE,"Und uf iin goot dr Naame vo dr frankprovänzaalische Sprooch zrugg, wo men im Augschttal, i de französichen Alpen und bis is Roonetaal und i dr Wälschschwiiz redt.",🔎
,,,Franko-Provenzalische,FALSE,D Verwandtschaft vom Katalanische und em Okzitanische isch änger wie sälli vom Katalanische mit em Spanisch oder Portugysisch und em Okzitanische mit em Französische oder Franko-Provenzalische.,🔎
,,,frankobrovenzalisch,FALSE,"Goaby (französisch ""Gaby,"" frankobrovenzalisch ""Goby,"" im Titsch vù Greschonei ""Goabi,"" im Töitschu vù Éischeme ""Uberlann;"" s Idaliänisch verwändet iebligerwiss de französisch Name) isch e Gmeind ìm Lysdaal ìm Norde vù Idalie.",🔎
,,,Frankoprowänzaalisch,FALSE,Syni Dissertazioon über d Bildig vom Imperfäkt im Frankoprowänzaalisch hät er 1907 abgschlosse; si isch – fascht namaal nöi gschribe – 1914 truckt woorde.,🔎
,,,Frankoprovenzaalische,FALSE,"S Dorf ligt a de Sproochgränze va däm alemannische Tialäkt zum Gebiet vam Frankoprovenzaalische, wa de Fryburger Patois und hüt au Französisch gredt wird.",🔎
,,,Frankoprovänzaalische,FALSE,"Dr Gabbud het sech i synere Heimet bsunders für d Brüüch im Tal und für die yheimischi Sprooch, dr Patois inträssiert, der lokal Bangiser Dialäkt vom Frankoprovänzaalische.",🔎
,,,frankoprowänzaalisch,FALSE,"D Bisprächer vo irer Aarbet, de Primus Lessiak und de Karl Bohnenberger, händ bhauptet, die althoochtüütsche Wokaal segid halt au i dëne Fall überall lang gsyy; der Albert Baachme hät wie d Wipf sälber (§§ 23 und 72) feschtgstellt, das d Betoonig im Walisertüütsch glyychmëëssiger uf d Silbe vertäilt segid und das d Ändsilbe drum nöd eso liecht abgfale sind; de William G. Moulton hät vermuetet, s frankoprowänzaalisch Patois, wos ganz ëënlichi Flexioonsstruktuure git, heg di tüütschen Uusluut im Oberwalis gstützt (was voruussetzt, das d Sprächer vom Alemanisch und em Frankoprowänzaalisch na lang i de glyche Regioon näbetenand gläbt händ und nöd wie spööter i tränte Spraachgibiet) – und scho d Wipf hät gsäit (§ 25), s Täärbinertüütsch tööni ganz romaanisch; und wider anderi säged, im Fal vo Ändige, aso vo de Morfologyy, gäbs äinewääg anderi Voorgäng i de Spraachentwicklig weder im Fal vo de Stammsilbe, wil Ändige ja ganz bistimti Funkzioone händ.",🔎
,,,frankoprovenzalische Sprooche,TRUE,"Teilwiis beherrscht d Bevölkerig noch di ursprünglichi Schprooch von de Gegend, s Arpitan, wo zu de frankoprovenzalische Sprooche ghört.",🔎
,,,frankoprovenzalischi,FALSE,"Im Gägesatz zue de andre Sproochregione sin di ursprüngliche frankoprovenzalischi Mùndarte vo de Welschschwyz, s Patois, fasch ganz verschwùnde, en Entwigglig, wo am Aafang vùm 19.",🔎
,,,frankoprovänzalische Sprooch,TRUE,Er het bsunders d Wälschschwiizer Mundarte als Teil vo der frankoprovänzalische Sprooch undersuecht.,🔎
,,,Frankoprovänzaalische Sprooch,TRUE,"Er het Romään, Churzgschichte und Theaterstuck gschribe, alles im Fryburger Oberländer Patois, der regionale Form vo dr Frankoprovänzaalische Sprooch vom wytere Greyerzerland.",🔎
,,,frankoprovenzaalisch,FALSE,De alt frankoprovenzaalisch Patois vo Gämf isch wahrschiins Endi 19./Aafangs 20.,🔎
,,,frankoprovenzalische Dialäkt,FALSE,"Courmayeur (im frankoprovenzalische Dialäkt ""Creméyeui"" oder ""Corméyaou"") isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.",🔎
,,,frankoprowänzaalischi,FALSE,"Er hät au s Glychnis vom verloorene Soon us em Lukas-Evangeelium i 42 alemanischi, sächs bündnerromaanischi, acht lombardischi, elf frankoprowänzaalischi und vier französischi Mundaarten us de ganze Schwyz la übersetze – das isch bis hüt der äinzig schwyzerisch Verglychstäggscht, wos i so vil Tialäkt git, und wil er us em früene 19.",🔎
,,,Frankoprovänzalischi Sprooch,TRUE,"Sid em nüünzääte Joorhundert bruucht men i der Linguischtik nach em Vorschlaag vom iteliänische Sproochforscher Graziadio Ascoli als Name für die grösseri Sproochfamilie, wo die meischte Wälschschwiizer Dialäkt e Deil dervo sind, der nöi Begriff «Frankoprovänzalischi Sprooch».",🔎
,,,patois,FALSE,"Solbàch (patois ""Solbet"", frz.",🔎
,,,Arpitanischen,FALSE,"Si het s in irne Songtegschte als Sproochkämpferin mit dütliche Woort drvo gha, wie die tradizionelli Läbenswys vom Tal i dr modärne Zyt immer wie weniger wird und wie s für die alti valdostanischi Sprooch, won e Variante vom Arpitanischen isch und wo men ere im Land ""Patois"" säit, und au fürs regionale Französisch gäge di dominierendi Sprooch im Land, s Iteliänischen, immer wie schweerer wird.",🔎
,,,Frankoprovenzalischu,FALSE,Dr tradizionell Dialäkt va Bourg-Saint-Pierre gcheert zum Frankoprovenzalischu.,🔎
,,,frankoprowänzaalische Spraach,TRUE,"S Glossaire dokumäntiert i eerschter Linie de Wortschatz von weschtschwyyzerische Tieläkt ""(patois),"" wo zum grööschte Täil zur frankoprowänzaalische Spraach und zum chlyyne Täil zun Langues d’oïl ghööred.",🔎
,,,frankorpovänzalische,FALSE,"De Name Gurmus chunnt urschprünglech us em frankorpovänzalische ""Cormunt,"" was uf Dütsch so vüu hisst wi ""Der Hof va Mundi"".",🔎
,,,Frankoprovänzalisch,FALSE,Sproochlich isch das Areaal hüt zwöiteilt: im Norde redt me tradizionell d Mundarte vom Franc-comtois und im Süde s Frankoprovänzalisch.,🔎
,,,Frankoprovänzaalisch,FALSE,"Zum äinten isch si vil umfangrycher gsy – truckt woorden isch dänn us finanzielle Gründ nu e gchürzti Fassig –; zum anderen aber hät ëër nöd nu im guet junggrammatische Sinn d Entwicklig von äinzelne Luut naazäichnet, näi, er isch au na de verschidenen Yflüüss vo de Naachberidioom, em Frankoprovänzaalisch, em Französisch und ganz bsunders vom Bëërntüütsch naaggange und hät dezue na de tieläktaal Spraachwandel aaglueget, wo doozmaal grad im Gang gsy isch.",🔎
,,,Frankoprovänzalischen,FALSE,"Vo Floränz uus isch die iteliänischi Standardsprooch immer wie wyter im nöie Landespiet bruucht worde und für die anderen italische Mundarte und für so Sprooche wie s Lombardische, s Frankoprovänzalischen und s Rätoromanische isch s immer wie schwiriger woorde z überläbe, fasch wie i dr romanische Schwiiz jo au.",🔎
,,,Frankoprovänzalosche,FALSE,Der alt lokal Dialäkt isch e Mundart vom Frankoprovänzalosche gsi.,🔎
,,,Valdotanisch,FALSE,"Im Lystal werd traditionell Valdotanisch und Walsertitsch gredt, hüt ninnt aber s Italienische immer mee öberhand.",🔎
,,,frankobrowenzalische,FALSE,"Valdostanisch (Valdôtèn) isch e frankobrowenzalische Dialäkt, wo im italiänische Aostadaal gschwätzt wird.",🔎
,,,Frankoprovänzalische,FALSE,"Vo der mundartleche Wortform ""Arp"", wo i de Weschtalpe bsunders bi Orts- und Fluerneäme vorchunt (wie au öppe bim Arpelistock), isch der nöier Name «Arpitanisch» für s Frankoprovänzalische.",🔎
,,,frankoprovänzalische,FALSE,Si het es halbs Joorhundert lang d Wörter und Gschichte vo dämm frankoprovänzalische Patois ufgschribe.,🔎
,,,Arpitanische Sprooch,FALSE,"Sys Buech ""L’Emprô genevois"" isch e grossi komentierti Samlig vo Sprüüch und Gschichten im ""Patois,"" dr Variante vo dr Arpitanische Sprooch i dr Regioon Gämf.",🔎
,,,frankoprovänzaalische Sprooch,TRUE,"Do drzue ghöre dr alt Dialäkt, won e lokali Form vo dr frankoprovänzaalische Sprooch isch, und au d Musig, die lokali Tracht und dr Volkstanz.",🔎
,,,frankoprovänzalisch,FALSE,Er het dr frankoprovänzalisch Dialäkt vom Bangstaal no ganz guet chönne; es paar Joor lang isch er bi der Jury vom überregionale Patois-Wettbewärb drby gsi.,🔎
,,,Frankobrovenzalisch,FALSE,"D Gmeind hät ǜber Johrhundert hìì e Sproochgmeinschaft ghaa, wùù Valdôtain, e Dialäkt vùm Frankobrovenzalisch, gschwätzt hät.",🔎
,,,frankoprovenzalisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
,,,Frànkoprovenzàlischa Sproch,TRUE,"Mìt dr Zitt ìsch da Nàmma Lurce, Lucieu, Luriceu, Lurcieu, Lurceu (ìn dr Frànkoprovenzàlischa Sproch) un schliaßlig Lurcy worra.",🔎
,,,Greyerzer Patois,FALSE,"""Bellegarde"", Greyerzer Patois ) isch a Gmei im Grüesch Bezirk im Kanton Frybùrg i der Schwiz.",🔎
,,,frankoprovenzalische Mundarte,FALSE,früecher a di frankoprovenzalische Mundarte.,🔎
3091,Hubble-Weltraumteleskop,Hubble-Weltruumteleskop,Hubble-Weltrumteleskop,TRUE,"Ufnamme vum Hubble-Weltrumteleskop hän Hiwiis uf s'Vorhandesi vu äre extrem dünne Atmosphäre us Sürstoff ergä, mit äme Druck vu 10-11 bar.",🔎
,,,Hubble Space Telescope,FALSE,"Dodemit isch d'Mira so gross, dass s'Hubble Space Telescope dr Stern as Schiibe un nummenu nit als Punkt uflöse cha.",🔎
,,,Hubble-Weltrümteleskop,TRUE,"Jahrhunderts, wo au d'Region vu dr nördliche Polarkappe ins Sichtfeld chumme isch, s'Hubble-Weltrümteleskop un s'Keck Teleskop uf Hawaii weder e „Chrage“ noch e Polarkappe in dr nördliche Hemisphäri beobachtet.",🔎
,,,Hubble Weltruumteleskop,TRUE,"Die Formation isch z'erst 1994 identifiziert worre, wo Astronome mit em Hubble Weltruumteleskop dr Titan im Infrarote beobachtet gha hän.",🔎
,,,Hubble-Teleskop,FALSE,Anno 1993 isch d'Metis mit Hilf vum Hubble-Teleskop beobachtet worre.,🔎
3092,Schildkröten,Schildchrotte,Balkaan-Bachschildchrott,FALSE,"D Balkaan-Bachschildchrott (""Mauremys rivulata"") chamer öberall uf de Insle finde, wos gnueg Wasser het, bsundrigs im Fluss Büyükmendere.",🔎
,,,Schildchrottenarte,FALSE,"S git sälteni Vogel- un Schildchrottenarte un e Fychtnasenaffenart, wu s nume do git, dr Mongozmaki.",🔎
3093,École nationale des chartes,École nationale des chartes,École des Chartes,FALSE,"Im Mai 1830 isch er Profässer an dr École des Chartes worde, het aber Frankriich noch dr Julirevolution müesse verloo, und isch in d Schwiiz zrugg.",🔎
,,,École des chartes,FALSE,"Syni Lehrer a dr ""École pratique des hautes études"" sind dr Gaston Paris, dr Arsène Darmester un dr Louis Havet gsi, und a dr berüemte ""École des chartes"" dr Paul Meyer.",🔎
3094,Zillis-Reischen,Zilis-Räische,Zillis-Räischä,TRUE,Sils lyt gägenüber vu Thusis und gränzt au as Schams mit dr Gmäind Zillis-Räischä.,🔎
,,,Raische,FALSE,"Unden am Hoger vo der Bäreburg louft der Rhy id Ebeni vom Schams use, a de Dörfer Andeer, Clugin, Donat und Zillis verby, und bi Raische foot d Viamala-Schlucht a.",🔎
,,,Zillis,FALSE,"Unden am Hoger vo der Bäreburg louft der Rhy id Ebeni vom Schams use, a de Dörfer Andeer, Clugin, Donat und Zillis verby, und bi Raische foot d Viamala-Schlucht a.",🔎
3095,Coulombsches Gesetz,S Gsetz vom Coulomb,Gsetz vom Coulomb,TRUE,S Gsetz vom Coulomb vo öbbe 1785 git die Chraftwirkig zwüsche zwäi punktförmige Laadige ganz analog zum Grawitazioonsgsetz aa.,🔎
,,,Coulombfäld,FALSE,"S elektrische Fäld vo son eme Objekt isch bin ere Gschwindigkäit, wo im Vergliich zur Liechtgschwindigkäit seer chlii isch, äifach s Coulombfäld vo dr Laadig, d. h. es het e gliichmäässigi radiali Richdigsverdäilig und en elektrischi Fäldsterki E=Q/R2, wo Q d Laadigssterki und R dr Abstand vom Däili bedüte.",🔎
,,,Coulombchraft,FALSE,"B. bi de Coulombchraft, wo s immer liechter wird, zwei Teili, wo sich aaziehend, z'tränne, je grösser dr Abstand isch.",🔎
,,,Coulombsche Gsetz,FALSE,"Die Chreft wärde vom Coulombsche Gsetz beschriibe: wobii formula_2 und formula_3 zwäi Laadigsmänge si, wo chugelsümmetrisch verdäilt si, formula_4 dr Abstand zwüsche deren iire Middelpünkt und formula_5 d Permittivität vom Vakuum (elektrischi Fäldkonstante) isch.",🔎
3096,Haubentaucher,Tüchel,Tüüchel,TRUE,"Die sind alli als Fuetter für d Vögel guet; drum läbe im Ried Kormoraan, Graureiher, Tüüchel, Schwään, Wildänte, Taucherli, Mööwe und no vil anderi Wasservögel.",🔎
,,,Hubetaucher,FALSE,"Au de Hubetaucher (""Podiceps cristatus"") brüetet do und sit de 1980er Joor mengisch no d Raigerente (""Aythya fuligula"").",🔎
,,,Haubedaucher,FALSE,"Aufm Sea tummlet sich Schwä, Haubedaucher und an Haufa Arta vo Wildenta.",🔎
3097,Eidgenössisches Justiz- und Polizeidepartement,Eidgenössischs Juschtiz- und Polizeidepartemänt,Eidgenössischen Juschtiz- und Polizeidepartement,TRUE,Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössischen Juschtiz- und Polizeidepartement vorgstande.,🔎
,,,Eidgenössische Justiz- und Polizeidepartemänt,TRUE,"Oktober 1984 hät d Bundesversammlig si as eerschti Frau in Bundesraat gwählt, wo si dänn d Vorsteheri vom Eidgenössische Justiz- und Polizeidepartemänt gsii isch.",🔎
,,,Justiz- und Polizeidepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Justiz- und Polizeidepartement vorgschtande.,🔎
,,,Juschtiz- und Polizeidepartement,FALSE,Währed siinere Amtsziit isch er em Juschtiz- und Polizeidepartement vorgschtande.,🔎
,,,Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartement,TRUE,"I dr Landesregierig hät si ufgrund vo ihrer Uusbildig s Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartement übernaa, wo am ehnschte uf si zuegschnitte gsi isch.",🔎
,,,Eidgnössische Juschtiz- und Polizeidepartement,TRUE,Während siinere Amtsziit as Bundesrat isch er em Eidgnössische Juschtiz- und Polizeidepartement vorgschtande.,🔎
3098,Schweizer Fussballnationalmannschaft,Schwyzer Fuessballnationalmannschaft,Schwizer Nationalmannschaft,FALSE,Ab em Summer 2008 bis zum Achtel-Final a de Fuessball-Wältmaisterschaft 2014 isch er Trainer vu de Schwizer Nationalmannschaft gsi.,🔎
,,,Schwyz,FALSE,Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz.,🔎
,,,Schwyzer Nationalmannschaft,FALSE,März 2001 gege Serbie und Montenegro (1:1) in dr Schwyzer Nationalmannschaft debütiert.,🔎
,,,Schwizer Füeßballnationalmannschaft,TRUE,Juuli 2008 d'Schwizer Füeßballnationalmannschaft z trainiere; sällemols isch er au zruck in sini Heimetstadt Lörrach zoge.,🔎
,,,Schwyzer Fueßballnazionaalmannschaft,TRUE,Är isch vu 2001 bis 2008 Trainer vu dr Schwyzer Fueßballnazionaalmannschaft gsii.,🔎
,,,Schwiizer Nationalmannschaft,FALSE,"Sini gröschte Erfolg send de Gwönn vo de Schwiizer Meisterschaft und de Cup-Siig mit em FC Basel im Johr 2002, d Uszeichnig als Fuessballer vom Jahr in der Schwiiz 2003 ond 2008 ond d Teilnahm a de EM 2004, a de WM 2006 und a de EM 2008 met de Schwiizer Nationalmannschaft.",🔎
,,,Nati,FALSE,In de Joor 1994–2004 het dr Zakin 49 Spiil mit dr Nati gspiilt und drbii vier Gool gmacht.,🔎
3099,Rabenkrähe,Chraie,Raabechraie,FALSE,"Das drifft bsunders uf d Raabechraie, d Näbelchraie, d Dohle, d Elstere und dr Eichelhäher zue.",🔎
,,,Raabèvogel,FALSE,"Sèllè Umzug wörd vom umdrybigè Narrèvorein Gwaag organisyrt, als ""Gwaag"" wörd z Schwèrzè èn Raabèvogel dauft, im Plural ergo d ""Gwaagè"".",🔎
3100,Frieden zu Basel,Friide zu Basel,Basler Friide,FALSE,"Eini vo de Folge vom Wormser Beschluss isch dr Schwobechrieg vom Johr 1499 gsi, wo mit em Basler Friide z Änd cho isch.",🔎
,,,Fride vo Basel,TRUE,"Nach em letzte Versuech vo de Habsburger im Schwabechrieg sich d Eidgenosse gfüegig z mache, hai die 1499 im Fride vo Basel ""de facto"" d Unabhängigkeit erreicht, si aber Deil vom Heilige Römische Rîch bliibe.",🔎
,,,Friide vo Basel,TRUE,"Im Friide vo Basel het sich d Eidgenosseschaft ""de facto"" vom Dütsche Riich glöst, ä Zueschdand wo 1648 im Weschdfälische Friide ""de jure"" beschdädigt worden isch.",🔎
,,,Friide z Basel,TRUE,September isch dr Friide z Basel abgschlosse worde.,🔎
,,,Friddè z Bàsel,TRUE,Nõch èm Friddè z Bàsel isch diè uusbrennti Burg a d Grõfè vo Sulz zrügggää worrè.,🔎
,,,Friide z Baasel,TRUE,Noch em Friide z Baasel 1499 isch er as Bürgermäister zruggdrätte.,🔎
,,,Fridä va Basel,TRUE,"Im Fridä va Basel sind di Prättiger Bsitz van dn Habsburger plibä, händ aber wiiterhi zum Zechegrichtebund gchöört und sind mid dr Schwiizer Äidgnossäschaft vrbündet plibä.",🔎
,,,Friidensverdraag,FALSE,1499 si z Basel d Eidgenosse und im Kaiser Maximilian sini Abgordnete zämmekho und hai underem Druck vom mailändische Vermiddler Galeazzo Visconti ä Friidensverdraag underschriibe.,🔎
3101,Lombardei,Lombardei,Lombardai,TRUE,"Graubünda bildet d Landäsgränza vo da Schwiiz mit em Liachtaschtai sowia mit Vorarlberg und Tirol (Öschtrich) im Norda, em italienischa Südtirol im Oschtä und dä Provinz Sondrio und dä Provinz Como i dä Lombardai im Süda.",🔎
,,,lombardische,FALSE,"1183 isch er e Garant im Konschtanzer Friide gsi, wu di lombardische Stedt ihri Uaabhängigkeit iberchuu hän.",🔎
,,,Lombardiu,TRUE,Im letschte tail bilded er d’ grenzu inzwischund Piemont und Lombardiu.,🔎
,,,Lombarde,FALSE,Korps vo de Lombarde losgange und het se in See gschupft.,🔎
3102,Saas-Balen,Balu,Saas-Bale,FALSE,"Ane 1255 hed s Kapitel d Alpe Rimella ùn Rotunda an drèi Mane us em schwyzerische Wallis verpaachded: an dr Johannes vu Tärbinnu, dr Ancelmus, Sùùn vùm Johannis de Monte ùn dr Guillelmus vù Saas-Bale.",🔎
,,,Balen,FALSE,"Bis zum Joor 1893 het s Saastal mit de Gmainde Almagell, Balen, Fee und Grund en anzigi Pfarrai bildet, mit de Chile im Saas-Grund.",🔎
3103,Einsiedler (Begriffsklärung),Einsiedler,Aisidler,TRUE,"""μοναχός, monachós"") isch e Maa wo sich usem weltliche Lebe zruggzücht und entweder as en Aisidler oder inere religiöse Gmainschaft, z.",🔎
,,,Äisiidler,TRUE,"Dr Naame chunnt vo de Wald""brüeder"" (Äisiidler), wo früener in chliine Ghölz und Wäldli an de Stäilhäng vom Bruederholz gläbt häi und wo bis öbbe 1600 die äinzige Lüt gsi si, wo uf em Blatoo gwoont häi.",🔎
3104,Restauration (Geschichte),Gschichtligi Restauratione,Reschtauration,FALSE,Bi dr Reschtauration 1814 hät er gege d Machtübernaahm vom Patriziat kämpft und isch zu drei Jahre Landesverwiis verurteilt worde.,🔎
,,,Restaurationsziit,FALSE,August 1832) isch e Schwiizer General und dr letzt Schultheiss vo dr Restaurationsziit vo dr Stadt Bärn gsi.,🔎
,,,Restaurazioon,FALSE,"Dr Föderalismus, wo in dr Mediazion und dr Restaurazioon wo denn cho si, het aber wider zu gröössere Underschiid zwüsche de kantonale Schuelsüsteem gfüert.",🔎
3105,Islisberg,Islischbärg,Islischbèrg,TRUE,"Naachbergmäinde sind Wettschwiil am Albis im Norde, Stalike im Oschte, Hedige im Süde und Islischbèrg und Biirmischtoorf im Weschte.",🔎
,,,Islisbärg,TRUE,"Es bestoht us de (katholische) Pfarrei Lunkhofe und de Pfarrei Joone, da ghäisst: di politische Gmeinde Aarni, Oberlunkhofe, Underlunkhofe, Joone ond Islisbärg.",🔎
,,,Ischlisbärg,TRUE,"1803 isch Aarni zum Kanton Aargau cho, und es isch dänn mit em Nochberdorf Ischlisbärg zämegleit worde.",🔎
3106,Avers GR,Òòfer GR,Òòfer,TRUE,"B. im Rhiiwald, Òòfer oder im Safietal.",🔎
,,,Oovers,TRUE,"D Nochbergmainde sind i der Schwiiz: Oovers, Surses und Sils im Engadin, und z Italie i der Provinz Sondrio: Plurs, Villa di Chiavenna, Novate Mezzola, Val Masino und Chiesa in Valmalenco.",🔎
3107,Greyerzbezirk,Greyerzbezirk,Grüesch Bezirk,FALSE,"""Bellegarde"", Greyerzer Patois ) isch a Gmei im Grüesch Bezirk im Kanton Frybùrg i der Schwiz.",🔎
,,,Grüerschbìzìrk,TRUE,"Jùu ìsch dì enzìgì tütschspraachìgì Gmìi ìm Grüerschbìzìrk (Greyerzerland), ù ds Jùutütsch ìsch ìnnerhaùb va de Tütschschwyzer Mùndarte eppes Appartegs.",🔎
,,,Greyerzerland,TRUE,"In dänne Gegende, bsùnders im Wallis ùn em Greyerzerland, spiilt de Patois no e gwüssi Roll, au wenn di meischte Sprecher über 50 Joor alt sin.",🔎
,,,Bezirk Greyerz,FALSE,"Sid 1798 isch Boll dr Houptort vom Bezirk Bulle gsi, wo ane 1848 em Bezirk Greyerz zuedeilt worden isch.",🔎
,,,Graiärzerland,TRUE,Im Wälschland isch d Poya-Molerai im Graiärzerland bekannt.,🔎
,,,Greyerzerbezirk,TRUE,"Greyerz (frz.: ""Gruyères"", Greyerzer Patois ; jùutüütsch ""Griersch"") isch e politischi Gmeind im Greyerzerbezirk vom Kanton Fryburg.",🔎
,,,Graiärz,TRUE,"I de Bezirk Graiärz, Glane, Saane ond Vivisbach sind öppe 800 Poya bekannt.",🔎
3108,Schweiz,Schwiz,Schwiizerische,FALSE,Scho sit em 2003 isch de Thomas Dörflinger Vorsitzender vo de Dütsch-Schwiizerische Parlamentariergruppe.,🔎
,,,schwiizerischi,FALSE,«Eidgenosseschaft» wird au as dr inoffizielli Name für de schwiizerischi Bundesstaat vo 1848 brucht.,🔎
,,,Schwoiz,TRUE,"Des kommd d'vo, woil mr moint, daß d'Schwoaba frihr emmr omanandr gwandrt sen, also Nomaade gwä sen. Oft werdet ao elle Deitsche ""Schwoaba"" gnannd, vor ellem en dr Schwoiz (""Schwaabe"") ond em Elsass (""Schwoowe"").",🔎
,,,äiggnössische Pund,FALSE,D Stadt Schaffuuse isch sid 1501 im äiggnössische Pund.,🔎
,,,Schwizerische Eidgenossenschaft,FALSE,"Nach eme Vertrag zwüschet de Schwizerische Eidgenossenschaft und em Vatikan im Jahr 1884 sind d Tessiner Pfarrye vo de Bischtümer Como und Mailand trännt und i de Person vom Eugène Lachat, wo devor Bischof vo Basel gsi isch, eme Apostolischen Administrator understellt worde.",🔎
,,,schwyzer,FALSE,Schesäwage isch en nöd so übliche schwyzer Dialektbegriff für en alte Chinderwage.,🔎
,,,Schwiizi,TRUE,D Savetta isch en endemischi Art vom Iizugspiet vom Po und zwoor z Italie und i de Schwiizi im Tessin.,🔎
,,,schwizerisch,FALSE,"Di schwizerisch Spezialität werd us pürirte Kestene (Maroni), wo med Butter, Läuterzocker, Schnapps ond Vanillzocker verfenert wärde könnd, hargstöllt.",🔎
,,,Schwiizer Stadt,FALSE,"Soledurn um 1755 lot sich uf zwei Arte erschliesse: Beschriibig vom ene Kupferstich als damaligs Stadtbild von dere Schwiizer Stadt, ""Prospect der Stadt Solothurn"" uus der ""Topographie der Eidgenossenschaft"" vom David Herrliberger, und derzue Beschriibig von der damalige politische Situation dört.",🔎
,,,Schwy,TRUE,"D Borgmann isch in Generaalroot vum Dytsche Akadeemikerverband gweelt woore un het an Kungräss z Ängland, z Wien, z Bonn un in dr Schwy dailgnuu.",🔎
,,,Schwizz,TRUE,"De Bai isch e Antifaschist gsìì ùn hät sich ìm Val d'Intelvi (Como, nooch an de Gränze zù de Schwizz) bedeiligt, bìs de Chrieg fertig gsìì isch.",🔎
,,,Schwiizär,FALSE,Dä Mutschälle (hochdytsch Mutschellen) isch än Schwiizär Pass im Kanton Aargau a dä Gränze zum Kanton Züri.,🔎
,,,Schyzer,FALSE,"Dezämber 1977, haimetberächtigt z Wichtrach) isch e Schyzer Bolitikeri (glp).",🔎
,,,Dytschschwyz,FALSE,Basel isch Dail vo dr Dytschschwyz.,🔎
,,,schwizerischer,FALSE,"April 1793 z London), isch en änglische Mooler vo schwizerischer Härkumft gsi.",🔎
,,,schwyz,FALSE,Dr Kanton Basel-Stadt isch e Kanton in dr Nordwestschwyz.,🔎
,,,schwizerischi Bundesstaat,FALSE,Die schwizerischi Bundesverfassig vo 1848 isch liberal brägt und dr nöi entstandeni schwizerischi Bundesstaat isch am Aafang politisch vo dr freisinnige Beweegig dominiert worde.,🔎
,,,Schwiizerische Eidgnosseschaft,FALSE,"En Kanton (au: ""Stand,"" früehner au ""Ort"") isch en Gliidstaat vo de Schwiizerische Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Schwizerische Eidgenosseschaft,FALSE,"S Gebiet vom hütige Kanton Basel-Lanschaft het vor de napoleonische Umwälzige zem Teil em Fürschtbischtum Basel, zem Teil als Untertanegebiet zu Basel ghört, wo 1501 as Stadtort dr Schwizerische Eidgenosseschaft biträtte isch.",🔎
,,,Schwyer,FALSE,"""Emmentaler Alpen"", im Geographische Lexikon vu dr Schwyz ""Emmengruppe"") sin e Gebirgsgruppe am Aplenordrand un lige in dr Schwyer Kanten Bärn, Lozärn, Obwalde un Nidwauda.",🔎
,,,Nordschwiiz,FALSE,"Di nöi Duuruusstellig über Sache vo dr Region um Basel und Löörech ume, bis is Elsass und d Nordschwiiz, het zerscht ""ExpoTriRhena"" gheisse.",🔎
,,,schwiz,FALSE,"Über e ""Col de Montvoie"", wo höch isch, chunnt mer äne am schwiz-französische Zoll uf Montancy im Département Doubs und witer an Doubs abe.",🔎
,,,Eidgnosseschaft,FALSE,"Vo de Helvetier händ di Helvetische Republik und di hütigi Schwiiz de offiziell Name öberchoo: ""Confoederatio Helvetica"" und uf tütsch Helvetischi Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Eidgenosseschaft,FALSE,"Eini vo de indiräkte Folge vom Chrieg isch gsi, ass Basel anne 1501 dr Eidgenosseschaft as «Stadtort» bydrätten isch.",🔎
,,,schiizerische,FALSE,Haut-Intyamon isch e politischi Gmeind im Greyerzbezirk vom schiizerische Kanton Frybùrg.,🔎
,,,schwyzerisch,FALSE,"Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà.",🔎
,,,Aidgnosseschaft,FALSE,Politisch und wertschaftlich hend aber d Alpe kai grossi Role gspillt und erst mit de Aidgnosseschaft und em Kaiserriich Ööstriich hend sich zerstmol Staate wie 1861 s Königriich Italie im Alperuum usbildet.,🔎
,,,Schwiizerischen Eidgenosseschaft,FALSE,"Dr Bundesvertrag isch die völkerrächtligi Grundlag vo dr Schwiizerischen Eidgenosseschaft vo 1815 gsi und isch während dr Zit vo dr Restauration und dr Regeneration, vo 1815 bis zur Bundesverfassig vo 1848 in Chraft gsi.",🔎
,,,schwiizerische Mittuland,FALSE,Dr Landschaftstyp isch s schwiizerische Mittuland mit eim Wauggringer Moos.,🔎
,,,Urschwiizer,FALSE,De Bund vo Brunne isch e politische Vertraag zwüsche de Urschwiizer Oort gsi.,🔎
,,,Schwiizerischi Eidgnosseschaft,FALSE,"Zivili Bezeichnig: Walther P99 Militär Anerkennig: P9 Ysatzland: Dütschland, Schwiizerischi Eidgnosseschaft Härsteller: Carl Walther GmbH Bouland: Dütschland Produktionszyt: 1996 bis hüt Modällart: P99AS; P99DAO; P99QA; P99C Waffekategori: Pistole Masse.",🔎
,,,Schwiizerischi Eidgenosseschaft,FALSE,Confoederatio Helvetica isch dr latiinisch Name für die Schwiizerischi Eidgenosseschaft.,🔎
,,,Schwyyz,TRUE,Dr Kantuu Glaris isch än Kantuu im Oschte vu dr Schwyyz mit’m Hauptort Glaris.,🔎
,,,Schwiizerische Eidgenosseschaft,FALSE,"Dr Bundesrat (, , ) isch d Regierig vo de Schwiizerische Eidgenosseschaft.",🔎
,,,schwyzerischi,FALSE,"Är het Basler Stadtaasichte die schwyzerischi, elsässischi und badischi Umgäbig vo Basel, usserdem au no Szenerie us de Freybärge und im Tessin gmolt.",🔎
,,,Schwizerische Äidgenosseschaft,FALSE,Exekutive vom ene Kanton vo dr Schwizerische Äidgenosseschaft.,🔎
,,,Schwyzerische,FALSE,"Gmeinsam mit dä Städt Neueburg (Neuchâtel), Murte (Morat) und Yverdon-les-Bains isch Biu Gastgäber vo dr Schwyzerische Landesusstellig Expo.02 anno 2002 gsi.",🔎
,,,Schwyzeri,FALSE,"Är het si au moderiert, zäme mit dr Schwyzeri Kathrin Rüegg.",🔎
,,,schwizererische,FALSE,"S Schwizerische Bundesarchiv (BAR) (, , ) z Bärn het di gsetzlichi Ufgaab, archivwürdigi Underlage vo de schwizererische Bundesversammlig, vom Bundesrat, de Bundesverwaltig und de Schwizer Verträttige im Ussland z sichere, z erschliesse, z vermittle und uszwärte.",🔎
,,,schwîzerisch,FALSE,"April 1825 z Putney, London) isch än schwîzerisch-englischä Maler gsi.",🔎
,,,Schwiits,FALSE,"Im Chälleramt hend äischti scho Lüüt gwont, im Bärhau z Onderlunkhofe heds en alte Chelterfredhof os der Hallschtattziit, er seigi schints de gröscht fo dere Gattig i de Schwiits, im Schalchmatthäu (Gd.",🔎
,,,Schwiizr,FALSE,"Oktober 2007 z Lengg; Chörtsu: ""K"") esch e Schwiizr Schurnalischd o Verbandsfunktionär gsi.",🔎
,,,Tütschschwiz,FALSE,"Noch dem s Weströmische Riich undergangen isch und d Franke di nördliche Alemanne underworfe hend, hend sich Alemanne au nodisnoo öber de Rhii begee und s Elsass und di hütig Tütschschwiz bisidlet.",🔎
,,,Schwitz,TRUE,Iwohner und isch ungefähr aso groß wia d Schwitz.,🔎
,,,Pund,FALSE,"Dr Arieschbach isch eine vo de Bärgbech, wo d Umwältämter vo Kanton und Pund als Bischpiil beobachte.",🔎
,,,schwyzerische,FALSE,"Jänner 1957 in Johannesburg), heimatberächtigt und wohnhaft z Rüeschlike isch e südafrikanisch-australisch-schwyzerische Unternämmer und Manager.",🔎
,,,Schwiiz,TRUE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,Schweyz,TRUE,Eluveitie isch ä achtchepfigi Pagan-Metal-Band us dr Schweyz.,🔎
,,,Schwaiz,TRUE,"Vu insgsamt 439 Litt, die was zwische 1737 un 1760 us em Raich un us de Schwaiz uf Saderlach uusgwandret sin, het er bi 235 de Herkchumpftsort „mit Sicherhait“ oder „wahrscheinlig“ chenne noowiise.",🔎
,,,schweiz,FALSE,Si sin Mitgliid im Tarifverbund Nordwestschweiz (TNW).,🔎
,,,schwizerischä,FALSE,Dä EV Zug isch en schwizerischä Iishockeyclub us Zug.,🔎
,,,Schwiizer Eidgnosseschaft,FALSE,Septämber ane 1515 het i dr Umgäbig vom Dorf d Schlacht vo Marignano zwüschen em Uszug vo dr Schwiizer Eidgnosseschaft und dr Armee vom französische König stattgfunde.,🔎
,,,Nordschwyz,FALSE,"Syter anne 1986 dritt si as alemannischi Liedermacheri uf in dr Region Sidbade, Nordschwyz un Elsass mit aigene Lieder, wu si Gitarre derzue spilt.",🔎
,,,schweizerischa,FALSE,"Auguscht 1910 em schweizerischa Ort Näfels [heitzodag a Doil vo dr Gmoind Glarus Nord], † 25.",🔎
,,,Schweizerische Eidgenossenschaft,FALSE,"De offizielli Name «Schweizerische Eidgenossenschaft» für d Schwiiz isch nach 1848 ehner äs nostalgisches Relikt, und i de andere Bundes-Spraache heisst d'Schwiiz eifach «Schwiizerbund» (und uf Latiinisch, ""Confoederatio Helvetica"" «Helvetische Bund», au en ehner anachronistische Name, wo vor allem dur d'Romantik erchlärt isch).",🔎
,,,Äidgenosseschaft,FALSE,Die vier Waldstett si au spööter e Zentrum vom Konserwatismus bliibe und häi in dr Äidgenosseschaft bis zu iirer Niiderlag im Zwäite Villmergerchrieg 1712 e Hegemoniistellig gha.,🔎
,,,Nordschwiz,FALSE,"Diè Baanschtreggi Koblènz–Stei-Säckingè odder ""Schwizer Hochrhybaan"" füürt i dè Nordschwiz am Sûdufer vom Hochrhy entlang.",🔎
,,,Schwizerische Eidgnosseschaft,FALSE,D Tagsatzung isch ä Vosommlung vun Abgsandte vun de einzelni Ort (Kantön) vun de Schwizerische Eidgnosseschaft gsii.,🔎
,,,äidgenössische,FALSE,"Mä het däm dr «Galgechrieg» gsäit, wo denn aber umbluetig vom ene äidgenössische Schiidsgricht zu Gunste vo Soledurn entschiide worde isch.",🔎
,,,Schwizr,FALSE,"Noochdäm de Cäsar de Helvetier, wo noochm Rhonetàl han welle üsswàndere, weddr éns (Schwizr) Mittellànd (zwésche Jura (Gebirge) un Alpe) zrickgebrocht het, gehtr widdrsch dur de Doubs-Region noochm Rhin, wil de Suebekünni Ariovist versuecht de keltisch Stämme vun de Region ze beherrsche.",🔎
,,,Schweyzer Eidgenossäschafd,FALSE,Innerhaub vudä Schweyzer Eidgenossäschafd isch Nidwaudä ä Haubkanton.,🔎
,,,Schwyzre,FALSE,"Dr Walde het syy Engaschment verlageret un het im Ufdrag vu dr Schwyzre Caritas humanitäri Hilf im Nordirak, z Ruanda un im Kosovo glaischtet.",🔎
,,,Schwizerischi Eidgenosseschaft,FALSE,"""Acte de Médiation"") bezeichnet wird, het er de Schwizer neui Verfassige sowohl für e Bund, die Schwizerischi Eidgenosseschaft, wie au für d Kantön ufzwunge, wo vo 1803 bis 1813 in Chraft gsi sii.",🔎
,,,Schwiizerischä Eidgenossäschaft,FALSE,"D Erhaltig vom Rütli i sinärä historischä Form isch gsicherät, will di „Schwiizerisch Gmeinnützig Gsellschaft“ (SGG) s Rütli im Jahr 1859 für 55'000 Schwiizerfranke gchauft und a dr Schwiizerischä Eidgenossäschaft als unverüsserlichs Nationaleigätum übergä hät.",🔎
,,,schwiizerisch,FALSE,"D Schifffahrtsgesellschaft des Vierwaldstättersees (SGV) isch e schwiizerisch konzessionierts Unterneme, wo d Schifffahrt uf em Vierwaldstättersee bitribt und isch en Aktiegsellschaft mit Sitz z Lozern.",🔎
,,,schwiizerische,FALSE,April 1991 au deet) isch en schwiizerische Architekt und Schriftsteller gsi.,🔎
,,,schwiizer,FALSE,"Völkerball (au ""Völk"" oder ""Völki"") isch es beliebts Hallespiil, womer im schwiizer und ou im ländleaner Sportunterricht viel spiilt.",🔎
,,,schwizer,FALSE,"Bi klarem Wetter siht mer in d schwizer un öschtricher un bi ideale Bedingige sogar in die französische Alpe bis an die italienisch Gränze, so under anderem dr Mont Blanc.",🔎
,,,schwyyzer,FALSE,"Underwoudä sell dr Legändä na scho bi dr schwyyzer Staatsgrindig uf äm Rütli, äm Rütli-Schwur däbiä gsey syy.",🔎
,,,Schweiiz,TRUE,"Die Schwizerischi Nationalbibliothek (NB) (fr. ""Bibliothèque nationale suisse (BN)"", it. ""Biblioteca nazionale svizzera (BN)"", rm. ""Biblioteca naziunala svizra (BN)"", en. ""Swiss National Library (NL)"") isch d Nationalbibliothek vo dr Schweiiz.",🔎
,,,Düütschschwiiz,FALSE,"D alemannisch Wikipedia isch zyderhäär e Projäkt fir ali Inträssierte rùnd ùm dr Boodesee, i der Düütschschwiiz und em Rhy no bis i d Gägend vo Stroossburg.",🔎
,,,schwiizerischem,FALSE,"D Ost-, d Nord- und d Westwand sind uf schwiizerischem, d Südwand uf italienischum Staatsgebiet.",🔎
,,,Schwyzerische Aidgnosseschaft,FALSE,Jänner 2016 isch er Bundeskanzler vu dr Schwyzerische Aidgnosseschaft.,🔎
,,,Südschwiz,FALSE,"Dr Langesee, lombardisch Lagh Maggior, italiänisch Lago Maggiore oder Verbano, gurinerdütsch ""Liggåårnarsee"" (Locarnersee), isch en grosse See in dr Südschwiz und in Norditalie.",🔎
,,,schwizerische,FALSE,"  Als Chälleramt (uf Hochdütsch: ""Kelleramt"") wird e Gebiet im Bezerk Brämgarte vom schwizerische Kanton Aargau bezeichnet.",🔎
,,,Schwizar,FALSE,"Ems (amtlich ""Hohenems"") ischt a Stadt z Vorarlberg, dm weschtlichschta Bundesland vo Öschtriich, a dar Schwizar Grenz.",🔎
,,,Schwiizer Bundesstaat,FALSE,"Die gschichtlig erfolgriichsti isch die schwiizerischi Eidgenosseschaft, wo dr Nochfolger drvo dr modärn Schwiizer Bundesstaat isch.",🔎
,,,Schwizerischen Eidgnosseschaft,FALSE,"April 1999 (, abkürzt BV, SR 101) isch d Verfassig vo dr Schwizerischen Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Schwyyzer,FALSE,"August 1895 z Züri) isch en Schwyyzer Spraachwüsseschafter, Volchskundler und Spraachfilosoof gsyy.",🔎
,,,schwitzer,FALSE,"Saint-Louis ìsch a Stàdt ìm Arrondissement () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin), nawa dr schwitzer Stàdt Bàsel.",🔎
,,,schwyyzerisch,FALSE,"I dëm Wöörterbuech gaats drum, das näbed em tipisch bundesrepublikaanische Woortschatz (de ""Töitonisme"") au der ööschteryychisch (d ""Auschtriazisme"") und de schwyyzerisch (d ""Helwetisme"") – und drüberusen au dëë vo chlynere Länder mit ere tüütschspraachige Bivölcherig – läkikograafisch glyychbirächtiget presäntiert wird.",🔎
,,,Äidgnosseschaft,FALSE,"1351 isch Züri als föifte Stand der eerschte Chèèrngruppe vo der Äidgnosseschaft byträtte, wo doozmaal Uri, Schwyz, Underwalde und Luzèèrn dezueghöört händ; glychzytig isch d Stadt wyter au na im Machtberych vo de Herzöög vo Habsburg plibe; mi dène hät Züri aber grad en Struuss uusgfochte.",🔎
,,,Schwitzer,FALSE,"Wàttwiller ìsch 1376 vu da Anglander un 1468 vu da Schwitzer gstìrmt worra, vum Bürakriag ìsch's dergega verschont worra.",🔎
,,,Schwytz,TRUE,P-27 us Basel sin aini vo de erschte Rap-Gruppe us dr alemannische Schwytz.,🔎
,,,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,schwizerischi,FALSE,"Z Horgen hämer schwizerischi Basisdemokratie und a de Gmeindsversammlig (Legislative) dörf jede und jedi öppis säge, wo s Schwizer Bürgerrecht hät und z Horge wohnt.",🔎
,,,Schwizer,FALSE,"Novämber 1957 z Basel) isch e Schwizer Regisseur, Schauspiiler und Produzänt.",🔎
,,,schwiiz,FALSE,Di Bürgerlich-Demokratischi Partei (BDP) isch e schwiizerischi Partei gsi.,🔎
,,,schwiizerischen,FALSE,"D Gmäind Zoorzi isch i dr Landschaft uf dr Südsyte, also am lingge, schwiizerischen Ufer vom Rhy.",🔎
,,,schwiizerisch Bundesstaaat,FALSE,"Wo der nöi schwiizerisch Bundesstaaat entstanden isch, het der Aargau die schwääre Stroofen ufghobe, und der Xaver Widercheer het 1852 chönnen i d Heimet zrugg choo.",🔎
,,,schwizerischè,FALSE,Urschprünglich hät è solchi Baanlinie als Zuebringerstrecki zu dè Gotthardbaan über dè erschte dütsch-schwizerischè Grenzübergang bi Waldshuet un Koblenz dienè söllè.,🔎
,,,Schwyz,TRUE,Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz.,🔎
,,,Schwizzer,FALSE,"Khûr (amtlich ""Chur"", rät. (Surselvisch), ""Coira"" (Surmeirisch), (Oberengadinisch), (Unterengadinisch), ital. ""Coira"") isch d Hauptschtatt vom Schwizzer Khantôn Graubünda.",🔎
,,,Schwiizer,FALSE,"August 1961 z Bärn) isch e Schwiizer Schriftsteller, Komponist u Liedermacher.",🔎
,,,eidgnössischer,FALSE,S Froueschdimmrächt i der Schwiz (Stimm- u Wahlrächt) uf eidgnössischer Ebeni isch dür en eidgnössischi Abschdimmig am 7.,🔎
,,,Schweizer,FALSE,Septembr 1977 en Zell em Tösstal bei Winterthur) isch oiner vo de bekanndeschde ond erfolgreichschde Schweizer Kombonischda vom 20.,🔎
3109,Französische Revolution,Die Französisch Revolution,französisch Revolutio,TRUE,Im Zwölferchrieg hend d Zörcher de Abtai arg zuetue und die französisch Revolutio het s Chloster o nume mit Ach und Chrach öberlebt.,🔎
,,,französische Revoluzion,FALSE,"I dr Zyt vo dr französische Revoluzion isch d Abtei Cluny ufghobe worde, dr letscht Abt het Dominique de La Rochefoucauld gheisse; und die grossi Chile isch als Schteibruch verchauft und fasch ganz aproche worde.",🔎
,,,Frànzeescha Revolution,TRUE,"Noh dr Frànzeescha Revolution hàt d Stàdt vu dr Grìndung vum Nàtionàla Zoll profitiart, ànna 1791; do ìsch Saint-Louis a Zollàmt worra.",🔎
,,,Franzöösische Revoluzioon,TRUE,"Im Root si Politik isch sehr konservativ gsi und d Stadt het sich hundert Johr lang gege nötigi soziali Reforme gstellt bis zur Franzöösische Revoluzioon, wo d Eidgenosseschaft in konservativi und reformfreudigi Kanton gschbalte het.",🔎
,,,Franzessischi Revolution,TRUE,"Syt dr Franzessischi Revolution isch s'Bretonischi, zämme mit alli andri „Patois“ au als gredti Schprôch zrukchdränggt wôre: ""Le fédéralisme et la superstition parlent bas-breton; l’émigration et la haine de la République parlent allemand; la contre-révolution parle l’italien, et le fanatisme parle basque.",🔎
,,,Diräktorium,FALSE,"Dr französisch General Napoléon Bonaparte, wo im Ufdrag vom Diräktorium in Norditalie gege Östriich und Sardinie-Piemont kämpft het, het mit dr Errichdig vo dere Dochderrepublik die verschiidene ehemolige Staate vo Norditalie in eme französische Vasallestaat zsämmegfasst.",🔎
,,,revoluzionäära,FALSE,März 1798 hann d’ Mìlhüüser unter Zwàng dr Zammaschluss àns revoluzionäära Frànkrììch gwählt.,🔎
,,,Frànzeesch Revolution,TRUE,"Én dr Frànzeesch Revolution, 1790 het mr de historisch Provinze aufgleest un de Teil vum Baskeland mét´m Béarn zue-m´e Département vereinicht, wie zeerscht de Nàmme ""Basses-Pyrénées"" krijt het hit Pyrénées-Atlantiques heisst.",🔎
,,,rewoluzioonsfrüntli,FALSE,"Jarhundert uufklèèrerisch und rewoluzioonsfrüntli gsinet gsy, spööter dän aber konserwatyv woorde.",🔎
,,,frànzeescha Revolution,TRUE,"Ànna 1789, mìt dr frànzeescha Revolution, sìn d Ditscharitter vu Rìxa furtgànga.",🔎
,,,Französische Rewoluzioon,TRUE,Noch dr Französische Rewoluzioon isch s Schloss 1798 Äigedum vom Staat worde und isch mit dr Mediazioon 1803 in Bsitz vom nöi gründete Kanton Sanggalle choo.,🔎
,,,Französischi Revolution,TRUE,"Di Französischi Revolution vu 1789 zellt zu de wichtigste Ereignìs z Europa vu de Neuzit, si hät de Monarchii zum erschte Mol e (wenn au churzes) Änd gsetzt.",🔎
,,,französische Revoluzioon,FALSE,I dr Zyt vo dr französische Revoluzioon het me z Frankrych vil vo den alten Archyv im ganze Land vrbrönnt zum d Rächtskwelle vo dr früeneren aristokratischen Oornig wägg z ha.,🔎
,,,franzöösische Revoluzioon,FALSE,As Gliichberächtigung vo de soziale Ständ im Staat (égalité) isch si mit dr Freihäit (liberté) und Brüederligkäit (fraternité) e Forderig vo dr franzöösische Revoluzioon gsi.,🔎
,,,revolutionäre Frankriich,FALSE,Er het gege s revolutionäre Frankriich kämpft und isch as Chriegsgfangene in d Schwiiz zruggcho.,🔎
,,,Franzesisch Revolution,TRUE,Anne 1988 het er zum zwaihundertjehrige Jubileum e bis hit e baar Mol ufglaiti Darstellig iber di Franzesisch Revolution publiziert.,🔎
,,,französisch inspirierte,FALSE,"1798: Noch französisch inspirierte chlinnere Revolutione z Basel, im Waadtland und Unterwallis, sowie chlinnere Reforme vo obe z Fryburg, Bärn, Soledurn, Schaffhuuse und Züri het sich Frankriich au militärisch iigmischt und Deil vo dr Schwiz bsetzt.",🔎
,,,franzöösischi Revoluzioonsarmee,FALSE,As Reaktionäär het er uf dr Site vo Ööstriich gege die franzöösischi Revoluzioonsarmee kämpft.,🔎
,,,fränzösische Revolution,FALSE,"De Liberalismus isch e politischi Philosophii, wo in de Folg vo de fränzösische Revolution z Europa immer meh an Iifluss gwunne het.",🔎
,,,Franzöösische Revoluzion,FALSE,"Dr Lavater isch dr Franzöösische Revoluzion gegenuber kritisch bliibe und het s au kritisiert, wo franzöösischi Drubbe in d Schwiz iimarschiert si.",🔎
,,,franzeesische Revolution,FALSE,Bim Usbruch vo dr franzeesische Revolution ischs Dorf Zuefluchtsort fyr Jude uss em noche Sundgau gsi.,🔎
,,,franzeesischi Revoluzioonsdruppe,FALSE,"Bishär het si dr Fryburger Stadtroot nit fir e neii Daarstellig chenne entschaide, wäge däm het s iiber ere Schriftdaafele zum Maane an d Kämpf vu dr Fryburger Buurgerweer geege franzeesischi Revoluzioonsdruppe e lääri Flechi.",🔎
,,,Rewoluzioon,FALSE,"Erst 1767 het sich die ersti jüüdischi Familie in de Muure niidergloo, aber es het e Rewoluzioon brucht, für dass die antisemitische Maassnaame abgschafft worde si.",🔎
,,,revoluzionäre,FALSE,Im revoluzionäre Bariis het er sini Ideä für e gsellschaftligi und politischi Ernöijerig in dr Schwiz afo entwiggle.,🔎
,,,Französisch Revoluzioon,TRUE,"Nach em Roman ""Kä helde · vil gschichte i äinere gschicht"" (1996) isch 2009 d Roman-Trilogii ""Di Grooss Revoluzioon"" über di Französisch Revoluzioon usechoo.",🔎
,,,französischa Revoluzio,TRUE,"Dr Ursbrung vo de moderne Zivilgesetzbüachr isch dr ""Code Civile"" vom Napoleon Bonaparte noch dr französischa Revoluzio vo 1789.",🔎
,,,Revoluzionsarmeä,FALSE,Juni 1800 z Kairo) isch e General in de franzöösische Revoluzionsarmeä gsi.,🔎
,,,Revoluzion,FALSE,"Erschd wo in Frankrych d Revoluzion ussbroche isch, sin au im Fürschdbischdum als wie meer Freyhäidsböim ufgschdelld worde.",🔎
,,,franzeesischa Revoluzioo,TRUE,"An welem Dag d Friederike Brion uff d Welt komma ischt, woiß-mr et gnau, weil d Kirchabiacher vo ihrem Geburtsort en de Wirra vo dr franzeesischa Revoluzioo vrnichdet wôrra send.",🔎
,,,Grosse Revolution,FALSE,Später het's Dorf no zue dr Herrschaft Horwrig (Horburg) bi Colmer ghört un isch no von 1324 bis zue dr Grosse Revolution 1789/91 bi Württemberg gsin.,🔎
,,,revolutionäre,FALSE,"Im Napoleon het er d Verkörperig vo dr Tyrannei gseh, und er het es Gedicht, ""Thought of a Briton on the Subjugation of Switzerland (Gedanke vom ene Brit über d Underwärfig vo dr Schwiiz)"" gschriibe, wo vom Ufstand vo de Schwiizer Föderaliste im Stäcklichrieg gege d Regierig vo dr Helvetische Republik, ere Dochderrepublik vo dr revolutionäre Erste Französische Republik, beiiflusst worden isch.",🔎
,,,Französische Revoluzion,FALSE,"D Terrorherrschaft, d Schreckensherrschaft oder dr Schrecke ( ‚dr Schrecke‘) isch e Periode in dr Französische Revoluzion gsi, wo vo Aafang Juni 1793 bis Ändi Juli 1794 duurt het und wo alli Persone brutal underdruckt worde si, wo im Verdacht gstande si, ass si nit mit dr Revoluzion iiverstande sige.",🔎
,,,Frànzesche Revolütion,FALSE,Vun 1324 bìs züe dr Frànzesche Revolütion hàt s Derfel züe Wirttebari ghert.,🔎
,,,Franzeesischi Rewoluzioon,TRUE,"Zäntraal in irem Wäärchsin au iri Aarbete iber sproochligi, sproochbolitischi un epischtemoloogischi Broblääm vu dr Franzeesischi Rewoluzioon gsii, unter anderem ire Ufsatz iber d Sproochbolitik vum Abbé Grégoire, em jakobiinische Kultusminischter, wu si anne 1976 in dr doodmool neie Zytschrift ""lendemains"" vereffetligt ghaa het.",🔎
,,,französische Revolution,FALSE,"Zur Ziit vo dr französische Revolution isch en erfolglose Versuech undernah worde, de Tag in 10 Schtunde mit je 100 Minute und 100 Sekunde iizteile.",🔎
,,,französisch Revolution,TRUE,"Wo im Johr 1789 d französisch Revolution usbroche isch, isch de Bsitz vom Chloschter beschlagnaamt un im 1791 verchauft worde.",🔎
,,,Franzeesch Revolution,TRUE,De Vorlesunge sin vor de Franzeesch Revolution noch uff Ditsch g´hàlte gsin.,🔎
,,,revolutionäri,FALSE,Koalitionschrieg (1792–1797) gege die revolutionäri Französische Republik uusgschiide.,🔎
,,,frànzeescha Revoluzioon,TRUE,"Sitter dr äärschta Legislàtüürperiooda vu dr Nàzionààlversàmmlung wahrend dr frànzeescha Revoluzioon düan d’ Lìnkspàrtäijer uff dr lìnka Sitta vum Plenààrsààl sìtza, wämm’r ’na vum Sìtz vum Versàmmlungspresidant har sììht, un d’ rachta Pàrtäijer uff dr rachta Sitta.",🔎
,,,Französische Revolutzioo,TRUE,"De Kantoo isch erst als Folg vo de Französische Revolutzioo entstande, drum het mer för s Woppe d Farbe Grüe und Wiiss vo de Revolutzioo gwäält und d Fascia (s Liktore- oder Ruetebündel), won au e Symbol vo de Revoluzzer gsii isch.",🔎
,,,franzesisch Revolution,FALSE,Dr Burns Robert het Sympathiä fir d franzesisch Revolution 1789 un fir d Opposition im eigene Land gha.,🔎
,,,Französchie Revoluzioo,TRUE,"Drum sind z Paris noch de Französchie Revoluzioo noiji Mäss festglait wore, wo völlig unabhängig vo irget aim alte System gsii sind und au noiji Näme öbercho hend, wo bis denn nöd bruucht wore sind.",🔎
,,,revolutionäre Französische Republik,FALSE,": ""Bataafse Republiek"") isch e Dochderrepublik vo dr revolutionäre Französische Republik gsi, wo vo 1795 bis 1806 existiert het.",🔎
,,,Franzessische Revolution,TRUE,"Di baskischi Autonomy hät z Frankrych nôch dr Franzessische Revolution gendet, un z Schpanie sin d ""fueros]"" nôch de Karlischtechrieg ufghôbe wore.",🔎
,,,franzeesche Révolution,TRUE,"Nooch der franzeesche Révolution ìsch der Zähstädtbund ufgleest wore; alle zäh Gmeinde hän e eigener Gmeinderoot bikumme, ìwer sällem ìsch noch der Bìrgermeister vu Mìnschter gstande, wuu Bräsidänt vu de zäh Gmeinde gsìì isch.",🔎
,,,Franzöösischi Revoluzioon,TRUE,"Wo die Franzöösischi Revoluzioon 1789 usbroche isch, het sich si Vater, dr Johann Rudolf Burckhardt, uf si Landguet z Gälterchinde zruggzooge.",🔎
,,,Frànzesische Revolution,TRUE,"Ìn dr Frànzesische Revolution hàt s züe dr ""Bailliage de Haguenau"" ghert, dr Ballei um Hàwenau.",🔎
,,,französische Direktorium,FALSE,"Währed dr Römische Republik, wo under em französische Direktorium in de bäbstlige Gebiet iigfüehrt worden isch, het Alatri zum Babst ghalte.",🔎
,,,Französischu Rewoluzion,TRUE,Z'Wort Feudalismus finnut schini Verbreitig als Kampfbigriff innär Französischu Rewoluzion va 1789.,🔎
,,,franzesische Revolution,TRUE,S CNAM isch anne 1794 in dr Zyt vu dr franzesische Revolution vum franzesische Gaischtlige un Abgordnete vum Nationalkonvänt Henri Grégoire (Abbé Grégoire) grindet wore.,🔎
,,,Revolution vo 1789 z Frankriich,FALSE,Noch dr Revolution vo 1789 z Frankriich verlange d Lieschtler als erschte Ort vom Baselbiet scho 1790 d Wiederhärstellig vo de alte Rächt.,🔎
,,,Französisch Revolution,TRUE,"Dr Dritt Stand het sich, mit dr Unterstützig vom ä Deil vom Klerus, zur Nationalversammlig erklärt und so die Französisch Revolution iigleitet.",🔎
,,,französischi,FALSE,"La Chaux-de-Fonds isch echli gröser aus Nösch u lit ufem Hoger obe, gäge die französischi Gränze zue.",🔎
,,,revolutionäre französische Republik,TRUE,As französischi Dochderrepublik si ihre Ufbau und Institutione dene vo dr revolutionäre französische Republik sehr ähnlig gsi.,🔎
,,,französische Revolutionäre,FALSE,"Si hai dr Name vo de französische Revolutionäre übernoh, wo ihrersiits vo de Befürworter vo dr Unabhängikeit vo de drizäh nordamerikanische Kolonie vo Grossbritannie beiiflusst worde si.",🔎
,,,Franzeesche Révolution,FALSE,Noo der Franzeesche Révolution ìsch der François Antoine Roth vum Gmeinderoot als Bìrgermeister gwählt wore.,🔎
,,,Revolutionäre,FALSE,"Won er denn 1879 d Generalständ iiberuefe het, het dr Dritt Stand (d Bürger) rasch d Kontrolle über d Gschehnis a sich grisse und im Louis siini Entscheid si immer z spot cho und hüfig falsch gsi, was die Moderate under de Revolutionäre gschwecht het, wo nume die absoluti Macht, wo die französische König währed fast zwei Johrhundert gha und missbruucht hai, hai welle iischränke.",🔎
,,,Franzeesische Revolution,TRUE,"Grund isch dr Österreichische Erbfolgekrieg  Denooch chehrt fier guet vier Johrzehnt e relativ fridlichi Zit i, wo mit dr Franzeesische Revolution ufheert.",🔎
,,,Französischè Revolution,TRUE,I dè Zit vo dè Französischè Revolution am 28.,🔎
,,,Franzesische Revolution,TRUE,Noch em Usbruch vu de Franzesische Revolution hot Bade en Sonderfride mit Frankriich gschlosse.,🔎
,,,französischä Revolution,TRUE,"Mit däm Usdruck wird ä Volksufstand während dr französischä Revolution bschribe, wo vom 2. bis zum 6.",🔎
,,,Frànzeescha Revoluzioon,TRUE,Bis ìn dr Frànzeescha Revoluzioon hàt ìsch d’ Kìrìch Tail vu dr Àbtai vu da Benediktinerinna gsìì.,🔎
,,,franzeesisch Revolution,TRUE,Die franzeesisch Revolution beditet fier Ebringe e diefe Ischnitt.,🔎
,,,Frànzeescha Revolutioon,TRUE,S’ Schtìft ìsch ànna 1790 ìm Làuif vu dr Frànzeescha Revolutioon uffgleest worra.,🔎
,,,Französische Revoluzioon,TRUE,Während dr Französische Revoluzioon het dr Woolfaartsusschuss d Comédie-Française am 3.,🔎
,,,Französischä Revolution,TRUE,""">Gregor XIII. iigfüehrt worde, isch aber erscht nach dä Französischä Revolution duregsetzt worde.",🔎
,,,franzeesche Revolution,TRUE,Dr Ort isch vu 1325 bis zue dr franzeesche Revolution 1789 im Besitz vum Bischtum Strossburg.,🔎
,,,Revoluzioon,FALSE,"Johrhundert ufklärerische Gedangge afo verbräite, und wo dört d Revoluzioon usbrochen isch, häi au z Basel d Patriote, wo Reforme verlangt hai, die konservative Chreft chönne überzüüge, ass öbbis müess bassiere.",🔎
,,,französischi Revolution,TRUE,"D'französischi Regiirig het syt dr französischi Revolution bis vor etwa drüüsig Johr d'Regionalsprpche massiv unterdruggt, het die Politik aber inzwüsche gändert.",🔎
,,,revoluzionääre Franzoose,FALSE,"Joorhundert isch Venedig aber ussepolitisch immer no e wichdige Spiiler in dr Middelmeerregioon gsi, bis 1797 die revoluzionääre Franzoose d Stadt bsetzt häi.",🔎
,,,revoluzionääre Frankriich,FALSE,Vo 1792 aa isch d Gränze zwüsche dr Äidgenosseschaft und em revoluzionääre Frankriich über em Bruederholz verloffe.,🔎
,,,frànzeesch Revolution,TRUE,Nooch dr frànzeesch Revolution het ze Strosburi de Rouget de L'Isle nooch de Kriejserklärung àn Öschtrich d'frànzeesch Nationalhymn (d'Marseillaise) komponiirt un àm 25.,🔎
,,,Revoluzioonsjoor,FALSE,Im Revoluzioonsjoor 1789 isch d Burg verstäigeret worde und vo denn aa het mä sä as Stäibruch brucht.,🔎
,,,Frànzeescha Revolüzioon,TRUE,Wahrend dr Frànzeescha Revolüzioon ìsch’r veraidigter Priaschter gsìì.,🔎
,,,Frànzeesche Révolution,TRUE,Wàttwiller hàt noch bis zur Frànzeesche Révolution zum Fìrschtatum Müarbàch gheert.,🔎
,,,französische Revulution,TRUE,1789 hät mit dem Schturm uff die Bastille dann die französische Revulution agfangä.,🔎
,,,revoluzionäära Frànkrììch,FALSE,"D’ Schtàtüüta-n-ìsch ànna 1899 vùm Bìldhàuijer Paul-François Choppin hargschtällt worra, fìr d’ fräiwìlliga Kampfer üss’m Krais Remiremont eehra, wo ànna 1792 ìn da Truppa vùm revoluzionäära Frànkrììch bii da Koàlizioonskriager ghulfa hann.",🔎
3110,Blues,Blues,Bluus,TRUE,"Vo denn isch dr Muusig-Ewänt stilistisch uf Bluus, Dschääs und Gospel usgrichdet gsi und zum erste Mol au usserhalb vo dr Nordwestschwiz zur Kenntnis gno worde.",🔎
,,,Bluesschema,FALSE,"D Komposizioone si mäistens verheltnismessig churz, im 12-taktige Bluesschema und die „rollendi“ Basslinie stammt ursprünglig us em Boogie-Woogie.",🔎
,,,Piano-Blues,FALSE,"Oktober 2017 z Harvey, Jefferson Parish) isch e US-amerikanische Pianischt, Sänger un Songwriter im Rock ’n’ Roll, Rhythm-and-Blues, Piano-Blues un Boogie-Woogie gsii.",🔎
3111,Vorarlbergerisch,Vorarlbergisch,Walgauer Tieläkt,FALSE,D Anni Mathes schrybt und list im Walgauer Tieläkt.,🔎
,,,Vorarlbearger Dialekt,FALSE,"Schellinski isch a Musikgruppa us Vorarlbearg, wo Liader im Vorarlbearger Dialekt veröffentlicht.",🔎
,,,Vorarlberger Dialekt,FALSE,"Im gröschte Teil vom Kanton – Försteland, Toggeborg, Rhintel – redt me Oschtschwizer Dialekt (im Rhintel isch er noch verwandt mit em Liechtesteiner und em Vorarlberger Dialekt); am Zürisee redt me en Art Züridütsch, im Gaschterland en Art Glarnerdütsch, und im Oberland tönts ganz bsunders.",🔎
,,,Vorarlbergische,FALSE,"Allgairisch isch an Dialäkt, weeler zum schwäbisch-alemannische Schprochberiich gheert und zimle näh mit em Vorarlbergische und em Liechteschtuinische verwandt und gheert zum Bodeseealemannische.",🔎
,,,Vorarlbärger Mundart,FALSE,"Dr Adolf Vallaster schribt sid de 1960er Joor Gedicht und Gschichten i dr Vorarlbärger Mundart, und zwar i der Sprooch vo Mäder.",🔎
,,,vorarlbëërgischen,FALSE,"Scho i dëne Bänd vo de Räie ""Byträäg zur Schwyzertüütsche Gramatik,"" wo Oschtschwyzer Tialäkt abghandlet händ, und auch i em Leo Jutz syne Publikazioone zum Alemanisch im Algimäinen und zum Süüdvorarlbëërgischen im Bsundere händ d Uufspaltig vom mittelhoochtüütsche churze, gschlossene /o/ in en offeni Wariante /ɔ/ und e gschlosseni Wariante /o/ daargstelt.",🔎
3112,Roggen,Rogge,Roggè,TRUE,"È letschti Form vom Schwändè git s no i dè Sygerländer Haubärgswǜrtschaft, wo uff èm gschwändetè Grund eijöhrig Roggè odder Buèchweizè aabaut worrè isch, bevor s Zuèwachsè widder zuèglõ worrè isch.",🔎
,,,Roggemehl,FALSE,"Früaha sind de Schupfnudla aus Roggemehl, Wasser und Salz gmachd wore.",🔎
,,,Rogga,TRUE,"Neba m Haber, em Dinkl, em Emmer, am Rogga, Gerschda wurd dr Wioiza gmahla abr au andrs Korn wia Welschkorn, Hirse odr Reis wurd zua Mehl gmachd.",🔎
,,,Roge,TRUE,"Dr greeschd Aadail vùm nid iberböuene Land wiird vù dr Landwiirschafd gnùzd, in dr Haubdsach wääre Frùùchd (Gäärschde, Haaber, Roge ùn Waise), Härdebfel ùn Wälschchoorn aaböue, midlerweyyli au al mee Leewad.",🔎
3113,Volkssouveränität,Volkssouveränität,Souveränität vom Volk,FALSE,"Sit dr Französische Revolution isch s Ruetebündel es Symbol für d Souveränität vom Volk worde, für d Staatsgwalt, wo bim Volk lit.",🔎
,,,Volkssuwereenidäät,TRUE,"Dr 119-chöpfig Grooss Root isch nit noch em Brinzip vo dr Volkssuwereenidäät gweelt worde, sondern in Waalzümft (36 Mitgliider) und Kwardierversammlige (83 Mitgliider) vom ene seer änge Kräis vo Aktivbürger.",🔎
,,,Volkssuwerenidäät,TRUE,"Die Attischi Demokratii isch e früeji Vorlöifere von ere politische Ornig, wo uf em Brinzip vo dr Volkssuwerenidäät basiert.",🔎
3114,9. August,9. Augschte,9. Augste,TRUE,"1877 z Calw, Württeberg; † 9. Augste 1962 z <a href=""Collina%20d%E2",🔎
,,,9. Àuigscht,TRUE,"Dr William Pinkney McLean (* 9. Àuigscht 1836 ìm <a href=""Copiah%20Coun",🔎
3115,Schweizerische Schillerstiftung,Schwiizerischi Schillerstiftig,Schwiizerisch Schillerstiftig,TRUE,"Grad wäge de autobiograafische Prosategscht, wo under em Titel ""Mis Aargäu"" im 1939i truckt worde sind, het die Schwiizerisch Schillerstiftig dr Haemmerli-Marti en Pryys gää.",🔎
,,,Schillerstiftig,FALSE,"Dr Hansjörg Schneider het 1976 dr Welti-Prys, 1986 dr Aargauer Literaturprys, 1998 dr ""Phantastik-Prys"" vo dr Stadt Wetzlar, 2003 en Uszeichnig vo dr Schillerstiftig und 2005 dr Friedrich-Glauser-Prys übercho.",🔎
,,,Schillerpryys,FALSE,"Das nöie, grosse Mundartwärch – es Monumänt vo dr alemannische Literatur – het grad dr Schillerpryys übercho.",🔎
,,,Schwiizerische Schillerschtiftig,TRUE,"1948 de Priis vo de Welti-Schtiftig fürs Drama (für ""Es steht geschrieben""), 1959 de Schillerpriis vo de Schtadt Mannem, 1960 der Grossi Schillerpriis vo de Schwiizerische Schillerschtiftig und 1977 d’Buber-Rosenzweig-Medaille in Frankfurt.",🔎
,,,Schwizerische Schillerstifdig,TRUE,Dr Reinhart und dr Burren häi dr Briis für es Gsamtwärk vo dr Schwizerische Schillerstifdig überchoo.,🔎
,,,Schwyzerisch Schillerstiftig,TRUE,"Es Vierteljarhundert spööter händ syn Aarauer Leererkoleeg Hans Kaeslin und de spööter Nobeelprysträäger Carl Spitteler defüür gsoorget, das em di Schwyzerisch Schillerstiftig 1918 für de ""Tycho Pantander"" en Prys i de Hööchi vo tuusig Franke zuegsproche hät – vilicht müest mer eener säge: en Trooschtprys.",🔎
,,,Schwyzerische Schillerstiftig,TRUE,1954 hät der Enderlin für sys literaarisch Schaffe de Gsamtwèèrchprys vo de Schwyzerische Schillerstiftig überchoo.,🔎
,,,Schwiizerische Schillerstiftig,TRUE,"In jüngster Zyt sind de Arno Camenisch (* 1978) vo Tavanasa mit sym Dütsch-Romanische Buech ""Sez Ner"" (2009) und d Leta Semadeni usem Engadin, wo ane 2011 der Pryys vo der Schwiizerische Schillerstiftig übercho het, überregional bekannt worde.",🔎
,,,Schwiizerischen Schillerstiftig,TRUE,Si het 2002 en Wärchpryys vo dr Schwiizerischen Schillerstiftig und 2007 dr Schillerpryys vo der Zürcher Kantonalbank übercho.,🔎
3116,Burgruine Weisswasserstelz,Burgruine Wysswasserstelz,Burg Wysswasserschtelz,TRUE,"D Herre ""vo Wasserschtelz"" hän au d Burg Wysswasserschtelz un d Burg Schwarzwasserschtelz böue loo.",🔎
,,,Burg Wysswassersstelz,TRUE,"Wysewyy vun ere, am dytsche Stade, stoht hite no d Burg Wysswassersstelz un wysewyy vu Chaiserstuel uf dr dytsche Syte am Gränzibergang d Burg Rotwasserstelz.",🔎
3117,Wenslingen,Wäislinge,Waislige,TRUE,Mai 1895 z Waislige; † 14.,🔎
,,,Wäislinger,FALSE,Uf Baaselbieterdütsch gschriibe häi bsunders dr Ziifener Jonas Breitenstein (1828–1877) und dr Wäislinger Traugott Meyer (1895–1959).,🔎
,,,Wäislige,TRUE,"Nochbergmeinde sin talabwärts Gälterchindä und Ormalinge und uff de umliigende Hügel Wäislige, Chilchbrg und Rünebrg.",🔎
3118,Sélestat,Schlettstàdt,Schlettschtàdt,TRUE,Àls Berüaf ìsch’r Gschìchtslehrer gsìì àn dr berüafliga Sekundàrschüal z’ Schlettschtàdt.,🔎
,,,Schlettstadt,TRUE,Sundhüse lit in dr Rhinebeni am Weschtufer vum Rhin öschtlich von Schlettstadt.,🔎
3119,Ulm,Ulm,Ulmr,TRUE,"S Ulmr Zeld isch a großes Zeld-Feschdivel, wo jeds Johr en dr Ulmr Friedrichsau schdadd fend.",🔎
,,,Olm,TRUE,Blauschdoi laid weschdlich vo Olm auf ra Heahe zwischa 490 ônd 690 Meadr.,🔎
,,,Ulm-Seeflenga,FALSE,"Januar 1951 en Ulm-Seeflenga) isch a deitscher Autor, Lyriker ond schwäbischr Mundart-Dichter.",🔎
3120,Störche,Schdorcha,Störch,TRUE,"Dä ganzi Lützelsee mit em Piet won en umgit isch im kantonale Schutzgebiet, wo für d Störch und villi anderi Vogelarte wo deet während em Summer wonet berüemt isch.",🔎
,,,Storcharte,FALSE,"Im Land sin 495 Vogelarte noogwise wore, unter anderem dr Afrikanisch Struss, verschideni Storcharte, rund 50 verschideni Gryfvegel, Nashornvegel, Yysvegel un Binefrässer.",🔎
,,,Storich,FALSE,"'S elsassisch Symboltiir, fàscht e Wappevöjel, ésch de Storich (Wissstorich – Ciconia ciconia).",🔎
,,,Stoorche,TRUE,"In Fychtbiet lääbe Stoorche, Raigel, Kranich, Ibis un Yysvegel.",🔎
,,,Storch,FALSE,"Uffellig sin Vegel wie Storch, Ibis, Raigel un Gyyr, dodrunter dr sälte Bartgyyr.",🔎
,,,Sterch,TRUE,"Sidli vu Bandırma – im Kuşcenneti-Nationalpark – lyt e bekannt Vogelparadys, wu Pelikan, Wildänte, Sterch, Kormoran, Nachtigalle un Fasan ihri Haimet gfunde hän.",🔎
3121,Rüti ZH,Rütti ZH,Rütti,TRUE,"Am Flusslauf lige d'Ortschafte Glodderdal, Denzlinge, Rütti un Nimburg.",🔎
,,,Rüti,TRUE,"Nachberstädt sind Hombrächtike, Buebike, Rüti, Eschebach, Schmärke, und über em Zürisee Hurde (Gmeind Freiebach), Altedorf, Lache und Wange.",🔎
3122,Dampfmaschine,Dampfmaschine,Dampfmaschin,TRUE,Scho anne 1720 het di erscht Dampfmaschin uf em europäische Feschtland in ere Chohlemine bi Lüttich ihre Bedrib ufgnuu Vu do uus het sich d Induschtrialisierig iber dr gsamte Kontinänt uusbraitet.,🔎
,,,Dampfmaschinnè,TRUE,"Heron vo Alexandria hèt dè Heronsball, è èrschti Dampfmaschinnè erfundè.",🔎
,,,Dampfmaschinè,TRUE,"Uff èm odder am Lokomotivraamè sin dè Dampfkessèl mit dè dõdrin ygebautè Füèrbüchs, d Dampfmaschinè un dè Füürerschtand montyrt.",🔎
,,,Dampfmaschinä,TRUE,D' Dampfloggene sind ä wiiterentwigglig vu d'r Dampfmaschinä wu d'r James Watt erfunde het.,🔎
,,,Dàmpfmàschìna,TRUE,"Vorna dràà ìsch a kleiner Gebäi gstànda, wo a Dàmpfmàschìna enthàlta hàt; zerscht a „Peel & Williams“ (1812), noochhar a Rissler & Dixon (1825), un eina üs dr Firma André Koechlin & Cie (1834).",🔎
3123,Stausee Wettingen,Stausee Wettige,Limmigchraftwärk,FALSE,"A de Limmig stoot di grossi Staumuur vom Limmigchraftwärk vom EWZ, und undedra isch die alti Holzbrugg übere Fluss.",🔎
,,,Schtausee,FALSE,"Bi Einsidle durflüüsst si de Sihlsee, en 1937 zur Energiigwünnig aagleite Schtausee, wo mit ere Oberflächi vo 11 km² dr gröschti Schtausee vo dr Schwiiz isch.",🔎
,,,Wettiger Limmetschtaumuur,FALSE,Si ligt hüt e chli unterhalb vo de Wettiger Limmetschtaumuur.,🔎
3124,Polen,Pole,polnisch,FALSE,"Krakau (polnisch ""Kraków"") esch en Stadt im süüdleche Pole, Region Małopolska.",🔎
,,,polnischen,FALSE,Dr Horst Köhler isch im polnischen Skierbieszów uf d Wält chuu.,🔎
,,,Volksrepublik Pole,FALSE,"Im 1947 het e Zwangsumsiedlig vo ethnische Ukrainer, Bojke und Lemke us em Südoschte vo de Volksrepublik Pole in de Norde und Weste vo de Sowjetunion stattgfunde.",🔎
,,,polnische Staat,FALSE,"Köönigriich Pole (polnisch ""Królestwo Polskie"", latiinisch ""Regnum Poloniae"") isch d Bezäichnig vom polnische Staat in de Joor 1000 bis 1795 gsi.",🔎
,,,Pola,TRUE,"Es grenzt im Weschta an Österriich, im Norda an Tschechia und Pola, im Oschta an d Ukraine und im Süda an Ungarn.",🔎
,,,Poolen,FALSE,"Es git z Poolen e Landschaft, wo ""Krakauer Jura"" heisst.",🔎
,,,Polè,TRUE,"Polè hèt 192 (als Ok 1), Belgiè 168 un Frankrych 162 Lokomotyvè erhaaltè.",🔎
,,,polnische,FALSE,"Si liit am Fluss Poltwa, ugfähr 80 km vo de polnische Grenze weg.",🔎
,,,polnischi,FALSE,"""Leslau"", vo 1940–1945 offizielle Name), liit a de Weichsel, isch e polnischi Grossschtadt im Verwaltigsbezirk Kujawien-Pommern – öppe 90 Kilometer südöschtlich vo de Bezirkshauptschtadt Bydgoszcz (dt.",🔎
,,,Poole,TRUE,Joorhundert im westliche Poole (Schlesie).,🔎
,,,Zwäite Polnische Republik,FALSE,Scho as Jugendlige isch dr Schamir under em Iidruck vom starke Antisemitismus in dr Zwäite Polnische Republik Mitgliid vo dr zionistische Betar-Organisazioon worde.,🔎
,,,Poola,TRUE,"Bii da Manner ìsch üüsserdam Poola-n-ärfolgriich, un bii da Fràuija hann Kiina un Kuba mehrera Tìtel gwunna.",🔎
,,,polische,FALSE,"Jahrhondert, wo's koin polische Staat geba hot, hend Pola an ""Mikolaj Kopernik"" als oin von de ihre ausgeba, weil sich an Teil von Preissa 1466 selbständig gmacht hot, ond sich em Kampf gegen dr Deitsche Ritterorda dem Kenich von Pola onderstellt hot.",🔎
,,,Polu,TRUE,"In Nord- und Oschteuropa hent schich im Zug va där fortschritundu Chrischtianisiärig neui Chinigrich wiä England, Norwägu, Dänemark, Polu, Ungaru, und Böhmu gibildut.",🔎
3125,Schloss Hohenbaden,Schloss Hochebade,Burg Hochebade,FALSE,"Är het dr erscht gsi, wu dr Titel Markgrof vu Bade gfiert, gnännt noch em neje Herrschaftszäntrum uf dr Burg Hochebade (Alts Schloss) in dr hitige Stadt Bade-Bade.",🔎
,,,Schlosses Hochebade,TRUE,Anne 1250 het dr Rudolf I. mit em Uusböu vum Schlosses Hochebade aagfange.,🔎
,,,Burger Hochebade,FALSE,Jorhundert uf dr Bade-Badener Burger Hochebade uf d Wält chuu.,🔎
,,,Alde Schloß,FALSE,Von dert us nufzuus Richtung Oschte geht's zum Alde Schloß.,🔎
,,,Stammsitz,FALSE,"Durch e Hüürat het er s Gebiet um d Stadt Bade (hüt:Baden-Baden) übercho und het de Markgrafetitel vo Verona, wonner vo siim Grossvater Berthold gerbt het mit dem neue Stammsitz vo sinere Familie ergänzt.",🔎
3126,Kehl,Kaal,Kääl,TRUE,"Nochbergmaine sin Kääl im Norde, d Kraisstadt Offeburg im Oschte Hohberig im Side un n Neiried im Weschte.",🔎
,,,Kähl,TRUE,"Keltischi Ortnämme hän zum Byschpil Achkarre, Brisach, Chandere, Kähl, Lörrach, dr Briisgau un d Mehli.",🔎
,,,Käl,TRUE,"S Hanauerland isch ä ehemòligs Herrschòftsgbiet närdlich vo Stroosburg uf franzesischer Sit un um Käl in de Ordenau uf dytscher Sit uf baide Sitte vo de Grenz, wo de Rhin bildet.",🔎
,,,Korik,FALSE,Speter het er as Arbetserziejer im Epilepsyzäntrum Korik gschafft un schließlig as Sonderschuellehrer an dr Waldbachschuel z Offeburg gschafft.,🔎
,,,Kahl-Goldschiir,FALSE,Septämber 1994 z Kahl-Goldschiir) isch 2019/2020 di Dytsch Wyycheenigi gsii.,🔎
,,,Kork,FALSE,"Wäg dr bolitische Situation z China un wel er seli chrank woren isch, isch er in sällem Johr retuur gange uf Dytschland un het derno vu 19014 bis 1928 am dr Aastalt fir Epileptiker z Kork gschafft.",🔎
,,,Kahl,TRUE,"D Stadt grenzt im Norde an Lichtenau im Landgrais Raschdi, em Oschde an d Stadt Achere, im Südoschde an d Stadt Renche, im Südde an d Stadt Kahl un im Weschde an d elsässische Gmainde Wanzenau, Gambse un Offedorf.",🔎
3127,Primaten,Primate,Primààtagàttung,FALSE,"Noh-n-em Ort ìsch d’ Primààtagàttung Berruvius g’nännt, wo doo ìn dr Cernay-Formàzioon äntdäckt worra-n-ìsch.",🔎
,,,Brimaate,TRUE,"S Brinzip isch, ass Mensche wie alli Brimaate und die mäiste Raubdier iiri Umgääbig mit zwäi Auge gliichzitig us zwäi verschidnige Blickwinkel gseen.",🔎
,,,Primaate,TRUE,"De Mensch het im Vergliich zu sinene Vorfahre, de Primaate, en groose Schwanz.",🔎
3128,Hinterrhein GR,Hinterrhii GR,Hinderrhii GR,FALSE,"Nochbargmaine sin Acquarossa, Blenio, Hinderrhii GR, Mesocco GR, Rossa GR, Biasca, Pollegio, Bodio un Sobrio.",🔎
,,,Hinterrhy,TRUE,"70,1 % d Umgangssprooch, im Hinterrhy aber numme für 24,2 %.",🔎
,,,Hinderrhii,TRUE,"De Vorderrhy i de Surselva (im Bündner Oberland) am Oberalppass, de Hinterrhy am Rhywaldhorn i dr ehmolige Gmeind Hinderrhii.",🔎
,,,Hinderrhy,TRUE,Em Rhy siner beide Quellflüss Vorderrhy und Hinderrhy entspringe im Schwizer Kanton Graubünde.,🔎
3129,Skelett,Skelett,skelettbildends,FALSE,"De Gnoche (ladinisch-anatomisch ""Os"", Plurool ""Ossa"", griichisch-klinisch-paddologisch maischdens ""Ost~, Oste~"" odda ""Osteo~"", vo ""οστούν"") odda s Gnochegwääb (au als ""Bain"" us alda germanischer Wortwurzel) bzaichent ä bsondas hartes, skelettbildends Schditzgwääb vu de Wirbeldiir.",🔎
,,,Gripp,FALSE,"Us dem Grund werd de Fridolin hüüfig dargstelt, wien er e Gripp a de Hand füert.",🔎
3130,Schmetterlinge,Falter,Summervoogel,FALSE,"S Museum zäigt Duurustellige über verschiideni Themene uf ere Flechi vo mee as 3'000 m2: Fink & Star (Vögel in dr Schwiz); Bär & Luggs (Süüger in dr Schwiz); Gold & Rubin (Mineralie us dr ganze Wält); Pyrit & Bärgkristall (Mineralie us dr Schwiz & dr Regioon Basel); Höölebäär (us em Jura); Ammonit & Donnerkeil (Verstäinerige us dr Regioon Basel); Füür & Wasser (d Dünamik vo dr Ärde); Dino & Saurier (Dinosaurier und iiri Umwält); Mammut & Seebelzaandiiger (Gschicht vo de Süüger); Dintefisch & Summervoogel (Wirbelloosi Dier); Fisch & Frosch (Fisch, Reptilie & Amfibie us dr Schwiz); Kolibri & Kakadu (Vögel us dr ganze Wält); Quagga & Dodo (Bedroot & usgstorbe); Grottenolm & Fläädermuus (d Wält vo de Höölene) Dier us dr Regioon und au exotischi Exemplaar si usgstellt.",🔎
,,,Schmätterlingsarte,FALSE,"Uf Neuguinea läbe 400 bis 600 Vogelarte (zem Byschpel 43 Paradisvogelarte un 12 Arte vu Laubevegel), iber 400 Amfibie, 455 Schmätterlingsarte un 180 bekannti Suger, dodrunter verschideni Chnager un rund 70 Flädermuusarte.",🔎
,,,Schmetterlingsarte,FALSE,S sin extrem vyl Insekten- un Schmetterlingsarte bekannt.,🔎
,,,Schmätterling,FALSE,"Seli groß isch au d Aazahl vu Insekte, s git zem Byschpel elai iber 1300 verschideni Arte vu Schmätterling.",🔎
,,,Summervogel,FALSE,"In dr Hochlage vum Belche hets e Hüffe sältini Summervogel-Arte, Käfer un Vegel.",🔎
3131,Perserkriege,D Perserchrieg,Chrieg gege d Perser,FALSE,"Erst wo dr Chrieg gege d Perser droot het, het sich e Gmäinschaftsgfüül entwigglet, wo au politisch zum Usdruck cho isch.",🔎
,,,Zwäite Perserchrieg,FALSE,"Die meerdäägigi Schlacht bi de Thermopyle het am Aafang vom Zwäite Perserchrieg, vermuetlig um e 11.",🔎
,,,Perser,FALSE,Dur si hän d'Griche die militärisch iberlegene Perser besiige chänne.,🔎
,,,Perserchrieg,TRUE,"So hai si im Perserchrieg (480–479) d Füehrig vo alle griechische Chreft gha, wo d Perser under em <a href=""Xerxes%20I.",🔎
,,,Siig über d Perser,FALSE,"Noch de historische Siig über d Perser, wo d Athener und d Spartaner no uf dr gliiche Site kämpft häi, si denn d Spannige zwüsche de zwäi Stedt gwaggse.",🔎
,,,persische Eroberig,FALSE,"Dr Parthenon het en eltere Tämpel vo dr Athena ersetzt, dr sogenannt Vorparthenon, wo wääred dr persische Eroberig vo Athen im Joor 480 v. d. Z. zerstöört worde isch.",🔎
3132,Friedrich III. (HRR),Kaiser Friedrich III.,Friedrich vu Eschtrych,FALSE,"Villicht beziet sich au e Urkund vu anne 1427 uf s Weherschlessli, wu dr Herzog Friedrich vu Eschtrych dr Heinrich Bangergeben vu Fryybeg z Lehe mit ""„Stock, Haus und Geseß“"" beläänt het.",🔎
,,,Friedrich III,FALSE,"Juli 1447 z Pforze d Katharina vu Eschtrych (1420–1493) ghyrote, e Dochter vum Ernst em Yserne un e Schweschter zum spetere Chaiser Friedrich III.",🔎
,,,Friedrich em Dritte,FALSE,"Der Erzherzog Albrecht dr Sächsti vo Öschtryych (1418–1463), dr Brueder vom Kaiser Friedrich em Dritte, het se zur Frau gnoo.",🔎
,,,Chaiser Friedrich III,FALSE,"Dr Christoph I. vu Bade isch e Suhn vum Markgrof Karl I. vu Bade un dr Katharina vu Eschtrych gsii, dr Schweschter vum Chaiser Friedrich III.",🔎
3133,Thrakien (Landschaft),Thrakie,Thracia,FALSE,Die isch denn offebaar zo de röömische Provinz Thracia choo.,🔎
,,,Thrakien,FALSE,"Derno sin d Phryger, wu noch em Homer vu Thrakien gstammt sin, in Anatolie iigwanderet.",🔎
3134,Basler Künstlergesellschaft,D Baasler Künstlergsellschaft,Basler Künstlergsellschaft,FALSE,"Juli 1854 het d Regierig dr Basler Künstlergsellschaft d Konzession für d Harzgrabefähri gee, wo uf dr Name «Rheinmücke» dauft worden isch.",🔎
,,,Baasler Künstlergsellschaft,FALSE,"1806 het er ghulfe, die schwizerischi Künstlergsellschaft z Zofige gründe und 1812 d Baasler Künstlergsellschaft und isch deren iire Bresidänt worde.",🔎
3135,Kernkraftwerk,Chärnchraftwärch,Atomchraftwärk,FALSE,Än grossä Teil vom gwunnänä Uran wird als Chärnbrännstoff i Atomchraftwärk verwändät.,🔎
,,,Atomkraftwerke,FALSE,"Entschtande isch RDL us de Anti-AKW-Bewegig, insbsundri us de Protescht um de planti Atomkraftwerke z' Fessene in Frankrich un Wyhl in Dütschland un au no Kaiseraugst in dr Schwyz.",🔎
,,,Atomkraftwerk,FALSE,Überregional bekannt worre isch dr Ort in dr 1970er Johre durch dr Widerstand gege e dert plants Atomkraftwerk (AKW).,🔎
,,,Kernkraftwerch,TRUE,"Anne 1982 het er zämme mit de Bischef vu Basel un Stroßburi di ""„stark Inanspruchnahm“"" vu de Landschaft dur Kernkraftwerch kritisiert mit de gmeinsame Erklärig „Das Verhalten des Christen im Konflikt um die Kernenergie“.",🔎
,,,Chernchraftwerch,TRUE,Anno 1969 isch Brisach als Standort fer e Chernchraftwerch uf dr ditsche Rhinsite vorgsähe worre.,🔎
,,,AKW,FALSE,S Chärnchraftwärk Three Mile Island (TMI) isch es AKW im US-amerikanische Bundesstaat Pennsylvania mit ursprünglech zwene Reaktor-Blöck vo je rund 900 Megawatt elektrischer Leischtig.,🔎
,,,Atomchraftwärch,FALSE,"S Schwarzbuebeland im Norde isch uf Basel usgrichtet und dört gits es parr Farmabetrib Z Dänike hets eis vo de gröschte Schwiizer Atomchraftwärch (""AKW Gösge"").",🔎
,,,Kärnchraftwärk,TRUE,"D Diskussion über Kaiseraugst as Standort vom Kärnchraftwärk isch e langi Zit gfüehrt worde, und s Projekt isch schliesslig am erbitterete Widerstand vo dr Bevölkerig vo dr Region und vo Umwältschutzkreis gschiiteret.",🔎
,,,Chärnchraftwärk,TRUE,"Mä hät usgrächnet, as bin ere totale Sunnefinsternis europawit öpe s 30-fachi vo de Laischtig vom Chärnchraftwärk Gösge weniger Sunneenergii produziert wörd und drom d EW mönd luege, as d Versorgig mit Strom öber die Zit gwärlaischted isch.",🔎
,,,Chärnchraftwerk,TRUE,"1969 isch eins von de erschte düütsche Chärnchraftwerk in Obrigheim in Betriib gange, wo mittlerwiile aber schtillglegt isch.",🔎
,,,Kärnkraftwärk,TRUE,"S Kärnkraftwärk Wyhl (aü ""Kärnkraftwärk Sid"") (""KWS"") isch e blant Kärnkraftwärk bi Wyhl am Kaiserstuehl z Bade-Wirttebärg gsii.",🔎
,,,Chernchraftwerki,TRUE,"Manati sammle sich oft in dr Nächi vo Chernchraftwerki, weg em warme Wasser, un chönnet vo dere Wärmi abhängig werre.",🔎
,,,Atomenergie,FALSE,"September 2006 én Birdel (Haut-Rhin), Frànkrich), geboreni ""de Turckheim"", ésch e elsassischi Politikerin, Pazifischtin un Umweltschitzerin (v. a. geje Atomenergie) gsin.",🔎
,,,Atomkraftwärk,FALSE,Als Atomkraftgegner und Bsetzer vom Bauland fürs Atomkraftwärk Kaiseraugst mitti vo de 1970-ger gilt dr Aernschd as dr «Huussänger» vo dr Anti-AKW-Beweegig und as Pazifischt und isch immer wider mit em Gsetz in Konflikt koo.,🔎
,,,Àtomkràftwark,FALSE,S Àtomkràftwark vu Fassena ìsch a Àtomkràftwark ìm Frànkrìch gsìì.,🔎
3136,Speisesalz,Spiissalz,Salz,FALSE,Dr Doig isch im Regelfall halb Eier halb feins Woizamehl (manche nehmat au Dinklmehl) mit ame bissle Salz und recht sterrig.,🔎
,,,eisalzt,FALSE,"Sauerkraut, Suurchrut, Suchruud oder Choucroute isch Weißkraut, wo in schmale Schtroife gschnitte oder ghobelt isch, und wo mr denn haltbar macht, indem mr s eisalzt ond vergäre lässt (Milchsüregärig).",🔎
,,,Salzgwinnong,FALSE,Dr Nammensbestanddaïl Sultz- esch fod'r Salzgwinnong uffem Soltzbàcher Bann ab.,🔎
,,,Saalz,FALSE,"gää (ablöschè) un mit Saalz odder Streuwürzi, Pfeffer, Majoran un Rosmarin würzè.",🔎
,,,Chochsalz,FALSE,"Soppe wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd.",🔎
3137,Der Trompeter von Säkkingen (Oper),Der Trompeter von Säckingen,Trumpeeter vo Säckinge,TRUE,"Dört sind au däm sini Büecher z gseh, und do derby d Uusgabe vom ""Trumpeeter vo Säckinge""; die Gschicht het mit em Schlössli Schönau z tue.",🔎
,,,Trompeter von Säckingen,TRUE,"isch us em ""Trompeter von Säckingen"" vum badische Schriftsteller Joseph Victor von Scheffel (gschribe scho 1852 oder 1854) zuegfiegt.",🔎
3138,Katholizismus,Katholizismus,Katholike,FALSE,"Bi dr Katholike isch offiziäll nit erwinscht, ass Glaibigi vu andere Konfessione an dr Kummion teilnämme.",🔎
,,,katholischè Religion,FALSE,"Insgsamt isch Süddütschland – wiè auch s Rhyland – im Voglych zuè nördlichè un öschtlichè Gebièt vo Dütschland in wittè Deil ehnder vum römischè katholischè Religion brägt, woby s au in Süddütschland protestantisch brägti Regionè git, wiè byschpillswys Obberfròngn odder nördliche Schwõbèland.",🔎
,,,kàthoolischa Glàuiwa,FALSE,Ìn dara Zitt ìsch dr Spenser schu vu dr kàthoolischa Glàuiwa ìwwerziigt gsìì un hàt siina Schtudanta-n-ìn dara Rìchtung iigflossa.,🔎
,,,kàthoolischa,FALSE,D’ kàthoolischa Kìrìch Saint-Nicolas-du-Chardonnet befìndet sìch ìm 5.,🔎
,,,kàthoolischer,FALSE,"Hornung 1818 z’ Röschenz, Kànton Bärn) ìsch a elsassischer kàthoolischer Oordapriaschter gsìì, wo Pfàrrer ìm Département Owerelsàss gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,kàtolischa Religion,FALSE,Dr Jean-Luc Mélenchon ìsch ìn dr kàtolischa Religion ufzoga worra.,🔎
,,,Katholisch,FALSE,"Der Katholisch Kanon umfasset 46 Büecher, der Ortodox Kanon 51 Büecher u der Reformiert umfasset 39 Büecher.",🔎
,,,Katholiki,FALSE,D Katholiki Dreyer läbt mit ihrem Mann z Trier in eme Wohnbrojäkt fir behinderti un nitbehinderti Mänsche in dr Nechi vu dr Benediktinerabtei St. Matthias.,🔎
,,,katholischi,FALSE,Im Breiterain hets di katholischi Mariachiuche und di proteschtantische Johanneschiuche und d Markuschiuche.,🔎
,,,katholisch,FALSE,Joorhundert katholisch blybe.,🔎
,,,katholische,FALSE,De nöi Kaländer isch zeerscht nu i de katholische Länder ufgnoo worde.,🔎
,,,katholische Chille,FALSE,1873 isch au in der Schwiz wägen em Unfehlbarkeitsdogma vom Erste Vatikanische Konzil e «Kulturkampf» zwüschen em Staat und der katholische Chille usbroche.,🔎
,,,Kotholike,FALSE,»Globt si Jesis Christ«) isch de offiziell Gruess vo de Kotholike.,🔎
,,,katolischi,FALSE,"Anne 1840 het der Widercheer ghulfen e katolischi Jugendorganisazioon füren Aargau gründe, und drüü Joor spööter isch er in aargauisch Groossroot gwäält woorde, wo’s für d Katolike als Minderheit schwäär gsi isch.",🔎
,,,Katholik,FALSE,"Me weiss aber, ass er sich zum Katholik het lo daufe.",🔎
,,,römisch-katholisch,FALSE,"Traditionäll isch Frankriich zum gröschte Deil römisch-katholisch, sit de 1970er-Johr degege offiziell säkular.",🔎
,,,Kàtholizìschmus,TRUE,""">Pius XI. offiziäll dia Beweegung verurtailt hàt, hàt dr Billot sii Unverschtandniss doo drìwwer üssgedruckt: ìn siina Àuiga hàt d’ Action Française d’ politischa Ìntrassa vum Kàtholizìschmus känna diana.",🔎
3139,Alter Zürichkrieg,Alte Zürichrieg,alte Zürichrieg,TRUE,Im alte Zürichrieg zwüsched 1439 und 1450 wird Schindellegi zweimal dur Truppe bsetzt.,🔎
,,,Alt Zürichrieg,TRUE,"1446–1450 isch der Alt Zürichrieg gsy, wo men em au de «Chrieg ums Toggeburger Eerb» gsäit hät, wil sich verschideni Parteie um s Land vom Graaf Fridrich em Sibete vo Toggeburg gstritte händ, wo ane 1436 gstoorben isch.",🔎
,,,Alti Züri-Chrieg,FALSE,"Wo de Alti Züri-Chrieg gsi isch, hend d Bärner, d Basler und d Soleturner probiert, d Stadt z erobere, si hend aber müesse ufgää.",🔎
,,,alte Zürichrkriej,TRUE,"1444 müess sich àui Zàwere geje d Armagnake wehre, wii nooch’m alte Zürichrkriej plindrnd durch`s Ländele ziehn.",🔎
,,,Alti Zürichrieg,TRUE,De Alti Zürichrieg hend s aber verloore.,🔎
,,,Alte Züürichrieg,TRUE,"Während dr dritte Faase vom Alte Züürichrieg (Schlacht bi St. Jakob an dr Birs, 26.",🔎
,,,Aaltè Zürichrièg,TRUE,"Im Johr 1444, im Volauf vom Aaltè Zürichrièg, isch d Bauwärch schwèr bschädigèt worrè un isch sellèwäg zitèwys nur für lychtè Vokeer bruuchbòr gsi.",🔎
,,,Toggeburger Erbschaftschrieg,FALSE,D Chile het me mehrmols umbauet und erwiteret und im 1440 isch si im Toggeburger Erbschaftschrieg kabut gmacht worde.,🔎
,,,Toggeburger Erschaftschrieg,FALSE,Nach de Zerstörige während em Toggeburger Erschaftschrieg im 1440 und em Chloschterbrand vo 1507 isch d Chile jewils wider ufbauet worde.,🔎
,,,"""Ennuis"" én",FALSE,"het zur där Zit ""Ennuis"" én dr Schwiz ghet.",🔎
,,,Alte Zörichrieg,TRUE,"Ane 1443 het s Basler Konzil versuecht im Alte Zörichrieg zwöschet Zöri und Schwyz z vermittle, wa ebefalls e wittere Uuslöser vo de Saag sii chönnt, scho nume drum, wel asigi Saage imene Chrieg gern uufgnoo wered.",🔎
3140,Nevi’im,Nevi’im,Nevi'im,FALSE,Nevi'im.,🔎
,,,Navi’im,FALSE,"I d Tora, d Navi’im u i d Ktuvim.",🔎
3141,Hans Huber (Komponist),Dr Komponist Hans Huber,Hans Hueber,FALSE,D Aalaag isch 1892 und 1901 dr Schaublatz vo de bäide Basler Festspiill vom Hans Hueber gsi.,🔎
,,,Hans Huber,FALSE,"Dr erst Diräkter isch dr Selmar Bagge in de Johr 1868 bis 1896 gsi, denn het dr Komponist Hans Huber die Allgemeini Muusigschuel vo 1896 bis 1918 künstlerisch gleitet, und für s Administrative isch dr Heinrich Zickendraht verantwortlig gsi.",🔎
3142,Gebietsreform in Baden-Württemberg,Gmeindereform z Baddè-Würrtèbärg,Gmondsreform z Bade-Wirtteberg,TRUE,"Jänner 1972 entstande dur dr Zämmeschluss vu dr Gmaine Unterulldinge, Oberulldinge un Milofe im Zug vo de Gmondsreform z Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,Gmeindegebiètsreform z Baddè-Württèbärg,FALSE,Im Zùg vo dè Gmeindegebiètsreform z Baddè-Württèbärg isch diè bis dörthy selbschtändigi Gmeind Schwèrzè mit Wǜrkig vom 1.,🔎
,,,Gmeindereform,FALSE,Dõmit isch d Gmeind Üülingè-Birchèdorf sit dè Gmeindereform vo 1975 è tûpischi Flächègmeind im Südschwarzwald.,🔎
,,,Gmeindsreform,FALSE,Byrbronnè isch bis zuè dè Gmeindsreform im Johr 1975 e selbschtändigi Gmeind gsi.,🔎
,,,Gmeindsreform z Badde-Württebärg,TRUE,"D Benennung vu derre Gsamtgmeind, wo 1971 proaktiv vyr Johr vor de Gmeindsreform z Badde-Württebärg zämmeglismet worre isch, dürft sich absichtlich an em geographische Objekt orientyrt haa, um Strittereie um de Gmeindsnamme vo vornewäg z vohindere.",🔎
,,,Gebiètsreform,FALSE,Im Raamè vo dè Gebiètsreform hèn sich villi Gmeindè für iren freiwilligè Aaschluss a größeri Gmeindè als Gegèleischtig söttigi Entscheidigsrächt yruumè lõõ.,🔎
,,,baddè-württèbärgische Gmeindsreform,FALSE,Dõdemit isch Schönèbach dè zwangswysè Ygmeindung gmäss dè baddè-württèbärgische Gmeindsreform um 16 Mönèt zvor chò.,🔎
,,,Gmeindereformreform z Baddè-Württèbärg,FALSE,"I dè Nõchchriègsjohr hèt Horrè durch Neubautè immer mee Ywooner dezuè gwunnè, well diè rächt Wuèrèhaaldè bi Horrè è rächt flachi Südoschthaaldè isch, un sich guèt als Bauland geignèt hèt; Familliè mit chlynè Chind hèn sich nidderglò un Horrè isch vom Buèrè- zum Wohndorf migryrt.. Bsunders Beamti un Lehrer hèn sich wèg dè Nôchi zum dè Chreisschtadt Waldshuèt-Düèngè z Horrè nidderglò Im Zug vo dè Gmeindereformreform z Baddè-Württèbärg isch diè bis dörthy selbschtändigi Gmeind Horrè mit Wǜrkung vom 1.",🔎
,,,Gebioetsreform z Bade-Wirtteberg,TRUE,Di heitig Gmond isch in de Gebioetsreform z Bade-Wirtteberg am 1.,🔎
,,,Gmondreform,FALSE,Im Zug vo de Gmondreform sind d Gmonde Riedhaim (1.,🔎
,,,Gebietsreform,FALSE,"April 1973 alli Mitglider vu dr Kraisdäg nei gwehlt wore, wel d Landkrais dur d Gebietsreform d Landkrais nei yydailt wore sin.",🔎
,,,Biitsreform,FALSE,"Bi dr Biitsreform, wo zum 1.",🔎
,,,Gmeindereform z Baddè-Württèbärg,TRUE,"Dezembèr 1972 isch Rièdè no vor dè Gmeindereform z Baddè-Württèbärg i diè ""Vyrdälergmeind"" Üülingè-Birchèdorf ygmeindet worrè.",🔎
,,,Chraisreform z Baddè-Württèbärg,TRUE,Mit dè Chraisreform z Baddè-Württèbärg isch mit Wǜrkung vum 1.,🔎
,,,Gemeindereform,FALSE,Januar 1975 isch Brändè im Zuug vo dè Gemeindereform nõch Üülingè-Birchèdorf ygmeindet worrè.,🔎
,,,Gmaindsreform z Badde-Württebärg,TRUE,"Voglychbar sin selli Gmaindsreforme mit de Gmaindsreform z Badde-Württebärg, wo anno 1975 mit Vowaltigsgmeinschafte un Großgmainde d Aazahl vo de Gmainde um öppe zwei Drittel (vo 3379 uff öppe 1100) reduzyrt worre isch.",🔎
,,,Gmaindsreform,FALSE,"Hintergrund defür, d Eigèständigkeit uffzgää, isch d Gmaindsreform z Baddè-Württebärg gsi, wo am Aafang vo dè 1970er Johr schu aakündigt worrè un am 1.",🔎
,,,ygmaindètè,FALSE,Januar 1974 näbbè m Ort Dettighoffè diè ygmaindètè Ortsdeil Balterschwyyl un Bèrwangè.,🔎
,,,Chraisreform z Badde-Württebärg,FALSE,Zwei Johr nõch de vorzogene Gmeindsreform uff em Dachsbärg isch die neu Gmeind wege de Chraisreform z Badde-Württebärg vum Landchrais Säckinge zum Landchrais Waldshuet chò.,🔎
,,,Gemeindegebiètsreform z Badè-Württèbärg,TRUE,Im Zuug vo dè Gemeindegebiètsreform z Badè-Württèbärg isch diè bis dörthy selbschtändigi Gmeind Dègèrnau mit Wûrkig vom 1.,🔎
3143,23. September,23. Septämber,23. Sptämber,TRUE,"he"">katholische Chilche. Sy Gedänkdag isch dr 23. Sptämber.",🔎
,,,23. Sebdembr,TRUE,"ich Glück, wia-nr mit-em ganza Nama ghoißa hôt (* 23. Sebdembr 1793 z Obrensenga – heitzodag ",🔎
,,,23. Sebdember,TRUE,"Weila, † 23. Sebdember 1915 bei Bischdriza) ischt a d",🔎
3144,Basel-Klybeck,S Glyybi Quardier z Basel,Klybeck,FALSE,"Nordöstlig und östlig gränzt die dütschi Gmeind Wiil am Rhii, südöstlig s Quardier Hirzbrunne, südlig d Wiise mit de Quardier Klybeck und Rosedaal und westlig dr Rhii mit dr französische Gmeind Hünige an s Quardier.",🔎
,,,Glyybi,FALSE,"Es lit im Zentrum vo Chleibasel und gränzt im Norde an Chleihünige (Fluss Wiise), im Oste an s Hirzbrunne-Quardier (Autobahn A3), im Süde an s Wettstei-Quardier (Riechestrooss) und im Weste an s Glore, Mattys und Glyybi Quardier (Riechering).",🔎
,,,Glybi-Quardier,FALSE,"Es lit im Chlaibasel am Rhiiufer und gränzt im Süde an s Clara-Quardier (Sperrstrooss) und d Chlaibasler Altstadt (Klingedaalgrabe), im Norde an s Glybi-Quardier (Dreiroosestrooss, Horburgstrooss), im Oste an s Rosedaal-Quardier (Riechering).",🔎
,,,Klybeckkwardier,FALSE,S Insleschuelhuus isch e Schuel im Stiil vom Juugedstiil und befindet sich an dr Inslestrooss 41-45 im Klybeckkwardier im Chläibaasel.,🔎
,,,Klybi,FALSE,"S Chlaibasel umfasst d Chlaibasler Altstadt und d Quardier Clara, Roosedaal, Mattys, Klybi, Wettstei, Hirzbrunne und Chlaihünige, wo früehner amol eigeständig gsi isch.",🔎
3145,Communauté d’agglomération,Communauté d’agglomération,Communauté d'agglomération,FALSE,Jänner 2003 schließlig in e Communauté d'agglomération umgwandlet wore.,🔎
,,,communauté d'agglomération,FALSE,"D ""Communauté"" isch 1973 gründet worde as e stedtische Distrikt und isch noch 1991 zun ere ""communauté d'agglomération"" worde.",🔎
,,,Kommünàlverbànd,FALSE,D Communauté de communes d’Altkirch ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì.,🔎
3146,Karibik,Karibik,kàribischa,FALSE,"Port of Spain (uff Schpànisch ""Puerto España"", uff Kàribisch-Hindustani शहर / 𑂬𑂯𑂩 / شہر / ""Sahar""), offiziäll The City of Port of Spain (àui Port-of-Spain gschrììwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vum kàribischa Ìnselschtààt Trinidad un Tobago.",🔎
,,,Karibische Insle,FALSE,"Oktober 1492 uf äinere vo de Karibische Insle, wo im amerikanische Kontinänt vorglaageret si, glandet.",🔎
,,,Karibische Meer,FALSE,"Im Norde gränzt Mexiko a di Vereinigte Staate vo Amerika (USA); im Süde u Weschte a Pazifisch Ozean; im Südoschte a Guatemala, Belize u ds Karibische Meer; im Oschte a Golf vo Mexiko.",🔎
,,,Karibischi See,FALSE,"Dr Panamakanal, wo s Land durquert, verbindet die Karibischi See im Norde und dr Pazifisch Ozean im Süde.",🔎
,,,karibische,FALSE,"An dr nördlige, dr karibische Küste isch vo Januar bis März/April „Drochezit”, vo Ändi Juli bis Septämber di „chliini Drochezit”.",🔎
,,,kariibische Staate,FALSE,"zäästellige Delifonnummere, wo vor allem in de USA, Kanada und vile kariibische Staate verwändet wird.",🔎
,,,karibischi,FALSE,Me zellt au di karibischi Inselwält dezue.,🔎
3147,Walther von der Vogelweide,Walther vo dr Vogelwäid,Walter vo dr Voogelwäid,TRUE,"Bedütendi Chrüzzuugsdichter si dr Friedrich vo Huuse, dr Walter vo dr Voogelwäid, dr Albrächt vo Johansdorf, dr Hartmann vo Aue und dr Reinmar dr Alt gsi.",🔎
,,,Walther vo dr Vogelweide,TRUE,"Zu de bekanntischte mittelhochdüütsche Dichtige ghöred s Niebelungelied, dr „Parzival“ vom Wolfram vo Eschebach, dr „Tristan“ vom Gottfrid vo Strassburg, d Gedicht vom Walther vo dr Vogelweide und dr Minnesang.",🔎
3148,Republik Venedig,Republik Venedig,Venezier,FALSE,"1204 hend d Venezier de Hafe zunere Kolonii gmacht, wo 1224 vo de Tatare öberfale woren isch.",🔎
,,,venezianischi Republik,FALSE,1505 het er dr Alvise Mocenigo uf Bariis begläitet und het as Gsandte die venezianischi Republik am franzöösische Hoof mee as zwäi Joor lang verdräte.,🔎
,,,venezianische,FALSE,Dur dr Peloponnes-Feldzug vum Francesco Morosini isch d'Stadt vu 1687 bis 1715 in venezianische Besitz chumme.,🔎
,,,Venezianer,FALSE,"Für sich au wyterhin gäge d Türke chönne verteidige, hät dr Skanderbeg 1444 z Lezha (zue däm Zitpunkt im Bsitz vo dä Venezianer) ä Treffe vo dä wichtigschte albanische Fürschte un Stammesfüerer zstand brocht.",🔎
,,,Serenissima,FALSE,"Er het im Goldige Zitalter vo dr venezianische Moolerei gschafft, wo d Serenissima iiri wirtschaftligi und kulturelli Blüetezit erläbt het.",🔎
,,,venezianische Gschicht,FALSE,"Won er 1576 an dr Pest gstorbe isch, isch er woorschinlig dr erfolgriichst Mooler in dr venezianische Gschicht gsi.",🔎
3149,Central Province (Papua-Neuguinea),Central Province (Papua-Neuguinea),Central Province,FALSE,"Dr Golf vu Papua gränzt an d Western Province, d Gulf-Provinz un d Central Province.",🔎
,,,Central,FALSE,"D Nochberprovinze sin Western im Weschte, Southern Highlands, Simbu, Eastern Highlands un Morobe im Norde un Central im Oschte.",🔎
3150,Kalendergeschichte,Kalendergschicht,Kaländergschichte,TRUE,"Bekannt wore isch er vor allem dur sini „Allemannische Gedichte“ un dur d Kaländergschichte, wu im Volkskaländer „Der Rheinische Hausfreund“ erschine sin.",🔎
,,,Kalendergeschichten,FALSE,"Die unwürdige Greisin ischt a Kurzgschicht vom Bertolt Brecht, wo-nr 1939 gschriiba ond zäa Jôhr schbäter en sei Sammlong ""Kalendergeschichten"" uffgnomma hôt.",🔎
3151,4. November,4. Novämber,4. Novembr,TRUE," z Stuegert, wo-nr am 4. Novembr 1850 au gschdôrba ischt) ischt",🔎
,,,4. Nofämber,TRUE,"Dr Hansjörg Schertenleib, wo am 4. Nofämber 1957 z Z",🔎
,,,4. Nowamber,TRUE,"echik (bìrgerlig d’ ""Dezarae Kristina Charles;"" * 4. Nowamber 1991 z’ Downingtown, <a href=""",🔎
,,,4. Novamber,TRUE,"Dr Auguste Lustig (* 4. Novamber 1840 z <a href=""Hartmannsweile",🔎
3152,San-Bernardino-Pass,Dr San Bernardino (Bass),Fogelbärg,FALSE,Dur s Rhywald loufe d Stroosse übere Fogelbärg und übere Splüügäpass und d Saumpfaad über de Safierbärg und de Valserbärg.,🔎
,,,Vogelbäärg,FALSE,Dur s Tal laufft d Strooss zum Splüügepass und zum Vogelbäärg ufe.,🔎
,,,Vogelbärg,FALSE,"Im internazionale Vercheersnetz isch d Strooss A 13 wichtig, wo vo Sammergreete und Chur bis uf Rychenau en Autobaan isch und vo Bonaduz a und über Andeer und zum Vogelbärg als Autostrooss gilt.",🔎
,,,San-Bernardino,FALSE,"D Taalstrooss em Hinderrhy noo chunt vo Thusis, Andeer und Sufers ufe und goot wyter s Taal zduruff uf Nufänä und Hinterrhy und vo dört zum Pass vom San-Bernardino, wo früener ""Vogelbärg"" ghaisse hät.",🔎
,,,San Bernardino-Pass,FALSE,Mit de Passstroosse übere Splügepass und de San Bernardino-Pass und em Bou vom Dunnel vo der A 13 underem San-Bernardino dure isch der Wääg em Hinderrhy noo als internazionali Transitroute immer wichtiger worde.,🔎
3153,Luthern,Luutere,Luthere,TRUE,"Usgangspünkt für Wandrige uf e Napfgipfel si d Mettlenalp () im Süde und Luthere (), s Luthere Bad () und d Wiggerehütte (Gmäind Hergiswil bi Willisau) im Norde vom Bärg.",🔎
,,,Lutere,TRUE,"D Nochbergmeynde send Auberswiu, Ettiswiu, Gättnou, Grosswange, Hergiswiu, Lutere, Mänznou, Ufhuse ond Zäu.",🔎
3154,Jestetter Zipfel,Jeschtettèmer Zipfel,Jeschtetter Zipfel,TRUE,zwǜschè m Jeschtetter Zipfel un èm Zürcher Wyland.,🔎
,,,Jeschtettemer Zipfel,TRUE,"D Gmeind isch vo de geografische Lag her eimolig z Dütschland, si ghört zämme mit de Gmeinde Jeschtette und Lottschtette zum so gnännte Jeschtettemer Zipfel, wo uff ere Längi vo 55 Kilometer vo de Gränze züe de Schwiz umschlosse und numme über e Stroß vo Dütschland diräkt z erreiche isch.",🔎
3155,Töss (Fluss),Tööss,Töösstaal,FALSE,Baume isch am Fuess vom Hörnli im obere Töösstaal.,🔎
,,,Tösstaal,FALSE,"Hoofschtette liit zwüschet Murg- und Tösstaal nördlich vom Schauebèèrg, a de östliche Grenze vom Kanton.",🔎
,,,Tösstal,FALSE,"D Burg lit strategisch guet, geg Norde flüsst d Murg is Tuurgi, geg Weste goot e Pass öber d Hulftegg is zörcherische Tösstal.",🔎
,,,Töös,TRUE,De hett sich öber Dussnang is Tööstal entwässeret.,🔎
3156,Latein,Latiinisch,Latynisch,TRUE,"Ungarisch ghört (wie under anderem Finnisch, Altgriechisch und Latynisch) zu de „weiche“ Sproche: 41 Prozänt vo de Lut sin Vokal und vo de Konsonante sin 23% stimmlos.",🔎
,,,latynisch,FALSE,1928 isch d Sekularisierig uusgruefe woren un im nämlige Joor di arabisch Schrift dur di latynisch ersetzt.,🔎
,,,Mittellatein,FALSE,"Dr latiinischi Buechschtabe Ypsilon (, Französisch: Y grec, Mittellatein: Y gręcum) isch urschprünglig im latynische Alphabet nid benutzt worden und isch diräggt us em griechischen Alfabêt übernoo worde.",🔎
,,,Latinisch,TRUE,"S Westriich isch 476 mit dr Absetzig vom weströmische Kaiser Romulus Augustulus undergange und im Oste het Griechisch s Latinisch als Amtssproch verdrängt, drum redt ab em 7.",🔎
,,,Ladeinischa,FALSE,"Drei Jôhr schbätr kommt sei Ibrsetzong vom gesamda Werk vom Philosopha Baruch Spinoza raus, wo-nr vom Ladeinischa ens Deitsche ibrsetzt hôt.",🔎
,,,laddiinisch,FALSE,"En Ejakulazion (laddiinisch ""eiaculari"" „uusesprütze“) isch e füsiologische Vorgang, wo bim Orgasmus e Flüssikäit usgstoosse wird.",🔎
,,,Lstynisch,TRUE,"Dr Agapitus het mit em Cassiodorus zämegschafft, go z Rom e Bibliothek vu chilchlige Autore in Griechisch un Lstynisch grinde, was em Cassiodorus au bi sym Projäkt z Vivarium ghulfe het, wun er di große griechische Philosophe uf Latynisch ibersetzt het.",🔎
,,,Latiner,FALSE,D Latiner hen s Q-Zeiche noch (iber Vermittlung vun de Etrusker) usm alte Altgriechisch ibernumme un hen des Zeiche fir d Buechstabekombination QV (=QU) fir d gsprocheni Luutfolg [kw] gnumme.,🔎
,,,Latiin,FALSE,"S Bündnerromanisch goot uff s Latiin zrugg wo wääred de Römerzit vo Soldate, Händler un Beamte in s Land brocht worde isch.",🔎
,,,Làtiinisch,TRUE,"Uf Làtiinisch, wìrd dr Akkusativ verwanda: Hoochditsch.",🔎
,,,Latinunterricht,FALSE,Är het Latinunterricht by verschydene Pfärrer gno.,🔎
,,,làtiinischer,FALSE,"Gregoriànischer Chorààl (làtiinisch ""cantus choralis sive ecclesiasticus"" „choormaassiger odd’r kìrchliger Gsàng“) odd’r gregoriànischer Gsàng ""(cantus gregorianus)"" ìsch a ainschtìmmiger litürgischer Gsàng vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch ìn làtiinischer Schprooch.",🔎
,,,latiinisch,FALSE,"D Briisgauer (latiinisch ""Brisgavi"" oder ""Brisigavi"") sin e alamannischer Stomm gsi.",🔎
,,,lateinische,FALSE,"De Name goht urspringlich uf e lateinische Ableitung vum keltische Flussname *""Lentia"" zruck, wo später durch de deitsch Name Linzer Aach (au Seefelder Aach) verdrängt woren isch.",🔎
,,,Latynische,FALSE,"De Nome isch e Lehnibersetzung us m Latynische ""dies lunae"" („Tag vun de Mondgöttin Luna“) bzw.",🔎
,,,latinischi Schbrooch,FALSE,"Aber es het immer non ä geischdigi Eiheit gä, drait vo dr chrischdlige Chille, und vermiddlet in Weschdeuropa dur die latinischi Schbrooch as ""lingua franca"".",🔎
,,,latiinische Wort,FALSE,"  E Moderaator, wiiblig ""Moderatoorin"" (vo latiinische Wort ""moderator"" mit dr Bedütig ‚Määssiger‘, ‚Länker‘, ‚Handhaaber‘, ‚Regierer‘; abgläitet vom Wärb ), isch e Persoon, wo e Gsprööch länkt oder in ere Kommunikazioon vermiddlet.",🔎
,,,latiinische Sprooch,FALSE,"Under sine Noochfolger het denn au d Bedütig und d Verbräitig vo dr latiinische Sprooch im Riich immer mee abgnoo, und dr Kaiser Maurikios het, won er d Exarchat z Karthago und z Ravenna iigrichdet het, zum erste Mol dr spootantiki Grundsatz vo dr Drennig vo de zivile und de milidäärische Kompetänze ufgee, wenn er au im Kärngebiet vom Riich no an dr dradizionelle Verwaltigsform festghalte het.",🔎
,,,Latinischtik,FALSE,Anne 1993 isch er uf e C4-Brofässur fir Latinischtik an dr Humboldt-Uniwersitet Berlin gruefe wore.,🔎
,,,Làtinisch,TRUE,"Drèi Wìrtschàfta sìn salamols àm Wag entlàng gstànda; dernoh ìsch da Ort ""Tres Tabernae"" (""Drèi Wìrtschàfta"" uf Làtinisch) gnennt worra.",🔎
,,,neulatiinisch,FALSE,"S Wort isch neulatiinisch, vo ""humanitas"" vo ""humanus"" (latiinisch ""homo"" für „Mensch“) + ""-ismus"" (griechisch ""-ismos"").",🔎
,,,lat,FALSE,"Im römische Kalender war de Dezämber ursprünglich de zähnti Monet (lat ""decem"" = zäh) vom 304-dägige Mondkalender.",🔎
,,,latinische Sprooch,FALSE,"Die maiste helvetische Inschrifte sind i de latinische Sprooch gschribe und nu wenigi Text sind uf Gallisch, so s Berner Zinktefeli oder e Schwert womer z Port bi Biel gfunde het und de Manename ΚΟΡΙСΙΟС (Korisios) zaigt.",🔎
,,,latiin,FALSE,"D Bezeichnig isch abgleitet us Briefschlussformle wie ""datum die nativitatis S. Ioannis A.D. MCCCL"" – „'geeh am Tag vo dr Geburt vom Johannes em Täufer im Jahr des Herrn 1350“ (vo latiin ""dare"" „geben“; Partizip Perfekt Passiv: ""datum"" „Gegebenes“).",🔎
,,,Latinische,FALSE,"Im Latinische luutet de Name maist ""Alamanni"" uf Altgriechisch hüüffig ""᾿Αλαμανοί, Alamanoí"", mit aim «N», aber au ""᾿Αλαμαννοί, Alamannoí"".",🔎
,,,"middellatiinisch, zu latiinisch",FALSE,"E Ministeriale (middellatiinisch, zu latiinisch ""ministerialis""; Plural: d Ministeriale) isch e Beamte gsi, wo (ursprünglig im antike kaiserlige) Dienst gstande isch.",🔎
,,,Ladyynisch,TRUE,Isch s Ladyynisch e doodi Schbrooch?,🔎
,,,lateinisch,FALSE,"E stark moralisierendi Dütig, wo chillenoch aber unetymologisch isch, chunnt vom lateinisch ""manustupratio"" (von ""manus"" „Hand“ und ""stuprum"" „Unzucht“), wo us em Mittellatiin schwach belegbar isch.",🔎
,,,latinische,FALSE,"""Eidgenosse"" isch die konventionelli Übersetzig vom latinische Begriff ""conspiratores"" (eigentlich «Verschwörer») im Bundesbrief worde.",🔎
,,,latiinische Sproch,FALSE,"Mit dr Eroberig vo grosse Deil vo Europa het dr Karl e kulturelli Renaissance chönne afo, uf dr Grundlag vo der latiinische Sproch und Schriftkultur, vo dr antike Überliiferig und vom Christedums, wo im ganze Riich duuregfüehrt worden isch.",🔎
,,,Latinischschuel,FALSE,Fer sini Üssbildung het d´r Fischart de Latinischschuel in Worms besuecht un het denach ze Tübinge studiirt.,🔎
,,,latinischi,FALSE,"Us dere Zit schtammt au dr erschti Texscht uf Bretonisch, nämli imene latinischi Texscht usem 14te Jôhrhundert mit bretonischi Verse.",🔎
,,,Latin,FALSE,"1786 hät de Orientalist William Jones vù Ängland Ähnligkeite zwüschem Sanskrit ùn em Griechisch ùn Latin festgstellt ùn doo druss gschlosse, dasssi e gmeinsame Ùrsprung mien haa.",🔎
,,,latynische,FALSE,F isch e latynische Buechstab wo us em Etruskische stammt.,🔎
,,,latiinischi Sproch,FALSE,Sälli hänn di latiinischi Sproch un im 2. bis 3.,🔎
,,,latiinischi,FALSE,"D Form ""Gallus"", im Genitiv ""Galli"", isch e jüngeri latiinischi Form, die ältiste Quele hend nume d Form ""Gallo"", im Dativ ""Galloni"", wo au a de althochtütsche Form ""Gallo"", im Genitiv ""Gallin"", entsprecht, ghört aso zo de schwache Deklination.",🔎
,,,Làtinischa,FALSE,"As müas o noch do d’r bi gsait seh dàss d’r Frànzescha Nàmma „vautour“ vum Làtinischa „vultur“ schtàmmt, e Bezaichnung, vu ma o em Itàlianischa fendet àls „ovvoltore“ un em Kàtàlànischa àls „voltor“.",🔎
,,,Latyynisch,TRUE,"Är het as erschti Främdsproch Franzesisch gha, derzue Latyynisch, speter au Altgriechisch.",🔎
,,,latin,FALSE,Dr Euklid vo Alexandria (; latin.,🔎
,,,Latinistik,FALSE,"Er het romanischi Filology, Latinistik und Gschicht studiert und sys Studium 1997 a dr Uni Gämf mit em Lizänziat abgschlosse.",🔎
,,,Latyn,FALSE,Johrhundert hät s sich au als Wüsseschaftssproch duregsetzt; eso hät zum Bispyl de René Descartes di erschte philosophische Wärch uff Französisch (statt Latyn) verfasst.,🔎
,,,latinisiert,FALSE,"D' Iokaste (Jupitermond XXIV, latinisiert Iocaste) isch ein vu dr ussere Zwergmönd vum Planet Jupiter.",🔎
,,,latynischi Sproch,FALSE,"Ab em Johr 1000, d. h. ab de Gründig vom Chönigrych Ungarn, hät di latynischi Sproch an Yfluss gwunne.",🔎
,,,Latiinische,FALSE,"D'Bezeichnig ""Langues d'oïl"" chunt vum Altfranzösische wort für ""jo"", ""oïl"" wo sich vum Latiinische ""hoc ille"" (des isch's) ableitet.",🔎
,,,làtinisch,FALSE,"Etymologisch kànn mr`s nit numme zruckfiehre uff ditsch ""Gemünd"" fr e Ort àn e Flussméndung sundern selbsch làtinisch ""gemundia"".",🔎
,,,làtiinisch,FALSE,"Gregoriànischer Chorààl (làtiinisch ""cantus choralis sive ecclesiasticus"" „choormaassiger odd’r kìrchliger Gsàng“) odd’r gregoriànischer Gsàng ""(cantus gregorianus)"" ìsch a ainschtìmmiger litürgischer Gsàng vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch ìn làtiinischer Schprooch.",🔎
,,,Ladain,FALSE,"Er hot vrsuachd d daidsche Dichdong aufzomwerda, weil mr zu dera Zeid no auf Ladain dichded hot.",🔎
,,,latinisch,FALSE,"Vo de Helvetier chunt o de latinisch Name vo de schwizerische Eidgenossenschaft: ""Confederatio Helvetica"".",🔎
,,,lateinerem,FALSE,"Des Wörtle ""Schwoab"" kommd vonerem friara Volk von de Sueben ond des kommd wiadr vom lateinerem Wörtle ""Suevia"", was em Deitscha ""schwoifa"" hoißd.",🔎
,,,latiinischem,FALSE,"Si unterscheide sich einewäg im Wortschatz – s Kroatisch als Sproch westlig vu de Gränze zwüschem Weströmische un em Oströmische Riich hät meh Wörter mit latiinischem Ursprung, während s Serbisch e höchere Aadeil an griechische Lehnwörter hät.",🔎
,,,latiinische,FALSE,"In de romanische Sproche wird dr equivalänt Titel vom latiinische ""rex"" abgleitet.",🔎
3157,Dänemark,Dänemark,Dänämargg,TRUE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,Dänmark,TRUE,"D'Architektur isch ähnlich wi die z'Düütschland, England, un Dänmark.",🔎
,,,dänischs,FALSE,"D Lego A/S (au ""The LEGO Group"", Eigeschrybwys: LEGO) isch es dänischs Undernähme und de gröschti Spiilzüüghärsteller vo de Wält, wo dur als Spiilzüügklassiker gältende ""Legostei"" bekannt worden isch.",🔎
,,,dänisch,FALSE,"Dr dänisch Astronom Ole Rømer het scho 1676 bi Beobachtige vu dr Jupitermönd entdeckt, dass dr zittlich Abstand zwische dr Verfinsterige agwaxe isch, wenn sich d'Erde vum Jupiter entfernt het un chleiner worre, wenn si sich agnächeret het.",🔎
,,,Dänemàrk,TRUE,"D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert.",🔎
,,,Dänemàrik,TRUE,"Jüli 2022, geje de hàlwer Sechse àm Nochmidàà (17:30 CEST), ìsch uf e pààr Litt ìm Inkaufszentrum ""Field's"" ìn Kopehaage, d Hauptstàdt vu Dänemàrik, gschosse worre.",🔎
,,,Däne,FALSE,Immer meh Däne us Jütland orientieret sich uff de Flughaffe Hamburg und itt uff de Flughaffe vu Kopenhagen.,🔎
,,,dänischi,FALSE,Well di dänischi Insle Bornholm uf altnord.,🔎
,,,däänisch,FALSE,"Em Groth sini Schrifte sin nach der Middi vom 19. joorhundert für die düütschi Politik i der Sach vo der ""Schleswig-Holschtei-Froog"" inträssant worde; me het anne algemein gmerkt, ass die Gäget ganz im Norde au zum düütsche Sproochpiet ghört, und so het di schleswig-hosteinischi Bewegig es nöis Argumänt gha zum sech gäge däänisch König z weere, wo s Herzogtum Schleswig i sim Rych hätt welle bhalte und zerscht der Schleswig-Holsteinisch Chrieg gwunne, aber denn das Land im Dütsch-Dänische Chrieg gäge d Armeeè vom Dütsche Bund 1864 verloore het; 1867 isch us em Piet di pröissischi Provinz Schleswig-Holschtei worde, was es bis 1946 bliben isch; no hüt isch s Platt i vilne Deil d Umgangssprooch.",🔎
,,,dänische,FALSE,"Ane 1902 het en Puur im dänische Trundholm e Bronzeskulptur usem Bode pflüegt, wo er Ross uf Rädli zaigt, won e Schiibe zücht und underem Name ""Sunewage vo Trondholm"" bikannt isch.",🔎
,,,Däänemaark,TRUE,"Si isch begaischteret gsii vum däänische Volksschuelsischteem un het 1937 e Summerkuurs in dr Privaatschuel Danebod z Fynshav, Däänemaark gmacht, vu deert uus isch si uf Aafroog vum Willi Begert vum Ziviildienscht diräkt uf Spaanie graist.",🔎
,,,dänischa,FALSE,"Die alte Kirchenglocke, schwäbisch ""„De alt Kirchaglock“"", isch a Märle vom dänischa Dichter Hans Christian Andersen, wo zom gröschda Doil em Schwobaland spielt, ond deswega hot‘s au a bissle mit dr schwäbischa Kultur zo doa.",🔎
,,,Dänimark,TRUE,1996 het Norweege und 2003 Dänimark noihaidnischi Gruppe offiziell anerchennt.,🔎
,,,Dääne,FALSE,"Ane 1219 hend d Dääne d Burg vo de Eschte bi Reval eroberet, und ane 1227 het der dütsch Ridderorde vo de Schwärtbrüeder s Piet übernoo.",🔎
,,,Däänemark,TRUE,"Dr Schröder isch von ere alte, däänisch-dütsche, bildigsbürgerlige Familie us Nordschleswig cho, wo 1864 an Pröisse und 1920 wider an Däänemark gfalle isch.",🔎
3158,Freitag,Friitig,Fridig,TRUE,"Im Islam nimmt dr Fridig d Rolle vum Sunndig i, wobi dr Dag aber früeher nit völlig arbetsfrei gsi isch, sundern numme us religiöse Gründe jederma dr middäglich Bsuech vu dr Moschee het ermöglicht werre solle.",🔎
,,,Fritig,TRUE,"Die wöchentlige Ruhedäg, dr Sunntig bi de Christe, dr Samstig (Schabbat) bi de Jude und dr Fritig bi de Muslime, si zwar au Fest- odr Fiirtig, wärde aber im allgemeine vo de nit-wöchentlige Fiirtig underschiide.",🔎
,,,Friidig,TRUE,"Die Zellwiis häd aber de Nachtäil, das nöd de Mittwuch i de Mitti vo de Wuche isch, sondern de Dunschtig: Mändig - Zischdig - Mittwuch - ""Dunschdig"" - Friidig - Samschdig - Sundig I de Veräinigte Staate vo Amerika und i de chrischtliche und de jüdische Religion zelt me d Wuchetääg vom Suntig aa.",🔎
,,,Frytig,TRUE,"Noch de neue und hüt übliche Wohrnemig vo de Wuche häts zwai Täg (Mäntig und Zystig) vor em Mittwuch, aber vier Täg nochher (Dunschdig, Frytig, Samstig und Sunntig) und drum ischer hüt nume no vo de Schuelwuche d Mitti.",🔎
3159,Heuwaage-Viadukt,S Höiwoogwiadukt,Wiaduggt,FALSE,Dr Birsig isch sit langem iidoolt und e groosse Däil vom Verkeer dört goot hützudags über e Wiaduggt über em Blatz.,🔎
,,,Heuwoogviadukt,TRUE,"Si schliesse s Grossbasler Stadtzentrum (Petersgrabe, Lienertsgrabe, Kohlebärg, Steinebärg, Dalbe-Grabe) ii und gränze gege ussen im Norde an Santihans (Santihans-Park), im Weste an s Ring-Quardier (Johanniter-, Schanze-, Klingelbärg- und Schönbeistrooss, Schütze- und Steinegrabe, Heuwoogviadukt), im Süde an s Dalbe-Viertel (Dalbe-Aalaag, Aeschegrabe) und im Oste an d Breiti (""Dalbeloch"").",🔎
3160,Slowenien,Slowenia,sloweenisch,FALSE,"Àwrìl 1970 z’ Novo Mesto, SR Sloweenia, SFR Jugoslààwia, àls ""Melanija Knavs"" []) ìsch a ehamoolig sloweenisch-àmerikànisch Modäll.",🔎
,,,Slovenie,TRUE,Bsunders interessant isch au ä Flöte wo 1995 i Slovenie imene Neanderdaaler Lagerplatz gfunde worre isch.,🔎
,,,sloweenischa,FALSE,D’ Gmainda bfìndet sìch grààd àn dr sloweenischa Granz un gheert àlso zem „friulischa Slààwalànd“.,🔎
,,,Slowenie,TRUE,Rototom Sunsplash (Italie) - Uppsala Reggae Festival (Schwede) - Reggae Sundance (Eindhoven / Holland) - Ostroda Reggae Festiwal - (Pole) - Soça Reggae Riversplash Tolmin (Slowenie) Im dütschsprachige Ruum.,🔎
,,,Slowenische,FALSE,S Lied het d Top Ten in Dütschland ond vo de Slowenische Airplay erreicht.,🔎
,,,Sloweenia,TRUE,Septamber ìn Poola un Sloweenia schtàttgfunda.,🔎
,,,Slowene,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Sloweenie,TRUE,"Winietten wärde für d Maut uf de Autibaane z Östriich und in dr Schwiz verwändet, au z Sloweenie, Tschechie, in dr Slowakei und z Rumänie.",🔎
,,,sloweenischi,FALSE,"Triest het Iiwooner (Stand ), drunder e sloweenischi Minderhäit und isch d Hauptstadt vo dr autonoome Regioon Friaul-Julisch Venezie und isch bis 2017 d Hauptstadt vo dr Browinz Triest gsi, bevor die ufglööst worde isch.",🔎
,,,Sloweniè,TRUE,È vomeintlich no älteri Flötè uss Divje Baba (Sloweniè) hèt sich mittlerwyl uff Grund vo mikroskopischè Untersuchigè als Zuèfallsbrodukt von èm Dyrvobiss in èm Bärè-Obberschenkelknochè-Fragment erwisè.,🔎
,,,Sowenie,TRUE,Z Sowenie isch si i de 1960er Joore uusgstorbe.,🔎
,,,slowenische,FALSE,"Dr Zeune het d'Vorstellig vu antike Geographe ibernumme, dass sich s'Balkangebirge iber dr gsamt südosteuropäisch Ruum vu dr slowenische Alpe bis zum Schwarze Meer erstrecke dät un e ähnlich prägendi Bedütig fer dr Gsamtruum häb wie dr Apennin fer die italienisch Halbinsle.",🔎
3161,Lorentzkontraktion,Lorentzkontrakzioon,Lengikontrakzioon,TRUE,"S Experimänt het, wie s die Spezielli Relatiwidäätstheorii vorussäit, e Nullresultat gliiferet und het eso bestäätigt, ass mä näbe dr Lengikontrakzioon au d Zitdilatazioon muess aanee.",🔎
,,,Lengikontrakzion,TRUE,"Usserdäm muess mä d Lengikontrakzion berücksichtige und d Lengi ""x"" nooch bi dr Masse definiere as Wemm mä jetz e Liechtstraal aaluegt, so isch sini reali Gschwindigkäit formula_6 d Liechtgschwindigkäit und d Gschwindigkäit, wo mä misst, isch formula_7.",🔎
3162,Chromosom,Chromosom,Chromosome,FALSE,"Dä Underschiid druckt sich im ene dütlige Gschlächtsdimorfismus us, wo dur d Verdäilig vo de Chromosome in dr Zygote bestimmt wird.",🔎
,,,chromosomale,FALSE,Am Aafang wird bi dr Befruchdig s chromosomale Gschlächt festgläit.,🔎
,,,Chromosomenzahl,FALSE,D Chromosomenzahl betreit 2n = 24.,🔎
,,,Chromosoom,TRUE,"Dr dütligi Gschlächtsdimorfismus vom Mensch wird dur d Verdäilig vo de Chromosoom in dr Zygote bestimmt, bsunders vo de Gschlächtschromosoom.",🔎
,,,Chromosomezahl,FALSE,D Chromosomezahl betreit 2n = 48.,🔎
,,,Chromosoomesatz,FALSE,"Dr Gametofüt isch drbii die äigentligi Moospflanze und isch fotoautotroof und haploid, d. h. het en äifache Chromosoomesatz.",🔎
3163,Gebirge,Gebirg,gebirgiger,FALSE,Die westlige Vulkaninsle si gebirgiger und stöhn wiiter us em Meer uuse.,🔎
,,,Gebirgsbasis,FALSE,"Erschtfäld isch e so genannti Gebirgsbasis; im Summer stönd drum Bergunfäll im Vordergrund, im Winter Iinsätz für verunfallti Wintersportler.",🔎
,,,Gebiri,TRUE,"D Vogese ( ""les Vosges"", au ""Wasgenwald"", ""Vosegus Mons"") sin e Gebiri, grad wie de Schwàrzwald, awer uff de andere Sit vom Rhin, z Frànkrich.",🔎
,,,gebirgige Regione,FALSE,"S git woorschinlig in alle gebirgige Regione uf dr Wält Technike, wo s schwiirig isch vo äim Ort zum ene andere z choo, so dass mä sich mit Rüefe über groossi Distanze akustisch cha verständige.",🔎
,,,Gebirgschetti,FALSE,"D Pyrenäe (uf Spanisch ""Pirineos"", uf Französisch ""Pyrénées"", uf Baskisch ""Pirinioak"", uf Katalanisch ""Pirineus"", uf Aragonesisch ""Perinés"" nd auf Gaskognisch ""Pirenèus"") si e Gebirgschetti zwüsche dr Iberische Halbinsle und Middeleuropa.",🔎
,,,Bärg,FALSE,"Langi Tunell wörrèd üblicherwys vo beidè Seitè hèr im Gegèortvordryb baut, sèll gildèt vo allem i dè Bärg odder unter m Meer.",🔎
,,,Faltegebirge,FALSE,"S' Balkangebirge (churz de ""Balkan"") isch e tertiärs Faltegebirge in Südosteuropa, wo dr Hauptkamm im hütige Bulgarie lit.",🔎
,,,Gebìrgsmàssiiv,FALSE,"S’ Adrar des Ifoghas odd’r Adrar des Iforas (; Tifinagh: ⴰⴷⵔⴰⵔ ⵏ ⵉⴼⵓⵖⴰⵙ ""Adagh-n-Ifoghas"", àrààwisch ), àui Ifoghas-Gebìrg odd’r aifàch Adagh gnännt, ìsch a Gebìrgsmàssiiv ìn dr Sahara, wo 250.000 Kwàdrààtkilomääter umfàsst.",🔎
,,,Gebirgsgruppè,FALSE,"Hormann hèt für diè geomorphometrischi Klassifikation vo Gebirgsgruppè s ""Maß vo dè relativè Ysattelung"" entwicklèt (vgl.",🔎
,,,Gebirgsland,FALSE,Mit em Große Kaukasus im Norde und em Chleine Kaukasus im Süde isch es e typischs Gebirgsland.,🔎
,,,Gebirgskettè,FALSE,"S Zentrum vo dr Insle isch dur di umliigende Gebirgskettè uf Ellesmere und au uf dr Axel-Heiberg-Insle vo fièchte Luftmasse gschützt, es räägnet sälte und ganz weenig, und es isch hüffig sunnig.",🔎
,,,Gebirgsgruppe,FALSE,D Bärner Alpe im wytere Sinn sin e Gebirgsgruppe in dr Weschtalpe.,🔎
,,,Bärgschtogg,FALSE,Dè Dunnel wörd im Mittel vo öppè 1100 Meter Bärgschtogg übberdeggt.,🔎
3164,Territorialabtei Wettingen-Mehrerau,Territorialabtei Wettige-Mehrerau,Chlooschter Mehrereau,FALSE,"Im elfte Joorhundert isch bi Bregenz s Chlooschter Mehrereau ""Augia maior"" gründet worde.",🔎
,,,Wettige-Mehrerau,FALSE,"D Vereerig vo dr heilige Agate kännt me-n au öppe bi dr uralte Chile vo Agathazäll bi Burgbeärg, z Friibeg in dr Chile vom Stadtteil Hochdorf, z Hoaschdedda, wo en Stadttäil isch vo Mäßschdedda, z Mìnkhüse un z Mìchelbàch im Elsass, z Möischter i dr Agatha-Pfarrei z Nüderef, z Bueri, i dr Sankt-Agate-Kapälle z Schwyz, z Dietike, z Fislisbach, z Äredinge, z Zeinige, im Chlooschter Wettige-Mehrerau bi Bregenz, i dr alte Agatha-Kapälle vo de Bärglüüt am Krischtbärg im Silberdaal vom Mantafuu, z Rotzige, z Alteschried, i dr Agatekapälle bi Disentis am alte Wäg zum Lukmanierpass und z Scharans im Domleschg.",🔎
,,,Mehrerau,FALSE,"D Primarschuel het er z Apel bsuecht und dann isch er eis Johr uf de Bezirksschuel z Seis gsi, bevor er in d Latinschuel uf Mehrerau bi Breagaz gwächselt het.",🔎
3165,Heiden AR,Hääde AR,Heide,TRUE,"Oktober 1910 z Heide), Daufname Jean-Henri Dunant, isch e Schwiizer Gschäftsmaa und e Humanist vo christliger Brägig gsi.",🔎
,,,Hääde,TRUE,"Rüüti und Schache wärdid vom Postauto bedient, wo zwüsched Bärnegg und Oberegg, respektiv Hääde vercheert.",🔎
3166,Konfessionelle Parität,Konfessionelle Parität,konfessionelli Paritet,TRUE,"Wo 1841 im aargauische Groose Root die konfessionelli Paritet ufghobe worden isch, hai die Radikal-Liberale e Mehrheit gha und die aargauische Chlöster ufghobe, was zum Aargauer Chlosterstriit gfüehrt het, wo fast e Chrieg mit Östriich verursacht het.",🔎
,,,paritätisch,FALSE,Us dem Grund isch s Toggeborg bis hüt no paritätisch.,🔎
,,,Konfessionelli Paritet,TRUE,"Das isch s erste Mol gsi, dass d Konfessione gliichwärtig zsämme existiert hai (Konfessionelli Paritet).",🔎
,,,konfessionell paritetisch,FALSE,"Nu Näfels und Oberurne si bim alte Glaube plibe, und ä paar Gmeinde wäärded konfessionell paritetisch.",🔎
,,,paritätische,FALSE,"Die alti konfessionelli Intoleranz zwüsche katholische und reformierte Ort isch wider ufgläbt, in de paritätische Kantön het d Rivalitet under de Konfessione um Iifluss im Staat vo neuem aagfange.",🔎
3167,Passhöhe,Passhöchi,Chrüzpass,FALSE,"Si fièrt vo dr Hauptstadt Tiflis nach Norde, überquert dr Grooßi Kaukasus am Chrüzpass (2379 m) und goht bis Wladikawkas (Russland) im Nordkaukasus, dr Hauptstadt vo dr russische Teilrepubligg Nordossetiè.",🔎
,,,Pass,FALSE,"D Pfortè bildet èn nidrigè Pass, wo flankyrt wörd vom Eichbärg im Nordè bzw.",🔎
,,,Bäss,FALSE,Er isch gnueg wit ewägg vo andere Bärg und zwüschene hets Bäss oder Dääler.,🔎
,,,Päss,FALSE,"Vo Südweschte, im französische Departemänt Savoie noch bi de Voralpen, aagfange und bis ganz in Nordoschte zu de Bärge vom Aargauer Dafelejura sind das die Päss:",🔎
,,,Passhööchi,TRUE,"Dr ""Passfuess"" isch bi dere Stell oder Ortschaft, wo men us em flache Land zum mer oder weniger stotzigen Ufstiig uf d Passhööchi chunt.",🔎
3168,Inertialsystem,Inerzialsüsteem,Zit- und Ortskoordinate,FALSE,"formula_14 sige d Zit- und Ortskoordinate vo formula_15 formula_16 d Koordinate vo formula_2 und formula_18 d Komponänte vom Differänzwektor formula_19 Wenn dr Differänzwektor liechtartig isch: denn lit formula_2 in dr spezielle Relatiwidäätstheorii ""uf"" em Liechtchäigel vo formula_24 Grad d Eräigniss uf em Ruggwärts- bzw.",🔎
,,,Inertialsüsteem,TRUE,"D Gsetz vo dr klassische Mechanik häi die bsundrigi Äigeschaft, ass si in jedem Inertialsüsteem, also in jedem Süsteem, wo unbeschlüünigt bewegt wird, gliich gälte (Relatiwidäätsbrinzip).",🔎
3169,Karl V. (HRR),Kaiser Karl V.,Karl I. vo Spanie,FALSE,"Dr Karl I. vo Spanie het im Magellan fümf Schiff gee, zum d Gwürzinsle go z finde.",🔎
,,,Karl dum Füftu,FALSE,Mit dä Nafolgär vam Chaisär Karl dum Füftu (1500-1558) hent schich d Habsburgär än spanischi und än diitschsprachigi Linia giteilt.,🔎
3170,Rebsorte,Räbsorte,Räbsort,TRUE,"Grauburgunder (""äui: Pinot Gris, Pinot Grigio odr Ruländer"") isch ä Wiswii-Räbsort.",🔎
,,,Räba,FALSE,"Oberhalb vom Doarf häts bis zum Wald ufi nomol landwertschaftlich gnutzts Gebiat, döt häts vil Räba.",🔎
,,,Trubesoorte,FALSE,"Traditionelli iihaimischi Trubesoorte sind ""Kalabaki"", ""Vasilaki"" und ""Mavropali"".",🔎
,,,Rääbsorte,TRUE,"""vigniette"" „Randverzierig“, „Abzäiche“; vo """" „Wiirääbe“) bezäichnet ursprünglig e Kennzäichnig vo dr Rääbsorte am Rand vom ene Wiibärg, bezieigswiis d Ettigette uf ere Wiifläsche.",🔎
3171,Landtag des Fürstentums Liechtenstein,Landdaag vum Fiirschteduum Liachtaschtaa,Ständelanddaag,FALSE,Vu 1857 bis 1862 isch s au Daagigsoort vum Ständelanddaag gsii.,🔎
,,,liechteschtainisch Landdaag,FALSE,Anne 1986 isch si as eerschti Frau in liechteschtainisch Landdaag gweelt woore.,🔎
,,,liachtaschtaanische Landdaag,FALSE,"No dr Landdaagswaal 2013 isch er as Regierigsroot fir d FBP vum liachtaschtaanische Landdaag vorgschlaa un vum Regänt Erbprinz Alois ernännt woore, zueständig fir s nei Minischterium fir Gsellschaft (Gsundhait, Sozials, Familie un Chanceglyychi).",🔎
,,,Landdaag,FALSE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Landdaag vom Fürschtetum Liechteschtei,TRUE,"Z Liechteschtei git’s dr ""Landdaag vom Fürschtetum Liechteschtei"".",🔎
,,,Landtaag vom Förschtatum Liachtaschta,TRUE,S Parlament isch dr Landtaag vom Förschtatum Liachtaschta.,🔎
,,,liechgteschtainisch Landdaag,FALSE,Anne 2001 isch er fir di Fortschrittlich Bürgerpartei (FBP) in liechgteschtainisch Landdaag gweelt woore.,🔎
,,,Landdag vum Firschtedum Liechtestaa,TRUE,Gwehlt wore sin di 25 Abgordnete vum Landdag vum Firschtedum Liechtestaa.,🔎
,,,Landdag vum Firschtetum Liechtestai,TRUE,Vu 1966 bis 1982 isch er fir di Furtschrittli Burgerbartei (FBP) Abgordneter im Landdag vum Firschtetum Liechtestai gsii un het vu 1967 bis 1982 as Fraktionsfierer vu dr FBP fungiert.,🔎
3172,Ei,Oa,Äier,FALSE,"Albumin findet mä au in dr Milch, in Äier und im Wäize und Albumin-Homolog chömme in alle Chordadier vor.",🔎
,,,Oier,FALSE,"A Kirschamichl isch a Auflauf, mo ma kloigschniddns (Weiß-)Brod (Wecka) nemmd, Sauerkirscha drzua, mid Oier ibrgiaßd ond em Röhrle bacha duad.",🔎
,,,Äi,TRUE,"Es isch e Wettlauf ums Äi, wo dradizionell am Sunndignoomiddaag noch Oostere, am Wysse Sunntig, stattfindet.",🔎
,,,Eier,FALSE,"Mit em Liecht finde sech d Männli und d Wybli zum sech z paare, und gly drufabe legge d Wybli ihri Eier ufem Boden ab, und denn stärbe d Chäfer.",🔎
,,,Aier,FALSE,"Fascht alli Arte lege Aier, sognännte Laich oder au Maltere, in gallertige Hille ab; e Dail mache Bruetpfläg.",🔎
,,,Oir,FALSE,Nacher d Schnidde in Millich dungga und drnoch i gschlogne Oir odr in e Mischung aus gschlogne Oir und Mehl.,🔎
,,,Oiweiß,FALSE,"Für de Doig nimmt mr Mandla odar Niss, steif geschlages Oiweiß, Zugger, an griebena Schoglad und Gewirz.",🔎
3173,Großer Heuberg,Haibärg,Große Heiberg,FALSE,Anderi Räscht us dr Keltezyt het su uf dr Nochberbärg un uf em ganze Große Heiberg.,🔎
,,,Grauße Heibärg,FALSE,Bäradal leit em Naturpark Obere Donau am Grauße Heibärg.,🔎
,,,Großè Heubärg,FALSE,D Streggi lauft zwüschè Rottwyl un Duttlingè durch d Landschaft vo dè Baar am Fuèß vom Großè Heubärg.,🔎
,,,Große Haibärg,FALSE,Syni Vorfahre stamme vum Große Haibärg uf dr Schwebische Alb un vu Kreenheinstetten bi Semmerenga.,🔎
,,,Haibäärg,TRUE,"Geografisch ùmfasd s Gebied dr eschtlig Rand vùm siidlige Schwaarzwald, d Hoochflächi vù dr Baar ùn mid em Haibäärg dr weschdlig Dail vù dr Schweebische Alb.",🔎
3174,Amadeus Merian,Amadeus Merian,Amadeus Lukas Merian,FALSE,1856 het dr Baasler Archidekt Amadeus Lukas Merian s Vorderhuus umbaut.,🔎
,,,Amadeus Meriaa,TRUE,"Dr Loonhoof isch denn bis 1853 no äinisch umbaut worde und dr Stadtbaumäister Amadeus Meriaa het en däm aabasst, wo d Bolizei brucht het.",🔎
3175,Niger (Fluss),Niger (Fluss),Nigerbecki,FALSE,"Zum 72.000 km² große Entwässerigssischtem vum Nigerbecki zelle di chlaine tämporäre Wasserlaif, wu em Niger im Norde vu Burkina Faso vu rächt s här zuefließe (unter anderem Béli, Gorouol un Sirba).",🔎
,,,Nigerboge,FALSE,"Burkina Faso ([]; alem.: „Land vo de Ufrächte“, dytschi Uussproch: [], franzesischi: []) isch e Staat z Weschtafrika, wu im Innere vum Nigerboge lyt un an Mali, Niger, Benin, Togo, Ghana un d Elfebaikischte gränzt.",🔎
3176,Auswanderung,Uswanderig,usgwanderet,FALSE,"Vili Schwizer si usgwanderet, aber dr Pauperismus het uf sim Höhepunkt in de Johr zwüsche 1840 und 1860 schetzigswiis öbbe 5% vo dr Bevölkerig bedroffe.",🔎
,,,uusgwanderet,FALSE,Schliesslig si si noch Amerika uusgwanderet.,🔎
,,,Migrazion,FALSE,Hüte si Jeside aber dur Migrazion au in andere Länder verbräitet.,🔎
,,,emigriert,FALSE,S Ehebaar Klee isch no am gliiche Dag in d Schwiz emigriert und isch am Heiligoobe 1933 bim Klee siine Eltere z Bärn iizooge.,🔎
,,,Emigrant,FALSE,"Dr Nansen-Bass (au: ""Nansenuswiis"") isch e Räisebass für staateloosi Flüchtling und Emigrante gsi.",🔎
,,,Emigrante,FALSE,"Dr St. Patrick’s Day wird wältwyt vu Ire, irische Emigrante un allmee au vu Nit-Ire gfyyrt.",🔎
3177,Eggingen,Egginge,Obbereggingè,FALSE,"Muuchè (amtlich ""Mauchen"") lyt in èm Sitèdobel vom mittlerè Wuètèdal zwǜschè Stuèlingè un Obbereggingè, S Dorf lyt im obberè Dail vom Dobel, wo dè Muuchèbach durab bis a d Wuètè abbè gòt.",🔎
,,,Untereggingè,FALSE,"Wunderchlingè lyt am linkè Dalrand, gegèübber un lycht wuètèabsi lyt s süèdbaddische Sorf Untereggingè, beidi mitnand ligèd uff öppè 420 m ü. M.  Wunderchlingè isch übber èn Sitèdobel, wo sich durch diè link Dalwangè vo dè Wuètè durrèzièt un èm Hallauer Bärg, wo obbè draa lyt, mit Hallau vobundè.",🔎
,,,Eggingè,TRUE,"Für d Muuchemer isch d Ygmaindig uff Stüèlingè nit ganz zwangsläufig gsi, well s im Wasser dalabsi nõch èn Bezug uff Eggingè gää hèt, anderersits isch Muuchè nu 4 km vu Stüèlingè èwäg un hèt è langi Banngränz mit Stüèlingè.",🔎
3178,Basler Versicherungen,Baasler Versichrige,Basler Versicherungsgesellschaft gegen Feuerschaden,FALSE,"D ""Basler Versicherungsgesellschaft gegen Feuerschaden"" isch 1863 noch em Brand vo Glarus gründet worde, under anderem dur dr spööter Generaalstabsachef Rudolf Paravicini.",🔎
,,,Baasler Versichrige Schwiz,FALSE,"Zur Baloise Group ghööre d Baasler Versichrige Schwiz, die Fondsgsellschaft ""Baloise Fund Invest (Lux)"", verschidnigi Immobilie und d Baloise Bank SoBa mit em Hauptsitz z Soledurn.",🔎
3179,Bann (Gebiet),Bann (Gebiet),Stadtbann,FALSE,Usserhalb vom Stadtbann vo dr Stadt Baasel het men em Gschäid au Landsgschäid gsäit.,🔎
,,,Gmäindibann,FALSE,In deere Zit häi d Fischer innerhalb vo iirem Gmäindibann müesse bliibe.,🔎
,,,Banngränz,FALSE,"Stüèlingè lyt a dè Wuètèdalbaan (bekannter als ""Sauschwänzlebaan""), a sèllèrè Baanlinniè ligèd uff Stüèlinger füüf (deilwys ehemòligi) Baanhööf: Dè Stüèlinger Abschnitt vo dè Sauschwänzlebaan fangt bi km 11,0 bim Hallauer Weer aa un hört a dè Obberè Stockhaaldè a dè Banngränz vo Grimmelzofè un Füètzè bi öppè km 31,5 uff.",🔎
3180,Brustwarze,Brustwarze,Brustwärze,FALSE,"Vibratore brucht mä vor allem für d Stimulation vo dr Klitoris, si chönne aber au in d Vagina iigfüehrt wärde, bi Manne wi bi Fraue anal verwändet wärden oder anderi Körperstelle, wo individuell als erogen empfunde wärde, wie d Brustwärze oder d Hode stimuliere.",🔎
,,,Brustwäärze,FALSE,"Die cha bi stillende Fraue as Sekret Muetermilch dur fiini Kanääli abgee, wo uf dr Brustwäärze uusechömme.",🔎
3181,Abteikirche Ottmarsheim,Àbtèikìrch vu Ottmerscha,Abteikirich Otmersche,TRUE,"Ànne 1030 hàt dr Gràf Rudolf von Altenburg uf sim Gebììt z Ottmersche a Benediktiner Àbtèi grìnde, lüeg dr Àrtikel Abteikirich Otmersche.",🔎
,,,Abtei Ottmarsche,FALSE,Im ehmolige Vordereschtrych lige di eltschte bekannte Bsitzige vu dr Habsburger wie d Burg Habsburg un d Abtei Ottmarsche.,🔎
,,,Mariechlooschter,FALSE,Und der Rudolf het am Rhy unde s Mariechlooschter vo Otmersche gründet.,🔎
3182,Romanische Sprachen,Romanischi Sproche,romanische Sprache,FALSE,"Charakteristisch für das isch de programmatisch-pathetischi Ufruef vom konservative Politiker Massimo d’Azeglio bi de erste Sitzig vom erste gsamtitaliänische Parlament ksi: Italienisch isch nach de Iführig vo de allgemeine Schuelpflicht im Grund e Bildigssprach, wo sich wie alli romanische Sprache us em Lateinische entwickelt hät und zum erste Mal vom Dante Alighieri am Afang vom 14.",🔎
,,,romanische Schprache,TRUE,"I romanische Schprache isch das hüt no so, K wird deet nur i Fremdwörter verwendet.",🔎
,,,romanische Sprooche,TRUE,"S Bündnerromanisch ghört zu de romanische Sprooche, wo uff d Umgangssprooch vum römische Ryych, s Vulgärlatiin, zruggön.",🔎
,,,romanische,FALSE,"Dä Ursprung gilt au in romanische Bezeichnige fyr Fluss, wie z. B.",🔎
,,,romanischa Zweig,FALSE,"""español"" oder ""castellano"") kört zum romanischa Zweig vo da indogermanischa Schprocha und wird mankmol mit Portugiesisch, Galicisch und Katalanisch als oagane Gruppa (Iberoromanische Schprocha) xäna.",🔎
,,,Romanische,FALSE,"Joorhundert ins Dütsche zruggchoo, nochdäm s ursprünglig vo röömische Soldaate vom Westgermanische ""flasca"" (gotisch: ""flasco""; drus isch spööter Fläsche worde) für e Gfässbezäichnig ins Romanische entleent worden isch.",🔎
,,,romaanisch,FALSE,"Zämu mit dum Suffix ""-ubia"" (ds gliicha wie im Namu vam Fluss Venoge) chännti mu vanera Grundform ""*uisubia"" üsgaa, wa de zeersch romaanisch ""*Vésobia"" ergääbi und spääter zu ""Vesbia"" synkopiert chunt.",🔎
,,,romanischi Sprach,TRUE,"S Ladinisch oder au Dolomiteladinisch isch e romanischi Sprach, won im Norde vo Italie gredt wird.",🔎
,,,Romanisierig,FALSE,"Vil Ortsnäme vo eltere Sidlige und die wichtigere Stammesnäme sind i dr römische Zyt wyter bruucht worde, als Näme vo de römische Stedt und Provinze, und d Sproochforscher sind dr allmählige Romanisierig vo de schwiizerische Gebiet nocheggange, wo au drzue gfüert het, ass i de Alpe und drumumme die spezielle romanische Sprooche wie öppe s Rätoromanische und s Frankoprovenzalische entstande sind.",🔎
,,,romanischi Sproch,TRUE,"Korsisch (uf Korsisch ""Corsu"" oder ""Lingua Corsa"") isch e romanischi Sproch wo uf dr Insel Korsika gsproche wird.",🔎
,,,galloromanische Sproch,FALSE,"D' Okzitanische Sproch isch ä galloromanische Sproch, wu im sydliche Drittel vun Frankrich, in abglegene Biet vo Italie (de (piemontesische Alpe) un Spanie (Val d'Aran in Katalonie) gschproche wird.",🔎
,,,Romanische Sprooche,TRUE,Er het vo 1921 bis 1925 z Chur s Lehrerseminar psuecht und isch dänn uf Züri bim Jakob Jud die Romanische Sprooche go studiere.,🔎
,,,romanische Schprooche,TRUE,"Amtsschprooch isch Idaliänisch, aber d Bevölkerig pfläge ihri Muederschprooch Sardisch, wo au zue de romanische Schprooche zellt wird.",🔎
,,,romanische Sprooch,TRUE,"wie die modärni Sproochwüsseschaft hüt dänggt in ere romanische Sprooch (Langues d’oïl) und eme westgermanische, fränkische Dialäkt.",🔎
,,,Romaanische,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
,,,romanische Schpraache,TRUE,Us dere händ sich di verschiedene Luut vo de moderne romanische Schpraache entwicklet.,🔎
,,,romànisch Dialekt,FALSE,"D regionàla Sproch wo ehmàlig ìm Département Vosges gredt worra ìsch, ìsch dr ""Vosgien"", a romànisch Dialekt üs Lothrìnga.",🔎
,,,Romaanische Sprooche,TRUE,"Vili indogermanischi Sprooche hend uursprüngli drüü Geschlechter: S Neutrum isch i villne Sprooche verloore ggange, so i de Romaanische Sprooche.",🔎
,,,romanischi Sprooche,TRUE,"Er het sich als Lexikograaf für romanischi Sprooche spezialisiert und isch sit 1997 Redakter bim ""Glossaire des patois de la Suisse romande,"" wo die frankoprovänzalischen und andere Dialäkt vo dr Wälschschwiiz dokumäntiert und e Täil vom «Zäntrum für Dialäktology und s Regionalfranzösisch» vo dr Uni Nöieburg isch.",🔎
,,,romanisch,FALSE,"In mänke Gebiit vu dr Alpe, wu hit alemannisch sin, sin romanischi Bevelkerigsräscht sitze bliibe un erscht im Mittelalter alemannisiärt wore.",🔎
,,,romanischi Sprooch,TRUE,"oder ) isch e romanischi Sprooch, wo vo öbbe fümf Millione Lüt in dr Region Venezie und in Däil vo dr Region Friaul-Julisch Venezie, vom Trentino und vo Istrie gschwätzt wird.",🔎
,,,romaneschi,FALSE,"I de Dörfer em Fluss Maira noo redt me en romaneschi Mundart, wo mit der lombardische und der rätoromanische Sprooch verwandt isch, s Bargaiot.",🔎
,,,romanischi Sproche,TRUE,"E romanischi Sproche het sech sogar die chelelatinischi Bezeichnig ""dominica dies"" (=Tag vom Herr) döregsetzt, so uf französisch ""dimanche"".",🔎
,,,Romanische Sproche,TRUE,"Di portugysischi Sproch (Eigebezeichnig: ""Português;"" Ussproche: z Europa, oder z Brasilie) ghört bi de Romanische Sproche zum iberoromanische Zwyg und isch e Wältsproch.",🔎
,,,romaanische,FALSE,"Und jetz isch statt de romaanische Umgangsspraach, wo sich daa us em Keltischen und em Latyn entwicklet ghaa hät, s Alemanisch die toonaagäbend Spraach woorde.",🔎
,,,romaanische Spraache,TRUE,Das Wëërch hät der onomasioloogische Forschig i de Romanischtik en nöie Wääg uuftaa – es staat am Aafang von ere ganze Räie Büecher über de Woortschatz vo de romaanische Spraache.,🔎
,,,romanischsproochigi,FALSE,"Z Dransdanubie hän romanischsproochigi Völker gläbt, wùù vù de Römer abstamme, während ìn de Ùmgeebig vù de Theiß Germane gsìì sìn.",🔎
,,,romanische Sproche,TRUE,D' Langues d'oïl sin e Gruppe vo romanische Sproche z Nordfrankrych un z Belgie und i dr Schwiiz.,🔎
,,,galloromànische,FALSE,"""Welsch"") oder ""Vosgien"", wu vum Üssterbe bedroht isch, hàndelet s sich um e Dialakt vum Lorrain, ere galloromànische Sproch üs dr Grupp vun dr Langues d'oïl, wu u. a. ang mit em Wallonisch verwàndt isch.",🔎
,,,romanischsproochige Gebiet,FALSE,"D Tääler südlech dervo, ännet de Bärge, ghöre meerheitlech zum romanischsproochige Gebiet, wo ofiiziell Iteliäänisch, im Alltag aber Alpetialäkt vom Frankoprowenzaalische gredt wärde.",🔎
,,,romànisch,FALSE,Un àn de Grenz mét d'r romànisch Walt.,🔎
,,,romanischi,FALSE,"""rumantsch,"" oder ""rumauntsch"") isch e romanischi Sprooch, wo im Kanton Graubünde, em sognannte „Romanischbünde“ (rm.",🔎
,,,romanischs,FALSE,"Es isch also nit wie s Bretonische e keltischi Sprooch, sùndern e romanischs Idiom.",🔎
,,,romanischi Filology,FALSE,Dr Ulrich het a dr Uni Züri und z Paris a dr Sorbonne indoeuropäischi Sproochwüsseschaft und romanischi Filology und z London Anglistik studiert.,🔎
3183,Raum (Physik),Dr Ruum in dr Füsik,Ruum,FALSE,"D Masse verchnüpft d Energi formula_20 und dr Impuls über die allgemäingültigi ""Energii-Impuls-Beziejig"" Im vierdimensionale Ruum vo alle dänkbare Energii- und Impulswärt lige d Energie vom ene Däili mit dr Masse formula_2, wo füsikalisch mööglig si, uf ere dreidimensionale Flechi, dr sogenannte Masseschale.",🔎
,,,rüümligi,FALSE,"3D, 3-D oder 3d isch e verbräiteti Abchürzig für dreidimensionaal oder drei Dimensioone (in dr Konstrukzioon ""in 3-D"") und e Sünonüm für die rüümligi Daarstellig vo Körper.",🔎
,,,physikalisch Ruum,FALSE,"Johrhundert isch me drvo usgange, ass es sälbstverständlig siig, dass dodrmit dr physikalisch Ruum beschriibe wird, wo mer in em si.",🔎
3184,Funkensonntag,Funkesunntig,Funkesunndig,TRUE,"Z Lieschtel fangt am ""Funkesunndig"", em Sunntig vor em Morgestraich z Basel, mit eme grosse Umzug mit Drummler und Pfyffer, Guggemuusigge und Wääge aa.",🔎
,,,Funkasunntig,TRUE,Jeds Johr am Funkasunntig (hützutag oh teilweise am Samstig davor) wörand die sognannta Funka abbrennt.,🔎
,,,Aaltè Fasnet-Sunntig,FALSE,"Als Bsunderheit wörrèd am Aaltè Fasnet-Sunntig zwei ""Fasnetsfüèr"" aagfacht, (im Hinter- un Vorderdorf).",🔎
,,,Funkesunndig oder Facklasunndig,FALSE,"Am Funkesunndig oder Facklasunndig, säll isch de erschti Sunndig nochm Aschermittwuch, dien si an viele Ort Schiibeschla.",🔎
,,,Funkasonntag,TRUE,"Funka: A fascht jedes Dorf im Walgau hat vo 2 bis zu 5 Funka im Joor, ufteilt a da zwo jöörlicha Funkatäg, zum Bispil am Funkasonntag.",🔎
3185,Kirchenstaat,Chillestaat,päpstlige Staate,FALSE,"Dört het er Plän gmacht, die päpstlige Staate im zentrale Italie z befreie und Rom zur Hauptstadt vom junge italiänische Königriich z mache.",🔎
,,,Chilchestatt,TRUE,"Novämber 824 chuu, wu di chaiserli Oberhohait iber Rom, dr Chilchestatt un d Kurie gsicheret het un u. a. bstimmt het, ass dr Papscht nume vum Klerus un em Adel soll gwehlt wäre un ass dr neigwehlt Papscht vor syre Wei em Chaiser dr Dreiaid mueß laischte.",🔎
,,,Kirichestaat,TRUE,"Di wichtigschti devu sin s Kinigrich vun Beide Sizilie im Siide, de Kirichestaat un d Toskana in de Mitti, s Kinigrich vu Sardinie un im Nordweschte s Pietmont gsi.",🔎
,,,Kirchestaat,TRUE,"756 isch mit de Pippinsche Schenkung de Papst als weltliche Fürscht etabliert worre, sither isch er Staatsoberhaupt vom Kirchestaat.",🔎
,,,Chilchestaat,TRUE,Wäge däre Abhängigkait het er nume formäll iber dr Chilchestaat regiert.,🔎
,,,Kìrìchschtààt,TRUE,"März 1675 z’ Bologna, Kìrìchschtààt; † 3.",🔎
,,,Kircheschtaat,TRUE,Eis wäsentlichs Kennzeiche vom Kulturkampf in Italie isch d Zerschlagig vom päpschtliche Kircheschtaat 1870 durch de Giuseppe Garibaldi und siini liberale Gfolgslüüt gsii.,🔎
,,,Chilestaat,TRUE,"Under de Staufer, wo s Königriich ggerbt hend, isch s Herzogtum Spoleto zum Chilestaat cho.",🔎
,,,römische,FALSE,De Name isch aber wohrschints ender urch d Ydütschig vo me römische Name entstande.,🔎
,,,Kìrchaschtààt,TRUE,"Nowamber 1845 z’ Frosinone, Kìrchaschtààt; † 11.",🔎
3186,Stetten (Lörrach),Lörrach-Stette,Stettener,FALSE,"Das isch e chliises Wasserschloss gsi, wo mä mit em ""Stettener Schlössli"" oder em Wasserschloss Inzlige cha vergliiche.",🔎
,,,Lerrach-Schtèttè,TRUE,Si füürt vo Weil a dè Rhydalbaan durch dè Düllinger Bärg nõch Lerrach-Schtèttè a dè Wyysèdalbaan.,🔎
3187,Kublai Khan,Kublai Khan,Kubilai,FALSE,"Si si drei Joor lang dört bliibe und häi sich denn ere persische Gsandtschaft aagschlosse, wo uf em Wääg zum Groosskhan Kubilai gsi isch.",🔎
,,,Kublaide,FALSE,"Wo d Chinese am Buinor-See 1387 d Mongole gschlaage und d Kublaide iiri Macht häi afo verliere, häi d Westmongole müesse bekämpft wärde, 1449 häi si e Schlacht verloore gege sä und d Mongole häi dr Kaiser Zhengtong gfange gnoo.",🔎
,,,groosse Khan,FALSE,"Historische Wärt het vor Allem d Beschriibig vom Lääbe in dr brunkvolle Summerresidänz vom groosse Khan, und vo de Brüüch im alte chinesische Kaiserriich.",🔎
3188,Oberstaufen,Schtoufe,Stoufe,TRUE,Si isch z Stoufe un z Kempte im Allgai ufgwagse.,🔎
,,,Stoufa,TRUE,"Juli 1970 z Stoufa, Bayern) isch e dytschi Schauspiileri, Filmmacheri un Fotografi.",🔎
3189,Siegel,Sigel,Siigel,TRUE,"Das het im Wäsentlige us em römische Liktorebündel bestande, wie me s au hüte no im Siigel vo Frankriich findet.",🔎
,,,sigel,FALSE,"S'chrüüz wird als sigelbild sit em aafang vom 17. johrhundert bruucht, zämä mit dä devisä ""sub hoc signo vinces"".",🔎
,,,Sigäl,TRUE,"Er isch 320 x 200 mm gross, umfasst 17 Ziile und an ihm hangäd d Sigäl vo Uri, Schwyz und Nidwalde.",🔎
,,,Gmaindsigel,FALSE,S Wappa symbolisiert Scuol als an bedütanda Badeort und isch dur a Veraifachig vom Gmaindsigel entstanda.,🔎
,,,Siägl,TRUE,Äs het zersch nur uffum schwizär Siägl Värwändig kha.,🔎
,,,Segel,TRUE,D Gmäind hèt s Stäibockwappe s erscht mol 1750 ofem amtleche Segel brucht.,🔎
,,,Sigelpetschaft,FALSE,S Adlerwappe chunt schynts scho uf ere Fiderscher Sigelpetschaft us em 18.,🔎
,,,Konväntsigel,FALSE,"Jänner 2009 hät de damalig Abt vo Aisidle, de Martin Werlen, em Fahr es neus Konväntsigel öbergee.",🔎
,,,Dienschtsiegel,FALSE,"Under Hoheitszeiche falled im allgemeine Fahne, Flagge, Wappe, Abzeiche und Dienschtsiegel.",🔎
3190,Laguz,ᛚ,ᛚ laguz,FALSE,"Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.",🔎
,,,Lauch-Rune,FALSE,Die baide ainzelne Lauch-Rune werdet as Fruchtbarkaitswunsch dütet.,🔎
3191,Dürnten,Düürnte,Dürnte,TRUE,"Uf iräm Lauf flüsst d'Jona im Kanton Züri dur folgändi Gmäindä: Fischetal, Wald, Dürnte, Rüti; und im Kanton St. Gallä dur d' Stadt Rapperschwil-Jona.",🔎
,,,Dürntä,TRUE,Dä Flusslauf dreht sich dänn nach Weschtä und bilidät jetzt d'Gränze vo Rüti und Dürntä.,🔎
3192,Wiehre,Wiehri (Friburg),Unterwiehri,FALSE,In dr Fryburger Unterwiehri isch e Stroß noch em Oltmanns gnännt.,🔎
,,,Wieri,TRUE,S Autonom Zentrum KTS isch e Inschtitution vu de Autonome Szene im Stadtdail Wieri z Friburg.,🔎
,,,Wyyre,TRUE,"Dè Gerwig-Blatz vor èm Fryburger Baanhof z Wyyre isch nõch ym benamst worrè, ebbèso dè Robert-Gerwig-Blatz z Furtwangè, an dèm sich s Uurèmuseum befindet, wo vo ym gründet worrè isch.",🔎
3193,Glasmalerei,Glaasmoolerei,Glasmoolerei,TRUE,"Am Bauhuus het dr Klee 1922 d Wärkstett für Gold-, Silber- und Chupferschmiid übernoh und drzue sit dr zweite Johreshelfti d Wärkstatt für Glasmoolerei.",🔎
,,,Bildfäischter,FALSE,"Iiri Dochter Agnes het’s fertig gmacht und die schööne farbige Bildfäischter lo ufhänke, und si isch e berüemti Leiterin vom Konvänt vo de Chlooschterfraue gsi.",🔎
,,,bunta Fanschter,FALSE,Joohra hàt ma-n-ìn dr Kìrich bunta Fanschter züagfiagt ghàà.,🔎
,,,Kabinettschybe,FALSE,Bsunders sehenswärt isch dr alti Rotsaal mit Kabinettschybe ussem 16. und em 17.,🔎
,,,Glasfäischter,FALSE,"De Chorruum, wo us de Ziit vo 1250 bis 1270 isch, hät me in de Johr ab 1967 mit farbige Glasfäischter vom Marc Chagall usgstattet, un im Johr 1978 hät de Chagall au no es Fäischter für d Rosette uf der Südsite vom Querschiff gmacht.",🔎
,,,Glasmoleraie,FALSE,Zwoschet 1550 ond 1680 sind Glasmoleraie bsonders beliebt gsi.,🔎
,,,Glaasmoolereizüklus,FALSE,Im Joor 1985 het mä e groossformatige Glaasmoolereizüklus mit biblische Motiv in fümf Däil iibaut.,🔎
,,,Glasfaischter,FALSE,"Er verbindet sächs vo de elf aargauische reformierte Chile, wo Glasfaischter vom Aarauer Künschtler Felix Hoffmann us de Mitti vom zwänzigschte Joorhundert dinn z gseh sind.",🔎
,,,Farbfäischter,FALSE,"Im Schiff un im Chor vo de ehemalige Chloschterchile hets brühmti Farbfäischter, wo zwische 1320 un 1360 im gootische Styl gmacht worde sind.",🔎
,,,Glasfänster,FALSE,Er het au Wanddeppig und Glasfänster entworfe.,🔎
,,,Glasmoolereie,TRUE,Si ghöred zu de eltischte Glasmoolereie i de Schwiiz.,🔎
,,,Wappeschyybe,FALSE,"I dr Dorfchilche sind farbegi Wappeschyybe us dr Bouzyt gsi, wo me im 19.",🔎
,,,Glaasfänster,FALSE,Dr franzöösisch Mooler Alfred Manessier het e baar Glaasfänster in lüchtende Grundfarbe gmacht.,🔎
,,,Glasgmäld,FALSE,"D Ustattig im Innere isch nöigotisch mit drei Flügelaltär vom Freiburger Joseph Dettlinger, blüemlede Glasgmäld, Wandgmäld mit de Chrüzwäägstazioone, Kiirchebänk und Biichtstüel.",🔎
,,,Hinterglasbilder,FALSE,"Anne 1954 het er Hinterglasbilder gmacht, ab 1956 het er derno schwärpunktmäßig Eelbilder gmoolt.",🔎
,,,Glasmooler,FALSE,Er isch bekannt worde as Mooler und Glasmooler.,🔎
,,,Glaasmooler,FALSE,"Oktober 1528) isch e Glaasmooler, Kupferstächer, Zäichner für Holzschnitt und Goldschmiid gsi.",🔎
3194,Sony,Sony,Sony Computer Entertainment,FALSE,"D PlayStation Portable (PSP) (""tragbari PlayStation"") isch ä Handheld-Konsole vo Sony Computer Entertainment.",🔎
,,,Sony BMG,FALSE,"November 1982 z'Pirmasens als Wasiem Taha, früehers Pseudonym ""Pittbull"") esch e Berliner Rapper vu palästinensischer Abstammig, wo bis afangs September 2009 en Vertrag be Sony BMG gha hett.",🔎
,,,Sony Pictures Entertainment Company,FALSE,"Broduziert worde isch si vo ""High Bridge"" und ""Gran Via Productions"" zämme mit ""Sony Pictures Television"", ere Dochdergsellschaft vo dr Sony Pictures Entertainment Company, für e Kabelsänder AMC.",🔎
,,,Sony Music,FALSE,"2012 het au Sony Music s ""best of"" uf e Määrt brocht: drei CD mit vile Läiw-Ufnaame us de 1990-er Joor e baar Studioufnaame.",🔎
3195,Pazifismus,Pazifismus,Pazifiste,FALSE,"Joorhundert hend sich dai vili riichi Uusstiiger gfunde, bsundrigs Theosophe, Anthroposophe, Vegitarier, Pazifiste, Anarchiste.",🔎
,,,pazifischtisch,FALSE,"April 1944 im Zuchthüüs Brandenburg-Görden) isch e katholischer Briäschter, wu im Dritte Rich wäg sinre pazifischtisch Iberziigung am 14.",🔎
,,,Pazifischti,FALSE,Noch em Uusbruch vum Eerschte Wältchrieg isch si as iberzygti Pazifischti em Frauewältbund fir d Feerderig vu internazionaaler Aindraacht un vu dr Internazionaale Fraueliiga fir Friide un Freihait byydrätte.,🔎
,,,pazifistische,FALSE,Lysistrata isch s dritte vo de pazifistische Stück vom Aristofanes.,🔎
,,,Pazifistin,FALSE,"1916 isch si as Pazifistin in d Schwiz emigriert, wo sie an dr Uni Gämf gstudiert het.",🔎
,,,Pazifist,FALSE,Er isch Pazifist worde und het welle s Guete im Mensch sterke.,🔎
,,,Pazifischt,FALSE,"Januar 1948 z Nöi-Deli, Deli) ischen indische Aawalt gsi, Pazifischt, het sech für d Mönscherächt igsetzt und isch der ""Leader"" vor indische Unabhängigkeitsbewegig gsi.",🔎
3196,Häg-Ehrsberg,Häg-Ehrschberg,Häg-Ehrschbärg,TRUE,D Burg Altestei isch e abgangeni Burg bi dr Gmei Häg-Ehrschbärg im Landchreis Lörrach z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Häg,FALSE,"Als ihri Stammburg gilt d Burg ""Altestei"" bim gliichnamige Dorf (hüt Deil vo Häg).",🔎
3197,Biel/Bienne,Biu,Mett,FALSE,"Iri drü Chinder sind d Maria Elisabeth Kuen (1807–1858), dr Gottlieb Kuen (1809–1870), wo Pfarrer vo Mett worden isch, und dr Schryner Karl Friedrich Kuen (1812–1867) gsi.",🔎
,,,Biäl,TRUE,"Ab 1932 bis anne 35 isch dr frischbache Lehrer am Gymnasium z Biäl iigsetzt gsii, derte, an dr ditsch-franzesische Sprochgränz, isch em s Spannungsfäld zwische dr Kültüre, wiä dr Matzen schibt, erscht rächt bewusst wore – e Grund meh, sich aliwiil intensiver mit em Wäse un dr Entwicklung vu dr Schwizer Demokratii z beschäftige un sich drum z bemiähje.",🔎
,,,Bieu,TRUE,"Im Norde quert d Jurasüdfusslinie (Züri – Bieu – Nöieburg – Lausanne), im Süde d Schmauspurbahn Luzärn – Brünig – Inderlache – Montreux (Golden-Pass).",🔎
3198,Jüdischer Nationalfonds,Dr Jüüdisch Nazionaalfõ,Jüdische Nationalfond,TRUE,"Au het si welle verhindere, ass neui Siidlige entstöhn uf em Land, wo vom Jüdische Nationalfond scho kauft worden isch.",🔎
,,,Jüüdisch Nazionalfoo,TRUE,"Dr ""Jüüdisch Nazionalfoo"" isch zwar scho 1901 gründet worde, aber si Rolle isch under em Mandaat immer gröösser worde, je mee Iiwanderer in s Land cho si.",🔎
,,,Jüdisch Nationalfonds,FALSE,"1901 het die Zionistischi Wältorganisation dr Jüdisch Nationalfonds (JNF) gründet, für zum jüdischi Aasiidlige in Palestina zum erste Mol ziilt z fördere.",🔎
3199,Königreich Ungarn,Chönigriich Ungarn,Chönigrych Ungarn,TRUE,"Ab em Johr 1000, d. h. ab de Gründig vom Chönigrych Ungarn, hät di latynischi Sproch an Yfluss gwunne.",🔎
,,,ungarische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,Köönigriich Ungarn,TRUE,D Armee vom Köönigriich Ungarn under em Köönig Ludwig II. und em Pál Tomori isch am 29.,🔎
,,,ungarische Chronland,FALSE,"Oktober 1811 z Raiding/Doborján, denn im ungarische Chronland vom Kaiserdum Ööstriich, hüte Burgeland; † 31.",🔎
,,,Königrych Ungarn,TRUE,Bratislava isch im Lauf vo sinere Gschicht es sehr wichtigs wirtschaftlichs und administrativs Zentrum vom damalige Königrych Ungarn und au e wichtegi Stadt vo de ehmalige Tschechoslowakei gsi.,🔎
,,,Königriich Ungarn,TRUE,1919 isch es zu em Chrieg gäge s Königriich Ungarn cho.,🔎
,,,Kchenigreich Ungarn,TRUE,"1778 isch di „kaiserliche Provinz Temescher Banat“ ufgleest un 1779 in s habsburgisch Kchenigreich Ungarn iigliidret wore, dodemit au Saderlach.",🔎
,,,Ungarische Königrych,FALSE,"Donauschwobe (ung. ""dunai svábok"") nännt mer e Bevölkerigsgruppe, wo uff em Gebiet vom ehemolige Ungarische Königrych, also vor allem im Gebiet vom hüttige Ungarn, aber au in Gebiet z Rumänie, Kroatie un z Serbie, läbt bzw.",🔎
,,,ungarische Chroone,FALSE,Si Kärn si die habsburgische Erbland und d Länder vo dr böömische und dr ungarische Chroone gsi.,🔎
,,,Ungare,FALSE,906 hän d'Ungare d'Slowakei iignùù ùn si isch zùm Chönigriich Ungarn chùù.,🔎
,,,Chinigrich Ungaru,TRUE,""">Louis XI. strittig gmacht het, und nachär d Chrona va Spaniu (Philip I. vo Kastilie, 1504), Böhmu (Ferdinand I. vo Habsburg, 1526) und ds Chinigrich Ungaru (1526) igibrungu.",🔎
,,,Chenigrych Ungarn,TRUE,Johrhundert bis anne 1920 het s Biet zum Chenigrych Ungarn ghert.,🔎
3200,Churwalden,Karwòòlda,Khurwaalda,TRUE,"D Nochbergmainda sind im Norde Pfääfers (im Kanton Sanggala), Undervaz und Trümmis, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Ems, im Süüda Khurwaalda und Tschiertscha-Praada und im Oschta Arosa.",🔎
,,,Churwalde,TRUE,"Wil er kai Chinder ghaa het, het sin Brüeder Fridrich V. de gaistlich Stand uufgee und 1323 d Kunigunde vo Vaz ghüüroote und ase sind Maiefeld, Winegg, Marschlins, Zizers, Igis, Pfäfers, s Prättigau, Davos, Churwalde und d Festi Belfort i sin Bsitz choo und 1363 no s Schanfigg.",🔎
,,,Passugg,FALSE,"S ""Fäldschlössli"" het sech au a Fabrigge, wo Mineralkwelle i dr Schwiiz vermarktet, beteiliget, öpe a däne vo Eglisau, Elm, Ifferte und Passugg.",🔎
,,,Charwoolde,TRUE,"Ds Taal chund vo Aroossä gäg Nordä dür ds Wälschtobel an di Lenggwis apper und gäid va dert i weschtlicher Richtig bis gä Malaadersch, waa s mit em Taal va Charwoolde zemmächund, das ischt zwäi Kilomeeter südöschtlich va Chuur.",🔎
3201,Aeneas,Aeneas,Aineias,TRUE,Di beede Brüedere wered im Troianische Chrieg vom Aineias töödt.,🔎
,,,Äneas,TRUE,Mit em Trojaner Anchises het d Afrodite dr Äneas (griech.,🔎
3202,Malta,Malta,maltesisch,FALSE,"Mit Ogygia wird unter ondrem d maltesisch Insel Gozo identifiziert, wo ma ä „Kalypso-Grotte“ zeigt.",🔎
,,,Republik Malta,FALSE,"Valletta (maltesisch au ""il-Belt Valletta"", ""il-Belt Valetta"", ""Valetta"" oder ""il-Belt"" − italienisch au ""La Valletta"") isch d Hauptstadt vu dr Republik Malta.",🔎
3203,Wilde Gutach,Wildi Guetich,Wildè Guètach,TRUE,I dè dütschè Mittelgebirge isch allei s Dal vo dè Wildè Guètach dǜèfer iègschnittè.,🔎
,,,Wild Guetach,TRUE,De Teichbach mindet no dr Teichschlucht bi dr Pfaffmühle in di Wild Guetach.,🔎
3204,Basler Kantonstrennung,D Basler Kantonsteilig,Deilig vom Kanton,FALSE,"In de Kantön Wallis, Neueburg und Schwyz si die Liberale bluetig niidergschlage worde, z Basel hai d Komflikt zwüsche de Liberale und de Konservative zum ene Bürgerchrieg gfüehrt, wo erst mit dr Deilig vom Kanton 1833 siis Änd gfunde het.",🔎
,,,Kantonsdäilig vo Baasel,FALSE,Das isch dr ersti Schritt in dr Kantonsdäilig vo Baasel gsi.,🔎
,,,Drennig vom Kanton Basel,FALSE,Erst d Drennig vom Kanton Basel in d Halbkantöön Basel-Stadt und Basel-Landschaft im Joor 1833 het en usenandergrisse.,🔎
,,,Baasler Kantonsdrennig,FALSE,Wäärend de Unrueje vo dr Baasler Kantonsdrennig zwüsche 1830 und 1833 si d Mitgliider vom Summercasino für e Zit in s Stadtcasino züüglet.,🔎
,,,Baasler Kantoonsdrennig,FALSE,"In dr Restaurazioonszit het d Stadt dr Aaspruch vo de Baaselbieter uf gliichi Rächt immer wider abgleent, bis dass die früenere Underdaanegebiet sich in dr Baasler Kantoonsdrennig iiri Sälbständigkeit erkämpft und 1833 dr Kantoon Baasel-Landschaft bildet häi.",🔎
,,,Basler Kantonsdäilig,TRUE,"Mä het bald druf s Museum welle erwitere und dr ooberi Stock vom Riinacherhoof nääbedra aaschliesse, aber wägen em Duurenander, wo mit dr Basler Kantonsdäilig choo isch, isch us däm Blaan nüt worde.",🔎
,,,Kantonstrennig,FALSE,"Uf em Wiener Kongräss 1815 isch Ettigä em Kanton Basel zueteilt worde, 1833 bir Kantonstrennig isch es zum Baselbiet cho.",🔎
,,,Drennig,FALSE,"Bi dr Drennig und dr Däilig vom Vermöge vom ehemoolige Kanton Baasel 1833/1834 häi die bäide nöije Halbkantöön Baasel-Stadt und Baasel-Landschaft alli die Akte überchoo, wo sich usschliesslig uf iir Territorium bezooge häi.",🔎
,,,Basler Kantonsdrennig,FALSE,August 1833 im Zämmehang mit dr Basler Kantonsdrennig Drubbe us dr Landschaft stedtischi Drubbe entscheidend gschlage hai.,🔎
,,,Kantonsdrennig,FALSE,"Noch dr chriegerische Kantonsdrennig vo 1833 am Afang vo dr liberale Regenerationsperiode het sich im konservativ-patrizische Grossbürgerdum vo Basel e Distanz zur übrige Iiwohnerschaft, wo nit sälte as bedrohlig agluegt worden isch, entwigglet und die het bis wiit ins 20.",🔎
3205,Hauptbahn,Hauptbaan,Hauptschtrèggi,FALSE,D Baanschtrèggi Pisa–Genua isch eini vo dè Hauptschtrèggi vo dè FS z Italiè.,🔎
,,,Hauptschtreggè,FALSE,Glychzitig sin fascht alli Hauptschtreggè i dè aaltè Bundesrepublik Dütschland elegtrifizyrt worrè sin.,🔎
,,,Heuptstrecki,FALSE,Z Netz vo de betribenu Linie setzt schich üsra langu Heuptstrecki und zwei churze Näbustreckine zämmu: Zudem wärdunt vier Reginalbuslinie zwischu Visp und Leuk agibotu.,🔎
,,,Haupt,FALSE,"S Streggènetz hèt 1935 insgsamt 68.728 Kilometer umfasst, devò 30.330 km Haupt-, 27.209 km Nebbè- un 10.496 km Chlybaanè.",🔎
,,,Hauptbaanè,FALSE,"Dõdèbi handelet s sich nit nu um Nebbèstreggè mit uusschlièßlich lokaler Bedütig wiè d ""Wysèdalbaan"" Basel–Schopfè–Zell im Wysèdal, eröffnet 1862, sondern au um Hauptbaanè.",🔎
3206,Sonne,Sunne,Sunn,TRUE,Ufgrund vum wandernde Zenitstand (subsolarer Punkt) vo dr Sunn zwischem siidliche un nördliche Wendekreis widerholt sich s Friehjohr in jedere Hemisphär jährlich.,🔎
,,,Sunnen,FALSE,"Und wänn öper sogar dr stotzig Wääg dur s Dunäll ufen uf d Ärde giengti, wäär das alles, won er erläbt und gseet, am Aafang z vill fürne; derby gieng’s nume däwääg mit dr Zyt und nume wänner muetig gnueg isch zum so wyt goo, ass er merkt: S Liecht, wo tüüf is Dunkle abelüüchtet, isch jo d Sunnen am Himel.",🔎
,,,Sune,TRUE,"Er het au vier Komete entdeckt (1652, 1661, 1672 und 1677) und denn d Vermuetig ufgstellt, as d Komete d Sune inere parableförmige Bahn umchraise mönd.",🔎
,,,Sunnedurmesser,FALSE,390 Sunnedurmesser).,🔎
,,,Sunneschiibe,FALSE,"D Royal Society het empfoole, die Expedizion zmache: Es het zu dere Zit en internazionals Groossbrojekt gee zum dr Durchgang vom Blaneet Venus vor dr Sunneschiibe (Venustransit vom 3.",🔎
,,,Sonn,TRUE,"Weil em Laemmle s Weddr bei de Ussaufnahma efders môl an Strich durch d Rechnong macht, kommt’r ama scheena Dag uf dui Idee, mit seira Firma nôch Kalifornia omzoziha, wo sich d Sonn et so oft hendr de Wolka vrsteckt.",🔎
,,,Oobesunne,FALSE,"Dr Begriff Oobeland isch vo dr antike und middelalterlige Vorstellig vo Europa as em westligste Ärddäil choo, wo am nöggste zu dr Oobesunne lit.",🔎
,,,Sunnefysik,FALSE,"S Inschtitut drybt vor allem Grundlageforschig uf em Biet vu dr Aschtronomy, dr Aschtrofysik un dr Sunnefysik.",🔎
,,,Sunnè,TRUE,"Wènn sich d'Erde uf ihrèr Johrsbahn um d'Sunnè im Jupitèr gnähèrèt het, sin d'Vèrfinstrigè vu dè Mond 1000 bis 1400 Sekundè frièhèr iträttè, als wènn si sich èntfèrnt het.",🔎
,,,Sunna,TRUE,"Oschta isch definiert wora als dia Himmelsrichtung, wo d Sunna ufgoht, isch also dia Richtung, in dia d Erde um era siine oagene Achse rotiert.",🔎
,,,Sunnä,TRUE,"Entscheidendi Bedütig hät di schwachi Wächselwürkig dur ihri Rollä bi de Chärnfusion vo Wasserstoff zu Helium i dä Sunnä (""Proton-Proton-Reaktion""), will dur si d Umwandlig vo Protonä i Neutronä möglich isch.",🔎
,,,Sunnu,TRUE,"Meiju 1919 in Brasiliu hent Biobachtige vam Arthur Eddington bschtätigt, dass z'Schwerfäld vannär Sunnu z'Liächt gnau so ablänkt, wiäs d'allgemeine Relativitätstheorie vorhärgseit het.",🔎
3207,Altkatholische Kirche,Chrischtkatholischi Kirche,altkatholische Chile,FALSE,Im Bischtum Konschtanz befindet sich hüt no s Chärnland vo de altkatholische Chile vo Dütschland und de chrischtkatholische Chile vo de Schwiiz.,🔎
,,,Altkatholikègmeind,FALSE,Èrscht als sich z Schwaningè è großi Altkatholikègmeind i dè zweitè Hälfti vom 19.,🔎
,,,altkatholischè Kirchè,FALSE,D Bevölkerig vo Randè hèt sich gröschtedeils zwischè 1870 bis 1890 zuè nèm Konfessionswechsèl vo dè römisch-katholischè Kirchè zu dè altkatholischè Kirchè entschiddè.,🔎
,,,Chrischtkatholische Chile,TRUE,"Siin Sohn Walther 1830-1873 isch Jurischt, Chilerechtler und eine vo de Gründer vo dr Chrischtkatholische Chile gsii.",🔎
,,,Altkatholike,FALSE,"Di älteschti Chilch vo de Stadt Rhyfälde uffem Adelbärg (e ehemologi Schüüni) wird vo de Altkatholike gnutzt, wo zum Pfarramt Sägginge ghört.",🔎
,,,àltkàthoolischa Kìrìch,FALSE,A pààr Kleeriker hann dia Lehra nìt woohrg’numma un hann waagadam d’ àltkàthoolischa Kìrìch grìnda.,🔎
,,,chrischtkatholische Chile,TRUE,In der römisch-katholische und de chrischtkatholische Chile cha numme en Prieschter Pfarrer si.,🔎
,,,altkatolischi,FALSE,"Im ÖRK sind vil grossi evangelischi, refermierti, methodistischi, baptistischi, anglikanischi, altkatolischi, orthodoxi und altorientalischi Chilene drby.",🔎
3208,Asien,Asie,ostasiatische,FALSE,Kamtschatka () isch e Halbinsle im ostasiatische Däil vo Russland.,🔎
,,,Asiate,FALSE,"Im Juli vum Joor 2006 hätt Texas 23.507.783 Iiwooner ghätt, doovo sin 69,8 % Wissi, 11,6 % Afroamerikaner, 3,3 % Asiate, 0,5 % Indianer un 0,1 % Hawaiianer gsinn.",🔎
,,,asiatischè,FALSE,"Bi villè asiatischè un nordamrikanischè Baangsellschaftè, z. B.",🔎
,,,asiatische,FALSE,"D Stadt Istambul umfasst en europäische und en asiatische Deil, wo mit drei grosse Brugge, em doppelstöggige Eurasie-Tunnel und mit Fährschiff verbunde sin.",🔎
,,,Oschdasie,FALSE,"D Mongolei (mongolisch Монгол Улс/""Mongol Uls""; /""mongɣol ulus"", wörtlich ""Mongolische Staat"") lit zwüsche Zentral- und Oschdasie und isch ä dünn besiidlete Binneschdaat.",🔎
,,,Vorderasie,FALSE,"Israel ( ""Medinat Jisra'el"", ) isch en Staat in Vorderasie a de südöstliche Mittelmeerchüste, wo a de Libanon, Syrie, Jordanie, as Westjordanland, Ägypte und de Gazastreife gränzt.",🔎
,,,Asiè,TRUE,"S Vobreitigsgebyèt erschtreckt sich vo Nord-, übber Mittel- bis Oscht-Europa, übber Asiè bis Japan, woby dè Gäälè Frauèschuè diè einzig natürlichè z Dütschland vorkommendi Frauèschuèart isch.",🔎
,,,Wescht-Asie,FALSE,S lyt z Wescht-Asie un im usserschte Oschteuropa ohni natyrligi Verbindig zue dr Ozean in dr große Aralo-Kaspische Niderig.,🔎
,,,Zentralasiè,FALSE,Höchschtwarschinlí isch de Hanf ús Zentralasiè cho.,🔎
,,,Nord- und Zentral-Asie,FALSE,"D Union vo de Sozialistische Sowjetrepublike (churz UdSSR, Sowjetunion oder SU, Союз Советских Социалистических Республик (СССР)/""Sojus Sowjetskich Sozialistitscheskich Respublik (SSSR)"" ) isch ä sozialistisch-zentralistisch regierte Viilvölkerstaat in Osteuropa, em Kaukasus und Nord- und Zentral-Asie gsi.",🔎
,,,asiatischi,FALSE,d' asiatischi Schriftzeiche).,🔎
,,,Asiu,TRUE,"Drubär sind d'Handlsrute uf Asiu durch d'Üsbreitig vam osmanischu Rich blockiärt wordu, do dass weschteuropäischi Seefahrär neui Handlswägu ärchundut heint.",🔎
,,,Middelasie,FALSE,"D Hunne si es nomadischs Hirtevolk us Middelasie gsi, wo öbbe im Johr 370 im südöschdlige Öiropa iigfalle si und in de siibe Johrzähnt wo cho si ä groosses Riich in Süd- und Middeleuropa gründet hai.",🔎
,,,Nordasie,FALSE,"Nenzisch wird im nerdlige Oschteuropa un z Nordasie vu dr Nenze gschwätzt, ere Bevelkerig vu dr Tundra un dr nerdlige Taiga, wu deilwyys nomadisch läbe un Rendier zichte.",🔎
,,,Asia,TRUE,"Eurasia isch d Landmasse, wo us Europa und Asia bestoot.",🔎
,,,Südoschtaasie,FALSE,"De Gsamtname «Moschtindie» isch es Woortspiil mit ""Oschtindie,"" eme geograafische Ruum, wo me doozmaal für s hüttig Südoschtaasie pruucht hät.",🔎
,,,asiatisch,FALSE,"Anatolie, dr asiatisch Dail vum tirkische Staatsbiet, umfasst rund 97 % vu dr Flechi, dr europäisch Dail im Nordweschte (Oschtthrakie) rund 3 %.",🔎
,,,Ostasie,FALSE,"Der Erscht Wältchrieg isch vo 1914 bis 1918 in Europa, em Nöche Oste, in Afrika, Ostasie und uf de Wältmeer gfüert worde und hät rund 17 Millione Mänschelabe gforderet.",🔎
,,,asie,FALSE,"Die urschbrüngligi Bevölkerig, wo vor meh as 10.000 Johr vo Nordoschasie uus iigwanderet isch, het us Indianervölker und Inuit (Eskimose) beschdande.",🔎
,,,asiatische Kontinänt,FALSE,"Südostasie isch e Däil vom asiatische Kontinänt und umfasst d Länder, wo sich östlig vo Indie und südlig vo China befinde.",🔎
,,,Südoschtasie,FALSE,Malaysia isch es Land z Südoschtasie und Mitgliid vo dr Schtaatevereinigung ASEAN.,🔎
,,,Aasie,TRUE,"Das Museeum, wo i de Willa Wesendonck underpraacht isch, zäiget Kunscht us Aasie, Afrika, Amërika und Ozeaanie, dazue ane chunt na en Abtäilig mit Schwyzer Maske.",🔎
,,,Àsia,TRUE,"D'r Schmutzgaier fendet ma ewer gànz Àfrika, tailwis en Àsia un Europa, vor àllem em Mettelmeergebiat un o uff da Kapwärdischa un Kànàrischa-n-Ensla.",🔎
,,,Südasie,FALSE,"Sit em Joor 2006 entwicklet sech d Stadt starch wyter, und si verstoot sich as e bedütends Door vo China gege Südasie und Südoschtasie.",🔎
3209,Haute-Sorne,Haute-Sorne,Soulce,FALSE,"Jänner 2013 het si mit de Gmeinde Courfaivre, Glovelier, Soulce und Undervelier zu noie Gmeinde Haute-Sorne fusioniirt.",🔎
,,,Lietinge,FALSE,"Saulcy het bis 1793 zu Lietinge ghört, denno isch es unabhängig worde.",🔎
,,,Sornegau,FALSE,"Bekannt isch aber, dass de Elsgau u de Sornegau zwüsche 1270 u 1278 ans Fürschtbistum Basel cho isch.",🔎
,,,Undervelier,FALSE,"Jänner 2013 het si mit de Gmeinde Courfaivre, Glovelier, Soulce und Undervelier zu noie Gmeinde Haute-Sorne fusioniirt.",🔎
,,,Glovelier,FALSE,"D Weschtgränze vo de Gmeind isch gliichzitig d Landesgränze vo de Schwiiz zu Frankriich, wo an d Gmeinde Montancy un Burnevillers aagränzt, Nachbargmeinde im Kanton Jura sin Montfaucon, Soubey, Saint-Brais, La Baroche, Glovelier, Boécourt, Cornol, Courgenay un Fontenais.",🔎
3210,Martin von Tours,Martin vo Tours,Martin vu Tours,TRUE,Novämber isch dr Feschtdag vum Heilige Martin vu Tours.,🔎
,,,Sànkt Màrtin,FALSE,"Johrhundert zrick, wie em Heilige Sànkt Màrtin gweiht gsin ìsch.",🔎
,,,Màrtin vu Tours,TRUE,"Dr frànzeescha Nàmma ' ärrìnnert àn dr Hailiga Màrtin vu Tours, wo ìm 4.",🔎
,,,Heilige Martin,FALSE,"In ere spötere Zyt, öpen im zwölfte Joorhundert, het e Mönch vom Chlooschter Sanggallen uf d Rücksyte vom Plan s Lääbe vom Heilige Martin ufgschribe; dr Platz het em nid ganz glanget, und drum het er s Ändi vo sinere Gschicht uf dr andere Syte, ebe dört wo dr Plan isch, wyter gschribe und do drfür zerscht es chlyses Deili vo dr Chlooschterzeichnig eifach wägggschabet.",🔎
,,,Hl. Martin,FALSE, Joorhundert isch d Stadtsyte mit eme Bildnis vum Hl. Martin gschmickt gsii. D Verbindig zue dr Voorstedt het ,🔎
,,,Häilige Martin,FALSE,D Chille isch zum erste Mol 1157 erwäänt worde und isch ursprünglig em Häilige Martin gweiht gsi.,🔎
,,,St. Martin vo Tours,FALSE,"Wappe. S Wappe zeigt uff goldigem Grund dr heilig St. Martin vo Tours in blauer Rüschtig mit silbrigem Schwärt, rotem M",🔎
,,,Hailige Martin vu Tours,FALSE,S nei Chloschter vu dr Kirchberger hätt zue Ehre vum Hailige Martin vu Tours solle böue un uf Regle vum Hailige Benedikt vu Nursia verpflichtet wäre.,🔎
,,,St. Martin,FALSE,Johre 772 bzw. 773 belegt; so isch au ufgrund vum St. Martin-Patrozinium vu dr späte,🔎
,,,Häiligi Martin,FALSE,Über em Südportal isch sit 1922 dr Häiligi Martin im ene Wandbild vom Hans Rohner abbildet.,🔎
,,,Heilig Martin,FALSE,Kirchèpatrôn isch dè Heilig Martin.,🔎
,,,Heili Martin,FALSE,"Ìm Johr 1302 isch z Batterf dì erscht Kirch noogwìse, wu em Heili Martin gewiht gsin ìsch.",🔎
,,,Martin,FALSE,Die Dürm si noch de Ritterheilige Georg und Martin benennt.,🔎
,,,Martinus,FALSE,"Andreas, Thomas, Jacobus), ""Bischofslegände"" (Nikolaus, Martinus), ""Mönchslegände"" (Antonius Eremita, Benedikt, Franziskus), ""Jungfrauelegände"" (Agnes, Agatha, Caecilia) und ""Büesserlegände"" (Gregorius).",🔎
3211,Dogma,Dogma,dogmatischi,FALSE,"S Christetum as dogmatischi Religion het sich scho immer schwer do mit Ideä, wo abgwiiche si vom offizielle Dogma.",🔎
,,,Leer,FALSE,"Es wird vilmol gsäit, ass Zen „nüt“ wurd biete: käi Leer, käi Ghäimnis, käini Antworte.",🔎
,,,Dogme,FALSE,Die jüdisch Religion isch no meh as dr Islam ä Religion vo Gsetz ehnder as vo Dogme.,🔎
,,,Dogmààtik,FALSE,Ànna 1936 ìsch dr Ott üsserordentliger (àb 1941 ordentliger) Profasser fìr Dogmààtik àn dr bischeefliga filosoofisch-theoloogischa Hoochschüal z’ Eichstätt worra.,🔎
,,,dogma,FALSE,"1980 het er si vilbeachtets Wärk ""La Transavanguardia Italiana"" veröffentligt, wo dr dogmatisch Überbau für die junge Mooler, wo us dr Arte Povera uusechoo si, dr Sandro Chia, Francesco Clemente, Enzo Cucchi oder Mimmo Paladino gliiferet het und sofort uf witeri öiropäischi Künstler, zum Bischbil die Nöije Wilde z Dütschland oder d ""Figuration Libre"" z Frankriich beiflusst het.",🔎
3212,Bad Teinach-Zavelstein,Bad Daenach-Zavlschdoe,Zavelstein,FALSE,"Des isch aber vun eme Hirt verhinderet wore, wu dr Eberhard zerscht gwarnt gha het un e derno iber d Bärg vum Schwarzwald in d Burg Zavelstein soll drait haa, wel dr Eberhard ufd syre Flucht z erschepft gsi sej.",🔎
,,,Teinach,FALSE,"Ufsää het anne 1367 dr Iberfall vum Grof Wolf vu Eberstein uf dr Eberhard erregt, bi me Ufenthalt „im Wildbad“ (vermuetli Wildbad oder Teinach).",🔎
,,,Kendhaem,FALSE,"S Kirchle vo Kendhaem em Nagolddaal, 5 km sidlich vo Calb isch vormudlich d eldesda ärhaldena Kirch en ganz Deidschland.",🔎
3213,Neuenburg (Adelsgeschlecht),D Groofe vo Nöijeburg,Grafe vo Nöieburg,TRUE,D Grafe vo Nöieburg händ do e Burg bout.,🔎
,,,Groofe vo Nöijeburg,TRUE,"Dr Matthias vo Nöijeburg het d Groofe vo Nöijeburg, d Markgroofe vo Hachbärg und die Eedelfreije vo Röttele uf dr Site vo de Psitticher gsee, d Habsburger, dr Heinrich vo Baadewiiler us dr Familie vo de Groofe vo Freiburg und d Groofe vo Pfirt bi de Stärner.",🔎
,,,dene vo Nöijeburg,FALSE,"Dr Machtberiich vo dene vo Nöijeburg, wo noch dr Überliiferig vo de Groofe vo Fenis abstamme, isch denn vor allem zwüsche Nöijeburg und em Bielersee glääge.",🔎
3214,Alter Rhein,Alter Rhein,Aalt Rhy,TRUE,Da Aalt Rhy bildat d Greanza zu Öschtriich mit Hooanems und Luschtnou.,🔎
,,,Aalta Rhi,TRUE,"Dia Gwässer, wo bi dr Kanalisirig vom Flusslof im Süda vom Bodasee und östlig vu Dipilzou vom Rhi abtrennt wora sind, hoaßend hüt Aalta Rhi.",🔎
3215,Bahnhof Basel St. Johann,Bahnhof Basel St. Johann,Sankt Johann,FALSE,"Basel het sächs Baanhööf vo der Ysebaan: der Bahnhof Basel SBB, früener ""Centralbahnhof,"" und der Baadisch Bahnhof, der Bahnhof Sankt Jakob, der Bahnhof Sankt Johann, der Französisch Bahnhof für d Elsässer Linie, der Bahnhof Dreispitz und dr Basler Rangschierbahnhof.",🔎
,,,Santihannsbaanhoof,FALSE,"In dr Zit vo 1907–1910 isch von ere Baanbrugg d Reed gsi, wo dr blaant Rhiihaafe Chläihünige mit em Santihannsbaanhoof hät sötte verbinde.",🔎
3216,Automobil,Auto,Audo,TRUE,D Catherine ischt a moderna Amazone mit 65 PS ondr dr Modorhaub vo ihrem Audo.,🔎
,,,Auti,TRUE,"Es het Themene aagsproche, wo mit em domoolige Konzept vo dr Zuekumft verbunde gsi si, so wie Gschwindikäit, Technologii, Juugend und Gwaltdäätikäit, und Objekt wie s Auti, s Fluugzüüg und die industrielli Stadt.",🔎
,,,Autovomiètigè,FALSE,"Wechselschtubè, Autovomiètigè un Hotels.",🔎
,,,Wààga,TRUE,Uff dara Schtrooss ìsch dr Verkeehr sehr grooss: Doo fààhra tààglig äbba 840 Làschtkràftwààga so wia Wààga zwìscha Laon un Reims.,🔎
,,,Autiindustrii,FALSE,"Au d Fabrikazioon vo Kompiuter, Chraft- und Schmiirstoff für d Autiindustrii und e Hufe anderi technischi Brodukt isch ooni industriell häärgstellti Chemikalie ummööglig.",🔎
,,,Autoo,TRUE,"1897 hät die aagfange, Autoo mit Verbrännigsmotoore z poue.",🔎
3217,Enzklösterle,Enzkleschderle,Enzklesdorle,TRUE,Als Gehaemtibb gild Enzklesdorle am End vom graosa Enzdaal.,🔎
,,,Sbrollahaus,FALSE,D haechsda Sdell vom Graes leid bei Sbrollahaus an dor wesdlicha Graesgrenz ond isch 955 m haoch.,🔎
3218,Compact Disc,Compact Disc,CD,FALSE,"Si Solo-CD haisst ""Blauer Samt"".",🔎
,,,ZeeDee,TRUE,"Näbe de Chorkonzärt händ d ""Schlieremer Chind"" iry Lieder uf Schallplate, uf Kasette und schpööter uf ZeeDee ufgnoo.",🔎
,,,CeeDee,TRUE,"Es git au jetz no es Begleitbuech mit didaktische Underlaage füre Musigunderricht, und d Lieder, wo äxtra drfür a vil Schuele i dr Oschtschwiiz ufgnoo worde sind, sind inere bsundere Musigeditzioon uf 6 CeeDee useggèè, und me cha se deils au im Internet finde.",🔎
3219,Rätoromanen,Rätoromane,Rêtarromaana,TRUE,D Muntafuunr sen a Mischig us Waalser und Rêtarromaana.,🔎
,,,rätoromanische,FALSE,S Schwizer Radio isch s nationale Radio vo dr dütsche und dr rätoromanische Schwiiz.,🔎
,,,rätoromanische Schwiiz,FALSE,S Schwiizer Färnseh isch s nationale Färnseh vo dr dütsche und dr rätoromanische Schwiiz.,🔎
,,,Rätoromanische,FALSE,De Hirschesprung isch langi Zyt au Sprochgränze zwüschem Alemannische und em Rätoromanische Gebiet gsi.,🔎
,,,Retoromane,TRUE,"Im Oschte im hüütige Graubünde isch bis hüt e romanischi Reschtbvölkrig vrbliebe, wo au hüt no e lokals Romanisch dischkriered: d Retoromane, im Weschte, dr sogenannte Romandie, e galloromanischi Bvölkrig, wo französisch schwetzt un im Tessin e italienischsprochigi Bvölkrig.",🔎
3220,26. März,26. Merz,26. Merze,TRUE,Dr Karl Rudolf Wirz isch am 26. Merze 1885 z Basel</,🔎
,,,26. Meerze,TRUE,De Johannes Meyer-Rusca (* 26. Meerze 1851 z W,🔎
,,,26. Meerze,TRUE,"De Valentin Bühler (uusgsproche ""Büeler;"" * 26. Meerze 1835 z Iigis (hüt es Oort i de",🔎
,,,26. Meerz,TRUE,D Marguerite Duvillard-Chavannes (* 26. Meerz 1851 z Laus,🔎
3221,Grafschaft Hanau-Lichtenberg,D Groofschaft Hanau-Liechtebärg,Grafe vo Hanau-Lichtebärg,FALSE,D Gschicht vo Buxwiller isch eng mit em Gschlecht vo de Grafe vo Hanau-Lichtebärg verbunde.,🔎
,,,Gròfschaft Hanau-Lichtebärg,TRUE,Doorus sin don d Linie un d Gròfschaft Hanau-Lichtebärg entstonde.,🔎
,,,Grofe vun Hanau,FALSE,We d Leechtebarjer üsgstorwe sén ànne 1480 ésch d Buri én dr Bsétz vun dr Grofe vun Hanau un dr Grofe vun Zweibricke-Bitsch grote.,🔎
3222,Aargau (Begriffsklärung),Aargau,aargauische,FALSE,"Am Ende vu anno 2007 het dr Psychotherapeut Peter Gasser us Soledurn d Erlaubnis vu dr aargauische Ethikkommission erhalte, LSD fier therapeutischi Zweck versuechswiis z bruuche.",🔎
,,,Weschtaargau,FALSE,Vom Bigler git’s es paar Schriften übere Dialäkt vom Weschtaargau.,🔎
,,,Aargöi,TRUE,"D Nochberkantöön send Schwyz, Obwaldä, Nidwaldä, Aargöi, Bärn ond Zoog.",🔎
,,,Aargäu,TRUE,"Do het dr vo Greyerz en Idee ufgnoo, wo dr Jost Winteler im Aargäu und dr Gustav Adolf Seiler im Baselbiet scho chly früener verträtte hend.",🔎
,,,aargauisch,FALSE,vo Habsburg-Laufeburg die aargauisch Stadt und Herrschaft Laufeburg für 12'000 Gulde kauft.,🔎
3223,Gewandschneider,Gwandschniider,Duechhändler,FALSE,"Dr Adelbärg Meyer isch e Duechhändler, Rootsherr und Mitgliid vo de Baasler „Herrezümft“ zu Safre und zum Schlüssel gsi und vo dr Handwärkerzumft zu Wäber.",🔎
,,,Gwandmaa,FALSE,"Er het as Gwandmaa und Wäggsler gschafft und isch vo 1530 bis 1548 Rootsher vo dr Zumft zum Schlüssel gsi, äinere vo de „Herrezümft“ und as Drizääner Ghäime Staatsroot.",🔎
3224,Konzern,Konzern,Konzärn,TRUE,"D ABB Ltd isch e Konzärn in dr Elektrotechnikbranche, wo si Hauptsitz z Züri het.",🔎
,,,Konzèrn,TRUE,"B. vo Inschtitutionè, Betrièb odder Konzèrn.",🔎
3225,Ökosystem,Ökosüsteem,Ekosyschteem,TRUE,"Si drybt dur d Bildig vu organische Stoff dur Sunnenenergy diräkt un indiräkt fascht alli Ekosyschteem aa, wel si andere Läbewäse energyrychi Böustoff- un Energykwälle liiferet.",🔎
,,,Ökosyschteem,TRUE,"Bim Schutz vo der Natur goot s au drum, der Rychtum vo de Läbewäse i de Ökosyschteem und vo de Landschafte z erhalte, d Schönheit vo de Naturelemänt und vo de Läbensforme uf der Wält z zeige, d Ökology vo de komplexe Biotoop z verstoo und z erhalte und derfür z sorge, ass d Biodiversidäät, also d Mängi vo de Arte vo dr Pflanze- und dr Dierwält mid irne biologische Zämehäng, nid immer no chlyner wird.",🔎
,,,Ökosischteem,TRUE,"Dè antarktische Kontinènt isch von èrè rysigè Packyszonè umgää, i dèrrè sich eins vo dè üppigschtè Ökosischteem vo dè Wält entwicklèt hèt.",🔎
,,,Ekosyschtem,TRUE,"Vo allem uf chlainere Pazifikinsle mit eme fragile Ekosyschtem het si nit nume di yyhaimisch pazifisch Ratte (""Rattus exulans"") verdrängt, si het au e Huffe andri yhaimischi Arte uusgrottet, bsundersch fluguafähigi Vegel.",🔎
,,,Ekosischtem,TRUE,Zämme mit dr Grienalge (Chlorophyta) un anderen Algegruppe bilde si s Phytoplankton in dr Meer un Sießgwässer un dodermit d Nahrigsgrundlag vu vyl Ekosischtem.,🔎
3226,Staufer,Staufer,staufischi,FALSE,Johrhundert isch dr Busse e staufischi Rychsburg gsi.,🔎
,,,Hoheschtaufe,FALSE,"Während sich in Bayre dr schtammesbezogeni Herzogstitel sit 1180 beschränkt hät uf d Ländereie vo de Wittelsbacher, wo ihn sitheer gfüehrt händ, isch dr Titel vom ene Herzog vo Schwabe sit em Uusschterbe vo de Hoheschtaufe 1268 überhaupt nüm in Gebruuch.",🔎
,,,spotstaufische,FALSE,"Dodermit het si em bekannten spotstaufische Typus entsproche wie s e au z Sizilie het mit em ""Castello Ursino"" z Catania un em ""Castello Maniace"" z Syrakus.",🔎
,,,staufische,FALSE,"Was am Aafang d Usenandersetzig under anderem brägt het, isch gsi, ass d Psitticher eender babstfründlig gsi si, wääred d Stärner die staufische Kaiser understützt häi, wie s au in de ooberitaliänische Stedt mit de Ghibelline und Guelfe bassiert isch.",🔎
,,,Schtaufer,TRUE,"Nachdem sai Sohn in Italie gschtorba isch, hottr s Schussagai mit Raveschburg und Altdorf an soin Neffa, dr Schtaufer Friedrich I. Barbarossa, überschrieba.",🔎
,,,Stauferzyt,FALSE,"Die Diefburg us dr Stauferzyt het s glych Böuschema wie d Diefburg Lohr mit eme rächteckige Grundriss un vier runde Eckdirm un isch wahrschyns um um 1235 vu dr Rychsministeriale ""von Dautenstein"" böue loo wore.",🔎
,,,Hohestaufe,FALSE,Sälli sin nit verwandt mit em Hochadelsgschlecht vu dr Hohestaufe un hän d'Herrschaft Staufe fascht 500 Johre kontinuierlich zum Lehe gha (fier e deilwiis agnummes Allodialguet finde sich keini Beleg).,🔎
,,,Staufer Rych,FALSE,"Als Fründ vum Grõf Wèrner vo Kyburg, un nõch èm Schliifè vom Kyburger Schloß im Johr 1027 durch dè Konrad II., isch d Kyburger Hèrrschaft wèg èm mächtigère Staufer Rych langsam zämmèkait.",🔎
,,,Schdaufr,TRUE,Jôhrhondert hend d Schdaufr Ulm scho zômm Haubdort en ihrem Härzogduam Schwôba ausbauad ghed.,🔎
,,,Stauferchaiser,FALSE,"Dr eltscht Deil vu dr Kirnburg isch um 1160 vum Burkhart I. böue loo wore, wu wie syy Vorgänger im Gfolg vum Stauferchaiser Friedrich Barbarossa gstanden isch.",🔎
,,,staufisch,FALSE,Johrhondert an s Kloschter Fulda komma ond ischt om 1150 staufisch worda.,🔎
3227,"Bistum Lausanne, Genf und Freiburg","Bischtum Lausanne, Gämf und Friburg",Bischof vo Losann,FALSE,"Dr Bischof vo Losann het im früene Middelalter d Chile vom Sankt Eusebius gstiftet, wo d Muetterchile vom Greyerzerland gsi isch.",🔎
,,,"Diözese Lausanne, Gämf und Friburg",FALSE,"De Pascal Burri isch 1989 is Priesterseminar vo de Diözese Lausanne, Gämf und Friburg iiträtte und hät Religionswüsseschaft a de Theologische Fakultät vo de Universität Friburg gstudiert.",🔎
,,,"Bistum Lausanne, Gämf und Friburg",TRUE,"November 2013 zum Weihbischof im Bistum Lausanne, Gämf und Friburg ernennt worde isch.",🔎
,,,"Lausanne, Gämf un Fryburg",FALSE,"Mitkonsekratore sin dr Bischof vu Lausanne, Gämf un Fryburg, Pierre Mamie, un dr Bischof vu St.",🔎
,,,Bischof vo Lausanne,FALSE,Öpe um s Joor 1000 het dr Bischof vo Lausanne s Gebiet vo dr Waadt übercho.,🔎
,,,Bischtum Lausanne,FALSE,"Im Middelalter isch Lausanne dr Sitz vomene Bischof gsi, und d Kathedraale het d Funkzioon vo dr Hauptchile vom Bischtum Lausanne gha.",🔎
3228,Turm,Durm,Gränzdürm,FALSE,"Es cha guet sy, dass scho d Römer uf dere Insle mid der guete Ussicht ufe Rhy i der spote Zyt eine vo irne vile Gränzdürm gha hend; wäge de Baute vom Middelalter und später het me do dervo aber nüt gfunde.",🔎
,,,Uussichtsdurm,FALSE,"Ufem Bärg Maiegrüen, em höchschte Punkt im Gmeindbann mit 589 m ü. M., wo au ""Hochwacht"" heisst, isch en Uussichtsdurm.",🔎
,,,Dürm,TRUE,D Dürm und d Door si wichdigi Bestanddeil in de Verdeidigungsaalage von ere Stadt gsi.,🔎
,,,Wachdürm,FALSE,Vo de Römer het me i däm Gebiet Ruiine vom ene Landguet und vo zwei Wachdürm a der Rhygänze gfunde.,🔎
,,,Kontrolldurm,FALSE,Är foot dört mit ere doplete Schlüüse a. Bi der alte Schlüüse stoot en modärne Kontrolldurm mit emene Stüürhuus vom Schwiizer Architekt Le Corbusier.,🔎
,,,Wasserdurm,FALSE,Als Wahrzeiche vo de Stadt gilt de Wasserdurm.,🔎
,,,Oberdurm,FALSE,Am Spitz obe stoot näbem ehemolige Stadttor a der Landstross der riisig Oberdurm.,🔎
,,,Türm,TRUE,"S Grossmöischter mit de guet erhaltene romanischen Architektur und de beide Türm, wo me wyt über d Stadt hi gseht, isch es wichtigs Boudänkmol vo Züri, und der Karlsturm isch de bescht öfentlech zuegänglech Ussichtspunkt zmitzt i de Stadt.",🔎
,,,Gloggedurm,FALSE,"e Chilledurm, e Gloggedurm und es Minarett und au d Dürm as Däil von ere Burg oder von ere Stadtmuure.",🔎
,,,Düürm,TRUE,"Es goot um Brugge, Düürm, Dunäll, Hochhüüser und divärsi anderi Gebäude.",🔎
3229,Neuhausen ob Eck,Neihousa ob Eck,Unterschwandorf,FALSE,"D Schwärpinkt vum Beiremer Grundbsitz sin nerdli vu dr Donau z Irndorf, z Königsheim, z Böttingen un z Mahlstetten gläge, un sidli vu dr Donau zwische Beira un Unterschwandorf.",🔎
,,,Neuhuusè ob Egg,TRUE,"Si sin z Gascht gsi uff voschidnè Feschtival, wié m Hurricane Feschtival z Scheeßel, im süddütsché Schwôschter-Feschtival Southside z Neuhuusè ob Egg, im Highfield-Feschtival z Großpösna, im Sziget Feschtival z Budapescht, im Haldern Pop am Nidderrhy un im Chiemsee Reggae Summer z Übbersee.",🔎
3230,Nationalversammlung (Frankreich),Nàzionààlversàmmlung (Frànkrììch),Nazionalversammlig,TRUE,"Z Frankriich zum Bischbil lit die legislativi Gwalt bi dr Nazionalversammlig und bim Senat und d Departemänt häi käni legislativi Organ, nume exekutivi.",🔎
,,,Nationalversammlig,TRUE,S Parlamänt beschteit uus de Chammere Nationalversammlig und Senat.,🔎
,,,Nàzionàlversàmmlung,TRUE,Zìtter 2017 ìsch’r Àbgordneter ìn dr Nàzionàlversàmmlung fìr dr 3.,🔎
,,,Nàzionààlversàmmlung,TRUE,Ànna 2012 ìsch sa ìm süüdfrànzeescha Département Vaucluse àls Àbgoordneta ìn d’ Nàzionààlversàmmlung gwählt worra.,🔎
,,,franzeesische Nazionaalversammlig,FALSE,Syt Juni 2017 isch er Abgoordnete in dr franzeesische Nazionaalversammlig.,🔎
,,,Nazjonauversamlig,TRUE,Di meischte füerende Persone vom wäutsche Afrika ghöre däri Bewegig a. Bi de Wale vom November 1946 isch är Abgordneta fo de Nazjonauversamlig cho.,🔎
3231,Betriebssystem,Betribssyschtem,Betriebssyschteme,FALSE,"In einzelne Betriebssyschteme wird gar s Kalenderdatum us dr Uhrziit generiert, indem vomene definierte Ziitpunkt d Millisekunde zellt werded.",🔎
,,,Betribssystem,TRUE,"Debian isch es freis Betribssystem wo vo freiwillige Lüt us dr ganze Wäut entwicklet wird; frei heisst i däm Zämehang nid nume dases nüt choschtet (das isch e schöne Nebeeffekt), sondern bedütet Freiheit: Me darf d Programm bruche wie oft, wie lang, oder wo me wott, me darfse verändere wieme wott (mues das aber au freigä) und so witer.",🔎
,,,Betrièbssischteem,TRUE,"Als Betrièbssischteem könned unter anderem aabassti Linuxdischtributionè, Android odder RISC OS inschtallyrt wörrè, wo alli d ARM-Architekdur unterschtützed.",🔎
,,,Betriibssystem,TRUE,"Android (vo // vo griechisch ""androïdes"" menschenäänlig, Android) isch e Betriibssystem und au e Software-Plattform für mobili Gräät wie Smartphones, Handy, Natel, Netbooks und Tablet-Computer, wo vo dr Open Handset Alliance (gründet vo <a href=""Google%20Inc.",🔎
,,,Bedriibssystem,TRUE,Dr BESM-6 isch vo 1967 aa mit eme Bedriibssystem und eme Compiler usgeliiferet und bis 1987 baut worde.,🔎
,,,Bedriibssüstem,TRUE,"Apple Inc. [] (früener Apple Computer Inc.) isch en Undernähme, wo si Hauptsitz z Cupertino, Kalifornien (Vereinigte Staaten) het und wo Kompiuter, Underhaltigselektronik, Bedriibssüstem und Aawändigssoftweer herstellt.",🔎
,,,Betriebssyschtem,TRUE,"UNIX bezeichnet im allgemeine Sproochgbruch verschiedeni Betriebssyschtem, wo entweder ihre Uhrsprung in Unixsyschtem vo AT&T (früehner no Bell Laboratories) vu de 70er Johre hend oder dem si Konzept benützed.",🔎
,,,betriebssyschtem,FALSE,In dr Informatik isch dr Kernel z Herzstuck vo da meischta Computerbetriebssyschtem.,🔎
,,,Betribsystem,TRUE,Dr Virus hängt sich an Computerprogramm oder ans Betribsystem aa und veräderet die.,🔎
3232,Habsburg (Burg),Habsburg,habsburgisch,FALSE,Johrhundert isch dr Ort habsburgisch worre.,🔎
,,,habsburgische,FALSE,"zum habsburgische Rhyfälde ghört het, isch se bis in s spooti 19.",🔎
,,,habsburgischäs,FALSE,Ab ihrär Gründig im Jahr 1185 ischt d Abtei äs habsburgischäs Protektorat gsii.,🔎
,,,Habschbrg,TRUE,"S Eigeamt isch es Amt vo de Habsburger gsi, wo d Dörfer bi irer Stammburg Habschbrg umfasst het.",🔎
,,,Huus Habsburg,FALSE,"I der Sozialgschicht seit men ere Familie und ere wytere gsellschaftliche Gruppe rund um ene Sippe öppen au ""Huus,"" so wie bi de adelige Dinaschtie: me redt vom «Huus Habsburg», vom «Huus Liechteschtai» und änliche grosse Familene.",🔎
,,,Haschbrg,TRUE,"Di ursprünglichi Huusmacht vo de Habsburger isch in de Schwiiz, im Elsass un in Bade glege; iiri Stammburg, wo Haschbrg heisst, lit bim Dorf Habsburg bi Brugg im Aargau; dr Name vo dr Burg wird als ""Habichts-Burg"" erklärt.. Wo d Wahl vom Graf Rudolf vo Habsburg zum römisch-dütsche König gsi isch und wo iim Siis Ufgebott d Schlacht bi Dürnkrut gwunne hät, hän d Habsburger d Herrschaft über s Herzogtum Öschtriich überno; d Herrschaft über säl Gebiet (spöter als Erzherzogtum, denn als ”KuK-Monarchii Öschterriich-Ungarn“) hän si ununterbroche vo 1278 bis 1918 innegha.",🔎
,,,Groofe vo Habsburg,FALSE,Um 1168 isch d Familie us umbekannte Gründ däilwiis entäignet worde und dr Käiser Friedrich I. Barbarossa het ihri Burg de Groofe vo Habsburg gee.,🔎
,,,Habsborger,FALSE,"Zo dere Ziit chömid d Habsborger a d Macht, ond de König Rudolf I. vo Habsborg macht Lozärn zor öschtriichische Landstadt.",🔎
,,,Stammburg,FALSE,"Eini vo de Familie, wo die europäischi und die dütschi Gschicht stark beiiflusst het – si hei d Kaiserchrone vom alte Riich vo 1452 bis 1806 fasch ununterbroche ghaa, wenn iiri Macht nodinoo chliiner worde isch – si die ursprünglig alemannische Habsburger gsi, wo ihri Stammburg im Aargauische gha hai.",🔎
,,,Habsbrg,TRUE,"D Nochbergemeinde vo Schinznach-Bad sind gsi: Vilnachere, Habsbrg, Lupfig, Holderbank und Schinznach.",🔎
,,,Burg Habsburg,FALSE,Im ehmolige Vordereschtrych lige di eltschte bekannte Bsitzige vu dr Habsburger wie d Burg Habsburg un d Abtei Ottmarsche.,🔎
,,,Haschberg,FALSE,"Johrhundert, und immer wider vo der Gägend rund um Länzbrg, zum Bischpiil wemme die vo dr Jurahööchi ob Schinznach obenabe aluegt: ""«Do ruschet wit unde bim Wildistei verbi di grüen Aare im Jura no, de Haschberg luegt hochmüetig übers Land ewägg, äne am Lütisbuech und übere Staufbärg us glitzeret de Hallwylersee, und hinderem Maiegrüen stöhnd d Schneebärge do wine mächtigi silberigi Mur.»"" Vo Adüütige i verschidene Tegscht und dank dr churze Biografy vo dr Dochter Anna Kelterborn-Haemmerli weiss mer, ass d Sophie Haemmerli-Marti gärn immer wider uf Reise ggangen isch, i dr Schwiiz und au im Ussland, und ass si sech für Kunscht intressiert het.",🔎
3233,Paul-Sacher-Stiftung,D Paul-Sacher-Stifdig,Paul-Sacher-Stifdig,TRUE,"S Instidut schafft äng mit dr Paul-Sacher-Stifdig, dr Schola Cantorum Basiliensis und dr Muusig-Akademii zämme.",🔎
,,,"Stifdig, won er gründet het",FALSE,"D Stifdig, won er gründet het, kümmeret sich hüt um dr Noochlass vo meerere Dotzed Komponiste, drunder dr Igor Strawinsky und dr Anton Webern.",🔎
3234,Tenero-Contra,Tenero-Contra,Contra,FALSE,"I sellerè Periodè sin Dalschperrè mit Höchè vo übber 200 m realisyrt worrè (Grande Dixence, Mauvoisin, Contra, Luzzone).",🔎
,,,Tenero,FALSE,"Zum de Tessiner Bevölkerig zaige, was e sonen Nazionalpark bedüte chan, isch z Tenero im März 2014 e «Natur»-Uusstellig eröffnet worde.",🔎
3235,Neukaledonien,Nöikaledonie,Neikaledonie,TRUE,Di greschte Riffkompläx sin d Great Barrier Reef vor dr auschtralische Kischte un s Neukaledonisch Barriereriff rund um Neikaledonie Insle.,🔎
,,,Nèikàledonia,TRUE,"Ar hàt, dur d Matignon-Vereibàrung, s Racht uf Salbschtstìmmung ìm Nèikàledonia gaa.",🔎
,,,Neikàledonie,TRUE,D Lischt vun dr Gmeina in Neikàledonie zellt àlla 33 Gmeina ìm Ìwerseegebiat Neikàledonie uf.,🔎
3236,Thüringen,Thüringe,thiirengischa,FALSE,Juli 1903 em thiirengischa Erfurt uf d Welt komma.,🔎
,,,Diiringer,FALSE,Syter anne 2004 isch si Mitgliid vum Diiringer Landdaag un syt 2021 isch si Mitgliid vum Dytsche Bundesdaag.,🔎
,,,thiringische,FALSE,"Vu 1990 bis 1993 isch si Mitglid im thiringische Landesvorstand vu ""Bindnis 90"" gsi.",🔎
,,,Diringer,FALSE,Bis zue dr Wahl vum Thomas Kemmerich zum Diringer Minischterbresidänt am 5.,🔎
,,,Tüüringe,TRUE,"Ganz bsunders intressiert hät en de Spraachwüsseschafter August Leskien, wo z Jena im doozmaalige Groossherzogtum Sachse-Weimar-Eisenach z Tüüringe gleert hät; und wägen im isch er 1870 deet ane gräist.",🔎
,,,Thirenga,TRUE,"Obwohl dui Handlong vo deam Film em Schwôbaland schbiilt, isch der Stroifa et em Schwäbischa dreht wôrra, sondern en dr Stadt Sömerda ond en dr Gmoid Hardisleben, boide em deitscha Bundesland Thirenga.",🔎
,,,sachse-weimarisch,FALSE,De birüemtischt isch de Dichter und sachse-weimarisch Hoofraat Christoph Martin Wieland gsy: Ëër hät im Summer 1796 s Lächehuus gmietet (wo hüt nüme staat) und isch i dëre Zyt überglückli gsy.,🔎
,,,thüringischè,FALSE,"Je nõch Landchrais odder Stadt sin Sigel in unterschydlicher Uusfèrtigung vowendet worrè: meischtens flachi Bäpperblakettè, in vill Bezirk, vo allem im süddütschè Ruum (Baddè-Württèbärg, Bayern, Rhyland-Pfalz) sowiè in è baar thüringischè un niddersächsischè Zuèlassungsbezirk (Helmschtedt, Hamlè-Pǜrmont, früèner au Stadt Hannover un Landchrais Celle), sin Feschtschtoffblakettè uss Kunschtschtoff (umgangssprõchlich ""Häfelesigel"") vowendèt worrè.",🔎
,,,Diringe,TRUE,"Oktober 1990, wu dermit zum glyche Zytpunkt au di wider yygrichtete Länder Brandeburg, Diringe, Meckleburg-Vorpommern, Sachse un Sachse-Anhalt Länder vu dr Bundesrepublik Dytschland wore sin un d Widerverainigung vu Dytschland volländet woren isch.",🔎
,,,Thiirenga,TRUE,"Februar 1929 z Saalfeld en Thiirenga) ischt a deitscher Kombonischt, Musikpädagog ond Musikschriftsteller gwäa.",🔎
,,,Thüringa,TRUE,Erfurt / ìsch zitter 1991 d’ Làndeshàuiptschtàdt vum Fräischtààt Thüringa.,🔎
,,,Thüringer Länder,FALSE,"Wo dr Rudolf I. dr Mainzer Landfriide non emol nume für en äinzelns Stammgebiet het welle lo beschwöre, het dr Rudolf dr Heinrich zum Landfriidenshauptmaa und Riichswikar vo de Thüringer Länder ernennt und dä het am 29.",🔎
,,,Thüringè,TRUE,Bi dè DR hèn d Kollèloks bedingt durch d Elektrifizyrig vo irenè Hauptysatzschtreggè z Thüringè un Sachsè un dè Ersatz durch Großdiselloks vo dè Baureiè V 200 un spôter 130 scho bi Yfüürig vo dè EDV-Nummerè 1970 im Betrièbsdiènscht kaum no è Rollè gschpillt.,🔎
,,,Türinge,TRUE,"Verwaltigsgmeinschafte sind Körperschafte vom öffentliche Recht i de düütsche Bundesländer Bade-Württemberg (deet Veriibarti Verwaltigsgmeinschaft), Bayern, Sachse, Sachse-Anhalt und Türinge.",🔎
,,,Tiirenga,TRUE,"Dô drmit hôt’s au dr Reigschmeckde Werner Veidt (1903 bis 1992) ghet, wo zwar z Tiirenga uff d Welt komma, aber z Tamm bei Ludwigsburg uffgwachsa ond so zo-ma Schwôba wôrra ischt.",🔎
,,,thüringe,FALSE,"Zu Franke ghööre im Wääsentlige d Bezirk Ooberfranke, Underfranke und Middelfranke in Bayre, dr nordöstlig Beriich vo dr Region Heilbronn-Franken in Baade-Württebärg und s Gebiet Südthüringe, wo au ostfränkisch gschwätzt wird, und chliineri Däil vo Hesse.",🔎
,,,Diiringe,TRUE,Augschte 1953 derno d Tina Forkel (1908–1978) vu Sonneberg (Diiringe).,🔎
,,,diringische,FALSE,Dr Egon Bahr isch im diringische Treffurt as ainzig Chind vum Lehrer Karl Bahr un däm syre Frau Hedwig uf d Wält chuu.,🔎
3237,Ortenaukreis,Ortenauchrais,Ortenaugrais,TRUE,"""Steinach"") isch e Gmai im Ortenaugrais z Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,Ordenau,FALSE,"Renchä-Ulm oder Ulm in Baden, friga mol Ulm bi Owerkirch isch ä Dorf in de Ordenau un ä Ortdsdail vun Renchi.",🔎
,,,Ortenaügrais,TRUE,"""Mahlberg"") isch e Stadt im Ortenaügrais z Bade-Wirtteberig.",🔎
,,,Ortenauchreis,TRUE,"Wo im 1803 s Gebiet vom Fürschtbischtum Stroosburg ans Kurfürschtetum Bade und im 1806 s Fürschtetum Fürschtebärg ans Grossherzogtum Bade gfallen isch, het de Stei d Gränze zwüsche Bade und Württebärg markiirt, wo hüt als Gränz zwüche de Landchreis Freudestachdt und em Ortenauchreis witer existiirt.",🔎
,,,Ortenöikrais,TRUE,"S Arrondissement hàt ìm Norde àn s Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd, àn dr Ortenöikrais z Bàde-Wìrttebari un àn s Arrondissement Strossburi-Stàdt.",🔎
,,,Ortenaukroes,TRUE,"Schilda leit em Mittlere Schwarzwald an dr Mendong vo dr Schiltach en d Kinzig, Nochbergmoede send Schenkenzell, Aichhalden, Schramberg, Lauterbach (älle Landkroes Rottweil) ond Wolfach (Ortenaukroes).",🔎
,,,Ortenöi,FALSE,"Àls dr President Chirac un dr Bundeskànzler Schröder 's Projekt vun Eurodistrikte fr Strosburi un de Ortenöi un de gànz Granzregion àngeregt hàn, het se sich öi én derer Sàch, zmeischt ém Duo mét 'rem Mànn, vun Burjrsite engagiirt.",🔎
,,,Ortenaukrais,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadkrais Fryybeg, dr Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf, dr Landkrais Ämedinge ùn dr Ortenaukrais.",🔎
,,,Ortenauer,FALSE,Syt 2019 isch er Mitgliid im Ortenauer Kraisdaag.,🔎
3238,Eusebius von Caesarea,Eusebius vo Caesarea,Eusebius,FALSE,"Vo dr Sprooch wäiss mä also nüt Gnaus usser e baar Setz uf Punisch im fünfte Akt vom Plautus sim Poenulus und e Hufe Inschrifte, Münze und Fragmänt vo spöötere römische Autore, wie öbbe vom Augustinus und vom Eusebius.",🔎
,,,Eusebius vu Caesarea,TRUE,"Dr Chilchehischtoriker Eusebius vu Caesarea brichtet dergege, dr Eutychian sei nume 10 Monet lang Bischof vu Rom gsii.",🔎
3239,Bernhard von Clairvaux,Bernhard von Clairvaux,Bernhard vu Clairvaux,TRUE,Unter em Abt Bernhard vu Clairvaux het dr Zischterzienserorden au im hitige Dytschland e große Zuelauf iberchuu.,🔎
,,,Heilig Bernhard,FALSE,"A der Wand über sym Grab isch e monumäntali Bildgruppe us Stuckplastik, wo der Gstoorbnig und bi iim der Heilig Bernhard, wo der Zisterziänseroorde gründet het, en Ängel, d Drüüfaltikäit und d Muettergottes als Patronin vom Chlooschter zeigt.",🔎
,,,Bernhard,FALSE,Bernhard begleitet.,🔎
3240,Kleinbösingen,Chlibösinge,Chlybösige,TRUE,"Dr Ssane no isch e ganz Chötti vo Naturschutzpiet, so öppe dr Greyerzersee, won es nazionals Vogelschutzgebiet isch, dr Pigritzsee, s ""Auried"" bi Chlybösige und s grosse Mündigsgebiet Wilerau-Oltigematt, wo me zu de Schwiizer Auelandschafte mit nazionaler Bedüütig zelt.",🔎
,,,Chliibösige,TRUE,"D Nachpuurgmiine va Gùrmùs si Chliibösige, Düdinge, Courtepin, Cressier, Murte, Uumiz ù ds Gebiet Staatswald Galm im Kanton Fryybùrg ù Loupe, ù de na Chriechwiu ù Ferebaum im Kanton Bärn.",🔎
3241,Konzil von Hiereia,S Konzil vo Hiereia,Konzil vo Hiereia,TRUE,"S Konzil vo Hiereia 754 hätt d Bildervereerig au formal sötte abschaffe, aber dr Konstantin het kuum öbbis in dere Richdig gmacht und het sogar usdrücklig Vandalismus vo kirchlige Iirichdige verbote.",🔎
,,,Hiereia s ikonoklastischi Konzil,FALSE,"I de Joore 753 und 754 isch z Hiereia s ikonoklastischi Konzil abghalte woore, wo de Bilderkult i de christliche Cherche verbotte het.",🔎
3242,Gau,Gau,Grafschafte,FALSE,Bi Turgi isch im früene Middelalter d Gränze zwüsche de alte Grafschafte Tuurgi und Aargau und spöter die zwüsch em Zürigau und em Aargau gsi.,🔎
,,,Gaugrofschaft,FALSE,"Dr Albgau (au ""Alpgau"") isch e Gaugrofschaft im Herzogtum Schwobe gsi.",🔎
,,,Göi,TRUE,Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner.,🔎
,,,Gae,TRUE,"S Straohgae (vo ""Gae"" bzw.",🔎
,,,Gaue,FALSE,"En seim De bello Gallico schreibt dr Cäsar, daß die Sueben 100 Gaue mit jeweils 1000 streitbare Männer ghet hen, ond östlich vom Rhein bis zu de deutschen Mittelgebirge gwohnt hen - nördlich drvo waret dia Cherusker.",🔎
,,,Gaugrafschaftsverfassig,FALSE,Under em Karl em Grosse isch 806 di fränkischi Gaugrafschaftsverfassig yygfüehrt worde.,🔎
3243,Reitstellung,Riitstelig,Riiterstellig,TRUE,"Er cha in verschiidnige Stellige (Missionarsstellig, a tergo wo men em au Hündlistellig sait, Riiterstellig u. v. m.) praktiziert wärde.",🔎
,,,Riterstellig,TRUE,"Die Art vo Sex cha in verschiidene Stellige praktiziert wärde – drunder si d „Missionarstellig“, d „Hündlistellig“, d „Riterstellig“ usw.",🔎
3244,Surselva,Surselva,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Püntner Oberland,FALSE,"E zwäiti Partnerschaft gits mit Surcuolm, eme chliine rätoromanische Dorf im Püntner Oberland, won hüt zur Gmäind Mundaun ghört.",🔎
,,,Bündner Oberland,FALSE,"""sursilvan"") im Bündner Oberland, Sutselvisch (rm.",🔎
3245,Bad Krozingen,Bad Chrotzige,Bad Chrozinge,TRUE,"Doch, nochdem mer im Joor 2001 bi Bad Chrozinge e Fible gfunde het mit de Inschrift boba:leub agirike (""D Boba isch lieb em Agirich""), nint mer wider aa, as die Inschrift doch echt sii chönt.",🔎
,,,Bad Grozige,TRUE,"Z Biänge bi Bad Grozige hets näbe Ärdgreber un „normale“ Steikischte aü bsunders üsgstattiti gha: Eins, wu d Müüre verbutzt gsii isch (un villicht emol agmolt) un eins, wu dr Bode mit remische Hypokauscht-Ziägle üsglegt gsii isch.",🔎
,,,Chrozige-Bienge,FALSE,Si läbt mit ire Familie z Chrozige-Bienge.,🔎
,,,Chrozige,FALSE,"E reegelmääsige Gaschd in dr Schbaarglezyd in dr „Tanne“ isch langi Zyd dr eemoolig dydsch Bùndesbresidänd Walter Scheel gsii, wù syder ane 2009 z Chrozige woond.",🔎
,,,Bad Chrozige,TRUE,"Si werre agfange im Norde im Uhrzeigersinn ufzellt un lige alli, usser Vörstette, wo zum Landchreis Emmedinge ghert, im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald: Vörstette, Gundelfinge, Glotterdal, Stäge, Kilchzarte, Oberried, Münschterdal (Schwarzwald), Bollschwil, Horbe, Au, Merzhuse, Ebringe, Schallsched, Bad Chrozige, Brisach am Rhi, Märdinge, Gottene, Umkilche un March.",🔎
,,,Chrotzige,FALSE,"Ab 2003 het dr Schlageter aagfange, unter em Titel „Am Rande“ e Kolumne uf Alemannisch fir di Badisch Zytig z schrybe, wu im Verbraitigsbiet vu dr Redaktion Chrotzige im sidlige Brysgau uusechuu isch.",🔎
3246,Gottenheim,Goddene,Gottene,TRUE,"S Oberzentrum Friburg übernimmt fer d Gmeinde Au, Betzige, Buechebach, Ebringe, Eichstett, Glotterdal, Gottene, Gundelfinge, Haiwiler, Horbe, Kilchzarte, March, Merzhuse, Oberried, St.",🔎
,,,Goddènè,TRUE,"Sit Mai 2000 vokeerèd d Züüg vo dè SWEG uff dè öschtlichè Kaiserschtuèlbaan zwüschè Goddènè un Baalingè im Halbschtundètagt, zwei neui Haltepüngt sin uffgmacht worrè.",🔎
3247,Ekliptik,Ekliptik,ekliptikal Längi,FALSE,Si sin dorum im Grund nit anders wie e antiquierti Bezeichnig fer die ekliptikal Längi vume Gstirn.,🔎
,,,Erdbahnebene,FALSE,"D Bahnebeni isch mit 0,772° numme wänig gege d Erdbahnebene gneigt - dr gringscht Wert vu alle andere Planete vu dr sognennte Inklination.",🔎
3248,4. Oktober,4. Oktober,4. Okdober,TRUE,"art"">Stuegert ondr-em Nama ""Jella Lehmann"", † 4. Okdober 1970 en ",🔎
,,,4. Oktob´r,TRUE,"=""1834"">1834 z Còlmer; † 4. Oktob´r 1904 z Bàris</",🔎
,,,4. Oktoober,TRUE,"oney-La-Trinit%C3%A9"">Gressoney-La-Trinité; † 4. Oktoober 2004 z Luzëër",🔎
3249,Bezirk Hinwil,Bezirk Hiiwiil,Hiwiil,FALSE,Buebike isch e politischi Gmeind im Bezirk Hiwiil im Kanton Züri i de Schwiiz.,🔎
,,,Hiwyl,FALSE,"S Züri-Oberland isch de südöschtlich Täil vom Kanton Züri und entspricht de Bezirk Uschter, Pfäfike und Hiwyl.",🔎
3250,Tropischer Wirbelsturm,Dropische Wirbelsturm,dropische Wirbelsturm,TRUE,"Son e Sturm cha sich über em warme Wasser (mindestens 26,5°C zun emee dropische Wirbelsturm mit ere Windgschwindigkeit vo mehr as 64 Chnote oder 118 km/h entwickle, wo im karibische Meer denn Hurrikan heisst.",🔎
,,,Wirbelstürm,FALSE,"Vor Mexiko chönne gwaltigi Wirbelstürm entstoo, wo enormi Schääde aarichde.",🔎
,,,Tropesturm,FALSE,"Es chündigt sich aber e Tropesturm über de Insle aa, so dass d Füehrig abbroche wird und d Fahrzüüg zrugg i Richtig Bsuecherzäntrum fahred.",🔎
,,,tropische Wirbelstürm,TRUE,Im Summer (Juli bis Oktober) bestoht d Gfohr vo tropische Wirbelstürm.,🔎
,,,droopischi Wirbelstürm,TRUE,"As Extremwädderfenomeen chönne intensiivi Räägestürm, Gwidder und droopischi Wirbelstürm vorchoo.",🔎
3251,Schwarza (Schwarzwald),Schwarza (Schwarzwald),Schwarza,TRUE,Dè See i dè hütigè Dimension isch èrscht durch Aaschtauig vo dè Schwarza entschtandè.,🔎
,,,Schwarzatal,FALSE,"S Schwarzabeggi isch glychzitig au s Obberbeggi vom Chraftwärch Witznau, wo èbbèso im Schwarzatal, abber churz vor èm Uusgang lyt.",🔎
,,,Schwarzadal,FALSE,"Well mò d Streggi urschrünglich im Schwarzadal unterhalb vo dè Schluchsee-Staumuèr hèt wellè fortsetzè, isch diè Gleisharfè als Provisorium aaglait worrè, spôter bis hütt (Stand: 2015) als Providurium asè blibbè.",🔎
3252,Baumwolle,Bouwulle,Bouwule,TRUE,"Im Usserrhodische hets dezue no e Bouwule-Staab zu 52,94 cm und e Mousseline-Staab zu 53,72 cm gee.",🔎
,,,Bauwele,TRUE,D Venezianer hend Bauwele iigfüert und im 16.,🔎
,,,Bôwwullpflanzgata,FALSE,Ma hêat Zuggr und Bôwwullpflanzgata iigrichtat.,🔎
,,,Bauele,TRUE,"Uf große Plantage hän farbigi Sklave Bauele, Riis, Tabak u.ä.",🔎
,,,Bomwollgwerb,FALSE,"Die villne Wäbchäller zäget, wie wichtig s Liwand- ond s Bomwollgwerb früener als Husinduschtri im Thur- ond im Neckertal gsi isch.",🔎
,,,Bomwolle,TRUE,"Augschte 1712 gschlosse händ, ond äm Ufchoo vom Bomwolle­schpinne sind vier Föftel vo der Tätschhäuser mit ämene schtähle Tach usbaut oder mit ämene Neubau mit schtähle Tach ersetzt worde.",🔎
,,,Baumwullè,TRUE,"I drochener Umgebung cha Bèrnschtein durch Riibè a textilem Gwebe (Baumwullè, Siidè) odder Wullè elegtroschtatisch uffgladè worrè.",🔎
,,,Baumwulle,TRUE,"S wird vor allem Tabak abaut, aber au Weize, Orange, Olive und Baumwulle.",🔎
,,,Boumwull,TRUE,"A de Kischd vom Gulf vo Mexiko entlong hät Texas ä reladiv flaches Gebiit, wo fiil Boumwull un Zuckaroor aagebaut wird.",🔎
,,,Böuwulle,TRUE,"In däre Region wäre vor allem Zitrusfricht, Banane, Tomate, Ärdnuss un Böuwulle aaböut.",🔎
,,,Bauelle,TRUE,"In dr Textilindustrii werde Wulle, Bauelle und anderi natürligi Fasere gstreelt, bevor si gschbunne oder suscht verarbeitet wärde, und z churzi Fasere wärde uussordiert und schböter mänggisch zu Filz verarbeitet.",🔎
,,,Bauwelefergger,FALSE,Gschafft hetter as Bauwelefergger (Garnhändler).,🔎
,,,Bauelen,FALSE,Joorhundert hät sich e Baueleninduschtrii entwicklet.,🔎
,,,Baueleinduschtrii,FALSE,"D Stadt, wu ane 1841 grindete worden isch, isch dur irni strategeschi Lag a zahlriiche Ysebaanlinie e wichtigs Zäntrum vu de Öl- und Baueleinduschtrii gsii.",🔎
,,,Baumwull,TRUE,In de Onfäng sin Tampons vor allem us Baumwull hergstellt worre.,🔎
,,,Bàuimwulla,TRUE,D Bàuimwulla ìsch nàtiirlig üs witta Lander ìmportiart worra.,🔎
,,,Bauwulle,TRUE,In dr Zyt vu dr dytsche Verwaltig isch aagfange wore mit em Aaböu vu dr langstachelige Bauwulle.,🔎
,,,Bouele,TRUE,Me het psunders d Bouele produziert.,🔎
3253,Gemeinderat (Deutschland),Dr Gmäiniroot z Dütschland,Gmäindiroot,FALSE,E Bürgermäister in Baade-Württebärg isch dr Vorsitzend vom Gmäindiroot vo sinere Gmäind und läitet d Verwaltig vo dr Gmäind.,🔎
,,,Gemeindsrot,FALSE,De Friburger Owerburgermeischter isch glichzittig stimmberechtigte Vorsitzer vum Gemeindsrot.,🔎
,,,Gmairoot,FALSE,Dr Jenny isch vu 1986 bis 2000 Mitglid vum Gmairoot vu Sool gsii.,🔎
,,,Gmairot,FALSE,Dr Ulrich Maurer isch vu 1971 bis 1980 fir SPD Mitglid vum Gmairot vu dr Stadt Stuegert gsii.,🔎
,,,Gmaindsrot,FALSE,Vu 2002 bis 2005 het dr Hofreiter em Gmaindsrot vu syym Wohnort Sauerlach aaghert.,🔎
,,,Gmeindrot,FALSE,De Ingo Wellenreuther isch vo 1999 bis 2013 Mitglid vom Gmeindrot z Karlsrueh gsi.,🔎
,,,Märtgmairot,FALSE,Syt 1996 isch er Mitglid im Märtgmairot Peißenberg un seit 2001 Ortsvorsitzer vu dr CSU Peißenberg gsii.,🔎
,,,Gmeinderõt,FALSE,"D Hauptsatzig vo dè Städt un Gmeindè könnè in è baar Bundesländer vorsää, dass d Ortschaftsrôt dè Uusschüss vom Gmeinderõt glychgschtellt wörrè.",🔎
,,,Gmaitrot,FALSE,Vu 1964 bis 1972 het d Grüner em Gmaitrot vu sym Haimetort Schramberg aaghert.,🔎
,,,Gmaitroot,FALSE,Syter anne 1999 ghert d Heberer em Gmaitroot vu dr Stadt Mannem aa.,🔎
3254,3. Oktober,3. Oktober,3. Okdober,TRUE,"ndfunk"">Sidweschtrundfunk) produziirt ond vom 3. Okdober 1988 ôô em wechentlicha Abstan",🔎
,,,3. Oktoober,TRUE,De Ruedolf Schoch (* 3. Oktoober 1850 z Baume</,🔎
3255,Autor,Autor,autor,FALSE,"Novämber 1967 z Karlsrueh, heimatberechtigt z Wettige) isch en reformierte Schwiizer Pfarrer, Politiker (EVP) und Mundartautor.",🔎
,,,Autooren und Autoorinnen,FALSE,Uff dr Leipziger Buechmäss träffe sich d Autooren und Autoorinnen un d Lääser un d Lääserinne.,🔎
,,,Àuitoora,FALSE,"Àuigscht 1996 àls ""Katrin Vogelová"" in Teplice, Tscheechia) ìsch a diitscha Sangera, Rapperin, Àuitoora un Webvideoproduzänta.",🔎
,,,Schriibe,FALSE,"Wil sich aber s Schriibe, s Verleege, d Härstellig und dr Verdriib vo Büecher immer mee spezialisiert het, isch dr Begriff zämme mit em Ort, won er bezäichnet het und jetz nüme vorhande gsi isch, verschwunde.",🔎
,,,Autoore,FALSE,"Es sammled Vor- u Nachläss vo Autoore, wo i de vier Schwiizer Landesschbroche Dütsch, Französisch, Italiänisch u Rätoromanisch gschribe hei.",🔎
,,,Chinderbuechautori,FALSE,Dezämber 1970 z Villinge-Schwenninge) isch e dytschi Psichologi un Chinderbuechautori.,🔎
,,,Autori,FALSE,"Mai 1987 z Schafuuse) isch e Schwyzer Slam-Poeti, Filmmacheri, Schauspileri un Autori.",🔎
,,,Autore,FALSE,"Es bar Autore sind i beiden Anthologye, dr “Schwyzer Schnabelweid” und em “Schwyzer Meie” verträtte, und e Deil drvo, womme als Klassiker vo dr Düütschschwiizer Literatur chan aaluege, es Vierteljoorhundrt spöter au nomol im Thürer sim “Holderbluescht”.",🔎
,,,Autor*i,FALSE,"E Dail hän si em Medium Theater oder Film in ere Wys verschribe, zem Byschpel as Autor*i oder Reschiseer*i.",🔎
,,,Autora,FALSE,"S YouTube Lizenzsystem isch a Sammlong vo Regla, mo d Rechd vo de Autora, d Copyright, ond dene vo YouTube sichra sollad.",🔎
,,,Autorin,FALSE,"Novämber 1972 z Baasel) isch e Baasler Moderatorin, Kolumnistin, Autorin und Webvideobroduzäntin.",🔎
,,,Outor,TRUE,März 1965 z Langetu) isch e Schwyzer Outor.,🔎
,,,Buchautorin,FALSE,"Juli 1982 z Oole) isch e dütschi Journalistin, Färnsehmoderatorin bi private und öffentlich-rächtliche Sänder, Entertaineri, Buchautorin und Schauspileri.",🔎
,,,Buechautor,FALSE,"April 1947 z Cham) isch e dytsche Arzt, Buechautor un Bolitiker (friejer AfD).",🔎
,,,Autoor*ne,FALSE,"Mit em Schwyzer Buechbryys wird e dytschsproochig literaarisch oder essayistisch Wäärch vu Autoor*ne, wu in dr Schwyz lääbe, dur e Fachjury uuszaichnet.",🔎
,,,Autoori,FALSE,"Februar 2020 z Louene) isch e Schwyzer Schauspiileri, Raadiomoderatoori un Autoori gsii.",🔎
,,,Biinenautoor,FALSE,Meerz 1964 z Bärn) isch e Schwyzer Biinenautoor un Schriftsteller.,🔎
,,,Àuitoor,FALSE,"Septamber 1944 z’ Mende, Département Lozère) ìsch a frànzeescher Rachtsànwàlt ùn Àuitoor.",🔎
,,,Autoor,TRUE,Juli 1970 au deert) isch e dytsche Schurnalischt un Autoor gsii.,🔎
3256,21. Dezember,21. Dezämber,21. Dezembr,TRUE,Dr Paul Burkhard (* 21. Dezembr 1911 en ,🔎
,,,21. Dezamber,TRUE,Dr Emmanuel Macron (* 21. Dezamber 1977 z Amiens) ìsch a <a href=,🔎
3257,Universität Zürich,Universität Züri,Universidät Züri,TRUE,Er het an dr Universidät Züri Germanistik und Romanistik studiert.,🔎
,,,Uni Züri,FALSE,"D Laiteri vu däm Brojäkt, wu vu 2000 bis 2021 gangen isch, isch d Elvira Glaser vu dr Uni Züri gsi.",🔎
,,,Üniwärsitäät Züri,TRUE,Sitter 2010 ìsch sa Profassera fìr Religioonswìssaschàfta àn dr Üniwärsitäät Züri.,🔎
,,,Züüri,FALSE,Er isch im Mittelland zwüsche de Kantöön Bäärn und Soledurn im Weschten und Züüri im Oschte.,🔎
,,,Uniwersidäät Züüri,TRUE,Dr Bardill het d Matur an dr Evangelische Middelschuel Schiers gmacht und het denn Evangelischi Theologii an dr Uniwersidäät Züüri studiert.,🔎
,,,Universideed Züri,TRUE,"Noch dr Matura hed dr Zinsli vù ane 1926 bis 1934 Germanischtik, Chùnschdgschiichd ùn Germanischi Alderduumschùnd an der Universideed Züri gschdudierd.",🔎
,,,Uni Zyri,FALSE,Druffabe hett er an dr Uni Zyri Germanischtik und Romanischtik agfange studiere.,🔎
,,,Uni Züüri,FALSE,"D Lüt häi nid uf en welle verzichte und e Studie vo dr Uni Züüri het zäigt, ass s Brunnewasser umbedängglig sig.",🔎
,,,Universität vo Züri,FALSE,"Zwüsche 2007 und 2015 het sie an dr Universität vo Züri Gschicht, Geografie und Politikwüsseschaffte studiert.",🔎
,,,Uniwërsitëët,FALSE,"Drufabe hät er zwäi Jaar z Trienge und sibe Jaar z Luzëërn as Leerer gschaffet und isch dän uf Züri a d Uniwërsitëët, zum Tüütsch und Gschicht studiere.",🔎
,,,Uniwërsitëë Züri,TRUE,"Für ires Schaffe hät d Guggenheim-Grünberg 1972 de Literatuurprys vo de Salomon-David-Steinberg-Stiftig überchoo, und 1979 hät ere di Theoloogische Fakultëët vo der Uniwërsitëë Züri der Eeretokter gschänkt.",🔎
,,,Universitet Züri,TRUE,Är het 1941–44 un 1946–48 bim Rudolf Hotzenköcherle an dr Universitet Züri Germanistik un Gschicht studiert.,🔎
,,,Uni Zürich,FALSE,Der Jeanjaquet het a dr Friedrich-Wilhelms-Universität z Berlin (dr hüttige Humboldt-Universität) und a dr Uni Zürich studiert.,🔎
,,,Universität z Zürich,FALSE,Är hät a de Universität z Zürich gschtudiert und isch Zürcher Kantonsingenieur worde.,🔎
,,,Uniwersitet Züri,TRUE,No dr Matura het er an dr Uniwersitet Züri zerscht mit Germanischtik aagfange.,🔎
,,,Universitèèt vom Kanton Züri,FALSE,"Groossi und uuffelligi Bouwèèrch sind i de Stadt für s «Poly», das isch di Äidgnössisch Tächnisch Hoochschuel (ETH), für d «Uni», das isch d Universitèèt vom Kanton Züri, für d Zürcher Hoochschuel für d Künscht (ZHDK) und die Pedagoogisch Hoochschuel Züri (PH) ufgstelt woorde.",🔎
,,,Uni z Züri,FALSE,Im Johr 1924 isch er Professor für systematischi un praktischi Theologi an de Uni z Züri worde un isch es bis 1953 blibe.,🔎
,,,Universität Zöri,TRUE,"De Irchelpark isch e grosse naturnööche Park i de Stadt Zöri, wo d Baute vo de Universität Zöri stönd.",🔎
,,,Uniwërsitëëte Züri,FALSE,"Jäner 2009 am glychen Oort), isch en Schwyzer Spraach- und Literatuurwüsseschafter gsy, wo hauptsächli as Profässer für Nordischtik (Skandinawischtik) a den Uniwërsitëëte Züri und Basel gleert hät.",🔎
,,,Uniwërsitëët Züri,TRUE,"Mäi 1956 z Zolike) isch en Anglischt, Dialäktoloog und Profässer a der Uniwërsitëët Züri gsy, wo bikannt woorden isch für syni Byträäg zur tüütschschpraachige Foneetik, für sys aktyv Ystaa für s Schwyzertüütsch und as Bigründer vo den änglische Spraachatlante.",🔎
,,,Uniwèrsitèèt Züri,TRUE,Vo 2006 bis 2010 isch er Leerbiuufträite für Linguischtik a der Uniwèrsitèèt Züri und a de Pèdagoogische Hoochschuel Züri gsy.,🔎
,,,Uniwersiteet Züri,TRUE,"Um des Zyt het anne 1912 mit dr Unterstitzig vum Hans Schinz an dr Uniwersiteet Züri zwai Semeschter chenne studiere, het aber kai Abschluss chenne mache, wel er kai Matuura ghaa het.",🔎
,,,Universidäät Züri,TRUE,"In dr Zit vo dr Regenerazioon si au nöiji Universidääte gründet worde, so 1833 d Universidäät Züri und 1834 d Uni Bärn.",🔎
,,,Uni Zöri,FALSE,"Dr Otto Sutermeister het a dr Uni Zöri gstudiert o isch Leerer z Pätterlinge, z Paris, z Wintertuur, z Frouefäld, am Zörcher Leererseminaar z Chüsnacht, a dr Kantonsschuel Aarou, am Sanggaller Lehrerseminaar Mariabärg bi Rorschach o z Bärn gsi.",🔎
,,,Universiteet Züri,TRUE,D Klainguti het denn an dr Universiteet Züri studiert un anne 2004 s Lizenziat mit dr Arbet «Uniteds linguisticas inventedas ed insolitas e lur funcziun litterara i’ls duos texts principels da Reto Caratsch» abgschlosse.,🔎
,,,Uniwersiteet,FALSE,An dr Uniwersiteet het si d Voorlääsige vu irme Vater as Heereri bsuecht un het doo anne 1883 d Meta von Salis (1855–1929) chännegleert.,🔎
3258,Largue (Ill),Làrg,Largue,TRUE,D Kanalbruck (Le Pont Canal) ìsch 1834 iwer d Largue böie worre.,🔎
,,,Larg,TRUE,"Im Oschte vo de Markig ligt uf 471 Meter d Wasserscheidi zwüschem Iizugsgebiet vo de Larg, wo iber de Ill in Rhii un somit in d Nordsee flüsst, un dem vo de Vendline, wo iber de Doubs in d Rhone un somit is Mittelmeer mündet.",🔎
3259,Bretonische Sprache,Bretonische Sproch,Bretonische,FALSE,"S traditionelli Verbreitigsbiet vùm Gallo isch in dr Oberbretagne, also em Oschtdeil, ùn zwar öschtlich vo de Sproochgränz zum Bretonische wo vo Plouha im Department Côtes-d'Armor im Norde bis zur Halbinsel Rhuys im Süde vùm Department Morbihan goot.",🔎
,,,bretonische,FALSE,Siner erscht Sekretär ìsch de bretonische Autonomischt Joseph Martray gsì.,🔎
,,,Bretoonisch,FALSE,S’ Département des Côtes d’Armor (uff Bretoonisch ' ) ìsch s’ frànzeescha Département mìt’m Ordnungsnümroo 22.,🔎
,,,bretonische Sproch,TRUE,"""Amt vu dr Bretonisch Sproch"") isch e Organisation, wu as Hauptziil d Erhaltig vu dr bretonische Sproch het.",🔎
,,,bretonischi Sprooch,TRUE,Er het sich als yfrige Sproochaktivischt für die lang underdrückti bretonischi Sprooch ygsetzt.,🔎
,,,bretonischa Schbrooch,TRUE,"Der Vrei med Sitz en Vannes will älles ondrschdüdsa, was emma Beleba vo dr bretonischa Schbrooch ond Kuldur nüdsa duad.",🔎
,,,bretonisch,FALSE,"Verwandti vum Wort Anke sin zum Biispiil s bretonisch ""amann (amanenn)"" (‘Anke’), s armenisch ""aucanem"" (‘Salbi’) oder ds änglisch ""ointment"" (‘Salbi’).",🔎
,,,Bretonisch,FALSE,"S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch.",🔎
,,,bretoonisch,FALSE,"S’ Département Ille-et-Vilaine (bretoonisch """" ) ìsch a frànzeesch Département mìt’m Ordnungsnümroo 35.",🔎
,,,bret,FALSE,hylyw »füere«; bret.,🔎
,,,Bretonischa,FALSE,"Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha.",🔎
3260,Trollinger (Rebsorte),Trollinger,Trollenger,TRUE,Hendrher soll an Cannstatter Trollenger ausgschenkt werra.,🔎
,,,Trollengr,TRUE,"1938 händ d Freihärra Moser von Filseck den Weiberg a d IHK verkauft, die baut zsemma mit dr LBS haubtsächlich Trollengr drauf a.",🔎
3261,Los Angeles,Los Angeles,Losänschäles,FALSE,Das ganze schpilt sich hauptsächlich z Losänschäles ab.,🔎
,,,L.A,FALSE,"Uf em Stimmerekorder isch ds ghöre, dass sech d Flugdienschtberater übere Zytplan sorge gmacht hei, we das Flugzüüg uf L.A.",🔎
,,,Los Angelas,FALSE,Ds Flugzüüg isch vor Los Angelas i ds Meer gstürzt.,🔎
3262,Amerikanisches Englisch,Àmerikànisch Anglisch,Anglisch,FALSE,"Uff Anglisch wìrd ""Reims"" bzw.",🔎
,,,AE,FALSE,"Si sunnenächschte Punkt, s'Perihel, lit bi 4,95 AE un si sunnefernschte Punkt, s'Aphel, bi 5,459 AE.",🔎
,,,Àmerikàànisch Anglisch,TRUE,Uff Àmerikàànisch Anglisch kààt maa-n-àui sààga.,🔎
3263,Département Haut-Rhin,Département Haut-Rhin,Oberelsass,FALSE,"Anne 1984 hän in dr Vor- un Grundschuele im Oberelsass vu 65.507 Schiäler no 8.608 elsässischs Alemannisch kenne, des sin 13,1 %.",🔎
,,,Owerelsass,FALSE,"Januar 1875 ze Kayserschbari – bi Còlmer – ém Owerelsass, (domols Ditsches Riich); † 4.",🔎
,,,Owerèlsass,FALSE,sich strategisch stark für dè Nõchschub vo dè Burgundischi Pfortè im Owerèlsass engagyrt hèn.,🔎
,,,Haut Rhin,FALSE,": Ballon d'Alsace) selbsch de Treffpunkt vun drei Regione: Haut Rhin (Elsass), Vosges (Lorraine), Territoire de Belfort un Haute-Saône (Franche Comté).",🔎
,,,Départements Haut-Rhin,FALSE,1792 het er sich für e Freiwilligebatallion vom Départements Haut-Rhin gmäldet und isch „adjutant-major“ worde.,🔎
,,,Obberelsaß,FALSE,Im Weschte vo Weil isch d Gartèbaan durch diè ebbèso stillglaiti Palmrainbaan üüber dè Obberrhy drübberwäg i s Obberelsaß gfüürt worrè.,🔎
,,,Oberelsässer,FALSE,"Dr Lehrer und Dichter Emile Storck (1899–1973) vo Gawiller im Bluemetal, wo au Sachen uf Elsaassisch gschribe het, verzellt is drvo; und au dr Oberelsässer Dichter und Gschichteverzeller Gérard Leser (* 1951) vo Mìnschter weiss öppis drvo z sääge.",🔎
,,,obberelsässischè,FALSE,Nõch Hüningè hèt Streggi im obberelsässischè Saint-Louis bzw.,🔎
,,,Obberelsass,FALSE,"Nõch dè èrschtè uss èrè Reiè vo Vogrößerungè, wo durch d Eröffnig von èrè neuè Linniè nõch Müllhuusè im Obberelsass durch diè in umbenamsti Betrybergsellschaft notwèndig worrè isch, hèt er 1854 sin hütigè Nammè chriègt.",🔎
,,,Departemänt Oberelsass,FALSE,"Kolmer isch d Hauptstadt vom französische Departemänt Oberelsass (""Haut-Rhin"").",🔎
,,,Ooberelsass,FALSE,No syne Aarbete iber dr Schluchsee het er au zue dr Vegetazioonsgschiicht in dr mittlere un neerdlige Ooberrhyyeebeni vum Ooberelsass un dr Vogeese un em Schwaarzwald publiziert.,🔎
,,,Departemänt Haut-Rhin,TRUE,"In de Johr 1797 bis 1815 het d Gmeind zu Frankriich ghört, zerscht zum Departemänt du Mont-Terrible, dann ab em 1800i zum Departemänt Haut-Rhin, em Oberelsass.",🔎
,,,Ower,FALSE,"""Wörterbuch der elsässischen Mundarten"") ìsch dr Wortschàtz vun dr elsassische Bezirk Ower- un Unterelsàss wìsseschàftli beàrweitet.",🔎
,,,owerelsässische,FALSE,"""Communauté de communes du Pays du Ried Brun"") isch e ehmolige Gmeindverband nooch dr Richtlinie vun dr franzeesche Communauté de communes im owerelsässische Arrondissement Colmer, Kanton Andelse.",🔎
,,,Haut-Rhin,FALSE,"De zwéi Departements sin de Bas-Rhin (Untrelsàss) – Departementszahl 67, Prefektür Strosburi – un de Haut-Rhin (Owwrelsàss) – 68, Prefektür Còlmer.",🔎
,,,Owerelsàss,FALSE,"Fassene (IPA: , frz. und dt. ""Fessenheim"") ìsch e frànzeesche Gmein ìm Owerelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).",🔎
,,,Oberrhy,FALSE,"Do höört dr Flussabschnitt ""Hochrhy,"" wo vom Boodesee chunt, uuf und dr ""Oberrhy"" foot aa, wo gege Noorde fliesst.",🔎
,,,Owerlànd,FALSE,"Milhüsa-n-esch d'r Setz vu d'Unterprefäktür ""(la Sous-préfecture)"" vum Bezirk Milhüsa em Verwàltungszwig Owerlànd em Gebiat Elsàss.",🔎
3264,Bahnstrecke Koblenz–Stein-Säckingen,Schwizer Hochrhybaan,Linie vo Choblez uf Stei-Säckinge,FALSE,Ane 1876 isch den d Baanstreki vo Winti uf Choblez und ane 1892 d Linie vo Choblez uf Stei-Säckinge derzue cho.,🔎
,,,Streggi gu Stei-Säckingè,FALSE,Auguscht 1892 uffgmachti Streggi gu Stei-Säckingè.,🔎
,,,Schwiizer Hochrhybaan,TRUE,"Vom Baanhof vo Choblez git’s e Baanlinie em Rhy no in Kanton Züri uf Winterthur und d Schwiizer Hochrhybaan über Schtei uf Basel, und denn no d Baan im Aaretal über Chlingnau uf Turgi.",🔎
,,,Streggi Choblez–Laufèburg AG,FALSE,Uff dè Streggi Choblez–Laufèburg AG isch dè Personèvokeer uff d Strõß volagerèt worrè.,🔎
,,,Ysebaan vo Stei uf Choblez,FALSE,Schwatterle liit a der Ysebaan vo Stei uf Choblez.,🔎
,,,Baanschtreggi Stei-Säckingè – Koblènz,FALSE,Im Zämmèhang mit dè Eröffnig vo dè Baanschtreggi Stei-Säckingè – Koblènz am 1.,🔎
3265,Pfadfinder,Pfadfender,Pfadigspähnli,FALSE,"1959: Dr Polo Hofer gründet mit sibe angerne Pfadigspähnli d ""Troubadours"" 1961: Dr Polo Hofer spiut Schlagzüg bi de ""Four Jets"", wo sech druf ""Jetmen"" nenne.",🔎
,,,Pfadifüehrerin,FALSE,"S hät Lüüt ggee, wo en 1993 als Juschtizminister vom Kanton Züri für de Sexualmord a dr Pfadifüehrerin Pasquale Brumann politisch mitverantwortlich gmacht.",🔎
,,,Pfadi,FALSE,"Ebeso sind z Wädi au all grössere Jugendorganisatione wie Cevi, Pfadi und Jubla dihei.",🔎
,,,Pfààdfìnderbeweegung,FALSE,Z’ Thànn ìsch’r ìn dr Pfààdfìnderbeweegung Jeunes en Marche (JEM) àktiiv gsìì.,🔎
3266,Totalitarismus,Totalitarismus,totalitäre,FALSE,"Dr Begriff het abr scho früech vo de sozialdemokratischen Bewegige, wo nume reformerisch gsi si und der Parlamentarismus und d Demokratie akzeptiert hai, bis zu kommunistisch-totalitäre oder autoritäre System (Realsozialismus), wo revolutionär entstande si, e Hufe Varianten umfasst.",🔎
,,,totalitääre,FALSE,"Résistance isch dr Sammelbegriff für die franzöösische und belgische Widerstandsbeweegige wääred em Zwäite Wältchrieg gege die totalitääre nazionalsozialistische dütsche und italiänische Bsatzigsmächt und gege d Instituzioone und Bevölkerigsgrubbe, wo mit ene kollaboriert häi.",🔎
,,,totalitär,FALSE,"Faschismus isch dr Sammelbegriff für Ideologie, politische Bewegige und Regime, wo nationalistisch, totalitär und mänggisch sozial-revolutionär si, drunder si dr italiänisch Faschismus, wo dr ganze Gruppe vo Ideologie dr Name ge het, dr Nationalsozialismus, wo vor allem in dütschsprochige Länder e Rolle gspiilt het, dr spanisch Franquismus und vili anderi Ideologie vo im allgemeine rächtsgrichteti Diktature au noch 1945.",🔎
,,,totalitäär,FALSE,"Dr Kropotkin und anderi kommunistischi Anarchiste häi s Konzept vom Kommunismus kritisiert, wie s dr Marxist Lenin wääred dr russische Revoluzioon propagiert het, und häi daas as „Staatssozialismus“ bezäichnet und as totalitäär und elitäär abgleent.",🔎
,,,totalitäri,FALSE,"Die politischi Bewegig, wo die Ideologii in d Wirklichkeit umgsetzt het, die Nationalsozialistischi Dütschi Arbeiterpartei, churz NSdAP, isch vom Adolf Hitler agfüehrt worde und het noch dr Wirtschaftskrise vo 1929 grosse Zuelauf übercho, isch noch de Wahle 1933 die grösst Regierigspartei worde und het mit Gwalt und Hinderlist d Macht ganz an sich grisse und e totalitäri Diktatur errichtet.",🔎
,,,totalitäri Diktatur,FALSE,"Wäärend sinere Regierigszit het dr Stalin e totalitäri Diktatur errichdet, het im Raame vo politische „Süübrige“ meereri Millione vo vermäintlige und daatsächlige Gegner lo verhafte, in Schau- und Ghäimbrozäss zu Zwangsarbet lo verurdäile oder lo hiirichde und Millione vo witere Sowjetbürger und ganzi Volksgrubbe vo bsetzte Gebiet in Gulag-Stroofarbetslaager lo deportiere.",🔎
3267,Kanton Altkirch,Kanton Altkìrech,Altkìrech,FALSE,Dr Kanton Hìrsinge isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Altkìrech im Département Owerelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsi.,🔎
,,,Altchilche,FALSE,"Dr Kanton het im Nordweschte an dr Kanton Sierez grenzt, im Nordoschte an dr Landchreis Lörrach im Regierigsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg, Ditschland), im Oschte, Südoschte un Süde an d'Kantoon Basel-Stadt, Basel-Landschaft un Soledurn, alli drei in dr Schwiz, im Südweschte an dr Kanton Pfìrt un im Weschte an dr Kanton Altchilche, beidi im Arrondissement Altchilche.",🔎
3268,Krishna,Krishna,Kṛṣṇa,FALSE,"Kṛṣṇa, Ṛṣipatana, p. Kaṇha, Isipatana).",🔎
,,,Krischna,FALSE,"De Aurobindo, wo im Gfängnis e Vision vom Krischna ghaa het, het sich offiziell vo de Politik zruggzoge und mit vier Fründe, wo sini Schüeler gsii sind, afange en Aschram uufbaue.",🔎
3269,Nervensystem,S Närvesüsteem,Närvesüsteem,TRUE,"Näbe de andere Abdäilige in dr Usstellig, wo von ere churze Gschicht vom Museum über d Anatomii vom Mensch und über d Entwicklig vom Skelett, vo alle Orgaan, vom Närvesüsteem und de Bluetgefäss goot, wird detalliert au uf abnormi Entwicklige iigange.",🔎
,,,Närvesischtem,TRUE,"Anne 1963 isch bim Hawking Amyotrophi Lateralskleros (ALS) diagnoschtiziert wore, e degenerativi Chranket vum motorische Närvesischtem.",🔎
,,,Nerfesystem,TRUE,Di glatte Muskle chönet nöd willkürlich biwegt werde und werdet vom vegetative Nerfesystem gstüüret.,🔎
,,,zentrale Närvesüsteem,FALSE,"Im Fall vo de Äizäller isch dr Dood äntwääder dur e irrewersible Verlust vo dr Integritäät vo dr Zälle (Lyse) oder wenn si sich nüm cha däile (wil iir Genom zerstöört isch) definiert, im Fall vo de Süüger dur die irrewersibli Desintegrazioon vo Organ, wo für s Lääbe notwändig si wie s Härzkräislaufsüsteem und s zentrale Närvesüsteem (Hirni und Ruggemark), was sinersits usglööst wird, wenn die äinzelne Zälle stärbe.",🔎
,,,zentrale Nervesyschtem,FALSE,S Rüggemarch isch en Teil vom zentrale Nervesyschtem vo Wirbeltier und verlauft im Wirbelkanal.,🔎
3270,Seele,Seel,seelische,FALSE,So het sich dr Begriff Befindligkäitsstöörig für Iischränkige vom körperlige oder seelische Woolbefinde ooni objektivierbare medizinische Chranketswärt iibürgeret.,🔎
,,,Seelè,TRUE,"Im antikè Grychèland hèt mò s Zwärchfell für dè Sitz vo dè Seelè ghaaltè, dõrum stòt s Wort „phren“ (φρήν) für beidi Begriff.",🔎
3271,Berthold IV. (Zähringen),Berthold IV. vu Zährige,Berthold IV. vo Zähringè,TRUE,"m"">Grafè vo Achalm. Dè mit Agnes, Döchter vom Berthold IV. vo Zähringè, vohürõtete Graf Egino IV. vo Uurach hèt 1218 èn ",🔎
,,,Herzog Berthold IV. von Zähringen,FALSE,"böue wore. Anne 1175 s erscht Mol gnännt wore, dr Herzog Berthold IV. von Zähringen het d Burg in ere Fehde mit dr Grofe ""von Zollern",🔎
,,,Herzog Berthold vu Zährige,FALSE,"syyne Verwandte, Frynd un Dreie vu däm ihm aaduene Uurächt brichtet un het eso ne mächtigi Allianz gschmidet, wu drei Bischef, dr Herzog Berthold vu Zährige un 15 Grofe aaghert hän.",🔎
,,,Berthold IV. vu Zähringe,TRUE," ibergsildlet. Mer waißt nit, eb des uf dr Herzog Berthold IV. vu Zähringe (1152–1186) zruggoht. Zue dr Stifterfamilie vu Dä",🔎
,,,Berthold vu Zährige,FALSE,"Ainewäg giltet d Konkurränz vu dr drei Herzeg (Berthold vu Zährige, Friedrich vu Schwobe un Welf vu Spoleto), as ursächligs Spannigsfäld, glych wie au di expansiv Territorialbolitik vum Hugo.",🔎
3272,Ortsteil,Ortsteil,Stadtdeil,FALSE,Betzehüse isch e westliche Friburger Stadtdeil.,🔎
,,,Zinkè,FALSE,"Jänner 1973 ingmaindet worre isch, un 47 Zinkè un annere Wohnblätz.",🔎
,,,Gwardier,TRUE,Si befindet sich im Santihanns-Gwardier und isch em Häilige Antonius vo Padua gweiht.,🔎
,,,Ortsdoil,TRUE,"Zebeg (amtlich ""Zöbingen"") ischt a Ortsdoil vo Schnoida em Oschtalbkrois en Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Oort,FALSE,"Im Louf vo dr Zyt chunt’s vor, ass früeneri Ortsnääme vo so Oort, wo niemerts me woont – mä säit dene au «Wüeschtige» –, spöter wyters no as Fluernääme pruucht wärde, so wie bi de Überräscht vom middelalterleche Stedtli ""Glanzebärg"" bi Züri oder dr Walsersidlig ""Guscha"" bi Mäjefäld im Bünderland.",🔎
,,,Oortsteil,TRUE,Es Stadtviertel oder au Stadtkwartier isch en Oortsteil von ere Stadt.,🔎
,,,Ortsdeil,TRUE,"Hochdorf lit zämme mit sinem Ortsdeil ""Benzhuse"" im Nordweste vu Friburg.",🔎
,,,Ortsdail,TRUE,"Zue La Chaux-de-Fonds ghere usserhalb vo der Stadtsidlig au no der Ortsdail, wo ""Les Eplatures"" heisst () und ane 1900 zu der Stadt cho isch, und d Wyyler ""Le Crêt-du-Locle"" () und ""Les Rochettes"" un d Hofsidlig ""Les Joux Derrière"" ().",🔎
,,,Kwardiergmäind,FALSE,"Es befindet sich im Gundelikwardier an dr Gundeldingerstrooss 370 und ghöört zur «Kwardiergmäind» ""Zwingli-Lukas"" vo dr Chillegmäind ""St. Elisabethe"".",🔎
,,,Quardier,TRUE,"D Stadt Basel isch in nünzää Quardier ydeilt, die meischte im Grossbasel uf dr weschtlige Site vom Rhy, dr Räscht im Glaibasel.",🔎
,,,Kwartier,TRUE,"Denaa durquert d Sihl Adlischwiil und erreicht bi Läibach d Schtadt Züri, wo si d Gränze zwüsche de Kwartier Wolishofe, Ängi und Altstadt uf der rächte Syte und Läibach, Wiedike, Ussersyl und Induschtrykwartier uf der lingge Syte bildet.",🔎
,,,Flecka,FALSE,"Es isch oine vo de bsondre Oigahoida von ama Dialekt - bsondrs em Schwäbischa - dass ma vo oim Flecka zom nägschda ondrschiedlich schwädsd, ond des gild au bei de Wördr fir es Essa.",🔎
,,,Stadtdail,FALSE,De Groß Kroesschtadt Lindou glideret si sit dr Gebietsreform in zeh Stadtdail.,🔎
,,,Stadtdäil,FALSE,Schwamedinge isch e Stadtdäil vo Züri im Glattdaal uf der Nordsyte vom Züribèèrg.,🔎
,,,Stadtteil,FALSE,"Jänner 2020 isch d Stadt nomol grösser worde; de isch – wie me s bi Volchsabstimmige beidsyts bschlosse het – die bishärigi Gmeind Schinznach-Bad als nöie Stadtteil zu Brugg choo; do drmit isch dr Stadtbann no öppen en Drittel grösser woorde, und er goot vill wyter der Aare noo ufe weder vorhäär, und d Stadt het öppen en Zäätel meh Ywooner und au no en zwöite Baanhof; s tradizionsryche Bad Schinznach isch mit der nöie Klinik e landeswyt bekanten Oort.",🔎
,,,Kwardier,TRUE,Si befindet sich im Kannefäld-Kwardier im Santihanns.,🔎
,,,Stadttäil,FALSE,"D Stadt Wintertuur hät 7 Stadttäil: Altstadt, Oberwintertuur (salopp ""Oberi"") (*), See-e (*), Tööss (*), Välte (*), Wülflinge (*) und Mattebach.Die Stadtchräis, won es Stèèrndli (*) händ, sind früeneri Gmäinde, wo 1922 iigmäindet woorde sind.",🔎
,,,Fraktione,FALSE,"D Gmaind Bergün Filisur liit im oberen Albulatal und zum Gebiet vo de Gmaind ghöred d Dörfer Filisur () und Bergün/Bravuogn (), die beede Fraktione Stugl und Latsch wie au die beede Wiiler Preda (mitsamt de Maiesäss Naz) und Chants ().",🔎
,,,Stadtkwartier,FALSE,"D Stadtkwartier vo Noieburg sind: D Nochbergmeinde vo Noieburg sind Milvignes, Peseux, Valangin, Val-de-Ruz, Enges, Saint-Blaise, Cressier und Hauterive.",🔎
,,,Schdadteile,FALSE,"D Schdad wird i 5 Schdadteile gledert, wu sich widerum i 22 Schdadviertl teile.",🔎
,,,Ortsdäil,TRUE,"Wenn en Ortschaft wien es grössers Dorf oder e Stadt verschidene Sidligsgebiet mit eme eigene Charakter het, so cha me dene Ortsdäil sääge.",🔎
3273,Arzneimittel,Arzneimiddel,Medikamènt,FALSE,"Patientè mit Chrèbs hend zuedem es neus Medikamènt, das nöd nur bi de Schmèrzè hilft, sondern au t'Chèbszèlle ágríft.",🔎
,,,Medikament,FALSE,"  LSD isch d Abchürzig vo Lysergsüüridiethylamid, enärä psüchoaktive Substanz, wo vom Albert Hofmä, eme bi Sandoz in Basel âgstellte Chemiker, mittm Ziel vo dä Entwicklig vom ene chreislauf- und atmigsârendä Medikament 1938 hérgstellt und unterm Markänamä ""Delysid"" vertribbä wordä isch.",🔎
,,,Medikamänt,FALSE,"Bis vor kurzem hets keini Medikamänt gege Virenerkrankige gäh, das het sich zum Glügg gänderet: es git hüte zum Bischpiil Middel gege Zoster (Fieberblootere, Gürtelroose) und Influenzavire (Grippe).",🔎
,,,Arznei,FALSE,"Er schribt din über Anthropologii, Arzneie us Pflanze- und Diersubstanze, Botanik, Ethnografii, Gaartebau, Geografii, Kosmologii, Kunstgschicht, Medizin, Metallverarbäitig, menschligi Füsiologii, Mineralogii, die Schöne Künst und Zoologii.",🔎
,,,Àrznäimìttel,TRUE,"Autismus ìsch kää Krànkhait, un ’s kìtt kää Àrznäimìttel fìr vum Autischmus „haila“.",🔎
3274,Ellikon an der Thur,Elike a de Tuur,Ellike,FALSE,D Thur selber flüsst bi Ellike in Rhii.,🔎
,,,Elike,FALSE,Fèldi und Hèrte händ bis 1884 zue Elike ghöört.,🔎
,,,Eliken,FALSE,Mai 1920 z Heerte bi Eliken uf d Wält choo und am 11.,🔎
3275,Gehörlosigkeit,Gehörlosigkeit,taub,FALSE,"Anno 1819 isch denn dä Beethoven komplett taub gsi, so dass er selbär käi Konzert me gge het und au nümä het chönä dirigiärä.",🔎
,,,Ghöör verloore,FALSE,Im Joor 1792 isch dr Goya schweer chrank worde und het si Ghöör verloore.,🔎
3276,Bahnhof Basel SBB,Bahnhof Basel SBB,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Bahnhof SBB,FALSE,"S Quartier ligt uf dr Grossbasler Site vo dr Kantonsgränze, südlig vom Bahnhof SBB in ere reizvolle Hang- und Hügellaag, uf em Bruederholz, eme Höhezug, wo sich vor allem im Baselbiet befindet und wo im Quartier dr Naame gää het.",🔎
,,,Baanhoof Baasel SBB,TRUE,"S Stroossburger Dänggmol stoot in Baasel uf em Zentralbaanblatz bim Baanhoof Baasel SBB und erinneret an die humanitääri Rolle, wo d Schwizer bi dr Belaagerig vo Stroossburg im Dütsch-Franzöösische Chrieg gspiilt häi.",🔎
,,,SBB-Baanhoof,FALSE,Das si bachabwärts: Über Iisebaangläis git s die Brugge z Basel: Vom SBB-Baanhoof in Richdig Schwiz: Vom SBB-Baanhoof in Richdig Frankriich:,🔎
,,,Baasler Centralbaanhoof,FALSE,"Er het e Hufe dekorativi Aarbäite as Bildhauer gmacht, wie die monumentale Grubbe ""Handel"" und ""Industrii"" für e Baasler Centralbaanhoof (1863, spööter zerstört) oder d Larve an dr Bank in Baasel (um 1858), e Dänkmol für die verschüttete Chinder vo Hellike uf em Friidhoof dörte und klassizistischi Büste, z.",🔎
,,,Baanhoof SBB z Baasel,FALSE,"2015 häi die Bibliotheegge zum Netz vo dr GGG Stadtbibliotheegg Baasel ghöört: Baasel-Stadt: Im Ufdraag vo de Gmäinde: Im Ufdraag vom Erziejigsdepartemänt vom Kanton Baasel-Stadt d Schuelbibliotheege: D Medie, wo mä usgleent het, cha mä in alle Bibliotheege und in de Zrugggoobkäste bi alle Bibliotheege und in de Buechhandlige Bider&Tanner, Thalia und bim Kiosk uf em Gläis 1 am Baanhoof SBB z Baasel zrugggee.",🔎
,,,SBB Baanhoof Basel,FALSE,Dr Baasler Centralbaanblatz isch e Blatz vor em SBB Baanhoof Basel.,🔎
,,,Centralbahnhof,FALSE,Dr Centralbahnhof nääbedra isch 1907 iigweit worde.,🔎
,,,Baanhof SBB,FALSE,D Basler Vobindigsbaan isch è Ysèbaaschtreggi i dè Schwizer Stadt Basel un vobindet dè Baddische Baanhof im Chlybasel am rächtè Rhyufer mit èm Baanhof SBB im Grossbasel am linkè Rhyufer.,🔎
,,,Hauptbaanhoof vo dr SBB,FALSE,"Alli Vorschleeg häi e Verbindig vo de bäide Baasler Zentraalbaanhööf, em Hauptbaanhoof vo dr SBB und em alte Baadische Baanhoof vorgsee, drzue hätte meereri Ussekwartder erschlosse wärde.",🔎
,,,Baanhofgeböid,FALSE,d Muusig-Akademii zämme mit em Fritz Stehlin und s Baanhofgeböid zämme mit em Emil Faesch.,🔎
,,,Basel SBB RB,FALSE,"A beidnè Endpünkt befindet sich jewyls eini vo dè gröschtè Rangyrbahnhöf Europas: Monnèm Rbf wie au ennet dè Staatsgränz Basel SBB RB z Muttenz, beidi zweisitig aaglait.",🔎
,,,Zentraalbaanhoof,FALSE,"D Drotschke häi zwüsche bestimmte Standblätz bi jeedem Wätter vercheert, aber e Faart vom Zentraalbaanhoof zum Määrktblatz het 1860 öbbe Fr. 1.20 kostet, was dr Helfti vom e Daagloon vom ene Fabrikarbäiter entsproche het.",🔎
,,,Baanhoof SBB,FALSE,"Dur si Laag und dur e monumental chrüzförmig Zentralbau mit em kwadratische Durm und dr Fänsterroose, wo mä vo witem cha gsee, bildet dr Kiirchebau dr Fluchtpunkt vom Baanhoof SBB in Richdig Viaduktstrooss.",🔎
,,,Baanhof Basel,FALSE,È witeres Umgehungsgleis umgòt dè Baanhof Basel un vobindet d Hauèschtei- dirèkt mit dè Juralinniè (via Basel St. Jakob – Basel Dreischpitz).,🔎
,,,Centralbaanhof,FALSE,"Zu dè Aabindig a d Schwiz isch 1859 d Rhybrugg bi Waldshuèt, 1871 d Vobindig Konschtanz–Chrützlingè un 1873 d Basler Vobindigsbaan entschtandè, letschteri vobindet dè Badische Baanhof mit èm Centralbaanhof z Basel.",🔎
,,,SBB Bahnhof,FALSE,"1926 het im SBB Bahnhof dr erscht Basler Radiosänder afo Sändige bringe, fümf Johr vor em Radio Beromünschter, und vierzäh Johr spööter isch er ufs Bruederholz züglet.",🔎
,,,Centralbaanhoof,FALSE,"1858 het d Stadt beschlosse, uf em Aescheblatz dr Centralbaanhoof z baue.",🔎
,,,Schwizerische Bundesbaanhoof,FALSE,D Iisebaanbrugg isch s Härzstück vo dr Baasler Verbindigsbaan und verbindet dr Badisch Baanhoof uf dr rächte Site vom Rhii mit em Schwizerische Bundesbaanhoof und em Streckenetz vo dr SBB linggs vom Rhii.,🔎
,,,Basler Hauptbaanhoof,FALSE,Dr Aescheblatz lit zwüschen em Basler Hauptbaanhoof und em Rhii.,🔎
,,,Basel SBB,FALSE,"Alli Färnzüüg, wo us Dütschland in d Schwiiz chömme, halte vor Basel SBB zerst am Badische Bahnhof.",🔎
3277,Tanz,Danz,Danzregisseur,FALSE,Juni 1973 uf eme Ruggflug us dr USA) isch e britische Danzregisseur un Choreograf gsii.,🔎
,,,Dänzeri,FALSE,"Augschte 1984 z Krasnojarsk, Sowjetunion) isch e dytschi Schlagersängeri, Dänzeri un Entertaineri.",🔎
,,,Dänz,TRUE,In dr Narockmuusig si die äinzelne Stück von ere Suite im Allgemäine ächti oder stilisierti Dänz und stöön mäistens in dr gliiche Doonart.,🔎
,,,Dänzer,FALSE,Er isch aber fast nume as Sänger und Dänzer ufdräte.,🔎
,,,Dänzere,FALSE,"Juli 1756) isch e franzöösischi Dänzere, Zitgenossin und Rivalin vo dr Marie Camargo gsi.",🔎
3278,Andelfingen ZH,Andelfinge ZH,Andlefinge,TRUE,"Novämber 1818 z Andlefinge) isch en Zürcher Landvogt, Richter, Militèèrmaa, Landwiirt, Kantonaalpolitiker und Maaler gsy.",🔎
,,,Andelfingè,TRUE,A sèllèm Daag hèt d Nordoschtbaan (NOB) d Rhyfallbaan übber Andelfingè gu Winti eröffnèt.,🔎
,,,Andelfinge,TRUE,"De Kanton verdankt sin Name em Fluss Thur, wo vo Südoschte noch Nordweschte dur en dure flüsst und im Zürcher Bezirk Andelfinge in Rhy mündet.",🔎
3279,Erzbistum Reims,Arzbìschtumm Reims,Bischoof vu Reims,FALSE,"Dr Nicasius vu Reims, àui Nychasius gschrììwa (làtiinisch ; frànzeesch """" ; † 407 odd’r 451), ìsch vu 400 bis züa siim Tood Bischoof vu Reims gsìì.",🔎
,,,Wäihbischoof vu Reims,FALSE,Vorhar ìsch’r zwìscha 1974 un 1978 Wäihbischoof vu Reims gsìì.,🔎
,,,Erzbischof,FALSE,D Schtadt isch Sitz vom enä Erzbischof und het sit 1969 ä Universität.,🔎
3280,Europäische Gebietskörperschaft Elsass,Europäischa Gebiatskärwerschàft Elsàss,Öiropäischa Gebiatskäärwerschàft Elsàss,TRUE,’S gheert züa dr Öiropäischa Gebiatskäärwerschàft Elsàss un ìsch wia-n-a „elsassischa Botschàft“ ìn dr frànzeescha Hàuiptschtàdt.,🔎
,,,Europäischa Gebiatskärwerschàft,FALSE,"S Elsàss ésch e Làndschàft un e „Europäischa Gebiatskärwerschàft“ ém Oschte vun Frànkrich, én de Verwàltungsregion Grand Est.",🔎
,,,Öiropäischa Gebiatskärwerschàft Elsàss,TRUE,Noh dr Grìndung vu dr Öiropäischa Gebiatskärwerschàft Elsàss ànna 2021 ìsch’r Elsassischer Root worra.,🔎
3281,Sevelen SG,Seavala,Seevele,TRUE,"D Nochbergmainde sind Grabs, Gams, Seevele und Sennwald, im Förschtatum Liachtaschta usserdem no d Gmainde Escha, Schaa und Vadoz.",🔎
,,,Sevele,TRUE,Novämber 1979) isch e Schwiizer Sängeri und Songwriter vo Sevele im Sanggaller Rhytal.,🔎
3282,Grad Celsius,Grad Celsius,Celsiusskala,FALSE,"Dur die Definition vu dr beide Fixpunkte vu dr Kelvinskala handelet es sich bi sällere um e um 273,15 Grad verschobeni Celsiusskala.",🔎
,,,°C,FALSE,"Dezue isch dr international Meterprototyp agfertigt worre, e Stab mit chrüzförmigem Querschnitt us ere Platin-Iridium-Legeirig im Verhältnis 90:10 un e Meter isch festglegt worre als dr Abstand vu dr Middelstrich vu zwei Strichgruppe bi ere Temperatur vu 0 °C.",🔎
3283,Wien,Wien,Wiin,TRUE,"Em Altr vo 23 Johr hot’s da Conradin Kreutzer noch Wiin vorschlaga, wo-nem dr berihmde Johann Georg Albrechtsberger kombosidorische Feinheida beibrocht hot, wo-nem spätr vo graußem Nutza gwäa send.",🔎
,,,Wiener,FALSE,"Die Weihe des Hauses isch e Festspiil, wo bi dr Nöieröffnig vom Wiener Josefstedter Theater am 3.",🔎
,,,Wiän,TRUE,"So isch er undr anderem Presidänt vo dr Gsellschaft firs schwiizerische Volkstheater oder vom Innerschwiizer Schrftschtellervrband gsi, abr oi vom Internazionale Dialäktinschtituit z Wiän.",🔎
,,,Wyn,TRUE,Spòter sin Bands wiè d Mojo Blues Band (uss Wyn) odder d Blues Company bopulär worrè.,🔎
,,,Wian,TRUE,"1824 ischt da Ortsvorsteher vo Mäder, ""Johann Josef Ender"" ge Wian gritta und hot döt durchgsetzt, daß da Staat dia Rhiiregulierig und da Bau vo neua Dämm übrniet.",🔎
,,,Wianer,FALSE,"Wiiler hot a renoviirte römisch-katolische Pfarrkircha, wo 1875/76 im neugotischa Stil vom schwäbischa Dombaumoaschtr Friedrich vo Schmidt baut wora isch, wo o da Baumoaschtr vom Wianer Roothus gsi isch.",🔎
,,,Wièn,TRUE,"Byschpill sin diè zaalrychè, deilwys immer no nit vobundènè Sackbaanhööf z Paris, Wièn, London un Moskau.",🔎
3284,Lawine,Lawine,Schneebrättlawine,FALSE,"D Barbara Henneberger isch bi dr Draiarbete zum Skifilm ""Ski-Faszination"" vum Willy Bogner zäme mit em US-amerikanische Rännlaifer Buddy Werner dur e Schneebrättlawine ums Lääbe chuu.",🔎
,,,Lawinèopfer,FALSE,Dõher isch d Zaal vo dè Lawinèopfer bim Heuziè woll äänlich hoch gsi wiè diè vo dè vom Schlittè überrolltè odder im Gländi abgschtürztè.,🔎
,,,Lawiine,TRUE,Noch ere groose Lawiine ane 1803 sin e Dail Hyyser nimi ùfböue woore.,🔎
,,,Lawinegfoor,FALSE,Deil Abschnitt vo dr Passstrooss tarf me zytewys im Winter wäge Lawinegfoor nit pruuche.,🔎
,,,Lawinenstrich,FALSE,"S Weidevyh haaltet d Alpflächè offè, dõdurch wörred Pflanzègsellschaftè gförderèt, welli suscht nu uff Sonderschtandört wiè Felsköpf mit èrè für Bewaldig nit uusreichender Humusufflaag odder in Lawinenstrich vorchömmet.",🔎
,,,Lauwele,TRUE,"Ane 1719 hed e Lauwele s Dorf verwüeschtet und au das Huus zämegrisse, und drufabe isch es den vil grösser wider ufbout worde.",🔎
,,,Làwiina,TRUE,"Ainiga nàdììrliga Ärraignissa düan Infraschàll ärziiga, wia G’wìtter, Wàsserwälla, Leewälla, Làwiina, Ardbeewa, Vulkààna, Boliida, Wàsserfalla, s’ Schplìttra vu’ma Iisbarg, Polààrlìchter, Blìtza un Eläktriziteet ìn dr Ionosfäära.",🔎
,,,Lawinè,TRUE,Im Winter chönnèd sich Wächtè un Lawinè a dè Karhäng bildè.,🔎
,,,Lauine,TRUE,Si werdet iigsetzt um Lüüt us Lauine z rette.,🔎
,,,Lawyne,TRUE,"Oben a dr Alp Spih sind grossi Lawyneverbauige, un undedra no dr Bannwald, zum s Dorf vor de Lawyne z schütze.",🔎
,,,Laui,TRUE,"Wo 1835 d Hütte vom Undersäss abeprönnt isch, sind bis zum übernöchschte Alpsummer zwoo nöji Hütte bout worde; eini isch gly drufabe von ere Laui wider ygrisse worde, und es isch denn obedra es ""Ääbehöch"" hicho; im schwäre Lawinewinter 1951 het dr Schnee das Sennhuus und e Deil vo de Schäärme wider kabut gmacht.",🔎
3285,Dionysos,Dionysos,Bacchus,FALSE,"Bin ere andere Variante, wo as Fondue-Vigneron oder Fondue-Bacchus bekannt isch, duet mä Fleischstück in chochendem Wii choche.",🔎
,,,Dionüsos,TRUE,Mit em Dionüsos het si dr Priapos und mit em Hermes dr Hermafroditos gmacht.,🔎
,,,Dionysos Melanaiges,FALSE,"Woll bim Hafe zue isch de Tempel vom Dionysos Melanaiges (""schwarzes Gaissefell""), wo jedes Joor e Musigweppewerb stattgfunde hett und e Wettschwümme und Wettruedere, wa uusergwöönlich isch, well de Dionysos sös wenig mitem Meer z tue hett.",🔎
,,,Bacchique,FALSE,"Es git au e pazifistische Fassung, (); e Text für d Bewohner vo de ehemalige Kolonie, (); e Marseillaise „für alli, wo s Läbe liebed“ (""La Marseillaise Bacchique"") und e Version vo 1973 vom Serge Gainsbourg, ""Aux armes et caetera"".",🔎
3286,Oberwinterthur,Oberwinterthur,Oberwintertuurer,FALSE,"Spööter händ d Kelte im Piet vo Wintertuur gwont, und zwar waarschindlich sind s vor alem uf em Oberwintertuurer Hoger gsii, wo sich dänn au d Röömer niderglaa händ und deed für iri paar Soldaate ä chlini Feschtig bout händ, mit eme Tämpel und em ene Bedli.",🔎
,,,Oberwinti,TRUE,"Z ""Aquae Helveticae"" hei sowohl Römer wi au Helvetier gläbt und d Sidlig isch an de römische Stroosse gläge, wo vo ""Augusta Raurica"" (Augscht) und ""Vindonissa"" uf ""Turicum"" (Züri), ""Vitudurum"" (Oberwinti) und ""Brigantium"" (Breagaz) ggangen isch.",🔎
,,,Oberwintertuur,TRUE,"Di mittelalterlich Stadt Wintertuur isch zum eerschte Mal im Jaar 1180 als ""in Niderun Winterture"" gnamset worde; wänn vo Oberwintertuur d Reed isch, ghäissts scho 856 ""in Wintarduro"".",🔎
,,,Oberi,TRUE,S Winterthurer Guggi-Kwartier isch im Stadtchreis 2 Oberi grad näbet Zinzike.,🔎
3287,Münchenbuchsee,Buchsi,Münchebuchsee,FALSE,Novämber 1844 z Hofwil bi Münchebuchsee) isch e Schwiizer Pedagog und Agronom gsi.,🔎
,,,Münchebuchsi,FALSE,"D Nachburgmeinde si Münchebuchsi im Norde, Bärn im Süde, Ittige im Südoschte, Linech im Weschten u Bremgarte im Südweschte.",🔎
,,,Münchebuechsee,FALSE,Nach ere Lehr z Langethal het er s Lehrerseminar z Münchebuechsee bsuecht.,🔎
,,,Münchebuchse,FALSE,Vo 1884 a het er s Lehrerseminar Hofwil bi Münchebuchse psuecht.,🔎
,,,Hofwyl,FALSE,"Unterwege triffst du-n-e Brügg a, ganz vo Stei, höy über d’Rüß, u-n-ohni Joch, u-n-ist u b’het si notti doch.» Spöter sind es baar vom Kuen sine Gedicht vom Bärner Kantor Chäsermaa und vom Sanggaller Komponischt Ferdinand Huber (1791–1863), wo z Hofwyl bi Bärn a dr Schuel vom Philipp Emanuel vo Fellenbärg Musigleerer gsi isch, verdoont worde.",🔎
3288,Deutsche Demokratische Republik,Dytschi Demokratischi Republik (DDR),Dütsche Demokratische Republik,FALSE,"D Jo-Stimme si im Wäsentlige vo de arabische Länder, vo Staate us dr Dritte Wält und vom Ostblock (u. a. dr Sowjetunion und dr Dütsche Demokratische Republik) choo.",🔎
,,,Oscht,FALSE,"In Oscht- wie ou in Weschtdüütschland het mer nach em zwöite Wäutchrieg ganz vili glichi u eifachi u liechti Triibwäge bout, wo us viune Bouteili bout worde si, wo o im Laschtwage- und Outobusbou i glicher oder ähnlecher Form verwändet worde si.",🔎
,,,DDR,FALSE,"Noch em Chrieg het si d Sowjetunion e großen Yyfluss in dr Nochberländer Pole, Tschechoslowakei, Ungarn, Rumänie, Bulgarien, Albanien un in dr DDR gsicheret.",🔎
,,,Tüütsche Demokratische Republik,FALSE,Mit em Bytritt vo de Tüütsche Demokratische Republik zur Bundesrepublik Tüütschland 1990 isch es aber ändgültig dur d Bundesrepublik abglööst woorde.,🔎
,,,Dytsche Demokratische Republik,FALSE,Bim Zämmebruch vu dr Dytsche Demokratische Republik isch er dr breite Effentligkeit as Burgerrächtler bekannt wore.,🔎
,,,Dütschè Demokratischè Republik,FALSE,"Dè Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, wellè sich nõch 1945 i dè Sowjetischè Besatzigszonè befundè hèt, isch im Ufftrag vo dè Sowjetischè Milidäradminischtration z Dütschland (SMAD) witer betribbè un 1949 zu dè Staatsbaan vo dè Dütschè Demokratischè Republik worrè.",🔎
,,,Dütschi Demokratischi Republik,FALSE,"Er hät im Weste a Dütschland (vo 1949 bis 1990 au a die Dütschi Demokratischi Republik), im Norde a Pole, im Oste zerscht a Rumänie (bis 1946) und spöter a d Sowjetunion (bis 1991) und a d Ukraine und im Süde a Ungarn und Österrich gränzt.",🔎
,,,Deitscha Demokratischa Republik,FALSE,Des isch im Verainigungsvertrag vo da friherner Bundesrepublik Deitschland mit da Deitscha Demokratischa Republik anno 1990 so auskhandelt worra ond 1994 vomm Barlament vom verainigta Deitschland im Berlin/Bonn-Gsetz so feschtglegt worra.,🔎
3289,Neuirland,Neiirland,Nöiirland,TRUE,"August 1767 dr St.-Georgs-Kanal im hütige Bismarck-Archipel entdeckt, wo Nöibritannie und Nöiirland vonenander drennt.",🔎
,,,Neumecklenburg-Süd,FALSE,"Vu 1885 bis 1899 het d Inselgruppe zum sognännte „Dytsche Schutzbiet“ un vu 1899 bis 1914 zue dr Koloni Dytsch-Neiginea, Verwaltigsbezirk Neumecklenburg-Süd mit em Sitz z Namatanai ghert.",🔎
,,,Neirland,TRUE,"Gschwätzt wird uf dr Feni-Insle dr Feni-Dialäkt vum Tangga, ere auschtronesische Sproch, wu au uf dr Tanga-Insle un in drei Derfer uf Neirland gschwätzt wird.",🔎
3290,Stereoskopie,Stereoskopii,stereoskopischi,FALSE,Er het denn mit Hilf von ere Fresnel-Linse verschidnigi stereoskopischi Wärk gmoolt.,🔎
,,,Stereoskopy,TRUE,"Aalässlich vo dè Yweihig vom Kanaal hèt s uff Stereoskopy spezialisyrte Pariser Familliènunternemmè Léon & Lévy èm Fotografè Auguste-Rosalie Bisson d „Reise uff èm Nil“ finanzyrt, vo wellerè rund 300 Uffnaamè rebroduzyrt worrè sin.",🔎
,,,stereoskoopische,FALSE,Vo 1970 aa het er sich mit stereoskoopische Bilder abgee und het holografischi Arbäite gmacht.,🔎
3291,Unterzentrum,Unterzèntrum,Unterzäntrum,TRUE,Wẽnnede bildet a Unterzäntrum im Mittelzäntrum Woeblinge/Fellbach vu dr Region Stuegert.,🔎
,,,Chleizentrè,FALSE,"S isch è Netz uss Obber-, Mittel-, Unter- un Chleizentrè entschtandè: Mit èm Landesentwicklungsblaan hèt è bolitischi Strukturreform aagfangè, wo i dè èrschtè Hälfti vo dè 1970er Johr realisyrt worrè isch.",🔎
,,,Underzentre,TRUE,"Um en Oberzentrum ume het s im Allgemäine mehreri Mittelzentre, und um die ume git s Underzentre.",🔎
3292,Widerlager (Bautechnik),Widderlager (Bruggebau),Widerlager,TRUE,"Kupple si e bsundrigi Form vom Gwölb, hai nume äi Schäitelpunkt und iire Grundriss, wo kräisförmig, owal oder vileggig cha si, dient in sim ganze Umfang as Widerlager.",🔎
,,,Widderlager,TRUE,"Drübber usè stôt als Widderlager gegè diè horizontal wùrkendè Chräft (dÈ Wassèrdruck isch gegè de Damm grichtet) nu dè Dammschüttkörper ""hinter"" dè Kèrndichtig zur Vofügig, denn dè Wassèrdruck wùrkt uff d Dichtig.",🔎
3293,Säkularisation,Säkularisazioon,Säkulàrischmus,FALSE,"Ìn dr dogmààtischa Konschtituzioon ""Dei Filius"" vun Àwrìl 1870 hann d’ Konziilsvattera mehrera Ideea — Razionàlischmus, Ànàrkischmus, Kommunischmus, Soziàlìschmus, Liberàlischmus, Materialischmus, Modärnischmus, Nàtüràlischmus, Pantheischmus un Säkulàrischmus — àls Ìrrtummslehra verurtailt.",🔎
,,,säkularisiert,FALSE,1803 isch s Eigetum vom Kloschter St. Blasien säkularisiert wore.,🔎
,,,Sekulariazion,TRUE,Dur d Sekulariazion 1803 het dr Hermann unter anderem s Chloschter Stette iberchuu.,🔎
,,,Sekularisazioon,TRUE,Mit dr Reformazioon isch im Joor 1525 d Sekularisazioon vom Räst vom Ordestaat choo und si Umwandlig in e wältligs Herzogdum.,🔎
,,,Sekularisierig,FALSE,"1829 händ s en zum Kustos vo de Bayerische Hoof- und Staatsbiblioteek ernänt, und deet hät er bsunders de Handschriftenabtäilig glueget – inwäntarisiert hät er 27 000 Handschrifte, wo zum grööschte Täil ifolg vo de Sekularisierig vo de bayerische Chlööschter in Bsitz vom Staat choo sind.",🔎
3294,Enzyklopädie,Enzyklopedi,Enzyklopädy,TRUE,"S zur Zyt grescht Wiki vun de Welt isch d Wikipedia, wu 2001 grindet worre isch, e freyi Enzyklopädy.",🔎
,,,enzyklopedischs Wärk,FALSE,"Dschami' at-tawarich (), im dütschsproochige Ruum as ""Universalgschicht"" bekannt, isch en enzyklopedischs Wärk us em spoote 13. oder früeje 14.",🔎
,,,Läxikon,FALSE,"D’ Encyclopædia Universalis (làtiinisch ; frànzeesch ) ìsch a àllsittig Läxikon uff Frànzeesch, wo vum Verlààg Société d’édition Encyclopædia Universalis S.A. veräffentligt wìrd.",🔎
,,,Enzyklopedie,TRUE,"Er het e Hufe Lithografie gmacht, öbbe 300 Blakaat und meereri Wandbilder (so für s Schwizerische Roote Chrüz, s IOC, d UNO und d UNESCO, d ICAO und vili öffentligi und brivati Undernääme), het öbbe 200 Sachbüecher, Enzyklopedie und literarischi Wärk illustriert und Entwürf für öbbe 90 Briefmarke (hauptsächlig für d Schwiz, Liechtestäi und d UNO) und 25 Medallie gmacht.",🔎
,,,enzyklopedii,FALSE,"S Theatrum Vitae Humanae isch en Art Universalenzyklopedii uf Latiinisch, wo noch aristotelisch-ramistische Methode süstematisch strukturiert isch.",🔎
,,,Enzyklopedii,TRUE,"D Wikipedia isch e Enzyklopedii mid Byydreeg, wù jeede Internet-Nutzer dèèrf ändere oder naimen anderschd cha bruuche.",🔎
,,,Nàzionààlläxikon,FALSE,"D’ Canadian Encyclopedia (anglisch ), uff Frànzeesch Encyclopédie canadienne , ìsch a Nàzionààlläxikon zem Theema Kànàdà.",🔎
,,,Enziklopedii,TRUE,"Dr Plinius e natuurwüsseschaftligi Enziklopedii, d ""Naturalis historia"" (Natuurgschicht) verfasst, wo 37 Bänd het und sis äinzige Wärk isch, wo erhalte isch.",🔎
,,,Enzyklopädii,TRUE,"S Kulinarische Erb vo de Schwiz (, , romanisch ""Patrimoni culinar svizzer"") isch e mehrsprochigi Enzyklopädii vo de tradizionelle Schwizer Chuchi.",🔎
,,,Enzüklopädii,TRUE,"D’ Enzüklopädii vu dr modärna Ukràina (ukràinisch / (ESU), anglisch """") ìsch a Enzüklopädii uff Ukràinisch, wo vum Kiewer Ìnschtitüüt fìr enzüklopäädischa Forschung vu dr Nàzionààla Àkàdemii vu da Wìssaschàfta vu dr Ukràina veräffentligt wìrd.",🔎
,,,Enzylopädi,TRUE,"D' Encyclopaedia Galactica (EG) isch e fiktivi, zuechümftigi Enzylopädi, wo s'gesamte Wisse vu unserem Weltall in sich vereint.",🔎
3295,Tiwaz Aett,Tys Aett,Tys Ætt,FALSE,Si isch di zwoot Ruune im Tys Ætt.,🔎
,,,Týs ætt,FALSE,Si isch di erst Ruune im Týs ætt.,🔎
,,,dritte Ætt,FALSE,D e-Ruune isch di nünzeet Ruune im Futhark und di dritt Ruune im dritte Ætt.,🔎
3296,Fruchtbarkeit,Fruchtbarkeit,Fruchtbarkäit,TRUE,Dr Fallus gältet sit Joorduusige as Sümbool für Chraft und Fruchtbarkäit.,🔎
,,,fruchtbarste,FALSE,Er gältet as äine vo de fruchtbarste und iiflussriichste Muusiker vo allne Zite.,🔎
,,,Fertilität,FALSE,"Vili Arte, öbbe die Muuseverwandte, si kennzeichnet von ere usgsproche hoche Fertilität (r-Strategii).",🔎
3297,Gregor von Tours,Dr Gregor vo Tours,Gregor vo Tours,TRUE,"Johrhundert het dr Gregor vo Tours berichtet, dass in synrer Gegend no vereinzelt Gallisch gsproche worre isch; des isch s'letschti Mol, dass d'Sproch erwähnt wird.",🔎
,,,Gregor vu Tours,TRUE,"Joorhundert schriftlig feschtghalte, dr Gregor vu Tours (538–594) het si zem eerschte Mool in s Latyynisch ibersetzt.",🔎
,,,Gregor vo Tuur,TRUE,"D Radegund het dr gross fränkisch Bischof Gregor vo Tuur und dr oschtgotisch Prieschter un Dichter Venantius Fortunatus, wo zwänzg Joor lang z Poitiers gläbt het, guet könnt.",🔎
,,,Gregor va Tours,TRUE,Bikannti Liit us där Ziit sind där Gregor va Tours und där Sidonius Apollinaris gsi.,🔎
,,,Gregor vo Tous,TRUE,Gregor vo Tous hèt für diè 2.,🔎
3298,Altensteig,Aldaschdaeg,Aldaschdåeg,TRUE,"D´ Nåchbergmaendena vo Nuiweiler send Bad Wildbad, Oberreichabach, Bad Daenach-Zavlschdoe, Bualich, Aldaschdåeg ond Semmersfäld.",🔎
,,,Aldasdåeg,TRUE,"Nagld isch s´Middlzentrom fir d Flägga dromrom: Äbhausa, Aldasdåeg, Egahausa, Håedorbach, Raordorf, Semmorsfäld ond Wildbärg.",🔎
,,,Aldasteig,TRUE,"Mai 1858 d Marie Therese Speidel, a Dechterle vom Schultes vo Aldasteig em Nordschwarzwald.",🔎
3299,Fecht (Fluss),Fecht (Fluss),Fecht,TRUE,"De wichtigschti Züefless sind nàdiirli numme vun links, vum Vogese-Gebiri: de Larg, de Doller, de Thur, de Löich, de Fecht, de Giesse, d’Andlau, de Leberbach, d'Ehn, de Brisch un de Suffel.",🔎
,,,Facht,FALSE,"Als Gmeind ìm Daal vu der Facht ìsch Mìnschter lange Zitt vu der Tekschtilìndustri bräägt gsìì, sälle Branche ìsch awer hìte ìn ere Krisesituation.",🔎
3300,Schwul,schwuul,schwul,FALSE,"Homosexualität isch e Wort, wo je nochdäm wie s bruucht wird, gliichgschlächtligs sexuells Verhalte, erotischs und romantischs Begehre gegenüber Persone vom eigene Gschlächt und au d Identitäte, wo druf aufbaut si, cha bezeichne – öbbe wemm mä sich sälber as lesbisch oder schwul definiert.",🔎
,,,schwuli,FALSE,"Si falet uuf, dör meriri schwuli Inschrifte us de Understadt, wäred uf de ""Götter-Agora"" meriri Stai ufgstellt wore sind, wo nume grad e Göttername enthaltet.",🔎
3301,Patois (französische Sprache),Patois,Patouais,TRUE,"Es isch sogar dänne Lüt ùffem Cotentin no gläufig, wo eigetli kei ""Patouais"" mee schwätze.",🔎
,,,Patua,TRUE,"Im Fryburger Patua hiisst de Ortsname vo Düdinge , im Französische siit mu ""Guin"" .",🔎
,,,Pattua,TRUE,"Teilwiis gcheert mu inu Situtellini va Val Eifisch und Ering nu ds Pattua, en frankoprovenzaalischi Mundart.",🔎
,,,Patwé,FALSE,"De Kanton het rund 9.700 Ywohner (Stand 1999) vo denne hen 1983 no circa 2.000 (also 20%) un 2% vo de Grundschüeler, de “Patwé” gsproche; am meischte isch s Welsch schynts no z Labaroche verbreitet.",🔎
3302,Cellulose,Celluloose,Cellulosebrodukt,FALSE,"Nume die lange Faasere wärde mäistens zu dünne Fäde gspunne und für Teggstilie verwändet, wääred sich d Linter nume für Cellulosebrodukt äigne.",🔎
,,,Zelluloose,TRUE,"Kennzäiche für d Moos si d Fotosünthesepigmänt Chlorofüll a und b, Sterki as Späichersubstanz und Zällwänd us Zelluloose, aber ooni Lignin.",🔎
,,,Zellulose,TRUE,Halbsünthetischi Kunststoff entstöön dur d Modifikazioon vo natürlige Polymer (vor allem Zellulose zu Zelluloid) wäärend anderi biobasierti Kunststoff wie Polymilchsüüri oder Polyhydroxidbuttersüüri dur d Fermentazioon vo Zucker oder Sterki härgstellt wärde.,🔎
3303,Kenaz,ᚲ,k-Ruune,FALSE,Joorhundert verschwunde und mit de k-Ruune gschribe worde.,🔎
,,,ᚲ kenaz,FALSE,"D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ fehu, ᚢ uruz, ᚦ thurisaz, ᚨ ansuz, ᚱ raido, ᚲ kenaz, ᚷ gebo, ᚹ wunjo.",🔎
3304,Novartis,Novartis,Novartis AG,FALSE,"S Archiiv bestoot us em eigete Firmenarchiiv vo dr Novartis AG sälber, wo 1996 entstande isch, wo d Basler Farma- und Chemiiundernääme Ciba-Geigy AG und Sandoz fusioniert häi, und us meerere historische Archiiv vo de Firme, wo in dr Novartis ufgange si: J.R. Geigy AG, Ciba AG, Durand & Huguenin AG, Sandoz AG.",🔎
,,,J.R. Geigy AG,FALSE,dr Paul Hermann Müller as Forschigschemiker bi dr J.R. Geigy AG z Basel aagfange. do het er si zerscht mit pflanz,🔎
3305,Rheinbrücke Waldshut–Koblenz,Rhybrugg Waldshuèt-Koblänz,Rhybrugg bi Waldshuèt,FALSE,Selli hèt erschtmols mit dè Inbetrièbnaam vo dè Rhybrugg bi Waldshuèt am 18.,🔎
,,,Ysèbaabrugg Waldshuèt-Koblänz,FALSE,Dè Yschtau isch öppè 12 Kilometer lang un gòt bis öppè 400 Meter obberhalb vo dè Ysèbaabrugg Waldshuèt-Koblänz.,🔎
,,,Ysèbaabrugg Waldshuèt–Koblänz,FALSE,"Um dè Rhy übberquerè z chönnè, hèt dè Robert Gerwig d Ysèbaabrugg Waldshuèt–Koblänz zwǜschè dè Schmittenau un schwizer Rhyufer weschtlich vo Koblänz-Dorf baut.",🔎
,,,Choblezer Rhybrugg,FALSE,Dõ isch d Choblezer Rhybrugg gnau richtig gsi.,🔎
,,,Ysebaanbrügg uf Waldshuet,FALSE,"Über die alti Ysebaanbrügg uf Waldshuet uf em Rhy vo 1859, e schöni früeni Brügg us Ysefachwärch, fahre no hüt d Züüg uf Waldshuet.",🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,Rhybrügg,FALSE,Do dermit hed me d Linie uf dr Nordsyte vom Baanhof im ene Boge durs Taal vom Apelööbach und dur en Dunnel zu dr Rhybrügg chönne füere.,🔎
,,,Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblänz,FALSE,Durch diè gränzübberschritendi Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblänz isch Waldshuèt Endschtation vo dè Linniè S27 (Baddè–Turgi–Döttigè–Koblänz (CH)–Waldshuèt) un S41 (Winti–Bülach–Zurzi–Koblänz–Waldshuèt) vom Zürcher S-Baan-Netz.,🔎
3306,Frühling,Friehjohr,Uistagä,FALSE,Sit em Uistagä 2014 hed Sachslä uber 5000 Iwooner.,🔎
,,,Früehlig,TRUE,"An sällem Dag fangt, astronomisch gseh, de Herbscht uf dr Nordhalbchugle vu dr Erde a, un uf dr Südhalbchugle dr Früehlig.",🔎
,,,Früeligsfäscht,FALSE,"S Sächsilüüte isch es Früeligsfäscht z Züri, wo all Jaar am dritte Mëëndig vom April stattfindt; je noch dëm, wänn d Tagundnachtglychi vom Früelig isch, cha s Sächsilüüte au am zwäiten oder vierte Mëëndig vom April sy.",🔎
,,,Friahjohr,FALSE,"E Friehjohr fer unseri Sproch ìsch a Operàtion wo jedes Friahjohr stàtt fìndet, ìm Elsàss.",🔎
,,,Früehligsafang,FALSE,"D'Zellig vu dr Abschnitte fangt bi dem Punkt vu dr Erdbahn a, bi dem d'Erdax tangential zue dr Erdbahn stot un dr subsolar Punkt uf dr Erdchugle dr Erdäquator vu Süde nooch Norde yberschrittet (also dr Früehligsafang uf dr Nordhalbchugle), und folgt no dr Bewegigsrichtig vu dr Erde um d'Sunne.",🔎
,,,Früelig,TRUE,"Si händ trotz Verspräche nöd emal interveniert, wo tütschi Soldate im Früelig 1939 di ganz Tschechoslowakei bsetzt händ.",🔎
3307,23. Februar,23. Februar,23. Februaar,TRUE,üt zu Glarus Nord]; † 23. Februaar 1929 uf de Hoochstäig bi <a hr,🔎
,,,23. Hornig,TRUE,Dr Johann August Sutter (aigentlig Suter) isch am 23. Hornig 1803 z Chand,🔎
3308,Rheinbrücke Zurzach–Rheinheim,Rhybrugg Zurzi–Rhyènè,Rhybruck,FALSE,Im Johr 1907 isch mit de Rhybruck e Stroßeverbindig in d Schwiz hergstellt worre.,🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
3309,Kloster Wettingen,Chloschter Wettige,Chloster Wettige,TRUE,De Hof isch im Jahr 1629 vom Chloster Wettige gchauft worde und zu emene regionale wichtige Bad usbout worde.,🔎
,,,Kloster Wettige,TRUE,"Si häi no dr früener Hoof vom Kloster Wettige an dr Räbgass lo kaufe für d Burgvogtei Rötele und häi ganz z Baasel gläbt, bis schliesslig in iirem Land wider Rue gherscht het.",🔎
,,,Chlooschter vo Wettige,FALSE,Vo ane 1376 bis 1837 hät si em Chlooschter vo Wettige ghört.,🔎
,,,Chlooschter Weddigen,TRUE,"Dr Christoph Silberyse, wo anne 1541 z Baaden uf d Wält choo und anne 1608 z Weddige gstoorben isch, isch en Apt vom Chlooschter Weddigen i der alte Grafschaft Baade und e Chronischt gsi.",🔎
,,,Lehrerseminar,FALSE,Är hed d’Bezirksschuel i sym Heimatort und vo 1962 bis 1966 ds Lehrerseminar z Wettingen bsuecht.,🔎
,,,Chlooschter Wettige,TRUE,En grosse Grundpsitzer sind d im Mittelalter d Herre vo Schönewèèrd und spööter dank iirere Schänkig s Chlooschter Wettige gsi.,🔎
,,,Wettigen,FALSE,"Es isch die strubi Zyt gsi, wo die liberaali Kantonsregierig mit em Sääge vom Groossroot d Chlööschter im Kanton het lo ufhebe; au der Konvänt vo Wettigen isch anne 1841 wägg choo; der «Aargauer Chlooschterstriit» isch e herte Komflikt am Ändi vo der alte Schwiiz gsi.",🔎
,,,Lehrerseminar z Wettige,FALSE,De Josef Rennhard het zerscht s Lehrerseminar z Wettige bsuecht.,🔎
,,,Zischterziänserchlooschter Wettige,FALSE,"Im Kanton Aargau het di radikaali Regierig anne 1841 d Chlööschter ufglööst, au s alte Zischterziänserchlooschter Wettige.",🔎
,,,Chloschterhalbinsle,FALSE,Bi de Spinnerei Wild isch - vis-à-vis vo de Wettiger Chloschterhalbinsle - scho im 19.,🔎
,,,Zisterzienserkloster Wettinge,FALSE,"Mä vermuetet, ass s Zisterzienserkloster Wettinge, wo z Rieche Grundbsitz gha het, dr Dych het lo baue.",🔎
,,,Chloscherhalbinsle,FALSE,"S git bim Kulturwäg witeri sächs Skulpture, wo alli uf de Chloscherhalbinsle z finde sind.",🔎
,,,Chlooschterschuel z Wettigen,FALSE,Er isch uf d Chlooschterschuel z Wettigen unde und het derno z Würzburg Rächtswüsseschaft studiert.,🔎
,,,Chloster Wettinge,TRUE,"Si isch 1841 vom Alberich Zwyssig, emne Zisterziensermönch vom Chloster Wettinge, zum ne Text vom Leonhard Widmer komponiert worde.",🔎
,,,Chlooschter Wettigen,TRUE,"Es zweits Sidligszentrum isch ums Chlooschter Wettigen umme entstande, wo ganz i de Nöchi de Bahnhof baut worden isch.",🔎
3310,Kanarische Inseln,Kanarischi Insle,Kanarischa Ìnsla,TRUE,"Ìm Jüüli 2020 hàt d’ Jeanpierre a Vertrààg vun ainem Joohr mìt’m schpànischa Club Voleibol Haris uff Teneriffa ìn da Kanarischa Ìnsla unterzaichnet, wu sa ìn dr äärschta schpànischa Liga gschpìelt hàt.",🔎
,,,spanische Ferieninsel,FALSE,607 Mensche sii bi dere Kollision vo zwöine Jumbo-Jets uff der Schtartbahn vom Flughafe vo dere spanische Ferieninsel ums Läbe choo.,🔎
,,,Kanarische Insle,TRUE,"Di moderni Dialektologii umfasst numme no säll Spanisch, wu z Kastilie entstande isch, un sini Variatione, verbreitet i'me-ne große Deil vu Spanie, uff de Kanarische Insle un z Latiinamerika.",🔎
,,,Kanarischen Insle,TRUE,"Derzue het er zue dr Erschtbschryber vu dr Kanare-Spitzmuus (""Crocidura canariensis"") vu dr Kanarischen Insle, vu dr Hutan-Spitzmuus (""Crocidura hutanis"") vu Sumatra un vu ""Crocidura musseri"" vu Sulawesi ghert.",🔎
,,,Kanare,FALSE,"Zu da atlantischa Inslgruppana, Archipel, ghörend d Kanare, d Azore, d Bahamas, d Antille, d Kap Verde Insla und d Falklandinsla (span. Malvinas).",🔎
,,,kanaarische Insle,TRUE,Anne 1965 un 1970 het dr Oberdorfer Aarbete iber d Floora vu dr kanaarische Insle Teneriffa un Gomera vereffetligt un 1975 iber d Vegetaziooin vu Madeira.,🔎
,,,Kànàrischa Ìnsla,TRUE,"Wu d’ Meloni ain Koohr àlt gsìì ìsch, hàt dr Vàtter d’ Fàmìlia fààraloo un ìsch uff d’ Kànàrischa Ìnsla üssgwàndert.",🔎
3311,Zimt,Zimmed,Zimet,TRUE,"S Maagebrot enthält maagefrindliche Gwirz wie Nägeli, Zimet, Sternänis un Muschkettbliede.",🔎
,,,Zimed,TRUE,"S Mee vu dr tropische Frucht- un Nutzbflänze chenne uf dr Seychelle drieje: Aubergine, Banane, Avocado, Ananas, Papaya, Mango, Passionsfrucht, Stärnfrucht, Guave, Zitrone, Orasche, Zuckerrohr, Brotfrucht, Zitronegras un Zimed un au vyl Gwirz wie Vanille, Bfäffer un Muschget.",🔎
3312,Wilder Mann,Wilder Mann,Wilde Lüüt,FALSE,"Und es isch au e ganz en anderi Gschicht weder die vo de ""Wilde Lüüt"", wo ganz verschide sind zum aluege und au nid s glyyche mache.",🔎
,,,Wìlda Mànn,TRUE,Ar schtàmmt urschprìnglig vu dr àlta Leganda vum Wìlda Mànn.,🔎
,,,wildi Manne,FALSE,"Schildhalter si Löije, wildi Manne, Ängel und sit em 15.",🔎
,,,Wilde Maa,TRUE,"Drbii dräte die drei personifizierte Schildhalter uf: dr ""Vogel Gryff"", e Gryff im ene schwere Schubbepanzer, dr ""Wild Maa"", e Wilde Maa, won es Dännli schwingt, und der ""Leu"".",🔎
3313,Hochspannungsleitung,Hochspannigsläitig,Überlandleitige,FALSE,"Hüt chömmed im Umspannwerk zeh Überlandleitige uf de Sammelschiine vo de Schaltaalag zämme, Dezue ghöre d 380-kV-Leitigg vo Laufeburg über de Jura zum Chärnchraftwerk Gösge und d Leitig vo Laufeburg uf Bassecourt und d Gemmileitig, wo bi ihrem Bau in der 1960er-Johr di längschti Stromleitig vo de Schwiiz isch gsi.",🔎
,,,Hochspannigslaitige,FALSE,"Vo Bonaduz us loufe Hochspannigslaitige zu anderne grosse Schaltstazione vo dr Oschtschwiiz, uf Tavanasa i dr Surselva, uf Rootebrunne und Sils im Domleschg, uf Montlige, Winkle und Rüthi im Kanton Sanggalle und zum Underwärch Breiti bi Birchwyl i dr Zürcher Gmaind Nüereschtoorf.",🔎
,,,Hochspannigsläitige,FALSE,Fascht all Hochspannigsläitige – bis zur Höchschtspannig vu 380 Kilovolt – sind für Wächselstrom uusgrüschtet.,🔎
,,,Hochspannigsläitigen,FALSE,"Dünni und hööchi Dürm mit spezielle Funkkzioone heisse au Mascht; es git Sändemaschte, Maschte vo Hochspannigsläitigen, Maschte vo Windreder und no anders.",🔎
,,,Hoochspannigsläitige,FALSE,"D Stroomversorgig isch ooni Dransformer zur Zit ummööglig, wil elektrischi Energii nume mit Hoochspannigsläitige wirtschaftlich sinnvoll über groossi Distanze cha dransbortiert wärde; zum Betriibe vo Elektrogräat isch s aber sicherer und bekweemer, wemm mä Niider- und Chläispannige brucht.",🔎
,,,Hochspannigsleitig,TRUE,"Über Choblez goot e Hochspannigsleitig, wo vo de beide Chraftwärch i der Beznau und vom Chraftwärch Chlingnau chunt, uf Düenge zu der grosse Schaltstazion im Unterwärch vom Rhynisch-Westfälische Elektrizitätswärch (RWE).",🔎
,,,Stroomläitig,FALSE,"Öppis vo dr modärne technische Infrastruktur isch die grossi Stroomläitig vo dr ""repower"", wo über s Fiderscher Grossfäld lauft.",🔎
3314,Schrankenwärter,Wärterposchtè,Schrankèwärter,FALSE,"Durch Übberwachungssignaal a dè Streggi hèt dè Drybfaarzüügfüürer bi dè Aanäherig von èm Zuges am Baanübbergang d Fungtion vo dè Blinklichtsignaal übberwachè, sodass a vill Baanübbergäng dè Schrankèwärter entbeerlich worrè isch.",🔎
,,,Schrankewärter,FALSE,Sehr zahlrych erhaalte sin die Dienschtgebäude für d Strecke- beziehigsswys Schrankewärter.,🔎
3315,Absolutismus,Absolutismus,absoluti,FALSE,Si Regierigsform isch zersch e absoluti und vo 1931 aa e konstitutionelli Monarchii ksi.,🔎
,,,absolutistisch,FALSE,"In siim ängere Sinne wird mit dr geschichtlige Bezeichnung «Ancien Régime» d Regierigsform vo de Bourbonen bezeichnet, wo Frankriich absolutistisch beherrscht hai.",🔎
,,,absolute Monarchii,FALSE,Si Staatsform isch sit 1816 die vo dr absolute Monarchii gsi; erst am 29.,🔎
,,,Absolute Monarchii,FALSE,het s scho in dr Absolute Monarchii gee.,🔎
,,,absolutistischi Regierigsform,FALSE,"Dr Kardinal Richelieu het än absolutistischi Regierigsform iigfüehrt und si Nochfolger, dr Kardinal Mazarin het die Politik wiitergfüehrt; dr Hochadel isch wiitgehend entmachtet und de Hugenotte si ihri politische Privilegie wäggnoh worde.",🔎
,,,absolutistischi,FALSE,"Dr Mazarin het die absolutistischi Monarchii z Frankriich verdeidigt und d Position vom Land in Europa gsterkt, won er d Habsburger im Driissigjöhrig Chrieg dra ghinderet het, ihri Macht im Dütsche Riich z vergrössere und im Weschtfälische Friide ä groosse Deil vom Elsass, wo vorhär Habsburg Untertan gsi isch, zuedeilt übercho het.",🔎
,,,absoluti Monarchii,FALSE,"aktuell z Marokko) bis zur uneigschränkte politische Macht (""absoluti Monarchii,"" z. B.",🔎
,,,absolutistische,FALSE,"Er gältet as eine vo de fähigste Politiker vo siner Zit, aber au as e wichdige Exponänt vo de absolutistische Tendänze innerhalb vo dr Eidgenosseschaft, wo zum Ancien Regime gfüehrt hai.",🔎
,,,absolutischtischi,FALSE,"As Patriote het sich in dr Alte Eidgenosseschaft und in dr Helvetische Republik e Grubbe vo Lüüt bezeichnet, wo die absolutischtischi Regierigsform vom alt-eidgenössische Ancien Regime hai welle abschaffe.",🔎
,,,absolutistische König,FALSE,Dr Orde isch anne 1773 uf Druck vo de absolutistische König vom Papst wider ufghobe worde; anne 1814 het men en aber wider zueglo.,🔎
3316,Kies,Chiis,Chiisabbou,FALSE,D Ortsbürgerschaft luegt für en grosse Teil vom Wald uf em Gmeindgebiet und organisiert de Chiisabbou im Tägerfäld.,🔎
,,,Chiisgruebe,FALSE,Montricher isch es Puuredorf; es het uf de Bärge Alpwirtschaft; unden am Dorf lige Chiisgruebe und e Flugplatz.,🔎
,,,Chiisinsle,FALSE,Bi Chlingnau isch d Aare früener im ene breite Taal gloffe und het i dere Auelandschaft bi grosse Überschwemmige im Schacheland immer wider nöji Chiisinsle pildet.,🔎
,,,Kys,TRUE,"Bedong isch èn künschtlichè Stei, wo us èm Gmisch vo Zemènt, Steikörnig (Sand un Kys) un Wasser hèrgschtellt wörd, wo sich infolg von èrè chemischè Reaktion vofeschtigt.",🔎
,,,Kìes,TRUE,"Ìm Projakt ìsch aui vorgsah àss dr Strom vum Àltrhii ufnìmmt: ar wìrd àm Trennungsort mehr Wàsser bikumma un dr üsbàggerta Kìes wìrd ìm Fluss zruckgschìtta, fer dur dr Strom witterschtgschleift wara.",🔎
,,,Chiisflechene,FALSE,"T Auegebiet bi de Mündige vom Flaz und vom Beveryn sind vergrösseret worde und händ jetz grossi Chiisflechene, wo für d Dier guet sind.",🔎
,,,Chiisgrueb,FALSE,Und im Lindfäld isch e grossi Chiisgrueb.,🔎
,,,Chisschtränd,FALSE,Die 671 km lange Chüschte bütet teilwis usdehnti Sand- und Chisschtränd und schteil abfallendi Felschüschte mit chlinä Buchte.,🔎
,,,Chiiswärk,FALSE,Im Tägerfäld isch es groosses Chiiswärk.,🔎
3317,Brig-Glis,Brig-Glis,Brig,FALSE,Lieschtel ligt a dr internationale Bahnlinie vo Köln über Basel und Chiasso oder Brig uff Mailand.,🔎
,,,Briig,FALSE,"Sid de Bouarbete under em Napoleoon gid s e Strooss zum Faare vo Briig über dr Simplonpass, dur s Taal abe und bi San Marco über d Landesgränze, und den witer uf Iselle und Tüem abe.",🔎
,,,Bryg,FALSE,Novämber 1895 z Bryg; † 31.,🔎
,,,Brig-Gliis,TRUE,Höiptoort isch Brig-Gliis.,🔎
3318,Right Livelihood Award,Right Livelihood Award,Alternativ Nobelpriis,FALSE,2019 het si för ires Engagement de Alternativ Nobelpriis öbercho.,🔎
,,,Autärnatifi Nobäubriis,FALSE,D'Bewegig hed 1991 dr sognannti Autärnatifi Nobäubriis bercho.,🔎
3319,Baseldeutsch,Baseldytsch,baselbieterdütsche,FALSE,Näbem schriftdütsche (hochdütsche) Name stöön au die alemannische (baselbieterdütsche) Ortsnäme.,🔎
,,,Bààseldiitsch,TRUE,"Uff Bààseldiitsch schriiwa m’r ""Schampanier"" odd’r ""Schampannier"", kurz àui ""Schämpis"" odd’r ""Tschämpis"".",🔎
,,,Baselditsch,TRUE,So isch anne 1763 Baselditsch as „grausame Mishandlung unserer deutschen Sprache“ bezeichnet wore.,🔎
,,,baaseldytsche,FALSE,"Beriemthait als «Dialäkt-Phaapscht» hèt er bsùnders in dr Regioon Baasel gnosse, wil är mèèreri Standardwäärgg zùm baaseldytsche Dialäkt gschriibe hèt.",🔎
,,,Baseldüütsch,TRUE,"Die Gedicht sind öppe: Dr Julius Ammann het au Gedicht uf Baseldüütsch gmacht, und zwar under em Psöidonym ""Sebastian Hämpfeli.""",🔎
,,,Bàselditscha,FALSE,"Dr elsassischer Dialekt vu Saint-Louis gliicht vìel àm Bàselditscha, dàs hìlft aui ìn da Granzìwerganger.",🔎
,,,Basler Dialäkt,FALSE,"Dr Teggscht isch im Basler Dialäkt gschriibe und stammt vom alemannische Dichterfürscht Johann Peter Hebel (1760–1826), d Melodii derzue isch vom Komponischt Franz Wilhelm Abt (1819–1885).",🔎
,,,Baaseldütsch,TRUE,Dr Miville het au Värs uf Baaseldütsch gschriibe und isch bis ins Alter vo 92 mit sinere Süscheliste bim Ridicule im Förnbacher Theater ufdräte.,🔎
,,,Baaslerische,FALSE,"D Schwarzbuebe ghööre vo dr Sprooch us eender zum Baaslerische aber wääred dr liberale Revoluzioon vo 1830 häi si sich ganz andersch benoo as d Baselbieter, wo sich im ene bluetige Kampf vo dr Stadt drennt und 1833 dr Kanton Baasel-Landschaft gründet häi; vo de Schwarzbuebe si zwar e baar am ""Balsthaler Daag"" drbii gsi, wo mee Demokratii und Gliichberächdigung für d Landbevölkerig im Kanton gforderet het, häi aber nid zu de Aafüerer vom liberale Umbruch in Soledurn ghöört.",🔎
,,,Baseldyytsch,TRUE,"Anders als s Baseldyytsch, wo i dr Stadt Basel traditionell gschwätzt wird, isch s Baselbieterdütsch (wie die meischte andere schwiizerdütsche Dialäkt) e hochalemannische Dialäkt.",🔎
,,,Stadtbasler,FALSE,"Dr alt Stadtbasler Dialäkt isch e niideralemannischi Insle im Hochalemannische, er isch jetz aber uf em Ruckzug.",🔎
,,,Basler Tieläkt,FALSE,"Und er het e baar Sache im Basler Tieläkt gschribe, es sin Theaterstück, Prosategscht und Gedicht.",🔎
,,,baseldytsch,FALSE,"Dr Vordrab sorgt immer fyr gniegend Blatz uf dr Marschroute und präsentiert au s' Sujet vo dr Clique mit eme Requisit, ere kunschtvoll bemoolte Laterne, wo uf Reeder montiert isch, und verdailt ""Zeedel"", wo uff baseldytsch satirischi und amme sarkastischi Värs uffdruggt sinn, wo s' Sujet witter beschriibe.",🔎
,,,Baselbieter Mundart,FALSE,"S Lied isch anno 1862 vom Wilhelm Senn (1845-1895) in Baselbieter Mundart als Vereinslied vom ""Baselbieter Chränzli"" dichtet worde.",🔎
,,,Basldytsch,TRUE,"S Ghain stoot für e stimmhafte velare Frikativ (IPA: ) und entspricht ungfähr em „Zäpfli-R“ vom Basldytsch oder vo dr neuhochdütsche Schtandarduussproch, wird aber e weng wyter vorne im Mund usgsproche.",🔎
,,,Baseldütsche,FALSE,"Es handelt sich um südligs Markgräflerisch, wo (vor allem vo de Lexik her, während's in de Phonetik merkligi Underschyd git) äng mit em Baseldütsche verwandt isch.",🔎
,,,baseldytschi,FALSE,"Vili vo dääne Gugge hän baseldytschi Dialäktnääme; es isch e Tradizion a dr Basler Fasnacht, ass als i dr Mundart isch: d Nääme, d Sujets, d Sprüüch, d Zeedel, d Schrifte uf de Wääge un d Schnizzelbängg; d Väärs uf de Zeedel sind en eigeti Art vo dr alemannische Dialäktliteratur und die ganzi Fasnacht isch es grosses Mundartfäscht wo au i de modärne Meedie zum Zug chunt, vilech isch es so öpis wie dr gröschti Dialäktevänt vo dr alemannische Sprooch.",🔎
,,,Baselditsche,FALSE,"[] stoot, hiffig aber au für aspirierts [] (im Baselditsche, Bindnerische) un fir affrizierts [].",🔎
,,,Baseltütsch,TRUE,"Im Bärn- und im Baseltütsche bispilswys isch sowohl der ursprünglech churz [ɪ] i bestimmte Wörter verlengeret, so im Wort ""Sig,"" als o der ursprünglech läng [iː] i bestimmte Wörter verchürzt, so im Wort ""Zyt"".",🔎
,,,Stadtbaseldütsch,FALSE,"S Clara, uf Stadtbaseldütsch Gloore oder Glaare, isch e Quardier in dr Schwiizer Stadt Basel.",🔎
,,,Baseldytsche,FALSE,"Im Weschte isch d Gränz zum Baseldytsche ùn em Markgräflerische vùm Wiisedaal gsi, ùn het mit Stette, Inzlinge ùn Wyyle (aber nit Chrenzech) aagfange.",🔎
,,,baseldütsche,FALSE,"Syni Artikel het er öppe für d Zytschrift ""B wie Basel"" gschribe, und dr baselstedtische Zytig ""Dr Lälli"" het er ghulfe bi de baseldütsche Bytreeg.",🔎
,,,Basler,FALSE,"In sym Film ""Babylon 2"" (1993) hed er bekannti ""Secondos"" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik.",🔎
,,,baselditsch,FALSE,(a) = allgmein verbreitet (ba) = bodeseealemannisch (bb) = baselbieterdütsch (bd) = bärndütsch (bsd) = baselditsch (ha) = hochalemannisch (ml) = Markgräflerland (oa) = oberrhiinalemannisch (os) = Ostschwiz (osch) = Oberschwabe (sch) = schwäbisch (sd) = standardditsch (sg) = Sanggale (sw) = Schwarzwald (ue) = Unterelsass (wa) = Wallis (zd) = züritüütsch (ld) = Lozärn-Dütsch (xx-t) = teilwiis (xx-s) = süd (xx-n) = nord Alemannisch-Standardditsch.,🔎
,,,baseltüütsche,FALSE,"Em Fischer sy Gramatik ghöört bis hüt zun Grundlaage vo de Bischrybig vom Schwyzertüütsch – zäme mit de züritüütsche Gramatik vom Albert Wäber (1948; lueg obe), de baseltüütsche Gramatik vom Ruedolf Suter (1976/92), de bëërntüütsche Gramatik vom Werner Marti (1985), de bëërntüütsche Sintax vom Werner Hodler (1969), em dritte Band vom Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz und de Flexioonskapitel i de vile Bänd vo de Räie «Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik» (1910–1940).",🔎
,,,Sproochlig,FALSE,"Sproochlig underschäidet sich das Gebiet vo dr Stadt, wo mä vilmol immer no ""Kind"" säit im Geegesatz zum baaselbieterdütsche ""Chind"".",🔎
,,,Baaseldytsch,TRUE,"Dr Black Tiger (* 1972 z Basel als Urs Baur) isch dr erschti Räpper gsi, wo uf Schwytzerdütsch (Baaseldytsch), gräppt hed, und zwoor uf ""Murder by Dialect"" (1991) vo P27.",🔎
,,,Baaseldytsche,FALSE,Im Baaseldytsche het mä früener emol eme Pächter «Läächemaa» (Lehnsmaa) gsaäit.,🔎
,,,baseltüütsch,FALSE,"Sys grööscht Verdienscht isch sys baseltüütsch Wöörterbuech, wo 1879 usechoo isch.",🔎
,,,Baslerischem,FALSE,"Do diä erscht un diä abgmilderet Version (noch em Altwegg, 1935): D Sproch vum Hebel wird meischtens fir dr hochalemannisch Dialäkt vu Huuse im Wiisedal ghalte – mänkmol mit eweng Baslerischem oder anderem Wortguet üs dr Nochberschaft drin.",🔎
,,,Baseldütsch,TRUE,"D Denise Geiser (* 1957) chunnt us Basel und hät as Muetersprooch Französisch; drumm redt ihre Kunstfigur, d Juliette Blamage Baseldütsch und mängmol au Französisch.",🔎
,,,Baseltüütsch,TRUE,"1890 hät er z i synere Häimetstadt i de Fächer Tüütsch, Französisch und verglychendi Spraachwüsseschaft promowiert; s Theema vo synere Dissertazioon isch s Baseltüütsch gsy («Der mundartliche Vokalismus von Basel-Stadt in seinen Grundzügen dargestellt»).",🔎
3320,Graziadio Isaia Ascoli,Graziadio Isaia Ascoli,Graziadio Ascoli,FALSE,"De Befürwörter vo dere Meinig sait mer „Ascolianer“, nooch em italienische Romanist Graziadio Ascoli, wo die These 1873 uffgstellt het.",🔎
,,,Ascoli,FALSE,"Scho dää Samelbegriff für die Mundarte zeigt’s: Si chöme halt nid im ene eigete zämethafte Landesgebiet vor (es Land «Savoie» git’s jo nit), es ghööre Landschafte z Frankrych, z Itaalien und i dr Schwiiz derzue, und d Sproochforscher sid em Ascoli bruuche für die eigeständigi romanischi Sprooch dää Naame, wo so chly atöönt, es sig nume so öppis wien e Mischig vo französischen und provänzaalische Mundartelemänt.",🔎
3321,Nation,Nation,Nazioon,TRUE,Es isch nit immer s glyche wie d Nazioon.,🔎
,,,Nàtion,TRUE,"„Dreyeckland“ isch e Wertel, e Nàmme, e ""altrnàtiv"" Bzeichnung fr d´ Gejend, de Region uem`s ""Dreiländereck"" Ditschlànd-Frànkrich-Schwiz, de Stell, wo sich de Granze vun de drei Noochbersländr, de drei Nàtionalstaate treffe.",🔎
,,,Nàzioon,TRUE,"D’ Pàrtäi lüagt s’ Elsàss àls a Nàzioon àà, wo-n-a aigena Verfàssung, Pàrlàmant un Regiarung sott hàà.",🔎
,,,Nazioone,FALSE,D Diplomatii isch d Kunst und d Braxis vom Verhandle zwüsche bevollmächtigte Representante vo verschiidene Grubbe oder Nazioone (Diplomate).,🔎
,,,nàtionali,FALSE,"'S Elsàss ésch e Bispiil vun dene Regione, wie nit licht én nàtionali Kategorie passe.",🔎
,,,Nazion,TRUE,"Hüfig isch das verbunde mit Islamfindligkäit und dr Forderig noch ere Politik vo „Law-and-Order“ gege Persone und Organisazione, wo si für die äigeni Nazion für schäädlig oder gföörlig halte, und gege Strukture im Staat, in dr Verwaltig und im politische Entschäidigsbrozäss, wo si dängge, ass si z liberal und z unflexibel sige.",🔎
,,,Nazione,FALSE,"Internazionali Beziehige nennt me im Allgemeine d Beziehige, wo zwüsche Nazione bestönd, und s Schtudiefach, wo die internazionale Beziehige schtudiert.",🔎
3322,Glocke,Glogge,Tischglöggle,FALSE,"Uss Messingguss degegè sin in vorinduschtrièller Zit nebbè Bschlääg vo allnè Artè zum Byschpill Tischlüüchter, Gwicht, Tischglöggle, Mörser, Zapfhään, Türklopfer odder wissenschaftlichi Inschtrumänt hèrgschtellt worrè.",🔎
,,,Gloggestube,FALSE,"Mä het denn non emol e Pause gmacht, und d Gloggestube isch erst 1372 fertig worde.",🔎
,,,Gloggen,FALSE,Bi de Chile händ täilwys au d Gloggen uf de Tüürm e Bedüütig als Musiginstrumänt.,🔎
,,,Glockene,FALSE,"Selle hän dodemols de Lärm mit Hörnere, Glockene un Rassle gmacht.",🔎
,,,Chilcheglocke,FALSE,In katholische Chilche schwyyge no alter Dradizion d Orgele un d Chilcheglocke noch em Gloria vu dr Mäss vum letschte Nachtmool am Griendunschtig.,🔎
,,,Glüt,TRUE,"De südlich Turm het ma z erscht numme bis uf d Höchi vo de Empore bauet, us em nördlich het ma 1150 s erscht Mol s volli Glüt ghört.",🔎
,,,Plumpe,FALSE,"D Schuelchind, eigentlich bsunders d Buebe, lauffe dur d Döörffer und mache mit grosse ""Plumpe,"" Chueglogge, Schällen oder Trychle und mit Geisslechlöpfe Läärm und singe drzue.",🔎
,,,Schälle,FALSE,"Früener het men em Chefi au «Schällehuus» gseit und d Arbet vo dr Strööfling usserhalb isch s «Schällewäärch» gsi; das chunt drvo, ass me de Gfangene bim Schaffe chlyni Schälle oder Rölleli agleit het.",🔎
,,,Glöggli,TRUE,"Uff de Bilder isch dr Antonius hüffig z gseh als Lehrer mit ere Schriftrolle oder emene Buech, und uf andere het er als Attribut es Glöggli und e Stäcke, wo d Form vomene «T» het, beides zum Zeiche vo sym Läbe; und bin em isch mängisch au no e Sau.",🔎
,,,Gloggè,TRUE,"D Monochord, Gloggè (vgl.",🔎
,,,Gloggestuehl,FALSE,"Der Gloggestuehl befindet sich zwüsche de beide Dürm, wo dur e Galerii mitenand verbunde si.",🔎
,,,Glocka,FALSE,Drzua kommet noh fir d Bihnamusik a Tamburin ond Glocka en g ond c. Handlong.,🔎
,,,Gloggeturm,FALSE,"Nach eme witere Brand im Johr 1763, wo wägemene Blitzschlag im Gloggeturm entstanden isch, het ma 1770 beidi Türm e chli umbaut, un 1781 bis 1786 sin Turmabschlüss so gmacht worde, wi me se hüt no gseht.",🔎
,,,Gloggedurm,FALSE,"e Chilledurm, e Gloggedurm und es Minarett und au d Dürm as Däil von ere Burg oder von ere Stadtmuure.",🔎
3323,Chauvinismus,Chauvinismus,Chauvinischt,FALSE,Verschiidini Gritiker halte dr Waltz fir e franzesische Chauvinischt.,🔎
,,,Schowinismus,TRUE,"Dr Internazionalismus isch dr politisch Geegesatz zum Nazionalismus, Schowinismus und andere Ideologie, wo partikularistischi Grubbierige wie Staate, Nazioone, Völker, Religioone usw.",🔎
3324,Jupiter (Planet),Jupiter (Planet),Jupitèr,TRUE,"Er het dè Zittpunkt bstimmt, zuè dèm Io in dè Schattè vum Jupitèr itrèttè bzw.",🔎
,,,Jupiterdurmesser,FALSE,Ihri Distanze vum Riiseplanet sin aber viil grösser - si lige zwischenem dri- bis drizehnfache Jupiterdurmesser.,🔎
,,,jupiterähnlige,FALSE,"Unter Mithilf vu sym Mitarbaiter Didier Queloz het er 1995 mit eme hochufleesende Spektrograph en jupiterähnlige Planet chenne noowyyse, wu um 51 Pegasi rotiert.",🔎
,,,jupiterähnliche,FALSE,Er wird zue dr jupiterähnliche (iovianische) Planete (Gasriise) grechnet un isch dr wittist vu dr Sunne entfernt mit blossem Aug sichtbar Planet (Dr Uranus isch bloss theoretisch sichtbar).,🔎
,,,Jupitermönd,FALSE,"Dr dänisch Astronom Ole Rømer het scho 1676 bi Beobachtige vu dr Jupitermönd entdeckt, dass dr zittlich Abstand zwische dr Verfinsterige agwaxe isch, wenn sich d'Erde vum Jupiter entfernt het un chleiner worre, wenn si sich agnächeret het.",🔎
,,,Jupitermond,FALSE,De zwölft entdeckt Jupitermond isch uf si daift worre.,🔎
3325,Teilung Indiens,D Däilig vo Indie,Trennig,FALSE,Im Jahr 1947 isch denn die Trennig cho.,🔎
,,,in zwee Staate dailt,FALSE,"Glychzytig het d Kolonialmacht d Kolony Britisch-Indie, wu fascht dr ganz indi Subkontinänt umfasst het, in zwee Staate dailt, di säkular Indisch Union un di chlainer Islamische Republik Pakischtan.",🔎
,,,Subkontinänt ufdäilt,FALSE,"Er het aber nüd chönne mache drgeege, ass dr Subkontinänt ufdäilt worde isch in zwäi Staate, in s säkulare Indie, wo vor allem Hindu lääbe und dr muslemisch Staat Pakistan im Indusdaal und dr Gangesmündig.",🔎
3326,Schlacht bei Sempach,Schlacht bei Sempach,Schlacht bei Sämpach,TRUE,"In Diorame sin mit rund 9000 handgmoolte Zinnfiguure Szeene vor allem us dr Freihaitsbeweegige im siiddytsche Ruum (Schlacht bei Sämpach, Buurechrieg, 1848er-Revoluzioon), aber au us dr Zyt vu dr Reformazioon daargstellt.",🔎
,,,Schlachte vo Sämpach,TRUE,"Ass eso ne Chriegsornig nötig isch, het me noch de erfolgriiche Schlachte vo Sämpach 1386 und Näfels 1388 gmerkt.",🔎
,,,schlacht bi Sämpach,TRUE,"Noch dä schlacht bi Sämpach hät d schtadt Lozärn im johr 1395 die hochi grichtsbarkeit überno, im johr 1425 au die nidrigi.",🔎
,,,Schlacht vo Sèmpach,TRUE,"D Heudorfer sin è Rittergschlecht us èm Hegau gsi, 3 Aaghörigi uss dè Familliè sin i dè Schlacht vo Sèmpach gfallè, si sin uff dè Sitè vp Öschterrych gegè d Eidgnossè im Fäld gsi.",🔎
,,,Schlacht z Sämpech,TRUE,"D Zofiger sind ane 1386 mit de Habsburger, wo denn d Landesherre gsi sind, i Chrieg zoge und vil sind i der Schlacht z Sämpech ums Läbe choo.",🔎
,,,Schlacht bi Sempach,TRUE,D'Herre vu Staufe hän sich aber dr sit 1368 im Brisgau erstarchte Habsburger agnächeret; under dr Gfallene vu dr Schlacht bi Sempach vu 1386 hän sich au dr Gottfried un dr Hans-Ullrich vu Staufe befunde.,🔎
,,,Schlacht vo Sämpach,TRUE,D Gersauer si de Äidgenosse immer nooch gstande und hai 1386 an ihrer Site bi dr Schlacht vo Sämpach gege d Habsburger kämpft.,🔎
,,,Schlachtfiir,FALSE,"Dr Jauslin het under anderem d Umzüüg für Bärn (1882) zäichnet, s Chläinbasler Jugendfest (1883), Schaffuuse (1885), s Festalbum zur Sempacher Schlachtfiir (1886), mee as e Dotzed Umzüüg vo dr Basler Fasnacht und 1888, 1891 und 1894 s Zürcher Säggsilüte.",🔎
,,,Schlacht be Sämpech,TRUE,vo Habsborg beföut bem Uuszog us Willisou weder d Vernechtig vo de Stadt (das esch vor de Schlacht be Sämpech gse).,🔎
,,,Sempacherchrieg,FALSE,I de Folg vom Sempacherchrieg im 1387 isch si vo de Bärner zerschtört worde.,🔎
,,,glichnamig Schlacht,FALSE,"Juli 1386 hed do bi Sämpech di glichnamig Schlacht stattgfonde, ond em Johr 1393 esch do de Sempacherbrief uusghandlet worde.",🔎
,,,Sämpacherchrieg,FALSE,"Wil e hufe Baasler Aadligi im Sämpacherchrieg 1386 umchoo si, isch dr zer Sunne im Joor druf zum Bürgermäister gweelt worde, wo äigetlig us em Ridderstand hätt sötte choo.",🔎
,,,Schlacht bi Sämpach,TRUE,Noch der Schlacht bi Sämpach am 9.,🔎
,,,Schlacht ei Sempach,TRUE,"D Sammlung vum Museum bstoht us 9000 Figure in 21 Diorame, wu u. a. d Schlacht ei Sempach (ellai 1.150 Figure) 1386, de Schwowe- bzw.",🔎
,,,Schlacht bi Sämpech,TRUE,"Im Santurbehoof, em Huus vom Chlooschter Santurbe, isch am Voroobe vor de Schlacht bi Sämpech de Herzog Leopoud der Dritt vo Öschtrich ygcheert.",🔎
3327,Landkreis Calw,Landgraes Calb,Landchreis Calp,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
,,,Landkroes Calp,TRUE,"Nochbergmoede send d Stadt Horb am Neckar, d Stadt Nagold im Landkroes Calp, d Stadt Rauteburg ond d Gmoed Starzach, boede em Landkroes Dibenga.",🔎
,,,Landchrais Calp,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Calp, im Noordweschde an dr Landchrais Raschdi ùn im Weschde an dr Ortenauchrais.",🔎
,,,Landkroes Calb,TRUE,"Aldaschdaeg (amtlich ""Altensteig"") ischt a Stadt em Landkroes Calb en Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landchrais Calb,TRUE,"Saene Nåchbor send em Urzaegor nåch: Em Norda dor Landgraes Ludigsburg, im Oschda d Landeshaobdsdadd Stuagert ond dor Landgraes Essleng, em Sidoschda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Landgraes Dibeng, im Wäschda dor Landchrais Calb ond em Nordwäschda dor Enzgraes.",🔎
3328,Zermelo-Fraenkel-Mengenlehre,D Zermelo-Fraenkel-Mängileer,Zermelo-Fraenkel-Mängileer,TRUE,"Under Mathematiker isch d Mäinig wit verbräitet, ass mä die Grundlaag mit em Axiomsüsteem vo dr Zermelo-Fraenkel-Mängileer gfunde häig.",🔎
,,,Axiom vo dr Mängileer,FALSE,"D Mängileer isch hützudags ""das"" grundlegende Däilgebiet vo dr Mathematik, wil mä hüte die ganzi Mathematik üübligerwiis in dr Sprooch vo dr Mängileer formuliert und sä uf de Axiom vo dr Mängileer ufbaut.",🔎
3329,Emirat von Granada,S Emiraat vo Granada,Emirat vo Granada,TRUE,"1492 isch s Emirat vo Granada gfalle und d Reconquista, d Zruggerooberig vo de Däil vo dr Iberische Halbinsle, wo in de Händ vo de Maure gsi si, dur die benoochberete christlige Köönigriich, isch ume gsi.",🔎
,,,Emiraat vo Granaada,TRUE,"D Reconquista isch im Joor 1492 mit dr vollständige Erooberig vom letschte muslimische Herrschaftsberiich uf dr iberische Halbinsle, em Emiraat vo Granaada, und em Alhambra-Edikt ume gsi.",🔎
3330,Auerochse,Uuroggs,Urochs,TRUE,"Als Huusrind odr eifach Rind, oder hüfig als Chueh bezoichnet ma Rinder, wo vom Urochs abstamme, wo weage ihrem Floisch, ihrere Millich, ihrere Zugleischtig und ihrem Leader domeschtiziert und züchtet worde si.",🔎
,,,Uurogs,TRUE,"Anderi groosi Suuger, wù s in friejere Zyd z Mideleuropa gee hed, sin uusroded woore: Uurogs (1846), Bruunbäär (1835), Elch (1945), Wildros (19.",🔎
,,,Urochse,TRUE,"Mindestens fünf Rinderarte, Urochse, Banteng, Gaur, Yak und Wasserbüffel si domestiziert worde; vor allem s Huusrind, wo vom Urochs abstammt und dr Wasserbüffel hai sich wältwiit verbreitet und chömme in verwilderte Populatione au in Regione vor, wo s ursprünglig keini Rinder ge het.",🔎
3331,Leipzig,Leipzig,Läipzig,TRUE,"S Tumm isch nu gsy, as de Leskien churz drufabe a d Uni Läipzig wyterzogen isch, defüür aber hät de Winteler der Eduard Sievers und de Berthold Delbrück gchäne gleert, au ganz grooss Kapazitëëte.",🔎
,,,Leepzisch,FALSE,"I dè DDR isch z Oscht-Bèrlin, Leepzisch, Dresdè, Karl-Marx-Schtadt, Halle, Magdeburg un Èrfurt dè entschprèchende Zuèschtellbezirk i d Poschtleitzaal integryrt worrè.",🔎
,,,Leipziger,FALSE,Im Jahr 2002 het d Leipziger Popgruppe Die Prinzen der Song “Olli Kahn” gwittmet.,🔎
3332,Maoismus,Maoismus,maoistische,FALSE,Wäg dr soziale Diskriminierig hän linksradikali Gruppierige wie di maoistische Naxalite bi dail vu dr Adivasi e starke Rugghalt.,🔎
,,,maoistisch,FALSE,"In de Joor noch 1968 häi verschidnigi Grubbierige, wo vilmol maoistisch gsi si, kommunistischi Splittergrubbe, ""Bardeiufbauorganisazioone"", ""Bünd"" oder ""Bardeie"", d Noochfolg vo dr KPD für sich in Aaspruch gnoo.",🔎
3333,Hagenau,Hàwenàu,Hàwanàui,TRUE,"Ànna 1945 ìsch’r Seelsorger àm Ìnernààt z’ Molsa worra, un fìmf Joohra schpeeter ìsch’r àls Priaschter vu dr Liawafràuibàsilikà z’ Hàwanàui ärnännt worra.",🔎
,,,Hàwenaa,TRUE,De Bàhnhof vun Wàlburi versìchert àlltäglich e pààr Schträcke ìn Rìchtung Strossburi (mìt em Halt ìn Hàwenaa) odder ìn Rìchtung Wisseburi.,🔎
,,,Hàwenàui,TRUE,Àuigscht 2009 ìn Hàwenàui) ìsch a frànzeescher Politiker vu dr UMP gsìì.,🔎
,,,Haguenau,TRUE,"Dr Hauiptort vum Verbànd ìsch Haguenau gsìì, Präsidant dr Claude Sturni.",🔎
,,,Hàwenau,TRUE,Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Hàwenau gwän.,🔎
3334,Hebräisches Alphabet,S hebräisch Alphabet,hebräische Buechstabe,FALSE,S Hebräische wird mit hebräische Buechstabe vo rächts noch linggs gschriibe.,🔎
,,,hebrääische Buechschtabe,FALSE,Jiddisch isch d Spraach vo den aschkenasische Jude und wird gwöndli mit hebrääische Buechschtabe gschribe.,🔎
,,,Hebräische,FALSE,Ladino hed au vil Vokabulaar us em Hebräische.,🔎
,,,hebräische Schrift,FALSE,"Us früehnere Ziite weiss me nit vil do drüber, wil s denn no keini Vokalzeiche in dr hebräische Schrift ge het.",🔎
,,,hebräische Alphabet,FALSE,Daleth (au Dalet) isch de viirt Buechstab usm hebräische Alphabet un het hit de Luutwert [] und de Zahlewert 4.,🔎
,,,hebräische Buechstaabe,FALSE,"Dr ""Tafsīr"" isch uf Judäo-Arabisch gschriibe in hebräische Buechstaabe.",🔎
,,,hebräische Alfabeet,FALSE,"Johrhundert mit latynische Buechschtabe gschribe; dradizionellerwys isch s aber mit em hebräische Alfabeet gschribe worde, wi au s Jiddischi.",🔎
,,,Hebräischä Alphabet,FALSE,Aleph isch de ärscht Buechstab im Hebräischä Alphabet.,🔎
,,,Hebräisch Alphabet,TRUE,Thet odr Tet isch de nint Buechstab im Hebräisch Alphabet.,🔎
,,,hebräische Alfabet,FALSE,Die Elimänt si die 10 Urziffere (Sefirot) und die 22 Buechstaabe vom hebräische Alfabet.,🔎
,,,hebräische,FALSE,"Er isch usm phönizische Taw hervorgonge un doduerch mitm latynische T, em griechische Tau un em hebräische Taw vowandt.",🔎
,,,Hebräische Schrift,FALSE,"De Ussdruck bezieht sich au meh odr winiger uff s klassisch Arabisch, wu in de Hebräische Schrift gschribe wird, bsunders usm Mittelalter.",🔎
,,,Hebräische Alphabet,FALSE,Beth (au Bet) isch de zweit Buechschtab im Hebräische Alphabet.,🔎
3335,Peloponnesischer Bund,Peloponnesich Bund,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,Peloponnesisch Bund,TRUE,Im attische Seebund het Schbarta dr Peloponnesisch Bund gegenüber gschdellt.,🔎
,,,Verbündete,FALSE,"A baar vo de Verbündete vo Schbarta, under ihne Thebe und Korinth, hai welle Athen vollkomme zerschdöre, aber d Schbartaner hai s vorzoge, Athen as Gegegwicht lo z exischdiere.",🔎
,,,Peloponnesischi Bund,TRUE,Um 550 v. d. Z. het Sparta schliesslig dr Peloponnesischi Bund gründet und eso si Herrschaftsaaspruch zementiert.,🔎
,,,Peloponnesische Bund,FALSE,"Noch de Chrieg gege d Perser (vo 546 bis 448) het Korinth as Mitgliid vom Peloponnesische Bund im Peloponnesische Chrieg (vo 431 bis 404) mitghulfe, Athen und dr Attisch Seebund z besiige und het noch dr Kapitulation d Zerschdörig vo Athen verlangt.",🔎
3336,US-Dollar,US-Dollar,Dollar vo de Vereinigte Staate vo Amerika,FALSE,"In Länder, wo dr Name vo dr lokale Währig nid Dollar isch, meint mä mit Dollar fast immer dr Dollar vo de Vereinigte Staate vo Amerika, wo wältwit e Leitwährig isch.",🔎
,,,Doller,FALSE,"Uf ihrer Website het si sech aber drüber beschwärt, dass si mit über 350.000 Ufrüef nur 0,10 Doller a Wärbeynnahme übercho het.",🔎
3337,Bayerische Akademie der Wissenschaften,Bairischi Akademy vo de Wüsseschafte,Bayrische Akademii vu dr Wisseschafte,TRUE,"S wird vu dr Bayrische Akademii vu dr Wisseschafte (dt. """,🔎
,,,Bayerische Akademi vu dr Wisseschafte,TRUE,1949 isch er korrespondierend Mitglid vu dr Bayerische Akademi vu dr Wisseschafte wore.,🔎
,,,Bayrische Akademii vo de Wüsseschafte,TRUE,1863 isch er e Mitgliid vo dr Bayrische Akademii vo de Wüsseschafte worde.,🔎
,,,Bayerischen Akademy vo de Wüsseschafte,TRUE,"1824 isch er usseroordentlichs, 1829 oordentlichs Mitgliid vo de Bayerischen Akademy vo de Wüsseschafte woorde.",🔎
,,,Bayrische Akademi vu dr Wisseschafte,TRUE,Anne 1980 isch er Mitgliid in dr Historische Kommission bi dr Bayrische Akademi vu dr Wisseschafte wore.,🔎
3338,Regensburg,Regensburg,Räägeschburg,TRUE,"1264 isch dr Chor gweiht worde vom bekannte Dominikaner Albertus Magnus, em Bischof vo Räägeschburg.",🔎
,,,Rägensburg,TRUE,E Gedänkdafele von em isch in dr Walhalla bi Rägensburg.,🔎
,,,Räägensburg,TRUE,Dr ersti Burggroof im Dütsche Riich wird für Räägensburg erwäänt.,🔎
,,,Regeschburg,TRUE,"Dia wichtigschta Schtädt in der römischa Provinz ""Raetia"" sind gsi: ""Augusta Vindelicorum"" (Augschburg), ""Castra Batava"" (Passau), ""Castra Regina"" (Regeschburg), ""Parthanum"" (Partenkirche), ""Gamundia Romana"" (Schwäbisch Gmünd), ""Alae"" (Oole), ""Foetes"" (Fiesse), ""Cambodunum"" (Kempte im Allgai), ""Brigantium"" (Bregez), ""Arbor Felix"" (Arbe), ""Clunia"" (wohrschinli Fealdkirch oder Balzers), ""Curia"" (Chur).",🔎
,,,Regnsburg,TRUE,"Diè bayrischè Bolizeifaarzüüg vo dè Bolizeipräsidiè Obberbayern-Nord mit Sitz z Ingolschtadt, Mittelfròngn z Nürnbärch, Unterfròngn z Würzburch, Schwõbè Süd/Wescht z Kemptè un Obberpfalz z Regnsburg bruuchèd d Kennung ""IN PP 9XXX"", ""N PP XXX"", ""WÜ PP XXXX"", ""KE PP XXX"", ""R PP XXX"" un ""R PR XXX"".",🔎
,,,Règènsburg,TRUE,"Im Johr 2008 hèt d Reis stromaobsi übber Passau un Règènsburg gfüürt, denn übber dè Main-Donau-Kanaal zum Rhy un bis Rotterdam.",🔎
,,,Rägeschburg,TRUE,"Dr Stedtebund het um die Zyt wyteri Mitglider gwunne, unter anderem au di wichtige, vu dr bayrische Herzeg bedrängte Stedt Nirnberg un Rägeschburg.",🔎
,,,Räägesburg,TRUE,Dr Albrecht Altdorfer (* um 1480 villicht z Altdorf bi Landshuet oder z Räägesburg; † 12.,🔎
,,,Rengschburg,TRUE,"Anderi Chile, wo dr häilige Cäcilie gweit sind, git s z Mihlhause, z Öschtringe und z Mosbach in Baade-Württebärg, z Rengschburg und an anderne Oort.",🔎
,,,Rägesburg,TRUE,"Im Johr druf hai d Fürste, wo um ihri Unabhängikeit besorgt gsi si, am Kurfürstedag vo Rägesburg d Absetzig vom Wallestei duregsetzt.",🔎
3339,Flusssystem,Flusssüsteem,Flusspiet,FALSE,"Im ene Flusspiet git s nach der Topografii vom Gländ e Struktur, wo sech (ähnlech wie bim ene Baum mid de Zweig, de Escht und em Schtamm) d Quellbech i de chlynere Syteflüss, die denn i de grössere und die schliesslech im Hauptfluss sammle.",🔎
,,,Flusssyschtem,TRUE,"Es samlet sech do drby i de Bachbett und de Flussbett, wo dur d Erosioon im Bode entstande sind und wo d Flusssyschtem bilde.",🔎
,,,Flusssischteem,TRUE,"Nebbè m Hauptschtrang von èm Flusssischteem lònn sich witeri bsunderi Flièßwäg uusmachè, wo a dè Mündigspünkt definyrt sy könnet durch Merkmôl wiè de gröschtè Längi, dè jewyls größerè Yzuègsgebièt odder dè größerè Konschtanz vo dè Flièßrichtig.",🔎
,,,Gwässersischteem,FALSE,"d Flächi, uss dèrrè è Gwässersischteem sin Abfluss bezièt, also s Areal, wo begränzt isch durch d Wasserscheidè vom Gwässer.",🔎
,,,Flusssyschteem,TRUE,Do derby spiile d Mängi vom Wasser und au d Laag i dr Landschaft und i de Yzugsgebiet und de Flusssyschteem e Rolle.,🔎
3340,Dättwil,Dättwil,Bade-Dättwil,FALSE,S Docuteam isch e GmbH für Informazionsmänätschment und Archivdienschdleischdige mid Sitz im schwizerische Bade-Dättwil.,🔎
,,,Baade-Dättwil,FALSE,"D Müri, wo z Baade-Dättwil woont, isch anne 1994 Ywoonerröötin und anne 2013 Stadtröötin vo Baade woorde.",🔎
3341,Diminutiv,Diminutiv,Verchlinerig,FALSE,"D Esther Odermatt, wo i irer Dissertazioon (truckt 1903) d Verchlinerig im Nidwaldnertüütsch aaglueget hät, säit im Voorwoort, em Matthys sys Wöörterbuech seig d Grundlaag gsy vo irer Samlig, «da ich ihm manches verdanke, was mir sonst wohl entgangen wäre».",🔎
,,,verchliinereti,FALSE,"Dr Begriff ""Nowälle"" as e verchliinereti Form vo ""Novus"", spiilt uf öbbis Nöis aa.",🔎
3342,Hoher Adel,Dr Hoochi Aadel,Hochadel,FALSE,"Diè Fürschtèbärger, bis 1918 Fürschtè zuè Fürschtèbärg, sin è süèddütsches Adelsgschlächt vom Hochadel, wo Bsitzigè z Dütschland zwischè Schwarzwald, Hochrhy, Bodèsee un dè Schwäbischè Alb kaa hèt un deils au hüt no dört liget.",🔎
,,,Hoochaadel,FALSE,"Inzest isch vor allem früener zimlig verbräitet gsi, zum Bischbil under noche Bluetsverwandte im öiropäische Hoochaadel, in abgläägene ländlige Gegende oder in Uslandsgmäinschafte.",🔎
,,,hoochaadlige,FALSE,Näbe dr Basler Ridderschaft häi sich au die hoochaadlige Familie us dr Umgääbig de bäide Aadelsgsellschafte aagschlosse oder sin ene wenigstens nooch gstande.,🔎
3343,Römisch-deutscher Kaiser,Römisch-dütsche Kaiser,reemisch-dytsch Chaiserryych,FALSE,Uf däm Fundamänt isch speeter s reemisch-dytsch Chaiserryych ufgriichtet woore.,🔎
,,,Chaiser,FALSE,"isch er zwunge gsii, dr Guido vu Spoleto zum Chaiser z chrene.",🔎
,,,remische Chaiser,FALSE,Mai 996 zum remische Chaiser gchrent.,🔎
,,,römische Kaiser,FALSE,Dezämber 875 isch dr Karl z Rom zum römische Kaiser kröönt worde.,🔎
,,,dütsche Kaiser,FALSE,"Oktober 1797 zwüschen Frankriich, wo vom Napoléon Bonaparte verdräte worden isch, und em dütsche Kaiser Franz II. in siiner Eigeschaft as Landesherr vo de habsburgische Erbländer (ufgrund vo dr pragmatische Sanktion - bsundrigs as König vo Ungarn und Böhme und Erzherzog vo Östriich) abgschlosse worde.",🔎
,,,römisch-dütsch Kaiser,TRUE,Dezember 1250 z Castel Fiorentino bi Lucera) us em Huus vo de Staufer isch vo 1220 bis zu siim Dod dr römisch-dütsch Kaiser gsi.,🔎
,,,römisch-dütsche Kaiser,TRUE,"S Heilige Römische Riich (latiinisch ""Sacrum Romanum Imperium"") isch die offizielli Bezeichnig für ä Herrschaftsberiich vo de römisch-dütsche Kaiser vom Mittelalter bis zum Johr 1806 gsi.",🔎
,,,römisch-dütsche Herrscher,FALSE,Basler Aadligi wie d Familie Münch und Bärefels häi in dere Zit en ängs Verheltnis zu de römisch-dütsche Herrscher us em Huus Luxeburg ufbaut.,🔎
,,,römisch–dütsche Köönig und Kaiser,FALSE,S Juuderegaal isch sit dr Antike s Brivileeg vo de röömische Kaiser elläi gsi und denn vo de römisch–dütsche Köönig und Kaiser as iiri Noochfolger.,🔎
,,,reemisch-dytsch Chaiser,TRUE,"Joorhundert zum grooße Dail zum Proteschtantismus iibergange, di drei brieder sin aber zum räächte Zytpuntk vor e, Uusbruch vum Dryssigjeerige Chrieg zum kadoolische Glaube retuur konvertiert, wu d Habsburger alliwyl bhalte ghaa hän un wu bis 1806 fascht di ganz Zyt dr reemisch-dytsch Chaiser gstellt hän.",🔎
,,,Römisch-Dütsche Kaiser,TRUE,"Im Sinn vo dr mittelalterliche Hüratspolitik het sich dr Albrecht 1366 mit dr damals erscht achtjährige Elisabeth vo Luxeburg-Böhme, dr Tochter vom Römisch-Dütsche Kaiser und Böhmische König Karl IV verhüratet.",🔎
3344,Albstadt,Albstadt,Lauffen a der Eyach,FALSE,"Vom Naame vo dene Naturfänomeen chöme d Ortsnääme von es paar Sidlige, wo näbe so Vercheershindernis entstande sind: Lauffen am Neckar, Lauffen a der Eyach, Lauffen am Kocher, Lauffen-Uewise am Rhy, wo s Schloss Lauffe stoot, Lauffen im Lauffetal, d Nochberstedt Lauffeburg im Baadischen und Lauffeburg im Aargau, und au ""Birelauff,"" wie Schinznach-Bad a der Aare früener gheisse het.",🔎
,,,Albschtadt,TRUE,"Om Balinga rom liaged dia Städtle Geislenga (it des ah dr Staig), Rausafeld, Schemberg, Dotternhausa, Bisinga, Hoigerloch ond dia zwoi andre grausse Städt vom Lankrois, Albschtadt ond Hechinga.",🔎
,,,Albschdadd,TRUE,"Pfeffinga isch an Schdadddeil vo Albschdadd em Zollernalbkreis, Bade-Würddemberg.",🔎
,,,Ebenga,FALSE,"April 1904 z Ebenga, Württebärg; † 9.",🔎
,,,Albschdat,TRUE,Sie ischd d'Greisschdadt ond noch Albschdat d'zweitgrehste Schdadt vom Zollernalbkrois ond ischs Zentrom fürd omliegenda Gemeindana.,🔎
3345,Tuttlingen,Duttlinga,Duttligen,TRUE,"Derno het er vu 1933 bis 1940 as Maschinesetzer z Konschtanz, z Duttligen un z Singe gschafft.",🔎
,,,Duttlenge,TRUE,Di hitige uubedytende Näbeflisse Krajebach (z Mehrenge) un Elta (z Duttlenge) deete derno zue dr Quällfliss vu dr Duene wäre.,🔎
,,,Duttlinge,TRUE,Dodefir isch dr Zueständigkeitsberiich vum Regierigspräsidium Friburg ums Biit vu dr Landchreise Rottwil un Duttlinge usdähnt worre.,🔎
,,,Duttlige,TRUE,Do bin y gsi an 24 Veraaschtaltige in Basel und an 26 Veraaschtaltige in Ditschland: vo Karlsrue bis no Duttlige.,🔎
,,,Duttlingè,TRUE,"Im Johr 1934 isch s sognannti Hattinger Gleisdreiegg baut worrè, è Vobindigskurvè zwǜschè dè Baanhööf Duttlingè a dè Gäubaan bzw.",🔎
,,,Tuttlinge,TRUE,"Vum Bodesee gohts in em schmale Gebietsstreife ibber Stockach, Tuttlinge, Enge bis nach Donaueschinge, Villinge-Schwenninge, Triberg im Schwarzwald, Blumberg aan de Wutach an dem, was mer ""Schwarzwaldschranke"" nennt, weiter.",🔎
,,,Mehringa,FALSE,"Är het as Junglehrer z Immadinga un z Mehringa gschafft, voreb er ab 1888 as Lehrer an dr Fryburger Lessingschuel unterrichtet het.",🔎
3346,Schuldgefängnis,Schuldgfängnis,Schuldgfangeni,FALSE,"1742 isch dr Händel z Dublin gsi und het dört si Oratorium ""Messiah"" für Schuldgfangeni und Armechrankehüüser urufgfüert.",🔎
,,,Gfängnis,FALSE,"Dr Demosthenes isch zun ere Buess vo fufzig Dalänt verurdäilt worde, het nid chönne zaale und isch in s Gfängnis choo.",🔎
,,,Schulddurm,FALSE,In dr früeje Nöizit isch si dur die öffentligi Schuldhaft im Schulddurm ersetzt worde.,🔎
3347,Beilstein (Württemberg),Beilschtaa,Beilstein,FALSE,"D Nochbergmoede vo Baodmer send Oberstenfeld, Steinheim an der Murr, Mundelsheim, Neckarwestheim, Ilsfeld, Beilstein ond Aspach.",🔎
,,,Beilstaa,TRUE,D Carola Wolle isch z Beilstaa uf d Grundschuel gange un z Baodmer uf d Realschuel.,🔎
3348,Landwirt,Landwirt,Byyri,FALSE,Mai 2002) isch e dytschi Byyri un Dialäktdichteri gsii.,🔎
,,,Puur,TRUE,"Bevor di Läitig fertig buut gsii ischt, het ä Puur muetwillig d Dräht duregschnitte.",🔎
,,,Buur,TRUE,Si gleerti Bruef (Buur) isch si neui Freizitbeschäfftigung worde und si alti Freizitbeschäfftigung (Unterhalter) isch jetz dr neu Bruef.,🔎
,,,Buure,FALSE,"E andres Problem isch, daß d Alamanne übrhaupt kei eiheitlicher Schtamm gsi sin, sundern im beschte Fall e Aasamlig vo Buure un Chrieger.",🔎
,,,Grosspuur,FALSE,Nach em Studium het dr Bühler als Advokat und Grosspuur z Fiderisch gläbt.,🔎
,,,Baura,FALSE,"Se send soweid s Obrgkeita rlaubd henn, ned blos Hendlr gwea, sondr au Handwerkr ond Baura.",🔎
,,,Bärgbuur,FALSE,"März 1962 gläbt het, isch e Bärgbuur, Heimetforscher und Dialäktoloog gsi.",🔎
,,,Büürag’warkschàfta,FALSE,"Dàs Plààn ìsch àb 2023 schtàrk kritisiart worra, bsunderscht vu da Büürag’warkschàfta.",🔎
,,,Byyrli,FALSE,Ämol sott ä arm Byyrli no spät i da Naacht gi Brugge abe messe ha.,🔎
,,,Buèrè,FALSE,"D Buèrè sin vopflichtet gsi, sämtlichi Dyrkadaver a dè Schinder z übbergää.",🔎
,,,Puure,FALSE,Zum Teil sind d Milchmanne Puure gsi oder en Aagschtellte vome ne Puur.,🔎
3349,Epfendorf,Äpfedorf,Epfèdorf,TRUE,"Im Bedrybsbaanhkof Epfèdorf zwǜschè Rottwyl un Horb haaltèd sogar d Intercity-Züüg faarblaanmäßig, um dè Gegèzug vorbyzlõ.",🔎
,,,Epfadorf,TRUE,"Nôchbôgmaindena send Dorna, Sulz am Näggô ond Vehringa em Norda, Rausafeld (Zollernalbkroes) em Oschda, Epfadorf ond Bösinga em Siada ond Schramberg, Fluorn-Winzla ond Alpirsbach (Landkroes Fraidastadt) em Weschda.",🔎
3350,Indischer Schriftenkreis,Indischi Schrifte,indische Schrifte,TRUE,"Die Ziffere wärded uf de Wält underschidlich gschribe, zum Bispyl i indische Schrifte und im arabische Alphabet.",🔎
,,,indische Schrefte,TRUE,Im indische Schrefte werd d Selbe Om dor es spezielles Zeiche dargstellt.,🔎
,,,indischi Schrifte,TRUE,"B. TIS 620 für Thailändisch (fascht identisch mit ISO 8859-11) oder ISCII für indischi Schrifte, wo i der urschprüngliche Reihefolg nume in höcheri Codeberiich verschobe worde sind.",🔎
3351,Niederrohrdorf,Nederroodlef,Niderrohrdorf,TRUE,"Nachbargmeinde sin Niderrohrdorf u Oberrohrdorf im Norde, Schpreitebach im Oschte, Bällike u Chünte im Süde u Schtette im Weschte.",🔎
,,,Niderroordorf/Rodlef,FALSE,"D Nachbergmeinde vo Mellige sind Birmischtorf, Fislisbach, Niderroordorf/Rodlef, Stette, Tägerig, Woleschwil und Baade.",🔎
,,,Niderroodlef,TRUE,"D Nachbargmeinde sin Bade im Norde, Noiehof u Oberroodlef im Oschte, Niderroodlef u Melige im Süde u Birmischtoorf im Nordweschte.",🔎
3352,Bundestagswahl 2021,Bundesdagswahl 2021,Bundesdagswahl,FALSE,No dr Bundesdagswahl het si am 26.,🔎
,,,Bundesdaagswaal,FALSE,Im Februar 2021 isch si zur Bundesdaagswaal as Diräktkandidaati vu dr SPD im Waalkrais Augschburg-Land nominiert woore.,🔎
3353,Sibirien,Sibiriè,nordsibirische,FALSE,"Die letschte Verdräter vo de Mammut, wo zur bekanntiste Art, em Wullehoormammut (""M. primigenius"") ghööre, si as e Zwärgform erst vor öbbe 4000 Joor uf dr nordsibirische Wrangelinsle usgstorbe.",🔎
,,,Sibirie,TRUE,"Veegel, wu z Sibirie bruetle, finde do ihre Winterquartier, derwylscht die Veegel, wu z Japan bruetle, in Richtig Sidoschtasie zien.",🔎
,,,Westsibirie,FALSE,"Wo s Göktürkische Riich undergangen isch, si d Petschenege us Westsibirie in Richdig Weste zooge.",🔎
,,,sibirie,FALSE,"Es wird vor allem in de Republik Komi (re Deilrepublik im Nordweste vo Russland) gschwätzt, wo's e regionali Amtssproch isch, z Nordeuropa und Nordsibirie wird's aber (bsunders vo de Chante, Manse und Nenze) als Verchehrssproch benutzt.",🔎
,,,sibirische,FALSE,S isch in dr sibirische Tundra weschtlig vum Jenissei un in dr Region Taimyr eschtlig vum Ural gschwätzt wore.,🔎
,,,Oschtsibirie,FALSE,"Zwische Grenland un Skandinavie gränzt dr ""Arktisch Ozean"" an s Europäisch Nordmeer (s nerdligscht Randmeer vum Atlantik) un zwische Alaska un Oschtsibirie an d Beringstroß, wu zum Beringmeer (s nerdligscht Randmeer vum Pazifik) iberlaitet.",🔎
,,,Südsiberia,FALSE,"Hettzutàgs fendet ma na wedder vu Schpània ewwer d'Bàleàra en da Bàlkàna, Vorderàsia un Nordendia bis noh Südsiberia, Nordkinà un d'Mongoläi.",🔎
,,,Weschtsibirie,FALSE,"Si het Grabigsprojäkt u. a. z Sidoschteuropa, z Vietnam, z Laos, z Weschtsibirie un z Siddytchland duregfiert.",🔎
3354,Kunstmuseum Basel,Kunstmuseum Basel,Chunschtmuesum Baasel,TRUE,"D Aarbet vu dr Cahn chaa mer in vyy effetlige Chunschtsammlige bschaue, unter anderem im Chunschtmuesum Baasel, im Chunschthuus Züri, im Museum of Modern Art z New York, in dr Tate Modern z London, im Museo Reina Sofía z Madrid, in dr Stedtische Galery im Lenbachhuus z Minche un im Museum fir Modäärni Chunscht z Warschau.",🔎
,,,Öffentlige Kunstsammlig Baasel,FALSE,1916 isch dr Riggebach Assistänt vom Chupferstichkabinett vo dr Öffentlige Kunstsammlig Baasel worde und isch vo 1918 bis 1927 dr wüsseschaftligi Sachbearbäiter vo dere Sammlig gsi.,🔎
,,,Basler Kunstmuseum,FALSE,"In sinere Amtszit isch s Schuel- und des Uniwversidäätsgsetz rewidiert worde, dr Kunstkredit Baasel-Stadt gründet worde und si s Basler Kunstmuseum und s Kollegiehuus vo dr Uniwersidäät Baasel am Petersblatz baut worde.",🔎
,,,Kunstmuseum Baasel,TRUE,"In de Joor druf, wo d Safrezumft z chlii worde isch, häi d Konzärt in gröössere Sääl stattgfunde, im Stadttheater, in dr Muusigakademii, im Stadtcasino Basel, im Volkshuus, im Burghof Lörrach, im Kunstmuseum Baasel und im ""bird's eye jazzclub"".",🔎
,,,Chunschtmuseum Basel,TRUE,"Au im Gmäld ""D Muse inschpiriert dr Dichter"" vu 1909 (zwoo Versione: Chunschtmuseum Basel un Puschkin-Museum, Moskau) mit em Doppelporträt vum Dichter Guillaume Apollinaire un dr Moleri Marie Laurencin findet mer sonigi Baim im Hintergrund.",🔎
,,,staatlig Bildersammlig,FALSE,"1927 het mä d Abgüss in dr Kunsthalle in s Laager doo, wil die staatlig Bildersammlig in s Geböid iinechoo isch und dr Blatz gfeelt het, zum d Skulpture z zäige.",🔎
3355,Delsberg,Dälschberg,Dälsbrg,TRUE,Ääsch liggt an dr Jurabahn Basel - Dälsbrg - Biel.,🔎
,,,Dölemont,FALSE,"Münchäschtäi hät ä äigene Bahnhof a dr Liniä Basel–Dölemont, und äs wird vu dr lengschtä Tramliniä vu Europa bedient.",🔎
,,,Delémont,FALSE,D Gmeind lit e chlii ewäg vo dr Hauptstross vo Basel-Aesch uf Laufe-Delémont und e Stross verbinde se mit ere.,🔎
,,,Tälschbrg,TRUE,S Schloss Tälschbrg isch es Schloss in de jurasische Schtadt Tälschbrg.,🔎
,,,Dälschbärg,TRUE,"September 1953 z Dälschbärg, vo Rickebach) isch en Schwiizer Politiker und isch vo 2007 bis 2011 für d SVP im Nationalrot gsässe.",🔎
,,,Dälschbrg,TRUE,"Im Gebirge inne sind i der Gschicht au vil middelgrossi Stedt entstande, so wie öpe Pontarlier, Le Locle, La Chaux-de-Fonds, Dälschbrg, Pruntrut und Lieschtel.",🔎
,,,Delsbärg,TRUE,"S Dorf Bassecourt ligt uf ere Höchi vo 477 m ü. M., öppe 8 km im Südweschte vo Delsbärg.",🔎
3356,Ebringen,Ebringe,Ebringè,TRUE,"Februar 1170 , aagfertigt im Kloschtèr Allerheiligè z Schaffhuusè, zugunschtè vo St. Bläsy im Rèchtsschtrit um Ebringè entschiddè.",🔎
,,,Dalhüse,FALSE,"Am Berg lige – vu Norde im Uhrzeigersinn – Dalhüse, Sailede, Bollschwil, Güetighofe, Ehrestette, Chilchhofe, Pfaffewiler mit Ehlischwiler un Wolfewiler.",🔎
,,,Ebrige,TRUE,"Sällewäg sin sälli beidi un noch zwei witteri Mönch vu 1789–1796 uf Ebrige bi Friburg im Brisgau verbannt worre – s Territorium vu dr Fürschtabtei, wo vu Sanggalle am wittischte entfernt gläge isch.",🔎
3357,Haskala,Haskala,jüüdische Ufkläärig,FALSE,Z Dütschland häi d Marrane e wichdigi Rolle gspiilt bim Entstoo vo dr jüüdische Ufkläärig und allgemäin im Emanzipazioonsbrozäss innerhalb vo dr jüüdische Bevölkerig im 18.,🔎
,,,Ufklärer,FALSE,Noch sim Dod isch d Idee von ere jüdische Besiidlig vo Palestina bi alle christlige Konfessione vo Ängland populär bliibe und isch vo Ufklärer wie vom John Locke und vom Isaac Newton verdräte worde.,🔎
3358,Venezuela,Venezuela,venezolanischer,FALSE,Juli 1972) isch a venezolanischer Politiker.,🔎
,,,venezolanischi,FALSE,Öbbe 250 km im Weste lit die unbewohnti venezolanischi Insle Aves.,🔎
,,,venezolaanische,FALSE,"Anne 1992 het d Rhodia Acetow s Mee an dr Aadail vum venezolaanische Unternäme ""Acetco"" ibernuu.",🔎
,,,venezolanischem,FALSE,Öbbe zwäi Driddel von em ligge uf venezolanischem Staatsgebiet und äi Driddel uf däm vo Kolumbie.,🔎
,,,venezolanische,FALSE,"Merz 2013 z Caracas) isch e venezolanische Offizier, Politiker und vo 1999 bis zu sim Dood Staatsbresidänt vo Venezuela gsi.",🔎
3359,Tiwaz,ᛏ,ᛏ tiwaz,FALSE,"Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.",🔎
,,,t-Ruune,FALSE,"Er haisst uf Altenglisch ""dæg"" und im Hrabanische Alphabet ""tac"", wer aber för d t-Ruune bruucht.",🔎
3360,Abtei Weingarten,Abtei Wãẽgaade,Abtei Weigarda,TRUE,"Auguscht 1606 en dr Abtei Weigarda), ischt a deitscher Kombonischt en dr Epoche Renaissance, Musiklehrer ond Dirigent gwäa.",🔎
,,,Chloschter Wãẽgaade,FALSE,"S Chloschter Wãẽgaade, wu dr Stadt dr Namme gee het, lyt uf dr nordeschtlige Hechi iber dr Altstadt, em Martinsberg.",🔎
,,,Wãẽgaademer,FALSE,"D Komödie isch seli erfolgryych gsi un isch 1796 sogar vum Wãẽgaademer Chloschterkomponischt ""Meingosus Gaelle"" as Oper ""Adam und Evas Erschaffung"" vertont wore, wahrschyns het dr Gaelle do au Melodie vum Sailer dryygschafft.",🔎
3361,Notker III.,Notker Labeo,Nootgeer de Tüütsch,FALSE,"Bunders nööch isch em de Nootgeer de Tüütsch gstande, wo s Altalemanisch literatuurfëëig gmachet hät; dëm sym Schaffe hät er e ganzi Räien Uufsätz gwidmet.",🔎
,,,Notkers,FALSE,Scho im Althochdütsche het mit Notkers Alutgsetz e verglychbari Regle ’gulte.,🔎
,,,Notker de Tütsch,FALSE,Im Joor 1022 sind nöd nu de Mönch Notker de Tütsch sondern au de Apt Purchart II.,🔎
3362,Lungern,Lungerä,Lungere,TRUE,"D Nachburgmeinde si Hasliberg, Innerkirchen u Schattenhalb im Oschte, Brienzwiler, Briens u Grindelwald im Weschten u Lungere im Kanton Obwaude im Norde.",🔎
,,,Lungrä,TRUE,"I dr ""Lauwisertrilogie"" (1935–39) hed si Iblick ggä is Läbä vo Lungrä im 19.",🔎
3363,Jakob Meyer zum Hasen,Dr Jakob Meyer zem Haas,Jakob Meyer zem Haas,FALSE,"Es zäigt dr Basler Bürgermäister Jakob Meyer zem Haas, wo s Bild in Ufdraag gee het, zämme mit sinere erste Frau, wo denn scho dood gsi isch, mit sinere domoolige Frau und mit sinere Dochder, wo alli um d Maria mit em Jesuschind grubbiert si, wo in dr Middi uf eme Droon sitzt.",🔎
,,,Jakob Meyer zum Haas,FALSE,"Aber scho 1516 het dr Root nümmen e Ridder zum Bürgermäister gweelt, wie s in dr Handfeschti gstanden isch, sondern e Bürgerlige, dr Jakob Meyer zum Haas, wo as letschte in däm Amt im Fürstbischof no Dröiji gschwoore het.",🔎
3364,Meßstetten,Mäßschdedda,Messschdetta,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an Albstadt (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Hächenga, Jõngenga, Burrladenga, Bitz, Wãẽderlenga, Schtroßbärg (alli Zollernalbchreis) Stette (Landchreis Semmerenge), Messschdetta, Balenga un Bisenga (wider Zollernalbchreis).",🔎
,,,Meßstette,TRUE,Är läbt z Meßstette.,🔎
,,,Diarenga,FALSE,"Är isch då drenn eng vorwand mid-em Matthias Koch, där edd weid wägg z Diarenga gläabd ond dichded hådd.",🔎
3365,27. Dezember,27. Dezämber,27. Dezamber,TRUE,un schliaßlig hàt dr Àbrìss vu dam lànga Gebäi àm 27. Dezamber 2013 ààgfànga. Speetera Produk,🔎
,,,27. Dezamb'r,TRUE,D' Rose Woldstedt-Lauth (* 27. Dezamb'r 1889 ze ,🔎
3366,Kaiserstuhl (Gebirge),Kaiserstuehl,Chaiserstuel,TRUE,Sie lyt am nerdlige Bruckechopf vum Flussibergang in d Schwyz wysewyy vu Chaiserstuel.,🔎
,,,Chaiserstuehl,TRUE,D Insle Schwarzwasserstelz ligt im Hochrhii in de Nöchi vo Chaiserstuehl.,🔎
3367,CDU Baden-Württemberg,CDU Bade-Wirttebärg,CDU-Landesverband Sidbade,FALSE,"Noch em Zweete Wältchrieg isch d Beyerle wider bolitisch aktiv wore un isch in d BCSV yydrätte, wu speter dr CDU-Landesverband Sidbade drus firigangen isch.",🔎
,,,bade-wirttebärgische CDU,FALSE,Landesbarteidag vu dr bade-wirttebärgische CDU am 24.,🔎
,,,CDU z Sidbade,FALSE,"Är isch aber Vorsitzer vu dr CDU z Sidbade blibe, bis er anne 1966 au des Amt niderglait het.",🔎
,,,CDU Wirttebärg-Hauezollre,FALSE,"Anne 1947 isch er z Bibra zum Landesvorsitzer vu dr CDU Wirttebärg-Hauezollre gwehlt wore, churz druf isch er as Verdrätter vum Wahlkrais Dibenga Mitglid vum Landdag wore, wun er bis 1952 aaghert het.",🔎
,,,CDU Bade-Wittebärg,TRUE,D CDU Bade-Wittebärg isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.,🔎
,,,CDU,FALSE,"Nodem di Griene bi de Europawahl 2004 im Stadtkreis 36,8 Prozent bikumme hän, het sich bi de Landtagswahl im März 2006 wider d CDU mit 30,3 Prozent als sterkschti bolitischi Kraft duregsetzt.",🔎
3368,Archäologie,Archäologi,Archäoloog,FALSE,"Di maischte dervu sin bis anne 1868 erhalte bliibe, wu gnaueri archäoloogischi Foorschige dur dr Charles Warren (1840–1927) unternuu woore sin, eme britische Generaal vu dr Royal Engineers un Archäoloog.",🔎
,,,archäologischi,FALSE,"Die beede Fundstelle, wo ""Hafner"" ghäissed, ligged nu öppen en halbe Kilometer vor em Bürkliplatz im Zürisee, und si ghöred, wil si als archäologischi Plätz wichtig sind, sit 2011 zäme mit mee weder hundert Seeufersidlige rund em en Alperuum zum Wältkultureerb vo de UNESCO.",🔎
,,,Bodefunde,FALSE,"Bodefunde im Efrige-Chilchemer Bann bezüge, dass s Gebit scho in dr Steizit un währed dr römische un alemannische Zit besidlet gsi isch.",🔎
,,,archeologisch,FALSE,Im Süde vom Bundesstaat lit dr archeologisch interessanti Usgrabigsort Meadowcroft.,🔎
,,,archäologischs,FALSE,"S Römermuseum Augst (Anderi Nääme: ""Augusta Raurica""; ""Römerhuus und Museum""; ""Römerstadt Augusta Raurica"") isch en archäologischs Museum und Freiliechtmuseum in dr Gmäind Augst im Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiz.",🔎
,,,archäologische,FALSE,Die äldiste archäologische Funde wo uf menschlichi Aktivitäte im Ruum vu Büesinge schliesse len stamme us dr Bronzezitt un dr spote Hallstattzitt.,🔎
,,,Archäologii,TRUE,"Da Tailpiet vo de Archäologii werd i de Schwiiz a de Universitäte vo Bern und Basel unterrichtet, z Dütschland a de Universitäte vo Friiburg im Briisgi (Albert-Ludwigs-Universität), Frankfurt am Main (Johann Wolfgang Goethe-Universität), Köln (Albertus-Magnus-Universität), Münche (Ludwig-Maximilians-Universität) und Passau, z Österriich a de Universitäte vo Wien, Salzburg, Graz und Innsbruck.",🔎
,,,Archeologii,TRUE,"So beschäftigt si sich – im Unterschiid zur Archeologii und zur Ur- und Früegschicht – vor allem mit de schriftlige Hinderlasseschafte vo de Mensche, au wenn Althistoriker mänggisch au nit-schriftligi Kwelle uswärte.",🔎
,,,Archeology,FALSE,"Im Alemannische Inschtitut sin rund 200 Mitglider us fascht allne wisseschaftlige Fachrichtige verdrätte, zum Byschpel Geografy, Geology, Germanischtik, Gschicht, Dialäktology, Landespflääg, Botanik, Forschtwisseschaft, Landesplanig, Archeology, Rächtsgschicht, Chunscht- un Architekturgschicht, Grichtsmedizin, Soziology un anderi.",🔎
,,,Archäolooge,FALSE,Mit sonige Kwelle schaffe bsunders d Archäolooge und deils au d Architekturhistoriker.,🔎
,,,klassischi Archeologii,FALSE,"Er isch lengeri Zit z Floränz gsi und het denn an de Uniwersidääte Berlin und Göttinge Kunstgschicht, klassischi Archeologii und Gschicht studiert.",🔎
,,,archäologeschi,FALSE,"Ufgführt sind 175 Bauwärch, elf Sammlige vo Archiiv, Bibliotheke und Museeè und 56 archäologeschi Fundstelle im Kanton.",🔎
,,,Archäologe,FALSE,"D Archäologe hend immer no am maischte usegfunde, wie die alte Alemane ghuset hend.",🔎
,,,Archäology,TRUE,"Sit 1981 isch im Gebäude s Kantonsmuseum ""Museum.BL"" dinne, wo näbe ständig wächselnde Sonderusstellige au Duurustellige het zue Naturkund, Archäology, Volkskund und zur Sydebandwäberei, wo friener im Baselbiet ganz es wichtigs Gwäärb gsi isch.",🔎
,,,archeologische,FALSE,S archeologische Usgraabigsgländ vo Karthago isch e turistischi Attrakzioon und isch 1979 in d Liste vom Wältkultuurerb ufgnoo worde.,🔎
,,,archäologisch,FALSE,In alle archäologisch undersuechte Kulture git es Hiwiise uf die gross kultisch Bedütig vum Mo fer die domolige Mensche.,🔎
,,,Archäologische,FALSE,Archäologische Fund vu de friihe Alamanne sind im Linzgau selte.,🔎
,,,archäologische Usgrabige,FALSE,In de 1960er Johr het er bi archäologische Usgrabige in Tell Chuera in Syrie teilgnoh.,🔎
,,,Àltertummforscher,FALSE,"Janner 1871 z’ Neuilly-sur-Seine) ìsch a frànzeescher Histooriker, Àltertummforscher un Schrìftschtäller gsìì.",🔎
,,,archeologischi,FALSE,"Näbe däm dritte Graabhüügel stoot e Museum, wo archeologischi Fund us dr Umgääbig vo Marathon ufbewaart wärde und vor allem Skulpture us ere Villa vom Herodes Atticus, wo us deere Gegend choo isch.",🔎
,,,Archeolooge,FALSE,"D Archeolooge und d Volchskundler rede vo dem Gränzgebiet, wo sech weschtlech und öschtlech dervo anderi kulturelli Fenomeen i dr tradizionelle Volchskultur zeige.",🔎
,,,Archäologischi,FALSE,"Archäologischi Fund hei zeigt, das i däm Gebiet scho im sächste Joortuusig vor Chrischtus Lüüt gwont hei.",🔎
3369,Christoph Merian Stiftung,D Christoph Merian Stifdig,Christoph-Meriaa-Stifdig,FALSE,"Joorhundert gründet häi, dr Christoph Meriaa, wo mit sim Vermöge d Basis für d Christoph-Meriaa-Stifdig gläit het, und dr Rootsherr und Geologiibrofässer Peter Meriaa.",🔎
,,,Christoph Meriaa stifdig,TRUE,Dr Kanton Baasel-Stadt und d Christoph Meriaa stifdig häi sich zämmedoo zum die Kunstsparte z understütze.,🔎
,,,Christoph-Merian-Stifdig,FALSE,Dank dr Understützig vo dr Christoph-Merian-Stifdig und em Bund isch 1975 s Dalbedoor witgehend authentisch restauriert worde.,🔎
,,,Christoph-Merian-Stiftig,FALSE,"Im Ùffdraag vo der Christoph-Merian-Stiftig (CMS) hèt er – noch em Vòòrbild von em Albert Weber syyre Grammatik – e Baaseldytsch-Grammatik verfasst, wo 1976 erschiine isch.",🔎
,,,Christoph Meriia Stifdig,TRUE,Sit 1993 wird dr Stärne vo dr Christoph Meriia Stifdig pachdet und isch renowiert worde.,🔎
,,,Christoph Meriaa Stifdig,TRUE,"Im Joor 1890 het mä s ehemoolige Kornhuus zur Gwärbschuel umbaut mit dr Understützig vo dr GGG, em Handwärkerveräin, de Zümft und Gsellschafte und dr Christoph Meriaa Stifdig.",🔎
,,,Christoph Merian Stifdig,TRUE,"Dr Grund, wo noch eme Baurächtsverdrag gnutzt wird, ghört dr Christoph Merian Stifdig.",🔎
3370,Drei-Schluchten-Talsperre,Dr Drei-Schluchte-Staudamm,Drüü-Schlùchte-Damm,FALSE,"E wyters Byspil isch ""Dong"" (2006, 东), au vùm Jia Zhangke, wo es ùm de Drüü-Schlùchte-Damm goot.",🔎
,,,Drei-Schluchtè-Damm,FALSE,China degegè vowùrklicht dè Drei-Schluchtè-Damm trotz dè Warnigè vo vill Wùssèschaftler un Bolitiker vor dè Folgè vom Staudammbau.,🔎
3371,Spanischer Erbfolgekrieg,Dr Spanisch Erbfolgchrieg,Spanischi Erbfolgchrieg,TRUE,"1712 händ Bern und Züri en Schtriit zwüsched dr Fürschtabtei St. Galle und ihrne reformierte Undertaane im Toggeburg und di günschtigi ussepolitischi Situation vo dere Ziit gnutzt, wil Frankriich und Habsburg dur de Spanischi Erbfolgchrieg militärisch gschwächt gsii sind, um di katholische Ort nomal aazgriife.",🔎
,,,Spanischen Eerbfolgchrieg,TRUE,"Im Spanischen Eerbfolgchrieg händ d Franzoose 1706 probiert, Turyn z erobere, händs aber nöd gschafft.",🔎
,,,Spanische Erbfolgechrieg,TRUE,"Zämme mit em Räst vu de Spanische Niderland isch es 1714, noch em Spanische Erbfolgechrieg, an d’Habsburger gange un Luxeburg isch e Deil vu de Östriichische Niderland gsì.",🔎
,,,Schbanischa Ärbfolgegriag,TRUE,"1704 hend d Bayra ond Franzosa d Schdadd em Schbanischa Ärbfolgegriag fr a krza Zeid bsedzd ond dôdrbei vo dr Schdad ond de Birgr so vil Geld erbressd, dass am End vom oischdmôls riasiga Reichdum vo dr Schdadd nix meh dô war.",🔎
,,,spanische Erbfolgchrieg,TRUE,"Aragon het sini alte Freihäite chönne verdäidige, het sä aber verloore, wo s die östriichische Habsburger im spanische Erbfolgchrieg (1701–1714) understützt het.",🔎
,,,Spanische Erbfolgchrieg,TRUE,"Für Rom, wo wägen eme Spanische Erbfolgchrieg und eme Ärdbeebe dr Bapst <a href=""Clemens%20XI.",🔎
,,,Spanischè Ärbfolgechrièg,TRUE,"Er hèt als Generalfäldzüügmeischter am Spanischè Ärbfolgechrièg teilgnõ, wo er bi dè Belagerig vo Landau i dè Pfalz 1704 tödlich von èrè Kanonèkuglè troffè worrè isch.",🔎
,,,Spànische Erbfoligkriej,TRUE,"Schàlàmpi ìsch grìndet worre ànne 1709 vun demobilisierte Soldàte vum Spànische Erbfoligkriej un Fàmilie, wie mìt em Heer zöje sìn.",🔎
3372,Merian (Familie),Meriaa,Johann Jakob Merian,FALSE,Im Johr 1621 het dr Johann Jakob Merian die Stich zum erste Mol in Buechform usegee und es isch no zwei Mol ufgleit worde.,🔎
,,,Johann Jakob Meriaa,FALSE,"Noch sim Dood und däm vo sinere Frau isch d Liigeschaft in d Händ vom Kaufmaa Johann Jakob Meriaa choo, äim vo de riichste Baasler zu sällere Zit und eltere Brueder vom Christoph Meriaa.",🔎
,,,Familie Merian,FALSE,"Si ghöört zur jüngere Frankfurter Linie vo de us Basel stammende Familie Merian (""Meriaa"" uf Baseldytsch) und isch z Frankfurt am Main ufgwachse.",🔎
,,,Johann Jakob,FALSE,"Uusestöön under anderem dr Bürgermäister und Iisewärkbetriiber Johann Jakob Meriaa (1648-1724), dr Bürgermäister und Bankiee Samuel Meriaa (1685-1760), die bäide Brüeder Johann Jakob (1768-1841) und Christoph Meriaa (1769-1849), wo s grösste Baasler Handelsundernääme im 18. und früeje 19.",🔎
3373,Libretto,Libretto,Libretti,FALSE,"Für verschidnigi Bariiser Theater het dr Sardou e Hufe historischi Draamene, Komödie und Libretti für Opere und Operette gschriibe.",🔎
,,,Libreddo,TRUE,S Libreddo hot dr August Neidhart gschrieba.,🔎
,,,Librettischt,FALSE,"April 1976 z Bellevue GE, haimetberäächtigt z Gämf; mer chännt en as ""Jacques Chenevière""), isch e Schwyzer Diichter, Librettischt un Romancier us ere prominänte Gämfer Patrizierfamilie gsii.",🔎
,,,Libredischda,FALSE,Dr Tekscht stammt vo de Libredischda Victor-Joseph Étienne de Jouy (1764 bis 1846) ond Hippolyte-Louis-Florent Bis (1789 bis 1853).,🔎
,,,Libreddischt,FALSE,"August 1956 z Oscht-Berlin) ischt a deitscher Dramatiker, Lyriker, Libreddischt ond Theaterregisseur gwäa.",🔎
,,,Text,FALSE,"Das Schloß Dürande isch e Oper, wu dr Schwizer Komponischt Othmar Schoeck vertont het un wu dr ditsch un alemannisch Dichter Hermann Burte dr Text drzue gschriibe het.",🔎
,,,Librettiste,FALSE,"Joorhundert as Librettiste berüemt worde si, hänge mit em Theater zämme, drunder dr Joachim Beccau, Friedrich Christian Bressand, Heinrich Elmenhorst, Barthold Feind, Heinrich Hinsch, Christian Friedrich Hunold, Johann Ulrich König und dr Christian Heinrich Postel.",🔎
,,,Tekscht,FALSE,Da Tekscht drzua hot dr Albert Roesler gschriiba.,🔎
,,,Libreddischda,FALSE,"Sogar seine Libreddischda Halévy ond Meilhac ziaget sich von-em zruck, obwohl-se johrelang guat mit-em zammagschafft hend.",🔎
,,,Libreddos,FALSE,"Dui hôt zor Folge ghet, dass dr Grass drei Libreddos zo Balledd vrfasst hôt, wo dr Luipart d Choreografii drzua gmacht hôt: 1954 ""Die Gans und die fünf Köche"" zor Musik vom Horst Geldmacher, 1957 ""Stoffreste"" zor Musik vom Aribert Reimann ond 1970 schliaßlich ""Die Vogelscheuchen"", wiidr mit dr Musik vom Aribert Reimann.",🔎
,,,Librettist,FALSE,"Si Gsamtwärk umfasst mehr as 140 Kompositione, drunder 7 Symphonie, 15 Solokonzärt, Chammermuusig für verschiidnigsti Bsetzig, Klavierwärk, geistligi Wärk und 14 Opere, wo d Lore Klebe meistens as Librettistin mit im zsämmegschafft het drbii.",🔎
3374,Haus zum Sessel,S Huus zum Sässel,Huus zem Sässel,TRUE,S Farmazii-Historische Museum vo dr Uniwersidäät Baasel befindet sich im Huus zem Sässel am Dootegässli 3 in dr Schwizer Stadt Baasel und isch dr Gschicht vo dr Farmazii gwidmet.,🔎
,,,Huus zu Sässel,TRUE,"Mä wäiss us em Joor 1476, ass er denn sis Wasser us em «Huus zu Sässel» am Dootegässli überchoo het.",🔎
,,,Huus zum Sässel,TRUE,S Huus zum Sässel lit unden am Dootegässli 1/3.,🔎
,,,Zum vordere Sässel,FALSE,"S Farmazii-Historische Museum isch 1925 dur e Apideeker Josef Anton Häfliger gründet worde, wo s denn dr Uniwersidäät Baasel gschänggt het, und het Usstelligsrüüm im alte Huus ""Zum vordere Sässel"" am Dootegässli überchoo, wo emol dr Paracelsus und dr Erasmus vo Rotterdam ii- und usgange si und dr Johann Amerbach und dr Johann Froben Büecher druggt häi.",🔎
3375,Kaukasus,Kaukasus,Kaukasier,FALSE,"D Mamluke (DMG Mamlūke) oder Ghilman (DMG Ġilmān) si in e hufe islamische Herrschaftsgebiet Milidäärsklave vo zentralasiatischer oder ostöiropäischer Härkumft gsi, d. h. mäistens Türke oder Kaukasier.",🔎
,,,Kaukààsusvorlànd,FALSE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
,,,Nordkaukasus,FALSE,"Wyter sidli chunnt e Steppegirtel, wu am Unterlauf vu Don un Wolga, Nordkaukasus, Kaspische Sank un Tuwa verlauft.",🔎
3376,Graf,Graaf,Grafschaft,FALSE,"Bis zu de Gründig vom Kanton Aargau im 1803 sind di Regione, wo zum noie Kanton zämmegschlosse worde sind, konfessionell homogen gsi, mit einige Usnahme i de ehemolige Grafschaft bzw.",🔎
,,,Grääfin,FALSE,D Beatriz de Dia isch e Grääfin us der adelige Familie vo Dia gsi; si het am Ändi vom 12.,🔎
,,,Groofe,FALSE,Joorhundert erschiint d Familie in de Urkunde as Groofe vo Frohburg.,🔎
,,,Markgroof,FALSE,immer nume dr Markgroof vo Brandeburg bliibe.,🔎
,,,Groofestand,FALSE,""">Louis XV. s franzöösische Baronat vo dr Gsamtfamilie anerkennt, und 1817 het Ööstriich d Linie zu Homburg in Groofestand erhoobe und dä isch im gliiche Joor im Grossherzogdum Baade anerkennt worde.",🔎
,,,Groof,TRUE,"Im Verlauf vom Schwobechrieg si d Druppe vom Schwöbische Bund under em Afüehrer Groof Heinrich vo Fürstebärg vom Sundgau här gege s Schloss Dorneck bi Dornach im Soledurnische marschiert, em erste Schloss uf em eidgenössische Gebiet, wo vom Hauptmä Benedikt Hugi verteidigt worden isch.",🔎
,,,Grof,TRUE,"Im merowingische und im Fränkische Reich het de Gau im Wesentlige de Ômtsbezirk vun eme Grof (grafio) bezeichnet, wo das Biet für e Chönig verwaltet het.",🔎
3377,Stockach,Schtocke,Schdockach,TRUE,Dr Karl Friedrich Gegauf isch 1860 in Wahlwies z Schdockach (Bade-Würtebärg) uf d Wält cho.,🔎
,,,Stocke,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Radolfzell (im Uhrzeigersinn vu Sidweschte uus): Moos, Singe, Stoeßlinge, Stocke, Bodman-Ludwigshafe, Alleschbach und Rychenau (alli Landchreis Konschtanz).",🔎
3378,Gemeine Herrschaft,Gmeini Herrschaft,Gmaini Herrschaft,TRUE,Johrhundert) respektiv zu de aidgenössische Landvogtai Sargaas als Gmaini Herrschaft vo de alte Aidgenosseschaft (15.–18.,🔎
,,,Gmeini Herrschafte,TRUE,Noch em Zsämmebruch vo dr alten Eidgenosseschaft 1798 hai sich verschiidnigi ehemoligi Gmeini Herrschafte und zuegwandti Ort in dr Ostschwiiz zu eigeständige Kantön erklärt.,🔎
,,,gmeine Herrschafte,FALSE,"B. ab 1424 d Abnohm vun de Jôhresrechnung vun alleni gmeine Herrschafte, abr au Entscheidunge yber Krieg un Fride.",🔎
,,,Gmeine Herrschaft,TRUE,"Wettige het in dere Zit zu de Grafschaft Bade ghört, wo jetz e Gmeine Herrschaft vo de Äiggnosse gsi isch.",🔎
,,,gmeini Herrschaft,FALSE,"Wo 1415 d Eidgnosse de Aargau un Birmischtorf erobered hend und di d Grafschaft Bade als gmeini Herrschaft verwaltet hei, isch Bimischtorf de Sitz vomene Amt worde.",🔎
,,,Gmäine Herrschaft,TRUE,"Wo d Eidgnosse im 1415 de Aargau eroberet hend, isch Ändige zu eme Teil vom Siggeamt vo de Grafschaft Bade worde, ere Gmäine Herrschaft.",🔎
,,,gemeine Herrschafte,FALSE,"Weil sich au d gemeine Herrschafte a dem Embargo beteiliget hei un 1531 es schlechts Wirtschaftsjohr gsi isch, si d Folge für d betroffene Kantön schwerwiegend gsi.",🔎
,,,gmeine Herrschaft,FALSE,"Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert un so het Bällike ab do zum Amt Rohrdorf vo de Grafschaft Bade ghört, ere gmeine Herrschaft.",🔎
,,,gmäini Herrschaft,FALSE,"Vier Vogteie, Valle di Maggia, Locarno, Lugano und Mendrisio, si e gmäini Herrschaft vo zwölf vo de drizää alten Ort (ohni Appezäll) gsii.",🔎
,,,gmeini Herrschafte,FALSE,"Im Oschte het Züri s Chälleramt elei gha, und di Freie Ämter und d Grafschaft Bade sind gmeini Herrschafte (gmeinsam verwalteti Gebiet) vo den Äiggnosse gsi.",🔎
,,,Gmeine Herrschafte,FALSE,In de Gmeine Herrschafte isch d Verbreitig vom reformierte Glaube aaghalte worde.,🔎
,,,Gmeini Herschaft vo den Äiggnosse,FALSE,"Wo d Äiggnosse ane 1415 dr habsburgisch Aargau eroberet hend, isch Otmisinge de lang im Piet vo dr alte Stadtrepublik Bärn glääge, und zwar ganz am öschtleche Rand, im Oberamt Länzbig und a dr Gränze zum Freiamt, wo dormol e Gmeini Herschaft vo den Äiggnosse gsi isch.",🔎
,,,Gmäini Herrschaft,TRUE,"Nume no in dr Groofschaft Baade, wo vo 1415 bis 1798 e Gmäini Herrschaft vo dr Äidgenosseschaft gsi isch, häi si sich im Surbdaaler Ooberlängnau döfe niiderloo.",🔎
,,,gemeine Herrschaft,FALSE,"Im 1415i hei Eidgenosse de Aargau erobert u e so hei Ober- u Underäredinge zum Amt Äredinge vo de Grafschaft Bade ghört, ere gemeine Herrschaft.",🔎
,,,gmäini Hèrrschaft,FALSE,"S Sùùrbtaal ìsch 1415 a d Graafschaft Baade choo, e gmäini Hèrrschaft vo den Äidgnosse.",🔎
,,,Gmäine Herschaft,TRUE,1460 het Bärn e vollständigi Däilig vo dr Gmäine Herschaft im westlige Däil vom Buchsgau verlangt.,🔎
,,,Gmäini Herschaft,FALSE,Vo 1460 bis 1798 isch d Groofschaft Sargans as Landvogtei e Gmäini Herschaft in dr Alte Äidgenosseschaft gsi.,🔎
3379,Saane,Saane,Saana,TRUE,"U där Umwäg heisst Saana oder Sarine, wie die Wältschen derzue sägen.",🔎
,,,Saanelouf,FALSE,"Do dezue ghöri au de Name vom Ort Château-d’Œx wyter oben i de Bärge, wil nid nur s Greyerzerland, sondern au s ""Pays-d’Enhaut,"" also s ganz Land am obere Saanelouf das alte Gebiet ""Ogo"" uusgmacht heg.",🔎
3380,Demokratische Partei (Baden),Demokratischi Bartei (Bade),DemP,FALSE,"Doderzue zelle d BCSV (BCSV), e Vorgängerorganisation vu dr CDU, un d DemP, e Vorlaifer vu dr FDP.",🔎
,,,Demokratisch Bartei,TRUE,"D Demokratisch Bartei isch uf 14,3 Brozänt un nyn Mandat chuu, d KPD uf 7,4 Brozänt un vier Sitz.",🔎
,,,Demokratischi Bartei,TRUE,isch e US-amerikanische Bolitiker (Demokratischi Bartei) un isch vu 1993 bis 2001 dr 42.,🔎
3381,Agenarich,Agenarich,Agenarich-Serapio,FALSE,"*""Mêdarîk"" „Lohnkönig“) isch de Vater vum Agenarich-Serapio un de Brueder vum Chnodomar gsii.",🔎
,,,Serapio,FALSE,"Über syni Familie isch au e weng bekannt; syn Neff Serapio, de Sohn vo sym Brueder Mederich, hät i dr Schlacht mitchampft.",🔎
3382,Thayngen,Tääinge,Thayngè,TRUE,Abnemmer vo dè Gipsschtei sin d Portland Cementwärch z Thayngè gsi.,🔎
,,,Thaynge,TRUE,"Aaltdorf isch bis Endi 2008 e eigni Gmeind gsi, ghört hüt zur politische Gmeind Thaynge und liit im Nordä vom Kanton Schaffhuuse.",🔎
,,,Tääingè,TRUE,"Dort gòt si witter als Schwizer H 13 übber Territorium vom Schaffuuserland, gnauer am linkè Rand vo dè Chläggirünni gu Schaffuusè un vo dört als Schwizer A4 nõch Tääingè i s Reièt.",🔎
3383,Mauritius,Mauritius,mauriziànischa,FALSE,Sa ìsch d’ Tochter vu mauriziànischa-n-Iiwànderer.,🔎
,,,mauritianische,FALSE,D Mélanie René isch z Gämf as Dochter vu mauritianische Eltere uf d Wält chuu.,🔎
3384,Kornett (Instrument),Kornètt,Cornets à pistons,FALSE,"D Operè ""Rienzi"" vom Richard Wagner (UA 1842 z Dresdè) hèt schu Ventildrumbeetè vowendet, nõch èm Vorbild vom Cornets à pistons i dè französischè Operè.",🔎
,,,Kornett,TRUE,"Si Soon Friedrich Wilhelm het von em verschideni Stadtpfiferinstrumänt gleert (wie zum Bischbil Drumbeete, Zinck, Discant, Kweerpfife, Dulcian, Quart posuune, Kornett und Fagott).",🔎
,,,Pischton,FALSE,"Dè chly weschteuropäische Bruèder vom Flügelhorn, s Kornètt, isch vo französischèm Urschprung un isch voll i dè Bumpventyl-Hemisphärè dèheim, genau èso wiè dè ""eineiigè Zwilling"" vom Kornètt, s Pischton, wo natürlich ebbèso mit au mit sognannte ""Pischton""-Ventyl (Bump-Ventyl) vosää isch.",🔎
3385,Biberstein,Büberschtei,Büberstei,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Chüddige sind Oberhof, Däischbere, Taale, Büberstei, Aarau und Ärlischbach.",🔎
,,,Biberstei,TRUE,I dr Schwiz isch als ältischts Seifechischterenne e Verastaltig us em Jahr 1934 z Biberstei bekannt.,🔎
,,,Biberschtei,TRUE,"Dr Bärg, wo sin Gipfel uf 772 Meter über Meer isch, lyt oben a de Dörfer Gaueschtei und Biberschtei über em Aaretaal.",🔎
,,,Büberschtäi,TRUE,"Di höchschti Stell vo de Gmeind isch uf de Kreete vo de Gisliflue mit , di tüfschti a de Aare unde mit  D Nochbergmeinde vo Gaueschtäi sind Oberflachs und Välte im Norde, Mörike-Wildegg im Oschte, Robischwil im Süüde, Büberschtäi im Weschte und Tale im Nordweschte.",🔎
3386,Zihl,Zyl,Zylkanal,FALSE,"Le Landeron (uf tüütsch au ""Landere"") isch am Jurasüdfuess, am Zylkanal und am weschtlechen Ufer vom Bielersee.",🔎
,,,Ziilkanal,FALSE,"Bi Le Landeron chunt der Kanton im Oschte an Bielersee, und vom Nöieburgersee i dää fliesst der Ziilkanal.",🔎
,,,Zyyl,TRUE,"D Houptzueflüss sy d Areuse, wo dur d Areuseschlucht us em Jura abechunt und bim Dörfli Areuse i See mündet, d Zyyl (französisch: ""Thielle"") u der Broyekanal, wo vom Murtesee här chunt.",🔎
3387,Blatten (Lötschen),Uf der Blattun,Blattu [Leetschn,FALSE,"Augschte 1967 z Bäärn; Bürger vo der Blattu [Leetschn]) isch en Schwyzer Germanischt gsy, wo me bsunders wäge syne spraachwüsseschaftliche Publikazioone gchänt.",🔎
,,,Blattu,FALSE,"Im Bischtum Sitte het’s nüün Pfarreie mit em Patrozinium vom Sant Theodul: Derzue findet me in es baar Dörfer Chappele vom Häilige: z Commeire bi Ursere, z Evolena, z Blattu, z Üüsserbinn (i dr Gmeind Äärne, z Selkinge (Goms) und an es paar anderen Oort.",🔎
3388,Kristallhöhle Kobelwald,Kristallhööli,Krischtallhööli,TRUE,Eppa 15 Minuta z Fuass hender em Doarf Koblwaald kamma da Sommer doar a da Fiirtig oder am Wäachtig uf Voaramäaldig d Krischtallhööli gi aaluaga.,🔎
,,,Krischtallhöali,TRUE,Ebefalls im Bsitz vor Oartsgmoand ischt d Krischtallhöali.,🔎
,,,Krischtallhöhli,TRUE,Öber s Rhintl usi bekannt ischt d Krischtallhöhli.,🔎
3389,Bischoffingen,Bischeffinge,Bischeffige,TRUE,Burge het zämme mit Bischeffige e Haldepunkt an dr weschtliche Kaiserstuehlbahn.,🔎
,,,Bischefinge,TRUE,"Im Nordweschte isch d ""Moohalde"" am hegschte (370 m), dert isch e Üssichtspunkt, wu mer d Vogese, s ganz Elsiss, Jächtinge, Bischefinge, Burge, s ""Gottebachdal"" mit Bärge un ganz Rothwiil, Briisach un dr südlig Schwarzwald siiht.",🔎
3390,Walliserdeutsch,Wallisertiitsch,walserdüütsch,FALSE,"S Gmeindgebiet lyt im obere Valsesia, das isch uf walserdüütsch s ""Tseschtrutaal"".",🔎
,,,Walser Tieläkt,FALSE,Für d Lüüt im Rhywald im Bündnerland hät si ane 1984 im Walser Tieläkt s Fäschtspiil «’s Walserschiff» gschribe.,🔎
,,,dütschsproochigs,FALSE,Sid denn isch Hinterrhii es dütschsproochigs Dorf.,🔎
,,,Walserdiitsch,TRUE,Im Tresabärg redet ma Walserdiitsch.,🔎
,,,Wallisertüütsch,TRUE,"Iri Dissertazioon über de Tialäkt vo Täärbinu isch di eerscht und bis hüt äini vo de nöd grad vile wüsseschaftlichen Abhandlige, wos über s Wallisertüütsch git.",🔎
,,,walserdüütsche,FALSE,"Sider pruucht me näbe den alte romanische Fluernääme wie ""Plandagorz, Cafrida, Cafilonga, Cavadura, Pardels, Pargätschä, Pludiseidis, Praberjan"" und vo dr Alp ""Duranna"" au die jüngere walserdüütsche Nääme; und au dr Dorfname Guntersch sälber chunt ja von ere alte romanische Bezeichnig här.",🔎
,,,Walliserdütsch,TRUE,So isch ds Walliserdütsch als s süüdlichschti Extrem düütlich verschide vo de Mittelland-Dialäkt.,🔎
,,,Walserditschu,TRUE,"Ds grammatikalischa Gschlächt vam Fluss isch im Latinischu („Rhodanus“), im Franzesischu („le Rhône“) und im Walserditschu („der Rottu“) männlich, was fär Fliss ehnär untypisch isch.",🔎
,,,Walsertüütsch,TRUE,Dr Dialekt vo Lääch khöört zum Walsertüütsch.,🔎
,,,dütschsproochige,FALSE,In dütschsproochige Ziitige isch d Bezeichnig „NEAT“ aber immer no gebrüüchlig.,🔎
,,,walisertüütsch,FALSE,"Syni Dissertazioon, won er bym Prokosch aagfange hät, isch über de walisertüütsch Ändsilbewokalismus gsy, wo vil wie dëë im Althoochtüütsch isch.",🔎
,,,Walserdytsch,TRUE,Die siidlichi Schbroochfamilie vùm Walserdytsch hed verschiideni Oordsdialägd.,🔎
,,,Wallisertiitschu,TRUE,Dr heggschtalemannisch Dialäkt va Varu gcheert zem weschtlichu Dialäkt vam Wallisertiitschu.,🔎
,,,Süüdwalserdüütsch,FALSE,Ganz oben i de Tääler isch s Süüdwalserdüütsch d Umgangssprooch gsi.,🔎
,,,walserdüütschi,FALSE,Sid denn isch s Taal düütschsproochig; me redt dört en walserdüütschi Mundart.,🔎
,,,Oberwalliser Düütsch,FALSE,D Bernadette Lerjen-Sarbach schribt im Oberwalliser Düütsch.,🔎
,,,alemannisch,FALSE,"D Muaddrsproch vum Allgai isch es Allgairisch, wo zum schwäbisch-alemannische Sprochberiich gheert und zimle näh mit m Vorarlbergische, em Liechteschdtoinische und em Schwäbische verwåndt isch.",🔎
,,,Wallisertiisch,TRUE,"Fir s Wallisertiisch un d Dialäkt vu dr Walser fähle Schrifte us dr Zyt vu dr Abwanderig, aber us dr sprochgeografische Verhältnis un em Ablauf vu dr Wanderige, wu deilwyys historisch gsicheret isch, leen sich e baar Pinkt fescht halte: 1.",🔎
,,,walisertüütsche,FALSE,"Mit andere Woort hät d Wipf i dëm Faal müese die Wokääl vo beede Syyten aagaa, nämli vo der althoochtüütschen und vo de rezänt-tialäktaale walisertüütsche Syyte.",🔎
,,,Walserdialekt,FALSE,Om die Zitt ume hend sich au Walser i de Gmäind Trisabäärg niderloo und hend iire Walserdialekt mitgnoo.,🔎
,,,Walserdütsche,FALSE,De Dialäkt vo Obersaxe ghört zum Walserdütsche.,🔎
,,,walserdütsches,FALSE,"Im Lugnez uf der Nordsyte vo Vals wird die rätoromaneschi Sprooch gredt, im Rhywald im Süde isch au walserdütsches Gebiet, und Blenio im Weschte ghört zum Areal vo de lombardische Dialäkt.",🔎
,,,Walliserditsch,TRUE,"D Walser hend en alemannische Tieläkt mitbrocht, s Walliserditsch.",🔎
,,,Walliserdüütsch,TRUE,"Erem Tielekt sait me ""Walsertütsch;"" er ghört zu der Sproochgruppe vom Höchstalemannisch, und er chunt vom Walliserdüütsch.",🔎
,,,Walisertüütsch,TRUE,Syni Habilitazioonsschrift über d Naachtoonwokaal im Walisertüütsch isch 1929 publiziert woorde.,🔎
,,,Walliser Dütsch,FALSE,Me redt dört es Walliser Dütsch.,🔎
,,,Walserdütsch,TRUE,"I de restliche dütschsprochige Gebiet werd Walserdütsch gredt, wo zum Höchstalemannische ghört, und schlussendli isch do no s Dorf Samnaun, wo als ainzige Ort i de Schwiz en bairische Dialekt gredt werd.",🔎
,,,Walserdyytsch,TRUE,Sidär redt me im Taal s Walserdyytsch.,🔎
,,,Wallisertitschu,FALSE,Dr heegschtalemannisch Dialäkt va Vìschp gcheert ze weschtlichu Dialäkta vam Wallisertitschu.,🔎
,,,Walserdialäkt,FALSE,"Im Gägesatz zue Urmein isch di dütschi Mundart vo Flerde nämli nit vum Walserdialäkt vo Tschappina prägt, un zeigt en sterchere Yyfluss vum Dialäkt vo Thusis.",🔎
,,,walserdütschi,FALSE,A dr Gmeindgränze begägne sech s Rätoromanische und die walserdütschi Sprooch vo dr Nochbergmaind Sufers im Rhywaald.,🔎
,,,Wallisertytsch,TRUE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,Südwalsertüütsch,FALSE,"Mänge Fluernaame, wo vertüütscht worden isch, zeigt no öppis vo de Sproochgschicht a. Eis vo de schönschte Bischpiil für en dütsch-romanischi Mischig vom Vokabular isch s Südwalsertüütsch.",🔎
,,,südwalsertüütschi,FALSE,"In es paar Alpetäler git’s no Lüüt, wo südwalsertüütschi Mundarte reede.",🔎
,,,Walserisch,FALSE,"Iari Sprôch glichat am Walserisch, hôt aber nôch bôda viil romaanischi Erbwêrtr, spedziell bi da Fluarnemma.",🔎
,,,dütschsprochige,FALSE,"Si het i der Kantonsgschicht und i der Sprochgeografii vom Wallis e symbolischi Bedütig, wil si offiziell als Gränze zwüsch em dütschsprochige Oberwallis und em wälsche Underwallis gilt.",🔎
,,,walliserdiitsch,FALSE,"Mörel (walliserdiitsch: ""Merel"") isch bis zum 31.",🔎
,,,walliserditsch,FALSE,"Bratsch (walliserditsch: ""Bratsch"") isch es Dorf und Teil vo der politischu Gemeind Gampel-Bratsch im Bezirk Leuk im ditschsprachigu Teil vom Kanton Wallis iner Schwiiz.",🔎
,,,Walserdüütsch,TRUE,I de Berga redt ma teils s Walserdüütsch.,🔎
,,,Walsertiitsch,TRUE,"Vals (, im Walsertiitsch ""Falsch"" , , uf Underländer-Schwizertütsch au ""Wals"") isch e Gmaind i dr Region Surselva vom Kanton Graubünde.",🔎
,,,Walsertitsch,TRUE,: Walsertitsch; i Chlammere: (hochdütsch); it.,🔎
,,,walliserdütsch,FALSE,"S Matterhorn (walliserdütsch ""ds Hore"" oder ""ds Horu,"" italienisch ""Monte Cervino"" oder ""Cervino,"" französisch ""Mont Cervin"" oder ""Le Cervin"") isch 4'478 Meter hoch und eine vo de höchstu Bärga in de Alpe.",🔎
,,,wallisertitsch,FALSE,"Brig (wallisertitsch ""Brig"" , ) isch en Gemeindeteil vo Brig-Glis im Schweizer Kanton Wallis.",🔎
,,,Walsertütsch,TRUE,Dr Dialekt vo Dimülsch khöört zum Walsertütsch.,🔎
,,,Wallisertitsch,TRUE,Im Wallisertitsch erschyynd mhd.,🔎
3391,18. November,18. Novämber,18. Novamber,TRUE,eider hàt sa àwer numma noch si Schìff gfunda. Àm 18. Novamber 1990 hàt sa uf ìhrem Trimaran „Pierre 1.“ d Segel,🔎
,,,18. Novembr,TRUE,"/a> en Stuegert, wo-nr am 18. Novembr 1827 au gstorba ischt, isch a ",🔎
,,,18. Novämbär,TRUE,Dä Louis Jacques Mandé Daguerre (* 18. Novämbär 1787 z Cormeilles-en-Parisis; ,🔎
,,,18. Nowamber,TRUE,"Dr John Matthew Moore (* 18. Nowamber 1862 bii <a href=""Richmond%20%",🔎
3392,Uitikon,Üüdike,Uitike,TRUE,"Dä längzognig und drby zimli schmaal Bärgzuug foot im Süde bi Sylbrugg aa und goot bis uf Urdorf, Uitike und Schliere im Weschte vo Züri. Er isch öppe 22 Kilometer läng und bildet uf vil Abschnitt en Bärggraat, wo meischtens au d Gränze zwüschet de Gmeinde uf beide Syte druff laufe.",🔎
,,,Üütike,TRUE,"Si Vatter isch dr Theolog Wilhelm Corrodi gsii, wu as Seelsorger in dr Pfarrfilial Üütike am Üetlibärg gwirkt het.",🔎
,,,Üetike,TRUE,"Noch sinere Pensionierig isch de Merki no Visitator (Bezirksschuelpfleger) gsi und häd z Üetike Zäichnigsunterricht gee, bis er 87i gsi isch.",🔎
,,,Uitikon-Waldegg,FALSE,1956 bis 1967 het er as Bfaarer z Uitikon-Waldegg amtiert.,🔎
3393,Kubanische Revolution,Die kubanisch Revoluzioon,Kubanische Revoluzioon,TRUE,"Er isch äine vo de wichdigste Aafüerer (""Comandante"") vo dr Rebellenarmee vo dr Kubanische Revoluzioon vo 1956–59 gsi und isch näben em Fidel Castro die wichdigsti Sümbolfigur vo dr Revoluzioon.",🔎
,,,kubanischi Revoluzioon,TRUE,"Die kubanischi Revoluzioon, die ersti Eskalazioon im amerikanische Chrieg z Vietnam, d Klassekämpf im Kongo und d Revoluzioon z Algerie häi s Dänke in e nöiji Richdig glänkt.",🔎
3394,Pseudonym,Psöidonüüm,Bsöidonüüm,TRUE,"Er het sich fest für e Johannes Reuchlin und für e Martin Luther iigsetzt und woorschinlig isch s är gsi, wo 1520 under em Bsöidonüüm „Joannefranciscus Cottalambergius“ d Satire ""Eccius Dedolatus"" (öbbe: Dr ghobleti Egge) veröffentligt het, wo dr Gegner vom Luther Johannes Eck din verspottet wird.",🔎
,,,Psöidonüm,TRUE,D Marta Heinimann Psöidonüm Cornelia Heim isch am 21.,🔎
,,,Alias,FALSE,"Wörd è Diplomatènummèrèschild gschtollè odder isch us andrè Gründ wègchò, chriègt s Faarzüüg è ""Alias-Nummèrè"": S Vorgänger-Nummèrèschild wird durch dè Buèchschtabbè ""A"" ergänzt un s aaltè Nummèrèschild für uugültig erklärt, bis d Spèrrfrischt vo eim Johr abgloffè isch.",🔎
,,,Pseidoniim,TRUE,"Drom hôt sich der – wia andre Kinschtler en dera bewegda Zeit au – a Pseidoniim zuaglegt, was-em ermeglicht hôt, fir da Rundfunk en Keln Begleitmusika fir bestimmde Sendonga zo schreibe.",🔎
,,,Pseudonǜm,TRUE,"Er hèt für Wärch vo bschtimmtè Genre d Pseudonǜm „Robert Allmend“, „Llano“, „Luigi di Ghisallo“, „Alfred Bösendorfer“ un „Dick Ravenal“ bruucht.",🔎
,,,pseudonym,TRUE,"E Uusnaahm bilded anonymi und pseudonymi Werch, für di s Todesjahr vom Autor nöd bekannt isch.",🔎
,,,Psöidonym,TRUE,"De Jakob Vetsch, Psöidonym ""Mundus"" (* 28.",🔎
,,,Künschtlername,FALSE,"Und er het au sälber es paar Zytschrifte für die Sprooch und di bretonischi Kultur usegää: Dr Le Floc'h het bretonischi Volkslieder zämetreit, und er het sälber mit em Künschtlername ""Maodez Glanndour"" Gedicht i dr Mundart gschribe; dr Yann-Ber Piriou het von em gseit, er sig vilech dr bedüütendsch bretoonisch Dichter vo säber Zyt gsi.",🔎
3395,Rheinbrücke Schaffhausen–Feuerthalen,Füèrthaler Brugg,Rhybrugg Schaffuusè-Füèrthalè,FALSE,"Als bekannteschtes Bauwärch gildèt d Rhybrugg Schaffuusè-Füèrthalè, wo 120 m lang gsi isch un nu ein Zwǜschèpfyler ghaa hèt.",🔎
,,,Rhybrugg Schaffhuusè,FALSE,Johrhundert hèt dè Bau vo Holzbruggè mit dè Rhybrugg Schaffhuusè vom Hans Ulrich Grubenmann èn erschtè Höèpunkt erreicht.,🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
3396,Erzbistum Vaduz,Erzbischtum Vadoz,Landesbischof,FALSE,"Augschte, findet uf dr Schlossmatte dr Staatsakt statt: zeerscht s Feschthoochamt – zmaischt zelebriert vum Landesbischof Wolfgang Haas – derno Aasprooche vum Landesfiirscht un em Landdaagsbresidänt.",🔎
,,,Ärzbischtum Vaduz,TRUE,"S Gebiet vom Fürschtetum Liechtenschtei isch zum Ärzbischtum Vaduz erhobe worde, mit em Wolfgang Haas als em erschte Ärzbischof.",🔎
,,,Erzbischdum Vadoz,TRUE,"Ass dr Haas ins neigschaffe Erzbischdum Vadoz versetzt woren isch, het er mnit fir e gueti Lesig ghalte.",🔎
,,,Erzbischtum Vaduz,TRUE,Vu 1990 bis 1997 isch er Bischof vu Khuur gsii un vu 1997 bis 2023 dr eerscht Erzbischof vum Erzbischtum Vaduz.,🔎
,,,Erzbistum Vadoz,TRUE,"As ischt dr Sitz vom Förscht, vor Landesregierig, vom Landtag, vo da Grecht und o vom Erzbistum Vadoz.",🔎
3397,Bahnsteig,Baanschteig,Ußèbaanschteig,FALSE,Öschtlich vom Ritterschtellwärch isch s Gleis 3 anno 2004 mit èm Ußèbaanschteig für d Passagyr vom Ringzug vosää worrè.,🔎
,,,Zwǜsche- un Ußèperron,FALSE,"È tǜpischs architektonischs Mèrkmòl von èm Sackbaanhof isch èn Chopf- odder Querperron, wo quer hinter m Gleisänd volauft un alli Perron, wo a dè Gleis nõch ligèd (Zwǜsche- un Ußèperron), mitnand vobindet.",🔎
,,,Mittelperron,FALSE,Dè Personèbaanhof vofüègt übber zwei Mittelperron a Gleis 2+3 un Gleis 4+5 un eim Ussèperron (Gleis 6) sowiè èm (obligatorischè) Huusperron (Gleis 1).,🔎
,,,Huusbaanschteig,FALSE,"Im südweschtlichè Eggè vom Baanhof uumittelbar am Huusbaanschteig gegèübber vom Gleis 1 ligèd d Bushalteschtellè ""Ärzingè Baanhof"".",🔎
,,,Perron,FALSE,"Dè stillglaite Perron am Gleis 2 (un 3) hèt au dèzuè gfüürt, dass alli Züüg uff dè Wuètèdalbaan nǜmmi dè Bhf.",🔎
,,,Ussèperron,FALSE,Dè Personèbaanhof vofüègt übber zwei Mittelperron a Gleis 2+3 un Gleis 4+5 un eim Ussèperron (Gleis 6) sowiè èm (obligatorischè) Huusperron (Gleis 1).,🔎
,,,Sitèperron,FALSE,"Dè dörtzmòl neu bauti Hp Zimmèrè i dè Mitti vum GWB-Abschnitt dürft au mitentscheidend gsi sy, well mit GWB nu ein Sitèperron für sèllèn Hp notwèndig worrè isch.",🔎
,,,Perrons,FALSE,"Witeri Züüg uf Frankriich faare vom Basel SNCF, em elsässische Baanhoof, won em Baanhoof SBB aagliideret isch, wo aber en äigene Empfangsruum und äigeni Perrons het.",🔎
3398,Landkreis Esslingen,Landgraes Esslenga,Landkroes Esslenga,TRUE,"""Aichwald"") ischt a Gmoed em Landkroes Esslenga en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Landkreis Esslenga,TRUE,Abr au drhoim en Musberg em Landkreis Esslenga isch’r vom Kriag et vorschont bliiba: Zwoimol hend en seim Haus Bomba eigschlaga.,🔎
,,,Graes Esslenga,FALSE,"Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.",🔎
,,,Esslenge,FALSE,"Bi Wenau, wo d Fils in Negger flüsst, macht er e starche Rank und flüsst den geg Nordweste a Esslenge vorbii und ab Stuggart flüsst er wider me oder weniger geg Norde.",🔎
,,,Landgråes Esslenga,TRUE,"Ondorẽseng ([ondǒ|'rẽ:seŋ], amdlich ""Unterensingen"") isch a Gmaende em Landgråes Esslenga en Bada-Wirddabärg, ogfär 30 km sidesdlich vo Sduagord.",🔎
,,,Kreis Esslenga,FALSE,"Sebdembr 1793 z Obrensenga – heitzodag a Stadtdoil vo Nirdenga em Kreis Esslenga – , † 1.",🔎
,,,Landkrois Esslenge,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Landgraes Esslenge,TRUE,"Em Uhrzaegor nåch grenzed an Osdfildra ã (em Nordosda ãgfanga): Essleng, Denggadårf, Nuihausa (älle Landgraes Esslenge) ond d graesfreija Sdadd Stuagort.",🔎
,,,Landgraes Essleng,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
,,,Landchreis Esslenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Beblenga (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Lãẽfelde-Echderdenge (Landchreis Esslenga) un Schẽnnoech, Holzgerlenge, Ẽhnenge un Sendelfenga (alli Landchreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
,,,Landchreis Esslenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Schorndorf (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus): Wẽnderbach, Reemshalde, Bergle, Ruederschberg, Welze, Urbach, Bliiderhouse (alli Rems-Murr-Chreis), Adelberg, Wãnge un Uigne (alli Landchreis Geppenga) un Lichtewald (Landchreis Esslenge).",🔎
,,,Esslenga,FALSE,"Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.",🔎
,,,Landkrais Esslenga,TRUE,Vu 1984 bis 1989 het er e Mandat im Gmaindsrot vu Nirdenga un im Kraisdag vum Landkrais Esslenga ghaa.,🔎
3399,Mustafa Kemal Atatürk,Mustafa Kemal Atatürk,Mustafa Kemal Pascha,FALSE,Dr Mustafa Kemal Pascha het ab em 19.,🔎
,,,Kemal Atatürk,FALSE,"Nach dr Chriegsniiderlag isch vom Kemal Atatürk di modärn Türkei gründet worde, wo neu en mee oder weniger weltliche und demokratische Schtaat ufboue het.",🔎
3400,Pfynwald,Pfynwald,Pfynwaald,TRUE,Fascht nur no bim Pfynwaald het dr Fluss es natürlichs Bett.,🔎
,,,Pfyywaald,TRUE,"Im Oberwallis (im Oschtu va Siders, französisch ""Sierre"") redut mu Wallisertiitsch, en heegschtalemannische Dialäkt, im Unnerwallis (im Weschtu vam Pfyywaald) redut mu Französisch oder wie mu öi seit «Wälsch».",🔎
,,,Pfiiwald,TRUE,"Dernaa finnunt der Pirmin, der Bax und der Juni zämu du Smetterling, wa im Pfiiwald isch unnergitöicht und jetz da wont; der italienisch Clan süecht nu nämli immer nu.",🔎
3401,Tagebuch,Daagebuech,Tagibuech,TRUE,Er het glernt lese und schriibe und denn aagfange e Tagibuech füere.,🔎
,,,Dagbuech,TRUE,"Klassisch entsprichts ender eme Dagbuech, wu si temporär mit andere Nutzer daile.",🔎
,,,Tagebuech,TRUE,"I dem Versteck het si iri Erläbniss und Gedanke imene Tagebuech ufgschribe, wo nach em Chrieg als ""Tagebuech vo dr Anne Frank"" vo irem Vatter Otto Frank veröffentlicht worden isch.",🔎
3402,Stillleben,Stilllääbe,Stillääbe,TRUE,"Anderi Süsche wie Bordret, Schanerbilder, Landschafte oder Stillääbe si erst im spoote Middelalter und in dr Rönessans drzue choo.",🔎
,,,Stillläbe,TRUE,"1940 het er e vergliichswiis realistischs Stillläbe ""«Ohne Titel»"", wo män em spöter ""«Der Todesengel»"" gsait het, fertiggmoolt und het s vor siim Dod unsigniert uf dr Staffelei lo stoh.",🔎
,,,Stilllääben,TRUE,Meie in ere Bluemevase sind immer es beliebts Sujet vo de Kunschtmooler gsi und chöme als “Stilllääben” i alne Variante vor.,🔎
3403,Kanton Schaffhausen,Kanton Schafuuse,Schaffuuser,FALSE,"Speter isch si zue d Residänz vu dr bischeflige Obervegt z Chaiserstuel wore, dodrunter au bis 1587 d Schaffuuser Familie ""Heggenzi"" (au ""Heggenzer"").",🔎
,,,Schaffuuse,FALSE,De Kanton Thurgau gränzt im Norde im Bodesee und im Rhy as dütsche Bundesland Bade-Württebärg und an Kanton Schaffuuse.,🔎
,,,Schaffuusè,FALSE,Schaffuusè i dè Schwiz lyt öppè 23 km sûdlich.,🔎
,,,Schaffhusische,FALSE,"S Badisch Oberland goht vu Iberlinge am Bodesee dur dr Südschwarzwald bis uf Raschtatt, dr Rhiin bildet, mit Usnahm vom Schaffhusische, d Süd- un d Weschtgränz.",🔎
,,,Kantoo Schaffuuse,TRUE,Chläggi oder jung Chleggau isch de Name vom Piet zwüschet em Rande und de Wuetach und umfasst de westlich Tail vom Kantoo Schaffuuse i de Schwiiz und de südöstlich Tail vom Landchrais Waldshuet im Badische.,🔎
,,,Schaffhuuse,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Kanton Schaffuuse,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Duttlinge, im Nordoschde an dr Landchrais Semmerenga, im Oschde an dr Boodeseechrais ùn an dr an den Boodesee, im Siide an dr Schwyzer Kanton Thurgau, im Weschde an dr Schwyzer Kanton Schaffuuse ùn im Nordweschde an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais.",🔎
,,,Schaffuse,FALSE,"Usserdem git's internationali Verflächtige mit de Kantön Aargau, Schaffuse und Züri in de Schwiz.",🔎
,,,Schaffhuusè,FALSE,"Er gränzt im Weschtè a dè Landchreis Lörrach, im Norde a dè Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald un im Nordoschte un Oschte a de Scharzwald-Baar-Chreis un ußerdem im Südè a dè schwizerische Kanton Schaffhuusè, Züri un Aargau.",🔎
,,,Kantoon Schaffhuusè,TRUE,"Vom Bahnknotèpunkt Singè im Hegau füürt diè Baan i weschtlichi Richtig im Gränzgebièt zum schwizerischè Kantoon Schaffhuusè unterhalb vom Hohentwyl un Hohèstofflè bis zu dè chlynè Ortschaft Beurè, diè hüt èn Deil vo dè Stadt Tengè isch.",🔎
,,,Schafuuser,FALSE,Uffgrund vo zuènèmmendè schwèrè Mängel isch d Brugg vo Oktobèr 1667 bis Februar 1668 durch èn Neubau vom Schafuuser Baumeischter Heinrich Altèburg ersetzt worrè.,🔎
,,,Kandon Schaffhausa,TRUE,Em Witte seine weidre beruafliche Stazioona send: Vo 1950 bis 1985 Organischt ond Kantor an dr Martin-Luther-Kirch z Trossenga ond hendrher a Zeitlang an dr Stadtkirch St. Georg z Stein am Rhein em Kandon Schaffhausa.,🔎
,,,Kanton Schaffhuse,TRUE,"Aach lit am Rand vum Hegau, ere vulkanisch prägte Landschaft zwische Bodesee un em Schwyzer Kanton Schaffhuse.",🔎
,,,Kanton Schaffhuuse,TRUE,"De Schwarzwald-Baar-Kreis grenzt im Norde a de Landkreis Rootwiil, im Weschte a diä Landkreis Ämmedinge und Hochschwarzwald (Friiburg), im Südwäschte a de Landkreis Waldshuet, im Süde a de Schwiizer Kanton Schaffhuuse, und im Oschte a diä Landkreis Konschdanz un Tuttlinge.",🔎
,,,Kanton Schaffiusè,TRUE,"D Rhybrugg Rüèdlingè isch è Strǒssèbrugg, wo zwǜschè Rüèdlingè un Flaach dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè unterè Deil vum Kanton Schaffiusè un èm Kanton Züri übberschpannt.",🔎
,,,Kanton Schaffuusè,TRUE,"Nebbè dè Gmeind Rafz befindet sich nõ è Exklavè vom Kanton Schaffuusè i sellerè Schlaufè dinnè, wo diè beidè Gmeindè Rüèdlingè und Buèchbärg umfasst.",🔎
,,,Schaffuuserland,FALSE,"Dort gòt si witter als Schwizer H 13 übber Territorium vom Schaffuuserland, gnauer am linkè Rand vo dè Chläggirünni gu Schaffuusè un vo dört als Schwizer A4 nõch Tääingè i s Reièt.",🔎
,,,Kanton Schaffuse,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Jestette, im Oste an d Schwizer Gmeinde Rhynau und Marthale im Kanton Züri, im Süde an Rüdlinge im Kanton Schaffuse und im Weste an Rafz ZH.",🔎
,,,Kanton Schaffhuusä,TRUE,"Dr Minder isch en Unternähmer us em Kanton Schaffhuusä, wo sit 2011 au Ständerat isch.",🔎
,,,Schaffhuusischè,FALSE,"Ußerdèmm wörd vomuètet, dass a dè glychè Stell vor öppè 2000 Johr è Wach- un Signaldurm gschtandè isch, um dè Abschnitt vo dè römischè Heeresschtrõß vo Tenedo (Zurzi im Aargau) bis Juliomagus bi Schlaatè im Schaffhuusischè z sicherè.",🔎
,,,Kantòn Schafuuse,TRUE,"Halau (amtlich ""Hallau"", bis 1934 ""Unterhallau"") ischt è Iiwònergmaand im Bezirk Underchläggi im Kantòn Schafuuse, Schwiiz.",🔎
,,,Schaffhuse,FALSE,"Einigi Kilometer witer, underhalb vo Schaffhuse, stürzt dr Fluss dr Rhyfall durab.",🔎
,,,Kanton Schaffhüüse,TRUE,Dämno wär Hochalemannisch numme s ditsch Gebiät um Waldshuet un witer noch Oschte bis um dr Kanton Schaffhüüse un d ganz Schwiz üsser ihrerem Nord-Wescht-Ecke.,🔎
,,,Kanton Schaffhuusè,TRUE,"Diè geologischè Problem i dè Wueteschlucht hän abber dè Bau vo derè Baan ab Donaueschingen Richtig Südè vohinderet, deshalb isch d Schwiz Kanton Schaffhuusè in èm witè Bogè umfahrè un Singè, uwit vom Bodensee, als Endziel erreicht.",🔎
,,,schaffhuusischè,FALSE,Dè Schwarze Schtai befindet sich uff dè dirèkte Vobindigslinniè zwûschèm badischè Randè Dorf un èm schaffhuusischè Bargè.,🔎
3404,Läufelfingen,Läufelfinge,Löifelfinge,TRUE,"D Nochbergmeinde sind im Baselbiet Diegtä, Löifelfinge, Langebrugg und Bämbel und die soledurnische Hägedorf und Haueschtei-Yflete.",🔎
,,,Löifelfingerli,FALSE,"Wääred dr ganz Färnvercheer hüte über d Basisstrecki gläitet wird, dient d Schäitelstrecki mäistens nume no em lokaale Persoonevercheer («Löifelfingerli»).",🔎
,,,Läuffelfinge,TRUE,"D Passhööchi isch uff dr Gränze zwüsche de Gmeinde Läuffelfinge und Haueschtei, wo grad au d Kantonsgränze zwüschem Baselbiet und em Kanton Soledurn isch.",🔎
3405,Reichenbach im Kandertal,Riichebaach,Riichebach,TRUE,"D Nachburgmeinde si Eerlebach, Wimmis, Riichebach, Frutige, Adelbode, San Stäffe, Zwüüsimme, Booltige, Oberwiil u Däärstette.",🔎
,,,Rychebach im Kandertal,FALSE,"4 Minute später, uf der Höchi Rychebach im Kandertal, hei sech d Lokfüehrer per Funk im Zentralstellwärch z Spiez gmäldet u mitteilt das si Brämsproblem hei.",🔎
,,,Rychebach,TRUE,"Vo 1910 bis 1951 het si Schuel ggä, zerscht z Adelbode, drno i dr Länk und no z Chien bi Rychebach.",🔎
3406,Shang-Dynastie,D Shang-Dünastii,Yin-Köönig,FALSE,Der letzti Yin-Köönig Zhouxin (1154–1122 v. d.,🔎
,,,Shang-Dünastii,TRUE,"Die eltisti Form vom Chinesische, wo dur schriftligi Überliiferig fassbar isch, isch d Sprooch vo de Inschrifte uf Orakelchnoche us dr Spootzit vo dr Shang-Dünastii (16.–11.",🔎
3407,Inzigkofen,Enzkofa,Inzigkoffè,TRUE,"Dè Bau vom Abschnitt zwǜschè Duttlingè un Inzigkoffè hèt dè dütsche Generalschtaab durrègsetzt, für sellèn hèt d Donaudalbaan als strategischi Baan für dè nôgschste Chrièg mit Frankrych hèt diènè söllè.",🔎
,,,Inzigkofe,TRUE,"In syym Unterlauf heißt dää Fluss Schmeie, är mindet bi Inzigkofe in d Doene.",🔎
,,,Inzigkofè,TRUE,"D Hauptbaan vobindèt dè Baanchnotè Duttlingè mit èm früènèrè Abzwygbaanhof Inzigkofè, wo hüt nu no è Abzwygschtell isch, wo sy i d Zollèrè-Alb-Baan ymündèt.",🔎
3408,Bannwald,Bannwald,Bannwälder,FALSE,"En guete Schutz sind d Bannwälder, wesweage oft bsondre Waldaufforschdunga gmocht wered.",🔎
,,,Bannwaald,TRUE,Dè Auèwaald isch nit zum Bannwaald gmacht worrè.,🔎
,,,Schutzwald,FALSE,Si sind deilwys als Schutzwald mid em Bann beleit.,🔎
3409,Terwingen,Terwinge,Gote,FALSE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
,,,terwingische Gote,FALSE,In dr Schlacht häi die terwingische Gote e römischi Armee under em Kaiser Valens vernichdend gschlaage.,🔎
,,,Wèstgote,FALSE,"Nooch em Nììdergang vò Rom hän ab 411 Wandale ùnd d'Wèstgote z Andalusie gsììdelt, si hän s Chrìstetum iigfiehrt.",🔎
,,,Weschtgotu,FALSE,"Im Värlöif va där Völkerwandrig sind germanischi Stämm (Wandalu, Allemannu, Weschtgotu, Burgundär, Franke) in Galliu igidrungu.",🔎
,,,Weschtgote,FALSE,"410 isch d Stadt zum erschte Mol sit em Gallieriberfall vo 387 vor Chrischtus wider vo nere feindliche Armee eroberet und plünderet worre, und zwar vo de Weschtgote, wo aber noch zwei Tag wider abzoge sind.",🔎
,,,Westgoote,FALSE,"D Vandale und d Alane hend Andalusie öberchoo, d Westgoote Katalonie und d Suebe Galizie.",🔎
,,,Wisigote,FALSE,Er isch mit de salische Franke verbündet gsi und het sis Riich gege d Wisigote im Süde verdäidigt.,🔎
,,,Westgote,FALSE,"Grieche, Phönizier, Römer, Westgote, Kelte, Suebe, Wandale und Araber sind es gsi.",🔎
,,,westgotische,FALSE,D'Verwändig vum Namme für bolitischi Zwäck hät mit de westgotische Zit aagfange.,🔎
,,,Westgoten,FALSE,"Mr woiß net gwiiß, welcher Stamm des genau war, mr spekuliert, daß es Donausueben gwäsa sen, aber mr woiß daß se anno 585 von de Westgoten onderworfen worda senn.",🔎
3410,Schiff,Schiff,Dampfschiff,FALSE,Bis zer Erfindig vo de Dampfschiff het me d Gieter joorhundertilang uff em Niederrhy mit flachkiilige Segelschiff befeerderet.,🔎
,,,Dampfschifffaart,FALSE,"Als Kollèbunker sin i dè Zit vo dè Dampfschifffaart Schiffsrüüm bezeichnè worrèt, wo zum Deil in glycher Höchi, zum Deil au höcher als d Kesselrüüm glägè sin.",🔎
,,,Schifffaart,FALSE,"Derzue chöme no d Bezeichnige vo de Wasserwääg für d Schifffaart, also befaarbari Flüss und Kanääl.",🔎
,,,Motorschiff,FALSE,"Nume d ""Schifffahrtsgsellschaft Griifesee"", wo 1890 gründet worden isch, hät Motorschiff für Rundfahrte und d Personefääre vo Muur uf Nideruschter.",🔎
,,,Schifffahrt,FALSE,"Säll chunnt vom große Gfälle, wo d Schifffahrt uff em Hochrhy erschwert.",🔎
,,,Dampfschifffahrt,FALSE,Wo d Dampfschifffahrt im 19.,🔎
,,,Schiffi,FALSE,Sit 1941 fiährund schwizär Schiffi än rächteckigi Nationalsflagga im Värhältnis va 2 : 3.,🔎
,,,Schìff,TRUE,"Dr plan incliné de Saint-Louis-Arzviller ìsch a Lift fer d Schìff, uf em Rhii-Marne-Kànal, ìm Département Moselle.",🔎
,,,Fäärine,FALSE,"Im Zäntrum vu dr Stadt lyt dr alt Hafe, uf Französisch ""Vieux Port"", und drnäbe dr nöi Meereshafe, dr ""Port moderne"", wo die grosse Fäärine über s Middelmeer abfahre.",🔎
,,,Tampfschiff,FALSE,Sit 1834 faared Tampfschiff uf em See.,🔎
,,,Rhyschiff,FALSE,Bi Strossburg het’s im ehemolige Riedgebiet grossi Hääfe für d Rhyschiff.,🔎
,,,Kursscheff,FALSE,Uf em Hallwilersee verchered Kursscheff i de Säson vom Früelig bis Endi Oktober.,🔎
,,,Schiffbau,FALSE,"De Schiffbau verlegt sich etzet uf Spezialschiff, Megayachtbau und Offshore-Induschtrie.",🔎
3411,Gemeinde (Frankreich),D Gmeind z Frankriich,frànzeescha Schtàdt,FALSE,Saint-Denis ìsch a frànzeescha Schtàdt ìm Département Seine-Saint-Denis.,🔎
,,,Gmaind,FALSE,"En Iiwohner ischt a Bewohnär von ara Gmaind oder amana Land, wo da gmäldet und i da Iiwohnermäldedatei mit sina Data itrait ischt.",🔎
,,,Gmeine,FALSE,D Gmeine sin di chleinschte sälbschtändige Bietskerperschaft vu dr bolitische Gebietsgliderig.,🔎
,,,Gmai,FALSE,"Airolo (lombardisch ""Airö(u)/Aire(u)"" [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch ""Eriels"" oder ""Jerels"", ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,Gmi,FALSE,"L’Haÿ-les-Roses isch a französische Gmi em Banlieu vo Paris, mo Eiwohnr (Stand ) hod.",🔎
,,,Gemeinden,FALSE,"Im Johr 2007 het s in Frankriich 36.782 Gemeinden (""communes"") gha.",🔎
,,,Gmainda,FALSE,"Wils nöd in allna Kantön Städt hät, sait mr juristisch «Hauptort» zo da Gmainda oder Ortschafta (vgl.",🔎
,,,frànzeescha Gmainda,FALSE,"Remiremont (ìm lokààla vogeesischa Dialäkt ; uff Hochdiitsch ""Romberg"", friahjer àui ""Rümbersberg"" odd’r saltaner ""Reimersberg"" un ""Rumberg"") ìsch a frànzeescha Gmainda ìm Vogesa-Département ìn dr Region Grand Est —bis 2015 ìm Lothrìnga.",🔎
,,,G’mainda,FALSE,Les Andelys ìsch a frànzeescha G’mainda mìt Iiwoohner (Schtànd ) ìm Département Eure ìn dr Regioon Normàndii.,🔎
,,,Großgmaind,FALSE,"Dè Begriff von èrè Commune nouvelle z Frankriich wörd für è reformiti Großgmaind bruucht, wo durch dè Zämmèschluß vo früèner selbschtändigè Gmaindè per Dekret im Johr 2010 uff d Wält chò isch.",🔎
,,,franzöösischi Gmäind,FALSE,Sit em Joor 2013 muess jeedi franzöösischi Gmäind noch Gsetz zum ene EPCI ghööre.,🔎
,,,Gmäind,FALSE,"Pfäfike (hoochtütsch ""Pfäffikon"") isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.",🔎
,,,Gmaine,FALSE,"Dr Staat Gambia isch in fimf ""Regione"" un zwoo Gmaine (), d Stadt Banjul un d Gmai Kanifing, unterdailt.",🔎
,,,Gmeinde,FALSE,Folgendi Städt un Gmeinde grenze an d Stadt Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Gmeindé,FALSE,"S Département Orne glyderèt sich in 3 Arrondissement, 21 Kantön un 394 Gmeindé: Züüg zum Aaluègè.",🔎
,,,Gmäinde,FALSE,"S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt.",🔎
3412,20. Dezember,20. Dezämber,20. Dezamber,TRUE,"ssissippi%20%28Bundesstaat%29"">Mississippi; † 20. Dezamber 1931 z’ <a href=""Calvert%20%28",🔎
,,,20. Dezembr,TRUE,"Dr Kurt Rommel (* 20. Dezembr 1926 z <a href=""Kirchheim%20un",🔎
3413,St. Galler Klosterplan,Sanggaller Chlooschterplan,St. Galler Chloschterblan,FALSE,"ig vu dr Klausurgebei au bi St. Peter und Paul em St. Galler Chloschterblan entsproche, em mittelalterlige Idealbild vun eme ",🔎
,,,Chlooschterplan vo Sanggalle,FALSE,Und au dr einzigartig Chlooschterplan vo Sanggalle isch den gmacht worde.,🔎
3414,Gemeinden des Kantons Neuenburg,Gmainde vum Kanton Nöieburg,Gmeinde vom Kanton Neueburg,TRUE,"Dr Kanton Neueburg isch bis ane 2017 in 6 Dischtrikt uufteilt gsi, wo zu vier geographische Regione ghörd händ: ""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Neueburg Kanton Gämf.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Nöieburg,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Nöieburg Kanton Gämf.",🔎
3415,Ambrosius von Mailand,Ambrosius vo Mailand,Ambrosius vu Mailand,TRUE,"Dr Siricius het wie dr Ambrosius vu Mailand scharf d Hiirichtig vum Theolog Priscillian missbilligt, wu as Chetzer zum Dod verurdailt wore isch.",🔎
,,,Ambrosius,FALSE,"Joorhundert, wo dr Name vom früechrischtleche Bischof Ambrosius het, d Chile ""Santa Maria delle Grazie"", wo em Leonardo da Vinci sis Gmäld «Oobigmool» drin isch und wo zum UNESCO-Wälterb ghört, s Chloschter Chiaravalle, d Basilika vom häilige Laurenz, d Chile vom Sankt Mauritius, dr Palascht vom Erzbischof, s Gmeindhuus ""Palazzo della Ragione"" oder ""Broletto"" us em 13.",🔎
,,,Sankt Ambrosius,FALSE,"Uff Bronzerelief gseht me die grosso Chileväter vom Oobeland, dr Sankt Ambrosius, dr Sankt Gregor, dr Hieronymus und dr Augustinus.",🔎
3416,Flüssigkeit,Flüssikäit,Flüssigkait,TRUE,"Körper in ere Flüssigkait, wo ä gringeri Dichti wie sälli hän, stige entsprechend dem archimedische Prinzip nooch obe (Uftriib), bis si irgendwenn ä Glichgwichtszuestand erraiche (schwimme).",🔎
,,,Flissigkeite,FALSE,"E Tampon (franz.: Pfropf, Stepsel) isch e presste Watte- oder Mullbausch, wu in dr Medizin verwendet wird ge Flissigkeite ufzsuuge, Bluetunge z stille, Arzneistoff zuezfyhre oder au als Polschterung.",🔎
,,,Flüssikäite,FALSE,"S archimedische Brinzip gältet in alle Fluide, d. h. in Flüssikäite und Gaas.",🔎
,,,Flüssigs,FALSE,Flüssigs Schwäfeldioxid leest zahlriichi Stoffe un het sich doher als wertvolls Lösigsmiddel etabliert.,🔎
,,,Flüssigkeite,FALSE,"""Braxatorium"") bezeichnet me im wytere Sinn e Yrichtig, i dere zämegsetzti Flüssigkeite, meischtens mit Hilf vo der Gärig, härgstellt wärde.",🔎
,,,flüssig,FALSE,"bezäichnet mä d Tämpratuur, won e Stoff schmilzt, das häisst vom feste in dr flüssig Aggregaatzuestand übergoot.",🔎
3417,Genre,Genre,Hauptschaner,FALSE,Dr Haiku isch dank iim vom ene eender unwichdige Zitverdriib vo dr hööfische Aristokratii zum ene Hauptschaner vo dr japanische Poesii worde.,🔎
,,,Kunstgattige,FALSE,"Im neobarocke Stiil het mä bsundrigs gärn Theatergeböid baut, wil im Barock alli theatralische Kunstgattige ufblüeit si.",🔎
,,,Theatergenres,FALSE,"Mänggi Dramatiker hai sich drbii uf beschtimmti Theatergenres konzentriert, wie Komödie (Komödienautor) oder Tragödie (Tragödienautor).",🔎
,,,Schaner,FALSE,"Im Beriich vom Film verstoot mä drunder e Filmräije, wo mögligst alli wichdige Wärk vom ene Filmreschissöör, vom ene Filmschauspiiler, vo andere Filmschaffende, vo dr Filmkunst von ere bestimmte Epoche oder vom ene bestimmte Schaner umfasst.",🔎
,,,Schanr,FALSE,"""portrait"", „Bildnis“) bezäichnet mä e Schanr vo dr Moolerei, wo as Geegestand d Abbildig vom ene Mensch im ene Gmäld het.",🔎
3418,Hagal Aett,Hagals Aett,Hagals ætt,FALSE,Si isch di erst Ruune im Hagals ætt.,🔎
,,,zwaite Ætt,FALSE,Si isch di füft Ruune im zwaite Ætt.,🔎
3419,Der Bund,Der Bund,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,De Bond,TRUE,"Zerschtepotz het d Jessica Jurassica im Sommer 2018 vo sich z rede gmacht will en satiirische Bitraag, wo si gschrebe gha het, im Kulturblogg vo de Zittig ""De Bond"" glöscht wooren isch.",🔎
,,,De Bund,TRUE,"Nach Studien a der Uni Bärn hed är ab 1935 als Schurnalischt gschaffed, zersch by der Bärner Tageszytig ""De Bund"", denn bis 1960 bim ""Badener Tagblatt"".",🔎
3420,Thal SG,Taal SG,Alterhy,FALSE,"In de Schwiz git's drei Standort, nämlig z Bussnang, wo di meiste vo de Mitarbeiter schaffe, z Alterhy und z Winterthur.",🔎
,,,Alterhii,FALSE,"Bim Dorf Alterhii im Kanton Sanggalle liit bis zu der Mündig vom Rhy in Bodessee s Naturschutzpiet ""Alterhy"".",🔎
,,,Aaltèrhy,FALSE,"Glychzitig isch sèll diè èrscht Vobindung zwischè m nördlichè un südlichè Boddèsee-Ufer uff èm Landwäg, sit dè Rhy, also de Aalt Rhy s Rintel bi Aaltèrhy volõ hèt.",🔎
,,,Aalterhii,FALSE,S Sanggaller Rhintl fangt uugföör bi Sargans im Süüda aa und hört denn im Noorda öppa mit Aalterhii uf.,🔎
3421,Vishnu,Vishnu,Vischnu,TRUE,De Rama isch wie de Krischna e Form (Avatar) vom Gott Vischnu und Hare het nu e symbolischi Bidütig.,🔎
,,,Wischnu,TRUE,""">Suryavarman II., wo vo 1113 bis öbbe 1150 regiert het, het die alte Tämpelaalaage z Angkor lo restaurieren und nöiji lo baue, drunder Angkor Wat, wo woorschinlig dr Wischnu vereert worde isch.",🔎
,,,Viṣṇu,FALSE,"Śrāvasti, p. Sāvatthi) und und Verhuuchig vo dem /s/ i Konsonantegruppe (s. nakṣatra, Viṣṇu, p. nakkhatta, Veṇhu) und Realisierig vo silbischem /ṛ/ as e Vokal (skt.",🔎
3422,Besenbüren,Bäsibüre,Bäsebüüre,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Roddeschwyl sind Underlunkofe, Oberlunkofe, Joone, Aristau, Bäsebüüre und Brämgarte.",🔎
,,,Bäsebüre,TRUE,Einzig d Dörfer Hägglige und Bäsebüre ligge ufem Bärg.,🔎
3423,Bretagne,Bretagne,bretonische,FALSE,Siner erscht Sekretär ìsch de bretonische Autonomischt Joseph Martray gsì.,🔎
,,,bretonischer,FALSE,Dr Corentin ìsch a bretonischer Hailig’r gsìì vum 5. odd’r vum 6.,🔎
,,,bretonischs,FALSE,Tri martolod oder au Tri martolod yaouank isch es bretonischs Volchslied.,🔎
,,,bretonischi,FALSE,"E bretonischi Legänd sait, ass dr St.",🔎
,,,bretoonischer,FALSE,"Le Pen ìsch a bretoonischer Fàmìlianàmma, wo vu da folgenda Pärsoona trajt wìrd:",🔎
3424,Drama,Drama,Dramatik,FALSE,"Dezember 1990 z Neueburg/Neuchâtel) isch en Schwiizer Schriftsteller, Dramatiker und Maler gsi.",🔎
,,,Schauschbiil,FALSE,"Johrhundert wärde Bezeichnige wie Schauschbiil, Luschdschbiil, Dragikomödie, Bürgerligs Druurschbiil, Charakterschdück bruucht, wobi die verschiidene Arte nit genau von enander abgränzt si.",🔎
,,,dramatische,FALSE,"Schlusswort si bsundrigs bi dramatische Wärk gebrüüchlig und sölle mäistens d Gedanke vom Dichder usdrucke oder Antworte uf Frooge gee, wo im Buech oder im Theaterstück offe bliibe si, oder si gäbe dr Gschicht e Moral.",🔎
,,,Theaaterschtickli,FALSE,"Är hed aber oi Gedicht verfassd, Theaaterschtickli gschribä und nu viles mee.",🔎
,,,Drame,FALSE,"Bi de Werch vomene Schriftschteller channs sich sowohl um erzählendi Prosa-Text als au um Drame, Essays oder lyrischi Werch handle.",🔎
,,,Draama,TRUE,1776 heert dr Schiller uf da Rôt vo seim Filosofiiprofessr Jakob Friedrich Abel ond beschäfdigt sich ganz grindlich mit de Draama vom William Shakespeare ond de Schrifda vom Jean-Jacques Rousseau ond vom Edward Young.,🔎
3425,Département Mont-Terrible,Mont-Terrible,Departämänt Mont-Terrible,FALSE,Dänn isch Röschenz für churzi Zyt zur Raurachische Republik choo und dänn mit äm Kanton Laufe Teil vom französische Departämänt Mont-Terrible worde.,🔎
,,,Département du Mont-Terrible,FALSE,"Die isch 1793 als Département du Mont-Terrible Frankryych yyverlybt worde, so dass d Ääscher kurzi Zyt Franzose gsi sin.",🔎
,,,Département du Mont Terrible,FALSE,Mit däm isch au d Aagliiderig vo de Herrschaftsgebiet vom Fürstbistum Basel as Département du Mont Terrible sanktioniert worde.,🔎
3426,Buchs SG,Buggs SG,Bugs,TRUE,"D Raststett a de Autobahn A13 uf Höchi Bugs isch früener mit «Werdenberg» aagschribe gsi, hüt stoht döt «Raststätte Rheintal».",🔎
,,,Bux,FALSE,Rhynegg hät en Bahof a de Linie Rorschach-Sammagreta-Bux-Sargans und isch en Uusgangspunkt vo de Bärgbahn Rhynegg-Walzehuuse.,🔎
,,,Buggs,TRUE,"Südlech drvo isch Buggs und uf dr Nordsyte Gams, im Weschte chunt ännet de Bärge s Doggeburg.",🔎
3427,15. August,15. Augschte,15. Aügüscht,TRUE,"826"">1826 z Züri; † 15. Aügüscht 1885 z Züri) isch e <a href=""S",🔎
,,,15. Auguschd,TRUE,Dr Gottlieb Duttweiler (* 15. Auguschd 1888 z Z,🔎
,,,15. Àuigscht,TRUE,"=""D%C3%A9partement%20Haut-Rhin"">Owerelsàss; † 15. Àuigscht 2022) ìsch a elsassischer Wiim",🔎
,,,15. Augste,TRUE,"it"">Sanskrit: श्री अरविन्द, ""Srī Aravinda""; * 15. Augste 1872 z Kalk",🔎
,,,15. Augschte,TRUE,"Unser Fraue Dag, Frauetag, Unser Fraue Dult, Augschtheiligtag, Meitlipalmtag, Mariä Himmelfahrt oder nu Himmelfahrt (, ) isch e Hochfescht vu dr remisch-katholische Chilchen am 15. Augschte.",🔎
,,,15. Auguscht,TRUE,"=""1.%20Mai"">1. Mai 1903; † 15. Auguscht 1951) ischt an <a href=""Dornbi",🔎
3428,Bad Bellingen,Bad Bellige,Rhiiwiiler,FALSE,April 1771 z Colmar; † 8.Novämber 1821 z Rhiiwiiler) isch e franzöösische Lieutenant-général und Groof gsi.,🔎
,,,Bad Bellinge,TRUE,"Noochbergmeinde sin Harte un Eschbe (Markgräflerland) im Norde, Heitersche un Bugginge im Nordoste, Mülle (Bade) un Augge im Oste, Schlienge im Südoste un Bad Bellinge im Süde.",🔎
,,,Rhywyler,FALSE,Vu 1928 bis 1952 isch si schließlig Oberi vum Chraisaltershaim z Rhywyler gsii.,🔎
,,,Bellige,FALSE,In dr Rhiiebeni lit mit dr Thermi z'Bellige s'jüngschti Heilbad vo dr Region.,🔎
,,,Hertige,FALSE,"Derno isch er als Pfaaramtskandidat zerscht Huuslehrer un Vikar z Hertige im Markgräflerland und z Dannechilch gsi, und 1782 heet men en as Pfaarer ordiniert.",🔎
,,,Hertinge,FALSE,Mit drei Joor isch er zum Brueder vu sym Vater uf Hertinge chuu.,🔎
3429,Nürnberg,Nürnberg,Nürnberch,TRUE,Nu no ei Schnèllzug-Pörli isch 1991 byschpillswys witer bis Nürnberch gfaarè.,🔎
,,,Nürnbärch,TRUE,D Bundesbaan hèt diè meischtè 86er z Nürnbärch für diè fränkischè Nebbèschtreggè un dè dortige Rangyrbaanhof stationyrt.,🔎
,,,Nürnbärg,TRUE,"Zem Bairische gheere de Mundarte vo folgende Gebiet: Als Übergangsgebiet gilt dr Rumm um Nürnbärg, wo sich s Bairische und Oschtfränkische vermischt hän.",🔎
,,,Nüerebärg,TRUE,"In dr lutherische Riichsstadt Nüerebärg häi die oberste Pfarrer an de Hauptchille au dr Eereditel Antistes bechoo, mit däm si aber käini Funkzioone verbunde gsi.",🔎
,,,Nürnbèrch,TRUE,"Dezember 1835 isch zum èrschtè Môl zwischè Nürnbèrch un Fürth uff dè Bayrischè Ludwigsbaan diè Lokomotyv ""Dè Adlô"" gfaarè.",🔎
,,,Nirnberg,TRUE,Gleichzeidig hod Ulm noch Nirnberg s zwoidgreaschde Territorium vo älle Reichsschdädd em Hoiliga Reamischa Reich ghed.,🔎
,,,Nirnbärg,TRUE,Em Middlaldor isch d Freia Reichssdadd Augsburg nåch Köln ond Nirnbärg de driddgreesd Sdadd ein Deidschland gwäa ond deshalb dor Ord vo viile Reichsdääg.,🔎
,,,Nüreberi,TRUE,"Dr beriehmtescht - un sehr àlt - isch wohl där vun Nüreberi, do heisst'r ""Christkindlesmarkt"".",🔎
,,,Nürmbärg,TRUE,Ihre Lehrer isch dr Johann Conon vo Nürmbärg gsi.,🔎
,,,Nürnbari,TRUE,"1503 wàndert ar noh Nürnbari, fer sini Üssbildung bim Albrecht Dürer züe vollande.",🔎
3430,Erstein,Eerstain,Erstain,TRUE,"Uff d'Heh vun Erstain ésch d'Ill éww'r e Zue- und Ableitungskanal mét´m Rhin v´rbunde womét m'r s'Débit, de Züefluss àm Ingàng no' Strosburi kontrolléere kann.",🔎
,,,Erschtei,TRUE,Febber 1925 z Erschtei; † aafangs Septämber 2016 z Stroßburg) isch e Stroßburger Müssiker un e autonomischtische Schriftsteller un Politiker gsi.,🔎
,,,Eerschtain,TRUE,"Oktoower 2021 z’ Eerschtain, Unterelsàss) ìsch a elsassischer Umwalt- un Mänscharachtsàktiwischt gsìì.",🔎
3431,Migros,Migro,Migros-Gnosseschafds-Schdifdig,FALSE,Finanziert worde n isch si vo der Migros-Gnosseschafds-Schdifdig.,🔎
,,,Migros-Gnosseschaft,FALSE,"Dr Aalass für d Usenandersetzige isch gsi, ass dr Stadtroot vo Züri d Forderig vo de Jugendlige abgleent het, es autonoms Jugendzäntrum im Gebäud vom Warehuus «Magaziin zum Globus» yzrichte, wo d Migros-Gnosseschaft nume als provisorischs Warehuus betriibe het.",🔎
3432,Elbe,Elbe,Elbè,TRUE,Er füürt z Schleswig-Holschtei vo Kyl nõch Brünsbüttèl zu dè Elbè.,🔎
,,,Elb,TRUE,Drum wird de Uusbau vum Haffe und es Uusbaggere vun de Elb virschi triebe.,🔎
3433,Meiringen,Meiringe,Meiringè,TRUE,"Als Fahrschinnè wörred si byschpillswys bi dè Rychèbachfallbaan z Meiringè vowendet, die übber è zuèsätzlichi, uff dè Schinnèkopf würkendi, Zangèbrèms vofüègt.",🔎
,,,Meringe,TRUE,"As Voorberaitig vu dr Beruef vu dr Chrankeschweschter het si in eme Sanatoorium uf Tavaas, in ere psichiaatrische Privaatklinik z Meringe un im ""Burghölzli"" z Züri (hite: Psichiaatrischi Uniwersiteetsklinik Züri) gschafft, wu si iren Abschluss as Chrankeschweschter gmachthet.",🔎
,,,Mäiringe,TRUE,"Nachbergmäinde sind Giswil, Sachsle und Chärns im Kanton Obwalde, und Hofstette bi Brienz, Brienzwiler, Mäiringe und Haslibärg im Kanton Bärn.",🔎
3434,Starzach,Schdarzach,Sdarzich,TRUE,Ausordem send ao a baar Flägga (haed älle Sdarzich) vom uffglesda Landgraes Horb dorzuakomma.,🔎
,,,Starzich,TRUE,"En dor Midde wird-or vo Wäsd nåch Osd vom Näggor durchflossa, mid-ra scheena, no naturnaha Sdregge em Bereich vo Starzich ond Raodaburg.",🔎
3435,Rheinseitenkanal,Kànàl vum Rhii ìm Elsàss,Kànààl àm Rhii,FALSE,"Ìm gliicha Joohr hàt’r Pàriis fàraloo un ìsch z’ Aschendswiller z’ruckkumma, fìr geega d’ Karnenärgii un d’ Üüssdehnung vum Kànààl àm Rhii protäschtiara.",🔎
,,,Rhiikànààl,FALSE,"’S bwìrtschàftet d’ Ìndüschtriiplàttform WEurope àm Rhiikànààl z’ Schàlàmpi un Bàrtena, wo bis 2020 züa dr belgischa Grupp Solvay gheert hàt.",🔎
,,,großa Kànal vum Rhii ìm Elsàss,FALSE,"Sa ìsch vum beriahmta Àrchitekt Le Corbusier bàuia worra, sa verbìndet dr Hiniger Kànàl un dr großa Kànal vum Rhii ìm Elsàss.",🔎
,,,Rhykanaal im Elsass,FALSE,"I der Kultuurlandschaft isch s Flusssyschteem mängmol nümm natürlech organisiert, wenn Kanääl für Schiff oder für Chraftwärch d Syteflüss vom früenere Flussbett ableite, so wie bim Rhykanaal im Elsass, und wenn höchi Sytedämm d Näbeflüss vo der Auelandschaft trenne, wie s im Badische sit der Rhykorrekzion vom Tulla stellewys der Fall isch.",🔎
,,,Rhisidekanal,FALSE,In dr 1950er Johre isch no dr scho 1928 agfange un wägenem Chrieg underbroche Bau vum Rhisidekanal uf dr elsässische Side furtgsetzt worre.,🔎
,,,Rhysytekanaal,FALSE,"Oder me bout näbem Fluss grad en seperate Kanaal, wo immer glych vil Wasser het wie bim Rhysytekanaal im Elsass.",🔎
,,,Rhinsitekanal,FALSE,Zwische Rhin und Geiswasser ligt usserdem dr Rhinsitekanal.,🔎
,,,Kànàl vum Rhii,FALSE,"Ànna 1950, wo dr Kànàl vum Rhii bàuia worra ìsch, sìn Spura vu dara Vergàngaheit gfunda worra: ma hat a Ruina vu-n'ra ehmàliga Rhii-Brucka vum 1.",🔎
,,,Rhysitekanal,FALSE,"Vor allem zwische Basel und Brisach fiehrts alte Flussbett vom Rhy kuum me Wasser, sondern es lauft dure Rhysitekanal und wird fyr e sicheri Schiffahrt und d Gwinnig vo Energii gnutzt.",🔎
,,,Rhinsytekanal,FALSE,"D Wassermasse were parallel dezue im Rhinsytekanal ""(Grand Canal d’Alsace)"" gfihrt un dert üsser fir ä sichere Schiffsverkehr fir d Energiegewinnig in Wasserkraftwerk gnutzt.",🔎
,,,Sytekanaal vom Rhy,FALSE,"Em Rhy noo fahre d Fracht- und d Passagierschiff vo Saint-Louis bi Basel bis uf Briisach im Sytekanaal vom Rhy (französisch: ""Grand Canal d Alsace"").",🔎
,,,elsässisch Sytekanal vom Rhy,FALSE,Bim Wasserchraftwärch vo Fassene und dr doplete Schleuse grad näbedra isch aber scho vorhär d Stross übere elsässisch Sytekanal vom Rhy und is Naturschutzpiet vo dr Auelandschaft ggange.,🔎
,,,Rhisitekanal,FALSE,Balgai légt am Rhisitekanal én der Néchi vu me Wald.,🔎
,,,Rhinsidekanal,FALSE,"Im Oschte het Biese Anteil am Rhinsidekanal mit dr lange Insle zwische Kanal un aldem Flussbett, wo von Chems bis uf Brisach goht.",🔎
,,,großa Kànàl vum Elsàss,FALSE,"As steht nava-n-em großa Kànàl vum Elsàss (uf Frànzeesch: „Grand Canal d’Alsace“) und isch àm And s ältschta Àtomkràftwark ìm Frànkrìch, wo noch àktiv gsìì ìsch.",🔎
3436,Olsberg AG,Olschbrg im Aargau,Olschberg,FALSE,"D Nochbergmeinde vo Rhyfälde in dr Schwyz sind Chaiseraugscht im Weschte, Olschberg im Südweschte, Magde im Süde und Möhli im Oschte.",🔎
,,,Olschbrg,FALSE,"Zur Gmeind gheert au dr Wyyler Olschbrg, wo durch dr Violebach vor Gmeind Olschbrg im Kanton Aargau trennt wird.",🔎
,,,Olsbärg,FALSE,"Nochbergmeinde si Augst im Weste, Giibenach im Süde, Olsbärg im Oste und Rhiifälde im Nordoste.",🔎
3437,Literaturhaus Basel,S Litratuurhuus Baasel,Literaturhuus Basel,TRUE,"Vo 1999 bis 2004 isch dr Linsmayer dr Presidänt vom Veräin für s Literaturhuus Basel gsi, und vo 2000 bis 2010 het er ghulfe dr Gämfer Buechsalon z organisiere.",🔎
,,,Literatuurhuus Basel,TRUE,"D Katrin Eckert vom Literatuurhuus Basel het s Festiwal in däm Joor gläitet, wo dr Peter von Matt drbii dr Schwizer Buechbriis 2012 überchoo het.",🔎
,,,Litratuurhuus Baasel,TRUE,D Verleijig findet im Litratuurhuus Baasel statt.,🔎
3438,7. Februar,7. Februar,7. Hornig,TRUE, z Gälterchinde; † 7. Hornig 1974 z Liesc,🔎
,,,7. Hornung,TRUE,"ringfield, Missouri; † 7. Hornung 1929 z’ <a href=""Austin%20%28T",🔎
3439,Rheinwaldhorn,Rhiiwaldhorn,Rhywaldhorn,TRUE,"De Vorderrhy i de Surselva (im Bündner Oberland) am Oberalppass, de Hinterrhy am Rhywaldhorn i dr ehmolige Gmeind Hinderrhii.",🔎
,,,Riiwaldhorn,TRUE,"Di högschte Gipfel vom Gotthardmassiv sind de Dammastock (3'630,3 m), de Pizzo Rotondo (3'192 m), dr Oberalpstock (3'328 m) und s Riiwaldhorn (3'402 m).",🔎
3440,Waldenburgerbahn,Waldeburgerli,Waldeburgerbahn,TRUE,"Am Tarifverbund sin au BLT, SBB, d Postauto, d Waldeburgerbahn und d Autobus AG Lieschtel.",🔎
,,,Waldeburgerbaan,TRUE,Är het sich sit 1880 bi dr Waldeburgerbaan ygsetzt und isch dört ab 1888 Presidänt worde.,🔎
3441,Lauterbach (Schwarzwald),Luddrbach,Lauterbach,TRUE,"Nochbergmaine sin Gutach im Nordweschte, d Stadt Wolfach im Norde, Lauterbach un Schramberg im Oschte (baidi im Landkrais Rautweil), d Stadt Triberg im Side (im Schwarzwald-Baar-Krais), Schonach im Sidweschte (im Schwarzwald-Baar-Krais) un d Stadt Elzach im Weschte (Landkrais Ämmedinge).",🔎
,,,Luddrbach im Schwarzwald,FALSE,Sulzba isch a Dorfli bii Luddrbach im Schwarzwald.,🔎
3442,Vauxhall Gardens,Vauxhall Gardens,Londoner Vauxhall Gardens,FALSE,Es het dr Händel as Orpheus daargstellt und isch in de Londoner Vauxhall Gardens ufgstellt worde und het e Hufe Lüt in Park glockt.,🔎
,,,Vauxhall Gardens London,FALSE,S erste von ene het dr Louis-François Roubiliac gmacht und isch 1738 in de Vauxhall Gardens London ufgstellt worde.,🔎
3443,Prokaryoten,Prokaryote,Prokaryiote,TRUE,"Dr Zällkärn isch s Hauptmerkmol zum zwüsche Öikaryote (Lääbewääse mit eme abgränzte Zällkärn) und Prokaryiote (Lääbewääsen ooni abgränztem Zällkärn, also Bakterie und Archeä) z underschäide.",🔎
,,,Brokariote,TRUE,"Bi Bakterie und Archaeä, de Brokariote, wo käi Zällkärn häi, lit d DNA im Cytoplasma.",🔎
,,,Prokariote,TRUE,"Prokariote (Läbewääse ""ohni"" Zällkärn), also Bakterie und Archaeä, häi käini Chromosoome im klassische Sinn, sondern äi oder mehreri DNA-Moleküül, wo mäistens zirkulär si und wo mä mänggisch as „Bakteriechromosoom“ bezäichnet, au wenn si mit de öikaryotische Chromosoome nit vil z due häi.",🔎
3444,Nellingen,Nellenga,Nällengâ,TRUE,"Nôchbrgmoidâ von Dôrâschadt send Lausâ em Nordâ, Weschdrschdett ond Boimrschdett em Oschdâ, d Schadt Ulm em Siidâ, Blauschdoi em Siidweschdâ ond Mêrgleng, Lôichengâ ond Nällengâ em Nordweschdâ.",🔎
,,,Nellenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Geislenge (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Gerstette (Landchreis Hoidne), amstette un Nellenge (Alb-Doene-Chreis) un Deggenge, Iberkenge, Kuache, Donzdorf un Behmekirch (alli Landkrois Geppenge) Stadtgliderig.",🔎
3445,Einsiedeln,Einsidle,Aisidlä,TRUE,De Sihlsee isch en Stau- oder Spychersee im Sihlhochtal bi Aisidlä im Kanton Schwyz.,🔎
,,,Äisiidle,TRUE,"Mit zwäi Flügel het er welle in Schwyz iifalle, mit em strategische Ziil Äisiidle.",🔎
,,,Äisiidel,TRUE,"Es isch em mit Müe glunge, d Drubbe z beruige, so dass er ene het chönne verzelle, dass dr Pater Marianus Herzog, wo dr Befääl über d Äisiidler Drubbe am Etzelbass gha het, wien e Feigling gflüchdet sig und Äisiidel ooni Kampf de Franzoose überloo häig, und dasa au die schwache Hüfe uf em Jostebärg vor dr Übermacht sich häi afo zruggzie.",🔎
,,,Äisidlen,TRUE,S Gimnaasium hät er a de Stiftsschuel Äisidlen absolwiert.,🔎
,,,Eisidle,TRUE,S Chloschter Eisidle isch e Benediktinerabtei z Eisidle im Kanton Schwyz.,🔎
,,,Ainsidle,TRUE,Sanggale liit am Jakobsweg vo Rorschach uf Ainsidle.,🔎
,,,Äiselä,TRUE,Tiernämä im Dialäkt vo Äiselä:,🔎
,,,Einsidlä,TRUE,"Zur politische Gmeind Einsidlä ghöred d Ortschaft Einsidlä und di witere sechs Ortschafte (""Viertel"") Bennau, Egg, Willerzell, Euthal, Gross und Trachslau.",🔎
,,,Äisidlä,TRUE,Alli viär sind vorwiägend vor em „Gipfeli-Express“ wu zwüsche Züri und Äisidlä gfare-n-ischt iigsetzt wordä.,🔎
,,,Einsidler,FALSE,"Di beide Rabe im Wappe erinnered a d Einsidler Saag vom Meinrad vo Einsidle (Mönch, † 861).",🔎
,,,Äisele,TRUE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Aisidle,TRUE,"Es sind au d Bischöf vo Basel, Sanggalle und Graz, de Abt vo Aisidle und anderi Ordenslüt mitpilgered.",🔎
,,,Eisiidle,TRUE,"Im Jahr 1848 hätt Richterswil für 100 Franke d Insle Schönewirt i de Bucht zwüsched Richterswil und Bäch (die chlinschti vo de drüü Züriseeinsle Ufenau, Lützelau und Schönenwirt) vom Kloster Eisiidle gchauft.",🔎
,,,Äinsidle,TRUE,Mai 1865 z Äinsidle; † 26.,🔎
,,,Äisidle,TRUE,"Zwüschet Rapperschwiil und Pfäffike ligged zwoo Insle, d Ufenau, wo em Chlooschter Äisidle ghört, und d Insle Lützelau, wo under Naturschutz staat.",🔎
,,,Aisele,TRUE,2012 het si zwai Gimp im Alpecup z Aisele gwunne.,🔎
,,,Einsiildle,TRUE,April 1979 in Einsiildle) isch en Schwyzer Skischpringer.,🔎
,,,Äisiidler,FALSE,"Dr Naame chunnt vo de Wald""brüeder"" (Äisiidler), wo früener in chliine Ghölz und Wäldli an de Stäilhäng vom Bruederholz gläbt häi und wo bis öbbe 1600 die äinzige Lüt gsi si, wo uf em Blatoo gwoont häi.",🔎
,,,Ääsidlä,TRUE,D Henderländer Gmänd Herisau liit im Südweschte vo de Stadt Sanggalle ond südlech vo Gossä a dä Glatt am Jakobswäg vo Rorschi of Ääsidlä.,🔎
3446,Volksbezeichnung,Volchsname,Ethnikon,FALSE,"Das haltet mä für e falschi Zuewiisig vom Ethnikon vom Kresilas, wo us Kydonia choo isch.",🔎
,,,Ethnonym,FALSE,"; ""Krētā;"" s Ethnonym isch scho im mükenische Griechisch beläit im Wort ""ke-re-si-jo we-ke"" = ""Krēsio-wergēs"" (transkribiert us dr Linear B); türkisch ""Girit,"" früener au italiänisch ""Candia"" (vo arabisch ""Chandaq"" «Graabe».",🔎
3447,Konrad I. (Zähringen),Konrad I. vu Zährige,Konrad vo Zääringe,FALSE,"Joorhundert het sech dr Pfalzgraf Rainald dr Dritti gäge Herzog Konrad vo Zääringe chönne duresetze; er isch Pfalzgraf worde, het em Zääringer aber drfüür Landschaften im öschtliche Jura gloo.",🔎
,,,Konrad,FALSE,"Är und siini Söhn, dr Friedrich II. und dr Konrad hai dr Bsitz vo dr Familie vergrösseret.",🔎
3448,Verwaltungskreis Thun,Verwautigskreis Thun,Verwaltigschreis Thun,TRUE,"Thun (frz. ""Thoune"", ital. verautet ""Thuno"") esch e Iiwohnergmeind ond de Hauptort vom Verwaltigschreis Thun vom Kanton Bärn.",🔎
,,,Verwautigschreis Thun,TRUE,"Burgistei (amtlech ""Burgistein"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Thun im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
3449,Breisach (Begriffsklärung),Breisach,Briisach,TRUE,"Z Briisach (e Stadt, wu e starke Zuezug gha het; verkehrsginschtig) un z Vogtsburg (abgläge, landwirtschaftlig, wennig Zuezug) hets anne 1988 unter dr Niintklässler (14- bis 16-Jährigi) eso üsgsähne (mit Briisach isch in dr Tabälle numme d Kernstadt gmeint, ohni d iigmeindete Derfer): Diä Zahle sin vum Noth Harald noch ere Untersuechig unter 187 Schiäler ermittlet wore; uf dr Grundlag vu däre Untersuechig het dr Noth gschetzt, ass im Briisgaü anne 1988 ca.",🔎
,,,Brysach,TRUE,"Mit em Weschtfälische Fride isch s anne 1648 s habsburgisch Elsiss an Frankrych gfalle, do vor allem dr Sundgau un au Brysach.",🔎
,,,Briisacher,FALSE,"Blasiä as greschte Zehntherr gha, 1680 het dr Johann Jakob von Dischinger (dr Briisacher Burgemeischter) dr Zehnthof kaüft.",🔎
,,,Brisach,TRUE,"Vor allem zwische Basel und Brisach fiehrts alte Flussbett vom Rhy kuum me Wasser, sondern es lauft dure Rhysitekanal und wird fyr e sicheri Schiffahrt und d Gwinnig vo Energii gnutzt.",🔎
3450,Ephesos,Ephesos,Ephesus,FALSE,Syy Namme het dr Siibeschleefer vun ere alte Legänd: Siibe jungi Chrischte heebe in dr Zyt vu dr Chrischteverfolgige unter em reemische Chaiser Decius (249–251) Zueflucht gsuecht in ere Heeli bi Ephesus.,🔎
,,,Efesos,TRUE,"Zu iire Verdräter, wo uusestöön, zele u. a. dr Naturfilosoof Thales vo Milet, dr muusigverbundeni Mathematiker Pythagoras vo Samos und dr „dunkli“ Dialäktiker Heraklit vo Efesos.",🔎
3451,Genetik,Genetik,genetischa,FALSE,"Drbei isch ma an dr genetischa Ondrschied endressierd, mo gega Kranghoida helfa kennd.",🔎
,,,genetische,FALSE,"Näbe genetische, endokrinologische und psychoanalytische Modäll setzt sich hüte immer meh d Dütig dure, wo em homosexuelle Verhalte, wil es so verbreitet isch, in der höchere Fauna e mögligi evolutionäri Funktion für en Abbau vo Aggression und für die soziali Integration vo komplexe Wirbeldiergsellschafte git.",🔎
,,,geneetischa,FALSE,"M’r wìsst numma, àss geneetischa Fàktoora-n-a groossa Rolla schpììla.",🔎
,,,Genforscheri,FALSE,Juli 1955 z Waldshuet) isch e dytsch-schwyzerischi Genforscheri un Entwickligsbiologi.,🔎
,,,vererbbare,FALSE,D Ewoluzioon (vo „entwiggle“) isch die langsami Veränderig vo de vererbbare Merkmol von ere Populazioon vo Lääbewääse vo äinere Generazioon zur neggste.,🔎
,,,genetisch,FALSE,"Vor allem wird die genetisch Ähnlichkait benutzt, um Verwandtschaftsbeziehige direkt am Erbgut festzstelle.",🔎
,,,Vererbig,TRUE,Sit 1933 isch är in brieflichem Gedankenustusch mit em östrychische Günekolog H. Knaus über Problem vo dr Befruchtig und Vererbig gsi.,🔎
,,,genetischi,FALSE,"Joorhundert au immer mee uf molekularbiologischi, genetischi bzw.",🔎
3452,Flächeninhalt,Flecheninhalt,Flächi,FALSE,I de Liste vo de Schwizer Seeje sy Seeje mit erer Flächi vo über 1 km² sortiert ufglischtet.,🔎
,,,Flechiinhalt,TRUE,"Mit em Satz vom Heron cha mä dr Flechiinhalt vom ene Dreiegg us de drei Sitelengene ""a"", ""b"" und ""c"" usrächne.",🔎
3453,Hans Holbein der Jüngere,Hans Holbein dr Jüngeri,Holbäi,FALSE,Äifacher aber seer charakteristisch si d Bordret vom Dürer und Holbäi.,🔎
,,,Hans Holbein,FALSE,Dr Hans Holbein dr Jünger het au für ihn siini Büecher illuschdriert.,🔎
,,,Hans Holbein dr Jünger,TRUE,"Si dünamischi Strichfüerig und e gwüssi ironischi Distanz in sine Grafike si charakteristisch, d Daarstellig isch lääbig und früsch und erinneret an dr Hans Holbein dr Jünger.",🔎
,,,Hans Holbäi em Jüngere,FALSE,D Darmstädter Madonna (au D Madonna vom Bürgermäister Meyer) isch e Gmäld vom Hans Holbäi em Jüngere (1497–1543).,🔎
,,,Hans Holbäi,FALSE,"Zu iire Funkzioone ghööre dr Stammdisch, s jöörlige Spargleässe, s Wienachtsässe, s Holbäi-Määli in Erinnerig an s Fest, wo dr Basler Root im Gsellschaftshuus für e Mooler Hans Holbäi gee het, wo dä 1538 us Ängland zruggchoo isch, und anders.",🔎
,,,Hans Holbein em Jüngere,FALSE,"Siini Usgobe si vom Urs Graf und vom Hans Holbein em Jüngere illuschtriert worde, wo denn no unbekannt gsi isch.",🔎
,,,Hans Holbei,FALSE,"Vor allem die eltere Beständ vom Museum göhn uf dr Basler Sammler Basilius Amerbach (1533–1591) zrugg, wo dr Vater von em, dr Bonifacius, under anderem mit em Humanist Erasmus vo Rotterdam und em Mooler Hans Holbei befründet gsi isch.",🔎
,,,Hans Holbein em Jingere,FALSE,Zue dr wichtigschte Dail vu dr Uusstattig ghere de Hochaltar vum Hans Baldung Grien un e Altar vum Hans Holbein em Jingere in aire vu de Chorkapelle.,🔎
,,,Hans Holbäi dr Jünger,TRUE,"Dr Hans Holbäi dr Jünger (öbbe 1497-1543) het en Entwurf für d Fassaade vom Huus gmacht, aber dr Klemm in ""Holbein jenseits der Renaissance"", 1972, dänggt, ass dä Entwurf für s Huus am Noodlebärg 18 gsi sig.",🔎
,,,Hans Holbei em Jüngere,FALSE,Em Hans Holbei em Jüngere het mä 1521 dr Ufdrag gee für e Saal Wandbilder z moole.,🔎
3454,Berthold I. (Zähringen),Berthold I. vu Zährige,Berthold vo Zähringè,FALSE,Uff dè vir Pfylerchöpf sin Statuè vo dè Bischöf Konrad un Gebhard vu Konschtanz sowiè im Herzog Berthold vo Zähringè un èm Großherzog Leopold gschtandè.,🔎
,,,Berthold em Erschte vo Zääringe,FALSE,"Nume indiräkt chunt aber der Name vo der Markgrafschaft Baade vonnere alte Gränzmarch: Dere Herrschaft seit men eso, wil der Hermann der Erscht vo sym Vater Berthold em Erschte vo Zääringe d ""Markgrafschaft Verona"" ggerpt het und der Titel vom Marchgraaf uf syni alti Graafschaft am Oberrhy het chönnen überträge.",🔎
,,,Berthold,FALSE,"Dr Graf Berthold, wo verschiideni Herrschafte im Brisgau, em Thurgau, i der Ortenau und der Baar gha het, het 1057 as Ersatz für s Herzogdum Schwobe, won em dr Kaiser Heinrich III. versproche gha het, s Herzogtum Kärnte und d Markgrofschaft Verona übercho, er het aber die Rächt nit chönne usüebe.",🔎
3455,Römische Kurie,Römischi Kurie,Küria-n-Arzbischeef,FALSE,Janner 1999 ìm Petersdom; d’ Mìtkonsekràtora sìn d’ Küria-n-Arzbischeef Giovanni Battista Re un Francesco Monterisi gsìì.,🔎
,,,Küria,FALSE,Sitter 1701 ìsch’r àn dr Küria taatig gsìì; doo hàt’r àm Hailigschpraachungsprozass fìr dr Johannes Nepomuk mìtgmàcht.,🔎
,,,Reemischa Küria,TRUE,"Ar hàt àui a Reform vu dr Reemischa Küria unternumma, mìt siinera àposchtoolischa Konschtituzioon ""Sapienti consilio"" vu 1908.",🔎
,,,reemischa Küria,TRUE,Vu 1892 àà hàt’r fìr d’ reemischa Küria gschàfft; doo ìsch’r bis 1901 Pàpschtliger Kammerer un àb 1901 Pàpschtliger Majordomus gsìì.,🔎
,,,Röömische Kurie,TRUE,Mit em Kardinaalsdiddel überchunnt dr Gäistlig e bsundrigi Mitverantwortig an dr Gsamtläitig vo dr Chille im Kardinaalskollegium und dr Röömische Kurie und git em s Rächt bis zur Volländig vom 80.,🔎
,,,Küriabeheerda,FALSE,"A Tail vu da Küriabeheerda hàt àui siina aigana Publikàzioonsorgààna, wu-n-ìhra Verlüütbààrunga veräffentligt wara.",🔎
3456,Fürstenberg,Fürstenberg,Fürschtebergische,FALSE,"De Donaubach isch e glei Bächli, wo nebem Fürschtlich Fürschtebergische Schloss mitte i de Stadt Donaueschinge us ere Kaarschtquelle entspringt.",🔎
,,,Fürschteberg,TRUE,"Mit ihr isch Achre 1334 on Bade kumme, denn 1351 on s Hochstift Strossburg un ab 1405 teilwiis on d Kurpfalz, 1504 on Fürschteberg.",🔎
,,,Fürschtebärg,TRUE,"Mit de Rhiibundakte isch im 1806 au de gröschti Teil vo Fürschtebärg, s kurzläbige Fürschtetum Leinige, de links vom Main glägene Teil vo de Grafschaft Wertheim und d Landgrafschaft Chleggi zu Bade cho, wo mit de Uflöösig vom Heilige Römische Riich vom Kurfürschtetum zum Grossherzogtum worde-n-isch.",🔎
3457,Moderne (Architektur),D Modärne in dr Archidektur,modärni Architektur,FALSE,"Wo die grosse Sanatoorie z Tafaas bout worde si, isch di modärni Architektur grad ufchoo, und so hed Tafaas es baar gueti Bischpiil für dä Boustiil übercho.",🔎
,,,modärne Architäktuur,FALSE,"Und au d Aahänger vo de modärne Architäktuur pilgered uf Nancy, s hät drum deet de Jean Prouvé (1901–1984) gwürkt.",🔎
,,,Modernè Bauè,FALSE,S isch im Stil vo dè spôtè 1920er Johr ghaaltè worrè un stòt i dè Tradition vum Modernè Bauè i dè Weimarer Zyt.,🔎
,,,modèèrne Boustyl,FALSE,"D Chile isch im modèèrne Boustyl gstaltet und hät, wie’s dozmol bi vilne Projäkt gmacht worden isch, en polygonale Grundriss und drüber e grosses Tach wien es Zält.",🔎
,,,modärne Architektuur,FALSE,Es isch eini vo de bidüütende Zürcher Chilene vo dr modärne Architektuur.,🔎
,,,modèrne Chilenarchitäktur,FALSE,"I de Stadt sind es paar Monumänt vo de modèrne Chilenarchitäktur z finde, so öppe d Bullingerchile im Hard, d Chile Glaubte, d Chile Läibach, ""Sankt Andreas"" im Sylfäld, ""Allerhäilige"" im Understraass-Quartier, ""Häilig Gäischt"" z Hööngg, d ""Chröönig vo de Muetergottes"" vom Zürcher Architäkt Justus Dahinde z Witike und ""Maria Hilf"" im Läibach.",🔎
,,,modärnen Architektur,FALSE,"Immer wenn öpper sone Lischte zämestellt, tuet er uswääle us eme Huuffe Sache, es isch i filne Fäll schwirig z entschäide was me vo dr Vorselekzioon furtgheit, grad wen s um Bouwäärch vo dr modärnen Architektur goot und drum het d Tänkmoolpflääg solidi, standardisierti Kriterie won ere do drby hälfe.",🔎
,,,modärne Architektur,FALSE,"Wettige het en huffe Hüüser vo der modärne Architektur, wo gueti Bischpiil vo däm Boustil sind.",🔎
,,,klassischi Modärne,FALSE,"Joorhundert mit dr Reformarchidektuur ufchoo, wo sich spööter die klassischi Modärne us ere entwigglet het.",🔎
,,,modärne,FALSE,Dr Niemeyer gältet as Wäägberäiter vo dr modärne brasilianische Archidekduur.,🔎
,,,Klassischi Modärne,FALSE,"D Entwürf und Aarbede vo de Lehrer und de Schüeler am Bauhuus wärde dorum as Deil vo Strömige gseh, wo länderübergrifend und lengerfristig gsi si, und under Begriff wie Funktionalismus, Klassischi Modärne, Neui Sachlichkeit, Internationale Stil oder Neus Baue iigordnet.",🔎
3458,Gugelhupf,Kugelhopf,Kugelhupf,TRUE,"Dàs wurd ärkläära, worum dr Küacha wia-n-a Kugelhupf üsssìeht.",🔎
,,,Keüjlhopf,TRUE,"D'Schpezialitäte üs'm Elsàss sind hoipsachlich d'Brauerej (wie Kronenbourg, Fischer (Eijeschàft von Heineken), Schutzenberger, Meteor), sin Rabgebiet, sini ""„franzéésch Qualität un' diitsche Portionen“""  Gastronomie: (Keüjlhopf, Sürkrüt, Bäckhoffe, Lappküeche uzw)!",🔎
3459,Lichtenau (Baden),Lichtenau,Liechtenau,TRUE,"1739 si d Ämter Brumath, Buxswiiler, Hatte, Ingwiller, Kutzehuuse, Offedorf , Pfaffehoffe, Westhoffe, Woerth und Wolfishäim under französischer Suwerenidäät gsi und d Ämter Babehuuse, Lembärg, Liechtenau und Willstätt under dütscher.",🔎
,,,Lichteni,TRUE,"Ulm bi Lichteni im Landkreis Raschti z Bade-Wirttebärg (Ditschlond) isch e Dorf, wu 1154 zum ärschte Mol gnännt worre isch.",🔎
3460,Bundesstaat der Vereinigten Staaten,Bundesstaat vo de Veräinigte Staate,Bundesschtààt,FALSE,Ìm Represantàntahüüs ìsch jeeder Bundesschtààt noh-n-em Ààtail àn dr Gsàmtbeväälkerung vertratta.,🔎
,,,US-Bundesschtààt,FALSE,"Ar däckt sìch mìt’m New York County, wo unt’r da urschprìngliga Counties vum US-Bundesschtààt Nöi York zehlt.",🔎
,,,US-Bundesschtaat,FALSE,Dè Cajon-Pass (Höchi 1151 m) isch èn Gebirgspass im US-Bundesschtaat Kaliforniè.,🔎
,,,Staat,FALSE,"Barbados isch en Insle in de Chliine Antille und e Staat im ""Commonwealth of Nations"".",🔎
,,,US-Bundesstaat,FALSE,"Modesto isch County Seat u ä Stadt im Stanislaus County im US-Bundesstaat Kalifornie, Vereinigte Staate, mit 206.769 Iwohner (Stand: 1.",🔎
,,,amerikanische Bundesstaat,FALSE,Philadelphia isch e Stadt im amerikanische Bundesstaat Pennsylvania.,🔎
,,,Bundesstaate,FALSE,"Är umfasst 50 Bundesstaate, Hawaii un chlaineri Ussebiet ligen im Pazifik bzw.",🔎
,,,Äinzelstaate,FALSE,"Er het vor allem druf aane gschafft, ass es e handligsfähigi Zentralgwalt gäb de Äinzelstaate und em Kongräss gegenüber, und er het mit Präzedänzfäll d Kompetänze vom nöije Bresidänteamt bewusst erwiteret.",🔎
3461,17. Januar,17. Jänner,17. Janner,TRUE," d'un enfant gâté“ bikumma. Privàtlawa. Ar hàt àm 17. Janner 1959 d Renée Constant, Élodie ",🔎
,,,17. Jäner,TRUE,"ref=""1930"">1930 z Bäärn; † 17. Jäner 2015 z Wa",🔎
3462,Tausendundeine Nacht,Duusigundäi Nacht,1001 Nacht,FALSE,In 1001 Nacht wird dr Abu Nuwas as Beglaiter vum Kalif gnännt.,🔎
,,,Tusenduneini Nacht,TRUE,Ahmad isch daift uf dr Held Achmed us Tusenduneini Nacht.,🔎
,,,Tusendunaini Nacht,TRUE,"Die usschließlich latiinisch Nomeklatur benennt de enceladische Strukture nooch Gstalte, Örter oder Eraignisse us ""Tusendunaini Nacht"".",🔎
3463,Feuchtbodensiedlung,Füechtbodesiidlig,Pfahlboute,FALSE,Am Oscht- und am Nordufer hät mer e paar Pfahlboute gfunde.,🔎
,,,Sidlige vo Pfaalbouer,FALSE,Im see-nööche Täil vo de nördlichen Ängi hät me Sidlige vo Pfaalbouer gfunde.,🔎
,,,Pfaalbauer,FALSE,D Serii het mit de «Pfaalbauer» aagfange und isch mit dr Schlacht vo Laupe 1339 fertig gange.,🔎
,,,Pfahlbouer,FALSE,"D Mänsche händ aafange chlini Dörfer uf Stelze am Seeufer boue, werum me vo Pfahlbouer redt.",🔎
3464,St. Kitts und Nevis,St. Kitts und Nevis,St. Kitts un Nevis,TRUE,"Hauptstadt"">Hauptstadt vu dr Inselfederazioon St. Kitts un Nevis uf dr Chlaine Antille",🔎
,,,Saint Kitts ùn Nevis,FALSE,"Johrhùndert ìhri Aazahl verdoppelt odder sogar verdreifacht hän, wise d'Magyare zwüsche 1950 ùn 2000 s drìttnììdrigst Bevölkerigswachsdùùm wältwitt ùf (nììdriger isch's nùme z Bùlgarie ùn Saint Kitts ùn Nevis): vù de 9.338.000 ìm Johr 1950 isch d'Aazahl Magyare ùf 10.137.000 ìm Johr 2000 gstììge, was e Wachsdùùmsroote vù 8,6 Brozänt ussmacht.",🔎
3465,Fegefeuer,Fägfüür,Fägfyyr,TRUE,"Novämber) sott dur Gebätt, Firbitte un dur gueti Date (zum Byschpel Gschänk an Bättelchinder) s Lyyde vu dr Dote im Fägfyyr glinderet wäre.",🔎
,,,Fegfür,TRUE,"Theologisch het sich dr Historiker, wo d Gegereformazioon understützt het, in sinere groosse Schrift ""Vom Fegfür"" güsseret.",🔎
3466,Merenschwand,Merischwand,Meerschwand,TRUE,Defür sind s bärnischen Amt Aarburg und s lozärnische Amt Meerschwand zum neue Kanton choo.,🔎
,,,Merischwann,TRUE,April 1963 z Merischwann) isch e Schwizer Politikerin vo dr CVP.,🔎
,,,Mereschwand,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Gältel sind Buttwil, Muri, Mereschwand, Beibel und Hitzkirch.",🔎
3467,15. Jahrhundert,15. Jahrhundert,15. Jahrhunnärt,TRUE,"href=""Alte%20Eidgenossenschaft"">Eidgenosse im 15. Jahrhunnärt het schich irusch Machtzentrum ändgültig ins ösch",🔎
,,,15. Johrhundert,TRUE,"triich zuegordnet worre, wobi si am Afang vum 15. Johrhundert kurzzittig dr Status vu ere frieje Riichsstadt gh",🔎
,,,fuffzeentè Johrhundert,FALSE,"Hans Müller vo Bulgèbach, (* im fuffzeentè Johrhundert; † 12.",🔎
,,,15. Johrhundat,TRUE,"ns = Oschten. S Wort ""Oschten"" an sich wird sit m 15. Johrhundat vawendet.  Früharamol hot ma zum Oschta o »Morgen",🔎
,,,15. Joorhundert,TRUE,"ine vo de berüemte griechische Gleerte gsi, wo im 15. Joorhundert für d Erschliessig vo de Schrifte vom <a href=""Pl",🔎
,,,15. Joorhundert,TRUE,"a href=""Enzyklop%C3%A4die"">Enzyklopedii us em 15. Joorhundert (Ming-Dünastii), und ",🔎
3468,Verkündigung des Herrn,Maria Verkendigong,Verkìndigung vum Härr,FALSE,"Biim Roosakrànz meditiart maa-n-ìwwer zàhlriicha Theema, vu dr Verkìndigung vum Härr ìwwer d’ Geburt, s’ äffentliga Laawa, s’ Liida un Schtaarwa vum Jesüs Chrìschtüs bis züa siinera Uffärschtehung un d’ Sandung vum Hailiggaischt àn Pfìngscht.",🔎
,,,D Verkündigung an d Maria,FALSE,"Im südlige Siteschiff befindet sich s Wärk ""Dr Christus wird begraabe"" öbbe us em Joor 1830 und in dr «Keppebachkapälle» s guet erhaltnige Wandbild ""D Verkündigung an d Maria"" (um 1400).",🔎
3469,Qin Shihuangdi,Qin Shihuangdi,Qín Shǐhuáng,TRUE,S Kaiserriich China isch 221 vor dr Zitewändi vom Kaiser Qín Shǐhuáng gründet worde.,🔎
,,,Shihuangdi,FALSE,""">219 v. Chr. vom Qin-Kaiser Shihuangdi (reg.",🔎
3470,Tridentinische Messe,Tridentiinischa Mass,tridentiinischa Mass,FALSE,D’ Lavalette ìsch kàthoolischa Tràdizionàlìschta un geht jeeder Sunntig uff dr tridentiinischa Mass.,🔎
,,,tridentiinischa Massa,FALSE,"Jeedsjoohr fìndet a Summerversàmmlung vun Academia Christiana schtàtt, mìt Kumferanza, Kràftschport (drunter Muay Thai) un tridentiinischa Massa.",🔎
,,,üsserordentliga Form,FALSE,Hìtt ìsch’r noch ìn dr üsserordentliga Form vum reemischa Ritüs Bschtàndtail vum Requiem.,🔎
3471,Schweizerische Bundesbahnen,Schwiizerischi Bundesbahne,SBBC,FALSE,"Sit öppè 2003 wörred bi SBBC d Lokomotyvè bi Neuaaschtrich konsequènt umzeichnet (Re 420, Re 620, Ae 610), dõgegè hèt d SBB Personèvokeer bishèr no kei einzigi Re 4/4II umzeichnèt.",🔎
,,,Schwyzer Bundesbaanè,TRUE,"Bi bsunders ängè Gleisvohältnis wörrèd ""Doppelchrützungsweichè mit Bogèylauf"", vo dè Schwyzer Bundesbaanè (SBB) als ""voschteilti DKW"" benamst, ybaut.",🔎
,,,Schwiizerische Bundesbahne,TRUE,D' Re 460 isch ä Hochläischtigsloggi vu de Schwiizerische Bundesbahne.,🔎
,,,SBB,FALSE,"Dr Fahrbetriib uf beide Streckene wird sit 2003 vo dr SBB betriibe, wo si in ere Usschribig gege d'DB-Regio gwunne het.",🔎
,,,Schwizerischè Bundesbaanè,TRUE,Au diè 1902 gründetè Schwizerischè Bundesbaanè hèn sell Sischteem aawendè müèsè.,🔎
,,,Schwizerische Bundesbahne,TRUE,Noch 1898 si d Bahne schrittwiis bis 1909 verstaatligt und in die Schwizerische Bundesbahne (SBB) überfüehrt worde.,🔎
,,,Schwyzer Bahn,FALSE,Em Paul Hermann Müller sy Vater het as Chaufmann bi dr Schwyzer Bahn gschafft.,🔎
,,,SBB Cargo,FALSE,"Uf em Rangschierbaanhof lueget d Division ""Infrastruktur"" vo der SBB füre gsamt Betriib, und d SBB-Dochterfirma SBB Cargo macht der Rangschiervercheer.",🔎
,,,Schweizerischen Bundesbahnen,FALSE,1994 stellte d Schweizerischen Bundesbahnen de Regionalvercher uf der Gotthardstrecki ii.,🔎
,,,Schwizerischu Bundesbahne,TRUE,D im Jahr 2003 gigründut Tochtergschellschaft vo de Schwizerischu Bundesbahne (SBB) und vo de Transports de Martigny et Régions (TMR) sind am Afang mit Fahrzig vo de beidu Besitzerbahne gfahru.,🔎
,,,Schwizerische Bundesbaane,TRUE,"D S-Baan Baasel wird vo de Schwizerische Bundesbaane, deren iiri dütschi Dochdergsellschaft SBB GmbH, dr Dütsche Baan (DB Regio) und dr ""Société nationale des chemins de fer français (SNCF Voyageurs)"" betriibe.",🔎
,,,Schwiizerische Bundesbaan,FALSE,"D Ae 6/6 isch ursprünglich e Gotthardloggi, wu mer nüt nuch uf em ganze Netz vu dr Schwiizerische Bundesbaan vor Güeterzüüg aatrifft.",🔎
,,,Schwizerischi Bundesbaan,FALSE,I dè Blaanungsphasè für dè Rote Pfyyl hèt diè Schwizerischi Bundesbaan 1932 Blaanskizzè vo dè lychtè zweiachsigé Drybwägè in èrè elegtrischè un ènèrè Disel-Variantè aagfèrtigt.,🔎
,,,Schwizerische Bundesbaan,FALSE,"Zee Johr spôter hèt diè Dütsch Bundesbaan diè Streggi stilllegè wellè, allerdings hèt diè Schwizerische Bundesbaan, welli Eigètümer von èrè Bruggèhälfti isch, d Zuèschtimmig voweigeret un hèt è aktualisyrts Guètachtè übber d Brugg gforderèt.",🔎
,,,Schwiizerischi Bundesbahn,FALSE,Die Strecki isch samt em Baanhof 1902 vo de Schwiizerischi Bundesbahn (SBB) uftoo worde.,🔎
,,,Schwizer Bundesbaanè,TRUE,Au bi dè Schwizer Bundesbaanè un dè anderè brivaatè Baanè i dè Schwiz git s voschideni Signaalsischteem.,🔎
,,,Schwiizerische Bundesbaane,TRUE,D' Re 6/6 vu de Schwiizerische Bundesbaane sind vorwiägänd für d' Gotthardbahn konschtruierti Loggene.,🔎
,,,SBB GmbH,FALSE,"Juni 2003 vo dè SBB GmbH, dè dütschè Personèvokeersdöchter vo dè Schwizerischè Bundesbaanè (SBB) bedribbè.",🔎
3472,Produktionsfaktor,Produktionsfaktoren,Brodukzioonsfaktoore,TRUE,"D Lääbenshaltigschoste si käni Choste, will si nit diräkt dur dr Iisatz vo Brodukzioonsfaktoore entstöön.",🔎
,,,Überinveschtitione,FALSE,"Er het gseit, d Kreditschöpfig von de Gschäftsbanke seigi en entscheidende Uuslöser vo Überinveschtitione, wo auch vo Überkonsum und ""Unterschpare"", d. h. en ere gringe Schparneigig von de Konsumente, begleitet seige.",🔎
3473,Senslerdeutsch,Seislertütsch,Senslerdütsche,FALSE,De Dialäkt vo Tentlinge ghört zum Senslerdütsche.,🔎
,,,Fryburgerdütsch,FALSE,D Bevöukerung va Gurmus redt e Varianta vam Fryburgerdütsch.,🔎
,,,Seisler Dialäkt,FALSE,"Röschti (), im Seisler Dialäkt Brägel oder Brägu, uf Luzärnisch Brausi, im Aargau Bräusi, im Walliserdütsch Häärpflchoch, wyter ume i der Schwyz früehner prägleti oder präätlet/pröötlet oder praate/prootni oder gchochet(i) Härdöpfel, isch e Spezialität vo der Dütschschwyzer Chuchi und das in som ene Maass, ass d Gränze zwüsche de dütsch- und de französischspraachige Schwyz Röschtigrabe gnennt wird.",🔎
,,,Senslerdütsch,TRUE,"Z La Roche sait mer zum Byspil em Alperöösli ""chtirvouâdze"" vo Senslerdütsch ‚Stiirose‘.",🔎
,,,Seislerdütsche,FALSE,"D Mundart vo Güfersch kört zum Seislerdütsche, wo zum Höjstalemannische zeut chunt.",🔎
,,,Seislerdüütsch,TRUE,"Us irem Wärch het si im Kanton Fryburg, z Münche, z Basel z Soledurn, z Züri amenen Aalass vom Verein Schyzerdütsch und a andernen Oorte Gedicht vorgläse, wo si im Seislerdüütsch und deils au uf Französisch schrybt.",🔎
,,,seislerdütsche,FALSE,"Im Weschte gränzt ds seislerdütsche Sprachgebiet a ds bärndütsche, im Nordweschte ds Wäutsche reschp.",🔎
,,,Seislertütschi,FALSE,"Jänner 1999 z Flamatt) isch a Tütschfrybùrger Tokter gsyy, wo sich für syyni Seislertütschi Muetterspraach yygsetzt ghääbe het.",🔎
,,,Seislertüütsch,TRUE,"Uf Hochtütsch schtiit uf de Ortstafele aber ""Zumholz"", obwou wommer ali zäme uf Seislertüütsch «Zumhouz» sääge.",🔎
,,,Friburgerdütsch,FALSE,Er häd sech bsunders für Sage und d Literatur intressiert und mit de Zyt vil uf Friburgerdütsch gschribe.,🔎
,,,seislertüütsch,FALSE,De seislertüütsch Tialäkt va Santòòni ghöört zum Hööjschtalemannisch.,🔎
,,,senslertütsch,FALSE,"""Jaundeutsch"", senslertütsch: ""Jùùntütsch"") ìsch d Mùndart va dr Gmìi Jùu (Jaun) mìt de bìede Düerfer Jùu ù Fàng (Im Fang) ìm Kanton Frybùrg.",🔎
,,,Seislerland,FALSE,"Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil Aves (Vögel).",🔎
,,,seislertütschi,FALSE,"Plaffeie (seislertütschi Ussprooch , amtlich ""Plaffeien"", , Patua ) isch di gröschti Gmiin im Seisebezirk vom Kanton Friburg i dr Schwiiz.",🔎
,,,seislertütsche,FALSE,"Dürenann isch e Schwyzer Band gsii, wu zwische 2005 un 2013 mit sälbergschribene Lieder mit seislertütsche Täxt ufdrätte isch.",🔎
,,,Seislerdytsch,TRUE,"Bekannti westalemannischi Dialekt sin Elsässisch un Baseldytsch, Markgräflerisch un Kaiserstiählerisch, Bärndytsch un Seislerdytsch.",🔎
,,,Senslertütsch,TRUE,Dia Mùndartspraach gküert zum Höchstalemannische ùn ìsch mia mitem Berner Oberländisch wa mitem Senslertütsche verwònt.,🔎
,,,Seislerdütsch,TRUE,"Im tütschsprachige Töu va Frybùrg gittes drei Dialäkt: Murtnerdütsch im Seebezirk – cha unter Bärndütsch subsumiert cho – Seislerdütsch u Jùutütsch; die beide si ähnlech wie ds Bärner Oberländische, vor alum ds lötschtera.",🔎
3474,Sportzentrum Rankhof,Stadion Rankhof,Rankhoof,FALSE,"S Häimstadion vom FC Concordia isch zurzit dr Rankhoof z Baasel, vo dr Säso 2016/17 spiilt er im Joggeli Liichtathletikstadion.",🔎
,,,Rankhof,FALSE,"Au dr American Football-Veräin Basel Meanmachine, wo 2008 gründet worde isch, spiilt sini Häimspiil uf dr Pruntrutermatte, sit d Gladiators beider Basel in dr Rankhof umzooge si.",🔎
3475,Südbaden,Südbade,Sydbade,TRUE,D Region Basel zämme mit em sydwestlige Sydbade und em Syd-Elsass haisst «Regio TriRhena».,🔎
,,,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,süüdbaadische,FALSE,"Dialäktogisch gsee, ghöörte au d Mundaarte, wo in dr süüdbaadische und elsässische Umgääbig vo Baasel gschwätzt wäärde und äng mit em Baaseldütsch verbunde sin, zu dääre Grubbe, lueg d Artikel Markgreflerisch, Dinkelbergisch und Elsassisch.",🔎
,,,Siidbaade,TRUE,"S hän Gruppe vu Siidbaade, us em Elsiss, us dr Schwyz, vu Vorarlbärg un vu Liachtaschtaa chenne mitmache, wu Rock, Pop, Hip-Hop oder ebis Ähnligs mache.",🔎
,,,Südbadè,TRUE,"Guggèmusigè sin Formationè, wo exklusiv für d Fasnet musizyrè duèn un hauptsächlich i dè Schwiz un Südbadè vobreitet sin.",🔎
,,,(Süd-)Bade,FALSE,"Us de Bsatzungszoone hond sich di neie Länder Wirtteberg-Bade, (Süd-)Bade und Wirtteberg-Hohezollere bildet.",🔎
,,,sidbadische,FALSE,"Der Sonntag isch e cheschtelosi Sunntigszytig, wu regional im sidbadische Ruum mit ere Uflag vu rund 330.000 Exemplar uusechunnt.",🔎
,,,südbaddische,FALSE,"Dè Schafuuser Deil beschränkt sich uff èn 1,3 km langè nördlichè Uferschtreifè vo dè Gmeindegränz zu dè südbaddische Gmeind Ööninge bis zu dè Rhiibrugg un en öppè 360 m langè Streifè am Südufer vo dè Wärd-Inslè bis zu dè Rhiibrugg am südliche Widerlager im Steiner Stadtteil ""Stei am Rhii vor der Brugg"".",🔎
,,,Süèdbadè,TRUE,Diè Bahnstreggi Kappel Guètachbrugg–Bõõdorf (Schwarzwald) isch è stillglaiti Nebbèbaan in Süèdbadè.,🔎
,,,südbaddisches,FALSE,"No z erwäänè isch, dass d Eglisauer Streggi übber dè Jeschtettèmer Zipfel, also übber südbaddisches Gebièt gòt.",🔎
,,,südbadische,FALSE,Mit de Lüüt im Schwarzwald und im südbadische hät si nöd gredt.,🔎
,,,Südbadde,TRUE,D Murg isch e rächte Näbefluss vum Hochrhy z Südbadde.,🔎
,,,süèdbaddische,FALSE,"Wunderchlingè lyt am linkè Dalrand, gegèübber un lycht wuètèabsi lyt s süèdbaddische Sorf Untereggingè, beidi mitnand ligèd uff öppè 420 m ü. M.  Wunderchlingè isch übber èn Sitèdobel, wo sich durch diè link Dalwangè vo dè Wuètè durrèzièt un èm Hallauer Bärg, wo obbè draa lyt, mit Hallau vobundè.",🔎
,,,südbaddischè,FALSE,Im Chleggau öschtlich übber diè link Wuètèhaaldè durrè lyt Traadingè un dè südbaddischè Gränzort Ärzingè.,🔎
,,,Südbaade,TRUE,Dr Burghof isch e Kultur- und Veraastaltigszentrum z Lörrach in Südbaade.,🔎
,,,Südbàda,TRUE,"Pàrtnergmeinda ìsch zitter 1965 Wàsewiler, wu zitter der 1970er Johr e Ortsteil vu Ìhringa àm Kaiserstüahl ìn Südbàda ìsch.",🔎
,,,Südbaddè,TRUE,Unvollendeti Streggè z Dütschland: Bi Chriègsènd 1945 zerschtörti un nit widder uffbautu Bruggènè: Strategischi Baanè z Südbaddè.,🔎
,,,Sidbade,TRUE,"Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge.",🔎
3476,Vaterländische Union,Vaterländischi Union,Vaterländischen Union,TRUE,Zäme mit dr Vaterländischen Union (VU) het si ne Koalizioonsregierig bildet.,🔎
,,,VU,FALSE,Dr Gmandvorsteher ischt d Daniela Wellenzohn-Erne (VU).,🔎
,,,Vaterländisch Unioon,TRUE,Aafangs sin nume di Fuurtschrittli Buurgerbartei (FBP) un di Vaterländisch Unioon (VU) im Landdaag verdrätte gsii.,🔎
,,,Vaterländisch Union,TRUE,Bi dr Landdagswahl 2013 het di chrischtsozial Vaterländisch Union (VU) vum Regierigsschef Klaus Tschütscher 14 Brozäntpinkt verlore.,🔎
3477,Degernau (Wutöschingen),Dègèrnau,Degernau,TRUE,Ebbèso wiè Degernau isch Horrè èn aaltè Wallfahrtsort mit dè Antoniuskapèllè us èm Johr 1687 gsi.,🔎
,,,Degèrnau,TRUE,Suscht isch Ofteringè au no dè Bevölkerig vo Degèrnau bruucht worrè.,🔎
3478,Badenweiler,Badewiler,Baadewyyler,TRUE,Dr Dorn het evangelischi Theology studiert un isch vu 1829 bis 1832 Vikar z Baadewyyler gsii.,🔎
,,,Badewiiler,TRUE,Z Badewiiler ka me no guet erhaltene Ruine vu me reemische Bad sähe und im ganze Land findet me no reemische Guetsheef und Strooße.,🔎
,,,Badaweiler,TRUE,"Nôch viile Jôhr hôt’s-en wiidr amôl en sei alda Hoimet zoga, weil’r durch an Kuraufenthalt z Badaweiler a Besserong vo seira ôôgschlagena Gsondheit erhofft.",🔎
,,,Herrschaft Badewyyler,FALSE,"Septämber 1444 dur dr Zämmeschluss vu dr Herrschaft Röttele, dr Landgrofschaft Suseburg un dr Herrschaft Badewyyler entstanden isch, em geografische Biet, wu d Naturryym ""Markgrefler Higelland"" un d ""Markgrefler Ryyebeni"" derzue ghere un em Wyyböubiet Markgreflerland, wu uugfehr em Verbraitigsbiet vum Guetedel­aaböu entspricht.",🔎
,,,Bàdewiiler,TRUE,"Nochem Erschta Waldkriaj, verlosst'r s Elsàss, un geht ìwer d'r Rhi noch Bàdewiiler, er engagiart sìch leidaschàftlich fer's gejasidiga Verstandigung zwìscha Ditschland und Frànkrìch o.a.",🔎
,,,Badewyyler,TRUE,"D Burg Grieneck, au ""Gerneck"" gnännt, isch e abgangeni Burg bi Lipburg, eme Ortsdeil vu dr Gmei Badewyyler im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Badewyler,TRUE,"Nochbergmeinde sin im Norde Badewyler (FR), im Oste Wies, im Süde Steine und im Weste Chander und Schlienge.",🔎
,,,Baadewiiler,TRUE,"Dr Matthias vo Nöijeburg het d Groofe vo Nöijeburg, d Markgroofe vo Hachbärg und die Eedelfreije vo Röttele uf dr Site vo de Psitticher gsee, d Habsburger, dr Heinrich vo Baadewiiler us dr Familie vo de Groofe vo Freiburg und d Groofe vo Pfirt bi de Stärner.",🔎
,,,Badewyyer,TRUE,"Mai 1893 z Oberwyyler bi Badewyyer) isch e baadischi Demokraati, Fraueräächtleri un Dailnämeri an dr Baadische Revoluzioon 1848/49 gsii.",🔎
3479,Karl I. (Neapel),Karl I. vo Anjou,Karl I. vo Anjou,FALSE,"Nach em Tod vom König Konrad IV., em Sohn vom Kaiser Friedrich II., het de Papscht de Karl I. vo Anjou, en Sohn vom französische König Ludwig VIII., mit em Königriich Sizilie belähnt, wo damals us Gebiät uf dem Feschtland und dr Insle beschtande het.",🔎
,,,Karl vu Anjou,FALSE,"Dr Papscht het dr Konradin nume as Hwerzog vu Schwobe gsähne un Chenig vu Jerusalem un het derfir dr Karl vu Anjou, dr Brueder vum Ludwig IX.",🔎
,,,Karl vo Anjou,FALSE,"Dr letzt männlig Staufer in diräkter Linie, im Konrad si Sohn Konradin, isch 1268 z Neapel under em Beieli vom Hänker vom Karl vo Anjou gstorbe.",🔎
3480,Schönheit,Scheehoit,schöön,FALSE,"Dr symbolistischi Dichter het Sümbol und Sinnbilder us Bruchstück vo dr reale Wält gmacht, si nöi zämmegsetzt und e Wält wo schöön isch, ideell, esthetisch und vilmol au spirituell vollkomme, welle schaffe.",🔎
,,,Schöönhäit,TRUE,"D Aphrodite () isch in dr griechische Müthologii d Göttin vo dr Liebi, dr Schöönhäit und vo dr sinnlige Begiirde und äini vo de kanoonische zwölf olümpische Gotthäite.",🔎
,,,Schööhaitsideal,FALSE,De Turmschädel isch e beabsichtigti Deformation vom Schädel us Prestige und Schööhaitsideal.,🔎
3481,Schweizerische Centralbahn,Die Schwizerischi Zentraalbaan,Schwyzerische Cäntralbaan,FALSE,Do drmit het Gälterchinde kei diräkte Aaschluss an s Netz vo dr Schwyzerische Cäntralbaan (SCB) übercho.,🔎
,,,Schwizerische Zentralbaan,FALSE,Im Februar 1853 het dr La Roche zu de Mitgründer vo dr Schwizerische Zentralbaan (S.C.B.),🔎
,,,Schwizer Centralbaan,FALSE,Infolg von èrè Voybarig zwǜschè dè dòmòligè Schwizer Centralbaan un dè Baddischè Staatsysèbaanè hèt d Vobindigsbaan è gmeinschaftlichs Unternämmè bildèt.,🔎
,,,Schwizerischi Zentralbaan,TRUE,"Vili vo de Ehemoolige häi spööter wichdigi Rolle bim Ufbau vo dr modärne Schwiz gspilt, wie dr Achilles Bischoff, wo d Zollunion vo de Kantöön duuregsetzt het, dr Benedikt La Roche, wo s Bostwääse vom Bund gründet het oder dr Johann Jacob Speiser, wo dr Schwizer Franke iigfüert und die Schwizerischi Zentralbaan gründet het.",🔎
,,,Schwizerischi Zentraalbaan-Gsellschaft,FALSE,1852 het er mit ander die Schwizerischi Zentraalbaan-Gsellschaft gründet.,🔎
,,,Schwyzerischi Centraubahn,TRUE,"1876 het die Schwyzerischi Centraubahn d Gäubahn eröffnet, wo Oute mit Soledurn verbunde het.",🔎
,,,Schwizerischè Centralbaan,FALSE,"Als Alternativè zu dè 1858 eröffnetè Hauèschteischtreggi vo dè Schwizerischè Centralbaan mit èm Umwäg übber Oltè isch d Bötzbergbahn (BöB) eröffnet worrè, è gmeinschaftlichs Unternemmè vo dè Nordoschtbaan un dè Centralbaan.",🔎
,,,Centralbaan,FALSE,"Als Alternativè zu dè 1858 eröffnetè Hauèschteischtreggi vo dè Schwizerischè Centralbaan mit èm Umwäg übber Oltè isch d Bötzbergbahn (BöB) eröffnet worrè, è gmeinschaftlichs Unternemmè vo dè Nordoschtbaan un dè Centralbaan.",🔎
,,,Schwizerischi Zentralbahn,TRUE,"1858 het die Schwizerischi Zentralbahn beschlosse, ass dr brovisorisch Bahnhoof an dr ""Lange Gass"" vom ene nöje Bahnhoof vor dr Elisabetheschanze ersetzt wurd, und ass die Franzöösischi Ostbahn mit däm Bahnhoof sött verbunde si.",🔎
,,,Schwizerischè Centralbaan-Gsellschaft,FALSE,"Er isch zu dè Schwizerischè Centralbaan-Gsellschaft uff Basel gangè, wo er bis zum Obberingenieur uffgschtigè isch.",🔎
,,,Schwizerischi Centralbaan,TRUE,Diè Basler Verbindigsbaan isch durch diè Schwizerischi Centralbaan baut un vo dè Badischè Staatsbaan mitfinanzyrt worrè.,🔎
3482,Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg,Balthasar Alexis Henri Antoine von Schauenburg,vo Schaueburg,FALSE,In dere Zit isch dr General vo Schaueburg mit ere zwäite Armee us em ehemoolige Fürstbistum Basel vo Norde in dr Richdig uf Bärn vorgruckt.,🔎
,,,Balthasar Alexis Henri Antoine vo Schauèburg,TRUE,Juni dè Balthasar Alexis Henri Antoine vo Schauèburg un dè Jean-Jacques Rapinat i dè Stadt ufftaucht sin.,🔎
3483,Breitenbach SO,Bräitebach SO,Breitebach,TRUE,"Wahle het diräkti Strosseverbindige uf Breitebach, Büsserach, Grindel und Laufe.",🔎
,,,Braitebach,TRUE,"Nochbergmeine si Beibel, Mältige, Zubel, Braitebach, Himmuried un Seebe im Kanton Soledurn un Brätzbel und Louel im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Bräitebach,TRUE,"Nochbergmeine si Bräitebach, Feere, Mältige, Erschbel und Gringel im Kanton Soledurn und Wahle im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
3484,Offenburg,Offäburg,Ofeburg,TRUE,"März 1849 im Zähringer Hof z Ofeburg ufgruefe, won er dr erschte Versitzende gsi isch.",🔎
,,,Offèbürg,TRUE,"D Schwarzwaldbaan isch è zweigleisigi, elektrifizyrti Hauptbaan z Bade-Württembärg, vo Offèbürg gu Singè.",🔎
,,,Offaburg,TRUE,"D Ussa-Uffnahma send z Montreux em Kanton Waadt vo dr Schweiz, z Offaburg en Bada-Wirdaberg bei dr Firma Burda, d Schluss-Szene en Griichaland ond d Enna-Uffnahma en de Bavaria-Filmstudios z Grünwald dreht wôrra.",🔎
,,,Offeburg-Fessebach,FALSE,Meerz 1939 z Offeburg-Fessebach) isch e dytsche Leerer un Dialäktautor.,🔎
,,,Ofebùùrg,TRUE,In dr Region Siidlige Ooberryy gid s zwai Ooberzäntre (Ofebùùrg ùn Fryybeg).,🔎
,,,Offeburg,TRUE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Offeburig,TRUE,"""Appenweier"") isch e Gmei im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg un litt rund 7 km nerdlig vun Offeburig.",🔎
,,,Zunswier,FALSE,"Noch eme Vikariat z Säckinge, z Neistadt un z Schwarzach isch er Bfaarverwäser z Zunswier wore, derno Bfaarverwäser z Haiwiler un z Luuse.",🔎
,,,Offebürg,TRUE,"Si füürt vo Monnèm übber Heidelbärg, Karlsruè, Offebürg, Fryburg im Briisgau, Basel, Waldshuèt, Schaffuusè un Singè am Hohentwyl gu Konschtanz.",🔎
,,,Offeburger,FALSE,"Mit irem Mann Bernd Müller, eme friejere Vermässigsingenieur, läbt si im Offeburger Stadtdail Fessebach.",🔎
3485,Ringelnatter,Oottere,Rengelnaddra,FALSE,"Dr Naturpark Scheebuach biedet abr au noh Lebensraum fir Baummarder, Edelmarder, Fichs, vorschiidene Fleadermausarda, Schlengnaddra, Rengelnaddra, Blendschleicha, Zauneidechsa, Feiersalamander, Bergmolch ond fir vorschiidene Froscharda.",🔎
,,,Rìngelnàtter,FALSE,"Sa känna zem Biischpììl vu Bàndmolcha, Rìngelnàtter un verschììdena Vogelàrta wia Gräha, Fìschraiher, Wiissschtorcka un Grànicha gassa wara.",🔎
3486,Pfingsten,Pfingschte,Pfingste,TRUE,"Im Joor 368, wu in Mainz grad ä ""Fescht vu dä christlichi Religion"", gsi isch, wul Ostre oder Pfingste, het der Mainz überfalle, und het Christe un Husrat raube kine, ohni bheligt z wäre.",🔎
,,,Pfìngschtoktààv,FALSE,"Sallamols ìsch’s àui ìn dr Pfìngschtoktààv gsunga worra, àwwer zitter dr Àbschàffung vu dara Oktààv noh-n-em Zwaita Vàtikàànischa Konziil wìrd’s wahrend dr Pfìnschtnoweena-n-Ààdàcht gsunga.",🔎
,,,Pfìngscht,TRUE,"Biim Roosakrànz meditiart maa-n-ìwwer zàhlriicha Theema, vu dr Verkìndigung vum Härr ìwwer d’ Geburt, s’ äffentliga Laawa, s’ Liida un Schtaarwa vum Jesüs Chrìschtüs bis züa siinera Uffärschtehung un d’ Sandung vum Hailiggaischt àn Pfìngscht.",🔎
,,,Bfingschte,TRUE,"Novämber begange, in dr orthodoxe Chilche am erschte Sunndig no Bfingschte.",🔎
,,,Pfingstsunntig,FALSE,De Pfingstmäntig isch de Dag nach em Pfingstsunntig.,🔎
,,,Bfengsd,TRUE,D graesda Vorãsdaldong z Kengga isch äll Jår dor Bfengsdmärgd.,🔎
,,,Pfingst,TRUE,"Mässe wärde vilmol an eme Chillefiirdig ghalte oder eme Festdaag vom ene Häilige, wo vor Ort stark vereert wird, so wie zum Bischbil Oostere-, Pfingst-, oder Wienachtsmärt bzw.",🔎
,,,Pfingstfest,FALSE,"Wil noch dr christlig-biblische Apostelgschicht dr Häilig Gäist am jüüdische Wuchefest zu de Jünger vom Jesus aabechoo isch, isch im Christedum Schawuot zum Pfingstfest worde.",🔎
,,,Pfengschdsonndich,FALSE,"Der mo am Pfengschdsonndich z ledschd aufschdoohd, isch dr ""Pfengschdochs""",🔎
,,,Pfingschtè,TRUE,"Dè jôhrliche Aafang vo dè Alpbewûrtschaftig isch abhängig vo Witterig un Höhèlaag, meischtens um Pfingschtè, un wörd Alpuffdryb benamst, am Ènd vo dè Alpzit, meischtens im September, findet dè Alpabdryb un aaschlièßende Vyscheid statt.",🔎
3487,Surselvische Sprache,Surselvisch,Surselvische,FALSE,"De jüngeri vo de beid isch aber scho 1910 uff d Wält cho, un usserdäm isch ihr Romanisch vum Surselvische beynflusst gsi.",🔎
,,,surselvische Romanisch,FALSE,"Ane 1611 het dr refermiert Pfaarer Stefan Gabriel (1570–1638) z Ilanz de Kaddechsimus uf Rätoromanisch lo truke mid em Tiel ""Ilg Vêr Sulaz da pievel giuvan"" (was uf Dütsch heisst: ""Di woori Freid vom junge Volch""); do dermit het är als erschte agfange s surselvische Romanisch als Schriftsprooch z pruuche.",🔎
,,,Oberländer Romanisch,FALSE,Als Chind het er deheime und i dr Dorfschuel immer s Oberländer Romanisch gredt.,🔎
,,,Sursilvan,FALSE,D Band singt aigentlig nur in Romanisch und zwar im Idiom Sursilvan.,🔎
3488,Basler Taube,S Basler Düübli,Basler Düübli,TRUE,D Züri 4 und Züri 6 ghööre näbe dr Dobbelgämf und em Basler Düübli zu de beliebtiste Briefmarke bi Schwizer Filateliste.,🔎
,,,Basler Dybli,TRUE,"Doo isch s «Basler Dybli», die ersti Briefmargge vo dr Stadtbost, wo dr Melchior Berri entworfe het, 1845 für 2 Rappe verkauft worde.",🔎
3489,Spiritualität,Spiritualidäät,spirituelle,FALSE,"Anderi dradizionelli Wortbedütige bezien sich uf en innere, spirituelle Erkenntniswääg, öbbe sünonüüm mit Müstik, oder uf e „hööchers“, „absoluts“ Wüsse.",🔎
,,,spirituellem,FALSE,"Im Weste werd under Yoga maist nume de Hatha Yoga gmaint, wo us Körperhaltige und Ooteüebige bistoot und werd dromm vo villne as Sportart oder Wellness bitribe, ooni oder nu mit gringem spirituellem Kontegscht.",🔎
,,,spirituelli,FALSE,": »Nois Zittalter«) isch e (post)moderni spirituelli Entwicklig, wo sich i de zwoot Hälfit vom 20.",🔎
,,,Spiritualitëët,TRUE,"Di «salesiaanisch Spiritualitëët» gründet uf dëne zwoo Süüle: Si legged wie vil anderi religiöösi Gmäinschafte s drüüfach Glübd ab: de Ghoorsaam, d Aarmuet und d Chüüschhäit.",🔎
,,,spirituell,FALSE,"Dä isch under anderem charakterisiert dur en Ufheebig vo de Gränze zwüschen em Ich und dr Ussewält, wo spirituelli Erlääbniss und Erfaarige vo Alles-isch-äins mööglig mache.",🔎
3490,Kanton Zug,Kanton Zoog,Zoog,FALSE,"D Nochberkantöön send Schwyz, Obwaldä, Nidwaldä, Aargöi, Bärn ond Zoog.",🔎
,,,Kantoon,FALSE,"Der Kanton Wallis (Titsch: ""Wallis""; Französisch: ""Valais""; Italienisch: ""Vallese""; Rätoromanisch: ""Vallais"") isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.",🔎
,,,Kanto Zug,TRUE,"De Flade gilt als Toggeburger Schpezialität, mer kennt än aber au im Appezällerland und z Schwyz und im Kanto Zug als Berre-Kösi-Chueche.",🔎
,,,Zugerland,FALSE,"Di gröössere Rüüm, wo sich daadeby usescheled, sind die: s Oberbaselpiet mit em weschtliche Fricktaal; s Oberaargöi (öb au mee vom Bëërnpiet, gseet mer uf de Chaarte nööd), Luzëërn mit em Südweschtaargöi und e bitz Soleturn, s zäntraal Aargöi mit em öschtliche Fricktaal, s Züripiet ooni de nördlich und nordöschtlich Rand, aber mit em aargauische Badepiet und em Freiamt, mit em nördliche Zugerland und um s sanggalisch Rapperschwyl ume; Schafuuse, s Zürcher Rafzerfäld plus Glattfälde, s Wyland und d Gäged vo Elgg, di weschtlich Helfti vom Tuurgi plus nachli öppis am Bodesee; di öschtlich Helfti vom Tuurgi, s weschtlich Sanggaler Fürschteland, s Toggeburg (plus grad na an Walesee ane) und s Appizällerland.",🔎
,,,Kàntoon Zuug,TRUE,Dr Sìtz vu dr Piusbriaderschàft bfìndet sìch hìtt z’ Mänzinge-n-ìm Kàntoon Zuug.,🔎
,,,Zùùg,FALSE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Zuug,FALSE,Februaar 1942 z Zuug; † 4.,🔎
,,,Zugerpiet,FALSE,Spööter hät er sich dän im Zugerpiet niderglaa; wone tuet er deet z Oberwyl.,🔎
,,,Zuger,FALSE,Dr Joseph Andermatt stammt us ere Familie vo dr Zuger Aristokratii.,🔎
,,,ZG,FALSE,"Naachbergmäinde sind Maschwande im Weschte, Mäpmischtette im Norde und Oschte Chappel am Albis im Oschte, Stäihuuse (ZG) und Cham (ZG) im Süde.",🔎
,,,Kantuu Zug,TRUE,Andersch isch es im Kantuu Zug.,🔎
,,,zugerisch,FALSE,"Dr obig zugerisch Satz heißt uf Oberrhiinalemannische Kaiserstiähler Dialäkt: Im Alemannische fangt s Relativpronome grundsätzlig mit ""w (wo)"" a – des isch au in allene andere oberditsche Dialäkt eso.",🔎
3491,Kanton (Schweiz),Kanton,Kantuu,TRUE,Dr Kantuu Glaris isch än Kantuu im Oschte vu dr Schwyyz mit’m Hauptort Glaris.,🔎
,,,Kantön vo der Schwiz,FALSE,"Der Kanton Üri bsitzt, im Gägesatz zu de meischte andere Kantön vo der Schwiz keis grossflächigs Zonesystem.",🔎
,,,Schwiizer Kantön,FALSE,"Bundesverein isch dr Begriff gsi, wo me 1813 für d Vereinigung vo de Schwiizer Kantön bruucht het.",🔎
,,,Kantonu,FALSE,Offizielli Hoheitszeichu sind bi dä altu Eidgnossuschaft nummu d'Wappu va dä Kantonu gsi.,🔎
,,,eidgenössische Ort,FALSE,In dere Zit si au d Wappe vo de eidgenössische Ort uf de Zinne entstande.,🔎
,,,Stadtkantön,FALSE,"As Patrizier wärde in dr Schwiz die Familie bezeichnet, wo währed em ""Ancien Régime"" in mehrere Stadtkantön (explizit z Bärn, Freiburg im Üechtland, Luzärn, Gämf, Solodurn und Züüri) die politischi Macht monopolisiert hai.",🔎
,,,Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona,FALSE,Làng nohar àn a 1515 a Bendniss àbgschlossa met de Schwiz un hann sech àgschlossa àn d'r Aidgnossaschàft vu da 13 Kàntona.,🔎
,,,Kanteen,FALSE,"Underwoudä isch än Sammelbegriff fyr di beedä Kanteen Obwoudä und Nidwoudä, wo scho sit jehär (ai scho lang vor 1291) i «ob» und «nid äm Woud» trännt sind.",🔎
,,,Kanten,FALSE,Derzue git s Verflächtige mit dr Kanten Schaffuuse un Thurgau in dr Schwyz.,🔎
,,,Kantön,FALSE,"D Schwiz isch politisch us 26 Kantön zämegsetzt (me rächnet teils au mit 23, will die beide Basel, Appizäll und Unterwalde sogenannti «Halbkantön» sin – das het aber, usser im Ständerot und im Fall vom Ständemehr, ke witeri Bedütig meh).",🔎
,,,Kantöön,FALSE,"Är ligt i de Kantöön Nöieburg, Fryburg, Waadt u Bärn.",🔎
,,,Kanton Graubünde,FALSE,"""rumantsch,"" oder ""rumauntsch"") isch e romanischi Sprooch, wo im Kanton Graubünde, em sognannte „Romanischbünde“ (rm.",🔎
,,,Kantoon,TRUE,"Der Kanton Wallis (Titsch: ""Wallis""; Französisch: ""Valais""; Italienisch: ""Vallese""; Rätoromanisch: ""Vallais"") isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.",🔎
,,,Kantoo,TRUE,"Dä Kantoo Appezöll Innerroode (, , , ) ischt en Kantoo im Nordoschte vo da Schwiiz.",🔎
,,,Kontoo,TRUE,Dr Kantoo Sanggale (IPA: ) isch e Kontoo im Nordoschte vo dr Schwiz.,🔎
,,,Ständ,FALSE,Vo de Ständ hät nu Schafuuse aagnoo.,🔎
,,,Schwizer Kanton,FALSE,"As Chienbäse bezäichnet mä ä Fasnachtsveraastaltig z Liestal, im Hauptort vom Schwizer Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Kantoa,TRUE,Aichbärg isch a politeschi Gmoand im Kantoa San Galla.,🔎
3492,Klingen (Adelsgeschlecht),Freiheere vo Klinge,Freihèrrè vo Chlingè,TRUE,Nõch dènnè yrèm Uusschtärbè isch d Hèrrschaft Weer a d Freihèrrè vo Chlingè übbergangè.,🔎
,,,Klingè,FALSE,"Asè hèt im Johr 1241 dè Abt Arnold vo Berau mit Ulrich vo Klingè s Gelände, wo dèsell s Städtle Klingnau erbauè lôô hèt.",🔎
3493,Berengar I.,Berengar I.,Berengar vom Friaul,FALSE,"Gro%C3%9Fe"">Karl em Grosse aa bis zum Dod vom Berengar vom Friaul. Z unterscheide sind die Kaiser vo dene vom <a hr",🔎
,,,Berengar vo Friaul,FALSE,"f understützt het, lo chöpfe. Im Herbst het er dr Berengar vo Friaul bi Pavia droffe, und die beide hai Norditalie und",🔎
3494,Burg Hohenzollern,Burg Hohenzollern,Stammburg Hoochezollere,FALSE,D Stammburg Hoochezollere lit öbbe 30 Kilometer südlig vo Tübinge uf dr Gmarch vo Bisinge bi Hächinge im Zolleralbkräis.,🔎
,,,Burg Hauezollre,TRUE,"Im Mittelpunkt vum Lied stoht dr Zoller, e markante Bärg bi Hechinge am Rand vu dr Schwebische Alb, wu wyt sichtbar d Burg Hauezollre stoht.",🔎
3495,Charles de Gaulle,Charles de Gaulle,General de Gaulle,FALSE,"Im Früelig 1943 isch dr Jean Moulin vom General de Gaulle gschiggt worde, zum wenigstens die wichdigste politische Grubbierige uf gmäinsaami Ziil festzleege, wo allgemäin definiert gsi si, und zum e Koordinierigsinstanz iizrichde.",🔎
,,,De Gaulle,FALSE,Vo 1962 bis 1968 isch er Ministerpräsident vo de Französische Republik gsi under em Bresidänt De Gaulle.,🔎
,,,Generààl de Gaulle,FALSE,D’ Schtroof hàt jedoch dr Generààl de Gaulle ìn a laaweslàngliga Fräihaitsschtroof umgwàndelt.,🔎
,,,Gaulle,FALSE,Im Septämber 1959 hät de General Gaulle Algerie d Selbschtbstimmig abotte.,🔎
,,,gaullistische,FALSE,"April 1974 z Paris (Frankriich), isch e gaullistische Politiker gsi.",🔎
,,,de Gaulle,FALSE,"Obwohl niäme gsait het, d Schwiz un s Elsiss sott zu däm Budesstaat ghere, het sich d Prässi in dr Schwiz iber dä ""alemannisch Separatismus"" ufgregt, z Frankrich het dr General de Gaulle persenlig d Rot Kart zeigt.",🔎
3496,Eisenbach (Hochschwarzwald),Iisebach (Hochschwarzwald),Iisebacher,FALSE,Är wohnt mit syre Familie im Iisebacher Ortsdail Buebebach.,🔎
,,,Iisebach,TRUE,"Dr Waldadeil vu 45,4 % isch aber im Vergliich mit dr zu eigetliche Schwarzwald ghörige weschtliche Noochbergmeinde Iisebach (66 %), Lenzchilche (70,1 %) un Fridewiler (77,5 %) erheblich gringer.",🔎
,,,Schollach,FALSE,Septämber 1995 z Schollach) isch e dytsche Schriftsteller un Rundfunkautor gsii.,🔎
3497,Toleranz,Toleranz,tolerant,FALSE,"Das heisst aber nit, ass dr Erasmus andere Religione gegenüber tolerant gsi wär.",🔎
,,,intolerant,FALSE,"Geg dr allno vyle Nitchrischte isch dr Gregor dergege in dr Regle extrem intolerant ufdrätte, zem Byschpel het er anne 599 ghaiße, d Haide vu Sardinie mit Gwalt zum Iberdritt zum Chrischtedum z zwinge: E baar Johrzehnt vorhär het dr Theoderich dr Groß no feschtghalte, ass es uumegli sei, eberem d Aanahm vun ere Religion z haiße (""Religionem imperare non possumus"", Cass.",🔎
,,,toleranti,FALSE,"Si isch für syni politische und geistige Vorstellige nid massgäblich gsi, wie sy Brüeder im Gestapo-Verhör usgsäit het: Im Elterehuus het e toleranti Geisteshaltung und en aufgklärt-liberali Atmosphäre gherrscht.",🔎
,,,toleriert,FALSE,"Dr Luzzatto het s Wärk gschriibe mit em Blick uf d Staatsfüerig vo dr Republik Venedig und het argumentiert, ass es für s Land vo Vordäil weer, wenn d Juude dört toleriert wurde.",🔎
3498,Mittelmeer,Mittelmeer,Mìttelmeer,TRUE,Dur daa Kànààl kààt maa mìt’m Schìff zwìschem Ràuim Pàriis un em Mìttelmeer fààhra.,🔎
,,,mediterrane,FALSE,"Z Kreta, z Griecheland und z Rom hai sich im erschde Johrduusig vor dr Ziitwändi sonigi Kulture entwicklet, aber vo dene mediterrane Kulture beiiflusse nume die griechischi und die römischi d Zivilisation vom moderne Europa.",🔎
,,,Mittelmeerkischte,FALSE,"Derno goht d Strecki iber Binasco, Pavia, Voghera, Tortona, Novi Ligure, Ovada un dr Turchino-Bass – mit 588 Meter dr hegscht Punkt vu dr Ruute – un chunnt bi Genua an d Mittelmeerkischte.",🔎
,,,Mittlmeergegad,FALSE,"De Mazaroo oder ds Badchruut (""Origanum vulgare"" L.; alemannischi Näme) isch a Chruut, wo idr Mittlmeergegad un au suscht in fascht ganz Europa wakst.",🔎
,,,Middelmèèr,TRUE,"Dia Region liggt zwischa dr Rhone im Weschta, em Middelmèèr im Sida un dr italienischa Gränza im Oschta.",🔎
,,,Middelmeerruum,FALSE,"Anderi wichdigi griechische Geografe si dr Poseidonios, dr Ptolemäos und dr Strabon, wo dr Middelmeerruum beschriibe het, gsi.",🔎
,,,Mittlmeer,TRUE,"In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu.",🔎
,,,Middlmeer,TRUE,Februar 1882 z Cannes am Middlmeer) ischt a deitscher Schriftsteller gwäa.,🔎
,,,mediterrani,FALSE,"De Grossdeil hät e mediterrani Brägig, säll bedrifft ganz bsunders d'Chüstezone un s Dal vum Guadalquivir z Andaluusie, wu mildi Temperature un riichi Niderschleg im ganze Johr ußer em Winter vorherrsche.",🔎
,,,Méttelmeer,TRUE,"Mét sini Küschte éschs des einzigscht Lànd vun Europa, wie vun d Nordsee unm Atlantik bis zuem Méttelmeer éwwr de gànz Kontinent driwwrlàngt.",🔎
,,,Middelmeer,TRUE,"Wo d Helvetier im Johr 58 vor dr Zitewändi probiert hei, ires alte Schtammesgebiet z verloo und in Süüde, ans Middelmeer, uszwandere, het se dr Caesar mit de römische Legione ufghalte und bi Bibracte im ene bluetige Kampf underworfe.",🔎
,,,mediterrans,FALSE,Neapel wiist e tyypisch mediterrans Chliima uff.,🔎
,,,Middelmeergebiet,FALSE,Au für e Reihje vo wiitere Zerstörige und Umwälzige im östlige Middelmeergebiet wärde die Völker hüfig verantwortlig gmacht.,🔎
,,,Middelmeerküste,FALSE,"Si het sich an dr Middelmeerküste vo Chläiasie in dr hütige Türkei befunde gegenüber de Insle Lesbos, Chios und Samos, wo dr Küste vorglaageret si.",🔎
,,,Mìttelmeerkìschta,FALSE,D’ Kàbyläi ìsch a Gebìrgslànd àn dr Mìttelmeerkìschta mìt hoocher Beväälkerungsdìcht.,🔎
3499,Uhr,Uur,Uhre,FALSE,"The Swatch Group isch e Undernähme, wo wältwiit dätig isch und sich uf d Härstellig und dr Verchauf vo fertige Uhre, Schmuck, Uhrwärk und Uhrekomponänte spezialisiert het.",🔎
,,,Pendüle,FALSE,"Me cha alti Waffe, Kanone vo de Schlacht vo Murte, Fääne, Rüschtige, Sache us der alten Abtei, aber au Radierige und Neueburger Pendüle aaluege.",🔎
,,,Uure,FALSE,"in Glettiise as elektrischi Isolierig gnützt, d Piezoelektrizität vom Kwarz für d Konstrukzion vo Uure.",🔎
,,,Chronometer,FALSE,"As Lengenuur, Marinechronometer, Schiffschronometer oder au Schiffsuur wärde d Chronometer bezäichnet, wo mä mit ene die geografischi Lengi bestimmt.",🔎
,,,Zytmacherei,FALSE,Johrhundert git’s d Zytmacherei im Dorf.,🔎
,,,Durmzyt,FALSE,"1749 het d Chilche s erschte Durmzyt übercho, wie dr Pfarrer Johannes Gujan denn is alte Fiderscher Chilchebuech gschribe het.",🔎
,,,Zytinduschtry,FALSE,"Im Oberland, wo sech d Zytinduschtry am beschte ygläbt het, het me der Dialäkt am grüntlechschten abgschafft.» Öpen i de 1920er Joor sin do die letschte Nöieburger ""Patoisants"" gstorbe.",🔎
,,,Uhreninduschtri,FALSE,Le Locle het sich ab 1705 zue dr Wagle vu dr Schwyzer Uhreninduschtri entwicklet.,🔎
,,,Zyt,FALSE,Der Kanton isch für d Gschicht vo de Schwiizer Zyt-Fabrigge wichtig.,🔎
3500,Gemeinde (Deutschland),D Gmäinde z Dütschland,Gmoid,FALSE,"Ẽnenga (amtlich ""Eningen unter Achalm"") isch a Gmoid am Fuaß vom Albtrauf, direkt eschtlich vo Reitlenga.",🔎
,,,Gmeinde,FALSE,Folgendi Städt un Gmeinde grenze an d Stadt Friburg im Brisgau.,🔎
3501,Schiltigheim,Schìliga,Schìlige,TRUE,"""bureau centralisateur"") vum Kànton ìsch Schìlige.",🔎
,,,Schíllige,TRUE,"Juni 1979 z Schíllige, Elsass) isch en ehmolige franzesische Radrännfahrer.",🔎
3502,Elektronenröhre,Elektroonerööre,Elektronerööre,TRUE,Joorhundert isch d Entwigglig von Elektronerööre scho fortgschritte gsi und si sin scho in elektrische Schaltige iigsetzt worde.,🔎
,,,Vakuumrööre,FALSE,"1883 het dr Thomas Alva Edison e Badänt uf e Gliichspannigsreegler überchoo, wo uf dr Glüeemission (em Edison-Richardson-Effekt) basiert het, und das isch e Vorussetzig für alli Vakuumrööre.",🔎
,,,Elegtronèröörè,TRUE,"Lilièfäld beschrybt in sinerè Arbèt è elegtronischs Bauelemänt, wo Eigèschaftè von èrè Elegtronèröörè uffwyst un im witeschtè Sinn mit dè hüt als Fäldeffèkttransischtòr benamstè Bauelemänt voglychbar isch.",🔎
,,,Röhre,FALSE,"1947 het IBM dr Selective Sequence Electronic Calculator (SSEC), e Hybridcomputer mit Röhre und mechanische Relais baut und d Association for Computing Machinery (ACM) isch as ersti wüsseschaftligi Gsellschaft für Informatik gründet worde.",🔎
,,,Rööre,FALSE,"E Versterker isch en elektronischi Baugrubbe mit mindestens äim aktive Bauelimänt (mäistens e Dransister, mänggisch, vor allem früener, au Rööre), wo en Analogsignal, wo iine chunnt eso verarbäitet, ass d Usgangsgröössi gröösser wird as d Iigangsgröössi.",🔎
3503,Hadrian (Kaiser),Dr römisch Kaiser Hadrian,Kaiser Hadrian,FALSE,"Er het ooni Erfolg mit em Kaiser Hadrian verhandlet, zum dr Komflikt friidlig z lööse.",🔎
,,,Publius Aelius Hadrianus,FALSE,Dr Binaame vom Kaiser Publius Aelius Hadrianus (1./2.,🔎
3504,Hauenstein (Pass),Haueschteipass,Hauesteistross,TRUE,"Spöter si Gebiet a dr Hauesteistross im Sisgau, dr Buchsgau, Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Ischtei und em Glaibasel drzue cho.",🔎
,,,Bassübergäng,FALSE,"Dr Naame Hauestäi erinneret an middelalterligi Hoolwääg, wo dief in Chalchfelse iineghaue si, und bezäichnet zwäi Bassübergäng über d Hauptchetti vom Jura und d Ortschaft Hauestäi südlig vom Schäitel vom Undere Hauestäibass.",🔎
3505,Erdmannshöhle,Erdmannshöhli,Hasler Höhli,FALSE,"In Versüch mit Farb het mer nochgwiese, dass des Wasser, wo im See isch, bim ablaufe unter anderem in de Hasler Höhli z Hasel züm Vorschin chunt, es also ä Verbindig zwüsche em See un de Höhli git, wo unterirdisch verlauft.",🔎
,,,Erdmännlehööli,TRUE,"Rächts vom Rhy könnt men oben a Hasel bi Schopfen im südweschtliche Schwarzwald e Hööli, wo si drinn gläbt händ: d Erdmännlehööli; das isch jetz im Vrglych zu dene andere emol e ganz e grossi Hööli, wil d Erdmännle sit Urzyte so vill dra sind go schaffe; und si isch für üüs Mönsche guet zwäggmacht zum se go aluege.",🔎
,,,Hasler Tropfsteihöhli,FALSE,"Sehenswerti Kultur- un Naturdenkmäler sin s'Röttler Schloss, d'Wasserschlösser z'Inzlinge un z'Schlienge, s'Schloss Bürgle, dr Nonnemattweiher, d'Hasler Tropfsteihöhli und s'Hebel-Hus.",🔎
3506,Seerücken,Seerugge,Seeruggè,TRUE,Sèlli Nidderung wörd im Südè vum Seeruggè un im Norden vu dè Büggel vom Bodanrügg begränzt.,🔎
,,,Seerrugge,TRUE,Dozwil liit im Oberthurgau uf em Seerrugge.,🔎
3507,21. Januar,21. Jänner,21. Janner,TRUE,"D’ Alisha Lehmann (* 21. Janner 1999 z’ <a href=""T%C3%A4gertsc",🔎
,,,21.Jänner,TRUE,"D Claudia Martin (* 21.Jänner 1970 z Annaberg-Buchholz) isch e dytschi Bolitikeri (bis 2016 AfD, syt 2017 CDU) un syt Merz 2016 Mitglid vum Landdag vu Bade-Wirttebärg  Lääbe.",🔎
3508,Normandie,Normandii,Normàndii,TRUE,"Noch hìtt ìsch dr Langella Co-Vorsìtzender vu dr Orgànisàzioon, zamma mìt’m Filosofiiprofasser Victor Aubert, wo àm Ìnschtitüüt Croix des Ventes z’ Sées ìn dr Normàndii lehrt — dàs schuulischa-n-Ìnschtitüüt wìrd vu dr Petrusbriaderschàft glaita.",🔎
,,,normännischer,FALSE,Dezämber 1926 au z Cherbourg; mit ganzem Name Louis Théodore Alfred Rossel) isch e normännischer Folklorischt ùn Liedermacher gsi.,🔎
,,,Normandy,FALSE,"1204 wörd in Evreux i dè Normandy è ""Dillèmülli"" erwäänt, bi dèrrè s sich woll um diè älteschti urkundlichi Benennig von èrè Sägi handlèt, übber dèrrè iri Fungtionswys abber nüt bekannt isch.",🔎
,,,Normandi,TRUE,"Di normännischi Sprooch (in dr Normandi ""normaund"", ùff Jersey ""nouormand"") ghört zue de Langues d'oïl ùn wird z Nordfrankrych in dr Normandi ùn ùff de Kanalinsle gschwätzt.",🔎
3509,Hülftenschanz,Hülfteschanz,Hülfteschänzli,TRUE,"Im Hülfteschänzli (zwüsche Prattele und Fränkedorf), isch s zum ene Gfächt cho.",🔎
,,,Hülfteschanze,TRUE,August 1833 bi dr Hülfteschanze byybroocht hai und wo denn zur Dailig vom Kantoon gfiert het.,🔎
,,,Hülfdäschanz,TRUE,August 1833 hai d Baselbieter ä Basler Armee vo 1.200 Ma mit 14 Kanone bi dr Hülfdäschanz zwüsche Braddele und Fränkedef zum Rückzug zwunge.,🔎
3510,Caroline von Brandenburg-Ansbach,Caroline vo Brandeburg-Ansbach,Caroline vo Ansbach,FALSE,Januar 1759 in Den Haag) isch s zwäite Chind und die eltisti Dochder vom britische Köönig und Braunschweiger Kurfürst Georg II. und sinere Frau Caroline vo Ansbach.,🔎
,,,Köönigin Caroline,FALSE,"und dr Köönigin Caroline 1727 in dr Westminster Abbey gschriibe het, wird ""Zadok the Priest"" sithäär bi jeedere britische Chröönigszeremonii gspiilt, zletscht am 2.",🔎
3511,Berliner Mauer,D Berliner Muure,Berlyner Muur,TRUE,"Nach em Fall vo de Berlyner Muur isch 1990 de hütig ""Freistaat Thüringe"" ggründet worde.",🔎
,,,Muure,FALSE,Dr Fall vu dr Muure anne 1989 isch au fir di weschtdytsche Grienen e historische Yyschnitt gsii.,🔎
,,,Bau vo dr Berliner Muure,FALSE,Noch em Bau vo dr Berliner Muure am 13.,🔎
,,,Berliner Muure,TRUE,"Juni 1953, wu vu sowjetische Druppe nidergschlaa woren isch, un an dr Abwandrigsbewegige, wu d DDR in ihre Exischtänz gfehrdet hä nun erscht mit em Böu vu dr Berliner Muure anne 1961 gstoppt wore sin.",🔎
,,,Muèrbau,FALSE,Au nõch èm Muèrbau vo 1961 hèt diè Dütsch Rychsbaan d Betrièbsrächt für dè Ysèbaa- un S-Baan-Vokeer z Bèrlin (Wescht) bhaaltè.,🔎
,,,Berliner Mure,TRUE,Nooch em Fall vu dr Berliner Mure am 9.,🔎
,,,Berliiner Muure,TRUE,Bis zum Bau vo dr Berliiner Muure 1961 si e Hufe Studänte us Ostberliin cho.,🔎
,,,Bèrliner Muèr,TRUE,I dè 1960er Johr sin gheimi Fluchttunell us Oschtbèrlin un dè DDR nõch Weschtbèrlin un Spionagetunell im Gegèzug wôhrend dè Zit vo dè Bèrliner Muèr baut worrè.,🔎
,,,Berline Muure,TRUE,Anne 1961 het si dur dr Böu vu dr Berline Muure nimi an DEFA-Film chenne mitwiirke.,🔎
,,,Berliner Muur,TRUE,"Berlin isch fa 1949 bis 1990 in zwoa Helftana, nämli in Oschtberlin und Weschtberlin toalat gsi, und durch die bekannte Berliner Muur fa 1961 bis 1989 treanat gsi.",🔎
3512,Drache,Drache (Begriffsklärung),Trache,TRUE,"I der slowenische Müthologii git s die Gschicht, der erscht Möntsch, wo am Ort vo der hütige Stadt Laibach gwoont heig, sig der Jason gsi, wo bi der Kwelle vom Fluss Ljubljanica en Trache tötet heig.",🔎
,,,Dracha,TRUE,"D. Auf dr Limburg bei Weile hod a Dracha gwohnd, mo emmr Leid gfressa hod, bis r vo ama Riddr bsiegd worra isch.",🔎
,,,Traache,TRUE,Er wird au gärn als Ridder im Kampf mid emene Traache abbildet.,🔎
3513,Jodeln,Joodle,Joodleri,FALSE,Oktober 1952 z Ämmebrogg) isch e Schwyzer Joodleri un Sängeri vu volksdiimlige Lieder un Schlaager.,🔎
,,,gjodlet,FALSE,"Die traditionelli Strichmusig bistoot usem Hackbrett, zwo Giige, emene Tschello und ere Bassgiige und natürli werd ono gjodlet.",🔎
,,,jodle,FALSE,"Si het im Jodlerklub vo Hoftere gleert singe und jodle und bim Jodlerklub ""Echo vom Santebärg"" z Wauwu mitgmacht.",🔎
,,,Jodler,FALSE,"Als Eidgenössischs Jodlerfäscht (, , ) wird der Aalass bezeichnet, wo alli drü Jahr vom Eidgenössische Jodlerverband, de Dachorganisation vo allne Schwiizer Vereine vo de Jodler, Alphornblöser und Fahneschwinger organisiert wird.",🔎
,,,Jodle,TRUE,"Denebet gis no Verain, wo de alti Bruuch vom Jodle pfleget.",🔎
,,,Jodlè,TRUE,"Geburtstag au uff dè Bünni uffdrèttè isch, hèt er s Jodlè gleert.",🔎
,,,Jodlerin,FALSE,Oktober 1980 z Diemtige) isch e Schwiizer Sängerin und Jodlerin.,🔎
3514,Messenien,Messenie,messenischi,FALSE,De messenischi König Glaukos hett denn z Gerenia d Vereerig vom Machaon iigfüert.,🔎
,,,messenischen,FALSE,isch de Soo vom messenischen König Phintas usem Gschlecht vo de Aipytide.,🔎
,,,messenische,FALSE,De Dryops isch i de messenische Stadt Asine vereert wore und het dai e Tempel mitere Statue ghaa.,🔎
,,,Messenier,FALSE,"De König Teleklos, wo vo Messenier im Hailigtum vo de Artemis z Limnai töödt woren isch, dörst historisch gsii sii und hett denn im 8.",🔎
3515,Strassenbahn Schaffhausen–Schleitheim,Strossèbahn Schaffhuusè–Schlaatè,Strõssebäänli,FALSE,"Früèner isch uff dè Passhöchi è Halteschtell vo dè Strõssebäänli (StSS) (1905 bis 1964) ygrichtet gsi, hüt züüged nu nò s Wartehüsli uff dè Passhöchi vo dè annedubaki vorby zuckelndè StSS.",🔎
,,,Schlaatemer Bäänle,FALSE,"Sèll wär diè èrscht Bahntransversalè im Südschwarzwald gsi, un het Fryburg un Schaffhuusè via s Schlaatemer Bäänle dirèkt mitènand vobundè.",🔎
,,,Strõssèbaa Schaffuusè–Schlaatè,TRUE,"Schlaate, wo ad Gmaand Stüelinge z Dütschland grenzt, isch dè Endpunkt vo dè ehemolige Strõssèbaa Schaffuusè–Schlaatè gsi.",🔎
,,,StSS,FALSE,"S Gaschthuus ""Sunnè"", wo bis 1964 d Halteschtell ""Beringè StSS"" vo dè StSS glègè isch, lyt öppè 190 m nordöschtlich vum Baddischè Baanhof.",🔎
,,,Strõssebahn Schaffhuuse–Schlaate,TRUE,"Au do wörd über die Gründ noh bis hüt spekuliert, wohrschinlich war Stüelinge als Knotepunkt für d Aabindig vo de adenkte Strecki Boahdorf–(Wize)–Stüelinge un eventuell vo de Strõssebahn Schaffhuuse–Schlaate vorgsäh.",🔎
,,,Strõßèbaa Schaffuusè–Schlaatè,TRUE,A sèllèm Drèèchrütz hèt mo diè beidè Näbbèschtrèggè Bõõdorf–Wizä–Stüèlingè un d Strõßèbaa Schaffuusè–Schlaatè aabindè wellè.,🔎
,,,Übberlandstrõssèbaan uff Schlaatè/Obberwisè,FALSE,Si isch uff Neuhuusè gangè un vyr Johr spôter isch d Übberlandstrõssèbaan uff Schlaatè/Obberwisè (StSS) dèzuè cho.,🔎
3516,Tierpark Lange Erlen,Dr Dierpark Langi Erle,Dierpark Langi Erle,TRUE,Usserdäm befindet sich uf dr Ebeni dr Dierpark Langi Erle.,🔎
,,,Langen Erle,FALSE,Rieche isch vo dr Ostsiite vom Bettinger Wald und vo dr Westsiite vo de Langen Erle umge.,🔎
3517,Schachen (Toponym),Schache,Schachen,FALSE,"S Wäärch zäigt die beschäideni Existänz vo den arme Lüüt im ene Hüsli ussert em Doorff im Schachen a dr Aaren unde, me list wie s schwirig woorden isch, wo dr Vatter d Muetter agriffen und drum is Chefi uf Länzbig müösse het, wie die chranki Muetter gstoorben und uff dr Chilchbärger Fridhoofterasse zusserscht usse vrgrabe worden isch, wie s Mareili mit sym chlyne Schwöschterli bi dr Bäsi gsi isch, was es im Wältsche z Nöieburg im ene fürnääme Huushalt gleert het bis d ""Madame"" iins, wo si vernoo het syni Mueter sig a dr Tubärkuloose gstoorbe grad heigschickt het, wie s zrugg is Doorff choo isch und Aarbet in ere Fabrigg i dr Stadt gfunde het und wie s em doo ggangen isch mit der eerschte schüüche Liebi nach eme Doorffäscht un mit dr Entüüschig und wie s ab em plötzlichen Uftauche vom heigschickte Vatter vrschrocken und gly chrank woorden und halt scho jung gstoorben isch.",🔎
,,,Schacheland,FALSE,Bi Chlingnau isch d Aare früener im ene breite Taal gloffe und het i dere Auelandschaft bi grosse Überschwemmige im Schacheland immer wider nöji Chiisinsle pildet.,🔎
,,,Schachewald,FALSE,"Für s neue Wasserchraftwärch Wildegg-Brugg vo der NOK, wo hüt d Axpo Power AG isch, het me näbe der Aare im Schachewald e länge Kanal bout.",🔎
,,,Schachegebiet,FALSE,Wäge der Gfoor vo de Hochwasser sind i vilne Aue und Schachegebiet früener wenig Sidlige entstande.,🔎
3518,Phokis,Die antiki Landschft Fokis,Fokis,FALSE,Es het sich am Hang vom Parnass bi dr Stadt Delfi in dr Landschaft Fokis befunde und isch under em Schutz vom Apollon gstande.,🔎
,,,Foker,FALSE,In de 350er Joor het er gege d Foker kämpft und het 352 v. d. Z. d Vorherschaft in Thessalie übernoo.,🔎
3519,Val Terbi JU,Val Terbi JU,Vermes,FALSE,"D Nachburgmeinde si Crémines u Seehof im Kanton Bärn, Vermes im Kanton Jura u Gänsbrunne im Kanton Solothurn.",🔎
,,,Vicques,FALSE,"Nochbergmeine si Gringel im Kanton Soledurn, Montsevelier, Corban, Courchapoix, Vicques und Courroux im Kanton Jura und Lieschberg und Laufe im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Mutzwiler,FALSE,"Sini Eltere si dr ""Hans"" Ludwig Meyer zum Pfiil (* 1431; † 1452) und d Katharina vo Mutzwiler gsi.",🔎
,,,Montsevelier,FALSE,"Die südlige Gebiet vo La Neuveville, Tessebärg, Biel, Erguel und Moutier und au Montsevelier ""(Mutzwiller)"" si under em Schutz vo dr Eidgnosseschaft gstande und drum vo de Franzose nit bsetzt worde.",🔎
3520,Ortenberg (Baden),Ordäberig,Orteberger,FALSE,Dr Gero Herr isch im Orteberger Ortsdail Käferschberg ufgwagse.,🔎
,,,Ordeberig,TRUE,"Nochbergmaine sin Abbewihr, Durbach, Ordeberig, Ohlschbach, Gengebach, Berghaupte, Hohberig, Schudderwald, Kähl un Willstätt.",🔎
,,,Orteberig,TRUE,"Nochbergmaine sin Durbach im Norde, Gängäbach im Oschte, Berghoupdä im Side un Orteberig un d Graisstadt Offeburg im Weschte.",🔎
3521,Bezirk Reiat,Bezirk Reiat,Reiat,FALSE,"Büttehart oder Bürtehatt (amtlich ""Büttenhardt"") isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Reiat im Kanton Schafuuse, Schwiz.",🔎
,,,Reièt,FALSE,Jeschtettemer Zipfel sowiè i s Reièt).,🔎
3522,Kobelwald,Koblwaald,Kobelwaald,TRUE,"Im Kobelwaald obe chamme ine Höhli ini, go Kristall aluege.",🔎
,,,Koblwald,TRUE,D Kristallhööli isch e Schauhööli oberhalb vom Dorf Koblwald im Sanggaller Rhintl.,🔎
3523,Provinz Flämisch-Brabant,Prowìnz Fläämisch-Bràbant,Fläämisch-Bràbant,FALSE,"Ìn Flàndra sìnn, vu Wäscht uff Oscht, d’ Prowìnza Wäschtflàndra, Oschtflàndra, Fläämisch-Bràbant, Àntwärpa un Limburg.",🔎
,,,Fläämisch-Brabant,FALSE,D’ Van Avermaet hàt z’äärscht ìn dr Junioora-Mànnschàft vu dr Topsportschool Vilvoorde ìm Fläämisch-Brabant gschpììlt.,🔎
3524,Währung,Währig,Wäärig,TRUE,"Gäld, wo in dr Wäärigsverfassig vom ene Land as gsetzligs Zaaligsmiddel bestimmt wird, bezäichnet mä as Wäärig.",🔎
,,,Wäärige,FALSE,Früener sind i de Schwiiz au verschidnigi Wäärige gültig und drum au verschidnigi Münze im Umlauf gsii.,🔎
,,,Währigs,FALSE,Dr Beschtand vo de Währigsreserve isch abhängig von dr Zahligsbilanz- und dr Währigs-Situation vom betreffende Land oder Wirtschaftsruum.,🔎
,,,Währige,FALSE,"Dur die politisch Zämearbet zwüsched däne Länder hät me also scho vor de Gründig vo de Europäische Union innerhalb vo de Beneluxstaate ohni Zoll chöne Handel betribe, ohni Iischränkig chöne hi und här reise und di jewilige Währige sind gegesitig zur Zalig akzeptiert worde.",🔎
,,,Gältsorte,FALSE,"D Libra isch e Gältsorte, wo’s i der Zuekumpft söll gää.",🔎
,,,Gält,FALSE,"Nach em Erschte Wältchrieg hät s besigte Dütschland vo de Siigermächt (Frankrych, England, USA, Italie) de Vertrag vo Versailles uufzwunge übercho: Alli Kolonye hät s müese abgäh, dezue en guets Sibtel vo sinere Gebiete (s Elsass, Weschtpreusse, Oberschlesie und en Teil vo Schleswig-Holschtein) und vor allem Gält zahle für d Schäde, wo s mit em Agriff uf fremdi Gebiet agrichtet het.",🔎
3525,Waldkirch SG,Waldcherch SG,Waldcherch,TRUE,"Im Süde und Südoste gränzt Gaiserwald öber d Sitter a d Stadt Sanggalle, im Oste a Wittebach, im Norde a Waldcherch, im Weste a Gossau und e paar Meter au no a Andwil.",🔎
,,,Waldchirch,TRUE,"S Stadtgebiet vo Waldshüet-Düenge bstoht uss de Chärnstädt vo Waldshüet und Düenge und de Gmeinde Aiche (mit Güeteburg), Breitefäld, Detzle, Äschbach, Gurtwyl, Indlekofe, Kränkige, Oberalpfe und Waldchirch (mit Gaiß und Schmitzige).",🔎
3526,Institut national de la statistique et des études économiques,Institut national de la statistique et des études économiques,Nàzionàlìnschtitüüt fìr Schtàtistik un Wìrtschàftsplànung,FALSE,"Noh da Kriteria vum Nàzionàlìnschtitüüt fìr Schtàtistik un Wìrtschàftsplànung (INSEE) ìsch Remiremont a schtädtischa Gmainda, dänn sa hàt a mìttlera odd’r hoocha Beväälkerungsdìcht.",🔎
,,,Institut National de la Statistique et des Études Économiques,FALSE,": Institut National de la Statistique et des Études Économiques, ere öffentlige Institution, wo für d Erfassig und Analyse vo verschidnige statistische Aagoobe zueständig isch) vergee wärde.",🔎
,,,INSEE,FALSE,"Noh-n-em INSEE gheera säcks vu dana Gmainda zem „schtädtischa Siidlungs-Ainhait“ vu Reims, wial s’ Schtàdtgfiag ununterbrocha-n-ìsch.",🔎
3527,Rhein-Rhône-Kanal,Rhy-Roone-Kanaal,Rhin-Rhône-Kanal,TRUE,Ei Kilometer sidlich vum Ort verlöift dr Rhin-Rhône-Kanal.,🔎
,,,Rhin-Rône-Kànàl,TRUE,Mànschbàch lijt ìm Sundgöi sìdlich vum Rhin-Rône-Kànàl.,🔎
,,,Rhone-Rhin-Kanal,TRUE,Weschtlich vum Ortsrand verläuft dr Rhone-Rhin-Kanal.,🔎
,,,Rhin-Rhone-Kànal,TRUE,Kurz nooch ´m Stäedtele Altkirich speist se bi Illfert de Rhin-Rhone-Kànal uff e pààr Kilometer.,🔎
,,,Rhin-Rhone-Kànàl,TRUE,Chavannes-sur-l'Étang lijt àm Rhin-Rhone-Kànàl zwìsche Àltkìrech un Belfort.,🔎
,,,Rhii-Rhône-Kànààl,TRUE,"Vor da Schàndàrma hàt’r sìch unmìttelbàr fìr d’ Verbracha schuldig bekännt: Ar hàt gsajt, àss’r d’ Jeanine Toillon biim Île Napoléon z’ Ìllzig vergwàltigt hàt un sìe drnooh ìn dr Rhii-Rhône-Kànààl gworfa; s’ Maidla säjg wìeder uffgschtànda, àwwer ar hatt sìe nochamol gschlààga un mìt’ma Schtacka gedruckt, fìr àss sa ìm Kànààl versüüfft.",🔎
,,,Rhin-Rhône-Kànàl,TRUE,"Haidwiller lijt ìm Sundgöi àm Rhin-Rhône-Kànàl, fìmf Kilometer nerdlich vun Àltkìrech un 15 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse.",🔎
,,,Rhy-Rhone-Kanal,TRUE,Bi Strossburi münde d Ill und dr Rhy-Marne- wie au dr Rhy-Rhone-Kanal in Rhy.,🔎
3528,Kloster Tennenbach,Chloschter Dännebach,Thennèbach,FALSE,"Ulrich nõch St. Bläsy kõõ isch – dört isch er Bibliothekâr –, Pater Marquard Herrgott, Pater Ruschtenus Heer, Pater Moritz Hohèbaum van der Meer, doch au wit entfernti hèn d Korreschpondenz mit èm Abt im Albdal ghaaltè: Kardinal Garampi, Philippe-André Grandidier, Philipp Jakob Steyrer, dè Sammler Beat Fidel Zurlauben, Stephan Alexander Würdtwein un villi anderi (z Wyn, Rom, Göttweig, Thennèbach, Pfäffers, Züri, Ravenna/St.",🔎
,,,Chloster Tennebach,TRUE,"Näbe andere Lehe isch säll fier dr Deilort Gruenere belegt; witterhi beziegt sich au die erscht Erwähnig vu dr Burg Staufe 1248 uf d'Aweseheit vu zwei Üseberger, wo uf dr Burg e Vertrag mit em Chloster Tennebach abschliesse.",🔎
,,,Dännebach,FALSE,"Dr Hermann giltet as Ferderer vu dr Chleschter Maulbronn, Dännebach, Herrealb, Selz, Salem un Bagene.",🔎
,,,Gloschter Dännebach,TRUE,"Urspringlig isch s as Hof vum Gloschter Dännebach böut worre, dr Abststab iwer em Portal mahnt no dodraa.",🔎
,,,Chloschter Tennebach,TRUE,"Jahrhundert sind under anderem die yflussryche Rychsabty Salem, s Chloschter Tennebach und s Chloschter Liechtethal.",🔎
,,,Kloschter Tennenbach,TRUE,"Um 1330 wird „Malnegge“ im ""Tennenbacher Güeterbuch"" vum umiddelbar nördlich glägene Kloschter Tennenbach erschtmols erwähnt.",🔎
3529,29. September,29. Septämber,* 29. Septämber,FALSE,"orch ""(angl: Fackel, au Torchmann odr MC Torch)"", * 29. Septämber 1971 als Frederik Hahn, isch e",🔎
,,,29. Septamber,TRUE,"Dr Lech Wałęsa (uf d Wald kumma àm 29. Septamber 1943 z Popowo ìn <a href=""Pole",🔎
,,,29. Septembr,TRUE,"Dr Michael von Jung (* 29. Septembr 1781 en <a href=""Bad%20Saulgau",🔎
,,,Michaelis,FALSE,"Nõch dè Gründung vo dè Hanauer Neuschtadt hèt sit 1602 zwǜschè m Früèling (""Laetare"") un Hèrbscht (""Michaelis"") meefach wöchentlich au è Marktschiff vo Hanau nõch Frangfurt pendlèt, wo unter dè (vom Kurmainz beschtrittè) Hoheit vum Grõfè vo Hanau-Münzenberg gschtandè isch.",🔎
3530,Glanebezirk,Glanebezirk,Glâne,FALSE,"Joorhùndert all mee vùm Französische verdrängt worde, ùn werde hüt hauptsächlig no in de Bezirk Greyerz, Glâne, Vivischbach ùn Saane vo meischt ältre Lüt gschwätzt.",🔎
,,,Glane,FALSE,"I de Bezirk Graiärz, Glane, Saane ond Vivisbach sind öppe 800 Poya bekannt.",🔎
3531,Sportler des Jahres (Schweiz),Sportler vum Johr vu dr Schwyz,Sports Awards,FALSE,"Syter anne 2014 sin d Gwinner us dr ""Sports Awards"" automaatisch bim ""SwissAward"" as Kandidaat*ine fir dr Titel ""Schwyzer*i vum Joor"" nominiert woore, nämli dr ""Spoortler vum Joor"", d ""Spoortleri vum Joor"" un d*r ""Behindertespoortler*i vum Joor"".",🔎
,,,Sportleri vom Johr,FALSE,"Dezämber 2019 isch sie bi der Färnseesändig ""Sports Awards"" zur Schwiizer Sportleri vom Johr gwählt worde.",🔎
,,,Schwyzer Sportleri vum Johr,FALSE,1979 un 1981 isch d Biellmann Schwyzer Sportleri vum Johr gsii.,🔎
,,,Schwiizer Sportleri vom Jahr,FALSE,Im Dezämber 2014 isch sie als Schwiizer Sportleri vom Jahr uszeichnet worde.,🔎
,,,Schwizer Sportler des Jahres,FALSE,"I sinnere Heimet isch de Federer sächsmol zum Schwizer Sportler des Jahres (2003, 2004, 2006, 2007, 2012, 2014) gwählt worde, sovil mol wie känn andere Sportler bishär.",🔎
,,,Schwyzer Sportler vum Johr,FALSE,Anne 1958 isch er zum Schwyzer Sportler vum Johr gwehlt wore.,🔎
,,,Schwyzer Trainer vum Joor,FALSE,"Dezämber 2006 isch er zum Schwyzer Trainer vum Joor gweelt woore, am 13.",🔎
3532,2. November,2. Novämber,2. Novamber,TRUE,>1896 z’ Barcelona; † 2. Novamber 1981 àui därt) ìsch a <a href=,🔎
,,,2. Nofämber,TRUE,ge im Aargau; † 2. Nofämber 1644 z Mur,🔎
3533,Jeremias Gotthelf,Jeremias Gotthelf,Jeremias Gotthälf,TRUE,"Konzipiert isch es gsy as en Täil von ere bëërntüütsche Gramatik, wo het selen es Näbed- und Hülffsprodukt vo der Edizioon von em Jeremias Gotthälf syne Wëërch sy.",🔎
,,,Gotthälf,FALSE,Deil drvo si im offizielle Bachlätte und dr Räscht im Gotthälf Quardier.,🔎
3534,Paulus von Tarsus,Paulus vo Tarsus,Paulus,FALSE,"Und im Römerbrief bringt de Apostel Paulus s Glichnis vom Ölbomm, as e Warnig a die, wo nöd rechtglöibig sind (Röm.",🔎
,,,Apostel Paulus,FALSE,"Im Buech Richter 1,31 isch vo dr Stadt d Red und noch dr Apostelgschicht vom Lukas (Apg 21,7) isch dr Apostel Paulus im Johr 57 ei Daag z Ptolemais gsi.",🔎
,,,Sankt Paulus,FALSE,São Paulo [] (portugisisch för Sankt Paulus) isch d Hauptschdat vom Bundesschdaat São Paulo und di gröschdi Stadt z Brasilie.,🔎
,,,Paulus vu Tarsus,TRUE,"Är isch dr Verfasser vum erschte Clemensbrief un di erscht wichtig Gstalt vum Chrischtetum noch em Paulus vu Tarsus, wu s umfangrychers un sicher Quällematerial vun ere z Verfiegig stoht.",🔎
,,,Poulus vo Tarsus,TRUE,D Bezeichnig Alts Teschtamänt isch dür e Usdruck entstande wo der Poulus vo Tarsus im verwändet het.,🔎
3535,Eingemeindung,Iigmäindig,Ygmeindung,TRUE,"Diè gröscht Änderung im neuè Sischteem hèt 2001 statt gfundè, wo z Leipzig im Zug vo dè erfolgtè Ygmeindungè näbbè dè Umbenennungè vo Strõßè au dè neuè Ortsdeil neui Poschtleitzaalè zuègordnet worrè sin.",🔎
,,,Eigmeindong,TRUE,Wäga Eigmeindong send vill Rootheisr von kleine Ort gschlossa worda.,🔎
,,,Iigmeindig,TRUE,"Entweder handlets sich um d Sidlige, zum Bischpiil Dörfer oder Ortschafte, us ehemals selbstschtändige Gmeinde, wo dur en Iigmeindig binere Gmeinsreform iri Selbstschtändigkeit uufgee händ müesse und zu Gmeindsteile von ere benachbarte oder neue Gmeind worde sind.",🔎
,,,igmoandet,FALSE,"Toschters isch 1925 gi Feldkirch igmoandet wora und hot a Volksschual, a Fürwehr, an Poschtpartner, a Kircha und a paar Gschäfter.",🔎
,,,Iigmäindige,TRUE,"Joorhundert isch d Stadt gwaggse dur Iigmäindige und Zuewanderig us dr Umgääbig, wo ländlig brägt isch und wo d Aarbetsloosigkäit mit dr Mechanisierig vo dr Landwirtschaft gwaggse isch.",🔎
,,,iigmäindet,FALSE,"Di äint isch Gerbel, die andere nüün sind iigmäindet worde.",🔎
3536,Fleisch,Fläisch,Floisch,TRUE,"Wann s Floisch mit Nitrit gsulzd (pökeld) isch, sodd ma se ned grilla.",🔎
,,,Muskelfleisch,FALSE,"Traditionèll wörd für s Wurschtmachè s Muskelfleisch bruucht, wo nit als ""Edelfleisch"" eigèschtändig vowendèt wörrè hèt chönnè.",🔎
,,,Flaisch,TRUE,"Vo Zucker, Wiissmeel, Konserve und Flaisch het er degege abgroote.",🔎
3537,Vermehrung,Vermeerig,vegetativer und generativer Vermeerig,FALSE,Bi Lääbewääse reedet mä vo vegetativer und generativer Vermeerig und vo gschlächtliger und ungschlächtliger Furtpflanzig.,🔎
,,,Vermehrig,FALSE,"Bi dr Endosporebildig chunnt s aber zmaischt nit zuen ere Vermehrig, wel vylmol nume ai Endospore je Zälle bildet wird (nume bi wenige Bakterie, zem Byschpel bi ""Anaerobacter polyendosporus"" un ""Metabacterium"", wäre mehreri Endospore je Zälle bildet).",🔎
3538,Etruskische Schrift,Etruskisches Alphabet,etruskische Alfabeet,FALSE,S latynischi Alfabeet laitet sich us em etruskische Alfabeet här - nume d Buechschtabe Y und Z sin spööter diräggt us em griechische Alfabeet entleent worde.,🔎
,,,etruskisch Schrift,FALSE,"Usm Omikron het sich iber d etruskisch Schrift s latinisch O entwickelt, wobi de griechisch Nome weggfalle isch.",🔎
,,,Etruskische,FALSE,Dr latinisch Buechschtabe C goht über s Etruskische uf s griechischi Gamma zrugg.,🔎
,,,etrusksiche Alphebet,FALSE,"S Etruskische isch i rund 9'000 Inschrifte öberliferet, wo im etrusksiche Alphebet gschribe sind.",🔎
,,,Etruskische Buechstabe,FALSE,"Si trait i Etruskische Buechstabe d Inschrift ELUVEITIE, wa »em Helvetier (sini Schale)« bidütet, en Hiiwiis as d Helvetier dozmol Kontakt mit de Etrusker gha hend.",🔎
,,,Etruskische Alphebet,FALSE,D Schrift isch äänli wie s älteri Etruskische Alphebet.,🔎
3539,Desoxyribonukleinsäure,Desoxyribonukleinsüüri,DNA,FALSE,"So hät de Oswald T. Avery nie en Nobelpriis überchoo, obwohl siini Erkenntnis, dass d DNA dr Träger vo dr Erbinformation isch, mit Sicherheit e Jahrhunderterkenntnis gsii isch.",🔎
,,,genetisch,FALSE,"Vor allem wird die genetisch Ähnlichkait benutzt, um Verwandtschaftsbeziehige direkt am Erbgut festzstelle.",🔎
3540,Niederbipp,Niderbipp,Niderbibb,TRUE,"Zum bärnische Oberaargou ghört s Gebiet vo Wynige und Wange im Weschte bis uf Wynou im Nordoschte und vo Wiedlischbach und Niderbibb im Norde, änet dr Aare, bis uf Rohrbach, Huttu und Wyssachä im Süde.",🔎
,,,Niderbipp BE,FALSE,"Nochbergmeine si Mümliswiu, Houderbank, Oberbuchste, Önsige, Niderbipp BE und Lauperschtorf.",🔎
3541,Freie Strasse (Basel),Die Freiji Strooss z Baasel,Freiji Strooss,FALSE,"Wo 1225 d Rhiibrugg baut worden isch, het sich s politische und wirtschaftlige Zentrum an die nöiji Stroossenaggse Rhiibrugg-Freiji Strooss afo verschiebe.",🔎
,,,Freie Strooss,FALSE,"Dr Blatz isch dr Aafang vo mehrere Stroosse: im Südoste d ""Rittergass"" und im Nordweste d ""Augustinergass"", im Weste dr ""Münsterbärg"" und dr ""Schlüsselbärg"", wo steil vo dr ""Freie Strooss"" bzw.",🔎
,,,Freje Strooss,FALSE,"S Groosse Spiddaal isch zwüschen em Birsig und dr Freje Strooss baut worde, bim Barfüesserkloster, wo öbbe zur gliiche Zit au in säll sumpfigs Gebiet bim Wasserdoor züüglet isch.",🔎
,,,Freie Stross,FALSE,"D Äschevorstadt het iire Naame vom erste Äschedoor überchoo, wo am oberen Ändi vo dr Freie Stross gstande isch und isch emol, wie dr Naame säit, e Vorstadt dusse vor dr Stadtmuure gsi.",🔎
,,,Freije Strooss,FALSE,"S Huus zum Schlüssel isch an dr Freije Strooss vo 1486 bis 1488 vom Ruman Faesch für d Zumft vo de Kauflüt baut worde, anstatt vom Huus, wo si sit 1404 brucht het.",🔎
3542,Genom,Genom,Erbgut,FALSE,"Vor allem wird die genetisch Ähnlichkait benutzt, um Verwandtschaftsbeziehige direkt am Erbgut festzstelle.",🔎
,,,Erbinformazioon,FALSE,"Allgemäin wärde Gen au as Erbaalaage oder Erbfaktore bezäichnet, wil si d Erbinformazioon in sich drääge, wo dur d Reprodukzioon an d Noochkomme witergee wird.",🔎
,,,Erbguet,FALSE,"Bi vile Wirbeldier het s Sexualverhalte zuesätzligi Funktione im soziale Läbe vo der Population, wo nüt mit Erbguetusdusch und Fortpflanzig müesse z due ha, so dass denn die handelnde Partner au nit unbedingt zu verschiidene Gschlächter müesse ghöre.",🔎
3543,Eisen,Iise,Isä,TRUE,"I dä Tächnik würd dä Suurstoff überal det verwändät, wo mär heissi Tämparaturä erreichä müäss, als zum Bispil i Hochöffä zur Isä-Gwünig oder bi dä verbrännig vo Ragetätribstoff.",🔎
,,,ysige,FALSE,"Uf em höche schmale ysige Sockel isch d Büschte vom Dichter, wo dr Künschtler Fridolin Fechtig us Bronze gmacht het.",🔎
,,,iisehaltig,FALSE,Dr 200 bis 400 Kilometer gross iisehaltig Chern dürft Temperature um 1.600 Grad Celsius ufwiise.,🔎
,,,Iiseerz,FALSE,Im erschte Johrhundert noch Chrischtus het mer agfannge im Jura Iiseerz abzbaue.,🔎
,,,Yyseärz,FALSE,"Ärdel, Kaffee, Banane, Kautschuk, Aluminium, Bauxit, Yyseärz, Holz.",🔎
,,,Ise,TRUE,"Jaarhundert vor Chrischtus) händ d Mensche agfange Grabhügel für iri Tote boue, und s Ise hät d Bronze als Werchstoff für Waffe und Werchzüg abglööst.",🔎
,,,iisehaldige,FALSE,"Spektroskopischi Undersuechige len druf schliesse, dass d'Juno dr Ursprungskörper vu gwöhnliche Chondrite si chännt, ere hüffige Gruppe vu Steimeteorite, wo us iisehaldige Silikatverbindige, wie Olivin un Pyroxene ufbaut sin.",🔎
,,,Iseverarbeitig,FALSE,Bim hüttige Sanzeno isch e wichtigs Zentrum vo de Iseverarbeitig gsii.,🔎
,,,Iisu,TRUE,"Am ""Mont Chemin"" hets friener verschiduni chleini Bäärgwäärch gcha, fer Blii und Iisu z gwinnu.",🔎
,,,Gebiet mit Yse,FALSE,"Dr Name ""Vrieche"" wird erklärt als Form, wo vom latynische Wort «ferraricia» chöm, wo uf Dütsch Gebiet mit Yse heisst.",🔎
,,,Iisè,TRUE,"Legyrigè mit èrè Kupfer-Zink-Basis, dennè no witeri Legyrigselemènt zuègfüürt wörred (Blei > 3 %, Silicium, Iisè, Nickel, Mangan odder Alu), wörred als ""Sondermessing"" bezeichnet.",🔎
,,,Èrz,FALSE,In früherè Zitè hät mo z Hohètengè Èrz abbaut.,🔎
,,,Ysenärz,FALSE,"Dä Schtei het je noch Felseschicht ganz underschidlechi Kwalitääte und au verschideni Farbe, vo grau und bruun bis zu wyss und gääl, und es het i teil Regioone au anderi Stoff zwüsche de Schichte vo de Bärge so wie öpe Gips und Ysenärz.",🔎
,,,Ysè,TRUE,Gussysè isch è Ysè-Legyrig mit nidrigerem Schmelzpunkt als Staal un deshalb lychter hèrzschtellè.,🔎
,,,Ysestange,FALSE,"Für schwirigi Konstrukzioone leit me Ysestange oder Staalseili i Beton, so dass s fertige Huus oder die wyti Brugg au sicher hebt.",🔎
,,,Yse,TRUE,"Di bekanntischte Art vo Korrosion isch dr Roscht, also d Oxidazion vo Yse.",🔎
,,,Yyse,TRUE,"Anderi Bodeschetz sin: Salz, Chohle, Chupfer, Gold, Mangan, Yyse, Uran, Blei, Wolfram, Titan, Zinn un Phosphat.",🔎
,,,Ferrum,FALSE,"Barium (Ba, 56) Berkelium (Bk, 97) Beryllium (Be, 4) Bismut (Bi, 83) Blei (Pb, 82) Bohrium (Bh, 107) Bor (B, 5) Brom (Br, 35) C. Cadmium (Cd, 48) Calcium (Ca, 20) Californium (Cf, 98) Cäsium (Cs, 55) Carbon (C, 6) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Cer (Ce, 58) Chlor (Cl, 17) Chohlestoff (C, 6) Chrom (Cr, 24) Copernicium (Cn, 112) Cuprum (Cu, 29) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Curium (Cm, 96) D. Darmstadtium (Ds, 110) Dubnium (Db, 105) Dysprosium (Dy, 66) E. Einsteinium (Es, 99) Erbium (Er, 68) Europium (Eu, 63) F. Fermium (Fm, 100) Ferrum (Fe, 26) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Fluor (F, 9) Francium (Fr, 87) G. Gadolinium (Gd, 64) Gallium (Ga, 31) Germanium (Ge, 32) Gold (Au, 79) H. Hafnium (Hf, 72) Hassium (Hs, 108) Helium (He, 2) Holmium (Ho, 67) Hydrargyrum (Hg, 80) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Hydrogen (H, 1) I.",🔎
,,,Fe,FALSE,"S isch nume ai Byschpel vun ere CO-Monohydrogenas bekannt, wu anderi Metallatom (Fe, Ni) iber Schwäfelbrucke ne ähnligi Zämemsetzig uswyse.",🔎
,,,Yseärz,FALSE,"Im Joor 1207 sind Gruebe, wo me Yseärz abbout het, im Fricktaal s erschte Mol erwäänt.",🔎
,,,Iisespöön,FALSE,"D Brennsubstanze si Ärdööl, anderi Sorte vo Ööl oder Bäch gsi; au Iisespöön mit Chalch, Schwääfel und Salpeter het mä zämme mit liicht brennbarem Material iigsetzt.",🔎
,,,Iise-Adeil,FALSE,"Des losst druf schliesse, dass Enceladus ä höchere Silikat- un Iise-Adeil wie die andere Mond (usserem Titan) het.",🔎
3544,Ortschaft,Ortschaft,Oortschaft,TRUE,"D Oortschaft ""Hoinga"" isch ane 820 s erschte Mol in ere Urkunden erwäänt.",🔎
,,,Ortschafte,FALSE,"Si bistönd us Liste, wo Produkt, Tier, Mensche und Ortschafte ufzelet.",🔎
,,,Oort,FALSE,"Im Louf vo dr Zyt chunt’s vor, ass früeneri Ortsnääme vo so Oort, wo niemerts me woont – mä säit dene au «Wüeschtige» –, spöter wyters no as Fluernääme pruucht wärde, so wie bi de Überräscht vom middelalterleche Stedtli ""Glanzebärg"" bi Züri oder dr Walsersidlig ""Guscha"" bi Mäjefäld im Bünderland.",🔎
,,,Oortschafte,FALSE,Di grööschte Aargouer Gmeinde mit mee als 10'000 Ywohner sind: Im Aargou gits vili Oortschafte mit ere lange Gschicht: Die alte Stedt vom Aargau sin: Alli hütigen Aargouer Gmeinde fintsch i dr Lischte vo de Gmeinde vom Kanton Aargou.,🔎
,,,Sidlige,FALSE,D Sidlige hend bi de Römer verschidnigi politischi Bidütig ghaa.,🔎
3545,Rote Liste gefährdeter Arten,Die Rooti Liste vo de gfäärdete Arte,Roote Liste vo de gfäärdete Arte,TRUE,D Wasserspinne stoot uf dr Roote Liste vo de gfäärdete Arte in dr Kategorii „Stark gefäärdet“.,🔎
,,,Rooti Lischt,FALSE,In dr Publikation Rooti Lischt un Aarteverzaichnis vu dr Großschmätterling z Baade-Wiirtebäärg sin anne 2004 1170 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Schmätterlingsaarte ufgfiert.,🔎
,,,Rotè Lischtè,FALSE,"Z Brandèburg un Hamburg wörd dè Bärlauch i dè Rotè Lischtè i dè Kategory 1 (""vom Uusschterbè bedroot"") gführt.",🔎
,,,Root Lischt,FALSE,"S Verzaichnis un di Root Lischt vu dr Doodholzchääfer z Baade-Wiirtebäärg zellt 1116 Doodholzchääferaarte uf, wu mit Stand Septämber 2001 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwise woore sin.",🔎
,,,schutzwürdig,FALSE,"Zwei Arte wärde vo dr IUCN as schutzwürdig gführt: s Menzbier-Murmeldier im Status „gfährdet“ (""vulnerable"") und s Vancouver-Murmeldier im Status „vom Usstärbe bedroht“ (""critically endangered"").",🔎
,,,Rooti Liste,FALSE,"D Wältnaturschutzunion ""International Union for Conservation of Nature and Natural Resources"" (IUCN) und anderi Inschtituzioone und Staate gän Rooti Liste uuse, wo alli Arte din vorchömme, wo d Existänz von ene iirer Mäinig nooch in Gfoor isch.",🔎
,,,Rauda Lischd vo de gfäärdete Arda,TRUE, Pflanza ond Viechr en Gfaar en osrm Gai send en dr Rauda Lischd vo de gfäärdete Arda ufglischdad.,🔎
,,,rote Lischt vu dr gfehrdete Arte,TRUE,Z Dytschland stoht d Huusratte uf de rote Lischt vu dr gfehrdete Arte.,🔎
,,,Rote Lischt,FALSE,E Deil im Donauried heimischi Pflanzenarte stehn as gfehrdet uf dr Rote Lischt.,🔎
,,,Roote Lischt,FALSE,Uf dr Roote Lischt vu dr gfeerdete Saiger z Baade-Wiirtebäärg sin im Joor 2001 46 vu dr insgsamt 73 fir s Biet vu Baade-Wiirtebäärg noogwisene Saigeraarte gstande.,🔎
3546,Göggingen (Württemberg),Geggenge,Göggingen,TRUE,"D Nochbergmoede vo Eschach send Sulzbach-Laufen, Abtsgmünd, Obergröningen, Schechingen, Göggingen, Täferrot ond Ruppertshofen ond Gschwend.",🔎
,,,Gebbenga,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
3547,Abbasiden-Kalifat,Abbasiden,Abasiide,TRUE,"D Almohaade witer Moscheä baut im Architekturstiil vo de Abasiide, wo dur d T-Disposizioon us em uuseghoobnige Middelschiff und em Kwerschiff vor dr Qiblawand kennzäichnet isch.",🔎
,,,abbasidisch,FALSE,"Dr abbasidisch Kalif vo Egypte, dr Al-Mutawakkil III.",🔎
,,,abbasidische,FALSE,"Al-Mansur, dè zweite abbasidische Kalif, soll abber 770 d Schlièßig vom Kanaals als Maßnaam gegè sini Feind z Medina befoolè haa.",🔎
,,,Abbaside,TRUE,"Abbaside, Ayyubide, Umayyade, Fatimide, Aghlabide, Almohade, Almoravide, Tulunide, Idriside, Tahiride Afghanistan.",🔎
3548,Regierungssystem,Regierigssystem,Regierigssüsteem,TRUE,D Kompetänze vom Regierigsschef si vo Regierigssüsteem zu Regierigssüsteem verschiide.,🔎
,,,semibresidenzielle,FALSE,"Zum Däil wird si aber au zur allgemäine Klassifikazion von ere (semibresidenzielle) Republik mit eme Parlamänt verwändet, wo Bedütig het.",🔎
,,,semibresidiälli,FALSE,Vum bolitische Sischtem här isch s e semibresidiälli Republik.,🔎
,,,Herrschaftsform,FALSE,D Herrschaftsform vo siner Familie über Süürie beschriibe Politikwüsseschaftler as Diktatur.,🔎
,,,bresidenzielle Süsteem,FALSE,Im ene bresidenzielle Süsteem wie zum Bischbil in de Veräinigte Staate isch s Staatsoberhaupt gliichzitig au dr Regierigsschef.,🔎
3549,Werthenstein,Wärtischtei,Wärtistei,TRUE,"Dezue ghöörä d Gmeindä Wärtistei, Romoos, Äntlibuech, Schüpfä, Äschlismatt-Marbach, Dopplischwand, Hasli und Flüeli.",🔎
,,,Wärtestei,TRUE,"Mauters gränzt a Äntlibuech, Chriens, d' Stadt Lozärn, Nöiechöuch, Rusmu, Schwarzebärg ond Wärtestei.",🔎
3550,6. Oktober,6. Oktober,6. Oktower,TRUE,egend un ìm Parti Socialiste ghàà. Privàtlawa. Àm 6. Oktower 1973 hàt d Martine Delors dr X,🔎
,,,6. Oktoober,TRUE,Dr Karl Imfeld (* 6. Oktoober 1931 z Sarnä<,🔎
3551,Augustinerkirche (Zürich),Auguschtynerchile,Auguschtynerchile z Züri,FALSE,"Fürs Schwiizer Chilemusigfescht ""cantars"" het si ane 2011 d Jodlermäss mit em Titel «Bhüet euch!» gschribe, wo si mit grossem Erfolg vo de Jodlergruppe vo Göiesee und Bärn het lo uuffüere, under anderem au i dr Auguschtynerchile z Züri.",🔎
,,,Chlooschterchile vo den Augustyner,FALSE,"Us em Mittelalter sind au na d Wasserchile, d Predigerchile, d Chlooschterchile vo den Augustyner, Täil vo de Chile Höngg und vo der alte Chilen Altstette.",🔎
3552,Vogtsburg im Kaiserstuhl,Vogtsburg im Kaiserstuehl,Vogtsburg,FALSE,"Noochbergmeinde sin Forche, Riegel, Bahlinge, Vogtsburg, Saschbe un Wyhl.",🔎
,,,Vogtsburg im Chaiserstuehl,TRUE,"D Ruine Burge, au ""Nejs Schloss"" oder ""Schwendi-Schloss"" gnännt, isch e Burgruine sidweschtlig vum Ortsdeil Burge vu dr Stadt Vogtsburg im Chaiserstuehl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Vogtsburg im Kaiserschdual,TRUE,"hoche Schlossberg ybrem Dorf Achkarre, Ortsdeil vu dr Stadt Vogtsburg im Kaiserschdual in dr Rhinebeni gegenybr vu (Alt-)Brisach.",🔎
,,,Vogtsburg im Kaiserschduahl,TRUE,"Achkarre (amtlich: ""Achkarren"") isch ä Ortsdail vu Vogtsburg im Kaiserschduahl, isch im südlichschde Deil vu dr Gmarkig vu Vogtsburg gläge un gränzt im Süe an Ihringe a. S Achkarrer Dal im Kaiserschduahl öffnet sich nach Weschde un isch 5 km vum Rhin und 7 km vu (Alt-)Brisach weg. Dr dytschi Hotspot (dr Punkt mit d durchschnittlich höchschde Temperature) ligt zwische d Ortskern vu Achkarre un Ihringe.",🔎
,,,Niderrotwil,FALSE,Mai 1896 z Niderrotwil; † 12.,🔎
,,,Vogtsburger,FALSE,"Vu 1980 bis zum Jänner 2019 isch er Mitglid vum Vogtsburger Gmairoot un vum Rootwiiler Ortschaftsrot gsii, vu 1992 bis Jänner 2019 isch er au Ortsvorsteher vu Rootwiil gsii, derzu vu 1989 bis 1994 zweete Stellverdrätter vum Vogtsburger Burgermaischter.",🔎
3553,St. Blasien,St. Bläsi,St. Blasie,TRUE,", als Erholigsort staatlig aerkännt, litt zwüsche St. Blasie und Todtmoos im <a href=""H",🔎
,,,Immeneich bi St. Bläsi,FALSE,April 1899 z Immeneich bi St. Bläsi; † 10.,🔎
,,,St. Bläsi,TRUE,"""Hotzenwald"") ligt ganz imm Süde vum Schwarzwald (südlich vo Todtmoos und St. Bläsi).",🔎
,,,St. Blasie,TRUE,"bau betriibe. Dr Hirsch, s'Wappedier vum Chloster St. Blasie, erinneret dodra, dass d'Herrschaft Chilchhofe, z",🔎
,,,Stl Blasie,FALSE,"D Gmeind gränzt im Norde und Oste an d Stadt Stl Blasie, im Süde an Albbruck, im Südweste an Görwihl und im Nordweste an Ybach.",🔎
,,,Bläsy,FALSE,"Vom Chrummèchrütz gòt witter übber dè Ortsdeil Blasiwaald, übber s ""Muchèland"" un d ""Aalthüttè"" uff Bläsy abbè.",🔎
,,,Sankt Bläsi,FALSE,"Joorhundert ischs en habsburgerischs Lehe worre, 1502 a Sankt Bläsi cho, wo s Dorf schliessli a d Herre vo Heidegg vo Luzärn verchauft hen.",🔎
,,,St. Bläsy,TRUE,è un Uffbewaarè vom Byr hèn d Kloschterbrüèder vo St. Bläsy lokalschtrategisch gschickt gwäält. S Brauerei is,🔎
,,,St. Blasiä,TRUE," wore. Rothwiil het iber Johrhunderti s Gloschter St. Blasiä as greschte Zehntherr gha, 1680 het dr Johann Jak",🔎
,,,Menzeschwand,FALSE,"Geographisch lit dr Feldberg südöstlich vu Friburg im Brisgau, umgäbbe vu dr Ortschafte Hinderzarte (nordöstllich), Titisee (östlich), Menzeschwand un Bernau (südlich) un Todtnau (südwestlich).",🔎
,,,Sankt Bläsy,FALSE,"Im Johr 1908 isch è Baanschtreggi projektyrt worrè, wo z Villingè a dè Schwarzwaldbaan aagfangè un übber Kirnach, Vöörèbach, Titisee un Sankt Bläsy bis a dè Hochrhy durrèbundè wörrè hèt söllè, wo si entwedder z Säckingè odder z Waldshuèt uff d Hochrhybaa Basel – Singè dreffè hèt söllè.",🔎
,,,Sankt Blasie,FALSE,"Grundbsitzer z Freyewil sin im Hoch- u Schpätmittelalter d Chlöschter vo Eisidle, Sankt Blasie u Wettige gsi.",🔎
,,,St. Bläsy,TRUE,raditionelli Gränz zwûsche m Herrschaftsgebiet vo St. Bläsy unem Al,🔎
,,,St. Blasië,TRUE,"ef=""Menzenschwand"">Menzeschwand und a d Stadt St. Blasië, im Süde an I",🔎
3554,Mittelalemannisch,Mittelalemannisch,Mittelalemannische,FALSE,Im Mittelalemannische isch s Partzip Präsenz no lebändig gsii.,🔎
,,,Middelalemannisch,TRUE,S hütig Alemannisch hät sich usem Altalemannisch und em Middelalemannisch entwiggelt.,🔎
,,,mittelalemannisch,FALSE,"Eventuell au vu mittelalemannisch ""schina"" fer ""flach"" noch dr Chuppe vum Berg.",🔎
3555,Vöhringen (Iller),Vehrenge,Vöhringen,FALSE,"Senda grenzt an Neu-Ulm, Pfaffenhofen, Weißenhorn, Vöhringen ond Illerkirchberg.",🔎
,,,Vehrenga,TRUE,"Dr Schbortclub Vehrenga 1893 e. V., offiziell ""Sportclub Vöhringen 1893 e. V."", isch a Schbordverei aus dr Stadt Vehrenga.",🔎
3556,Country-Musik,Country-Musik,"""Country""-muusig",FALSE,"Muusigbroduzänte git s mäistens nume in dr Popmuusig, dr ""Country""-muusig, im Hip-Hop, em Dschääs und in dr elektroonische Muusig.",🔎
,,,Country-Muusig,TRUE,Das isch e Fusion vo dr „wisse“ Country-Muusig und em „schwarze“ Rhythm & Blues gsi.,🔎
,,,Country,FALSE,"Reggae isch ends 1960er Jahr underem Ifluss vo US-amerikanische Musigrichtige wie Soul, R&B, Countryund Jazz, wome denn ds Jamaike im Radio het chönne empfange, us sine unmittelbare Vorläufer Mento, Ska und Rocksteady endstande.",🔎
,,,Country-Müsik,TRUE,Jeeds Joohr fìndet a Gottesdianscht mìt Country-Müsik schtàtt.,🔎
,,,Country Music,FALSE,"D Wurzle vo dr Rockmuusig ligge im Rock 'n' Roll vo de 1940er und 1950er, wo sälber stark vom Rhythm and Blues und dr Country Music beiiflusst worde isch.",🔎
,,,country,FALSE,usgschiedne Mitgliedr: D'Band bschtoht personell us ehemaliga Mitgliedr vo dr Vorarlbearger country-/folk-rock Band Twist of Fate wo si 1998 ufglöst heat.,🔎
3557,Krummes Elsass,Grumms Èlsass,Chrummen Elsass,FALSE,"Im Süüde gränzt isch s Chrummen Elsass, wo zum Arrondissement Saverne ghöört, im Oste dr Kanton Wissembourg.",🔎
,,,Krumm Elsàss,FALSE,"We s Krumm Elsàss ànne 1794 vun Frànkrich annektiert worre ésch, ìsch s Gebiet zem nej grindete ""Dischtrikt Buckenum"" kumme We àm 17.",🔎
,,,Krumma Elsàss,FALSE,"Ìhrer lokàla Dialekt ìsch s Fränkischa vum Krumma Elsàss, àwer sa kennt aui güet d Mundàrt vu Stroßburi.",🔎
,,,Krumme Elsàss,FALSE,Numme ém „Krumme Elsàss“ (frz.,🔎
,,,Alsace Bossue,FALSE,"D'Graafschaft Sarrewerden isch 1790 zùm Département Bas-Rhin chùù, wiil sinni Bevölcherig hauptsächlig ùs Brotestante bstande isch ""(Alsace Bossue)"".",🔎
,,,Krummen Elsass,FALSE,D Communauté de communes de l'Alsace Bossue isch bis 2016 e Kommunalverband im Regionale Naturpark Vosges du Nord im Krummen Elsass.,🔎
,,,Chrumme Elsass,FALSE,"S Rhiifränkisch im Chrumme Elsass unterscheidet sich numme liicht vum Lothringisch, sällewääg wird s Lothringisch mänkmol au als Sproch vu Lothringe ""un"" em Chrumme Elsass bezeichnet.",🔎
3558,Kanton Freiburg,Kanton Frybùrg,Kàntoon Friiburg,TRUE,"Oktoower 2001 z’ Villars-sur-Glâne, Kàntoon Friiburg) ìsch a diitsch-Schwiizer kàthoolischer Theoloog, dominikàànischer Priaschter un Filosoof g’sìì, wo vììl fìr d’ Äntwìcklung vu dr kàthoolischa Soziààllehr g’màcht hàt.",🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Freiburger,FALSE,"1843 het dr Ääscheniöör Joseph Charley, wo d Freiburger Hängebrugg baut het, dr Obrigkäit en Entwurf für e 6,6 Meter bräiti Chettibrugg zwüschen em Harzgraabe und dr Baarmatte vorgläit, und gliichzitig het au dr Stroossburger Ääscheniöör Lecrom sini Vorschleeg gmacht.",🔎
,,,Friburgische,FALSE,"Mit Stöckli bezeichnet me e chlises Hüüsli näbet eme Puurehuus im Bärnbiet, im Soledurnische, im Aargou, aber ou im Friburgische und angerne Regione vor Schwiz.",🔎
,,,Frybùrger,FALSE,"Oktober 1976 als ""Myriam Aegerter"" z Frybùrg im Üechtland) isch e Frybùrger Pop-Sängeri ùn Schauspiileri.",🔎
,,,Friburgsche,FALSE,De Pellet Hans-Peter isch mit sine elf Gschwischterte uf eme Buurehof z Oberschrot im Friburgsche ufgwachse.,🔎
,,,Fryburgerland,FALSE,"Er isch is Fryburgerland uf Dompierre ggange, emene Dorf im Broyetal zwüsche Wifflisburg un Pätterlinge, wo hüt zu dr Gmeind Belmont-Broye ghört.",🔎
,,,fryburgische,FALSE,Jänner 2022 zur fryburgische Gmeind Murte ghöört.,🔎
,,,Kanton Fribùrg,FALSE,La Folliaz isch de Name van ara ehemaliga politische Gmiin im Glanebezirk vam Kanton Fribùrg gsi.,🔎
,,,Frybùrg,FALSE,"D Kantön Bärn, Frybùrg ùn Wallis sin offiziell zweisproochig (Französisch-Dütsch) ùn de Kanton Graubünda isch offiziell drüüsproochig (Dütsch-Rätoromanisch-Italiänisch).",🔎
,,,fryburgischen,FALSE,"De Henzen isch im Wallis uf d Wält choo und im fryburgischen Alterschwül und Taafersch uufgwachse, wo syn Vatter Aarzt gsy isch.",🔎
,,,fyburgische,FALSE,Ab 1989 het er z Fryburg im Brysgau gschafft un isch derno anne 2002 mit syre Familie in d Schwyz zooge un het am Spital im fyburgische Taafersch as Fachdokter fir Anästhesiology un Stellverdrättende Schefdokter aagfange.,🔎
,,,Frybùrgerland,FALSE,Zum Byspil werde die frankoprovenzalische Mùndarte vùm Frybùrgerland als Frybùrger Patois bezeichnet.,🔎
,,,Kanton Friburg,TRUE,"Siini politischi Karriere hät de Joseph Deiss 1981 als Abgordnete im Grosse Rat vom Kanton Friburg aagfange, won er 1991 schliesslich präsidiert hät.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryburger,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Fribourg,FALSE,"D Kantön Waadt (Vaud), Wallis (Valais) und Fribourg (Freiburg) si in Arrondissements ufdeilt, wo as Grichtsbezirk diene.",🔎
,,,Kanton Fryybùrg,TRUE,"Santùùrsche (amtlich ""St. Ursen""; franzöösisch ""Saint-Ours""; Patois ) isch a Gmiin im mittlere Seisebezirk im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.",🔎
,,,Friburger,FALSE,"In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ.",🔎
,,,Friiburg,FALSE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Kanton Fryburg,TRUE,"Di dütschfryburgische Mundarte, aso die Dialäkt, wu im dütschsproochige Deil vùm Kanton Fryburg gschwätzt werde, gliidre sich grob in drüü Gruppe: Dernäbe isch in de Altstadt vo de Stadt Frybùrg e Sproochspiilart gschwätzt worde, wo mer ""Bolz"" dezue sait.",🔎
,,,Friiburgische,FALSE,Witume im Bärnbiät un im Friiburgische stoht dr Artikel äntwäder nit oder beides isch meglig.,🔎
,,,FR,FALSE,"heißt, in Deile vu FR un BE ""Wächsi n."" usw.",🔎
3559,Geologische Zeitskala,Geoloogischi Zitskaala,Ärdzytalter,FALSE,"S Mesozoikum, abgleitet vum griechische ""μέσος"" (mésos) = mittlere, mitte un ""ζῶ"" (zo) = läbe, au Ärdmittelalter gnännt, isch e Ärdzytalter, wu vor rund Millione Johr aagfange het un vor rund Millionen Johr ufghert het.",🔎
,,,Ärdgschicht,FALSE,Drejheit) isch in dr Ärdgschicht s unterscht Syschtem vum Mesozoikum (Ärdmittelalter) im mittlere Ärathem vum Phanerozoikum.,🔎
,,,geologische Zytskala,FALSE,"In dr geologische Zytskala isch s dr mittler Zytabschnitt vum Äon Phanerozoikum.Noch em Mesozoikum chunnt in däre Zytskala s Känozoikum (Ärdnejzyt), dervor s Paläozoikum (Ärdaltertum).",🔎
,,,Geologischi Ziitskala,TRUE,Geologischi Ziitskala.,🔎
,,,Geologische Zytskala,TRUE,D Bezeichnig „Tertiär“ wird aber syt 2004 in dr Geologische Zytskala nimi brucht.,🔎
,,,Erdgschicht,FALSE,"Ihm sin vili vu dr gwaltige Umwälzige in dr Erdgschicht zuezschribe, nit zledscht durch sini erhebliche Iflüss uf die regional un global Klimaentwicklig un ihrene Folge.",🔎
,,,Geologisch Zytskala,TRUE,Im Johr 2004 isch as Ergebnis vu dr Diskussione in dr vergangene Johrzehnt di nej Geologisch Zytskala (Geologic Time Scale 2004) vorgstellt wore.,🔎
,,,Erdzeitalter,FALSE,So würdi zum Biischpiil e Darschtellung vo Erdzeitalter i dr Masseinheit Sekunde em Zweck vo dr Veraaschaulichung nöd dienlich sii.,🔎
,,,Ärdzitalter,FALSE,"Dr Ferrimagnetismus vom Magnetit macht s mööglig, s Ärdmagnetfäld z rekonstruiere und eso uusezfinde, wie sich d Kontinänt in vergangene Ärdzitalter bewegt häi.",🔎
3560,Waadtländer und Freiburger Voralpen (SOIUSA),Waadtländer un Fryburger Voralpe (SOIUSA),Friburger,FALSE,"In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ.",🔎
,,,Fryburger Alpe,FALSE,"Greyerz ligt am Nordoschtrand vom Moléson, am Rand vo de Fryburger Alpe.",🔎
,,,Waadtländer un Fryburger Voralpe,FALSE,"""Waadtländer un Fryburger Voralpe"".",🔎
,,,Frybùrger Alpe,FALSE,Botterens ligt am Fuess vo de Frybùrger Alpe uf ere Geländeterasse oberhalb vom südliche Endi vom Greyerzersee in ere Höchi vo .,🔎
3561,Wahrnehmung,Woornee,Woornäämig,TRUE,"Mit em Wort Kunst bezäichnet mä im witiste Sinn jeedi entwiggleti Däätigkäit, wo uf Wüsse, Üebig, Woornäämig, Vorstellig und Intuizioon basiert (Häilkunst, d Kunst frei e Reed z halte, usw.).",🔎
,,,Wüürnäämig,TRUE,"Bi Wirbeldier chömme die Närvenumpuls über d Baane vom Seenärv zum Seazentrum im Hirni, wo si schliesslig zun ere optische Wüürnäämig verarbäitet wärde.",🔎
,,,sinnligi Woornäämige,FALSE,"Er het nume sinnligi Woornäämige as wirklig anerkennt und Erkenntnis, wo razional von ene abgläitet gsi si.",🔎
,,,Wahrnehmong,TRUE,Zamma mit am Zenon von Kition hot er a materialisdische Erkenntnistheorie entwigglet ond isch dabei vo der Wahrnehmong ausganga.,🔎
,,,sensiibli,FALSE,"Drzue chönne no verschiideni sensiibli, wegetatiivi, psüchischi und kognitiivi Stöörige choo.",🔎
,,,Woornää,TRUE,"E psüchischi oder seelischi Stöörig isch e chrankhafti Beiidrächtigung vom Woornää, vom Dänke, vom Füüle, vom Verhalte bzw.",🔎
3562,Gressoney,Greschonei,Greschoney,TRUE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Greschonei Underteil,FALSE,"D Gmaind vom Lystal sind vo obe geg abe: Greschonei Oberteil, Greschonei Underteil, Goaby, Eischeme, Fontainemore, Lillianes und Perloz.",🔎
,,,Greschonei zer Chilchu,FALSE,"Dooderzue ghèère no Goabi, Greschonei en de Tache ùn Greschonei zer Chilchu.",🔎
,,,Gressoney-La-Trinité,FALSE,"Nachpurg’maine sind Grussnai (wailschu und frankprovenzalisch: Gressoney-La-Trinité und Gressoney-Saint-Jean), Z’Makanà (wailschu: Macugnaga), Alto Sermenza (darzua g’heird In Rimu, wailschu: Rima San Giuseppe) und Zermatt.",🔎
,,,Gressoney-la-Trinité,FALSE,"Zämme mìt Gressoney-Saint-Jean, Gressoney-la-Trinité ùn Issime ghöört Goaby zù de Unité des communes valdôtaines Walser.",🔎
,,,Greschunei,TRUE,"Nöd wyt ume bikannt woorde sind d Autore us Greschunei (lueg daa) und Eischeme (lueg daa), aber iri Dichtige sind immerhin 1995 im Sammelband «Orizzonti di poesia» wider emaal usechoo.",🔎
,,,Greschonei Oberteil,FALSE,"D Gmaind vom Lystal sind vo obe geg abe: Greschonei Oberteil, Greschonei Underteil, Goaby, Eischeme, Fontainemore, Lillianes und Perloz.",🔎
,,,Gressoneyer,FALSE,Syn Vatter isch en Gressoneyer und redt au s Walsertüütsch vo deet.,🔎
,,,Gressoney-Saint-Jean,FALSE,"Nachpurg’maine sind Grussnai (wailschu und frankprovenzalisch: Gressoney-La-Trinité und Gressoney-Saint-Jean), Z’Makanà (wailschu: Macugnaga), Alto Sermenza (darzua g’heird In Rimu, wailschu: Rima San Giuseppe) und Zermatt.",🔎
,,,Greschonei-Sent-Johann,FALSE,"April 1805 z Greschonei-Sent-Johann im Wyler ""Perletoa;"" † 11.",🔎
,,,gressoney,FALSE,"Oktoober 2004 z Luzëërn) isch en Schwyzer, aber gressoney-stämigen Ingenieur gsy.",🔎
,,,Greschonei en de Tache,FALSE,"Dooderzue ghèère no Goabi, Greschonei en de Tache ùn Greschonei zer Chilchu.",🔎
,,,Greschòney,TRUE,Meie òn bouma òf Greschòneytitsch (Greschòney):,🔎
3563,Geschwindigkeit,Gschwindikeit,Orbitalgschwindigkeit,FALSE,"In dr Periapsis (Perizentrum, dr gravizentrumsnoochi Hauptscheitel) isch d Orbitalgschwindigkeit maximal, im Apozentrum minimal.",🔎
,,,Gschwindikäit,TRUE,"En äifachs Bischbil: Um e gladnigs Däili, wo mit ere konstante Gschwindikäit fliegt, het s en elektrischs und e magnetischs Fäld.",🔎
,,,Gschwindigkeit,TRUE,"D'Gschwindigkeit vum Liecht hängt vum Medium ab, wo sich s'Liecht bweggt.",🔎
,,,Baangschwindigkäit,FALSE,"Wil s e Rotazionsbeweegig isch, hängt d Baangschwindigkäit formula_15 vom Abstand formula_16 zum Angelpunkt und vo dr Winkelgschwindikäit formula_17 ab: formula_18.",🔎
,,,Gschwindigkeite,FALSE,Der elter Lokfüeherer het e Usbildig für Gschwindigkeite bis zu 60km/h gha.,🔎
,,,Gschwindigkäit,TRUE,"S Ziil vom Michelson-Morley-Experimänt isch s gsii, d Gschwindigkäit relativ zum Liechtäther vo dr Ärde uf irer Baan um d Sunne noochzwiise, oder andersch gsäit, d Gschwindigkäit vom Äther relativ zur Ärde („Ätherwind“).",🔎
,,,Gschwindigkait,TRUE,"kosmischi Gschwindigkait) isch die minimal Gschwindigkait, wo ä ubeschlünigends Objekt benötigt, um s'Gravitationsfeld vume Himmelskörpers verlo z'chänne.",🔎
3564,Metrum (Musik),Metrum i dè Musig,Metrè,FALSE,"Durch s Bündlè vo dè Grundschlääg zu Täkt chrièget d Grundschlääg èn Bezugspungt: In èm Takt sin d Grundschlääg zum eintè nõchènand durrènummeryrt (mit 1 fangts aa bis zum Wört vom Zèller vo dè Taktaagaab), zum anderè wörred durch diè vowendetè Metrè im Taktschema bschtimmti Zèllzitè mee als anderi bedònt, asè chönned voschideni Grundschlääg innerhalb von èm Tagt unterschydlichi Bedònungè chriègè.",🔎
,,,metrisch,FALSE,"È Taktaagaab wärd mit èm Bruch metrisch benamst, zum Byschpill 4/4 odder 6/8.",🔎
,,,Metrum,FALSE,im folgendè Metrum stò.,🔎
,,,metrischi,FALSE,"Charakteristisch für d Muusig si metrischi Grundmuster (""compás"") und ass d Melodik und d Harmonik hüfig modal gänderet wärde.",🔎
3565,Schleswig-Holstein,Schleswig-Holstei,Schleswig-Holste,TRUE,Im Weste und Nordweste grenzt s an d Bundesländer Schleswig-Holste und Niedersachse und im Süde an Brandeburg; östlig vo Meckleburg-Vorpommre litt Pole.,🔎
,,,Schleswig-Holstai,TRUE,Mai 1918 z’ Plön in Schleswig-Holstai; † 31.,🔎
,,,Schleswig-Hoschtai,TRUE,Ànna 1982 hàt Cirencester a Pàrtnerschàft mìt dr diitscha Schtàdt Itzehoe ìm Schleswig-Hoschtai unterzaichent.,🔎
,,,Schleswig-Holschtai,TRUE,"Oktoower 1998 z’ Wedel, Schleswig-Holschtai; bìrgerliger Nàmma ""Nina Katrin Kaiser"") ìsch a diitscha Sangera un Schàuischpììlera.",🔎
,,,Schleswig-Holstäi,TRUE,"Vo 1972 bis 1986 het er z Wewelsfleth in Schleswig-Holstäi gläbt, won er ""Der Butt"" (1977) und ""Das Treffen in Telgte"" (1979) gschriibe het.",🔎
,,,Schleswig-Holschtein-Frog,FALSE,"D Nationalversommlung het d Reputation verlore, wu Preiße sini eigene politische Intresse in de Schleswig-Holschtein-Frog ohni s Parlament z froge durichdruckt het.",🔎
,,,Schleswig-Holschtei,TRUE,"Z Bremè giltet er als extreem seltè un z Schleswig-Holschtei wörd er als ""potenziell geföhrdet"" (Kategory 4) ygschtuft.",🔎
,,,Schlewsig-Holschtei,TRUE,Generell isch diè Art im Nordè un Weschtè sältè; si fäält z Schlewsig-Holschtei un Mecklèburg-Vorpommèrè völlig.,🔎
,,,Schleswig-Holschdei,TRUE,En d'r Nordelbischa Kirch (Hamburg ond Schleswig-Holschdei) wachst seit 1996 d'r Ring vo Evangelische Gemeindepfadfender.,🔎
,,,Holschtei,FALSE,"April 1819 z Heide, ere Stadt im dänische Herzogtum Holschtei, uf d Wält cho und am 1.",🔎
,,,schleswig-holsteinische,FALSE,"Dr Niderdytsch Literaturbryys vu dr Stadt Kappeln (niderdytsch ""Nedderdüütsch Literaturpries vun de Stadt Kappeln"") wird syter anne 1991 alljohr vu dr schleswig-holsteinische Stadt Kappeln zämme mit em Schleswig-Holsteinische Heimatbund fir ""herausragende Leistungen im Bereich der niederdeutschen Sprache"" vergee.",🔎
3566,Deutsche Bahn,Dütschi Bahn,Dütschi Baan Aktiègsellschaft,FALSE,Dè unternemmerische Deil zum Erbringè vo Ysebaavokeersleischtigè un zum Betrybè vo dè Ysebaainfraschtruktur isch uff diè dõfür gründete Dütschi Baan Aktiègsellschaft am 5.,🔎
,,,Dütsch Baan AG,FALSE,Durch dè Zämmèschluss vo DB un DR hèt diè Dütsch Baan AG nô è baar schmalschpurigè Dampfloks vo dè sächsischè un mecklèburgischè Schmalschpurbaanè übbernõõ.,🔎
,,,Dütsche Baan AG,FALSE,"Wäge sinere Bedütig für e Iisebaanvercheer het d Strooss, wo d Hauptverwaltig vom Persoonevercheer vo dr Dütsche Baan AG z Frankfurt am Main dr Naame vom Stephenson überchoo.",🔎
,,,Dütsche Bahn,TRUE,"Betriberi vum Busverkehr isch d Südbadebus GmbH (SBG), e Dochter vu dr Dütsche Bahn.",🔎
,,,Dytsche Bahn,TRUE,"Dur Schönau verlauft d'B 317 vu Basel nooch Titisee, wo au e regionali Buslinie druf verlauft, wo vu dr Südbadebus GmbH, ere Dochter vu dr Dytsche Bahn betriibe wird.",🔎
,,,Dütschè Baa,TRUE,D Donaudalbaan lõt sich nit ènèrè einzigè Kursbuèchschtreggi (KBS) im Kursbuèch vo dè Dütschè Baa zuèordnè.,🔎
,,,Dütschè Baan AG,FALSE,"Ei einzigi Lok vo dè Baureiè 52 isch übber diè Dütsch Rychsbaan, zwischèzitlich zu dè DR-Baureiè rekonschtruyrt, i dè Besitz vo dè Dütschè Baan AG cho un isch als 052 134 ygreiht worrè.",🔎
,,,Dütsche Bahn AG,FALSE,"Im Oschte wird er begrenzt dur d'Bahnanlage vu dr Dütsche Bahn AG mit em Hauptbahnhof, im Süde durch d'Dreisam, im Weschte durch d'Gleiser vu dr Güeterbahnstrecki un im Norde grenzt er an dr Stadtdeil Brüehl.",🔎
,,,Dütschi Baan,TRUE,"Z Dütschland git s öppè 45.000 Baanübbergäng, devò öppè 20.408 im Netz vo dè Dütschi Baan (Stand 2008).",🔎
,,,Dütsch Baan,TRUE,"2003 hèt diè Dütsch Baan erschwèrènd dè Kleber-Exprèss ygschtellt, wellè sit 1954 Fryburg umstygefrei mit Münchè vobandè hèt un dõdeby witi Deil vo dè Donaudalbaan bruucht hèt.",🔎
,,,Dütschi Baan AG,FALSE,Januar 1994 isch si zämmè mit dè Dütschi Reichsbaan i dè handelsrächtlich organisyrti Kapitalgsellschaft Dütschi Baan AG uffgangè.,🔎
,,,DB,FALSE,"D 58 1669 isch 1949 a d DB zrugg gää worrè, diè 58 1904 1951 uusgschiddè un d 58 1917 isch 1949 i d Sowjetunion glangt.",🔎
,,,DB AG,FALSE,"""Quällè: DB AG, Baanhofsdatèbank"" (Stand 12.",🔎
,,,Dütschè Baan,TRUE,Er hèt aaschlièßend bis 2000 dè Dütschè Baan als Zentrale un denõch èm Vorstandsressort Personèvokeer als Sitz diènt Schweri Unfäll.,🔎
,,,Dütsch Bahn,TRUE,Diè Dütsch Bahn hèt dodèzuè s Brojekt Neu- un Uusbaustrecki Karlsruè–Basel uffglait.,🔎
,,,Dytsche Baan AG,FALSE,Vu 2003 bis 2005 isch si Referänti bim Personaalvoorstand vu dr Dytsche Baan AG gsii.,🔎
,,,Dütschè Bahn AG,FALSE,"Nebbè dè Dütschè Bahn AG betrybed d SBB schu è Drittel vo allnè Güèterzüüg auf derrè Streggi, vo allem im kombinyrtè Vokeer.",🔎
,,,Dytsche Bahn AG,FALSE,"17"" vu dr Transeuropäische Netz („Magistrale für Europa“) un wird vu dr Dytsche Bahn AG, dr Bundesrepublik Dytschland, em Land Bade-Wirttebärg, dr Region Stuegert un dr Landeshauptstadt Stuegart verdrätte.",🔎
,,,Dütsche Baan,TRUE,"D Regionalzüüg vo dr Dütsche Baan faare übligerwiis vom Baadische Baanhoof, em zwäitgrösste Baanhoof z Basel, und au do und dört e Färnverbindig.",🔎
3567,Narrenzunft,Narrezumft,Naarezumft,TRUE,"Syter anne 1961 droont e bronzeni Figuur im Hees vu dr Faasnetruefer, ere Fryburger Naarezumft.",🔎
,,,Faasnetszimft,FALSE,Dr Ortenauer Naarebund (ONB) isch e Verband vu Faasnetszimft in dr Ortenau.,🔎
,,,Narrezimft,FALSE,"""Vereinigung Schwäbisch-Alemannischer Narrenzünfte"", churz: VSAN) isch dr 1924 grindet Dachverband vu 67 draditionäll uusgrichtete Narrezimft vu dr schwebisch-alemannische Fasnet.",🔎
,,,Narrezunft,TRUE,"Bonndorf isch e Hochburg vo de Fastnacht, d Bonndorfer Pflumeschlucker sin e bekannti Narrezunft.",🔎
,,,Naarezimft,TRUE,"Dr Verband Oberrheinischer Narrenzünfte (V.O.N., alemannisch ""Verband vu Oberrhynische Naarezimft"") isch e Verband vu Naarezimft vu dr Fasnet z Bade un isch no dr VSAN dr zweeteltscht Verband vu Naarezimft.",🔎
,,,Naarezümft,FALSE,"Die wo das guet chönne sind es paar Naarezümft: öppe d ""Naarezumft Erdmännle Sickingen e. V."", dr ""Naareverein Mössingen e. V. ""Erdmännle & Andeck-Hexa"""" und d ""Naarezumft Tiengener Erdmännle e. V.""",🔎
,,,Narrenzimft,FALSE,"""Breisgauer Narrenzunft Freiburg"", BNZ) isch d Dachorganisation vu 34 Narrenzimft un em Herreelferrot vu de alemannische Fasnet z Friburg.",🔎
,,,Zènft,FALSE,Bei schier alla Landschaftsdreffe vo dr Zènft fènded am Obad odr Morge vor am Narresprong èn dr örtliche Kèrch en Häsdrägergoddesdienschd statt.,🔎
3568,Deutsche Mark,Dütschi Mark,Maark,FALSE,"Dr Bryysriichter Josef Breuer het dergeege ne anderi Mainig verdrätte: „Der Zwang, der über dem sT liegt, läßt sich nur durch die gegensätzliche Bewegung der beiden Akteure vollkommen ausdrücken: ‚Du mußt es dreimal sagen!‘ Hier begleitet außerdem jeden Turmzug die Angst: Geht es nach e2 weiter?“ Dr Bryys, wu dr Breuer verliie het, isch mit ganze 30 Maark dotiert gsii.",🔎
,,,Dütsche Mark,TRUE,E baar vo de Gmäld vom Albrecht Dürer si uf Banknoote vo dr Dütsche Mark abbildet.,🔎
,,,D-Mark,FALSE,Bis in d'1980er-Johre isch z'Büesinge d'D-Mark hüffig nit agnumme worre.,🔎
,,,Pfennig,FALSE,Der Mitgliiderbytrag isch uf 30 Pfennig feschtgsetzt worde.,🔎
,,,DM,FALSE,"Bim Van Ham isch ""Dr Zaanarzt"" 2001 für 5,7 Millioone DM verchauft worde und isch noch em Handelsblatt vom 3.",🔎
3569,Palästinakrieg,Dr Palestinachrieg/Dr Israelisch Unabhängigkäitschrieg,israelische Unabhängikäitschrieg,FALSE,"1948, im Joor vo dr Gründig vo Israel und e, Aafang vom israelische Unabhängikäitschrieg het dr Ort 346 Iiwooner gha.",🔎
,,,Unabhängigkäitschrieg,FALSE,"Mai 1948 het dr Ben-Gurion die israelischi Unabhängikäitserkläärig vrlääse und het die nöi Nazioon im Unabhängigkäitschrieg aagfüert, wo denn choo isch.",🔎
,,,Palestinachrieg,FALSE,"Israel het se im Palestinachrieg, em israelische Unabhängikeitschrieg, dank Waffeliiferige us West- und Osteuropa, dr Sowjetunion und de USA besigt.",🔎
,,,Unabhängikeitschrieg,FALSE,Au in de arabische Länder hai Judeverfolgige noch em Zweite Wältchrieg und vor allem noch em Unabhängikeitschrieg vo Israel zur Emigration vo de meischte Jude gfüehrt.,🔎
,,,Paleschtiina,FALSE,"Glyychzytig het dr Chenevière as Mitgliid vum Bresidäntschaftsroot, as Voorsitzer vu dr Kumissioon fir uuswäärtigi Aagläägehaite un vu 1950 bis 1952 wider as Viizebresidänt als wyter bi daagesbolitische un strateegische Entschaidige zue humaniteere Kriise wie z Algeerie, z Griecheland, z Indochiina, z Indoneesie, z Korea, z Paleschtiina / Israel, z Siirie un z Tuneesie mitgmacht.",🔎
,,,Israelische Unabhängigkäitschrieg,FALSE,Zur Zit vom Israelische Unabhängigkäitschrieg im Joor 1948 häi z Safed 12'000 Araber und 1'700 Juude gläbt.,🔎
,,,israelische Unabhängigkäitschrieg,FALSE,Im israelische Unabhängigkäitschrieg vo 1948 isch er Lütnant in ere Infanteriikompanii gsi und isch in dr erste Schlacht um Latrun (26.,🔎
,,,Bürgerchrieg in Palestina,FALSE,April 1948 wääred em Bürgerchrieg in Palestina vo paramilidäärische Verbänd vo de Undergrundorganisazioone Irgun Zwai Leumi (Etzel) und Lechi aagriffe und iignoo worde isch.,🔎
3570,Mongolen,Mongolen,mongolischi,FALSE,Si het die mongolischi Zuan-Dünastii abglööst und isch im 17.,🔎
,,,Mongole,FALSE,"Diè meischti Zit isch Georgiè aber immer wider vo främde Ländr bsetzt worde, so vo de Perser, Araber, Osmane, Mongole.",🔎
,,,mongolisch,FALSE,"Durch d'Handlskontäkt sind därbi in Russland än Reia va neuiu Fürschtutümär entstannu, welli na und na z'mongolisch Joch abgschitlut hent.",🔎
,,,mongolische,FALSE,Matorisch isch in dr nerdlige Region vum Sajangebirg z Sibirie in dr Nechi vu dr mongolische Gränze gschwätzt wore.,🔎
,,,Mongoole,FALSE,"Bevor d Polos uf Asie zu de Mongoole gräist si, häi scho dr Mönch Johannes de Plano Carpini im Ufdraag vom Babst <a href=""Innozenz%20IV.",🔎
3571,Trias (Geologie),Trias (Geologie),Triàs,TRUE,"As befìndet sìch ìwer a Schìcht vu buntgmìschta Sàndschtai üss em Triàs, noh-n-’ra Bàuigrundschtudia vu 1875.",🔎
,,,Trias-Meer,FALSE,"Vo dr Erdgschicht her gseha stammt dr Scheebuach aus de Ablageronga vom Trias-Meer, wo sich dô vôr 200 Milliona Jôhr ausdehnt ghet hôt.",🔎
,,,Oobertrias,FALSE,"Si isch dr nördligst Abschnitt vom Gämpeblatoo, won e Däil vom Daafeljura isch, isch in dr Keuperzit im Oobertrias entstande und goot bis uf e Hööchi vo 350 müM uufe, öbbe sächzig Meter hööcher as dr Dorfkärn.",🔎
,,,trias,FALSE,Dr Monte San Giorgio isch d Fundstell für marini Fossilie us dr Middeltrias (245 bis 230 Mio.,🔎
,,,Mittlere Trias,FALSE,"D Dinosaurier (""Dinosauria"", vo ""deinós"" ‚schrecklig‘, ‚gwaltig‘ und ""sauros"" ‚ Äidäggse‘) si d Grubbe vo de Landwirbeldier (Tetrapoda) gsi, wo im Mesozoikum (Ärdmiddelalter) vo dr Mittlere Trias vor rund 235 Millione Joor bis zur Chriide-Terziäär-Gränze vor öbbe 65 Millione Joor die festländische Ökosüsteem dominiert het.",🔎
3572,Stimmhafter dentaler Frikativ,Stimmhafte dentale Frikativ,interdentale Riiblut,FALSE,"Är isch dr ainzig alemannisch Dialäkt, wu im Phonem-Sischtem e interdentale Riiblut (vgl.",🔎
,,,schtimmhafte dentale Frikativ,TRUE,"Im ""Internationale Phonetische Alphabet (IPA)"" bezeichnet dr Chliibuechschtabe ""ð"" en schtimmhafte dentale Frikativ.",🔎
,,,stimmhafti dentali Frikativ,TRUE,Im Altenglische isch jedoch dr stimmhafti dentali Frikativ [ð] nöd vom stimmlose underschiede worde.,🔎
3573,Elektronische Datenverarbeitung,Elektronischi Daateveraarbäitig,EDV,FALSE,"Cache bezoichnet in dr EDV an bsunders schnelle Schpoicher, weeler bi CPUs moischtens direkt uf `m ""Prozessor-Die"" integriert isch.",🔎
,,,elektroonische Datevrarbeitig,TRUE,Si ghöört zu dr grööschte Firmene wältwyt i dr Branche vo dr elektroonische Datevrarbeitig und vo dr Hardware und dr Software für Computer.,🔎
,,,elektronische Dateverarbeitig,TRUE,"I dr jüngschte Zyt chunt dr Begriff non e vil e wyteri Bedüütig über, wo me nen i dr Wält vo dr Informatik für verschideni Forme vo dr digitaale Dokumänteverwaltig oder sogar au äifach für s technische Spychere vo Datäie bi dr elektronische Dateverarbeitig bruucht.",🔎
,,,Informations- und Dateverarbeitig,FALSE,"Informationstechnik (churz IT, hüüfig englischi Ussprooch []) isch en Oberbegriff für d Informations- und Dateverarbeitig sowie für di defür vorgsehni Hard- und Software (Informationstechnischs System).",🔎
,,,elektronischi Dateverarbeitig,TRUE,die dezentrali elektronischi Dateverarbeitig.,🔎
,,,Elektronisch Dateverarbaitig,TRUE,Derzue het in syre Amtszyt di Elektronisch Dateverarbaitig Yyzuug ghalte in d Bundesverwaltig.,🔎
3574,Felssporn,Felsespore,Felsvorschprung,FALSE,"D Burg Mandach, au ""Burg Wyler"" benamst, stòt bi Rièdè, èm Ortsdeil vo Üülingè-Birchèdorf im Chreis Waldshuèt uff èm Felsvorschprung übber m Mettmadal.",🔎
,,,Hügelsporn,FALSE,"Vom alte Stadtkärn chunnt mä über e langi Stääge uf e ""Lienertsbärg"" zur Kiirche, wo uf eme Hügelsporn vom Baasler Westblatoo lit, 17 Meter über em Barfüesserblatz.",🔎
,,,Spore,FALSE,"Die ""Hinteri Wartebärg"" liit auf em südligschde Spore vom Wartebärg.",🔎
,,,Hörnle,FALSE,"D Burg isch uff hoch übber Schlaatè uff èm vorderschte Hörnle vum Schlaatemer Schlossrandè gschtandè, wo auf drei Sitè gäch s Loch ab gòt.",🔎
,,,Sporelaag,FALSE,"D Ruine Farnsburg befindet sich in ere markante Sporelaag am nordöstlige Rand vom Farnsbärg, dört wo sich d Gränze vo de Gmäinde Buus, Hemmike und Ormalinge dräffe.",🔎
,,,Bärgsporn,FALSE,"Mä het d Aalaag us braktische Gründ immer an dr ängste Stell vom Bärgsporn vom Landrugge drennt, em „Fläschehals“, und vo doo chunnt dr Naame.",🔎
3575,Chemisches Element,Chemisches Element,chemische Elimänt,FALSE,"Metall si die chemische Elimänt, wo sich im Periodesüsteem vo de Elimänt linggs und unde von ere Drennigslinie vo Bor bis Astat befinde.",🔎
,,,chemischi Elemänt,FALSE,"Anne 1902 het er d Hypothese ufgstellt, dass chemischi Elemänt dur radioaktive Verfall in Elemänt mit ere niderere Ornigszahl ibergehn.",🔎
,,,Elimänt,FALSE,"Alli andere Elimänt mache nume 1,2 % vo dr Ärdmasse us.",🔎
,,,chemischäs Elemänt,TRUE,Suurstoff isch äs chemischäs Elemänt us äm Periodäsystem mit äm Symbol O und dä Ordnigszahl 8.,🔎
,,,cheemische Elimänt,TRUE,"As Räinstoff bezäichnet mä in dr Chemii e Stoff, wo äihäitlig us nume äinere cheemische Verbindig oder äim cheemische Elimänt zsämmegsetzt isch; dr Begriff stoot im Geegesatz zum ene Gmisch.",🔎
,,,chemische Elemänt,FALSE,"E Serie vom Periodesystem isch e Gruppe vo chemische Elemänt, wo ihri physikalische u chemische Eigeschaftä sich innerhalb vor gliche Serie, bis uf wenigi Usnahme, kontinuirlich ändere.",🔎
,,,chemische Elemente,FALSE,Liste vu dr chemische Elemente un dr nooch IUPAC zuelässige Atomnamme sortiert nooch em Namme mit Symbol un Ornigszahl.,🔎
,,,chemischs Element,TRUE,"""octo"" „acht“, wege dr Ornigszahl 118) isch e chemischs Element.",🔎
,,,chemischs Elimänt,TRUE,"Er het sich as Kleriker mit däm Themekomplex befasst und het bi sine Experimänt e nöis chemischs Elimänt entdeckt, s Arsen.",🔎
,,,chemisches Element,TRUE,Iise isch e chemisches Element im Periodesystem vu dr Elemente mit em Symbol Fe (lat.,🔎
,,,chemisches Elemänt,TRUE,"Plutonium isch es chemisches Elemänt mit em Elemäntsymbou ""Pu"" und dr Ordnigszauh 94.",🔎
,,,Elemente,FALSE,Iisesulfide sin chemischi Verbindige vu dr Elemente Iise un Schwäfel.,🔎
,,,Elemanta,FALSE,"Dr Ààtail àn schwaara-n-Elemanta (Elemanta mìt’ra Ordnungszààhl greesser àls Helium waara ìn dr Astrofüüsik àls Metàlla b’zaichent) ìsch jedoch um knàpp 70 % heecher (d’ Metàlliziteet lììgt um [Fe/H]A = 0,22 ± 0,05).",🔎
,,,chemischs Elemänt,TRUE,Nickel isch e chemischs Elemänt met äm Elemäntsymbol Ni und dr Ordnigszau 28.,🔎
,,,Elemänt,FALSE,S Periodäsystem vo dä Elemänt (churz Periodäsystem oder PSE) büütät ä Übersicht über d Elemänt.,🔎
,,,Element,FALSE,"Wil die festgstellte Salz in de Regel farblos sin, dürfte anderi Element, wie Iise oder Schwäfel fer die rötlich Färbig verantwortlich si.",🔎
3576,Uruguay,Uruguay,uruguayische,FALSE,"Dr Club Nacional de Football (spanisch für ""Nationale Fuessball Verein"") isch e Sportverein vu Montevideo, wo in dr uruguayische Primera División spiilt.",🔎
,,,uruguay,FALSE,Dié uruguayischi Staatsbaan Administración de Ferrocarriles del Estado (AFE) hèt Aafang vo dè 1980er Johr vo dè Dütschè Bundesbaan 16 eimotorigi un zwölf zweimotorigi Schinnébüs sowiè insgsamt 27 Bei- un ein Stüèrwagè kauft.,🔎
3577,Schweizerisches Bundesarchiv,Schwizerisches Bundesarchiv,Bundesarchiv,FALSE,1899 isch si in s Gebäud vom Bundesarchiv züglet und 1931 an die hütigi Adresse Hallwylstross 15 im Bärner Chirchefäldquartier.,🔎
,,,Schwiizerische Bundesarchiv,FALSE,Siin Nachlass wird aufbewahrt im Schwiizerische Bundesarchiv in Bern und im Archiv für Ziitgschicht a dr ETH in Züri.,🔎
3578,9. November,9. Novämber,9. Nofämber,TRUE,"href=""1930"">1930 z Wien, † 9. Nofämber 2015 au z Wien ) isch en östri",🔎
,,,9. Novamber,TRUE,""">1899 z'Gawiller; † 9. Novamber 1973 z'Gawiller) ìsch a elsass",🔎
,,,9. Nowamber,TRUE," Clark County, Arkansas; † 9. Nowamber 1921 z’ Amarillo, <a href=""Tex",🔎
,,,9. Novembr,TRUE,a. Z Deitschland isch der Film zom erschda Môl am 9. Novembr 1969 em Programm vo dr ARD ausgschdrahlt wôrra. F,🔎
3579,Elritze,Bameli,Pfrille,FALSE,"Noogwise sin die Fischarte: Rägebogeforchel, Bachforchel, Saibling, Barbe, Grundel, Pfrille, Alet, Stichlig, Groppe, Schmerle (vereinzelt: Äsch, Flussbarsch, Charpfe)",🔎
,,,Bambeli,TRUE,"S Bambeli (""Phoxinus phoxinus"" L.; al.N.) isch e wiit verbraitete chliine aapassigsfääige Schwarmfisch wo 14 cm lang werd.",🔎
3580,Landkreis Rottweil,Landchrais Rautweil,Landkroes Rautweil,TRUE,"Oachhalde (amtlich ""Aichhalden"") ischt a Gmoed em Landkroes Rautweil en Bada-Wirttebärg.",🔎
,,,Rautweiler Kraisdag,FALSE,Vu 1948 bis 1968 isch er Mitglid vum Rautweiler Kraisdag gsii.,🔎
,,,Landchrais Rottweil,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Rottweil ùn an dr Zollerealbchrais, im Oschde an dr Landchrais Semmerenga, im Siide an dr Landchrais Konschtanz ùn im Weschde an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais.",🔎
,,,Landchrais Rodwyyl,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Raschdad, im Oschde an dr Landchrais Frèideschdad ùn an dr Landchrais Rodwyyl, im Siidoschde an dr Schwaarzwalds-Baar-Chrais ùn im Siide an dr Landchrais Ämedinge.",🔎
,,,Landkroas Rottwil,TRUE,: Tennenbronn) isch än Stadtdoal vo Schramberg im Bade-Wirttebergische Landkroas Rottwil.,🔎
,,,Landkreis Rautweil,TRUE,Schramberg liit im mittlere Schwarzwald in Bade-Wirtteberg und isch die zweitgröscht Stadt im Landkreis Rautweil und a Großi Kreisstadt.,🔎
,,,Landchreis Rottwyl,TRUE,Vo Sulz bis Rottwyl-Neufra befindet sich d Streggi im Landchreis Rottwyl un isch asè im Vokeersvobund Rottwyl (VVR) integryrt.,🔎
,,,Landchreis Rautweil,TRUE,Sie isch d Chreisschdadt und d gröschd Schdadt vom Landchreis Rautweil und au s Mittelzentrum für d Gmeinde zringsum.,🔎
,,,Rottwil,FALSE,Dodefir isch dr Zueständigkeitsberiich vum Regierigspräsidium Friburg ums Biit vu dr Landchreise Rottwil un Duttlinge usdähnt worre.,🔎
,,,Landkrais Rautweil,TRUE,"Nochbergmaine sin Gutach im Nordweschte, d Stadt Wolfach im Norde, Lauterbach un Schramberg im Oschte (baidi im Landkrais Rautweil), d Stadt Triberg im Side (im Schwarzwald-Baar-Krais), Schonach im Sidweschte (im Schwarzwald-Baar-Krais) un d Stadt Elzach im Weschte (Landkrais Ämmedinge).",🔎
,,,Landkrois Rautweil,TRUE,"Luddrbach (amtlich: ""Lauterbach"") isch a gloini Gmoind im weschdliche Doil vom Landkrois Rautweil.",🔎
,,,Landkrais Sigmaringä,FALSE,D oazige Gmoadä im Landkrais Rottweil isch: Di 4 Gmoadä im Landkrais Sigmaringä sind: Di 32 Schdätt und Gmoadä im Landkrais Duttlingä sind: Di 13 Schdätt und Gmoadä im Zollern-Alb-Krais sind: Gwässer.,🔎
,,,Landchrais Raudweil,TRUE,Im Siide gränzd er an dr Landchrais Duttlenge ùn im Weschde an dr Landchrais Raudweil ùn an dr Landchrais Freideschdad.,🔎
,,,Landkroes Rottweil,TRUE,"Oberndorf (amtlich ""Oberndorf am Neckar"") isch a Stadt em Landkroes Rottweil en Bada-Wirdaberg.",🔎
,,,Landkreis Rootwiil,TRUE,"De Schwarzwald-Baar-Kreis grenzt im Norde a de Landkreis Rootwiil, im Weschte a diä Landkreis Ämmedinge und Hochschwarzwald (Friiburg), im Südwäschte a de Landkreis Waldshuet, im Süde a de Schwiizer Kanton Schaffhuuse, und im Oschte a diä Landkreis Konschdanz un Tuttlinge.",🔎
,,,Rottwyl,FALSE,Zu de Römerzit hät e Nord-Süd-Verbindigsstroß durch de Ort uff Rottwyl.,🔎
,,,Landkrais Rottweil,TRUE,D oazige Gmoadä im Landkrais Rottweil isch: Di 4 Gmoadä im Landkrais Sigmaringä sind: Di 32 Schdätt und Gmoadä im Landkrais Duttlingä sind: Di 13 Schdätt und Gmoadä im Zollern-Alb-Krais sind: Gwässer.,🔎
,,,Landchrais Rottwyl,TRUE,"Si ùmfasd dr Landchrais Rottwyl , den Schwarzwald-Baar-Chrais und den Landchrais Duttlinge.",🔎
3581,Exkommunikation,Exkommunikazion,exkommuniziart,FALSE,Waagem Laasa vu mancka Biacher hann d’ Glàuiwiga sogààr exkommuniziart därfa wara.,🔎
,,,üss dr Kìrìch üssgschlossa,FALSE,"Wu dr itàliaanischa Premiarminìschter Pellegrino Rossi umbrocht worra-n-ìsch, ìsch dr Pius üss Rom g’flìchta un hàt àlla Mìtàrwaiter vu dr Reemischa Repüblik üss dr Kìrìch üssgschlossa.",🔎
,,,Exkommunikazioon,TRUE,"Es stellt aber usdrücklig fest, ass Glöibigi, wo die öicharistische Gstalte furtgheije oder mit dr Absicht vom ene Sakrileg stääle oder bhalte, für das mit dr Exkommunikazioon bestrooft wärde.",🔎
,,,exkommuniziere,FALSE,"Er het s au fertig brocht, meereri Kaplään lo exkommuniziere und s Kapitel lo ufheebe, wil si iin nid häi welle ins Kanonikat ufnee.",🔎
,,,Exkommuikatioon,TRUE,"Januar 1460 d Bulle ""Execrabilis"" erloo, wo uf d Appellazioon an en allgemäins Konzil gegen e Bapst mit dr Exkommuikatioon bedroot het.",🔎
,,,exkommuniziert,FALSE,D Marcoveifa isch vorhär e Nonne gsi; dorum isch s Päärli vom Bischof Germanus vo Paris exkommuniziert worde.,🔎
3582,Taxon,Taxon,süstematischi Äihäit,FALSE,"In dr klassische Süstematik wärde d Dinosaurier as en usgstorbene Zwiig vo de Reptilie aagluegt, us kladistischer Sicht ghööre zu de Dinosaurier als süstematischi Äihäit au d Vögel, wo us ere Grubbe vo chliine theropode Dinosaurier stamme.",🔎
,,,Undergruppe,FALSE,Di wittere Undersystematike finde sich no bi sällene Undergruppe.,🔎
,,,taxon,FALSE,Dr Gattigsname und s Epitheton wie au d Bezäichnige vo alle andere taxonomische Gruppe stamme mäistens us em Latiinische oder Griechische.,🔎
,,,Formtaxon,FALSE,"D Baarhuefer si also e „Formtaxon“ – e Grubbe, wo zwar käi süstematischi Äinhäit bildet, aber dur gmäinsami Merkmol charakterisiert wird.",🔎
,,,systematischi Gruppe,FALSE,"Eigentligi Affe im ängere Sinn (Anthropoidea oder Simiiformes) si e systematischi Gruppe, wo zsämme mit de Füechtnasenaffe und de Koboldmakis, wo früehner as Halbaffe zsämmegfasst worde si, d Ornig vo de Primate bilde.",🔎
,,,Verwandtschaftsgrubbe,FALSE,Äizäller bilde kä gschlossnigi Verwandtschaftsgrubbe.,🔎
,,,botanische Nääme,FALSE,": offizinell) abgläitet worde, wo Däil vo vile botanische Nääme isch und für Arznei- oder Häilpflanze, wie d ""Valeriana officinalis"", das isch dr Ächt Arznei-Baldrian, oder d ""Salvia officinalis"", dr Ächte Salbei oder Häilsalbei, brucht wird.",🔎
,,,Taxa,FALSE,"In de Systematik werre d'Läbewese klassifizeert, indem si in ihrer Viilfalt beschribe un uf Grund vu defineerte Merkmole zue Gruppe zämmegfasst un sälli Gruppe (Taxa) ime hierarchische System agordnet werre.",🔎
3583,10. Januar,10. Jänner,10. Janner,TRUE,"oe County, Kentucky; † 10. Janner 1963 z’ Hous",🔎
,,,zääte Jänner,FALSE,"Februar 1805 z Lauffeburg uf d Wält cho und am zääte Jänner 1879 gstorben isch, isch e Schwiizer Jurischt, Dichter und Politiker gsi.",🔎
3584,Ausländer,Ussländer,usländische,FALSE,D Bevölkerig vo Bahrain het ä sehr hoche Adeil vo usländische Arbetnähmer.,🔎
,,,Usländer,TRUE,"90 % Schwiizer, 10 % Usländer) und liit i dr Zentralschwiiz.",🔎
,,,Üsländer,TRUE,"So guet wiä alli iigeborene Ditschschwizer un Liächtastainer schwätze Alemannisch; wel do viilmol aü Üsländer (Immigrante) dr Dialäkt anämme, bilde d Alemannischsprochige e iberwältigendi Mehrheit.",🔎
,,,üsslanderfììndliga,FALSE,Dàs hàt ràssistischa un üsslanderfììndliga Reàkzioona üssgleest.,🔎
3585,Grimmelshofen,Grimmelzofè,Grimmelzofer,FALSE,"S Mittlèrè Wuètèdal gòt unterhalb vo dè Mündig vum ""Füètzemer Müllibach"" bi dè Grimmelzofer Wuètèbrugg los, ab dört wittèt sich s Wuètèdal èrschtmòls sit Neuschtadt widder uff un wörd von èm Chèrb- zuè nèm breitè Wannèdal.",🔎
,,,Grimmelshoffè,TRUE,"Z Oftringè git s no dè 1913 gründete ""Radschportvorein „Frisch Auf“ Oftringè"" (churz: RSV), sell isch è bsunderi Art vo Vorein, wo s im Wuètèdal suscht nu nò z Grimmelshoffè git un dè Männergsangvorein (churz: MGV).",🔎
,,,Grimmelzofe,TRUE,"Vo Lauchringe bis Grimmelzofe lyt sie im Landkreis Waldshuet, innerhalb vo de Gmeind Blummberg – des heißt vo Füetze bis Riedöschinge – im Schwarzwald-Baar-Chreis; de reschtlich Teil vo de Strecki bis zum Streckeendpunkt Hintschinge durchquert si dè Landchreis Duttlingè.",🔎
3586,25. Oktober,25. Oktober,25. Oktoower,TRUE,Dr Gilbert Lascault (* 25. Oktoower 1934 z’ S,🔎
,,,25. Oktower,TRUE,"Dr Idir (* 25. Oktower 1949 z Ait Yenni ìn <a href=""A",🔎
,,,25. Okdober,TRUE,D Elsbeth Sigmund (* 25. Okdober 1942 z Wi,🔎
,,,25. Oktoober,TRUE,"> z Nidergösge; † 25. Oktoober 2013 z <a href=""Romainm%C3%B4t",🔎
3587,Trigonometrie,Trigonometrii,trigonometrischi,FALSE,"Je noch dr Usfüehrig chönne au kompläxeri Rächenoperatione gmacht wärde, under anderem Wurzlezieh, Quadratierig, Logarithmus und trigonometrischi Funktione oder parametrisierti Umrächnige.",🔎
,,,trigonometrische,FALSE,"Die trigonometrische Dabälle, won er ufgstellt het, häi e groosse Iifluss uf d Entwigglig vo dr westlige Mathematik ghaa.",🔎
3588,Eisenbahnbrücke Eglisau,Eglisauer Ysèbaabrugg,Ysèbaabrugg,FALSE,"I dè 1980er Johr hèt s Blään zuè nèrè witrüümigè Umfaarig vo dè Stadt Eglisau mit èrè 350 Meter langè, virschtreifigè Hochbrugg als Rhytraversè gää, wo barallel zu dè Ysèbaabrugg füürè hèt söllè.",🔎
,,,Eglisauer Brugg,FALSE,Im Aaschluss übberquert d Streggi mit dè 440 Meter langè Eglisauer Brugg dè Hochrhy.,🔎
,,,Eglisauer Ysebaabrugg,TRUE,"Südlich vum Jeschtetter Zipfel, ab Lottschtettè gu Eglisau, gòt d Streggi übber s Rafzer Fäld, übberquert mit dè Eglisauer Ysebaabrugg am Weschtrand vo Eglisau dè Hochrhy.",🔎
3589,Antikes Griechenland,S antike Griecheland,antike,FALSE,Bi de antike Grieche isch dr Herodot dr bekanntischt Geograf gsi.,🔎
,,,alte Grieche,FALSE,"Die islamischi Kultur, wo s Erb vo de alte Grieche und vom Hellenismus ufgno het, häi e groosse Iifluss uf Aspäkt vo dr jüdische Gedankewält und Wüsseschaft ghaa.",🔎
,,,Griche,FALSE,Dur si hän d'Griche die militärisch iberlegene Perser besiige chänne.,🔎
,,,klassische Antike,FALSE,"Im Rokoko si d Darstellige wider brofaaner worde und häi Theme us dr klassische Antike ghaa, zum Bischbil Bilder vo Götter.",🔎
,,,griechische Antike,FALSE,S europäische Drama isch zur Ziit vo der griechische Antike im 5.,🔎
,,,grychischè,FALSE,"S hèt d Form von èrè gradè, langgschtreggtè Röörè mit schmalem Schallbecher gha, ähnlich ènèrè Fanfarè, un isch wòòrschinlich glych wiè d grychischè Salpinx gsi.",🔎
,,,griachischa,FALSE,"Àuigscht 1989 z’ Athen) ìsch a griachischa Volleybàllschpìelera, wo-n-àls Schtällera schpìelt.",🔎
,,,antike griechische,FALSE,Zun ere antike griechische Stadt het grundsätzlig immer en Akropolis ghöört – au wenn e baar in dr Eebeni a baut worde si und eso dr Naame nid so richdig verdiene.,🔎
,,,antike Griecheland,TRUE,"Dr Begriff stammt us em antike Griecheland und het die diräkti Volksherrschaft (gr. Δημοκρατία, vo δήμος [""démos""], „Volk“, und κρατία [""kratía""], „Herrschaft“, bezeichnet.",🔎
,,,griechischi,FALSE,D Uni vo Korça bietet griechischi Fächer aa un mit de lokale Behörde cha uf Griechisch komuniziirt werre.,🔎
,,,altgriechische,FALSE,"Us dr glyche Wurzle kunnt au s alemannische Wort ""rinne"" oder s altgriechische ""rhëin"", wo beidi au „fliesse“ bedüte.",🔎
,,,Grieche,FALSE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
,,,antiki griechischi,FALSE,"As Polis ( ""pólis"" ‚Stadt, Staat‘; Plural ""Poleis"" vo ""póleis"") wird gwöönlig dr antiki griechischi Stadtstaat bezäichnet, mit eme stedtische Siidligskärn, dr Stadt ( ""asty""), und em Land drum, wo drzue ghöört het ( ""chōra"") und wo d Iiwooner von em de Iiwooner vom urbane Zentrum rächtlig gliichgsetzt gsi si.",🔎
,,,griechische Kultur,FALSE,"Kennzäiche für die Gschichtsepoche si e verstärkti Hellenisierig, d Verbräitig vo dr griechische Kultur vor allem im Oriänt, aber au dr Iifluss vo dr orientalische Kultur uf d Grieche, wo immer sterker worde isch.",🔎
,,,griechische Wält,FALSE,In kultureller Hiisicht het s trotz verschiidene milidäärische Komflikt au e seer fruchtbare Usdusch mit dr griechische Wält ge.,🔎
,,,antike Griechelond,FALSE,Di Griechisch Mythologii umfasst Gschichte iber d Getter un Helde (Heroe) us em antike Griechelond.,🔎
,,,griechisch,FALSE,Uf griechisch gseet es Sirgumflex aber e so uus: ~.,🔎
,,,Antike Griecheland,TRUE,"Im Antike Griecheland het mä realistischi Statue us Marmor und Doon gmacht, wo die mäiste von ene nid erhalte si.",🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,antikè Grychèland,TRUE,"Im antikè Grychèland hèt mò s Zwärchfell für dè Sitz vo dè Seelè ghaaltè, dõrum stòt s Wort „phren“ (φρήν) für beidi Begriff.",🔎
,,,grychischi Antikè,FALSE,Sell hèt zu jener Zit sowoll für diè grychischi Antikè als auch im römischè Rych goltè – un des ohni gnaueri Kenntnis vo dè jewyls goldäänlichè Legyrigszämmèsetzig.,🔎
,,,antike Grieche,FALSE,Us dr Negazioon vom unändlig Fiine und sine Paradox häi die antike Grieche d „Atomtheorii“ vom „Undäilbare“ entwigglet.,🔎
3590,Philosophie der Antike,D Filosofii vo dr Antike,Grundleegig vo dr Filosofii,FALSE,"Zu de Läistige vo dr antike griechische Kultur zele under anderem archidektonischi Monumänt wie die uf dr Athener Akropolis, bedütendi Skulpture, zentrali Wärk vo dr Dichtkunst (wie d Ilias und d Odyssee), d Grundleegig vo dr Filosofii und bedütendi prosaischi Gschichtswärk vom Herodot und Thukydides, wo spööteri griechischi Gschichtsschriiber no im Byzantinische Riich beiflusst häi, maassgääbligi Erkenntniss uf em Gebiet vo dr Mathematik, dr Physik und Forme vo friidlige sportlige Wettkämpf wie die Olympische Spiil.",🔎
,,,antike Filosofii,FALSE,Aber erst in dr antike Filosofii het sich sich s süstematische und wüsseschaftlig orientierte Dänke afo entfalte.,🔎
,,,antike griechische Filosoof,FALSE,isch e antike griechische Filosoof gsi.,🔎
,,,griechische Filosofe,FALSE,"Noch Joorhunderte, wo die griechischi und die jüdische Kultur drennt vonenander existiert häi, si d Wärk vo de griechische Filosofe und Naturwüsseschaftler in dr Gsichtskräis vo de jüdische Dänker und Gleerte dur arabischi Übersetzige (zum Däil us früenere Übersetzige in die sürisch Sprooch) zruggchoo.",🔎
,,,griechische Filosofii,FALSE,"Mänggi Historiker zele en zu de Pionier vo dr griechische Filosofii, vo dr Mathematik und dr Naturwüsseschaft, anderi mäine, er sig vor Allem oder nume e Verkünder vo religiöse Leere gsi.",🔎
,,,Filosoofe vo dr Antike,FALSE,"As Vorsokratiker wärde sit dr dütsche Romantik die Filosoofe vo dr Antike bezäichnet, wo vor em Sokrates (469-399 v. d.",🔎
3591,Estavayer,Estavayer,Stäffis,FALSE,"Derby isch d Roose im Wappebild, wo vo der alte Herrschaft vo Stäffis här chunt, au is nöie Gmeindwappe vo der Grossgmeind übernoo worde.",🔎
,,,Stäffis am See,FALSE,"Am Südufer ligt ds mittuauterliche Stedtli Stäffis am See (französisch: ""Estavayer-le-Lac"").",🔎
3592,Stimmhafter pharyngaler Frikativ,Stimmhafte pharyngale Frikativ,stimmhafte pharyngale Frikativ,TRUE,Im Dänische gits sogar en stimmhafte pharyngale Frikativ ().,🔎
,,,stimmhafti pharyngali Frikativ,TRUE,Dr Luutwert vom Buechschtabe bi de Phönizier isch dr stimmhafti pharyngali Frikativ (IPA: [].,🔎
,,,stimmhaft pharyngal Frikativ,TRUE,"Im Althebräische bezeichnet s Ajin e Luut, wu gonz tief in de Kehl gschproche wird, wu em Rülpse entfernt ähnlich klingt (de stimmhaft pharyngal Frikativ, IPA: /ʕ/).",🔎
3593,Postalveolar,Postalveolarer Konsonant,postalveolare,FALSE,Des Zeiche stoot glychzytig au für de dentale ùn postalveolare Tap.,🔎
,,,postalveolar,FALSE,"So wird dr Vibrant oft zumene alveolare Tap [], oder de Artikulationsort isch statt alveolar änder dental oder postalveolar.",🔎
,,,postalveolare Luut,FALSE,Retroflexi Konsonante werde also am glyche Ort im Muul bildet wie die postalveolare Luut.,🔎
3594,Landkreis Ostallgäu,Landchrais Oschtallgai,Landkrais Oschtallgai,TRUE,Aitrang isch a Gmoand im Landkrais Oschtallgai in Bayern.,🔎
,,,Oschtallgai,FALSE,"Dr Anton Geiß isch im Oschtallgai ùf d Wäld chùù as Sùùn vùm Alois Geiß, eme Chnäächd ùn Seldner, ùn dr Viktoria geb.",🔎
,,,Landkrois Oschtallgai,TRUE,"Är gränzt im Norde an Bayern (Landkrois Oberallgai, Landkrois Oschtallgai un Landkreis Garmisch-Partenkirchen), im Side an d Tiroler Bezirk Landeck un Imst un im Weschte an Vorarlberg (Bezirke Breagaz un Bluadaz).",🔎
,,,Landkreis Oschtallgäu,TRUE,"Pfronte isch a Gmoid im bayrisch-schwäbische Landkreis Oschtallgäu und liegt im Südweschte vo Bayre, direkt an dr Grenz zum Tirol.",🔎
,,,Ostallgai,FALSE,D Gmoid Reätebaa isch im sidlicha Landkreis Unterallgai an dr Grenz zum Ostallgai.,🔎
,,,Landchreis Oschtallgai,TRUE,Die Stadt im Allgai isch ganz vum Landchreis Oschtallgai umgee.,🔎
3595,Isabella I. (Kastilien),Isabella I. vo Kastilie,Isabella vo Kastilien,FALSE,"Die kastilisch Wersioon isch vo de ""katholische Köönig"" Isabella vo Kastilien und Ferdinand II.",🔎
,,,Isabella,FALSE,"Si Soon, dr Ferdinand II. het 1469 d Isabella vo Kastilie ghürootet.",🔎
,,,Isabella vo Kastilie,FALSE,"vo Aragonie und Isabella vo Kastilie, Los Reyes Católicos (die „Katholische Köönig“) übergee, und das isch s Änd vo dr muslimische Herschaft uf dr Iberische Halbinsle gsi.",🔎
,,,Isabella vo Kaschtilie,FALSE,"Im Johr 1478 isch die Schbanisch Inquisition iigsetzt worde vom Ferdinand vo Aragon und dr Isabella vo Kaschtilie – z Portugal git s d Inquisition erscht sit 1536 – und d Jude si vo de ""conversos"" drennt worde und hai müesse in Ghetto läbe, aber s het mänggisch immer no Kontakt gä zwüschenä.",🔎
3596,Gemeinderat (Bern),Bärner Gméindraat,Bärner Gmeindsrat,TRUE,1989 isch er in Bärner Gmeindsrat gweut worde u het dört bis 1992 aus Fürsorg- u Gsundheitsdirektor gwirkt.,🔎
,,,Gmeindraat vor Schdat Bärn,FALSE,"Vo 1952 bis 1967 isch dr Dübi Gmeindraat vor Schdat Bärn gsii, u i däm Amt Schueldiräkder vor Schdat Bärn.",🔎
,,,Bärner Gmeindraat,TRUE,"1958 isch er as Verdrätter vor nöi gründete Bartei ""Junges Bern"" i Bärner Gmeindraat gwählt worde.",🔎
,,,Gmeindrot,FALSE,De Ingo Wellenreuther isch vo 1999 bis 2013 Mitglid vom Gmeindrot z Karlsrueh gsi.,🔎
,,,Schdadtbärner Exekutive,FALSE,Im Dezämber 1967 isch dr Sutermeister für en LdU i d Schdadtbärner Exekutive gwählt worde n und het dr Paul Dübi as Schueldiräkter vo der Schdadt Bärn abglöst.,🔎
3597,Hellenismus,Hellenismus,Hellenisierig,FALSE,"D Hellenisierig, wo under de Seleukide sich vor allem under dr jüdische Oberschicht breit gmacht het, het s Volk in ä hellenistische und a traditionell-jüdische Deil gschbaltet, was zu Spannige zwüsche de Jude und de zuegwanderete Bevölkerigsgruppe in Judäa gfüehrt het.",🔎
,,,Hellenistische Zitt,FALSE,I de Hellenistische Zitt isch de Ort as Meer ane verlait wore.,🔎
,,,hellenistische,FALSE,Im hellenistische Zytalter vermischt sich d Religion mit orientalische Elemente.,🔎
,,,hellenistischè,FALSE,S Wort „Museum“ daucht zum èrschtè Mõl i dè hellenistischè Antikè uff.,🔎
,,,hellenischdischi Zit,FALSE,"Au nochdäm s Sumerische as Umgangsschbrooch usgschdorben isch, isch s bis in die hellenischdischi Zit vo de Seleukide brucht worde as Schbroch vo dr Bildig, dr Wüsseschaft, dr Verwaltig und vom Kult.",🔎
,,,hellenistisch,FALSE,"Im hellenistisch brägte griechisch-egüptische Alexandria het si iiri Dütigs- und Berächnigsgrundlaage überchoo, wo mä in Grundzüg au hüte no gseet.",🔎
,,,hellenistischi,FALSE,"Aber mä bezäichnet sä zämme mit de orthodoxe Chille, wo im hellenistischi Kulturruum entstande oder vo dört us gründet worde si, und de unierte Chille mit östlige Rite, wo Däil vo dr Römisch-katholische Chille si, vilmol as ""Ostchille"".",🔎
,,,hellensitischi,FALSE,"D Öberreste vo dem Hailigtum chönd i di hellensitischi und i d Römerzitt datiert were, doch gits Spuure, wo druf hiiwiiset, as do scho im 7.",🔎
3598,Katalonien,Katalonie,kàtàloonia,FALSE,S’ Département wìrd àui àls Nordkàtàloonia bezaichent.,🔎
,,,katalonische,FALSE,Merz 1925 z Bariis) isch e katalonische Mooler gsi.,🔎
,,,katalanische,FALSE,"Dezämber 1983 z Palma de Mallorca) isch e katalanische Mooler, Grafiker, Bildhauer und Keramiker gsi.",🔎
,,,katalanischi,FALSE,"D Maria Aurèlia Capmany, wo am dritten Augschte 1918 z Barcelona uf d Wält cho und am zwöiten Oktober 1991 gstoorben isch, isch e katalanischi Schriftstelleri, Politikeri und Feminischti gsi.",🔎
,,,Kataloonie,TRUE,"Es isch es Projäkt vom Inschtitut für katalanischi Forschig, em ""Institut d’Estudis Catalans"" ""IEC"" z Barcelona, und me luegt s als s Standardwörterbuech vo dere Sprooch vo Kataloonie, däm Land im nordöschtliche Spanien a. Mit däm Wäärch het men en äinhäitlichi Schriftsprooch für s Katalanisch ygfüert.",🔎
,,,Katalane,FALSE,"D Elsässer und d Korse z Frankriich, d Katalane und d Baske z Schbanie, d Ire im Vereinigte Königriich vo Grossbritannie, d Jurassier im Kanton Bärn und vili anderi meh hai sich gege d Obrigkeit gwehrt, für zum ihri eignigi Kultur und Schbrooch z verdeidige, deilwiis mit Waffegwalt.",🔎
,,,katalanisches,FALSE,"So isch nochem Tinctoris d ""Guiterre"" oder ""Guiterne"" e katalanisches Instrument, wo wie ne Luute bisaitet und gspillt woren isch und si het e buuchige Schallkörper ghaa.",🔎
,,,kàtàlànischer,FALSE,"Novamber 1981 àui därt) ìsch a kàtàlànischer Schrìftschtäller, Schurnàlischt un Ìwersätzer gsìì.",🔎
,,,kàtàlànischa,FALSE,"Dr Vàter vum Manuel Valls ìsch dr kàtàlànischa Moler Xavier Valls (1923 - 2006) gsìì, ar hàt àm And vu da 1940.",🔎
,,,katalaanischen,FALSE,"S Teatre-Museu Dalí (Schbanisch: ""Teatro-Museo Dalí""; Dütsch: ""Theatermuseum Dalí"") isch e Museum für e Künstler Salvador Dalí in siner katalaanischen Heimetstadt Figueres.",🔎
,,,Katalonje,TRUE,Ìn Spànje b’schliesse d Regione ìwwer d àrweitsfreje Daj un dert drìwwe ìsch de Steffisdàà numme frej in Katalonje un uf de Bàlear-Insle.,🔎
3599,Freidenker,Freidänker,Fräidanker,TRUE,Ìn dara Zitt sìn z’ Sisterdale vìel Fräidanker un sodzusàga „Làtiiner“ gsìì; dr Degener ìsch àwer doo Làndwìrt gsìì.,🔎
,,,Freidänkerdum,FALSE,"Er stoot für Freidänkerdum, isch aber nid explizit antireligiös.",🔎
3600,Sukkot,Sukkot,Laubhittefescht,FALSE,"Oktober 1940, em letschte Dag vum jidische Laubhittefescht 1940, isch di jidisch Bevelkerig ufgforderet wore, si innerhalb churzer Zyt (30 Minute bis zwoo Stund) raisefertig z mache, mit em Befähl zur Deportation us ihre Wohnige dribe, gsammlet un mit Omnibuss abtransportiert wore.",🔎
,,,Laubhüttefest,FALSE,"Schmini Azeret oder Schemini Azeret (hebr. שְּׁמִינִי עֲצֶרֶת, wörtlig „Dr achti [Daag] vo dr Versammlig“, dütsch au Schlussfest) isch dr jüüdisch Fiirdig, wo grad noch em siibedäägige Laubhüttefest (Sukkot) chunnt und wo vo vile as Däil vo Sukkot aagluegt wird.",🔎
3601,Kanton Appenzell,Kanton Appezäll,Apezällerland,FALSE,"Im Apezällerland het dr Handwärcher Johannes Merz ane 1827 es Gedichtsbuech usegee und drin betont, er heig sini Värs dank em Vorbild vom Hebel gschribe.",🔎
,,,Kanto Appezöll,TRUE,Bi dä Appezöller Landstäälig im Johr 1597 sönd us em damoliga Kanto Appezöll us konfässionöllä Grönd di beeda Halbkantö Appezöll Osserroode und Appezöll Innerroode entstandä.,🔎
,,,Appezälischs und d Appezäler,FALSE,Alewyl wider hät er au über Appezälischs und d Appezäler gschribe – syni Häimet.,🔎
,,,Kantoo Appizell,TRUE,"Er het drufabe denn z Schwöllbronn im Appizellische underrichtet, isch aber weg sinere Vorliebi för Jüngling för drai Mönet is Gfängnis cho und usem Kantoo Appizell verwise wore.",🔎
,,,Appezäll,FALSE,"Mit em Bitritt vo Solothurn und Friburg 1481, Basel und Schaffhuse 1501 und Appezäll 1513 het sech d Eidgenosseschaft uf di ""Drizäh Alten Ort"" oder ""die Drizähörtigi Eidgenosseschaft"" erwiteret.",🔎
,,,Land Appezäll,FALSE,S Land Appezäll isch sit em Früehmiddelalter dr Fürstabtei Sanggalle Underdan gsi.,🔎
,,,Apezällische,FALSE,"Me dänkt, ass die Liedform im Middelalter im Apezällische entstande sig.",🔎
,,,Kantoo Appezell,TRUE,"Entstande isch de Kantoo Osserroode bi de Landstäälig vom Kantoo Appezell im Johr 1597, wo sich die innere und össere Roode os konfessionelle Grönd trennt hend.",🔎
3602,Immendingen,Immadinga,Immedingè,TRUE,"Sit 2003 sin diè Abschnitt zwischè Donau un Villingè sowiè sit 2004 zwischè èm Wuètèdalbaan-Abzwyg bi Hintschingè un Immedingè Baanhof Deil vom Ringzug-Sischtem vo dè Landchreis Duttlingè, Rottwyl un Schwarzwald-Baar.",🔎
,,,Immèdingè,TRUE,Hintschingè isch è Dorf a dè oberè Donau un isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Immèdingè im Landkreis Duttlingè (Badè-Württèbärg).,🔎
,,,Immedinge,TRUE,"Dr Quellteich wird vum Wasser vu dr Done gspiist, wo in Richtig Norde ebba 12 km (Luftlinie) vu dr Aachquelle entfernt zwische Immedinge un Fridinge im verkarstete Kalch vum Wisse Jura versickeret (Doneversickerig) un im Aachhafe mit durschnittliche 8.300 l/s (Minimum 1.300 l/s, Maximum 24.100 l/s) Schüttig usträttet.",🔎
,,,Immendinge,TRUE,Zwische Immendinge un Mehrenge un bi Fridenge (Landkrois Duttlenge) versickeret Wasser vu dr Duene an verschidene Stelle flächig im Flussbett.,🔎
3603,Oberriet,Oberriet SG,Oberied,TRUE,"Er grenzt im Oschte a d Sangaller Gmeende Aichbeg, Oberied, Aaltstette ond Sennwald, im Süde a Wildhuus-Alt Sankt Johann.",🔎
,,,Kriessere,FALSE,"Dr Vallaster isch ""«i dr Mäder»"", em Dorf i der Ebeni noch am Rhy, wisawi vom sangaalische Kriessere, uf d Wält cho.",🔎
3604,Valle Maggia,Maggiatal,Maggiataal,TRUE,D Gmäinden im Maggiataal sind defüür und d Baan isch drum au im Masterplan für s ober Maggiataal drinn (zu dèm Masterplan ghöört au e Luftsäilbaan zwüschet Fusio und Ambrì-Piotta).,🔎
,,,Maggiadal,TRUE,Cevio lyt 23 km nordwechstli vu Locarno im obere Maggiadal am Zämmefluss vu Maggia un Rovana.,🔎
,,,Maggiadaal,TRUE,"Februar; Lugano, Mendrisio, Locarno und s Maggiadaal am 15.",🔎
,,,Maietal,TRUE,"Di zwölf alti Ört hei im 1512 s Maietal, Lauis, Luggarus un Mendris eroberet.",🔎
3605,Département Bas-Rhin,Département Bas-Rhin,Onderelsàss,FALSE,"René Schickelé, gabora ìn Ewernahn (ìm Onderelsàss) àm 4.",🔎
,,,Unterelsass,FALSE,Im Unterelsass sins 1983 no ca.,🔎
,,,Onderelsass,FALSE,"Im Oberelsass sind türkisfarbigi Ondergründ beliebter, im Onderelsass meh die rote ond ockerfarbige.",🔎
,,,Departemänt Underelsass,FALSE,"Ane 1979 isch si Attaché bi der Präfektur vom Departemänt Underelsass (""Bas-Rhin"") woorde.",🔎
,,,Bas-Rhin,FALSE,"De zwéi Departements sin de Bas-Rhin (Untrelsàss) – Departementszahl 67, Prefektür Strosburi – un de Haut-Rhin (Owwrelsàss) – 68, Prefektür Còlmer.",🔎
,,,Underrhy,FALSE,Dr Beyer het vo 1953 bis 1965 i de französische Departemänt Oberrhy und Underrhy i mee weder zwöihundert Gmäinde d Sproochufnaame für s Chartewäärch gmacht.,🔎
,,,Unt’relsàss,FALSE,"Àwril 1995 z’ Schtroossburi, Unt’relsàss) ìsch a frànzeescha Fachtera, wo mìt’m Sàwel kampft.",🔎
,,,Unterelsàss,FALSE,": ""Oberehnheim"") ìsch e frànzeesche Schtàdt ìm Arrondissement () im Unterelsàss (Bas-Rhin).",🔎
,,,Underelsass,FALSE,Lauth üs Niddermodere-n-im Underelsass.,🔎
3606,Gämse,Gäms,Gämschi,TRUE,"D Alpe bildet en aignigs ökologisches System mit aigne Tier- und Pflanzenarte wie de Staibock, s Gämschi, s Murmeli, d Alpetule, d Lärche, d Arfe, s Edelwiis oder verschidnig Enzioo-Arte.",🔎
,,,Gämsè,FALSE,"Wäg èm steilè Flüè im Schluchtabschnitt, vo allèm uff dè rächtè Sitè, hèt mò i dè 1930er Johr Gämsè im Schlüèchtal heimisch gmacht.",🔎
3607,Savoyen,Savoye,Sawoye,TRUE,Über Sawoye häi si sich denn bis zum Novämber 1348 au uf dütschsproochigi Gebiet verbräitet.,🔎
,,,savojischi,FALSE,"Bäärn und Fryburg sind is savojische Waadtland ymarschiert, wil die savojischi Herzogin Jolanda nid vo iirem Bündnis mit em burgundische Herzog het welen abstoo.",🔎
,,,Savoien,TRUE,"Me het zum Verglyych über d Kantonsgränzen use Sproochdokumänt vo Lüüt an es paar Oort z Savoien und im Augschttaal is Projäkt mit uufgnoo, wo grad ännet der Landesgränze vo der Schwiiz liged.",🔎
,,,Savoyè,TRUE,Johrhundert z Savoyè vowendèt worrè sin.,🔎
,,,Savoje,TRUE,"Dr Sänder isch anne 2007 z Savoje vo dr Kulturgselschaft ""Aliance culturèla arpitanna"" gründet woorde zum dere Minderhäitesprooch wider uufzhälfe.",🔎
,,,savoyische,FALSE,Wie si Soon Emanuel isch au är Offizier in venezianische und savoyische Dienst gsi.,🔎
,,,Grafe vo Savoye,FALSE,Joorhundert isch es es Herrschaftsgebiet vo de Grafe vo Savoye gsi.,🔎
,,,Grafe und Herzög vo Savoie,FALSE,"D Präfektur, also der Sitz vo der Zäntralverwaltig vom Departemänt, isch i der Stadt Chambéry, wo vill früener d Residänz vo de Grafe und Herzög vo Savoie gsi isch.",🔎
,,,Groofe vo Savoye,FALSE,"Um 1250 hend d Groofe vo Savoye d Herrschaft öbernoo und sich mit de Gemfer Börgerschaft agfründet, um di politisch Macht vom Bischof z schwäche.",🔎
,,,Savoie-Achaia,FALSE,"D Mechthild isch d Dochter vom Kurfürscht Ludwig em Dritte vo der Pfalz und däm sinere Frau, der Gräfin Matilda vo Savoie-Achaia gsi.",🔎
,,,savojische,FALSE,"Wo d Bärner ane 1536 s savojische Waadtland und dermit au grad d Länder vom Bischof vo Losann eroberet hend, het sech Boll dr Stadt Friburg aagschlosse, wo druus sofort e Landvogtei gmacht het.",🔎
,,,Grafe vo Savoie,FALSE,"Sid 1251 het d Herrschaft de Grafe vo Savoie ghört, und ane 1475 isch si vo de Friburger und de Bärner eroberet worde.",🔎
,,,Savoju,TRUE,Äs het dum Bischof va Sittu und nu churz naam Mittelaalter dum Härzog va Savoju gcheert.,🔎
,,,Sawoje,TRUE,"Im Friide vo Utrecht het dr Herzog Viktor Amadeus II. vo Sawoje s Köönigriich Sizilie uberchoo, ooni dr Babst z frooge, wo scho sit mee as 500 Joor dr Lechheer drvo gsi isch.",🔎
,,,Savoyer,FALSE,"D Schtadt isch zwar riichsfrei worde, aber uf em Gränzgebiet zwüsche de Savoyer un de Kyburger isch d Herrschaft über d Schtadt immer umschtritte gsi.",🔎
,,,Savoie,TRUE,"Si sind verbraitet im Welschland, z Savoie, um Lyon (lyonnais) und um Saint-Étienne (stéphanois) und ono i de kanadische Provinz Québec.",🔎
,,,Saboye,TRUE,S Köönigriich Sizilie isch an Saboye gfalle.,🔎
,,,Graafe und Herzöög vo Savoie,FALSE,"Dr Chünig Sigismund vo Burgund hed ane 515 a däre Schtell s Chloschter Sankt Moritz gründet, wo sid em ölfte Joorhundert psunders vo de Graafe und Herzöög vo Savoie understützt worden isch.",🔎
3608,Kadscharen,D Kadschaare,kadschaarischa,FALSE,"Dr Khalil-Abad-Turm, vu dr kadschaarischa Ära, schteht ìm Norda vum Schtàdtgebiat.",🔎
,,,Kadschaare,FALSE,D Pahlavi si 1925 as d Noochfolger vo de Kadschaare an d Macht cho.,🔎
,,,Kadschare-Dünastii,FALSE,"D Kadschare-Dünastii, wo 1779 d Herrschaft im Land übernoo häi, het zerst no zu de Juude ghalte, het denn aber alti schiitischi Gsetz gege d Juude wider iigfüert.",🔎
3609,Peterskirche (Basel),D Peterskiirche z Baasel,St. Peter,FALSE,"d, St. Märge, St. Peter, Schallsched, <a href=""",🔎
,,,Baasler Peterskiirche,FALSE,1927 het mä in dr Eberlerkapälle in dr Baasler Peterskiirche Wandbilder entdeggt und 1932 het er die genauer undersuecht- Mä het denn ufghöört d Kapälle as Häizigsruum z bruuche het het sä mit Hilf vom Bund 1939/1940 restauriert.,🔎
,,,Peters,FALSE,"1529, wo Baasel d Reformazioon iigfüert het, si d Altäär, d Bilder und no vil mee zerstöört worde und d Lienertskiirche isch näben em Münster, dr Peters- und dr Martinskiirche äini vo de vier protestantische Kiirche vo dr Stadt Baasel worde.",🔎
,,,Peterschilche,FALSE,"Uf em Platz am Petersgraabe, em Peterskirchplatz, stoot s Dänkmool vor der spootgotische refermierte Peterschilche, wo drin der Hebel dauft worden isch.",🔎
,,,Peterschile,FALSE,Z Basel stoot d Peterschile und z Züri dr Sankt Peeter.,🔎
,,,Peter,FALSE,"Hans-Peter (ou usnondgschrybe Hans Peter, odr zämmegschrybe Hanspeter) isch bzw.",🔎
,,,Peterskiirche,FALSE,"In dr Peterskiirche het er e Graabkapälle, d Eberlerkapälle, iigrichdet.",🔎
3610,Amtsdelikt,Amtsdelikt,Amtsmissbruuch,FALSE,"Mä het au d kontrolliert, was die Beamte vom Root und vo dr Volksversammlig mache und ass es kä Amtsmissbruuch gääb.",🔎
,,,Polizeischtaate,FALSE,"Die Schtaate händ au Eigenschafte vo Polizeischtaate ghaa, was denn letschtlech d Uufklärig zur Folg ghaa het.",🔎
,,,Willküür vo dr Bolizei,FALSE,"Eso häi si welle gege s autokratische Reschiim vom Zar, gege d Liibäigescheft, d Willküür vo dr Bolizei und d Zensur brotestiere.",🔎
3611,Stallikon,Schtalike,Stallike,TRUE,"Bi dr Summerakzioon vu 1935 fir Chinder vu schwyzerische Aarbetsloose hän 520 Voorschuelchinder bi Privaate un 714 Chinder in eme Laager (wie s Juurahuus Haselmatt z Aux Bulles, s Natuurfryndhuus Albishuus uf em Albispass, s Mösli bi Stallike) verbrocht.",🔎
,,,Stalike,TRUE,"Hütt hät’s ganz oben uf em chlyne Platz «Uto Kulm», wo zu Stalike ghöört, en Bèèrggaschthoof, wo de Vorgänger von em uf s Jaar 1815 zrugg gaat, und en drüüeggige isige Uussichtsturm deby, wo me guet chan uf d Stadt abe luege und uf der andee Syte s wyt Alpepanorama gseet; de hüttig Turm isch vo 1990, vorhèèr hät’s sit 1894 scho äine da obe ghaa, wo d Form von em an Eiffelturm erinneret hät.",🔎
3612,Bürgermeister,Bürgermeischter,maire,FALSE,"Dr Root wehlt us sine Reihe e ""Bürgermeister"" (""maire"") und däm siini ""Beigordnete"" (""adjoints"").",🔎
,,,Birgermoischtr,TRUE,"Der legt d Grondsätz für d Verwaltong fescht ond entscheidet ibr älle Ôgleagaheita, soweit et dr Birgermoischtr vom Gsetz her zuaständig isch.",🔎
,,,Schuldâs,FALSE,"Em Novembr 2010 isch dr ""Alexander Bourke"" zom Schuldâs von Weschdrschdett gwählt wôrâ, und er isch jetzt seit am Mârz 2011 em Amt.",🔎
,,,Burgermeischter,TRUE,Mai 2010 isch er Burgermeischter vun New Orleans gsi.,🔎
,,,Birgermåeschdor,TRUE,Vo 1819 ã hådd s´ Schdaddoberhaupt d Bezeichnong „Schdaddschulteß“ draga ond vo 1930 ã Birgermåeschdor.,🔎
,,,Bürgermäister,TRUE,"Z Baasel zum Bischbil het dr Oberstzumftmäister as Verdräter vo de Zümft bis zur Helvetik die zwäithöggsti politischi Posizion iignoo, grad under em Bürgermäister.",🔎
,,,Burgermäister,TRUE,Si häi d Boste vo Schulthäisse und Vögt gfüllt und acht von ene si Burgermäister worde.,🔎
,,,Burgermaischteri,FALSE,"Si isch vum Juli 2005 bis zum Mai 2016 Burgermaischteri fir Kultur, Schuel un Sport vu dr Landeshauptstadt Stuegert gsii.",🔎
,,,Burgermaischter,TRUE,Von 1987 bis 1998 isch er Burgermaischter vu Würselen (NRW) gsii.,🔎
,,,Obrbirgermoischtr,FALSE,Zo seine Kunda gheeret bald an Haufa vo de Stuegerter Graußkopfede wie zom Beispiil dr Robert Bosch ond dr Obrbirgermoischtr Arnulf Klett.,🔎
,,,Schuldes,FALSE,Dr Schuldes isch dr Franko Kopp.,🔎
,,,Maire,FALSE,Der àktüell Maire heisst .,🔎
,,,Oberbirgermoischtr,FALSE,"Okdobr 1861 au gschdorba ischt) ischt a wirdabergischer Landes- ond Kommunalpolidiker gwäa, so zom Beischbiil vo 1833 bis 1861 Oberbirgermoischtr vo dr wirdabergischa Residenzstadt Stuegert.",🔎
,,,Bürgeräister,FALSE,"Si reegle d Aarbet vo de kommunaale Orgaan wie Verwaltig, Gmäindiverdrätig, Bürgeräister.",🔎
3613,Memmingen,Memmenge,Memminge,TRUE,"Da s Allgai touristisch en guate Name wore isch, isch in d lezde Johrzehnt Mindlhaim, Memminge und Werishofe wieder dazuagrechnet wore.",🔎
,,,Memenge,TRUE,"Kempte lyt uf 646 m bis 920 m NN am Alpenordrand an dr Stade vu dr Iller, rund 30 km sidli vu Memenge un 30 km nördlich von Oberstdorf.",🔎
,,,Memmenga,TRUE,"Juli 1858 en Tettnang) isch an obrschwäbischer Pfarrer gwäa, wo hauptsächlich en Kirchdorf bei Memmenga gwirkt hot.",🔎
,,,Memmingè,TRUE,"È Johr später isch au dè Kleber-Express ygschtellt worrè, èn Regionalfernzug, wo vo Fryburg übber Donaueschingè, Bad Saulgau un Memmingè uff München vokehrt hèt.",🔎
3614,Große Antillen,Die Grosse Antille,Große Antille,FALSE,"Haiti (haitianisch ""Ayiti"", frz. ""Haïti"" isch Inselstaat, wu uf dr Insle Hispaniola in dr Große Antille lyt.",🔎
,,,Großen Antille,FALSE,Jamaika isch di drittgrescht Insle vu dr Großen Antille.,🔎
,,,Grossen Antille,FALSE,"Die Dominikanischi Republik (Spanisch ""República Dominicana"") isch en Inselstaat, wo uf dr Insle Hispaniola in de Grossen Antille zwüschen em Atlantik und der Karibik lit.",🔎
3615,Sarasin,Sarasin,Saaresyy,TRUE,"Im Joor 1822 het dr Felix Saaresyy (1771–1839) do e Bauellespinnerei iigrichdet und wo si Soon Ludwig August Saaresyy (1804-31) die technischi Läitig vom Vater sinere Fabrik übernoo het, het in dr Nööchi e herrschaftlige Woonsitz lo baue (1830).",🔎
,,,Saresyys,TRUE,D Saresyys si ursprünglig e Hugenottefamilie us Lothringe gsi und nit verwandt mit de Gämfer Saresyys.,🔎
,,,Saresy,TRUE,"S Vischers häi sich früe scho dur Hüroote mit e Hufe Baasler Gschlächter wie de Stäächely, Iisely, Saresy, Spiiser, Buurged und Vonder Mühll verbandlet.",🔎
,,,Saresys,FALSE,"Joorhundert si d Buurgets mit alle Familie vom Daig, de Iseliys, de Meriaas, de Saresys, dr Stäächelys, de Vischers und de Wettstäis verschwöögeret gsi.",🔎
3616,Wettsteinbrücke,Wettstäibrugg,Wettsteibrugg,TRUE,"S Wettstei-Quardier het dr Name vom früehnere Basler Bürgermeister Johann Rudolf Wettstei überchoo, gliich wie au d Wettsteibrugg.",🔎
,,,Wettschteibrugg,TRUE,D Wettschteibrugg isch die zweiteltischti Rhybrugg z Basel und si isch anne 1879 baut worde.,🔎
,,,Harzgraabebrugg,FALSE,"1860 het mä blaant, ass d Gläis vo dr Verbindigsbaan zämme mit ere Strooss as ""Harzgraabebrugg"" über e Rhii gienge.",🔎
,,,Wettstäubrugg,TRUE,Bäidi münde schliesslig zwüsche dr Wettstäubrugg im Weste und dr Schwarzwaldbrugg im Oste grad westlig vom Stääg vom Ankerblatz «Dalbedaal» () in Rhii.,🔎
3617,Enzym,Enzym,Enzüüm,TRUE,"Das cha dur aminoterminali Abspaltig vo Peptid zum ""ProChymosin"", ""PseudoChymosin"" und schliesslig in die aktivi Enzüümform Chymosin umgwandlet wärde.",🔎
,,,enzym,FALSE,Fermentazion oder Fermentierig ( ‚Gäärig‘) bezäichnet in dr Biologii e Form von ere enzymatische Umwandlig vo organische Stoff.,🔎
3618,Hessen-Nassauisches Wörterbuch,Hesse-Nassauischs Werterbuech,Hesse-Nassauische Volkswerterbuech,FALSE,Wie au bim Hesse-Nassauische Volkswerterbuech un bim Thüringische Werterbuech het mer bim Obersächsische Werterbuech d Uusarbeitig bim Buechstab L aagfange.,🔎
,,,Hesse-Nassauisch Wörterbuech,TRUE,"Für d Dialäkt z Hesse gits drüü meerbändigi Wörterbüecher, nämli s Hesse-Nassauisch Wörterbuech (publiziert syt 1927), s Südhessisch Wörterbuech (sächs Bänd, usechoo 1965–2010) und s ""Frankfurter Wörterbuech"" (sächs Bänd, usechoo 1971–1985 und 1988).",🔎
,,,Hesse-Nassauisch Wöörterbuech,TRUE,"D Naachberwöörterbücher vom glyyche Tipus sind im Norde s Nidersächsisch Wöörterbuech, im Oschte s Weschtfäälisch Wöörterbuech, s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech und s Süüdhessisch Wöörterbuech, im Süüde s Pfälzisch Wöörterbuech und s Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte und im Weschten s Luxeburgisch Wöörterbuech.",🔎
,,,Hessen-Nassauischen Werterbuech,FALSE,"Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Luxeburgische Werterbuech (luxemburgischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Südhessische Werterbuech (rheinhessischi Dialäkt).",🔎
,,,Hesse-Nassauische Werterbuech,FALSE,"Nit berucksichtigt wäre di mitteldytsch Sprochinsle im Oberharz (bschribe im Oberharzer Werterbuech), s Mitteldytsch im Side vum Kreis Göttingen (abghandlet im Hesse-Nassauische Werterbuech) un s Ostfrisisch vum Saterland (erfasst im Saterfrisische Werterbuch).",🔎
3619,Typhus,Tüfus,Tǜphus,TRUE,"S sin vor allem Soldatè vo dè Öschterrychischè Truppè gsi, wo a Tǜphus gschtorbè sin.",🔎
,,,Typhusepidemiy,FALSE,Sy erschti Frau het er dur e Typhusepidemiy verlore.,🔎
3620,Triberg im Schwarzwald,Triberg,Tribärg,TRUE,Z Karlsruè un z Tribärg git au no Denkmòl für yn.,🔎
,,,Driberg,TRUE,D Burg Driberg isch e Burgruine uf eme Bärgsporn sideschtli vu dr Stadt Driberg im Schwarzwald-Boor-Chreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Dribärg,TRUE,D Dribärger Wasserfäll bi Dribärg sin mit ihre insgsamt 163 Meter Fallhechi ein vu dr hegschte un bekannteschte Wasserfäll z Dytschland.,🔎
,,,Driiberg,TRUE,"De Naturpark goht im Norde bis in de Mittler Schwarzwald uff Elzach un Driiberg im Schwarzwald-Baar-Chreis, im Weste längt er in de Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald un Lörrach wie au bi Friiburg bis an de Rhii.",🔎
3621,Naturpark Neckartal-Odenwald,Dr Natuurpark Neckardaal,Naturpark Neckartal-Odewald,FALSE,D Gmai lyt im Naturpark Neckartal-Odewald.,🔎
,,,Naturpark Neckerdal-Odewald,FALSE,"Bammental lyt im Naturpark Neckerdal-Odewald, rund nyyn Kilometer sideschtli vu Heidelberg.",🔎
3622,Stadtpräsident,Stadtpräsident,Schtadtpräsident,TRUE,"Das Amt hät er 1942 uufgeeh, wo er zum Nachfolger vom Emil Klöti als Schtadtpräsident vo Züri gwählt worde isch.",🔎
,,,Stadtpresidänti,FALSE,"Mai 1960 z Iowa City, USA; vo Töüffetu und Züri) isch e Schwiizer Politikeri vo de SP und sid 2009 d Stadtpresidänti vo Züri.",🔎
,,,Stadtpresidäntin,FALSE,Si isch i dr Schwiiz di erscht Stadtpresidäntin gsi.,🔎
,,,Stadtamme,FALSE,Si isch Stadtamme vo Brugg.,🔎
,,,Stadtpresidänt,TRUE,Är bestoot us fünf Lyt (ei Stadtpresidänt im Halbamt und vier Stadtröt im Näbeamt) und wird all vier Joor vo de Lieschtler und Lieschtlerinne gwählt.,🔎
3623,Udligenswil,Uedlige,Udlige,TRUE,"Nachbergmeinde vo Adlige send Dierike im Norde, Udlige im Nordoschte, Chüsnacht im Oschte, Megge im Süde, Lozärn im Südweschte ond Äbike im Nordweschte.",🔎
,,,Uedligeswil,FALSE,"D Nachbergmeinde sind Uedligeswil, Adligeswil, Megge, Greppe, Arth, Meierschappele, Risch und änet em See Walchwil.",🔎
3624,Oberwil-Lieli,Oberwil-Lieli,Oberwil ond Nieli,FALSE,"Das sind Gmeinde Oberwil ond Nieli, aber au Teilgmeinde wiä Oberberike ond Südzufike (numme zwei Hüser) gsi.",🔎
,,,Obärwil-Liäli,TRUE,"Ufm Mutschälle ligät viär Gmeindä: Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg, Widä und Obärwil-Liäli.",🔎
3625,Limmat Verlag,Limmat Verlag,Limet Verlag,TRUE,"Die meischte vo ihrne Romään sind is Düütschen übersetzt worde, e Teil drvo isch bim Limet Verlag z Züri usechoo.",🔎
,,,Limet-Verlag,FALSE,"Es isch en Uuswaal ufere CD us dene churze Tieläktarbete, wo dr Limet-Verlag z Züri ane 2007 im Buech «Igajanumenechligaluege.",🔎
3626,Reichstag (Deutsches Kaiserreich),Reichstag (dütsches Parlamänt),Riichsdaag,TRUE,"Im Summer 1518 isch er als Verdräter vo dr Stadt Nürnbärg uf em Riichsdaag z Augsburg gsi, won er dr Jakob Fugger und anderi bedütendi Persönligkäite gmoolt het.",🔎
,,,Ryychsdaagswaal,FALSE,"Ane 1909 isch dr Hummel in dr Baadische Landdaag gweeld woore, bi dr Ryychsdaagswaal 1911 hed er kai Erfolg ghaa.",🔎
,,,Rychsdaag,TRUE,"I èrè Ersatzwaal Èndi 1875 un nõmòll 1877, 1878 un 1881 isch er im Waalchreis Donaueschingè-Villingè i dè Rychsdaag gwäält worrè.",🔎
3627,Félix Houphouët-Boigny,Félix Houphouët-Boigny,Felix Houphouet-Boigny,TRUE,"Obwou 1983 Yamoussoukro vom damalige Statspresident Felix Houphouet-Boigny zu de nüüi Huptstadt bestümt cho isch, hi sich no ging zaurychi Regierigssbüüros u Botschafte, u o wie d'Nazjonaubibliotek u ds Nazjonaumuseum z'Abidjan befune.",🔎
,,,Houphouët-Boigny,TRUE,"Augschte 1960 uuabhängig woren isch vu Frankryych, isch lang dur d Einheitsbartei PDCI vum Presidänt Houphouët-Boigny regiert wore.",🔎
3628,4. Jahrhundert,4. Jahrhundert,4. Johrhundart,TRUE,"""Aenus"" (da Inn), und isch sitm 4. Johrhundart toalt gsi in d ""Raetia prima"" im Süda und d ""Raet",🔎
,,,4. Johrhundert,TRUE,ere gallische Inschrifte hen oft viili Fehler. Im 4. Johrhundert het dr ,🔎
,,,viärt Jahrhunnärt,FALSE,"D Völkerwandrig, wa am Ändi vam viärt Jahrhunnärt igsetzt het, het d Ziit vam Wohlstand und Fridu fär Galliu als Teil vam römischu Riich biändut.",🔎
3629,Kunsthaus Zürich,Kunsthuus Züri,Kunschthuus z Züri,FALSE,"Im Kunschthuus z Züri het er en eigne Saal, wo sini Bilder uusgstellt sin.",🔎
,,,Chunschthuus Züri,TRUE,1912 het er e Uusstellig im Chunschthuus Züri ghaa.,🔎
,,,Kunschthuus,FALSE,"Dr Omanut schaffet vo Fall zu Fall bi syne Projäkt mit anderne Partner zäme, eso mit dr Stadt Züri, mit em (früenere) Literaturpodium und mit em Filmpodium vo Züri, mit em Kunschthuus und em Schauspilhuus vo Züri, dr Israelitische Cultusgmeind Züri und dr Jüdische Liberale Gmeind Or Chadasch z Züri.",🔎
,,,Kunsthus,FALSE,Das sind die scho meterspurige Strecke Bellevue – Chrüzplatz – Burgwiis und Bellevue – Kunsthus – Römerhof – Chrüzplatz gsi.,🔎
,,,Kunschthuus Züri,TRUE,1941 het s Kunschthuus Züri syni Zeichnigen uusgstellt.,🔎
3630,Essay,Essei,Essey,TRUE,"Näbe vierzää Romään het dr Siegfried Lenz über hundert Verzellige, Theaterstück, Höörspiil, Essey, Reede und Rezensione gschriibe und het sich immer wider in dr Politik iigmischt.",🔎
,,,Essayìscht,FALSE,"Dezamber 2022 z’ Pàriis) ìsch a frànzeescher Schrìftschtäller, Essayìscht, Kunschtkritiker un Hochschüallehrer gsìì.",🔎
,,,Essays,FALSE,Im 2007ni hät er das ales ufghört und schribt nur no schöngäischtigi Literatur und Essays über Reise.,🔎
,,,Essej,TRUE,"Usserdäm het er wichdigi Essej über s Drama gschriibe, s lengste und woorschinlig beste is ""Essay of Dramatick Poesie"" vo 1668.",🔎
3631,Korinth,Korinth,korinthische,FALSE,Demaratus) isch e Aaghörige vo de korinthische Tyrannedynastii vo de Bakchiade gsii.,🔎
,,,korinth,FALSE,De Arion hett am Hoof vom korinthische Tyrann Periandros (625-585 v.,🔎
3632,Grafschaft Werdenberg,D Groofschaft Wärdebeärg,Wärdebärger,FALSE,D Rychsvogtei isch zytewys bi de Wärdebärger gsi.,🔎
,,,Wärdebärg,FALSE,"Er het us em ehemolige eidgenössischen Ort Glarus und siim Undertanegebiet Wärdebärg, ehemolige Undertanegebiet vom Ort Schwyz (Höf, March, Eisiidle) und vom Ort Züri (Herrschaft Sax), den ehemolige gmeine Herrschafte Uznach, Gaster, Sargans, dr Stadt Rapperswil und em Obertoggeburg bestande, wo vorhär zur Fürstabtei Sanggalle ghört het.",🔎
,,,Werdebärg,FALSE,"Johrhundert z Werdebärg, z Lugano und z Mendrisio Lampfögt gsi.",🔎
,,,Werdeberg,FALSE,"S Toggeborg im Weschte isch gmischt, aber überwiegend reformiert, s Rhintl im Oschte isch au gmischt, aber vor alem katholisch (usser de reformierte, ehemolige zürcherische und glarnerische Untertanegebiet vo Sax und Werdeberg).",🔎
3633,"Bräuning, Leu, Dürig","S Archidekduurbüro Bräuning, Leu & Dürig",Franz Bräuning und Arthur Dürig,FALSE,"Archidekdoonisch sticht s Geböid, wo vo de Baumäister Franz Bräuning und Arthur Dürig 1958 entworfe worde isch, uuse.",🔎
,,,Hans Leu,FALSE,"Anne 1946 het si aber zeerscht dr 29 Joor elter, renommiert Baasler Architäkt Hans Leu (1896–1954) ghyroote, ai Joor nodäm dr gmainsaam Suun Felix-Vital Leu uf d Wält chuu isch.",🔎
3634,Walser,Walser,Walserkolonye,FALSE,"Bi Migiandone isch früener eini vo de süüdalpyne Walserkolonye gsi, wo am wytischten unden im Ryysstaal glääge sind.",🔎
,,,Walsar,TRUE,Johrhundert allmählich vo dr Sproch vo da Walsar verdrengat worra.,🔎
,,,walser,FALSE,Johrhundert di walserisch Mundart vo Saley (ital.,🔎
,,,Walsersidlige,FALSE,I dr Provinz sind es baar vo den alte Walsersidlige vom Piemont: Sprooch.,🔎
,,,walsertüütsch,FALSE,"1965 hät er – uf Wuntsch vom Zinsli – aagfange, de walsertüütsch Dialäkt vo de piemonteesische Gmäind Rimella erforsche.",🔎
,,,Walserdörfer,FALSE,"Luuterbrunne, Gimmelwald u Mürre si Walserdörfer u sin im Gegesatz zum übrige Bärner Oberland vom Letschutal vom Wallis här bsidlet worde.",🔎
,,,Waalser,TRUE,D Muntafuunr sen a Mischig us Waalser und Rêtarromaana.,🔎
,,,Walserdörfli,FALSE,"), es alts Walserdörfli.",🔎
,,,Walsersiidlig,FALSE,"Unde am Bärg ligge d Ortschafte Thusis und Cazis, chly wyter oben am Hang d Dörfer Masein, Tartar, Urmein, Flerde, Portein, Sarn, Dalin und Präz und chly under em Glaspass d Walsersiidlig Tschappina.",🔎
,,,Walsergmaine,FALSE,"S Siidwalserisch oder s ""ännetbirgisch Walserdytsch,"" wie dr Paul Zinsli gsäit hed, isch e Uusdrùg fir di hegschdalemanische Dialägd, wù in dr Walsergmaine z Italie ùn im Tessin gschwäzd wääre.",🔎
,,,Südwalser,FALSE,1929 isch de Wilhälm Doegen vom Berliner Luutarchyv mid sim neue Gramofoon-Verfaare is Rysdaal Toonbischpiil vo de Südwalser Dialäkt fürs Zürcher Fonogrammarchyv goge mache.,🔎
,,,Walliser Kolonischte,FALSE,Johrhundert vo Walliser Kolonischte gründt worra.,🔎
,,,Südwalser Dialäkt,FALSE,"Uusnahme sin d Südwalser Dialäkt vo Arrimmu, Im Land un Makanaa, wo dur dr Iifluss vum Italienisch dr ""stimmlos postalveolare Frikativ"" [] in vile Wörter stimmhaft realisiert wird.",🔎
,,,walserisch,FALSE,"Juli 2009 z Room) isch en walserisch-italienische katolische Prieschter, Psicholoog, Profässer und Inschtituutsgründer gsy.",🔎
,,,Walsergmei,FALSE,Septämber 1871 z Ivrea (Turin) isch e italienischer Schriftsteller us dr Walsergmei Greschonei gsi.,🔎
,,,Walsergmeind,FALSE,"Die verschidene Abschnidd vom Taal sind z’oberscht s Pomatt (uf iteliänisch: ""Valle Formazza""), bis hüt e düütschssproochegi Walsergmeind, s ""Valle Antigorio"" bi Domodossola und dr underscht Deil vom ""Val d’Ossola"".",🔎
,,,Walsergmainde,FALSE,A de Lys liget d Walsergmainde Greschonei und Eischeme.,🔎
,,,Walsersidlig,FALSE,Zerscht flüsst der Bärgbach dur s Calfeisetaal a der Walsersidlig Sankt Martin verby und chunt denn in Gigerwaldsee.,🔎
,,,Walserdorf,FALSE,"Dr Ruffiner chunt us em Walserdorf Im Land südlech vom Monte Rosa, vom Wyler ”Fum d’ Rufinu“ bim Dörfli Rusa.",🔎
,,,Walserfamilie,FALSE,Prand ischt im Johr 1347 vo 12 Walserfamilie gründet worra.,🔎
,,,Walsergebiet,FALSE,"Das isch jetz es Buech gsi mit Byschpiil für alli alemannische Mundarte, also au us em Süüddütsche, em Elsass, em Vorarlbärg, vo Liechteschei und au vo de Walsergebiet ännet den Alpen im Piemont.",🔎
,,,Süüdwalser,FALSE,"Für d Alemannia isch er drum wichtig, wil er au über d Spraach und d Überliferig vo de Süüdwalser z Gurin und im Pumatt gschribe hät.",🔎
,,,Walserdoorf,FALSE,"in dr Faschistezyd ""Gressonei"") isch e Walserdoorf in dr idalieenische autonome Region Ougschtaalland (franz.",🔎
3635,Christoph Merian,Christoph Merian,Christoph Merian Stifdig,FALSE,"Dr Grund, wo noch eme Baurächtsverdrag gnutzt wird, ghört dr Christoph Merian Stifdig.",🔎
,,,Christoph Meriaa,TRUE,"D Stadt isch rasant witer gwaggse und 1857 het dr Christoph Meriaa em Spidaal no äinisch under d Ärm grife, das Mol mit 800'000 Franke.",🔎
3636,Bahnhof Tuttlingen,Baanhof Duttlingè,Baanchnotè Duttlingè,FALSE,Mai 1934 isch d Vobindungskurvè vom Baanchnotè Duttlingè zum Abzwygbaanhof Hattingè (Baddè) a dè Baddischè Schwarzwaldbaan.,🔎
,,,Duttlingè,FALSE,"Im Johr 1934 isch s sognannti Hattinger Gleisdreiegg baut worrè, è Vobindigskurvè zwǜschè dè Baanhööf Duttlingè a dè Gäubaan bzw.",🔎
,,,Duttlinger Bahnhof,FALSE,"Es fahret die Stadler-Regio-Shuttles vom Ringzug, welli vo Rottwyl kömmet un über die Gäubahn bis Duttlinger Bahnhof fahret.",🔎
,,,Duttlinger Baanhof,FALSE,"Èrscht z Immèdingè zwygt d Donaudalbaan ab un gòt übber Mööringè bis zum Duttlinger Baanhof, wa abber è gränzübberschrittendi Baan zwǜschè m Baddè un Württèbärg gsi isch.",🔎
3637,Sachsen,Sachse,Saxe,TRUE,Uf Verwaltigsebene existiert e Partnerschaft mit Hirschfelde in Saxe.,🔎
,,,sächsischè,FALSE,"Dè Ingenieur un Dirèktor vo dè sächsischè Ysèbaavowaltig Max Maria vo Wèber hèt dezuè diè èrschtè vobindlichè Reglè uffgschtellt, wo spôter allgemein anerkannt worrè sin.",🔎
,,,Sachsn,TRUE,B. z Fròngn odder Sachsn) odder nu mit Brot (z. B.,🔎
,,,Königriich Sachse,FALSE,"S Königriich hät de Rest vo Pommere, Westfale, de nördlichi Teil vom Königriich Sachse und d Rheinprovinz übercho.",🔎
,,,Saggse,TRUE,"D Stadt bildet zämme mit dr benoochberte Groossstadt Leipzig e Balligsruum und zämme mit Leipzig und nüün andere Stedt in Saggsen-Anhalt, Saggse und Thüringe d Metropolregioon Middeldütschland.",🔎
,,,Sachsè,TRUE,Bi dè DR hèn d Kollèloks bedingt durch d Elektrifizyrig vo irenè Hauptysatzschtreggè z Thüringè un Sachsè un dè Ersatz durch Großdiselloks vo dè Baureiè V 200 un spôter 130 scho bi Yfüürig vo dè EDV-Nummerè 1970 im Betrièbsdiènscht kaum no è Rollè gschpillt.,🔎
,,,säggsische,FALSE,"Januar 1938 z Deutschbaselitz, hüt en Ortsdäil vo Kamenz in dr säggsische Oberlausitz) häisst äigentlig ""Hans-Georg Kern"" und isch e dütsche Mooler und Bildhauer.",🔎
,,,Chenigrych Sachse,FALSE,"Juli 1857 z Wiederau, Amtshauptmannschaft Rochlitz, Chenigrych Sachse; † 20.",🔎
,,,Köönigriich Sachse,FALSE,"Juni 1810 z Zwickau, Köönigriich Sachse; † 29.",🔎
,,,Frejstaat Sachse,FALSE,"""Wörterbuch der obersächsischen Mundarten"") erfasst d Dieläkt, wu im Frejstaat Sachse gschwätzt wäre.",🔎
,,,Könnigrych Sachsè,FALSE,"Im Könnigrych Sachsè isch d Kennung anderscht ummè uffbaut gsi: ooni Buèchschtabbèfolge, nu übber römischi Ziffèrè vo I bis V. D Nummèrèschilder von è baar chlynerè Staatè hèn irem Nammè entschprèchend ein odder zwei Buèchschtabbè, wiè A für Anhalt (zum Deil gfolgt von èrè römischè Ziffèrè).",🔎
,,,Sàchsa,TRUE,"Wu sa noch a Bubbala gsìì-n-ìsch, hann d’ Äältra mìt ìhr un ìhra dräi Hàlbgschwìschtera ìns Haimetdorf vum Vàtter, Liebschütz ìm Sàchsa gwàndelt.",🔎
,,,Freistaat Sachse,FALSE,"Es git aber ekei Kontinuität zwüsche de «hütige Sachse» im Freistaat Sachse und em «historische Volch vo de Sachse», wil die hütige Sachse e kulturelli Mischbevölkerig us süd-, mitteldütsche und slawische Mensche si, wo dur Kolonisation und Assimilation entstanden isch.",🔎
,,,sächsisch,FALSE,Anne 1928 isch d Familie in s sächsisch Torgau zoge.,🔎
,,,Sachs,TRUE,"Im «Zürcher Literatuurstryt», wo’s um d Kwalitäät vom Schwiizerdüütsch ggangen isch, hät der Breitinger zäme mit em Johann Jakob Bodmer ab 1740 gägenüber em Sachs Johann Christoph Gottsched angaschiert d Meinig verträtte, der schwiizerisch Woortschatz seg glych vil wärt wie der (mittel-)düütsch.",🔎
,,,Sachsa,TRUE,"soin ander Neff, d Hairich dr Lewe, d Herzog vo Boira und Sachsa gärgert - immerhin isch dr sell 1129 uf dr Raveschburg boora worra.",🔎
3638,Tschecho-Slowakische Republik,Tschecho-Slowakische Republik (1938-1939),Tschecho-Slowakischi Republik,TRUE,"Vo 1938 bis 1939 hät s Land ""Tschecho-Slowakischi Republik"" (Č-SR) ghäisse und isch e föderativi Republik mit zwei autonome Teilstaate ksi.",🔎
,,,Tschecho-Slowakei,FALSE,"Nachdem d föderalisierti Tschecho-Slowakei im März 1939 vo Dütschland und Ungarn zerschlage und militärisch bsetzt worde isch, hät de tschechoslowakisch Präsident Edvard Beneš, wo 1938 zruckträte isch, z Paris mit Frankriich im Oktober 1939 erfolglosi Verhandlige gfürt.",🔎
,,,Nachmünchner Tschechoslowakei,FALSE,"Nach enere schwäre Phase i de Zit vo de Erste Republik, wo de Klement Gottwald 1929 d Partei bolschewisiert hät und si dorum vili Mitgliider verloore hät, und em Verbot i de Nachmünchner Tschechoslowakei 1939, isch d Führig vo de Partei nach Moskau geflohe.",🔎
3639,Bündner Alpen,D Bündner Alpe,Bündner Alpe,TRUE,Im Kanton Graubünda isch di höchschti Erhebig de Piz Bernina () i da Bündner Alpe und de tüüfschti Punkt isch in dr Moësa z’underscht im Misox a dä Gränza zum Kanton Tessin ().,🔎
,,,Bündner Alpè,TRUE,Dõdemit wär è durchgängigi Vobindig zwǜschè Fryburg un Schaffuusè als Zuèlauf vo dè immer no blaantè Alpèdransversalè i dè Bündner Alpè (Splügèpass/Lukmanièrpass) entschtandè.,🔎
3640,Sternbild,Sternbild,Stärnbild,TRUE,Das Stärnbild bestoot nume us schwechere Stärn und gseet schon e chli gwälleled us.,🔎
,,,Schternbild,TRUE,"D Erd oder d Artemis selber hen dodruf e Skorpion vorbrocht, wu de Orion nix het gege usrichte kinne un wu ne am End umbrocht het, deno sin beidi als Schternbild in de Himmel versetzt worre.",🔎
,,,Schtarnbìld,TRUE,"Alpha Centauri (α Centauri, àbg’kìrzt α Cen, àwwer àui Rigil Kentaurus, Rigilkent, Toliman odd’r Bungula g’nännt) ìsch a Doppelschtarnsüschteem, wo ìm Schtarnbìld vum Käntàuir àm Süüdhìmmel lììgt.",🔎
3641,Kastrat,Kastrat,Kastraate,FALSE,D Epoche vo de Kastraate und prima donne het aagfange.,🔎
,,,kastrat,FALSE,"Zum d Sängerdrubbe aawärbe, bsundrigs dr Starkastrat Senesino, isch dr Händel uf Dresde gange, het aber nume e Däilerfolg ghaa.",🔎
,,,Kaschtrat,FALSE,Langi Zyt sin Buèbèschtimmè vo guètè Sänger durch Kaschtration erhaaltè blibbè.,🔎
,,,Kaschtratè,FALSE,"Dè Alt (wiè italiènisch ""alto"" un ladynisch ""vox alta"", „hochi Stimm“, vo ""altus"", „hoch“), Meezaal vo dè ""Alt"", i dè Schwyz au ""d Ältè"" dauft, bezeichnèt i dè Musig d Stimmgattig odder Stimmlaag vo dè düèfèrè Stimm vo dè Frauè- odder Buèbèschtimmè („Knabèalt“) odder diè zimli hochi Männerschtimm, historisch gsää bsunders au d Kaschtratè-Stimmè.",🔎
3642,Hausziege,Gäiss,Gäisse,FALSE,"Joorduusig v. d. Z. woorschinlig zerst Gäisse, denn Schoof und zletscht Rinder domestiziert, und in dr Middelstäizit het sich d Wäidwirtschaft immer mee usbräitet.",🔎
,,,Goißbock,FALSE,"D bekanndeschd Versioo handld vo ama Bauer, mo sein Goißbock – so wia ma s friehr gmachd hod, wemma mid dr Boscht odr amma Karra gewehnd war, an da Eisenbaawaga bendad, abr am nächschda Hald blos no da Kopf fenda ka.",🔎
,,,Geiß,FALSE,Buebe in Läderhose und Maidli in de Trachde hocke uf änem Heuwage obe und a Geiß isch an de Wage drabunde odr wird hinterhäre zoge.,🔎
,,,Gaisse,FALSE,"An Nutzdier het s vor allem Vii, Ross, Biffel, Schof un Gaisse.",🔎
,,,Geiße,FALSE,"Mit Sicherheit noogwise isch s Halte vu Schof un Geiße fir d Zyt vor 3750 bis 3550 Johr, in dr Spotzyt isch wahrschyns au Rindvih ghalte wore.",🔎
,,,Gaiße,FALSE,"An Huusdier wäre vor allem Chie ghalte, aber au Ross, Schof, Gaiße, Esel, Hiener, Hind un Chatze.",🔎
,,,Geisse,FALSE,"Als Huustier sy vor allem Chüe, Schaf, Geisse, Esle und was süsch no zum ne Hof het ghört, agluegt worde.",🔎
3643,Demenz,Demenz,Demänz,TRUE,"D Alzheimer-Chrankhet (AK) () isch e nöirodegenerativi Chranket, wo in iirere hüfigste Form bi Persone vorchunnt, wo elter as fümfesächzig si, und wo für öbbe 60 Brozänt vo de öbbe 24 Millione Demänzfäll verantwortlig isch, wo uf dr Wält vorchömme.",🔎
,,,Demänze,FALSE,"Dr Waan gältet as Zäiche von ere psüchische Stöörig, und cha under anderem bi schizofrene Psüchoose, bi affektive Stöörige (schweri epressioon oder Manii mit psüchotische Sümptoom), bi Demänze und andere psüchische Chrankhäite mit oder ooni diagnostizierbare organische Ursache ufdräte.",🔎
,,,demänt,FALSE,Spööter isch er demänt worde.,🔎
3644,München,Münche,Münchner,FALSE,Schliäßlig het er d Theologii ganz gheie lo un het an dr Münchner Akademii viär Johr (bis 1851) Kunscht gstüdiärt.,🔎
,,,Münchu,TRUE,"Churz na schinär Giburt, sind schini Eltru 1880 uf Münchu giziglut, wa schine Vatär und schine Etro än eiguni Fabrik fär elektrischi Grät gigründut heint.",🔎
,,,Münchä,TRUE,Dä Thurgau ligt zmitz im High-Tech-Drüegg Stuggard–Münchä–Mailand.,🔎
,,,Müncha,TRUE,"B. mittem Egogrill oder am Rapper Omega Takeshi vu 88:komaflash (Müncha), audio88 us Berlin/Neuölln oder Sensational vu Wordsound Recoding z New York City.",🔎
,,,Minchen,TRUE,Fenf Jôhr schbätr hôt‘r an Lehrufftrag vo dr Staatlicha Musikhochschuel Minchen ôôgnomma.,🔎
,,,Mincke,TRUE,"In Wirzburg, Mincke und Berlin hot'a Staatswisseschaft, Gschicht und Kunschtgschicht schtudiert, isch Diplom-Volkswirt wore und hot glei zweimol mit Auszeichnung promoviert.",🔎
,,,Mìncha,TRUE,"D Verziarung uf em Rothüss ìsch ìn dr làuifenda Zitt mehrmols nèi gstrìcha worra: ànna 1779, ànna 1846, ànna 1893 wo dr Wagner (vu Mìncha) d schwitzer Wàppa awaggmàcht hàt, vu 1962 bis ànna 1966, un vu 1979 bis ànna 1988 dur dr Jean-Paul Brucker un dr Guy Vetter wo d schwitzer Wàppa wìder ànagmàcht han.",🔎
,,,Mincha,TRUE,So haißt mr amol Bamberg d „Hauptstadt vom Bier“ ond andrswo Mincha.,🔎
,,,Minchä,TRUE,"Vo 1904 bis 1907 isch är de z Minchä gsi, zerscht i dr Klass vom Heinrich Knirr a dr Akademii vo dä bildendä Kinscht, de i der Azbe-Schuäl, wo dr sloweenischä Maaler Anton Ažbe (1862–1905) ggrinded hed.",🔎
,,,Minke,TRUE,Septämber 1922 z Minke; † 20.,🔎
,,,Münschen,TRUE,"Noch sim Studium ìn Literàtür, Gschìcht, Wìssaschàfta, un Filosofi ìn Stràsborig, Münschen, Bàris un Berlin het'r mìt sina Frìnd Otto Flake un Ernst Stadler mehreri Zytschrìfta un mehreri Gadìchts'biacher vereffentlichd.",🔎
,,,Münchè,TRUE,"Uff Wunsch vo sim Vatter hèt er vo 1843 bis 1847 Rächtswûssèschaftè a dè Universidätè z Münchè, Heidelbärg un Bèrlin schtudyrt.",🔎
,,,Minga,TRUE,"Noch em Abitur an dr Kooperative Gsamtschuel (KGS) Leeste anne 1983 het si z Hamborch e Semeschter Tanzpedagogik studiert, derno isch si vu 1984 bis 1986 uf d Hochschuel fir Musik un Theater Hannover gange un vu 1986 bis 1987 uf d Otto-Falckenberg-Schuel z Minga.",🔎
,,,Minche,TRUE,Noch em Jurastudium z Heidelberg un z Minche (mit em Abschluss 1834) isch de Hecker noch ere kurze Tätigkeit im Staatsdienscht Awalt z Manne worre.,🔎
,,,Minchner,FALSE,"Noch im Johr 1965 isch e Minchner Schielerin vum Gricht zue sechs Tag Putze im Altersheim verurteilt worre, wil sie mit nix wie eme Bikini on iber de Viktualiemarkt schpaziert isch.",🔎
3645,Bagnes,Bangis,Verbier,FALSE,"Um e Taalchessel vo Verbier ume ziet sech d Kreete vo ""Savoleyres"".",🔎
,,,Le Châble,FALSE,Va Martinach chunnt en Iisubaanlingja ds Taal feremüf und verzwigt schi bi Sankt Brancher zenu Streckine uf Le Châble im Bangistaal und uf Orsières.,🔎
,,,Bangistaal,FALSE,"A dere Stell chunnt d Dranse is Tall abe, wo en Sytefluss vo dr Rhone isch und bim Gross Sankt Bärnhardspass und im Bangistaal afoot.",🔎
,,,Banigtaal,FALSE,"Ufe Maurice Casanova (1925–1995), wo bis 1990 sälber au e ""Glossaire""-Redakter gsi isch, goot s Projäkt fürnes Wörterbuech vom Banigtaal zrugg.",🔎
3646,Regierungsbezirk Nordbaden,Regiirigsbezirk Nordbade,Regierigsbezirk Noordbaade,TRUE,"Dr Voorlaifer isch dr Regierigsbezirk Noordbaade gsii, wù ane 1952 bilded wooren isch us dr Noordhälfdi vùm friejere Land Baaden.",🔎
,,,Nordbade,FALSE,De Axel Fischer isch zwüsche 1992 un 1993 im Landesvorschtand vo de Jungen Union vo Bade-Württebärg gsi un isch sit em 1993i im CDU-Bezirksvorschtand vo Nordbade.,🔎
,,,Regierigsbezirk Nordbade,TRUE,"Dr Regierigsbezirk Nordwirttebärg isch mit Bildig vum Land Bade-Wirttebärg anne 1952 as ain vu dr vier Regierigsbezirk yygrichtet wore, di andere sin dr Regierigsbezirk Sidwirttebärg-Hauezollre gsii, dr Regierigsbezirk Nordbade un dr Regierigsbezirk Sidbade.",🔎
3647,Schanfigg,Tschelfigg,Schelfigg,TRUE,"Im Nordoschte vum Bündnerland, nämlig im Prättege, im Schelfigg un uf Tavaa, stoht dr Personenamme ebefalls ohni Artikel.",🔎
,,,Tschilfigg,TRUE,"S Chlooschter het scho dozmol Güeter und Ykümpft, vilecht vom Rych verlihe, a däne Orte gha: Ragaz, Undrvaz, Chur, Trimmis, Domat, Flims, Rusein, Ladir, Siat, Duvin (Lugnez), Splüüge, Casaccia im Bergell, Tschilfigg, Quarte, Weese, Bollige (hüt z Rapperswil-Jona, Escha, Fläsch, Maiefäld, Tugge (dozmol no am Zürisee), Fuasche, Güttinge un Hirschlatt am Bodesee, Wettswil im Züripiet, Wäggis (Luzärn), Sulz im Voradlbärg und Morter im Vinschgau.",🔎
,,,Schamfigg,TRUE,"Lischte vo de Sache, wo zu der Schänkig vom Tello ghöre Wie s der Bruuch gsi isch, zellt d Urkunde no d Züüge vom Vertrag uf, und so sind no mee Ortsnäme dokumäntiert; der Tegscht zitiert bischöflechi Verwalter und Dienschtlüt vom Hof vo Chur, vo Domat, vo Sargans, vo Mels im Sarganserland, vo Trimmis underhalb vo Chur, usem Schamfigg, vo Muldain, wo hüt e Frakzion vo dr Gmaind Obervaz isch, und vo Buchs im Sanggaller Rhytaal.",🔎
3648,Kulturweg Limmat,Kulturwäg Limmet,Kulturwäg Bade - Wettige - Noiehof,FALSE,"Ebefalls muemer d Wettinger Chammerkonzert, s Programmkino Orient, s Eduard-Spörri-Museum, d Gmeindsbibliothek met Läsige sowie de Kulturwäg Bade - Wettige - Noiehof erwähne.",🔎
,,,Kulturwägstiftig Bade-Wettige-Noiehof,FALSE,"Si isch Mitgliid vom Stiftigsrot vom Kurtheater Bade-Wettige, vo de Kulturwägstiftig Bade-Wettige-Noiehof und vo de Eduard Spörri-Stiftig Wettige.",🔎
3649,Exklave,Exklave,Exklaafe,TRUE,Die andere Gebiet vom Daal sind im Bann vo La Punt-Chamues-ch und en Exklaafe vo Madulain.,🔎
,,,Exklav,TRUE,Die Exklav Buxe wird im Weschde vù dr chraisfrèi Schdad Memmenge vùm iibrige Bied vùm Landchrais abdränd.,🔎
,,,Exklavè,TRUE,"Nebbè dè Gmeind Rafz befindet sich nõ è Exklavè vom Kanton Schaffuusè i sellerè Schlaufè dinnè, wo diè beidè Gmeindè Rüèdlingè und Buèchbärg umfasst.",🔎
,,,Exklava,FALSE,"Vadoz liit am Alparhii, ghört zum Wahlkrais Oberland und hot sechs Exklava.",🔎
,,,Exklààwa,FALSE,"D’ Gmainda Comines-Warneton bìldet a Exklààwa, wo dur Wäschtflàndra un Frànkrììch umgaa ìsch.",🔎
3650,Nordpol,Nordpol,geografische Nordpol,FALSE,"Wil weder dr Robert Peary no dr Frederick Cook oder dr Richard Byrd chönne bewiise, ass si am geografische Nordpol gsi si, isch s mööglig, ass dr Amundsen au zu de erste Mensche ghöört, wo dört aachoo si.",🔎
,,,Pol vu dr nerdlige Hemisphäre,FALSE,"Dr ""Arktisch Ozean"" lyt in dr Arktis, im usserschte Norde vu dr Nordhalbchugle vu dr Ärd, im Ramme vu dr vier Pol vu dr nerdlige Hemisphäre zwische dr Kontinänt Asie, Europa un Nordamerika, wu im Siide aagränze.",🔎
3651,Nebelspalter,Nebelspalter,Näbelschpaltr,TRUE,Ä ganzi Räiä vo siine Gedicht und politischä Schprich sind zerscht im Näbelschpaltr erschinä.,🔎
,,,Näbelspalter,TRUE,"Gschaffe hät dää Begriff d Redakzioon vo de humoristische Zytschrift ""Der Postheiri,"" wo vo 1845 bis 1875 z Soledurn usechoo isch und en Aart ""Näbelspalter"" vom 19.",🔎
,,,Näbuspauter,TRUE,"Är schrybt o regumäßig im Satireblatt ""Näbuspauter"".",🔎
,,,Näbuschbalter,TRUE,"Sämtlechi Zitige hei drüber brichdet; under em Titu «Ein Hauch von Berner Rouge» hei Läser im ""Näbuschbalter"" ere Karikatur vom Franco Barberis vo drü Meitli im Minirock folgendi Text zuegordnet: «Häsch s rot Büechli nonig gläse?», «Hesch dä gseh?",🔎
3652,Buch Amos,S Buech Amos,Buech Amos,TRUE,"Si isch mündlig bekannt gmacht und denn vilmol ufgschriibe und überliiferet worde und umfasst nit nume Eräigniss in dr Zuekumft, sondern vilmol wie zum Bischbil im biblische Buech Amos au Kritik an dr Vergangehäit und Gegewart vo de Lüt, wo si an sä grichdet gsi isch.",🔎
,,,Amos,FALSE,"Mit Hilf vo de kultkritische Brofetie vom Amos und Hosea het er brobiert, sini Glaubensbrüeder z überzüüge, ass s Ändi vom Tämpelkult nit s Ändi vom Judedum müess bedüte.",🔎
,,,Brofeet Amos,FALSE,"Wie dr Brofeet Amos forderet er soziali Grächtigkäit und e Veränderig vo dr Gsellschaft (Hos 10,12f), er stellt aber d Kritik am Opferkult und an de Briester in dr Vordergrund.",🔎
3653,Sexualdimorphismus,Sexualdimorphismus,Gschlächtsdimofismus,FALSE,"Bim Gwicht git s e dütlige Gschlächtsdimofismus: wäärend Wiibli öbbe 25 bis 50 Kilogramm schwer wärde, sich s Gwicht vo Männli zwüsche 35 bis 70 Kilogramm.",🔎
,,,Sexualdimorfismus,TRUE,"Wil aber die mäiste wiiblige Primate im Verheltnis zu iire männlige Artgnosse wääsentlig weniger usbrägti Brüst häi as d Fraue, nimmt mö aa, ass die wiiblige Brüst au no e speziell menschlige Sexualdimorfismus si und iiri Aaziejigschraft uf potenzielli Partner e zwäiti wääsentligi Funkzion usmacht.",🔎
,,,Gschlächtsdimorphismus,FALSE,"E baar Arte hai en usprägte Gschlächtsdimorphismus, wobii d Männli vo mängge Arte dopplet so schwer wie d Wiibli chönne si und sich au in dr Farb vom Fäll chönne underscheide.",🔎
,,,gschlächtsspezifischi,FALSE,"In dere Zit bräge sich wäge dr dütlig erhöhte Konzentration vo de Gschlächtshormon bi beide Gschlächter die sekundäre Gschlächtsmerkmol vollständig us, wie öbbe die gschlächtsspezifischi Körperbehoorig.",🔎
,,,Gschlächtsdimorfismus,FALSE,"Dr dütligi Gschlächtsdimorfismus vom Mensch wird dur d Verdäilig vo de Chromosoom in dr Zygote bestimmt, bsunders vo de Gschlächtschromosoom.",🔎
,,,gschlächtsdimorf,FALSE,"D Eggzeen si bim Gmäine Schimpans stark gschlächtsdimorf (bi Männli si si dütlig gröösser), bim Bonobo seer vil weniger.",🔎
3654,Kleinandelfingen,Chliiandelfinge,Chlii-Andelfinge,TRUE,"Andelfinge hätt e Nachbersgmeind Chlii-Andelfinge, wo mal hätt wele fusioniere mit Andelfinge, aber das isch bim Traum vo de Chlii-Andelfinger plibe.",🔎
,,,Chliandelfinge,TRUE,"Nachbargmeinde sind vo Nordweste us im Uhrzeigersinn: Rhynau, Benke, Trüllike, Chliandelfinge und Flaach im Kanton Züri, Buechberg und Rüedlinge im Kanton Schafuuse, wie au Lottstette im Landchreis Waldshuet z Bade-Würtebärg, Düütschland.",🔎
,,,Chlyandelfinge,TRUE,Oktoober 1821 z Chlyandelfinge; † 18.,🔎
3655,Gelber Frauenschuh,Gählè Frauèschuèh,Frauèschüèli,FALSE,Dõ bschtòt èn Bschtand vo dè üßerscht seltènè Frauèschüèli.,🔎
,,,Gäälè Frauèschuè,TRUE,"Bsunders dè üsserscht seltènè Gäälè Frauèschuè, wellè i sim Revir im Gwann ""Lindenbärg""/""Spièssèbärg"" heimisch isch, hèt sin bsunderè Schutz gnossè.",🔎
3656,Galilei-Transformation,Galileidransformazioon,Galilei-Dransformazioone,FALSE,"Wenn d Elektrodünamik nume gegenüber Galilei-Dransformazioone inwariant weer, denn gäb s käini Indukzionserschiinige und käini elektromagnetischi Wälle, wo sich usbräite.",🔎
,,,Galileidransformazioone,TRUE,"D Dransformazioone (Umrächnigsformle), wo mä in dr klassische Mechanik vo äim Inerzialsüsteem ins andere umrächnet mit ene, häisse Galileidransformazioone, und d Äigeschaft, ass die Gsetz nit vom Inerzialsüsteem abhänge (sich also bin ere Galileidransformazioon nit ändere), häisst entsprächend Galilei-Invarianz.",🔎
,,,Galilei-Dransformazioon,FALSE,In dr klassische Mechanik hänge zwäi Inerzialsüsteem dur e Galilei-Dransformazioon zämme.,🔎
3657,Cäcilia von Rom,D Cäcilia vo Rom,Cäciliedaag,FALSE,"Zu de Mäisterwärk vom Purcell ghööre si ""Te Deum"" und ""Jubilate"", wo für e Cäciliedaag vom Joor 1694 entstande si.",🔎
,,,Cäcilia vo Rom,TRUE,"Dr Teggst, en Ode zu Eere vo dr häilige „Cäcilia vo Rom“, het dr John Dryden (1631–1700) verfasst und gältet as Mäisterwärk vo dr änglische Dichtkunst.",🔎
,,,Cäcilia,FALSE,"Cäcilia für Soli, Choor und Orchester vom Georg Friedrich Händel.",🔎
,,,Caecilia,FALSE,"Andreas, Thomas, Jacobus), ""Bischofslegände"" (Nikolaus, Martinus), ""Mönchslegände"" (Antonius Eremita, Benedikt, Franziskus), ""Jungfrauelegände"" (Agnes, Agatha, Caecilia) und ""Büesserlegände"" (Gregorius).",🔎
3658,Mykenisches Griechisch,Mykenischi Sprooch,mykenischi,FALSE,"Und au hüt stellet moderni Wüsseschaftler immer wider fest, as d Ilias Begebehaite und Sache schilderet, wo i di mykenischi Bronzezit bassed, drum nemet verschidnigi Forscher a, as die Eepe wenigstens zumene Tail beraits usem 12.",🔎
,,,mykenisch,FALSE,"Kydonia; mykenisch: ""Kudōnijā"") sind em Zeus und em Dionysos () Biilihung gopferet wore.",🔎
,,,Mykenisch,FALSE,"gits großi Literatür, wu iberliiferet isch – do isch aber s Mykenisch scho verschwunde gsii.",🔎
,,,Mykenische,FALSE,Di ältist öberlifreti Sproochstuufe vom Griechische isch s Mykenische (um 1200 v. Chr.,🔎
,,,mykeenischi,FALSE,"Möglicherwiis nennt aber scho e mykeenischi Uurchund de Manename ""Imrios"" „Imbrier“.",🔎
,,,mükenische Griechisch,FALSE,"; ""Krētā;"" s Ethnonym isch scho im mükenische Griechisch beläit im Wort ""ke-re-si-jo we-ke"" = ""Krēsio-wergēs"" (transkribiert us dr Linear B); türkisch ""Girit,"" früener au italiänisch ""Candia"" (vo arabisch ""Chandaq"" «Graabe».",🔎
3659,Eierstock,Äierstock,Äierstöck,TRUE,"d Vagina, d Äierstöck, d Gebäärmueter, d Hoode, d Nääbehoode, d Soomewääg und dr Penis.",🔎
,,,Eierstöck,TRUE,"Si ghöre, wie d Eierstöck vo de wiiblige Wäse, zu de sogenannte Keimdrüese (""Gonade"") und produziere d Soomefäde (Spermie).",🔎
,,,Ovarie,FALSE,Au d Ovarie vo de Wiibli si im Allgemeine baarig.,🔎
,,,Ovar,FALSE,"Gstüürt wärde die Vorgäng hormonell vo de Organ Hypothalamus, Hypophyse und Ovar zsämme.",🔎
,,,ovariell,FALSE,"D Menopause isch der Ziitpunggt vo der letzte spontane Menstruation im Läbe von ere Frau, wo druf, retrospektiv betrachtet, kei ovariell usglösti Bluetig us der Gebärmueter meh chunnt und wo drmit d Fruchtbarkeit vo der Frau beändet isch.",🔎
3660,Steinhausen ZG,Stäihuuse ZG,Steihuuse,TRUE,"D Nachbarsgmeinde vo Cham sind Hüünebärg, Zug, Steihuuse, Chnoonau und Maschwande.",🔎
,,,Stäihuuse,TRUE,"Naachbergmäinde sind Maschwande im Weschte, Mäpmischtette im Norde und Oschte Chappel am Albis im Oschte, Stäihuuse (ZG) und Cham (ZG) im Süde.",🔎
,,,Steihuse,TRUE,"D Nachbargmeinde vo Chappel sin im Kanton Züri Knonau, Mettmeschtette, Rifferswil un Huse am Albis, im Kanton Zug Baar un Steihuse.",🔎
,,,Staihuuse,TRUE,"Wer mit PK gmeint isch, isch ned gsischeret, do git’s numme vermuetige, aber i de Chileschätz vo Staihuuse un Muätital hets Turmmonschtranze vom gliiche Künschtler, wobi di vo Muätital us em Johr 1639 isch.",🔎
3661,Höhlenbär,Höölibäär,Höölebäär,TRUE,"S Museum zäigt Duurustellige über verschiideni Themene uf ere Flechi vo mee as 3'000 m2: Fink & Star (Vögel in dr Schwiz); Bär & Luggs (Süüger in dr Schwiz); Gold & Rubin (Mineralie us dr ganze Wält); Pyrit & Bärgkristall (Mineralie us dr Schwiz & dr Regioon Basel); Höölebäär (us em Jura); Ammonit & Donnerkeil (Verstäinerige us dr Regioon Basel); Füür & Wasser (d Dünamik vo dr Ärde); Dino & Saurier (Dinosaurier und iiri Umwält); Mammut & Seebelzaandiiger (Gschicht vo de Süüger); Dintefisch & Summervoogel (Wirbelloosi Dier); Fisch & Frosch (Fisch, Reptilie & Amfibie us dr Schwiz); Kolibri & Kakadu (Vögel us dr ganze Wält); Quagga & Dodo (Bedroot & usgstorbe); Grottenolm & Fläädermuus (d Wält vo de Höölene) Dier us dr Regioon und au exotischi Exemplaar si usgstellt.",🔎
,,,Höhlebär,TRUE,"Andri Tiir, wo gjagt worre sin, sin s'Nashorn, s'Rentiir, s' Wildpferd un dr Höhlebär.",🔎
3662,Grönland,Grönland,grönland,FALSE,"Vo Norwäge us sind i dere Zyt – de Wikingerzyt – Island, d Färöer und Südgrönland bisidlet worde, und au d Orkney- und d Shetlandinsel händ zytewys zu Norwäge ghört.",🔎
,,,Grenland,TRUE,Mit em Atlantik isch dr Arktisch Ozean dur s rund 1.500 km brait Europäisch Nordmeer zwische Grenland un Nordeuropa bzw.,🔎
,,,Gréénland,TRUE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,Grönländische,FALSE,Augschte 2020 uf em Grönländische Inlandyys) isch e Schwyzer Glazioloog gsii.,🔎
3663,Witznautalsperre,Witznaudalschperri,Stausee Witznau,FALSE,"D Staumuèer vom ""Stausee Witznau"" lyt ca.",🔎
,,,Witznaubeggi,FALSE,"Wôrend s Albbeggi für dè Zuèschtupf zum Stausee Schwarzabrugg sorgè duèt, isch dè Mettma-Stausee s Obberbeggi un dõdemit dè Zuèschtupf zum Witznaubeggi.",🔎
,,,Witznauschtausee,FALSE,"Dè Ursee hèt dõdemit è Form ghaa wiè s Mettmabeggi un dè Witznauschtausee, woby disèllè im Gegèsatz zum Ur-Schluchsee beides Stauseè sin.",🔎
3664,Grafen von Küssenberg,Grõfè vo Küssèbärg,vo Küssèbärg,FALSE,"Uff dè Untermettinger Bärg hèt dè Hans vo Kränkingè, als vo Küssèbärg benamst, dè Freihèrr vo Roggèbach.",🔎
,,,Grõfè vu Chüssèbärg,TRUE,"I dè karolingischè Zit, um 1200 ummè, isch d Grõfschaft Chlèggau è Blätzlihäs gsi, wo d Freyhèrrè vu Chrènkingè, d Grõfè vu Chüssèbärg, s Kloschter Allerheiligè z Schaffuusè sowiè s Hochschtift Konschdanz Blätzli dèvu ghaa hèn.",🔎
3665,Ghana,Ghana,ghanaisch,FALSE,Dr Listhrop schtàmmt üss’ra ghanaisch-jamaikàànischa Fàmìlia.,🔎
,,,ghana,FALSE,"August 2018 z Bärn, Schwyz) isch e ghanaische Diplomat gsii.",🔎
,,,Goldkischte,FALSE,Dernoi isch er as Missionsdokter an d Goldkischte z Afrika gange un 1906 uf China.,🔎
3666,Buch,Buech,Büecher,FALSE,"D Buechmoolerei isch e Kunstgaddig, wo sich mit dr moolerische Gstaldig vo Büecher und andere Schriftwärk befasst.",🔎
,,,Buechkultur,FALSE,D Leipziger Buechmäss isch e grossi Mäss für d Buechkultur un d Literatur z Düütschland.,🔎
Grumms Èlsass,Fahnenflucht,Faaneflucht,Deserzioone,FALSE,"Das häi si gmacht zum d Verdäidigung vo de Gränze versterke, aber es het au immer wider Deserzioone gee, wie zum Bischbil bi Sebastoupolis, wo die zwangsrekrutierte Slawe zu de Araber übergloffe si und dr Justinian e schweeri Niiderlaag erlitte het; in dr andere Richdig het mä Bevölkerigsgrubbe us Chläiasie uf e Balkan gschickt.",🔎
,,,Desertion,FALSE,"Wäge Desertion, Ufrüef zu Generalstreiks (z.",🔎
,,,desertiert,FALSE,"1943 ésch´r wie àlli Elsasser én sinem Àlter vun de Ditsche Wehrmacht zwàngsrekrutiert wore (de ""Malgré Nous""); e Johr spoter ésch´r vum Hitlerkriej desertiert.",🔎
3668,Bözen,Böze,Bööze,TRUE,"Us em Bann vo Effige flüsst d Sissle zimli flach durs Lindetaal gäge Nordweschte der Autobaan noche uf Bööze, wo au im Bezirk Brugg liit.",🔎
,,,Bäze,TRUE,"D Bärner häi drus e Landvogtei gmacht, wo as ""Oberamt Schänkebärg"" d Ämter Thale, Däischbere, Välte, Bäze, Bözbärg, Stilli und Hottel umfasst.",🔎
3669,Reinach,Reinach,Rynach,TRUE,"Kei historischs Stadträcht, aber über 10'000 Ywohner hän folgendi Gmeinde in dr unmittelbare Agglomeration vo Basel: Rieche BS, Birsfälde, Muttenz, Prattele, Münchestai, Binnige, Allschwil, Rynach und Ääsch (alli BL).",🔎
,,,Riinech,TRUE,"Bi dr Kantonsdäilig vo 1833 si alli Baselbieter Gmäinde zum nöije Kanton Basel-Landschaft cho, däilwiis mit wenig Begäisterig wie Gälterchinde und Riinech.",🔎
3670,Grenzstein,Marchschtei,Marchstei,TRUE,"A wichtige Pünkt vo der March im Gländ tuet men es uffelligs Zeiche hii; das chan e Marchstei sy oder es Chrüz am ene Felse; im Middelalter het me gärn grossi, bekanti Böim als Marchzeiche gnoo.",🔎
,,,Gränzstäi,FALSE,"In de brotestantische Gmäinde isch nume no d Bürgerpflicht bliibe, regelmässig z kontrolliere, öb d Noochbere nid villicht d Gränzstäi verschoobe häi.",🔎
3671,Ottenbach (Württemberg),Ottebach,Ottenbach,FALSE,"Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.",🔎
,,,Oddabach,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
3672,Ergotherapie,Ergotherapie,Ergotherapii,TRUE,"Drzue chönne Psüchoedukazioon choo, Ergotherapii und anderi Verfaare.",🔎
,,,Ergotherapeuti,FALSE,D Dian Fossey het zerscht Ergotherapeuti glehrt.,🔎
3673,Freisinn,Freisinn,freisinnige,FALSE,"Bis 1971 hei i der Schdadt Bärn under anderem folgendi Motione, Poschdulat und Interpellationen e Reform im Sinn vomene ""demokratischere Gsamtschuelwäse"" verlangt: zwöi Poschdulat ""Schrade"" vo der sozialdemokratische Bärner Schdadtratsfraktion (1969); es Poschdulat ""Christen"" vo freisinnige, de evangelische und dr Bürgerpartei (1969); e ""Motion Theiler"" vom LdU.",🔎
,,,liberale Chreft,FALSE,"Nid nume in de Noochberkantöön Baasel und Aargau häi die liberale Chreft, wo vor allem im Landvolk stark gsi si, im Joor 1830 nöije Muet überchoo, wo si vo dr Pariser Bariiser Julirewoluzioon ghöört häi, au im Soledurnische häi die Fortschrittlige mee Demokratii afo verlange.",🔎
,,,freisinn,FALSE,"Er isch Nationalrat (1931–1940, freisinnig, Solothurn) gsii.",🔎
3674,Kanton Uri,Üri,Kanton Üüri,FALSE,"D ""Ryss"" (wie me im Kanton Üüri seid) foht bi-n es baar Kwele im Gebiet vom Gottert, vom Oberalppass und vom Furkapass uf öppe 2'431 Meter überm Meer a.",🔎
,,,Kanton Uiri,FALSE,"Bärn), im Weschtä und Nordä liid Luzärä und im Oschtä Nidwaldä und dr Kanton Uiri.",🔎
,,,Üürner Dialäkt,FALSE,"De Gotthardpass oder churz ""Gotthard"" (im Üürner Dialäkt ""Gottert"", ""Passo del San Gottardo"", ) isch sit de Eröffnig vo de Gotthardbaan im Jaar 1882 de wichtigschti Alpepass im Nord-Süd-Vercheer über d Alpe.",🔎
,,,Ürnerisch,FALSE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,Uurnerland,FALSE,"De Föö isch en warme Luft wo vor alem im Früelig und Herbst dur d Alpetääler goot, wo e nord-südlichi Uusrichtig hend, wie s Sanggaller Rintl, s Toggeborg, s Glaarnerland, s Uurnerland und s Haslitaal.",🔎
,,,Kantoo Üüri,FALSE,I de Helvetik hets zom Kantoo Waldstätte ghört und 1803 isch s zom Kantoo Üüri cho.,🔎
,,,Üüri,TRUE,"Birglà (amtlich ""Bürglen"") isch ä politischi Gmeind im Kanton Üüri, Schwiiz.",🔎
,,,Kantoo Uri,FALSE,"Ufgfiert sin Pilznämme vum Appezellerland, vu Eischeme, Greschoney, Gurin, Lagsch, Äisele, Obfige, Rhinai-Besche und vom Kantoo Uri.",🔎
,,,Kanton Uuri,FALSE,Em Clauss syn Unggle Konrad Weibel isch Lokifüerer bi de Gottertbaan gsy und hät z Eerschtfäld im Kanton Uuri gwont – edërewääg isch de Walter Clauss mit em Urnerland scho früe in Kontakt choo.,🔎
,,,Kanton Üfi,FALSE,"Die Auto AG Üri (Eigenschreibweise: AUTO AG ÜRI), churz AAGU, isch es konzessionierts Busunernähme im Kanton Üfi, Schwiz.",🔎
,,,Uiri,TRUE,"Diä agränzendä Kanteen sind: Obwaudä, Uiri, Luzärn, Schwyz und Bärn.",🔎
,,,Üürnerland,FALSE,Mit em Üürnerland im Norde isch es öber d Schellene verbunde.,🔎
,,,Urnerland,FALSE,"Im Summer isch der Chlausepass offe, wo Linthel über de Urnerbode mit em Schächetal im Urnerland verbindet.",🔎
,,,Uri,TRUE,"Di sogenannten Urkantön, wo ane 1291 (odr wahrschinli au früehner) en erschte Bund mit enand gschlosse händ, sind Uri, Schwyz und Underwalde.",🔎
,,,Kanton Üri,FALSE,Unterschächä isch e politischi Gmeind im Kanton Üri in de Schwiiz.,🔎
,,,Urner,FALSE,"Oktober sie wider Bote uf Züri cho un hei gmeldt, d Fiinde däte z Zug numme no uf d Urner warte (Uri het us Angscht vor enem Aagriff durch die protestantische Bündner mit de Entsendig vo Truppe gwartet).",🔎
3675,Sankt Georgen (Freiburg im Breisgau),Sant-Jerge (Friburg),St.Järge,FALSE,Dr Bergbau isch im Wesetliche us zwei Felder erfolgt; ussem vum Friburger Stadtdeil St.Järge us abbaute Nordfeld un in gringerem Mass ussem uf Ebringer Gmarkig ligede Südfeld.,🔎
,,,Sand Jèèrge,FALSE,"D Noochberdèèrfer sin Määrdige, Walderschhoofe, Dienge, Rimschige, Sand Jèèrge ùn Haasle.",🔎
,,,Sandjeerge,FALSE,"Septämber 1971 isch dr Oberdorfer mit syre Frau retuur uf Fryyburg zooge, in s aige Huus in dr Brunnstubenstraße 31 z Sandjeerge.",🔎
,,,St. Jerge,FALSE,e abgrenzt. Südlich befindet sich s'zum Stadtdeil St. Jerge gehörig Industrig,🔎
,,,Sandjèèrge,FALSE,"Är lyd eschdlig vù dr Audobaan A5 ùf em Baan vù Sandjèèrge ùn löegd rùnd 13 Meeder us em Draisemschotter uuse, dr Hegschdpùnggd lyd uf 225 m NN.",🔎
,,,Sant Jerge,FALSE,"Im Norde wird Hasle vu dr Dreisam gegeniberem Noochberstadtteil Stüehlinger begrenzt, öschtlich dur d'Rhidal-Bahnlinie (Charlsrueh-Basel) gegeniber em Stadtdeil Wiehri un weschtlich dur d'Güterbahnlinie un Opfinger Stross gegeniber Wigarte sowie dur d'Besançonallee un südlich dur d'Guildfordallee un d'Wisedalstross gegeniber em Noochbarstadtdeil Sant Jerge.",🔎
,,,Sandjèrge,FALSE,Diernäme vo Sandjèrge im Briisgi,🔎
,,,Sant Jörge,FALSE,"D Schneeburg isch e Ruine, wo sich uf 516 m Höchi uf em weschtliche Näbegipfel vum Schimberg uf dr Gmarkig vu Ebringe zwische Ebringe un Uffhuse im Stadtteil Sant Jörge vu Friburg im Brisgau befindet.",🔎
,,,Sant Jörge Süd,FALSE,"Dezember 2007 zum Stadtbezirk Sant Jörge Süd ghört, mit Usnahm vu dr Solarsidlig uf dr Ostsite vu dr Merzhuser Stross, wo zum Stadtdeil Wiehri, Bezirk Unterwiehri Süd, zellt.",🔎
,,,Friburg-Sant-Jerge,FALSE,S hüttig Wiibaugebiet Markgräflerland goht vum Grenzacher Horn un Wil am Rhii im Süde bis uf Friburg-Sant-Jerge im Norde un bstoht us dr Vorbergzone zwische dr Rhiiebeni un em Schwarzwald.,🔎
3676,Jüdische Diaspora,Die jüdischi Diaspora,jüüdische Diaspora,TRUE,"Dr Verbund het Iifluss ghaa uf d Archidekduur vo Sünagooge und Mikwaot (Mikwe); uf d Kultur, die religiööse Ströömige und die halachischi Rächtsprächig vo dr middel- und ostöiropäische jüüdische Diaspora.",🔎
,,,Jüdischi Diaspora,TRUE,"Do isch die jüdischi Bevölkerig verdriibe worde (Jüdischi Diaspora), und jetz häi d Juude Chanukka dehäim afo fiire.",🔎
,,,jüdischi Diaspora,TRUE,"Si häi die jüdischi Diaspora ooni Häimetland bildet, häi aber dr Tämpel z Jerusalem as religiöses Zentrum anerkennt, bis dass dä im Joor 70 zerstöört worde isch.",🔎
,,,Diasporagmäinde,FALSE,"Es git Zwiifel dra, öb d Diasporagmäinde, wo Griechisch gschwätzt häi, überhaupt mit iire Glaubensgnosse in Judäa, wo Aramäisch oder Hebräisch gschwätzt häi, häi chönne kommuniziere.",🔎
3677,Musik-Akademie der Stadt Basel,D Muusig-Akademii vo dr Stadt Basel,Musik-Akademi Baasel,FALSE,"Si het vu 1991 bis 1994 am Konservatorium Lozärn bim Alexander van Wijnkoop (Abschluss: Lehrdiploom mit Uuszaichnig) studiert, vu 1994 bis 1995 an dr Musik-Akademi Baasel au bim van Wijnkoop (Abschluss: Konzärtryyfidiploom mit Uuszaichnig) un vu 1996 bis 2002 an dr Hoochschuel fir Musik Chaarlsrue bim Ulf Hoelscher (Abschliss: Konzärtexaame mit Uuszaichnig; Chinschtlerisch Ufböustuudium mit Uuszaichnig).",🔎
,,,Muusigschuel,FALSE,Si Muusigschuel an dr Lienerdstrooss us em Joor 1903 existiert hüte no.,🔎
,,,Dschäässchuel Baasel,FALSE,"1990 isch dr Veräin ""Jazz by Off Beat"" gründet worde, wo jede Früelig s internazionale Dschääsfestival Baasel organisiert het, und sit em Aafang vo de 2000er Joor mit dr Dschäässchuel Baasel zämmeschafft.",🔎
,,,Muusigakademii,FALSE,"In de Joor druf, wo d Safrezumft z chlii worde isch, häi d Konzärt in gröössere Sääl stattgfunde, im Stadttheater, in dr Muusigakademii, im Stadtcasino Basel, im Volkshuus, im Burghof Lörrach, im Kunstmuseum Baasel und im ""bird's eye jazzclub"".",🔎
,,,Allgemäine Muusigschuel,FALSE,"Er het en ersti Stell im Elsass gha und isch 1877 uf Baasel, won er as Klavierleerer an dr Allgemäine Muusigschuel gschafft het.",🔎
,,,Muusigakademii vo dr Stadt Basel,TRUE,"Es het dört e baar Schuele, d Lienertskiirche und d Muusigakademii vo dr Stadt Basel.",🔎
,,,Baasler Muusigakademii,FALSE,Dr Dschääscampus Baasel isch e Muusigschuel vo dr Baasler Muusigakademii und e Muusighoochschuel vo dr Fachhoochschuel Nordwestschwiz.,🔎
,,,Muusigakademii vo dr Stadt Baasel,TRUE,D Metzler-Orgle uf dr Empore isch 1966 komplett nöi baut worde und wird vo dr Muusigakademii vo dr Stadt Baasel brucht zum Underricht gee.,🔎
,,,Muusig-Akademii Basel,FALSE,D Würmli-Kollhopp het johrelang an dr Muusig-Akademii Basel gschafft und Jugendchör gleitet.,🔎
,,,Muusig-Akademii,FALSE,"S Instidut schafft äng mit dr Paul-Sacher-Stifdig, dr Schola Cantorum Basiliensis und dr Muusig-Akademii zämme.",🔎
,,,Muusig-Akademii Baasel,FALSE,"D Susanne Würmli-Kollhopp het an dr Muusig-Akademii Baasel gschafft und Juugendchöör wie dr «Vocale-Chor», dr «Jugendchor Cantat», und dr «Jugendchor iVox» gläitet.",🔎
,,,Musikakademy z Basel,FALSE,Derzue het er 1960 bis 1963 an dr Musikakademy z Basel un 1963 an dr Harvard University z Cambridge (Massachusetts) glehrt.,🔎
,,,Konserwatorium Baasel,FALSE,"Vo 1921 aa isch dr Güldenstein am Konserwatorium Baasel Leerer für Rhüthmik, Solfääsch, Harmoniileer und Improwisazioon gsi.",🔎
,,,Konserwatorium,FALSE,"Dört isch er bis 1934 gliichzitig Schefdirigänt vom domoolige Baasler Orkhester, dr künstlerisch Läiter vo dr Allgemäine Muusiggsellschaft und Diräkder vom Konserwatorium gsi und het drzue e Hufe Gastufdritt am Stadttheater gee.",🔎
,,,Muusigakademii vo dr Stasdt Baasel,FALSE,1954 isch d Schola Cantorum Basiliensis in d Muusigakademii vo dr Stasdt Baasel integriert worde.,🔎
,,,Konservatorium,FALSE,Dr Hauser het am Konservatorium z Baasel klassischs Schlaagzüüg studiert.,🔎
,,,Konservatorium z Baasel,FALSE,"Vo 1936 bis 1940 het er am Konservatorium z Baasel Muusig studiert, s Dirigiere bim Felix vo Weingartner und Klavier bim Emil Frey.",🔎
,,,Basler Musik-Akademy,FALSE,"Si het ire Leerdiploom fir Violine bim Sándor Zöldy (Végh Quartet) am Konservatorium vu dr Basler Musik-Akademy gmacht, iri Schauspiiluusbildig an der Ecole intern.",🔎
,,,Musik-Akademie dr Stadt Basu,FALSE,Janauar 2008 ghöre au die beide Musighochschuele vor Musik-Akademie dr Stadt Basu zur FHNW.,🔎
3678,Darm,Darm,Tarm,TRUE,"Si sind bsundrigs för d Funktion vo de innere Organ zueständig (Tarm, Bloose, Arterie) Iitailig noch Form.",🔎
,,,Änddarm,FALSE,"Drfür wird d Buuchmuskulatur aagspannt, zum dr Drägg im Änddarm in d Richdig vom Anus z beweege, wo dr Schliessmuskel ""(Sphinkter)"" entspannt muess si, für dass er uuse cha.",🔎
,,,Därm,FALSE,"Si sind us Därm oder Seene gmacht, selte au us Liine, wa aber e zimmli fiine Too gitt.",🔎
,,,Middeldarm,FALSE,"Die Karpfenartige hai au kei usbildete Mage, d Spiisröhre isch diräkt mit em Middeldarm verbunde.",🔎
,,,Darmwand,FALSE,"Die enterohämorrhagische ""E. coli""-Bakterie (EHEC) hai mehreri Bsunderheite, wo ihri pathogeni Potenz versterke: Si chönne sich dur e speziells Hülleprotein (Adhäsin) an d Epithelzelle vo dr Darmwand aachläbe.",🔎
3679,Biologisches Geschlecht,S biologische Gschlächt,biologische Gschlächt,TRUE,"Als Gender ([, ]; Lehnwort us em Änglische) oder sozials Gschlächt wärded Gschlächtsaspäkt zämegfasst, wo e Person i Gsellschaft und Kultur beschrybed, und zwar in Abgränzig zu irem rein biologische Gschlächt (änglisch ""sex"").",🔎
,,,körperlig,FALSE,"D Dransgschlächtligkäit, älter au Dranssexualität oder Dranssexualismus, isch e Form vo dr Gschlächtsidentidäät, wenn e Mensch körperlig äidütig zum männlige oder wiiblige Gschlächt ghöört, aber s Gfüül het, ass er zum andere Gschlächt wurd ghööre und vilmol brobiert, au körperlig däm Gschlächt so guet wie mööglig z gliiche.",🔎
3680,Bahnresonanz,Bahnresonanz,Resonanzeffekt,FALSE,"D'Io wird dur e Resonanzeffekt mit dr Mönd Europa un Ganymed, dene ihri Umlaufzitte im Verhältnis 1:2:4 zueenander stehn, uf e liicht elliptischi Bahn um dr Jupiter zwunge, sodass d'Variation vu dr Gezittekräft vum Jupiter ällei dur d'Variation vum Abstand noch 1000-mol so gross isch wie dr Ifluss vu dr Gezittewirkig vum Mo uf d'Erde (- obwohl d'Iobahn vergliche mit dr Mobahn um d'Erde e fast perfekti Chreisbahn isch).",🔎
,,,Resonanze,FALSE,"Bi ganzzahlige Verhältnisse vu dr Umlaufzitte der Asteroiden und des Jupiter treten Resonanze uf, wo dr Gravitationseffekt verstärche.",🔎
3681,Tal,Dal,tal,FALSE,"Im tal unde ligged dä hauptort Brusio (780 m) ond, wiiter unde, d'dörfer ""Campascio"" (637 m) ond ""Campocologno"" (553 m) aber au dä wiiler ""Zalende"".",🔎
,,,Wannèdal,FALSE,Grimmelzofè lyt im nördöschtlichè Albgau im Wuètèdal dirèkt am Übbergang vo dè Wuètèflüè is Wannèdal vo dè Wuètè mit èm ca.,🔎
,,,Däler,FALSE,In dr fruchtbare Däler zwische dr Bärg läbt e große Dail vu dr Yywohner vu Venezuela un au d Induschtry un d Landwirtschaft sin do kunzäntriert.,🔎
,,,Tellini,FALSE,Ds Turtmaatelli (hochtiitsch Turtmanntal) isch eis vanä wegschtu Tellini im Obärwallis.,🔎
,,,Gebirgsdääler,FALSE,Drunter keiet nit nu urschprünglich Sperrè un Weer in Gebirgsdääler.,🔎
,,,Bärgtal,FALSE,S Vallée des Ponts oder au Vallée de la Sagne isch es Bärgtal im Nöieburger Jura.,🔎
,,,Bäärgtaal,FALSE,"Ds Prättigä old ""Prättegä"" old ""Prättig, Brättig;"" uf Hoochtüütsch und bi dn Underländer ""Prättigau,"" rätoromanisch , ischt äs Bäärgtaal im Bündnerland.",🔎
,,,Dääler,FALSE,Er isch gnueg wit ewägg vo andere Bärg und zwüschene hets Bäss oder Dääler.,🔎
,,,Schlucht,FALSE,Holz isch in Form von èm Baumschtamm übber è Schlucht odder è Gwässer s älteschte Bruggèbaumatriaal.,🔎
,,,Sollèdal,FALSE,"Ab dè Steinasägi bis zum Ènd vom Steinadal 1 km unterhalb vo Detzlè findet mò durchgänig è Sollèdal vor, wa widderum eifach z bereisè gsi isch.",🔎
,,,Täler,FALSE,"Gwässer, Erhebonga ond Täler.",🔎
,,,Tääler,FALSE,"Dr Oberaargou het im Süüde vil Hügel, und derzwüsche Tääler und Chrache, grad wie s Ämmitau näbedra.",🔎
,,,Kèrbdal,FALSE,"Alli Seè gmein isch s Kèrbdal mit beidsitigè graadlinnigè, hochè Dalflankè, wo im jewyligè See d Form gäbèd.",🔎
,,,Daal,TRUE,"D Gmai isch im undere Deil vom Daal, wo dr Fluss Melezza drin flüüsst; das Daal het scho früener dr Name ""Centovalli"" gha.",🔎
,,,Bärgdaal,FALSE,Die bäide Abschnitt vom Bärgdaal wärde dur d Punt Ota bi Brail von enander drennt.,🔎
3682,Schwörstadt,Schwörstedt,Dossebach,FALSE,De Ortsdeil Dossebach litt ungfähr 3 km nördlich vo Schwörstadt uffem Dinkelberg.,🔎
,,,Dossenbach,FALSE,"Bal druf sin württebergischi Truppe im Kampf gege di Ufständisch dur Zell zoge, gfolgt vom Revolutionsdichter Georg Herwegh mit sinere ""Ditsche Demokratische Legion"", wu bal druf in dr Schlacht vo Dossenbach gschlaa wore isch.",🔎
3683,Verbrennungsmotor,Verbrennigsmotor,Vobrennigsmotòr,TRUE,Selli Transischtòrè chönned byschpillswys diräkt an èm Vobrennigsmotòr bi Temperadùrè bis zu 600 °C ygesetzt wörrè.,🔎
,,,Verbrenningsmodor,TRUE,Agfanga hod dr Bosch mid Zendonga ond Lichdmaschina fir Verbrenningsmodora.,🔎
,,,Verbrennigsmotör,TRUE,"Die mäiste Motör wo hüte iigsetzt wärde, si Verbrennigsmotör, wo chemischi Energii umwandle, und Elektromotör, wo mit elektrischer Energii betriibe wärde.",🔎
,,,Verbränigsmotor,TRUE,"D Tour de Sol isch s erschte Ränne gsi für Faarzüüg won en Solaraatriib gha händ, statt en Verbränigsmotor fuhren.",🔎
,,,Verbrännigsmotor,TRUE,"De Daimler het zäme mit em Wilhelm Maybach de ärschti, schnäuloufendi Bänzinmotor und ds ärschte vierrädrige Chraftfahrzüg met Verbrännigsmotor äntwicklet.",🔎
3684,Coop (Schweiz),Die schwizerischi Coop Gnosseschaft,Verband vo de schwizerische Konsumverein,FALSE,"Sit 1900 isch er dr Revisor vom Verband vo de schwizerische Konsumverein z Basel gsi, sit 1909 Präsident vo der Verwaltigskommission und het füehrendi Böste in mehrere Undernähme gha, wo mit der Gnosseschaftsbewegig verbunde gsi si.",🔎
,,,Verband vo de schwizerische Konsumveräin,FALSE,"Vo 1903 bis 1912 isch er im Verwaltigsrootsusschuss vom Verband vo de schwizerische Konsumveräin, em hütige Coop, gsässe.",🔎
,,,Schwizer Coop Gnosseschaft,FALSE,S Coop Zentralarchiv isch s Archiiv vo dr Schwizer Coop Gnosseschaft.,🔎
,,,Coop City,FALSE,"Wichdigi Konkuränte si d Migros mit iirer Waarehuuschette Magazine zum Globus, Coop City-Waarehüüser, Jelmoli und in dr Region Bärn Loeb.",🔎
,,,VSK,FALSE,"Noch 1945 si d Druckerei vom VSK, spööter Coop, e Wärkgeböid für d Sandoz und zämme mit em Alfred und Karl Doppler und em Seeger vo 1948 bis 1950 Ziilebaute in dr Woonsiidlig am Kannefäld.",🔎
,,,Konsumgnosseschaft,FALSE,"E bsunder Broblääm isch gsii, ass si d Konsumgnosseschaft uf d Syte vu dr Milchhändler gstellt ghaa het.",🔎
3685,Eichstetten am Kaiserstuhl,Eistett am Kaiserstuehl,Eistett,FALSE,"Z Eistett heißt s Appezäller Käs-Sprichli: ""Anili, Süsanili, weá machd mr dán dr Ghees, Mr döed-e in á Ghiiwili un drugd-e mid em Fiidili, drum isch dr Ghees so rees!""",🔎
,,,Eichstett,FALSE,"S Oberzentrum Friburg übernimmt fer d Gmeinde Au, Betzige, Buechebach, Ebringe, Eichstett, Glotterdal, Gottene, Gundelfinge, Haiwiler, Horbe, Kilchzarte, March, Merzhuse, Oberried, St.",🔎
,,,Eischtett,FALSE,"im Mittelalemannische ë gha hän: Bi drei Werter üs däre Gruppe isch d Kaiserstuehlgegend gspalte: ""Máál, gáál, gáá"" heißts in dr große Mehrheit vu Ortschafte, aber ab Betzinge eweng noch Oschte un noch Süde bis ins Markgräflerland nii heißts ""geel"" un ""Meel"", bi ""gáá"" heißts ""gee"", do ghert aü no Eischtett drzue.",🔎
,,,Aistett,FALSE,Novämber 1768 z Aistett; † 21.,🔎
,,,Aichstett,FALSE,Dr Mario Ketterer (* 1950 z Aichstett am Chaiserstuel) isch en dytsche Unternämer un eemoolige Rännfahrer.,🔎
3686,Kantonsschule,Kantonsschuel,Mittuschuele,FALSE,"D Zofingia isch i 14 Sekzioone n iidéilt u a achd Universidäte, ere Fachhochschuel u füf Mittuschuele verdrätte.",🔎
,,,Kantoonsschuel,TRUE,D Huber-Hotz isch z Baar uf d Primaar- un Sekundaarschuel gange un derno uf d Kantoonsschuel z Zuug.,🔎
,,,Kantonsschuelleerer,FALSE,"Februar 1974 z Chur) isch en Schwyzer Kantonsschuelleerer, Titulaarprofässer und Spraachwüsseschafter.",🔎
,,,Kantoonsschuelleerer,FALSE,"Februaar 1929 uf de Hoochstäig bi Wattwyl) isch en Schwyzer Spraachwüsseschafter, Kantoonsschuelleerer, Ornitoloog und Tichter gsy.",🔎
,,,kantonsschuel,FALSE,D Toppelkantonsschuel Fröidebëërg und Ängi (verwaltigsmëëssig trännt woorden sind s 1979 oder 1980) isch 1954–1960 nach de Plään vom Jacques Schader poue woorde.,🔎
,,,Kanti,FALSE,"Z Winterthur gits näbed de Primar- und Sekundarschuel au no drüü Kanti, äini devoo mit ere Informatikmittelschuel.",🔎
,,,Kantonsschuele,FALSE,"Di nöchschte Kantonsschuele (Kanti) send z Bade, z Wettige ond z Aarau.",🔎
,,,Reaalgimnaasium,FALSE,Ab 1949 hät er as Hauptleerer für Französisch und Italiänisch am doozmaalige Reaalgimnaasium Züri gschaffet.,🔎
3687,Vasall,Vasall,Wassall,TRUE,"S Byzantinische Riich het jetz nume no Konstantinopel und s Land drum ume, Thessaloniki mit Umland, Thessalie, e baar Insle in dr Egeis und s Despotat Morea umfasst und s Nordserbische Riich vom Fürst Lazar Hrebeljanović, wo ebefalls e Wassall vo de Osmane worde isch.",🔎
,,,Wassalle,FALSE,S Fürstedum Achaia isch äine vo de drei gröössere Wassallestaate vom Latiinische Kaiserriich gsi.,🔎
,,,Wasalle,FALSE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Dr Begriff Läächewääse, au Föidalwääse (→Föidalismus) oder Benefizialwääse, bezäichnet s politisch-ökonomischi Süsteem vo de Bezieige zwüsche Läächeheere und beleente Wasalle.",🔎
,,,vasall,FALSE,"Di meischte vo dene Undervasalle (sognannti ""niideri Minischteriale"") hend sich aber us wirtschaftliche Gründ nid uf Duur im Adelschtand chönne etabliäre.",🔎
3688,Deutsche Reichsbahn (1945–1993),Oschtdütschi Rychsbaan,Dütschè Rychsbaan,FALSE,"Au d Baanvowaltigè sin mit sellènè Maschinè seer zfridè gsi, denn diè letscht P 8 isch bi dè Dütschè Rychsbaan 1972, bi dè Dütschè Bundesbahn erscht 1974 uusgmuschtert worrè.",🔎
,,,DDR-Rychsbaan,FALSE,"Dènõch hèt dè Bedryber d E-Loks vo dè Personèzüüg uusduuscht, statt dè DB 143er, èm Star vo dè DDR-Rychsbaan, isch ab dört è aktuèlli Meezwècklok vo dè Baureiè DB 146 zum Ysatz chò.",🔎
,,,oschtdütsch Rychsbaan,TRUE,Diè oschtdütsch Rychsbaan hèt 1968 no 300 Maschinnè im Ysatz gha.,🔎
,,,Dütschè Rychsbaan vo dè DDR,FALSE,"Nebbèsignaal (Ne), bi dè Dütschè Rychsbaan vo dè DDR au als ""Suschtigi Signaal"" (So) benamst, sin Ysebaasignaal, wo in keini anderi Kategory ghöret un ehnder èn hywysendè als èn vobindlichè Charakter hèn.",🔎
,,,Dütschi Rychsbaan,FALSE,"Diè Dütschi Rychsbaan hèt vill Kö uff Druggluftbrämsè umbaut, sèlli Maßnaam isch bis zuè dè bolitischè Wèndi i dè DDR nò nit abgschlossè gsi.",🔎
,,,Dütsch Rychsbaan,FALSE,"Diè Dütsch Rychsbaan dodègegè hèt zum Deil Schlepptendẽr vo uusgmuschtertè Dampflokomotyvè vo dè Baureihè 17, sognannti Langschtreggètendẽr, vowendet.",🔎
,,,Dütsche Rychsbaan,FALSE,"D Bezeichnig „Dütsche Rychsbaan“ isch dört bybhaaltè worrè, wôrend dè andere Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, welli i dè dè drei anderè Bsatzigszonè glègè sin, mit dè Gründig vo dè Bundesrepublik Dütschland im Septembèr 1949 i dè Dütschè Bundesbaan uffgangè isch.",🔎
,,,DR,FALSE,"Vo dè DR sin d 86 056 un 86 501 a d ÖGEG z Öschterrych vokauft worrè, wo au diè ehemòligi ÖBB-Lok 86 476 bsitzt, z Polè isch d 86 240 als Tkt3-16 erhaaltè blibbè.",🔎
,,,Dütschi Reichsbaan,FALSE,Januar 1994 isch si zämmè mit dè Dütschi Reichsbaan i dè handelsrächtlich organisyrti Kapitalgsellschaft Dütschi Baan AG uffgangè.,🔎
3689,Strohgäu,Straohgae,Strogai,TRUE,"Vâinge ligt in 200 bis 450 Meter He'e am Änd vum Strogai, am Weschtrand vom Neckerbecka in ere Dalwoite vo dr Enz.",🔎
,,,Strohgai,TRUE,Kornweschte lyt im sidweschtlige Neckerbecki am Oschtrand vum Strohgai im sognännte Lange Feld.,🔎
,,,Strohgae,TRUE,Vo do aus fliaßt se middla durch’s Strohgae bevor se en Ondorriexenga (Markgreänenge) en d Enz mindet.,🔎
,,,Strauhgai,TRUE,Heckegai un im Nordoschte s Strauhgai (au Unters Gai).,🔎
3690,St. Alban-Schwibbogen,Dr Dalbeschwibbooge,Dalbeschwibbooge,TRUE,"Si goot vom Münsterblatz aabe bis zum Dalbe-Graabe, wo bis 1878 dr Dalbeschwibbooge, äins vo de Door in dr Innere Stadtmuure, gstande isch, au wo s scho sit Joorhunderte kä Funkzioon me ghaa het.",🔎
,,,Cuonos Door,FALSE,"Si het meereri Door ghaa, daas an dr Riddergass isch s Cuonos Door gsi.",🔎
,,,Kunosdoor,FALSE,"Si goot vom Dalbe-Graabe, won emol s Kunosdoor vo dr innere Stadtmuure gstanden isch, bis zum Dalbedoor.",🔎
3691,Pfaffenweiler,Pfaffewiiler,Pfaffewyler,TRUE,Si läbt z Pfaffewyler.,🔎
,,,Pfaffewiler,TRUE,"D Besunderheit isch, ass es sich binem um e Fimfmärker handelet, wu e gmeinsame Grenzpunkt fier d Gmarkige vu Ebringe, Bollschwil, Pfaffewiler, Ehrechilche un Schallsched bildet.",🔎
3692,Nordmazedonien,Nordmazedonie,Mazedonie,FALSE,"D Sproch isch in ganz Albanie und usserdem in Deile vo Mazedonie, Serbie, Griecheland und Montenegro gschwätzt.",🔎
,,,Republik Makedonie,FALSE,"Folgendi Staate lige grösstedeils oder komplett uf dr Balkanhalbinsle: Albanie, Bosnie un Herzegowina, Bulgarie, Kroatie, Republik Makedonie, Montenegro, Rumänie, Serbie un Gricheland.",🔎
,,,Nordmayedoonie,TRUE,"Usdrück wo dr Matur entsprache git s in Italie ""(maturità)"", Bulgarie, Ungarn, Tschechie ""(maturita)"", Slowakei ""(maturita)"", Sloweenie, Kroazie, Serbie, Montenegro, Nordmayedoonie, Bosnie und Herzegowina, Albaanie, Kosovo und Poole.",🔎
,,,Republik Nordmazedonie,FALSE,"S Kosovo gränzt im Südweschte a Albanie, im Norden un Oschte a Serbien, im Nordweschte a Montenegro un im Südoschte a Republik Nordmazedonie.",🔎
,,,Nordmakedonie,TRUE,Im Norde grenzt Westmakedonie aa Albanie un aa die Nordmakedonie.,🔎
3693,Abt,Apt,Äptissin,FALSE,D Äptissin – das isch vo 1218 a d Gisela vo Spiegelbärg gsi — hät i dere Ziit en grosse Iifluss in un um Züri gha; si isch als Verträterin vom König bis im 14.,🔎
,,,Àbtissinra,FALSE,"D’ hailiga Odilia (àui Odilie, Odile odd’r Ottilie, * um 660 ìm Elsàss odd’r Burgund; † 720 ìm Kloschter Nììdermìnschter biim Odiliabari) ìsch a Àbtissinra ìn dr Merowingerzitt gsìì un wìrd àls Schutzpàtroona vum Elsàss un vum Àuigalìcht vereehrt.",🔎
,,,Äptissinne,FALSE,Das sind d Äptissinne vom Benediktinerinnechloschter Fraumöischter i dr Stadt Züri gsi:,🔎
,,,Äbtissi,FALSE,D Fridiburga het z Metz im Chloster St. Peter as Nonne glebt und isch dai Äbtissi wore.,🔎
,,,Äbt,TRUE,"Zur geistlige hai die chirchlige und religiöse Obere ghört, so öbbe dr Papst, d Bischöf und d Äbt, aber au evangelischi Superintendente.",🔎
,,,Äptissine,FALSE,Die Häilige gseht me dänn uf den alte Sigel vo de Fraumöischter-Äptissine.,🔎
,,,Äbtissin,FALSE,"Johrhundert isch d Reglind, d Großmüeter vo de Adelheid vo Burgund, Äbtissin vom Chloster gsi.",🔎
,,,Äpt,TRUE,"Da isch e vollständigig Liste vode Äpt, Gegeäpt und Pfleger (astell vo schwerchranke Äpt), wo s Chloster Sanggale glaitet hend.",🔎
,,,Äptissi,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
3694,Plankton,Plankton,Phytoplankton,FALSE,Zämme mit dr Grienalge (Chlorophyta) un anderen Algegruppe bilde si s Phytoplankton in dr Meer un Sießgwässer un dodermit d Nahrigsgrundlag vu vyl Ekosischtem.,🔎
,,,Zooplankton,FALSE,"Wenn di junge Hechtli öppe 5 cm lang sind, fönd s a jage, vorene lebets vo Zooplankton.",🔎
3695,Ketuvim,Ketuvim,Megillot,FALSE,"Es si denn no ""Midraschim"", das si freiji Torabredigte, zur Tora und zu de jüdische Jooresfest (""Megillot"") drzuechoo.",🔎
,,,Ktuvim,FALSE,"I d Tora, d Navi’im u i d Ktuvim.",🔎
3696,Pliezhausen,Bliazhausa,Bliezhausa,TRUE,"De andre Gmoinda, wo zo dr Landschaft Scheebuach, abr et zom Naturpark gheeret, send (ôôgfanga em Nordweschda ond fortgsetzt en dr Uhrzeigerrichdong) Nufrenga, Gärtringen-Rohrau, Hildrizhausa, Altdorf, Holzgerlenga, Weil em Scheebuach, Waldabuach, Oichdal-Neiahaus, Walddorfhäslach, Bliezhausa, Kircha, Diibenga, Ammerbuach ond Herraberg.",🔎
,,,Bliezhause,TRUE,"As d Alemane aber au a anderi mythischi und halbmythischi Wese globt hend, demonstrieret schö d Schwertschaide vo Gutestai wo e ""Werwolf"" oder Wolfschrieger abbildet isch und e Goldschibe us Bliezhause zaigt ufeme Ross en Chrieger, wo e Speer schwingt und hinder dem isch e zwergehafte «mythische Siighelfer» abbildet.",🔎
,,,Bliadshausa,TRUE,"Bei dor Graesreform 1973 send aeniche Gmaendena zwischa de Landgraes Dibeng ond Reidleng ausdauschd wårda: S ""Ondoramd"" (haed Bliadshausa ond Walddorf-Häslich) håd nåch Reidleng gwäggsled, Gomreng isch zomm Landgraes Dibeng komma.",🔎
3697,Wasserdampf,Wasserdampf,Wassèrdampf,TRUE,"Heißdampf isch d Bezeichnig für Wassèrdampf, wo uff è höcheri Temperadur wiè disell Sydetemperadur, wo zum Übberdruck korreschpondyrt.",🔎
,,,Wàsserdàmpf,TRUE,"Wia s’ Watter äntschteht, hàngt ainersitts vu dr Schwànkung vum Ernärgiizüafüahr dur d’ Sunnaschtrààhlung ìm Làuif vum Tààg un vu da Joohreszitta-n-àb, un àndersitts vum G’hàlt àn Wàsserdàmpf.",🔎
,,,Dampf,FALSE,"E Dampfmaschine ""im ängere Sinn"" isch e Cholbewermi-Chraftmaschine, das heisst e Maschine, wo d Energii, wo im heisse Dampf enthalte isch, mit eme Cholbe deilwiis in mechanischi Arbet umwandlet.",🔎
3698,Archäologischer Fund,Archäologische Fund,archeologische Fundstück,FALSE,Si isch s bekanntiste archeologische Fundstück us Ööstriich und wird im Naturhistorische Museum z Wien usgstellt.,🔎
,,,archäologische Fünd,TRUE,"Si isch us Abbildige, archäologische Fünd und schriftlichi Überliiferige noochegwiise.",🔎
3699,Dalmatien,Dalmazie,dalmatinische,FALSE,Septämber 1298 zwüsche de Flotte vo Venedig und Genua bi dr dalmatinische Insle Korčula im Adriatische Meer stattgfunde.,🔎
,,,Dalmatie,TRUE,"Dr Kaiser het d Unabhängigkeit vo dr Cisalpinische Republik anerkennt und het im Gegezug d Republik Venedig samt deren ihre Bsitz bis zum Fluss Etsch übercho, drzue Istrie, Dalmatie und d Bucht vo Kotor.",🔎
,,,Dalmazien,TRUE,"Er isch Senator, Verwalter vo verschidene Stedt, Prokonsul vo Afrika, Statthalter vo de Provinzen Oberpannoonie und Dalmazien und zwöimol Konsul woorde.",🔎
,,,Dalmatia,TRUE,"Konj (uf serbokroatisch ""Ross"") isch en Bärg im Südweschte vu Bosnie und vu de kroatische Dalmatia.",🔎
,,,Dalmaazie,TRUE,"2017 isch er dänn a d Uniwèrsitèèt Zadar z Dalmaazie ggange, wo-n-er bis hüt as Assischtänzprofässer für Linguischtik (Spraachwüsseschaft) würkt.",🔎
3700,Schweizerische Nationalphonothek,Schwiizerischi Nazionaalfonoteek,Schwiizer Nazionalfonoteek,TRUE,"Die meischte Spraachuufnaame, wo me a däre Uusstellig hät chänne lose, sind us de Samlig vom Fonogrammarchyv gsi, e Reie vo anderne Toondokumänt händ s Schwiizer Radio, d Schwiizer Nazionalfonoteek z Lugano und d ""Radiotelevisiun Svizra Rumantscha"" bygschtüüret, and es baar sind vo verschidene Schriftsteller, Privatpersoone und Organisazioone us em ganze Land cho.",🔎
,,,Schwiizerische Nazionalfonoteek,TRUE,"Z Basel het di Schwiizerischi Gselschaft für Volchskund ane 1906 s Schwiizerische Volchsliedarchyv ygrichdet, wo under anderem au mi dr Schwiizerische Nazionalfonoteek zämeschaffet, und a dr Uni Fribeg isch sid ane 1914 s düütsche Volchsliedarchyv.",🔎
3701,Yverdon-les-Bains,Yverdon-les-Bains,Yverdon/Iferte,FALSE,"Siini pedagogische Ideä, won er 1801 in siim Buech ""Wie Gertrud ihre Kinder lehrt"" zum erste Mol systematisch beschriibe het, het er aasatzwiis scho in siiner früehje Armenaastalt uf em Neuhof (1774–1780) umgsetzt, spezifischer denn im Waisehuus z Stans (1799) und systematisch in siine Institut z Burgdorf (1800–1804) und z Yverdon/Iferte (1804–1825).",🔎
,,,Yverdon,FALSE,"Sunscht het d'keltischi Sproch vor allem Flurnämme hinterlo, bsunders i dr Weschtschwiiz: ""dunum"" (bfeschtigti Stadt) isch als ""don"" in Yverdon un Moudon, aber au in Name vu Thun erhalte.",🔎
,,,Ifferte,FALSE,"Vo Nordweschte chömet d Strekine vo Gämf, Ifferte und Vallorbe uf Lausanne und vo Südoschte d Linie dur d Alpe, wo vo Mailand us dur de Simplon und über Sitte chunt, und d Strekine, wo vo Bärn über Friburg und vo Payerne über Moudon chömet und den zäme dur s ""Lavaux"" laufe.",🔎
3702,Kanadisch-arktischer Archipel,Kanadisch-arktische Archipel,kanadisch-arktische Archipel,TRUE,D Ellesmere-Insle isch mit mehr als 196'000 km² Flächi die gröschti Insle vom kanadisch-arktische Archipel.,🔎
,,,kanadisch-arktisch Archipel,TRUE,"Si goot über s Nordpolarmeer und sini Randmeer und dur d Meerstroosse, wo drzueghööre, dur dr kanadisch-arktisch Archipel.",🔎
,,,kanadisch-arktischi Archipel,TRUE,"Obwohl de Begriff nid klar definiert isch, zellet allgemein dr Arktischi Ozean, de kanadisch-arktischi Archipel, d Nordhelfti vo Grönland, Spitzbärgä und die nördlichste Insle vo Russland (z.",🔎
3703,Deutscher Orden,Dr Dütsch Orde,Deitsche Orda,TRUE,Seit 1283 hot Reimling em Deitsche Orda ghert.,🔎
,,,Dütsche Orde,TRUE,Wyl d Gegend vor 1805 zum Dütsche Orde bzw.,🔎
,,,Dütsch Òrde,TRUE,"Johrhùndert hät de Dütsch Òrde Livland ùnderwòrfe, was s Vòlk gschwächt ùnd verursacht hät, dass d'Mìtglììder ìmmer meh mìt de Lètte ùnd doodemìt Lèttìschsproochige verschmùlze sìn.",🔎
,,,Düttsch Orde,TRUE,"Wie Fìnnland vù de Schwede bsetzt worre-n-isch, hät e neue Iiflùss ùf d'Sprooch iigsetzt, ins Estnisch sìn durch de Düttsch Orde Lehnwörter mìt plattdüttschem Ursprung chùù.",🔎
,,,Diitscha-n-Orda,TRUE,S’ Gassla hàt sallamols zu dr Kàppal vum Diitscha-n-Orda gfiahrt — d’ Ritter hann a Hoof àn dr hìttiga Wilhelm-Tell-Gàss ghàà.,🔎
,,,Düütsch Orde,TRUE,1309 bis 1457 isch si Sitz vom Düütsch Orde gsii.,🔎
,,,Dytschordesherrschafte,FALSE,S Firschtedum Semmerenga het 1806 d Bsitzige vu dr Chlschter Habsthal un Wald kriegt un die vu dr Dytschordesherrschafte Achberg un Hauefels.,🔎
,,,Dytsch-Ordensritter,FALSE,Anne 1289 het dr Heinrich abdankt un isch Dytsch-Ordensritter wore.,🔎
,,,Düütschritter,FALSE,Im 13te Jôhrhundert isch aa däre Schtäll ä Burg baut wôre wo 1252 vo de Düütschritter erobret un Chrischtianisirt wôre isch.,🔎
,,,Dütsch Orde,TRUE,Währed dr Belagerig vo Akko hai im Johr 1190 Kauflüt us Lübeck und Breme dr Dütsch Orde (Dütschritterorde) as Hospitalgmeinschaft gründet.,🔎
,,,dütsch Orde,FALSE,"De dütsch Orde, wo uss em heilige Land verdriibe worre isch, hät de Chönig András II.",🔎
,,,Dytsche Orde,TRUE,"S Biet vu dr Gmai het iber Jorhundert zue dr Herrschaft Hauefels ghert, wu ab 1506 em Dytsche Orde ghert het (zue dr Kommende Altshausen in dr Ballei Schwoobe-Elsiss-Burgund.",🔎
,,,Dütschen Orde,FALSE,"Februar 1803 si alli geistlige Staate usser Mainz, em Johanniterorde und em Dütschen Orde säkularisiert und ihri Gebiet an wältligi Fürste überge worde.",🔎
3704,Diode,Diode,Diodè,TRUE,Dõby isch z Aafang dè 50-Hz-Wechsèlschtrôm mit Diodè glychgrichtet worrè un hèt denn als Vosorgig vo sog.,🔎
,,,Spitzediode,FALSE,Im Joor 1899 isch d Spitzediode choo.,🔎
3705,Palästina (Region),Palestina,Palästina,FALSE,"S Buech Apostelgschichte schribt, dass d Noochfolger vo Christus dr Namme «Christe» zerst vu dr Ugläubige vu dr syrische Stadt Antiochia (das isch hyt Antakya in dr Türkei) erhalde häbe, wo si nooch dr erste Verfolgige z Palästina ani gflohe seie.",🔎
,,,paleschtinänsisch,FALSE,Speeter isch uf dr Nekropolis s paleschtinänsisch Doorf Silwan böue woore.,🔎
,,,Paleschtina,TRUE,"Raise dur Mittelamerika, Paleschtina un Sidamerika hän en derzue brocht, si fir Projäkt in Entwickligsländer z engaschiere.",🔎
,,,Paleschtinenser,FALSE,"Rund 60 % vo der Bevölkerig schdammt vo de öbbe 800.000 Paleschtinenser ab, wo 1948 noch em Agriffschrieg vo de benochberte arabische Schdaate noch dr Schdaatsgründig vo Israel gflüchdet oder verdriibe worde si, oder wo noch em Säggsdagchrieg us em Weschdjordanland, wo vo Israel bsetzt worden isch, noch Jordanie gflüchdet si.",🔎
,,,Region Palestina,FALSE,"Dr Komflikt im Nooche Oste isch e Komflikt um d Region Palestina, wo dört am Aafang vom 20.",🔎
,,,Region Palästina,FALSE,"Die erste archäologisch nachgwiisene Spure von enere ""früeh-"" oder ""protoisraelitische"" Besidlig vo de Region Palästina gönd uf d Zit zwüsched em 12. und em 11.",🔎
3706,Flöte,Flötè,Flötist,FALSE,"Juli 1773 z Potsdam) isch e dütsche Flötist, Flötebauer, Komponist und Flötelehrer vom Friedrich em Groosse gsi.",🔎
,,,Flütischt,FALSE,E zweit wichtich Person fer de Grupp ésch de Flütischt Marion Michels.,🔎
,,,Fletischt,FALSE,Jänner 2016 in Friburg im Brisgau) isch e Schwyzer Fletischt gsii.,🔎
,,,Flöt,TRUE,"A Flöt aus ama Voglknocha (Schwaan) Knochenpfriem, Lochstäb aus Elfaboi ond Elfaboi stäb, en Hufa dobbld Elfaboiperla mid zwoi Löchr.",🔎
,,,Flööte,TRUE,"Dää cha siich mit ere vrzouberete Flööte rette, und wonn er spööter zum König chunt, merkt dää was bassiert isch.",🔎
,,,Fletischti,FALSE,Juni 1946 z Utrecht) isch e niderländischi Fletischti un Musikwissenschaftleri.,🔎
,,,Fleete,TRUE,D`Blokfleete isch a Fleete und gheert zu de Holzblosinschtrument.,🔎
,,,Fleet,TRUE,"Nô setzt – quasi als ""Ruhe nôch-em Sturm"", wia’s dr Beethoven en seira sechsda Sinfonii ausdrickt hôt – a schmeichlhafts Paschdorale ei mit-ma Englischhorn ond ara Fleet als Soloinschtrument.",🔎
,,,Fleeda,FALSE,"Zwoi Fleeda, zwoi Oboa oder Englisch-Herner, zwoi Klarinedda, zwoi Fagodd, viir Herner, viir Trombeeda, drei Posauna, a Harf, a Orgl, zwoi Gidarra, a grauß Schlagwerk ond etliche Streichinstrument.",🔎
3707,Provenzalische Sprache,Die prowenzalischi Sprooch,Provenzalisch,FALSE,"Es wird in dr Literatur mänggisch behauptet, ass si Basis s Provenzalisch, wo mä zwüsche Genua und Marseille gschwätzt het, gsi siig, aber das isch linguistisch falsch und au us gschichtlig-geographische Gründ nit haltbar.",🔎
,,,Provänzalische,FALSE,"Näbe de Wälschschwiizer Mundarte isch em au d Sprooch im Süde vo Frankrych, s Provänzalische wichtig gsi.",🔎
,,,Provänzaalischen,FALSE,"Dr Jakob Ulrich het vil zu dr Gschicht vo romanische Wörter und zu dr eltere Literaturgschicht vo de romanische Sprooche und meischtens vom Französischen, em Provänzaalischen, em Iteliänischen und psunders em Rätoromanische gforschet.",🔎
,,,Prowenzààlisch,FALSE,S’ Département Var (lokààla-n-Üssschprooch uff Prowenzààlisch ) ìsch s’ frànzeescha Département mìt’m Ordnungsnümroo 83.,🔎
,,,prowenzaalische Sprooch,TRUE,"In dr Landschaft wärde verschiideni Dialäkt vo dr prowenzaalische Sprooch gschwätzt, won e Warietäät vom Okzitanische isch und vo dr Franzöösische Republik lang underdruckt worde isch.",🔎
,,,provenzalisch,FALSE,"Mä diskutiert, öb s e franzöösischi oder provenzalischi Vorlaag gee het, wil d Minneleer die modärnsti Konzepzioon vo dr Minne us Frankriich adaptiert het.",🔎
,,,Provenzalische,FALSE,"Unter de Franzose schwätze 21 Prozänt eine vu de romanische Dialäkt oder de Regionalsproche, öppe s Provenzalische und s Okzitanische und s Frankoprovenzalische oder s Pikardische.",🔎
,,,Nissart-Dialäkt,FALSE,"Pan bagnat (Nissart-Dialäkt fìr „nàss Broot“, „gschwämmt Broot“; àui ""pan banhat"" gschrìewa; uff Frànzeesch falschligerwiis ""pain bagnat"") ìsch a tràdizionälla-n-Assschpeziàlitäät üss Nizza-n-ìm Süüdfrànkrììch.",🔎
3708,Schiers,Schiärsch,Schiersch,TRUE,D Matuur hät er a der Evangeelische Mittelschuel Schiersch gmachet.,🔎
,,,Schierscher,FALSE,"Dass är as Maiefälder im Seewiser und Schierscher Diälekt gschribä hed, chönnti da draa liggä, dass imschä Frau Ursula Hitz va Seewis gsin ischt und äär dött ghuuset hed und dass imschä Mamä ä Schierschäri gsin ischt – und är dr dürtwilä viil bim Naani z Schiersch gsin ischt.",🔎
3709,Kreis Magliasina,Kreis Magliasina,Magliasina,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano.,🔎
,,,Chrais (circolo) Magliasina,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Magliasina im Bezirk Lugano.,🔎
3710,Bahnneigung,Bahnnaigig,Bahnnaigige,FALSE,"Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,8 un 24,1 Millione km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowi Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 144,5° un 158,3° uf, wobi d'Monde sich retrograd, d. h. entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege.",🔎
,,,Inklination,FALSE,Bi ere bestimmte Inklination zwische ca.,🔎
,,,Bahnneigig,TRUE,D'Bahnexzentrizität un d'Bahnneigig sin noch ubekannt.,🔎
3711,Kaufbeuren,Kaufbeire,Kaufbeira,TRUE,"Juli 1855 z Kaufbeira em Allgai, † 24.",🔎
,,,Kaufbeure,TRUE,"In dr friejer freje Ryychsstedt Augschburg, Kaufbeure, Kempte, Lindau, Memminge un Nearle, in dr Gebiet um Memminge, Neu-Ulm un im Ries, derzue au in vereinzelte eemolige Ryychsritterschafte goht d proteschtantisch Tradition bis in d Reformationszyt im 16.",🔎
3712,Bundesstaat (föderaler Staat),Bundesstaat,Bundesschtaat,TRUE,So het me de Schtaat 1993 in en Bundesschtaat umgwandelt.,🔎
,,,Bundesschtààt,TRUE,Ìm Represantàntahüüs ìsch jeeder Bundesschtààt noh-n-em Ààtail àn dr Gsàmtbeväälkerung vertratta.,🔎
,,,Glììdschtààt,FALSE,"D’ Wàlloonischa Regioon (hoochdiitsch ""Wallonische Region"", frànzeesch ', nììderlandisch ), àui Wàlloonia""' (hoochdiitsch ""Wallonien"" , frànzeesch , nììderlandisch , wàlloonisch []), ìsch aina vu da dräi Regioona vum Keenigraich Belgia un somìt a Glììdschtààt vum belgischa Bundesschtààt.",🔎
,,,föderali,FALSE,Er verordnet drum de Schwiz wieder ä föderali Struktur.,🔎
,,,bundesstaatlich,FALSE,Es Land oder Bundesland isch en Gliidstaat vom bundesstaatlich organisierta Öschtrych.,🔎
,,,Bundesschdaat,TRUE,"Nigeria [] (amtlig uf Änglisch: ""Federal Republic of Nigeria"" []) isch ä Bundesschdaat z Weschdafrika, wo an Benin, Niger, Tschad und Kamerun gränzt.",🔎
,,,Bundesstaate,FALSE,"Är umfasst 50 Bundesstaate, Hawaii un chlaineri Ussebiet ligen im Pazifik bzw.",🔎
,,,Bundesschtààta,FALSE,"S’ Nigeria, a Bundesrepüblik ìm Wäschtàfrikà, zehlt 36 Bundesschtààta (anglisch ""states"").",🔎
3713,Alemannische Dialekte,Alemannisch,alemannisch Biät,FALSE,"In dr Spalte Lueginsland vu dr Badische Zittig isch im Febber 2001 im Ruckblick gschriibe wore: Mit eme Konzert z Konschtanz isch s alemannisch Biät üsserhalb vu dr Schwiiz wennigschtens bhäp gstreift wore, e ander Konzert hets aü z Nirnbärg (Franke) un z Mayrhofe (Tirol) gä.",🔎
,,,alemannischi Spraach,FALSE,"D Zäntraalbiblioteek hät e ganz e grossi Samlig vo Schrifte zu de Tieläkt vom tüütsche Spraachruum und über die alemannischi Spraach, bsunders über d Schwiizer Mundarte.",🔎
,,,alemannischen,FALSE,"Dr Wortforscher het’s ofebar so gmacht, ass er nodisno zu de Wörter, won er i dr Stadt Basel und au uf em Land und sälte au us anderne Gägende im grössere alemannischen Umland gfunde het, uf de einzelne Zedel als ufgschribe het, wo nötig isch.",🔎
,,,Sprooch vo de Alemanne,FALSE,D Sprooch vo de Alemanne ghert zuem Weschtgermanisch.,🔎
,,,alemannischs,FALSE,Guetzli und ähnlich isch e alemannischs Wort für hochdütsch Keks.,🔎
,,,alemannische Sproochruum,FALSE,In dr Liederhandschrift het s Wärk vo Dichter us em alemannische Sproochruum und us de düütsche Nochbergebiet.,🔎
,,,allemanische Sprachruum,FALSE,Sauhund isch e Hunderasse und e gängigi Beleidigung im allemanische Sprachruum und bedütet öbbe en gruusige oder gemeine Kärli.,🔎
,,,alemannische Ruum,FALSE,"As Rääbeliechtli bezäichnet mä im alemannische Ruum e dradizionelli Ladäärne, wo us Herbstrüebe gschnitzt wärde.",🔎
,,,alemannischè,FALSE,"S Wort stammt uss althochdütsch ""fluoh"" un ""fluah"", mittelhochdütschè ""vluo"" un dõdrùs hützdaag im alemannischè denn au ""Fluèch"", ""Fluè"", ""Flüè"" (dim. ""Flüèli"".",🔎
,,,alemanischen,FALSE,"D Guggenheim-Grünberg hät as Grund für dèè guet Erhalt aagnaa, das s Weschtjiddisch in ere alemanischen Umgäbig halt hät chönen am beschte sälbschtändig blybe, wil s e ganz en anderi Luutstruktuur ghaa hät as d Tialäkt rundume – daadezue dän une mee.",🔎
,,,alemannisch Sprooch,FALSE,Für di alemannisch Sprooch sind sid em 19.,🔎
,,,alemannischer Dialäkt,FALSE,"Vorarlbärgisch, ou Vorarlbärgerisch, isch an alemannischer Dialäkt, wo i sinera Mehrheit zum Bodeseealemannischa (Mittelalemanischa) grechnet wird und wo ou naa mit dem Oschtschwizerischa verwandt isch.",🔎
,,,alemannischsproochige,FALSE,Uffgrund vo sine Aigearte gheerts zuedäm zue de bedyttendschte alemannischsproochige Wärk vo dr Gegewart.,🔎
,,,alemannische Sprochwiise,FALSE,Z Hange schwätzt mer vu all de alemannische Sprochwiise es Bodeseealemannisch.,🔎
,,,alemannische Sprochraum,FALSE,"Über 2.700 Mitglider us em ganze alemannische Sprochraum, also us em Elsass, de Schwiiz, Vorarlberg, bsunders aber us Südbade sin bi de „MSG“ Mitgliid, usserdäm Verstreiti us Europa un Ibersee.",🔎
,,,alemanische Dialägd,FALSE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,alemanische,FALSE,"Und wämmer jetz emaal wänd goge luege, wies dän z Züri mit de Spraachen uusgseht, wo i de Choormusig voorchömed, und bsunders wies mit der «alemanische» Singkultur staat – gmäint isch s Singe vo Mundartstuck –, so isch z säge, as das nöd en äigeti Musigsparte für sich isch, wil de Tieläkt a verschidenen Oort, wo mer singt, voorchunt, je nach dèm, was d Komponischte und die, wo für d Konzèrtprogramm zueständig sind, wüntsched.",🔎
,,,alemannische Tialäkt,FALSE,"Linguistischi Merkmaal, wo s Jiddisch vom klassische Mittelhoochtüütsch unterschäided, sind im Luutlichen under anderem d Entrundig, wo mer au im klassische Baseldytsch und anderen alemannische Tialäkt findt: ""kep"" ‘Chöpf’, ""iber"" ‘über’, und d Verdumpfig vo jedem /a/ i Deenigsposizioon > /o/ (aso nöd nu vo langem /a:/): ""ownt"" ‘Aabig/Oobe’, ""bodn"" ‘bade’, ""bord"" ‘Baart’.",🔎
,,,alemanische Tialäkt,FALSE,"Wil s sich daadebi um e gmëëssigti Luutschrift handlet, chönd d Bsunderhäite vo de verschidenen alemanische Tialäkt uufgnaa wëërde.",🔎
,,,alemannische Sprochgebiät,FALSE,"In däm ""alemannischen Mundart-Lesebuch,"" wiäs heißt, sin Gedichter un Verzellunge üs allene Deil vum alemannische Sprochgebiät gsammlet.",🔎
,,,alemannische Sprochruum,FALSE,"D Ussproch vum Wort isch im alemannische Sprochruum sehr verschiide: I de Mundarte wärde so Verchlinerigsforme wie ""Hüüsli, Hüüsi, Hüüschi (Hiischi)"" odda ""Häusle"" (schwäbisch) bruucht.",🔎
,,,alemannischen Mundart,FALSE,Dr Dialäktliteraturwettbewärb aktion junge mundart isch anne 1975 vum Alemannische Gsprächskrais im Regierigspresidium Fryburg „zur Förderung der alemannischen Mundart“ uusgschribe wore Wettbewärb.,🔎
,,,allemannischer Mundart,FALSE,Anne 1838 het er unter em Titel „Freiburgs Genius an die im September 1838 in seinen Mauern versammelten Naturforscher und Ärzte“ e „Festidylle in allemannischer Mundart“ vereffetligt.,🔎
,,,alemanisch,FALSE,"Dr Amtsbezirk Moutier (alemanisch ""Amtsbezirk Münschter"", dütsch elter ""Amtsbezirk Münster"") isch bis zum 31.",🔎
,,,alemannische Biät,FALSE,"E Rappe isch e glei Gäldstickli, wu friähjer im alemannische Biät verbreitet gsii isch – in dr Schwiz hit no; der Schwizer Franke isch in 100 Rappe unterdeilt.",🔎
,,,àlemànnischa,FALSE,"D Idee vum elsassischa Dìchterwaj ìsch kumma wahrend'ra Wànderung uf em „Feldberger Dichterwegli“, z'Faldbarg bi Mìlla; dàs Dichterwegli hàt 20 Stàtiona wo àlemànnischa Gedìchta zeiga, uf'ra Länga vu 3 km.",🔎
,,,Titzschu,FALSE,"In dan deirfre van Remmaljiu und Im Land, zwai olti Walserainsidlungu, häd sich d’urolt Walserzunga (Tittschu oder Titzschu) b’halte.",🔎
,,,alemannische,FALSE,"Au wenn s'Französische z'Strossburi mittlerwyle dominiert, so sin doch in de Näme vo de Quartier die alte alemannische Bezeichnige erhalte bliibe: Bispil: Krutenau (Ort des Krautes), Koenigshoffen (Königshofen), Meinau (Meine Aue), Robertsau (Ruprechtsau), Neudorf, Neuhof, Kronenbourg (Kronenburg).",🔎
,,,alemannisch,TRUE,"D Muaddrsproch vum Allgai isch es Allgairisch, wo zum schwäbisch-alemannische Sprochberiich gheert und zimle näh mit m Vorarlbergische, em Liechteschdtoinische und em Schwäbische verwåndt isch.",🔎
,,,alemannische Sproch,FALSE,D gsprochene alemannische Sproch hosst dett Alemán Coloniero und wird vun de Alte bim Schwätze unterenand agwandt.,🔎
,,,alemannischi Sprooch,FALSE,"S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch.",🔎
,,,alemannische Schproochruum,FALSE,Montforter Düütsch isch e Doil vun em alemannische Schproochruum un Doil vun dem Boddeseealemannisch.,🔎
,,,alemannische Dialäkt,FALSE,"Wel noch aim Joor in däre elsässische Wikipedia no nid vyyl glofe isch, isch si im Sebdämber 2004 zue re Wikipedia vù alne alemannische Dialäkt uusgwyded woore.",🔎
,,,Alemannischen,FALSE,"D Arbetstääg für die alemannischi Dialäktology, früener ""Arbetstääg vo den alemannische Dialäktolooge"" oder, wie d Dialäktolooge sälber säge, eifach d ""Alemannetagige,"" sind Träffe vo Sproochwüsseschafter, wo Frooge vom Alemannischen undersueche.",🔎
,,,alemannischa Dialekt,FALSE,"""Lueg ou de Artikel Vorarlbergisch"" Im Gegasatz zum Rescht vo Öschtriich, wo ma an bairischa Dialekt redet, hört ma z Vorarlberg, so wia o teilweise z Tirol, do vorallem im Außerfern, an alemannischa Dialekt.",🔎
,,,alemanische Schprochruum,FALSE,"Mitmache tüend de Südwäschtrundfunk, s Schwizer Radio ond Färnseh ond anderi öffentlich-rächtlichi dütschi Radiosänder osserhalb vom alemanische Schprochruum, de ORF ond sit äm Johr 2004 s Radio Rai Südtirol.",🔎
,,,alemannische Spoochruum,FALSE,Dinklschbihl lyt im Randgebiet vom alemannische Spoochruum.,🔎
,,,alemannische Tielekt,FALSE,"Joorhundert nodisnoo vo Feldkierch her s Riintl duruuf vom Tütsche, und zwor vom ene alemannische Tielekt verdrängt wore und s werd agnoo, ass um 1300 d Sproochgrenze südlich vo Balzers glegen isch.",🔎
,,,Alemannischa Dialekt,FALSE,. D Walgauer redand wie di meischta Voradlbärgr an Alemannischa Dialekt.,🔎
,,,alemannische Mundarten,FALSE,Er het am Sproochatlas wytergschaffet und drzue au suscht d Elsässer Dialäkt und dr Sproochkontakt mit em Französisch und mit de alemannische Mundarten i de Nochberregioone aglueget.,🔎
,,,àlemànnischa Sproch,FALSE,"D àlemànnischa Sproch, wo Elsassisch un Baaseldütsch verbìndet, wìrd nìt vergassa: as gìtt zum Beispiel Mìtglìeder vu da „Elsass-Freunde Basel“ wo aui ìm elsassischa Kültürverein „AGATE“ (fer d Unterstìtzung vu dr Orthal-Schrìftàrt) gheera.",🔎
,,,Àlemànnisch,TRUE,"(D elsassischer Dialekt, wi dert greddt ware, bìlde e Ìwergàngzone zwìsche Àlemànnisch un Südfränkisch.)",🔎
,,,alemannische Sprochraüm,FALSE,Dr Reinhold Schneider stammt vum unterschte Nordrand vum alemannische Sprochraüm üs ere Stadt mit viil Främdeverkehr un wurd vu däm här un vu sinene andere Wohnort här ke starke Alemannischsprächer gsii sii.,🔎
,,,alemannischí,FALSE,"Sali, Saly, Sali, Salü, Sale oder Soli isch e alemannischí Begrießig, wo meistens nu an Persone grichtet wird, wo mer duzt.",🔎
,,,alemannisch Dialäkt,FALSE,d Standardsproch oder dr alemannisch Dialäkt as Sproch fir sich uffasse.,🔎
,,,alemannische Dialäkchte,FALSE,Di alemannische Dialäkchte zeichne sech wege dr hochtütsche Luutverschiebig dür ne großi Vilfalt vo Affrikchaten uus:,🔎
,,,Alemanisch,TRUE,"Und jetz isch statt de romaanische Umgangsspraach, wo sich daa us em Keltischen und em Latyn entwicklet ghaa hät, s Alemanisch die toonaagäbend Spraach woorde.",🔎
,,,alemannische Mundart,FALSE,""", kurz ""MSG"") isch en Verein mit em Sitz in Friburg im Brisgau, wo sich zum Ziil gsetzt hät, d alemannische Mundart z pfläge und z erhalte.",🔎
,,,alemannischi,FALSE,"D'Endig ""inge"" losst aber uf e früehi alemannischi Besidlig schliesse.",🔎
,,,alemannische Dialekt,FALSE,Ändingerisch isch au d'Grundlag vum alemannische Dialekt vu dr Colonia Tovar in Venezuela.,🔎
,,,alem,FALSE,North Dakota (alem.,🔎
,,,Allemannische,FALSE,"Im Allemannische hets ä bsundri Bewandnis demit: Was im Hochdytsch ä aghängts ""-lein"" odr ""-chen"" isch, des isch im Schwebische ä ""-le"" un im räschdliche Alemannisch ebbe ä ""-li"".",🔎
,,,alemannische Sprooch,FALSE,Das cha mer au i dr alemannische Sprooch in dr Wienechtsgschicht nochelääse.,🔎
,,,alemanischi,FALSE,"Er hät au s Glychnis vom verloorene Soon us em Lukas-Evangeelium i 42 alemanischi, sächs bündnerromaanischi, acht lombardischi, elf frankoprowänzaalischi und vier französischi Mundaarten us de ganze Schwyz la übersetze – das isch bis hüt der äinzig schwyzerisch Verglychstäggscht, wos i so vil Tialäkt git, und wil er us em früene 19.",🔎
,,,hööchalemanisch Dialäkt,FALSE,Züritüütsch () isch de hööchalemanisch Dialäkt vo de Stadt Züri und irer Umgäbig.,🔎
,,,alemannische Schprachruum,FALSE,"Im Alltag reded d Mensche i dr Düütschschwiiz fascht uusschliesslich ihri Schwizerdüütsche Dialekt, wiit meeh als im übrige alemannische Schprachruum usserhalb vo dr Schwiz.",🔎
,,,Alemannische Tielekt,FALSE,"S Piet vom Herzogtum Schwoobe entsprecht uugföör em hüttige Piet vo de Alemannische Tielekt, wie s im 19.",🔎
,,,hochalemannische,FALSE,"Z Bärn redt me Bärndütsch, e hochalemannische Dialäkt.",🔎
,,,alemànnischi,FALSE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
,,,alemannische Sprochweise,FALSE,Z Konschdanz schwätzt mer vu all de alemannische Sprochweise es Bodeseealemannisch.,🔎
,,,alemannische Sprochrüüm,FALSE,"Alemannischi Literatür im wittere Sinn isch Literatür, wu üs em alemannische Sprochrüüm kunnt un d alemannisch Region un ihre Kültür zum Gegestand het.",🔎
,,,Sprach,FALSE,"Au wänn d Alemanne schu 700 nach Chrischti Geburt is Taal iigwandert sind, hät sich dere iri Sprach eerscht im 11.",🔎
,,,alemannisches,FALSE,De Name Scheer isch nume i obertütsche Tielekt bikannt und isch e typisches alemannisches Wort.,🔎
,,,alemannischi Mùndarte,FALSE,"In de Dütschschwyz werde im Alldaag vo de Schwyzer und Schwyzerinne praktisch nùmme alemannischi Mùndarte gschwätzt, wo als Schwyzerdütsch zämmegfasst werde ùn sich regional starch ùnterscheide.",🔎
,,,alemannisch Sprochrüüm,FALSE,"Im Mittelalter het dr ganz alemannisch Sprochrüüm ""Schwaben"" gheiße - also s Territorium zwisched Vogese (Wescht), Alpe (Süd), em Lech (Oscht) un dr fränkische Stammesgränz im Norde.",🔎
,,,alemannischer Mundart,FALSE,Alte Konschdanzer Fasnetlieder werret in alemannischer Mundart gsunge.,🔎
,,,Alemannischi Tielekt,FALSE,"B. Schwäbisch-alemannischi Fasnet, alemannisches Fachwerk) und i de Dialektologii (Alemannischi Tielekt) bruucht.",🔎
,,,im Alemnnischè,FALSE,"Dè Suffix ""-lôh"" schint im Alemnnischè z ligè un stòt zu suscht i dè Region übblichè ""-ingè""-Endig in Vobindig, z.",🔎
,,,alemannische Dichter,FALSE,1912 het dr Walther Rathenau im ditsche un alemannische Dichter Hermann Burte unufgforderet zwee Biächer vu sich gschickt – „Reflexionen“ un „Kritik der Zeit“.,🔎
,,,Alemannische,FALSE,"Dr Grundstei fir d Liäbi vum Goethe zum Alemannische mueß z Säsene bi Stroßburg glegt wore sii, wu ner 1770 mit ere junge Elsässeri (Frederike Brioni) büssiärt het.",🔎
,,,Alemannische Dialekt,FALSE,"Schwäbisch isch â Grupp von Dialägd wo mer em Zendrom, em Oschdâ vo Badâ-Wirdâberg ond em Regierongsbezirk Schwabe vo Boerâ schwätzt – ond se ghöred zu de Alemannische Dialekt.",🔎
3714,Telefon,Delifon,Delefon,TRUE,"In Gebäude wörrèd Elegtroinschtallationè sowoll für d leitungsbundeni Vodeilung elegtrischi Energy als auch für dè Gebruuch vo Kommunikationsmittel (Schällè, Sprèchaalaagè, Delefon, Fèrnseèr, Satellitèempfangsaalaagè un Netzwärchkomponentè).",🔎
,,,Telefonii,FALSE,"Mit em Internet chame Internetdienscht bruuche so wie öpe E-Mail, Telnet, Usenet, Dateiüberdragig, WWW und in dr letzte Zit immer meh au d Telefonii, s Radio und s Färnseh.",🔎
,,,Telifonzäntrale,FALSE,Im Norde isch scho früener di nöii Poscht und no nöcher d Telifonzäntrale poue worde.,🔎
3715,Messung,Mässig,Mässige,FALSE,"Wüsseschaftligi Ussaage müesse uf dr Grundlaag von ere süstemaatische und intersubjektiiv bestäätigte Beobachdige zstand cho, wo zum Bispil methodischi sträng kontrollierti Mässige oder Experimänt chönne ghööre.",🔎
,,,Mass,FALSE,Dr Flecheninhalt isch in dr Geometrii e Mass für d Grössi von ere Flechi.,🔎
,,,Messige,FALSE,"Jahrhundert als en Ableitig vo der Philosophii vom Auguste Comte iigfüehrt worde, wo verlangt het, dass d Soziologii sölli mit Methode vo de Naturwisseschafte praktiziert werde, d. h. durch genaui Beobachtige, wenn immer möglich sogar Messige.",🔎
,,,Messig,TRUE,"Während di gegraphischi Breiti dur Messig vo Vertikalwinkel vo dr Sunne oder vom Polarschtern relativ eifach bestimmbar isch, hät sich d Bestimmig vo dr aktuelle geographische Längi mit ähnlicher Gnauigkeit über langi Ziit extrem schwierig gschtaltet.",🔎
3716,Basler Stadtmauer,Basler Schtadtmuure,Stadtdoor und -muure,FALSE,"Johrhundert e chliini Stadtgarnison im Dienst gha, aber die het numme d Stadtdoor und -muure bewacht.",🔎
,,,Stadtmuure,FALSE,"1849 het mä s Museum in dr Auguschtynergass baut, und vo 1859 aa si d Stadtmuure abbroche worde und nume ä baar vo de grössere Stadtdoor, s Spaledoor, s Santihansdoor und s Dalbedoor, het mä lo stoo.",🔎
,,,üsseri Stadtmuure,FALSE,Joorhundert het mä denn die üsseri Stadtmuure baut und us dr Vorstadt isch e Stadtkwardier worde.,🔎
,,,Dürm,FALSE,D Dürm und d Door si wichdigi Bestanddeil in de Verdeidigungsaalage von ere Stadt gsi.,🔎
,,,Basler Stadtmuure,TRUE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,Üsseri Stadtmuure,FALSE,"Joorhundert, wo die Üsseri Stadtmuure baut worde isch, isch dr Noodlebärg nid wit äwägg vo dr Stadtmuure gsi und isch parallel zun ere verloffe.",🔎
,,,Befestigungsaalaag,FALSE,Si isch Däil vo dr Befestigungsaalaag vom innere Muurering vom 12.,🔎
,,,Spaalevorstadt befestigt,FALSE,"Wo mä 1289 d Spaalevorstadt befestigt het, isch s Gebiet vor em Chrüzdoor um e Petersblatz ume in d Stadt iine jho.",🔎
,,,Schdadtmuure,FALSE,"Die erschti Schdadtmuure, wo um 1100 baut worde isch, het nid nume dr Münsterhüügel umfasst, sondern au d Hüüser uf bäide Site vom Birsig.",🔎
,,,üssere Stadtmuure,FALSE,"In de Vorstedt hai sich früehner d Door in dr üssere Stadtmuure befunde, wo drvo hüte no s Spaledoor, s Santihansdoor und s Dalbedoor erhalte si.",🔎
,,,innere Stadtmuure,FALSE,"S Usgseh vom Barfi het sich im Johr 1821 markant gänderet, wo mä verschidnigi Klosterbaute samt dr innere Stadtmuure drnäbe und ihre Dürm abgrisse het.",🔎
,,,Stadtbefestigung,FALSE,"Währed sim Läbe het Basel sich stark veränderet: d Iiwohnerzahl isch vo 16'000 uf über 100'000 gwachse, d Stadtbefestigung isch geschleift worde und d Iisebahn isch in d Stadt cho.",🔎
,,,Schtadtmuure,FALSE,"Vo 1080 bis 1860 het s drei Schtadtmuurering um d Schtadt Baasel ume gee: die vom Fürstbischof Burkhard vo Fenis, die Inneri und die Üsseri Muure.",🔎
,,,Innere Stadtmuure,FALSE,An dr Innere Stadtmuure isch bim Wasserdurm die obersti Birsigbrugg vom middelalterlige Baasel glääge.,🔎
,,,Basler Stadtmuure gsi,FALSE,"Dr Dalbeschwibbooge (au ""Kunos Door"", spöter au s ""Innere Dalbedoor"" gnennt) isch en ehemoligs Stadtdoor vo dr Stadt Basel und emol Bestanddeil vo dr innere Basler Stadtmuure gsi.",🔎
,,,Stadtmuure vo Baasel,FALSE,"D Freihäitsgnaabe oder Freihäite si sit em spoote Middelalter d Iiwooner von ere Bättlerkolonii gsi, wo dusse vor de Stadtmuure vo Baasel uf em Koolebärg gläbt häi und bsundrigi Rächt (Freihäite) gnosse häi.",🔎
3717,Bauteil (Technik),Baudäil in dr Technik,Baudäil,FALSE,Zu de wääsentlige Baudäil vom ene Welo ghööre:  Gschicht.,🔎
,,,Baudeil,FALSE,S Ventyl isch i dè Stölzel sinèrè Zit è neuartigs Baudeil.,🔎
3718,Staatliches Weinbauinstitut Freiburg,s Staatli Wyyböuinschtitut Fryburg,Staatlige Wyyböuinschtitut Fryburg,FALSE,Anne 2014 het dr Verband in sy nei Verwaltigsgebei näb em Staatlige Wyyböuinschtitut Fryburg im Stadtdail Wieri chenne yyzie.,🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
3719,Islamische Expansion,Die Islamischi Expansioon,Islamischi Expansioon,TRUE,"Nochdäm Ostrom/Byzanz sini vorderorientalische Browinze und Egypte sit 636 an d Araber verloore het, isch die Islamischi Expansioon in Chläiasie nüm witer choo.",🔎
,,,Islamische Expansioon,FALSE,"Si ganzi Herrschaft isch ussebolitisch im Schatte vo dr Islamische Expansioon gstande, wo s Riich zum ene verzwiiflete Abweerkampf zwunge het, wo nume zum Däil erfolgriich gsi isch.",🔎
,,,arabisch-islamische Eroberig vo Persie,FALSE,"Dr Äigenaame vo dr Sprooch isch in dr Sassanidezit Pārsīk oder Pārsīg gsi und sit dr arabisch-islamische Eroberig vo Persie Fārsī (; wil die arabischi Sprooch dr ""p""-Lut nit kennt bzw.",🔎
,,,Islamischè Expansion,FALSE,Übber Persiè un noch dè Eroberig dèvo durch d Araber in Folge vo dè Islamischè Expansion isch s Schachspyl witer vobreitet worrè.,🔎
,,,Eroberig dur d Araber,FALSE,In Nordafrika het s Trinitarier und Arianer bis zur Eroberig dur d Araber ge und wohrschiinlig au im spanische Westgoteriich.,🔎
,,,Expansioon,FALSE,Noch em letschte und grösste römisch-persische Chrieg (603–628) si die bäide Groossriich erschöpft gsi und Opfer vo dr Expansioon vo de Araber worde.,🔎
,,,islamische Expansion,FALSE,"Noch dr islamische Expansion isch dr Begriff in latiinische Kwelle und im christlige Öiropa as Sammelbezäichnig für die islamische Völker brucht worde, wo vo öbbe 700 n. Chr.",🔎
,,,Erooberig,FALSE,Die röömischi Browinz Syria isch im Joor 63 v. d. Z. vom Fäldher Gnaeus Pompeius Magnus iigrichdet worde und isch bis zur Erooberig dur d Araber in de 630er Joor Däil vom Röömische Riich bzw.,🔎
,,,Uusbraitig vum Islam,FALSE,"Zum Zytpunkt vu dr Uusbraitig vum Islam um s Johr 660 sin d Velker vum Niger scho in Staaten organisiert gsii, wu bis zue dr Aachumft vu dr Franzose e wichtigi Stellig hän chenne bhalte.",🔎
,,,islamische Eroberig,FALSE,"Noch dr islamische Eroberig het d Akademii Sura an Bedütig gwunne, wo dr Exilarch Salomo ben Chisdai dr Läiter vo dr Akademii vo Pumbedita, Samuel, im Joor 730 zum Gaon vo Sura ernennt het.",🔎
,,,Aagriff vo de Aarber,FALSE,"und dr Konstantin V. si milidäärisch seer erfolgriich gsi, wo si d Aagriff vo de Aarber und vo de Bulgare abgweert häi.",🔎
,,,Usbreitig von Islam,FALSE,Die beginnendi Usbreitig von Islam hät i diesere Ziit zum ändgültige Niedergang vom Königriich gfühert.,🔎
,,,arabische Expansioon,FALSE,""">Justinian 565 noch dr Zitewändi oder bis zur arabische Expansioon im 7.",🔎
,,,milidäärischi Expansioon,FALSE,"Wo die milidäärischi Expansioon vo de Araber, wo dur iire nöi muslimische Glaube aadriibe gsi si, in de 630er-Joor aagfange het, het s Riich noch sim lange Chrieg gege Persie kä Chraft me ghaa, vil Widerstand z läiste.",🔎
,,,islamische Expansioon,FALSE,"Und de isch au dr Aafang vo dr islamische Expansioon anne 632 es bedüütends Eräignis für d Gschicht vo der Mittelmeerwält, wo für viili römischi Stedt und Provinze öppis ganz nöis brocht het.",🔎
,,,arabische Erobrige,FALSE,S oströmische Riich het wäge de arabische Erobrige und dr Landnaam vo de Slaawe uf em Balkan am Aafang vom 7.,🔎
,,,islamischi Expansion,TRUE,"Historisch nännt me vor allem di islamischi Expansion im Mittlere und Noche Oste wie au uf de iberische Halbinsle, wo vom 7. bis 10.",🔎
,,,"Persie, Syrie, Ägypte un s'Heilig Land sin wie ä riifi Fruucht in d'Händ vum Islam gfalle",FALSE,"Fimf Johr später isch no de Usbruch vu de Araber us de Wüste erfolgt un Persie, Syrie, Ägypte un s'Heilig Land sin wie ä riifi Fruucht in d'Händ vum Islam gfalle, womit de Gegesatz Christetum - Islam in de Welt gsi isch, wo d'Ursach fer die aigentliche Chrüzzüg het gä solle.",🔎
,,,islamischi Expansioon,TRUE,"Acht Joor noch dr Schlacht vo Tour und Poitiers isch die islamischi Expansioon au im Oste für meereri Joorhundert stillgstande, bis im 11.",🔎
,,,erooberet,FALSE,Aber schon e baar Joor druf häi arabischi Drubbe under em Kalif Umar ganz Palestina erooberet.,🔎
,,,muslimischi Herrschaft,FALSE,"Die ersti organisierti christligi Rebellioon gege die muslimischi Herrschaft het z Asturie im Joor 718 aagfange, und het zur Reconquista gfüert.",🔎
3720,Genossenschaft,Gnosseschaft,Gnosseschaftsmodäll,FALSE,Si isch in de Johr 1919 bis 1921 im Gnosseschaftsmodäll noch em Gartestadt-Vorbild baut worde.,🔎
,,,Gnosseschafte,FALSE,Si sin as däilautonomi Gnosseschafte vo de Leerende und de Studierende entstande.,🔎
,,,Gnossaschàft,TRUE,"Odcvl ìsch a frànzeescha Gnossaschàft, wo ànna 1939 grìnda worra ìsch.",🔎
,,,gnosseschaftlig,FALSE,"D Basler Zümft si gnosseschaftlig organisierti Korporazioone gsi, wo im Lauf vom spoote Middelalter und dr früehje Neuzit die politischi Macht in dr Stadt eroberet hai und bis ins 19.",🔎
,,,gnosseschaftligi,FALSE,"As Aadelsgsellschafte bezäichnet mä gnosseschaftligi Zämmeschlüss vo Aadlige, wo sich im Häilige Römische Riich entwigglet häi in dr Zit, wo s Middelalter in die früeji Nöizit übergangen isch.",🔎
,,,Gnossenschafte,FALSE,"Si isch für es staatlichi Fürsorg gsi, het e Meh-Bestüürig vo de Rychen und Yyrichtig vo landwirtschaftliche Gnossenschafte uf unbebuutem Land gforderet.",🔎
,,,Gnossäschafdä,FALSE,"Das wot si bewirke mit kollektivä ""Akzionsformä"" o Löösigä (zom Bischbeu Gnossäschafdä); MST wod au d'Bedütig (Wichdigkeit) for ""Arbet"" öber d'Bedütig fom sognannte Kapitau hervorhebe; o si kämpfeno för soziali Grächdigkeit o gäg d Diskriminiärig for Frou.",🔎
3721,Bahnhof Wettingen,Bahnhof Wettingen,Baanhof Wettigè,TRUE,Ab 1877 isch diè neu Streggi sowiè dè Baanhof Wettigè in Betrièb gnõ worrè.,🔎
,,,Bahnhof Wettige,TRUE,"In de Nöchi vom ehemolige Schlachthof sind zwüsche de Iisebahnbrugg und em Bahnhof Wettige d ""Weglager"" vom Toni Calzaferri (1947-1999), d ""Ruderbündel"" vom Hans Thomann (*1957) und d ""Dreieck-Steine"" vom Walter Haldemann (*1943) z gseh.",🔎
3722,Grabenbruch,Grabebruch,Bruchzone,FALSE,Japan lyt an dr geologische Bruchzone vu vier tektonische Blatte vu dr Ärdgruschte: Die Blatte bewege si mit e baar Zäntimeter im Johr gegenenander.,🔎
,,,Grabebrich,TRUE,"In Verbindig mit kontinäntale Grabebrich git s zmaischt e vulkanischi Aktivitet dur dr Ufstiig vu Matrial us dr Asthenosphäre (vilmol au Manteldiapir) un dr Uusdinnig vu dr Lithosphäre, wu dodermit verbunden isch.",🔎
3723,Thur (Rhein),Thur (Schwiz),Tuurtel,FALSE,D Dörfer Alt Santihann und Underwasser und de Wiiller Starchebach ligged im obere Tuurtel.,🔎
,,,Thurtal,FALSE,Nüüfere liit uf de Höchine im untere Thurtal.,🔎
,,,Thur,FALSE,"Dr Grundbsitz vo de Kyburger het in dr erste Zit Gebiet vom Zürcher Oberland bis an d Thur umfasst, vor allem aber s gschlossene Grundäigedum um d Stadt Winterthur, wo meer oder weeniger em hütige Bezirk Winterthur entspricht.",🔎
3724,YouTube,YouTube,Youtuberin,FALSE,D Noelia Berberat isch e Schwizer Youtuberin us Aesch BL.,🔎
,,,YuuTiub,FALSE,"Ganz aktuell git’s Musig us em „Röseligarte“ au uf YuuTiub z lose, und d Noote het me bis ane 2017 online bim Musig Hug übercho, bis die Firma vom Luzärner Huus ""Musigpunkt"" übernoo worden isch.",🔎
,,,Youtube,FALSE,"Au uf Youtube cha me zueluege, wie d Danne umgheit.",🔎
3725,Religion,Religioo,religiese,FALSE,"D Lewensischtellung konn us bewusste philosophische, religiese, politische oder au ondri Iberlegunge un Iberzejgunge rus resultiere un mit ongstrebte Regelverschtess gege s Umfeld (Familie, Schuel, Beruef, im witre Sinn d Gsellschaft usw.)",🔎
,,,Religiosität,FALSE,Über ä möglichi Religiosität vo dä Neanderdaaler cha numme spekuliirt werre.,🔎
,,,Weltreligion,FALSE,"Um 570 d Geburt vom Prophet Mohammed, wo dänn um 610 (gmäss muslimischer Tradition) de Erzengel Gabriel empfange hät und demit zum Begründer von ere neue Weltreligion worde isch und dere ihri militärischi Expansion ab ca.",🔎
,,,Wältreligion,FALSE,Syni Lehr het d Wältreligion Buddhismus begründet.,🔎
,,,Religioonswääse,FALSE,Daas Kollegium het us Briester bestande und isch ursprünglig im alte Room für d Brugg über e Tiber verantwortlig gsi und spööter het men em d Ufsicht über s ganze Religioonswääse gee.,🔎
,,,Religio,TRUE,I sine letzte Joore het de Jung sich stärcher a de Erforschig vo sinere Theorii vom kollektive Unterbewusstsii zugewendet und het sich mit de Bidütig vo de Religio för d Psyche und das kollektive Unterbewusstsii usenandergsetzt.,🔎
,,,Religione,FALSE,"D Aasichte, wa genau Erlüüchtig isch, isch i de verschidene Kulture und Religione ähnlich, doch gits au gwüssi Unterschiid.",🔎
,,,religiöösi,FALSE,"Er isch äine vo de vilsitigste und broduktivste italiänische Mooler vo siner Zit gsi und het im Ganze 646 Wärk gmoolt, drunder Bordret, Landschafte, müthologischi und religiöösi Themene.",🔎
,,,Weltreligioone,FALSE,"De Buddhismus ghört zude füüf wichtigschte Weltreligioone, wobi sich öppe 300 bis 450 Millione Mentsche zum Buddhismus bekenned, voralem im ostasiatische Ruum.",🔎
,,,Relegioo,TRUE,"Er het meriri Werch öber Liebi, Relegioo, Ethik und Politik verfasst.",🔎
,,,religiöser,FALSE,Er isch au e hervorragende Diplomat und Militärstrateeg gsi und het eso mit ere Politik vo religiöser Toleranz im Dialog mit Verdräter vo de wichdigste Glaubensrichdige sini Gebiet chönne erwitere.,🔎
,,,Religiõ,TRUE,Ondorrichded hådd-or an berufliche Schuala Religiõ ond Philosophi.,🔎
,,,religiös,FALSE,"Die wärde hött nömme nor religiös, sondern au sozial oder humanitär begröndet.",🔎
,,,Religioon,TRUE,"So säit mä, wenn öbber öffentlig bestimmti Glaubensinhalt von ere Religioon lügnet, verhöönt oder verfluecht.",🔎
,,,Religioonsgmäinschaft,FALSE,"Mit Panbeweegig, au ""Pannazionalismus"" oder ""Panideologiii"", isch e politisch-kulturelli Beweegig gmäint, wo s Ziil von ere isch, s Gfüel vom Zsämmeghööre von ere bestimmte Nazioon oder Religioonsgmäinschaft z sterke.",🔎
,,,religiöse,FALSE,"April 1693 nooch religiöse Strittigkeiten vu dr eigene Familieaghörige nooch Schaffhuse entfüehrt worre, wo er wänig später vu dr dertige Obrigkeit in dr Kerker gworfe worren isch.",🔎
,,,religiösi,FALSE,"Noihaidetum oder Neopaganismus isch d Bizaichnig för e relativ moderni religiösi Strömig, wo im 18.",🔎
,,,religiöösa,FALSE,"Àls Priaschter odd’r Priaschtera (vun Àltgriachisch ""presbyteros"", „dr Äältra“) bezaichna m’r religiöösa Schpeziàlìschta, wo dr Kultus verwàlta, un wo d’ Lehr un Tràdizioon bewààhra.",🔎
,,,Wältreligione,FALSE,"S Judedum zelt zue de Wältreligione, au wenn s nur a baar Millione gläubigi Jude git.",🔎
,,,religiööse,FALSE,"Heresii (vo , ‚Aaschauig‘, ‚Schuel‘) isch im ängere Sinn en Ussaag oder Leer, wo im Widerspruch zu chirchlig-religiööse Glaubensgrundsetz stoot.",🔎
,,,Religioone,FALSE,"Es git i der internazionaale Stadt Züri au vil Lüüt vo anderne Religioone: Am mäischte ghööred zu de verschidene Richtige vom Islam, und si händ als Träffpünkt öppe d Mahmud-Moschee und d Merkez Moschee Züri Zäntrum.",🔎
,,,religiöös,FALSE,"As Häilige Chrieg bezäichnet mä e Chrieg, wo dr Hauptgrund drfür religiöös isch, öbbe wenn as Grund aagee wird, ass er im Ufdraag vom ene Gott kämpft wurd und är e Hand het, in däm wo bassiert.",🔎
3726,Phonem,Fonem,Foneem,TRUE,"Im Latinische hed QV en aiges Foneem bezaichned, nämmlig // (// mit grundeti Lippe).",🔎
,,,phonem,FALSE,"D Silbebetonig isch im Änglische phonemisch, wie zum Byspil au im Russische, aber im Gägesatz zum Französische oder Alemannische wo d Betonig in dr Regel ällewell uf dr letschte bzw.",🔎
,,,Fonemme,FALSE,S Fonemme /r/ chunt als Zungespitze- oder (vil sältener) Zäpfli-r voor.,🔎
,,,foneemisch,FALSE,"Er hät d Luut foneemisch (fonoloogisch), aso im Gsamtsischteem, analisiert und hät vor ere z starch foneetische, aso d Luut isolierende Sichtwys gwarnet.",🔎
,,,Phoneem,TRUE,"Im Etruskische gits nämlig nume ai Phoneem // un kei //, dorum hets latinisch Alphabet zersch kei Buechstab fir s // ghaa: Q, C un K sinn alli fir // benutzt worde, bzw.",🔎
,,,phonemisch,FALSE,"D Silbebetonig isch im Änglische phonemisch, wie zum Byspil au im Russische, aber im Gägesatz zum Französische oder Alemannische wo d Betonig in dr Regel ällewell uf dr letschte bzw.",🔎
3727,27. Oktober,27. Oktober,27. wimonud,FALSE,"r und sprochwissendschaftler g'si. Er ïst dan 27. wimonud 1822 <a href=""Alagna%20Valsesi",🔎
,,,27. Oktoower,TRUE,"D’ Alexia Djilali (* 27. Oktoower 1987 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,27. Oktoober,TRUE,">1891 z Wilchinge; † 27. Oktoober 1981 z <a href=""Gr%C3%BCningen",🔎
3728,Hip-Hop,Hip-Hop,Hip Hopper,FALSE,"Es git schon es Wyli diversi Bärner Hip Hopper, zum Bischpiu der Kutti MC, d Chlyklass (es Kollektiv us Wurzel 5, PVP mit Greis, Thomes & Baze) und dr HM-Clan.",🔎
,,,HipHop,FALSE,"Sens Unik sin e HipHop-Gruppe us Renens bi Lausanne in dr Romandie, wo 1987 gründet worde isch und sich im 2010 ufglöst hät.",🔎
,,,Hip-Hop-Grupp,FALSE,Tingulli 3 isch e kosovarischi Hip-Hop-Grupp.,🔎
,,,Hip Hop,FALSE,"April 1955 z Kingston, Jamaika als Clive Campbell) gilt als dr Erfinder vom Hip Hop.",🔎
,,,Rapper,FALSE,"Gröndet worde esch si im Johr 1993 ond bestoht us de Rapper Chali 2na, Akil, Zaakir aka Soup, Mark 7even und de zwoi DJs Nu-Mark und Cut Chemist.",🔎
,,,HipHop-Gruppe,FALSE,D Jungle Brothers sin e HipHop-Gruppe us New York.,🔎
3729,Ladinische Sprache,Ladinischi Sprooch,Ladinische Schproch,FALSE,D` Ladinische Schproch (hochdytsch: Ladinisch).,🔎
,,,Ladynisch,FALSE,"Anne 1946 het si mit em Dichter Max Tosi d Kulturgselschaft ""Union di Ladins de Gherdëina"" z Gröden uf d Bäi gstelt, wo e Tachorganisazioon vo de Lüüt, wo Ladynisch reden, isch.",🔎
,,,ladinische,FALSE,März 1847 z Wilten) isch e ladinische Sprochwisseschaftler gsi.,🔎
,,,ladynische,FALSE,Er hät aber au über d Volchsüberliferig vo de Zimbere und de Huusbou i den andere bairische und i ladynische Spraachinsle z Nordoschtitaalie publiziert.,🔎
,,,ladinischsprachige,FALSE,"Nach em Erste Wältchrieg sind en Teil vo de ladinischsprachige Gmeinde i de Dolomite, under anderem Cortina d’Ampezzo, vo Östriich zu Italie gwächslet und ghööred hüt zu Venezie, nöd öppe zu Trentino-Südtirol, wie s histoorisch müesst sii.",🔎
,,,Ladynische,FALSE,Die ladynischi Literatur isch d Literatur vom Ladynische.,🔎
,,,ladinisch,FALSE,"D Etsch, wo uff iteliänisch ""Adige"" und uff ladinisch ""Adesc"" heisst, isch e Fluss z Itaalie.",🔎
,,,Ladinische,FALSE,"S Iteliänische isch d Amptssprooch vom ganze Land, und dernäbe sind i teil Regioone au s Tüütsche, s Ladinische, s Französische und s Slowenische als Amptssprooche anerchant.",🔎
,,,Dolomiteladinisch,FALSE,"Im wytere Sinn meint mer mit Rätoromanisch au die romanische Sprooche, wo im Nordoschte vo Italie gschwätzt werde (Furlanisch un Dolomiteladinisch), sich aber dütlich vo de norditalienische Dialäkt unterscheide.",🔎
,,,Ladyn,FALSE,"Si forschet über d Sproochkontakt vom Dütschen, em Iteliänischen und dr rätoromanische Sprooch Ladyn.",🔎
,,,ladynischi,FALSE,"Jänner 1978 z Brixe gstoorben isch, isch e Südtiroler Künschtlerin, Leererin, Sproochforscherin und ladynischi Autoorin gsi.",🔎
,,,ladinische Sproch,FALSE,D Ufgab vum Ischtitut isch d Erhaltig un d Ferderig vu dr ladinische Sproch un Kultur.,🔎
,,,ladinischi,FALSE,Es giit allerdings a poor dütschi un ladinischi Gebiite.,🔎
3730,Märtyrer,Mertüürer,Märtûrer,TRUE,Zwei Altaarbilder (Nikolaus vo Myra un ein namentlich nit gnanntè Märtûrer) stammed vom Johann Christian Wentzinger uss dè Bauzit vom Dòm.,🔎
,,,Martürie,FALSE,"In de obere Ecke vo de Schiibe gseht me d Martürie, wo di beide Heilige nach de Tradition erlitte hend, de Leodegar wird mit eme Bohrer blendet, de Mauritius, wo zu de Thebäische Legion ghört het, köpft.",🔎
,,,Gmàrtertr,FALSE,"Septamber 1589 z’ York) ìsch a anglischer reemisch-kàthoolischer Priaschter gsìì, wo-n-àls kàthoolischer Gmàrtertr betràchtet wìrd.",🔎
,,,Martyrium,FALSE,"D Arma Christi (Latiin: »Waffe vom Christus«) oder Liideswerchzüüg und Passiooswerchzüüg sind d Utensilie, wo bim Martyrium vom Jesus Christus bruucht wore sind und för d Liide Christi stönd.",🔎
,,,Märtüürer,TRUE,"In dr Krüpte isch ursprünglig äntwääder s Graab oder d Reliquie vom ene Märtüürer gsi, was näbe dr religiööse Bedütig vor allem im Middelalter Pilger het sölle aazie.",🔎
,,,Martürium,FALSE,"As ""Kiddusch HaSchem"", d Häiligung vom Naame (vo Gott), bezäichnet mä s Festhalten am jüüdische Glaube dur Martürium, Gebät und Lääbensfüerig.",🔎
,,,Martyrie,FALSE,"In de obere Ecke vo de Schiibe gseht me d Martyrie, an dene di beide Heilige nach de Tradition gschtorbe sind, de Vinzenz uf de linke Siite an es Grüscht gfesslet, wo er grad vo mit Iisehacke verrisse wird und uf de rächte Siite de Laurenz, wo uf eme Roscht verbrannt wird.",🔎
,,,Märtürer,TRUE,"Wo me im früene Middelalter agfange het, Relikwie vo de chrischtleche Märtürer zu de neue Chile z bringe, isch das der Afang gsi vom Bruuch, ass jedi Chile es Patrozinium het müesse ha.",🔎
,,,Märtireri,FALSE,"Joorhundert i dr sizilianische Stadt Catania gläbt het und öppen um s Joor 251, i dr Zyt vo dr Herrschaft vom römische Kaiser Decius, als Märtireri gstorben isch.",🔎
,,,Märtirer,TRUE,Si gälte drum als chrischtlechi Märtirer.,🔎
,,,Märtǜrer,TRUE,"Sell isch im Umschtand z verdankè, dass dè Martin als Heiligè a dè Schwellè vo dè Antikè zum Mittelaalter èn natürlichè Tod gschtorbè isch, also kein Märtǜrer gsi isch wiè fascht alli Heiligè vor ym, un sini Läbbensbeschrybig è Byschpill für è vorbildlichs Läbbè abgää hèt.",🔎
3731,Große Kreisstadt,Großi Chreisstadt,Große Kraisschtadt,TRUE,Lindou isch a Große Kraisschtadt und dr Sitz vu d Verwaltung vum Landkrais Lindou im Regierigsbezirk Schwabe.,🔎
,,,Großi Chraisstadt,TRUE,Jänner 1981 isch Horb Großi Chraisstadt.,🔎
,,,Groaßa Kreisstadt,TRUE,Esslenga isch a so genannta Groaßa Kreisstadt ond d’ graescht Mittelstadt vo Bada-Wirttaberg.,🔎
,,,Groossi Chreisstadt,TRUE,"Mai 1963 ""Rheinfelden"") isch e Groossi Chreisstadt im Landchreis Löörech in Bade-Württeberg aa dr Schwyzer Gränz, gägenüber vom aargauische Rhyfälde in dr Schwyz, am südliche Ussläufer vùm Dinkelberg ùn am Ufer vùm Hochrhy, öbe 15 km vo Basel eweg.",🔎
,,,Grosse Kreisschtadt,TRUE,"Offäburg (amtlich: ""Offenburg"") isch ä Grosse Kreisschtadt in Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,groosse Kräisstedt,FALSE,"Stadtkräis, groosse Kräisstedt und groosse sälbständige Stedt, Middelstedt bzw.",🔎
,,,Grauße Kroesstadt,TRUE,Jänner 2002 ischt Ebbinge a Grauße Kroesstadt.,🔎
,,,Graußa Kreisstadt,TRUE,"Reitlenga isch et bloß d Hauptstadt vo deam Landkreis, mo vo dera Stadt sein Nama hot, also d Kreisstadt, sondern au mit ma Riesaabschdand de graischt Stadt vo deam Kreis und a Graußa Kreisstadt.",🔎
,,,Große Kroesstadt,TRUE,"Duttlinga (amtlich ""Tuttlingen"") ischt d Kroesstadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg ond a Große Kroesstadt.",🔎
,,,Grauße Kreisstädt,FALSE,En de Grauße Kreisstädt ond en de kreisfreie Städt derf sich dr erschde Birgermoischtr „Oberbirgermoischtr“ hoißa.,🔎
,,,Graoßa Kreisstadd,TRUE,"Calb (IPA: []; amtlich ""Calw"") isch a Graoßa Kreisstadd em wirttabergischa Doel vom Schwarzwald.",🔎
,,,Graosa Graessdadd,TRUE,"Leabärg ['leɐbɛrg] isch a Graosa Graessdadd en Bada-Wirddabärg, ogfär 13 km weschdlich vo Sduagord.",🔎
,,,Große Kroisschtadt,TRUE,"Raveschburg (; hochdeitsch: ""Ravensburg"") isch a Middelschtadt ond Große Kroisschtadt.",🔎
,,,Großa Kroisstadt,TRUE,April 1956 isch Gmend Großa Kroisstadt.,🔎
,,,Groosse Chreisstadt,TRUE,Januar 1975 zur Groosse Chreisstadt erhoobe worde.,🔎
,,,Großi Kreisstadt,TRUE,"""Kehl"") isch e Großi Kreisstadt im Ortenaukreis z Bade-Württeberg und e Nochberstadt vo Stroßburg.",🔎
,,,Grossi Kreisstadt,TRUE,Jänner 1973 isch Emmedinge Grossi Kreisstadt.,🔎
,,,großa Kroisstadt,TRUE,"Noch da Gmoindsreform sand em Alb-Donau-Krois 55 Gmoinda, dodavo acht Städt, von denne oina a großa Kroisstadt isch (Eegne).",🔎
,,,Graosa Graesstadt,TRUE,Januar 1974 isch Härrabärg a Graosa Graesstadt.,🔎
,,,Graoße Graesschdadd,TRUE,"""Nürtingen"") isch a Graoße Graesschdadd en Bada-Wirddebärg ond isch ogfär 20 km vo dor Haobdschdadd Schduagord wägg.",🔎
,,,Grossi Kreisstädte,FALSE,"Die 35 Landchreise underdeile sich in insgsamt 1.101 Städte un Gmeie (dorunder 89 Grossi Kreisstädte un 213 suschtigi chreisaghörigi Städt), e bewohnts gmeifris Gebiit (Guetsbezirk Münsinge) un e ubewohnts gmeifris Gebiit wo zue dr elsässische Gmei (Rhinau) ghört (Stand: 1.",🔎
,,,Große Chreisstadt,TRUE,D Rems chunnt jetz zue dr Große Chreisstadt Gmẽẽd.,🔎
,,,Grossi Chreisstädt,FALSE,„Grossi Chreisstädt“ git's no nit.,🔎
,,,Großa Kreisstadt,TRUE,"Balenga isch a Großa Kreisstadt em Syda vo Bada Wirtaberg, sydlich vo Schduagert.",🔎
,,,Groosse Kräisstedt,FALSE,"Veräinzelt cha mä au dr Sonderfall aadräffe, wo Gmäinde, wo zum e Kräis ghööre, „nume“ e Däil vo de Ufgoobe vom ene Landkräis übernäme (zum Bischbil die Groosse Kräisstedt).",🔎
,,,Große Krâisstodt,TRUE,Jänner 1973 isch Vâinge Große Krâisstodt.,🔎
,,,Graoßa Kroesstadt,TRUE,"""Eislingen/Fils"") isch a Graoßa Kroesstadt z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Grossi Chreisstadt,TRUE,Mit middlerwil Iwohner (Stand: ) isch es die gröscht Gmei vum Landchreis un het au d'Mindischtgrössi fir e „Grossi Chreisstadt“ erreicht.,🔎
,,,Große Kraisstadt,TRUE,"Gaggenau (amtlich ""Gaggenau"") isch e Große Kraisstadt im Landkrais Raschdi z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Graosa Graesschdadd,TRUE,Februar 1962 isch Sendlfenga Graosa Graesschdadd.,🔎
,,,großi Kreisstädt,FALSE,"Noch em Abschluss vo dr Gmeireform het dr Landkreis Lörrach 42 Gmeie, drunter 8 Städt un dodevo nomol 3 „großi Kreisstädt“ (Lörrach, Rhiifelde (Bade) un Wiil am Rhii).",🔎
,,,Groossi Kräisstadt,TRUE,"Das cha diräkt mit dr Iiwoonerzaal vo dr Stadt (Baade-Württebärg: vo 20'000 Iiwooner aa., Saarland: vo 30'000 Iiwooner aa) zämmehänge oder au mit ere bsundrige Bezäichnig vo dr Stadt, wo zum Däil historisch begründet isch (Bayre: Groossi Kräisstadt, zum Däil mit weeniger as 20'000 Iiwooner).",🔎
,,,Graosa Kroisstadt,TRUE,April 1956 isch Oole Graosa Kroisstadt.,🔎
,,,Großi Kreisschtadt,TRUE,Schdutesee isch e Großi Kreisschtadt im Landchrais Karlsrue in Bade-Würtebärg.,🔎
3732,Landfrieden,Landfriide,Landfridensbruch,FALSE,"In dr Sprooch vo dütschsproochige Juriste ist vo ""Friide"" au im Zämmehang mit innepolitische Usenandersetzige (Stroofdaatbestand vom ""Landfridensbruch""), mit em Aarbetslääbe (Stöörig vom ""Betriibsfriide"") und mit em Schutz vom Brivaatäigedum (Stroofdaatbestand vom ""Husfriidensbruch"") d Reed.",🔎
,,,Landfriidensbruch,FALSE,"S Riich het für e Landfriidensbruch d Acht über Basel verhängt, und so isch d Stadt vo dr Ussewält abgschnitte gsi.",🔎
,,,Landfriidensbünd,FALSE,"Er isch dr erst vo vier Landfriidensbünd, wo die katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft mitenand abgschlosse hai, für zum s Verhältnis vo de Konfessione friidlig z regle.",🔎
3733,Journalist,Journalist,Färnsehschurnalischti,FALSE,April 1981 z Schänis) isch e Schwyzer Färnsehschurnalischti un Moderatori.,🔎
,,,Schurnalischt,TRUE,Februar 1996 z Aarau) in Unterentfälde) isch en Schwyzer Schriftschteller und Schurnalischt gsy.,🔎
,,,Schurnàlìscht,TRUE,"März 1961 z’ Barcelona) ìsch a kàtàlànischa Schrìftschtällera, Draibüachschriwera un Schurnàlìscht.",🔎
,,,Schurnalischd,TRUE,"Oktober 2007 z Lengg; Chörtsu: ""K"") esch e Schwiizr Schurnalischd o Verbandsfunktionär gsi.",🔎
,,,Schurnàlischta,FALSE,Jüüli 1993 àui doo) ìsch a àmerikànischa Politikera vu dr Demokràtischa Pàrtäi un a Schurnàlischta gsìì.,🔎
,,,Färnseeschurnalischti,FALSE,Merz 1966 z Köln) isch e dytschi Färnseeschurnalischti.,🔎
,,,Journalischte,FALSE,"Für ""nau.ch"" schaffe öppe füfzg Journalischte, wo Informazioone us de Regioone und vo der Politik vo der Schwiiz recherchiere und aktuelli Mäldige druus mache.",🔎
,,,Schurnalist,TRUE,"Näbe äigene Erzäälige und Essei het dr Zweig au as Übersetzer vo de Wärke vom Verlaine, vom Baudelaire und bsundrigs vom Émile Verhaeren gschafft und als Schurnalist.",🔎
,,,Schurnaliste,FALSE,"Schurnalismus bezäichnet die periodischi, publizistischi Arbet vo Schurnaliste bi dr Bräss, in Onläin-Medie oder im Rundfunk mit em Zil Öffentligkäit härzstelle.",🔎
,,,Schurnalischti,FALSE,März 1985 au dert) isch e dytschi Schurnalischti un Schriftstelleri gsii.,🔎
,,,Schurnàlischt,TRUE,"Novamber 1981 àui därt) ìsch a kàtàlànischer Schrìftschtäller, Schurnàlischt un Ìwersätzer gsìì.",🔎
,,,Schurnalischda,FALSE,"Des Buach Gebrauchsanweisung für die Schweiz mit seine 206 Seida vom Zircher Schurnalischda Thomas Küng, ama freia Autor, wo hauptsächlich Filmkridika fir vorschiidene Publikaziona ond Heerschbiil schreibt, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit ""Gebrauchsanweisung für …"" ôôfanget.",🔎
,,,Journalischt,TRUE,"August 2022 en Berlin) isch a deitscher Schriftsteller, Drehbuachautor ond Journalischt, wo hin ond wiidr au Theaderstickla ond Heerschbiil em schwäbischa Dialekt schreibt.",🔎
,,,Schuchnalischd,TRUE,"Jänner 2003; bekannt als –sten) isch e Schuchnalischd und Satirikch gsi, wo mit dch Schdat und dch Regioon Baasl vchbunde gsi isch.",🔎
,,,Journalischda,FALSE,"Des Buach Gebrauchsanweisung für Schwaben mit seine 196 Seida vom Autor Anton Hunger, ama frihera Journalischda vo der Stuegerder Zeidong ond langjähriger Kommunikazionsschef vo dr Stuegerder Autoschmiide Porsche, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit ""Gebrauchsanweisung für …"" ôôfanget.",🔎
,,,Schurni,FALSE,"Däzembr 1966 z’Saane im Bärner Oberland) isch e Schwiizer Schriftstäuä, Dreibuechoutor u Schurni.",🔎
,,,Journalischd,TRUE,Dr Heinz Däpp (* 1942) isch e Schwizer Satiriker und Journalischd.,🔎
,,,Färnsähjournalistin,FALSE,"Juni 1975), siit ihre Hochziit äigetlich ""Cornelia Wild"", isch e Schwiizer Färnsähjournalistin und Moderatorin vo de Tagesschau.",🔎
,,,Schurnalischtin,FALSE,"Februar 2015 z Thun), isch e Schwiizer Lehrerin, Dialäktoloogin, Autorin, refermierti Pfaarersfrou und Schurnalischtin gsi.",🔎
,,,Journalistin,TRUE,Hedwig «Hedi» Elisabeth Wyss (* 17. Oktober 1940 z Bern) isch e Schwiizer Schriftstellerin und Journalistin.,🔎
,,,Raadioschurnalischti,FALSE,Jänner 2023 z Payerne; haimetberäächtigt z Langnau im Emmental) isch e Schwyzer Schriftstelleri un Raadioschurnalischti gsii.,🔎
,,,Journalischdin,FALSE,"Des Buach Gebrauchsanweisung für Stuttgart mit seine 224 Seida vo dr Stuegerter Journalischdin ond Regional-Krimi-Autorin Elisabeth Kabatek ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit ""Gebrauchsanweisung für …"" ôôfanget.",🔎
3734,Lärchen,Lärche,Lärcha,TRUE,"Neabe de Buacha stechet oim au noh Oicha, Escha, Erla ond Birka ens Aug. D Nôdlhelzer send Fichda, Douglasia, Kiifra, Lärcha, Danna ond Mammutbeem.",🔎
,,,Lärchè,TRUE,"Im Weschtè dominyrèd Fichtè un Kyfèrè, im Oschtè ehnder Lärchè.",🔎
3735,Morobe Province,Morobe Province,Morobeprovinz,FALSE,Staiwärchzyg mit eme Alter vu rund 40.000 Johr sin uf dr Huon-Halbinsle in dr Morobeprovinz gfunde wore.,🔎
,,,Morobe,FALSE,"D Nochberprovinze vu Central sin Gulf, Morobe, Oro (Northern), National Capital District un Milne Bay.",🔎
3736,Altkirch,Àltkìrech,Àltkìrìch,TRUE,Dr Veltin Fries III ìsch mìt dr Dorothea Biegeisen üss Àltkìrìch verhiirootet gsìì.,🔎
,,,Àltkìrch,TRUE,"As gìt aui mehrera Agences: zehna ìm Owerelsàss (Milhüsa, Àltkìrch, Colmer, Gawiller, Saint-Louis, Sainte-Marie-aux-Mines, Thànn, Wìttelsha...), zwei ìm Unterelsàss (Schlettstàdt un Stroßburri) un zwei üsserhalb vum Elsàss (Befert un Montbéliard).",🔎
,,,Altkirich,TRUE,Kurz nooch ´m Stäedtele Altkirich speist se bi Illfert de Rhin-Rhone-Kànal uff e pààr Kilometer.,🔎
,,,Àltkìrich,TRUE,Dr Verwàltungssitz (chef-lieu) vum Arrondissement ìsch Àltkìrich.,🔎
,,,Altekirich (Altkirch,FALSE,S Regionalzentrum isch Altekirich (Altkirch).,🔎
,,,Altkìrech,TRUE,Dr Kanton Hìrsinge isch bìs März 2015 e Untergliderung vum Arrondissement Altkìrech im Département Owerelsass (Haut-Rhin) in dr Region Elsass in Frankrich gsi.,🔎
3737,Moritz Leuenberger,Moritz Leuenberger,Moritz Löiebärger,TRUE,"Dr „Martin wachst i re Pfarrerfamilie n uf, wie dr Christoph Blocher, wie dr Moritz Löiebärger“, wi der Anton Schaller (2012) schribt.",🔎
,,,Moritz Leuebärger,TRUE,"Januar 1989, e Parlamentarischi Undersuechigskommission under em Vorsitz vom domolige Nationalroot und spötere Bundesroot Moritz Leuebärger iigsetzt.",🔎
,,,Moritz Löiäbärger,TRUE,"November 1999 (a däm Datum wäge de Längi vo 19,11 km) isch dänn diä Streggi under em Patronat vum Bundesrat Moritz Löiäbärger eröffnet wordä.",🔎
3738,Zeus,Zeus,Zeis,TRUE,"Om d Hofgsellschaft en Stauna zo vrsetza, zaubret dr Fauscht ällorloi Gschdalda aus dr Antike en da Saal, zom Beischbiil da Hektor em Kampf mit-em Achill ond d Entfihrong vo dr Eiropa durch da Zeis.",🔎
,,,Zeus Ithomatas,FALSE,Si hend d Königsstadt Andania gründet und ufem Berg Ithome de Kult vom Zeus Ithomatas iigrichtet.,🔎
,,,Zeus pater,FALSE,"""Zeus pater"" und ai.",🔎
,,,Zöis,TRUE,D Gschicht vom Zöis und dr Leda isch scho in eltiste Ziten in ere andere Versioon überliiferet.,🔎
3739,Münster,Münster (Westfalen),Münster z Weschtfale,FALSE,"Loewe) isch au em Durm vum Friburger Minschter nooempfunde wore, genauso wie de Neibau vum Durm vu de Lambertikilche z Münster z Weschtfale, wu anne 1888/89 an de Stell vun eme baufällig worene eltere Durm errichtet wore isch.",🔎
,,,Münschder,TRUE,"Juli 1998 z Münschder) isch en internazional bekannte Exbärt für Schdraafbrozäss- u Jugendrächd gsi, wo über d Teorii u d Braxis vom Widerufnaamirächd gschribe hed.",🔎
,,,Münschter,TRUE,Mai z Münschter und am 24.,🔎
3740,Schwanau,Schwaanai,Schwanaü,TRUE,"Am Prozäss sin drej Richter un 45 gladene Sachverständigi debi, Kläger sin d Gmeine Ändinge, Forche, Lohr, Saschbe, Schwanaü, Wisswiil un e baar Privatlitt gsii.",🔎
,,,Allmeschwiihr,FALSE,"D Adelheid Ockenfuß (* z Allmeschwiihr as ""Adelheid Leser"") isch e dytschi Dialäktautori.",🔎
,,,Nunnewihr,FALSE,"Am Üsgang vum Schudderdal bi Lohr, do wu d'Schudder üsm Schwarzwald in d' Oberrhynischi Diefebeni fliäßt, het dr Reichsarbeitsdiänschd vun 1936 bis 1938 e Kanal boid, wu d'Schudder bi Hochwasser entlaschde dued und wu vun Dinglinge schnuurgrad bis uf Nunnewihr fihrt.",🔎
3741,Appenzellerkriege,D Appezällerchrieg,Appizellerchrieg,TRUE,Im Appizellerchrieg het er gschickt chöne s Toggeborg vor em Schlimmste biwaare.,🔎
,,,Appizeller Chrieg,FALSE,"S isch en heftige Chrieg uusproche, d Appizeller Chrieg, wo do dri gendet het, ass Appizell ane 1411 en unabhängige Staat woren isch, wo sich denn a de Aiggnosseschaft agschlosse het.",🔎
,,,Appazeallerkriag,TRUE,"Im Appazeallerkriag 1405 isch dia Anlag komplett zerstört wora, hüt git as blös no a paar Muerreschte wo ma seaha kah.",🔎
,,,Appezällerchrieg,TRUE,Im Lauf vo de Appezällerchrieg gege d Fürstabtei Sanggalle het 1403 d Schlacht bi Vöglinsegg stattgfunde und 1405 d Schlacht am Stoss gege d Habsburger.,🔎
,,,Appezellerchriäg,TRUE,I dä Appezellerchriäg het sich dä Ort aber anno 1433 vo Sanggale glöst.,🔎
,,,Appazeallrkriag,TRUE,1407 im Appazeallrkriag ischt dia Burg vo da ehemaliga Grofa vo Ems s erscht Mol zerstört und glei wider ufbaut wora.,🔎
,,,Appazellerkriag,TRUE,"D Rittr vo Schwarzahorn honnd oberhal vom Dorf a Burg baut, dia im Appazellerkriag 1405 zrstört und numma meh ufbaut wora isch.",🔎
3742,Chur,Khûr,Khur,TRUE,"Bim Eidgnössische Schwing- und Älplerfäscht im 1995 z Khur het de Sutter Thomas de Höhepunkt vo sinere Karriere erreicht: Im Schlussgang het er gäge de Eugen Hasler gwunne, wo eigentlich de Favorit isch gsi.",🔎
,,,Chuir,TRUE,Druifappä hed är z Chuir Theologii gschtudiärd und isch de am 7.,🔎
,,,Kuur,TRUE,"Bi Kuur, dr erschte grosse Stadt am Flusslauf, macht dr Rhy e Knigg noch Norde und bildet noch öpa 25 Kilometer die schwiiz-liechtesteinischi Gränze.",🔎
,,,Khuur,TRUE,Hauptort ischt Khuur.,🔎
,,,Kùùr,TRUE,"November 1888 z Mogelschbèrg, † 1967 z Kùùr) isch a Pündner Dialäggtoloog, Leerer und Regiarigssekretèèr ggsii.",🔎
,,,Chuur,TRUE,"Als Schuelsprooch wird s Rumantsch Grischun hüt vorallem in Mittelbünde im Surmeirische Biet in de Primarschuele bruucht, dernäbe no z Trin ùn in de zweisproochige Schuel vo Chuur.",🔎
,,,Chùùr,TRUE,"Wyteri früeni Kantonsschuele sind die i de Stedt Züri (1833, hüt ""Rèèmibüel""), Frauefäld (1847), Chùùr (1850), Schaffuuse (1851), Sanggale (1856, hüt ""am Burggrabe""), Soletùùrn (1857) und Zùùg (1861).",🔎
,,,Churer,FALSE,D Klinik Waldhuus im Churer Loequartier isch nebet de Klinik Beverin bi Cazis aini vo de beede akutpsychiatrische Klinike im Kantoo Graubünde.,🔎
3743,Landkreis Konstanz,Landchrais Chonschtez,Landkroes Konschtanz,TRUE,"Nochbergmoede send die Kroesstadt Duttlinga em Norde, Neihousa ob Eck em Oschte, Eigeltingen im Landkroes Konschtanz em Side ond Immadinga em Weschte.",🔎
,,,Landchras Konschtanz,TRUE,Vu 2004 bis 2009 un wider syt 2014 isch d Wehinger Mitglid vum Chraisdag vum Landchras Konschtanz.,🔎
,,,Landchreis Konschtanz,TRUE,Singe isch no dr Chreisstadt Konschtanz di zwotgrescht Stadt vum Landchreis Konschtanz un bildet s Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine im Hegau.,🔎
,,,Landchrais Chonschdez,TRUE,Im Siidweschde gränzd er an dr Landchrais Chonschdez ùn im Weschde an dr Landchrais Duttlinge ùn dr Zollerealbchrais.,🔎
,,,Landkreis Konschtanz,TRUE,"Uff èm Gebièt vo dè Gemeindè Geisingè un Immendingè wörd dè Landkreis Duttlingè durchquert, dè reschtlichi Deil vo dè Schwarzwaldbaan lyt im Landkreis Konschtanz.",🔎
,,,Landkrais Konschdanz,TRUE,D Insle isch ä Dail vo dr dütsche Gmaind Riichenau im Landkrais Konschdanz in Bade-Württebärg.,🔎
,,,Konschtanz,FALSE,"965 ésch der Owerhof ans Kluniazànskloster Payere VD (Schwiz) éwergange, der Néderhof an der Bischof vu Konschtanz.",🔎
,,,Landkreis Konschdanz,TRUE,Die Bodesee-Gmeinde Bodman-Ludwigshaffe ghört zum Landkreis Konschdanz in Bade-Wirtteberg.,🔎
,,,Landkrais Konschtanz,TRUE,"""Allensbach"") isch e Stadt im Landkrais Konschtanz z Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,Landchrais Konschtanz,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Rottweil ùn an dr Zollerealbchrais, im Oschde an dr Landchrais Semmerenga, im Siide an dr Landchrais Konschtanz ùn im Weschde an dr Schwaarzwald-Baar-Chrais.",🔎
,,,Landchrais Konschdanz,TRUE,Vo dèm uus vokeerèd Buss in méngi Gmeindè vom Kanton Schaffuusè un aagränzendi Gebiète im Kanton Züri sowiè i dè Landchrais Waldshuét-Düèngè un dè Landchrais Konschdanz.,🔎
,,,Landchreis Konstanz,TRUE,"Die 35 Landchreise sin: Zum Landchreis Konstanz ghört au d'Exklave Büsinge am Hochrhi (BÜS), wo völlig vum Schwizer Kanton Schaffhuse umschlosse ich.",🔎
3744,Land (Österreich),Land z Öschtrych,Länder,FALSE,"Dert isch zerst de Bund wiiderbeläbt worre un denooch als sini Deilstaate die dortige ""Länder"".",🔎
,,,Land,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,ööschterrychische Land,FALSE,"Hüt isch en Landtag s Parlamänt vomene tüütsche Land, vomenen ööschterrychische Land, vom Fürschtetum Liechtestäi und vo den italienische Provinze Südtirol und Trentino.",🔎
,,,Bundesländer,FALSE,"S Land het nyyn Bundesländer: Burgeland, Kärnte, Nidereschtrych, Obereschtrych, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberg un Wien.",🔎
,,,Bondèsland,FALSE,Oberööschtriich esch ès Bondèsland vo Ööschtriich.,🔎
3745,Tschuwaschische Sprache,Tschuwaschische Sproch,Tschuwaschische,FALSE,"Durch d'Entlehnige uss em Tschuwaschische, wo's in allne drei permische Sproche git, cha mer devo usgoh, dass d'Permier dörtmols, wo d'Wolgabulgare gherrscht hän, no e Eiheit gsi sin.",🔎
,,,Tschuwaschisch,FALSE,"Uff Tatarisch und Tschuwaschisch werre d'Udmurte ""ar"" gnännt.",🔎
,,,tschuwaschisch,FALSE,"D Wolga (russisch Волга, tatarisch Идел/İdel, mordwinisch Рав, tschuwaschisch , mari Юл, ""Rha"") isch e Fluss im öiropäische Däil vo Russland.",🔎
3746,Perkussion (Musik),Tschätterle,Schlagwärch,FALSE,"Dõdèzuè zellèd vor allem Inschtrumänt us èm Berych Schlagwärch un dè Klanginschtrumènt, z. B.",🔎
,,,Perkussion,FALSE,Vill kömme Blechbläser und Perkussion dezu.,🔎
,,,Perkussioon,FALSE,"Perkussioon is e Begriff für eender chliineri Schlaaginstrumänt, wo seer wit gfasst isch.",🔎
,,,Percussion,FALSE,"D Bsetzig schlièßt i dè Regèl Blèchblõsinschtrumänt, Holzblõsinschtrumänt, Schlagzüüg un Percussion y. Mengi Marching Bands wörred durch Showtanzgruppè ergänzt, oft dräget d Musiger Uniformè.",🔎
3747,Bithynien,Bithünie,bithynische,FALSE,"Wil mä käni gröössere Gfächt erwartet het, het im Alexios si Armee nume us öbbe 800 bithynische Riter und äinige Fuesssoldate bestande, es git Aagoobe, ass es sich drbii um kumanischi Söldner ghandlet het.",🔎
,,,Bitünie,TRUE,"Wääred sich in Chläiasie uf em ehemolige Gebiet vom Riich verschidnigi türkischi Beyliks etabliert häi (Mentesche, Aydin, Germiyan, Saruhan, Karasi, Teke, Candar, Karaman, Hamid, Eratna und d Osmane in Bitünie), häi d Palaiologe e letschti groossi Offensive gege die latiinischi Herrschaft z Griecheland gmacht, und häi bis 1336 ganz Thessalie annektiert und 1337 s Despotat Epirus, wo vo dr Familie Orsini beherrscht worden isch.",🔎
,,,Bithynie,TRUE,"Im Wääsentlige het s us em Gebiet um Konstantinopel und Däil vo Thrakie, Bithynie und Nordwest-Chläiasie bestande.",🔎
,,,Buthünie,TRUE,"(, * 668/669; † 711 in dr Nööchi vo Damatrys z Buthünie) mit em Übernaame Rhinotmetos ( ‚mit dr abgschnittnige Naase‘) isch dr byzantinisch Kaiser vo 685 bis 695 und no äinisch vo 705 bis 711 gsi.",🔎
3748,Karl Ludwig von Erlach,Karl Ludwig von Erlach,Generalmajor Erlach,FALSE,"Scho wider het s Schrei vo Verroot gee, und dr Reding het Glück gha, ass er nid s gliiche Schocksaal gha het wie dr Bellmont, dr Schilter oder dr Generalmajor Erlach im Chrieg vo Bärn gege Frankriich.",🔎
,,,Karl Ludwig vo Erlach,FALSE,Dr General Karl Ludwig vo Erlach het si Stellig bi Murte müesse ruume.,🔎
3749,21. August,21. Augschte,21. Auguscht,TRUE,Dr Bernhard G. Galura (* 21. Auguscht 1764 z'H,🔎
,,,21. Àuigscht,TRUE,"Eddyville, Kentucky; † 21. Àuigscht 1918 z’ <a href=""New%20York%20",🔎
,,,21. Ougschte,TRUE,"Charb, eigetlich Stéphane Charbonnier (* 21. Ougschte 1967 z <a href=""Conflans-Saint",🔎
3750,Rheinisches Wörterbuch,s Rhyynisch Wöörterbuech,Rhiinische Wörterbuech,TRUE,De Wortschatz vo dääne Dialäkt wird vom Rhiinische Wörterbuech dokumäntiert.,🔎
,,,Rhynische Wörterbuech,TRUE,Dokumäntiert wird d Saarländer Mundart zum einten im Rhynische Wörterbuech und zum andere ganz bsunders dur di vile Publikatione vo der Edith Braun (1921–2016).,🔎
,,,Ryynische Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vum Moselfränkisch wird im Ryynische Werterbuech un im Luxeburger Werterbuech bschribe, d Sprachgeografi im Mittelryynische Sprochatlas un im Luxeburgische Sprochatlas.",🔎
,,,Rheinische Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Luxeburgische Werterbuech (luxemburgischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Südhessische Werterbuech (rheinhessischi Dialäkt).",🔎
,,,Rhyynische Werterbuech,TRUE,"Im Gegesatz zum Pfälzische un Rhyynische Werterbuech verzeichnet des Werterbuech nume die Werter un Wändige, wu vu dr hochdytsche Schriftsproch abwyyche.",🔎
,,,Rhynische Werterbuech,TRUE,Dr Wortschatz vum Ripuarisch wird im Rhynische Werterbuech bschribe.,🔎
3751,"Karneval, Fastnacht und Fasching",Fasnacht,Fasnet,TRUE,"Guggèmusigè sin Formationè, wo exklusiv für d Fasnet musizyrè duèn un hauptsächlich i dè Schwiz un Südbadè vobreitet sin.",🔎
,,,Faschingsumzug,FALSE,"Da Walgau hat markannta Merkmale vo da Feschtr: Faschingsumzüg: Im Walgau gits eigentlich in jedam Dorf an eigana Faschingsumzug, wo denn an huffa Mäschgarle, großteils vo Vereina und Schuala mitgonnd.",🔎
,,,Fasnachtsveraastaltig,FALSE,"As Chienbäse bezäichnet mä ä Fasnachtsveraastaltig z Liestal, im Hauptort vom Schwizer Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Karneval,FALSE,D schwäbisch Fasned isch ebbes andrs als dr Karneval em Rheinischa.,🔎
,,,Fasnetler,FALSE,"Juni 2019) isch e dytsche Beck, Konditor, Dialäktautor un Fasnetler gsii.",🔎
,,,Fasnecht,TRUE,Für d Fasnecht het är öpe im Uftrag Helge und Kulisse mit Wasserfarb gmolt.,🔎
,,,fasnächtligi,FALSE,"Februar 1376 het dr Leopold mit vile Ridder bim Groossbasler Münster e Durnier abghalte, wil s im Chläibasel käi gäignete Blatz für die dradizionelli fasnächtligi Veraastaltig gee het.",🔎
,,,Fàsnàcht,TRUE,S’ Video zem Liad ìsch uff’m Fàsnàcht vun ìhrem Geburtslànd Trinidad un Tobago dräijt worra.,🔎
3752,18. Jahrhundert,18. Jahrhundert,18. Joorhundert,TRUE,“ vom 14. bis zum 18. Joorhundert und iiri Wärk zämmefasse. In deere Zit si bsundri,🔎
,,,18. Johrhundert,TRUE, dementsprechend z'organieere. Herrschaft goht im 18. Johrhundert noch vu de Herrschaftshüser un politische Partaii,🔎
,,,19. Johrhundert,TRUE," Allemannische Gedichte). Ugfähr sit dr Mitte vom 19. Johrhundert schribt ma aber «Alemannisch», was im Standarddit",🔎
3753,Rosenkranz,Roosakrànz,Roosechranz,TRUE,"De Grundsatz vo de Wältfrömigkäit und de Fröid am Glaubesläbe hät de Don Bosco ganz volchstümlich uf dëë Nänner praacht: «Sind frööli, tüend Guets und lönd d Spatze pfyffe.» En Uusdruck vo de Volchsfrömigkäit, wie si au d Don-Bosco-Lüüt pfläged, isch s regelmëëssig Halte vo Aadaachte (nöd nu vo Mässe), nämli der Aabättig vom Alerhäiligschte (de Hoschtie), d «Maria-Hülff-vo-de-Chrischte»-Vereerig, s Roosechranz-Bätte und d Hëërz-Jesu-Vereerig (all Nowiziaat vo de Salesiaaner sind em Hëërz Jesu gweit).",🔎
,,,Rosechranz,TRUE,S isch au Dail vum Angelus un vum Rosechranz.,🔎
,,,Roosakrànzgebat,FALSE,Ar hàt vor àllem s’ Roosakrànzgebat befäärdert un hàt dr Thomischmus àls d’ offiziälla Gotteslehr un Filosofii vu dr Kìrìch bschtìmmt.,🔎
3754,Eningen unter Achalm,Ẽnenga ondr dr Achl,Ẽneng,FALSE,"An Metzeng grenzed ã (vo Norda aus, em Uhrzaegor nåch): Riadrich, Gråfabärg (båede Landgraes Reidleng), Kohlberg, Neiffa (båede Landgraes Essleng), Deddeng, Sankt Johann, Ẽneng ond Reidlen (älle Landgraes Reidleng).",🔎
,,,Enenga ondr dr Achl,TRUE,"Städt ond Gmoida, mo a Grenz mit Reitlenga hend ond au zom Landkreis Reitlenga, zom Doil au zo de Landkreis Esslenga ond Diebenga gheret, send - ufgführt em Uhrzeigersenn ond ogfanga em Norda: Bliazhausa, Neckerdenzlenga, Bempflenga, Riaderich, Metzenga, Enenga ondr dr Achl, Pfullenga, Mössenga, Gomarenga, Kusterdenga, Wannweil ond Kirchadellesfurt.",🔎
,,,Enenga,FALSE,"Scho noch wenige Johr ziagt’r mit seine Leit om noch Enenga, wo-nr au en d Grondschuel goht.",🔎
3755,Baselbieterdeutsch,Baselbieterdütsch,baaselbieterdütsche,FALSE,"Sproochlig underschäidet sich das Gebiet vo dr Stadt, wo mä vilmol immer no ""Kind"" säit im Geegesatz zum baaselbieterdütsche ""Chind"".",🔎
,,,Underbaaselbieterdütsch,FALSE,Im weschtlige Baaselbiet und im Laufedaal schwätzt mä Underbaaselbieterdütsch.,🔎
,,,Baselbierterdütsch,TRUE,D Übersetzig het der Name O Herr und Gott über cho u isch äbefalls uf Baselbierterdütsch gsi.,🔎
,,,sproochlig,FALSE,"S Underbaaselbiet het sich au sproochlig vom Ooberbaaselbiet und em Laufedaal underschiide, in de letschte Joorzäänt si die Underschiid aber immer chliiner worde.",🔎
,,,Ooberbaaselbieterdütsch,FALSE,"Dr Dialäggt, wo im eschtlige Baaselbiet und fascht glych im aargauische Frickdaal gredt wird, isch s Ooberbaaselbieterdütsch.",🔎
,,,Baselbieter Dialekt,FALSE,Dr Traugott Meyer het scho in junge Johr mit dr Mundartdichtig im Baselbieter Dialekt aagfange un isch drbii stark vom Johann Peter Hebel inspiriert worde.,🔎
3756,4. April,4. April,4. Aprelle,TRUE,"iz%29"">Nazionalrot und Dokter gsi. Är isch am 4. Aprelle 1810 z ",🔎
,,,4. Àwrìl,TRUE,"=""Frankreich"">Frànkrìch hàt dr Sander arte àm 4. Àwrìl 2013 d Serie fànga-n-à zeiga. D zweita Reiha ìsch",🔎
,,,4. Apriu,TRUE,Dr Christian Wilhelm Denz (* 4. Apriu 1852 z Davos G,🔎
3757,Bodenseekreis,Boodeseechrais,Bodeseechrais,TRUE,"Dene Schtädt un Gmoende gränzend an d Stadt Lindou (im Uhrzeigersinn vu Weschte us): Wasserburg, Bodels (beede Landchrais Lindou), Grässbrõnn, Dettnãng (beede Bodeseechrais, Bade-Wirttebärg), Achberg (Landchrais Raveschburg, Bade-Wirttebärg), Wisseschberg, Sigmerszell (Landkrais Lindou), Heerbranz, Breagez (beede Bezirk Breagez, Vorarlberg, Eschtrich).",🔎
,,,Bodeseechreis,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Wãnge (im Uhrzeigersinn vu Weschte uus: Ãmmzäll, Voogt, Kiißlegg un Argebihl (alli Landchreis Raveschburg), Hergatz un Hergeschweiler (beidi Landchreis Lindau), Achbärg (Landchreis Raveschburg) und Neikirch (Bodeseechreis).",🔎
,,,Bodaseekrois,TRUE,"A gmoinsam Grenz mit Raveschburg hond: Horgazell im Weschtda, Waigartda im Norda, Schlier, Griekraut und Burneck im Oschtda (alle Landkrois Raveschburg), und drzuana Tettnang, Megkabeira, Hafe und Oberdeiringa im Süda (alle Bodaseekrois).",🔎
,,,Bodeseekrais,TRUE,"""Bermatingen"") isch e Gmond im Bodeseekrais z Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,Bodeseekroes,TRUE,Si isch d Kreisstadt un di grescht Stadt vum Bodeseekroes un no Konschtanz di zwotgrescht Stadt am Bodesee.,🔎
,,,Bodeseekreis,TRUE,"Heit leit de ehmoolig Linzgau im Bodeseekreis und im Süde vum Landkreis Simeringe, zu me klaine Toel au im Landkreis Raveschburg.",🔎
3758,Adelstitel,Aadelsditel,Aadelsdiddel,TRUE,"Graaf oder Groof, wiiblig Grääfin oder Grööfin, isch en Aadelsdiddel, wo s in de mäiste öiropääische Länder gee het.",🔎
,,,Junker,FALSE,"Am Süddurm het s e Wandbild mit eme Esel uf rotem Grund, wo uf em Dudelsack vom ene Junker spiilt.",🔎
,,,Junkerditel,FALSE,Joorhundert häi sini Mitgliider dr Junkerditel gfüert.,🔎
3759,Fuchs,Fuchs,Fichs,FALSE,"Dr Naturpark Scheebuach biedet abr au noh Lebensraum fir Baummarder, Edelmarder, Fichs, vorschiidene Fleadermausarda, Schlengnaddra, Rengelnaddra, Blendschleicha, Zauneidechsa, Feiersalamander, Bergmolch ond fir vorschiidene Froscharda.",🔎
,,,Fǜggs,TRUE,"Usserdäm chömme Fǜggs vor, wo friener viil gjagt worde sin.",🔎
3760,Schiffbarkeit,Schiffbarkeit,Schifffahrtswäg,FALSE,As Schifffahrtswäg isch dr Huallaga wichtiger wie dr Marañón.,🔎
,,,schiffbar,FALSE,"Dr Rhy isch ab dr Myndig bis noch Birsfälde bi Basel durchgehend fyr grossi Transportschiff schiffbar, me muess aber dur e paar Schleusene fahre.",🔎
,,,Schiff faarè,FALSE,Uff èm Amur cha mò uff sinèrè gsamtè Längi mit èm Schiff faarè.,🔎
,,,fahrbaars,FALSE,"Dr Rhy, wo d Geografy vo dr Stadt brägt, isch vo sinere Mündig id Nordsee uufe bis zur Basler Altstadt bi dr historische Middlere Rhybrugg und no bis Birsfälden ufe e mit Schiff fahrbaars internationals Gwässer.",🔎
3761,Marthalen,Maartale,Marthalè,TRUE,"Sy gòt vo Ellikä am linkè Hochrhyufer, èm Ortsdeil vo dè Gmaind Marthalè i dè Schwyz, uff Nack, èm Ortsdeil vo dè Gmaind Lottschtettè im Jeschtettèmer Zipfel.",🔎
,,,Ellike,FALSE,D Thur selber flüsst bi Ellike in Rhii.,🔎
,,,Marthale,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Jestette, im Oste an d Schwizer Gmeinde Rhynau und Marthale im Kanton Züri, im Süde an Rüdlinge im Kanton Schaffuse und im Weste an Rafz ZH.",🔎
,,,Maartel,TRUE,"D Elise Wipf hät nu vier Jaar am rächte Züriseeufer gwont; iri Eltere – de Vatter Heinrich Wipf (1848–1925) us Maartel im Wyyland isch Leerer gsyy, und d Mueter Anna Barbara née Holer (* 1853) isch vo Zuzgen im Fricktaal choo – sind 1886 i d Stadt Züri züglet.",🔎
3762,Böhmen,Böhme,böömische,FALSE,Mai 1904 z Prag) isch e böömische Komponist gsi.,🔎
,,,böhmischè,FALSE,"Pilsner Bièr, au Pils odder Bièr nõch Pils(e)ner Brauart, i dè Schwiz Spezialbièr, isch è untergärigs Bièr, wo nõch dè böhmischè Stadt Pilsè () benamst isch, mit höchèrèm Hopfèghaalt (un au starkem Hopfèaroma) wiè andri Bièrsortè un högschtens 12,5 °P Stammwürzèghaalt.",🔎
,,,Böhmu,TRUE,""">Louis XI. strittig gmacht het, und nachär d Chrona va Spaniu (Philip I. vo Kastilie, 1504), Böhmu (Ferdinand I. vo Habsburg, 1526) und ds Chinigrich Ungaru (1526) igibrungu.",🔎
,,,Bööme,TRUE,"Merz 1728 z Aussig, Bööme; † 29.",🔎
,,,Böömè,TRUE,Drübber usè hèn d Fürschtèbärger grooßi Bsitzigè i dè österrychischè Erbländer kaa – besunders z Böömè.,🔎
,,,beemische,FALSE,Im Herzogduum Eeschtryych isch s em beemische Cheenigssuun un speetere Cheenig Ottokar II.,🔎
,,,Böhmè,TRUE,"Noochdem ihm als Parteigänger Karl VII. im Österrychischè Ärbfolgechrièg d Güèter vo sinerè Frau Maria Anna Gräfin vo Waldschtei z Böhmè konfiszyrt worrè sin, isch er für è raschi Beendigung vo sellem Chrièg ytrettè.",🔎
,,,Behmen,TRUE,Dui Opr schbiilt en Behmen (a Landesdoil vom heidiga Tschechien) kurz nôch-em Dreißgjähriga Kriag.,🔎
,,,Behme,TRUE,Är het em unter anderem ghulfe gege d Markgrofe vu Bade un im Chrieg gege Behme in dr Schlacht bi Dürnkrut.,🔎
,,,behmisch,FALSE,"Dr Ofaschlupfer, au Schitterhufe, behmisch Žemlovka, isch a traditionells Restlesesse z Schwobe.",🔎
,,,böhmischa,FALSE,"D ""Bisamradd (Ondatra zibethicus)"", mo a Wühlmausard (Arvicolinae) aus Nordamerika isch, hod se aus am böhmischa en ganz Europa ausbroided.",🔎
,,,böhmische,FALSE,Dr Rudolf het im Johr druf in emä Majestätsbrief dä böhmische Ständ Glaubensfreiheit (nochdäm er das scho 1606 de Ungare zuegstande het) und em Matthias s Rächt uf ä freji Königswahl versproche.,🔎
,,,behmische,FALSE,"D Maria isch d Änkeldochter vum erschte behmische Chenig <a href=""Vratislav%20II.",🔎
,,,Behmische,FALSE,"Johrhundert wider neie elbgermanische Zuewanderer, vor allem us em Behmische dezuekumme sind.",🔎
3763,Steinmetz,Stäimetz,Steihaüer,FALSE,"Dr Bastian Gugel odder ""Gugel-Bastian"" (* z Altschwiir bi Bihl; † 1514 z Friburg im Brisgau) isch e alemannische Steihaüer gsi.",🔎
,,,Steimetz,TRUE,"Im zweijährige Rhythmus het früher rund um s'Schloss Munzige s' ""Munziger Bildhauersymposium"" stattgfunde, e europäischi Verastaltig, wo jungi Steimetz un Bildhauer ihr Chänne un ihri Wercher dr interessierte Öffetlichkeit hän präsentiere chänne.",🔎
,,,Steimetzkunst,FALSE,Dr Gross Chrüzgang zelt as dr elegantist und schmuckvollst in der ganze Schwiiz und isch e Bispil für usgezeichneti spotgotischi Steimetzkunst.,🔎
,,,Staimetz,TRUE,"Staimetz fir Sacha, mo lenger halta sottet.",🔎
3764,Aramäische Sprachen,Aramääischi Sprooche,aramäischi,FALSE,In zwäi von ene het s e baar aramäischi Teggstpassaasche.,🔎
,,,Aramääisch,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
,,,aramäisch,FALSE,"Parallel sin ähnlichi Campagne geje de Pontosgrieche un geje d´Aramäer, aramäisch sprechendi, chrischtlich Assyrer, durgfiehrt wore.",🔎
,,,chaldäisch,FALSE,D Nääme vo de Möönet si chaldäisch und stamme us em babylonische Exil.,🔎
,,,aram,FALSE,"Au in andere Schbrooche wird dr Name für d Region oder Deil drvo vo dr Exischdänz vo de beide Flüss abgleitet: die alte Ägypter hai em Riich vo de Mitanni, wo im weschtlige Mesopatamie glägen isch, Naharina ""(nhrn)"" gsait, nach em Semitische ""Zweiflussland"": aram.",🔎
,,,aramäische,FALSE,"Die Schrift isch nöd nume für die phönizischi und punischi Sprooch brucht worde, sondern au för die ältischte aramäische Text.",🔎
,,,Chaldäisch,FALSE,"Usserdäm isch beschlosse worde, ass mä in de Uniwersidääte Bariis, Oxford, Bologna und Salamanca Leerstüel für Hebräisch, Arabisch und Chaldäisch söll iirichde.",🔎
,,,Aramäisch,FALSE,"Er isch jüdisch ufgwachse und het sicher Hebräisch glernt, wo di hailigi Sprooch vo de Jude isch, d Umgangssprooch isch aber dozmol Aramäisch, d Sproch vo de Aramäer, gsii.",🔎
,,,Aramäische,FALSE,S Aramäische wird no von ä baar hunderduusig Mensche im Middlere Oschde gschwätzt.,🔎
,,,Äramäische,FALSE,"Si isch e Deil vom nordwestlige Zwiig, zsämme mit em Äramäische, wo no in e baar Gegende z Syrie gschwätzt wird, aber suscht vom Arabische ganz verdrängt worden isch.",🔎
,,,aramääische,FALSE,"Iim wird dr grösst Däil vom Wärk Sohar zuegschriibe, wo in ere aramääische Kunstsprooch verfasst isch und vom Mosche de Leon vo öbbe 1275 aa „as en aagääblig alts Wärk vom Tannait Shim`on bar Jochaj“ us em früeje 2.",🔎
3765,Landtag,Landtaag,Landdag,TRUE,Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.,🔎
,,,Làndtàg,TRUE,Dr Làndtàg vu Elsàss-Lothrìnga ìsch vu 1911 bìs 1918/19 s Pàrlamànt vum Reichslànd Elsàss-Lothrìnga gsìì.,🔎
,,,Landtäg,TRUE,"fürs dütsche Riich im Zämmechoo vum Riichstag und de Landtäg), isch vom Herrscher oder von der herrschende Schicht je länger deschto mehr uusgschaltet worde, und au d Wirtschaft isch ganz uffs Ziil uusgrichtet worde, der Wohlschtand vom Staat, sprich von de Herrschende, z mehre (Merkantilismus).",🔎
,,,Landdaag,TRUE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Landesparlament,FALSE,"""D Birgerschaft"" isch es Landesparlament und erloot Gsetz, bstimmt übber de Huushalt und kontrolliert de Senat.",🔎
,,,Abgordnetehuus,FALSE,"März im Preussische Abgordnetehuus z Berlin stattgfunde, wo zur Riichshauptstadt erklärt worde isch.",🔎
3766,Abendmahl,Abendmahl,Abigmohlsfrog,FALSE,Bsunders in de Abigmohlsfrog hei de Zwingli und de Luther sehr unterschidlichi Uffassige gha.,🔎
,,,Eucharistifiir,FALSE,"Juni, em Todestag vu dr Theophanu, am Sarkophag vu dr Kaiserin e Eucharistifiir fier d'Einheit vu dr Christe in Oscht un Wescht statt, dere ihr chilchlichi Einheit anno 1054 im Morgeländische Schisma usenanderbroche isch.",🔎
,,,Abigmahlskelch,FALSE,"De Rüedi-Kelch isch en vergoldeter Abigmahlskelch us de Ziit um 1640, wo em Pfarrer Hans Heinrich Rüedi ghört het.",🔎
,,,Oobemool,TRUE,Es si under anderem en Oobemoolszene daargstellt und e Lüchter mit siibe Ärm.,🔎
,,,Obigmolstisch,FALSE,"Eini vo sine Holzarbeite, e drüteiligi Figuregruppe mit Obigmolstisch, wo er 1995 zämme mit em Otto Strauss für di reformiert Chile Birmenschtorf gschaffe het, stoht hüt no in dere Chile.",🔎
,,,Abendmohl,TRUE,"E mögliche Bezug ka in de drei Sakrament vo de NAK gse werde: D Welle stöhn für d Wasserdaufi, s Krüz fürs Abendmohl un d Sunne für d Geistesdaufi.",🔎
,,,Oobemohl,TRUE,Er het die katholischi Transsubstantiationslehre verdeidigt und isch nid am reformierte Oobemohl drbii gsi.,🔎
,,,Abemahl,TRUE,"Uf de linke Siite gseht me s Passionsfaischter mit Szeene vom Abemahl, im Garte Gethsemane, de Chrüzigung und wie me de Lichnam vo Jesus vom Chrüz abgnoo het.",🔎
,,,Aabigmaal,FALSE,März 1525 hät mä zum erschtä Mal s Aabigmaal nach äm reformiärtä Ritus gfyrät.,🔎
,,,Oobemoolkontrowärse,FALSE,"Er het mitghulfe, bedütendi Schuelreforme im Sinn vom Erasmus z mache, het dr Martin Bucer understützt, wo dä zwüschen em Martin Luther und de Schwizer bi dr Oobemoolkontrowärse vermiddlet het und het under anderem die ersti Biografii vom Huldrych Zwingli verfasst (1532).",🔎
,,,Obedmohl,TRUE,"Im Johr 1538 hei sich de Farel un de Calvin gweigertet de Gmeind s Obedmohl uszteile, us Protescht gäge Neuerige, wo de Rot vo de Schtadt iigführt het.",🔎
,,,Abigmahl,TRUE,"Zwei Johr schpäter, im März 1525 hei de Joner und sini Mönch s letzti Mol e Mess in de Chile gfiiret und nomol es Johr schpöter, im März 1526 s erschti reformiirti Abigmahl.",🔎
,,,heilig Kommunion,FALSE,"Als wesetlichi Sakramente gelte Daifi, Fuesswäschig un die heilig Kommunion.",🔎
3767,Unterschneidheim,Õnderschnoede,Onderschnoeda,TRUE,"In dr Näha vo Oole entsprengat ao d Fliss Rems (bai Essenge, weschtlich vo Oole) un d Jagscht (bi Onderschnoeda, eschtlich vo Oole), mo boide, wie dr Kocher ao, Näbefliss vom Negger senn.",🔎
,,,Schnoida,FALSE,"Zebeg (amtlich ""Zöbingen"") ischt a Ortsdoil vo Schnoida em Oschtalbkrois en Bade-Wirttebärg.",🔎
3768,Kaiser,Kaiser,kaiserlige,FALSE,"E Ministeriale (middellatiinisch, zu latiinisch ""ministerialis""; Plural: d Ministeriale) isch e Beamte gsi, wo (ursprünglig im antike kaiserlige) Dienst gstande isch.",🔎
,,,Cheiser,TRUE,U zwüsche Paapscht u Cheiser isch s im Mitùaùter geng um d Vorherrschaft ggange.,🔎
,,,Chaiser,TRUE,"isch er zwunge gsii, dr Guido vu Spoleto zum Chaiser z chrene.",🔎
3769,Arie,Arie,Operearie,FALSE,"In ere Operearie het er sogar e Salterio, en italiänischs Barockhackbrätt, iigsetzt.",🔎
,,,Aria,FALSE,"Formal zeigt sich des dô drô, dass-se aus Aria, Duett, Rezitativ, Ensemble-Szena ond so weidr zammagsetzt ischt.",🔎
3770,Felsberg GR,Felsberg GR,Felsbärg,TRUE,"Februar 1925 z Felsbärg bi Chur, Graubünde; † 7.",🔎
,,,Feldschpärg,TRUE,"D Nochbergmainda sind im Norde Pfääfers (im Kanton Sanggala), Undervaz und Trümmis, im Weschta Feldschpärg, im Südweschta Ems, im Süüda Khurwaalda und Tschiertscha-Praada und im Oschta Arosa.",🔎
,,,Fältschbrg,TRUE,März 1956 z Fältschbrg bi Chur) isch e Schwiizer Politikerin vo de Bürgerlich-Demokratische Partei.,🔎
,,,Fäldschbärg,TRUE,D Glogge im höche Chilchedurm sind vo dr Gloggegiesserei Theus z Fäldschbärg ane 1887 ggosse worde.,🔎
,,,Felsberg,FALSE,"Mit Flims im Weschte vùm Imbode fängt scho s Surselvisch aa, ùn Felsberg ùn Tamins sin wohl scho im Mittelalter dütschsproochig worde.",🔎
3771,Chronik,Chronik,Chronischt,FALSE,Em Kuony vo Schtocke sini Gschicht isch de meischte Chronischte bekannt gsii.,🔎
,,,Chronist,FALSE,"Dr Schwyzer Chronist und Augezüüuge Hans Fründ het drüüber gschriibe, ass es s Erbärmliggste gsi sig, wo mä je gsee haig, und ass die Hiigrichdete zum ene guete Däil nuume armi Buure gsi sige, wo am Chrieg käi Schuld gha häige.",🔎
,,,chronologische,FALSE,Die Lischte vo Schwiizer Persönlichkeite goot nach ere ungefähre gschichtlich-chronologische Reihefolg:,🔎
,,,Kronika,FALSE,"En onsrer Gegend hod s Schreiba bei de Möch aagfanga, mo auf ladeinisch Kronika on Bedbiachr (ab-)gschrieba hend.",🔎
3772,Untersiggenthal,Undersiggetal,Station Siggetal,FALSE,"Zu dr wyte Pfarräi Räi ghöören es paar Döörffer i dr Umgäbig, sogar vo ännet der Aare chöme sit 1940 d Lüüt uf Räi zum Pfaarer un z Chile und ufe Fridhoof: d Oortschaften im Pfarrsprängel sind näbe Räi no Lauffohr, Rüfenach, Remige, Station Siggetal, Viligen und Würelinge.",🔎
,,,Undersiggetaal,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
,,,Untersiggetal,TRUE,"D Nachbergmeinde vo Turgi sind Untersiggetal, Obersiggetal, Bade un Gäbischtorf.",🔎
,,,Untersiggèthal,TRUE,"Dè wègèm Baanhof entschtandene Ortsdeil ""Siggèthal-Station"" (mit eigner Boschtleitzaal) lyt deilwys uff èm Gemeindegebièt vo Würèlingè un uff sèbbèm vo Untersiggèthal.",🔎
,,,Undersiggedal,TRUE,"Sit Endi vo de 1970er Johr läbt er z Undersiggedal, wo er sit em 1995i im Stroppel-Areal sis Atelier het.",🔎
3773,Bildwirkerei,Bildwirkerei,Dapisserii,FALSE,"E bitzeli spööter het en dr Anton Raphael Mengs as Mooler in de königlige Dapisserii-Wärkstett, wo dr Mengs gründet het, aagstellt.",🔎
,,,Dapisserie,FALSE,"Zu de Ardikel, wo under sim Naame härgstellt worde si, häi under anderem Grawatte ghöört, d Brandyfläsche ""Conde de Osborne Dalí"" für s Tradizioonshuus Osborne, Kaländer, Dapisserie und Schmuckstück.",🔎
,,,Bildteppech,FALSE,Und die Gstalte chömen am Oberrhy scho uff grosse Basler und Stroossburger Bildteppech usem Mittelalter vor.,🔎
,,,Tapisserie,FALSE,"Vo 1957 aa het er Glasfänster für Chille z Basel, z Lajoux, z Münster, z Milhuusa, z Peseux und noch bi sym Woonort z Soubey und usserdäm e baar Tapisserie und Emailarbäite gmacht.",🔎
,,,Wandbhang,FALSE,"1471/1490 het s Ehebaar e Baasler Wullewirkerei, e Wandbhang lo mache.",🔎
3774,Hirsebreifahrt,Hirsebreifahrt,Hirsebreitopf,FALSE,"Wichtich fer Strosburi isch aach `s „""Das Glückhafft Schiff von Zürich""“ iwwer de Partnerschàft vun de Stedt Züri un Strosburi zue siner Läwenszit un`s Schiffle mit`m Hirsebreitopf, wo de Züricher Bundesgenosse nooch Strosburi gebroocht hen.",🔎
,,,Hirsebreifaarten,FALSE,A die wyte Räisen uf de Flüss erinneret me sich z Züri hütt na vo Zyt zu Zyt bi de Hirsebreifaarten uf Straassburg abe.,🔎
,,,Faart mit em Hirsebreidopf,FALSE,Die bäide Reliefdaafele if em Soggel zäige d Hilf in dr zerstöörte Stadt mit dr Inschrift: „A la Suisse hommage reconnaissant d'un enfant de Strasbourg 1871“ und d Faart mit em Hirsebreidopf vo 1576 mit dr Inschrift: „Le culte des traditions d'amitié honore les peuples comme les hommes“.,🔎
3775,Arbeiterklasse,Arbäiterklass,Aarbäiterklass,TRUE,"D Kommuniste häi dr Sozialdemokratii immer wider Verroot an dr Aarbäiterklass vorgworfe, wil si uf d Revoluzioon verzichdet het, sich dr parlamentarische Demokratii verschriibe het und sich mit de bürgerlige Schichte und Bardeije zu Kompromiss iigloo het.",🔎
,,,Arbeiterbewegig,FALSE,"Wo ane 1935 dr ""Veräin Arbeiterstrandbad"" gründet worden isch, het das als neue Schritt vo dr Arbeiterbewegig im Aargau gulte.",🔎
3776,Universität Innsbruck,Uni Innsbrugg,Uni Innsbruck,FALSE,Si isch z Sankt Ulrich im Grödnertal ufgwachse und het vo 1972 bis 1978 a dr Uni Innsbruck d Germanischtik und d Romanischtik studiert.,🔎
,,,Innschbruck,FALSE,Bis uf Innschbruck im Tirol und au im Vinschgau isch dr Dialäkt alemannisch-bairisch gmischt (typischi Gutturaal).,🔎
,,,Uni,FALSE,Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni.,🔎
,,,Universitet Innschbruck,FALSE,"Dr Grampa het zerscht am Prieschterseminar vu Venegono studiert, derno an däm vu Lugano un schließlig an dr theologische Fakultet vu dr Universitet Innschbruck.",🔎
,,,Leopold-Franzen-Uni z Innsbrugg,FALSE,Vo dr Leopold-Franzen-Uni z Innsbrugg und vo dr Uni Bärn het er dr Eeredokter gha.,🔎
3777,Museen in Basel,Museum z Basel,Basler Museum,FALSE,D Sammlig isch dr Chärn vo de spöötere staatlige Basler Museum worde.,🔎
,,,Baasler Museum,FALSE,"Joorhundert aagläit het, het bis 1823 as Fideikommiss bestande; d Sammlig isch in Bsitz vo dr Uniwersidäät Baasel choo und isch wie vorhär scho s Amerbachkabinett e Kärnbestand vo de staatlige Baasler Museum worde.",🔎
,,,Basler Museumsgeböid,FALSE,S Museum an dr Augustinergass isch s erste äigetlige Basler Museumsgeböid.,🔎
3778,Österreich-Ungarn,Ööstriich-Ungarn,Öschtriich,FALSE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,östriichisch-ungarischi Monarchii,FALSE,"In de Hoffnig uff e Gebietszüewachs isch Italie, nachere einjährige Neutralität, 1915 in de Erscht Wältchrieg iigstige un hät gege di östriichisch-ungarischi Monarchii un Dütschland gchämpft.",🔎
,,,Öschtrych-Ungarn,TRUE,"Z Öschtrych-Ungarn isch è Bassdrumbeetè in B bsetzt worrè, z Bayern sin s zwei gsi.",🔎
,,,Ööstriichisch-Ungarischi Monarchi,FALSE,"Juli 1867 hät de Franz Joseph d'Gsetz vùm Ussgliich akzeptiert, wùùdurch di Ööstriichisch-Ungarischi Monarchi entstande-n-isch.",🔎
,,,Österrich-Ungarn,TRUE,"De Chrieg hät mit de Chriegserklärig vo Österrich-Ungarn a Serbie im Juli 1914 agfange und mit de Niderlag vo Dütschland, Österrich-Ungarn, Bulgarie und em Osmanische Reich und em Sieg vo Frankrych, Grossbritannie, de USA, Italie, Japan, Serbie, Rumänie und wiitere Allierte im Novämber 1918 ufghört.",🔎
,,,österiichisch-ungarischi Monarchii,FALSE,"Die österiichisch-ungarischi Monarchii isch siinerziit dr Hauptbroduzänt gsi, vor allem d Ortschafte an dr oberöstriichisch-böhmische Gränze wie Sandl, Buchers, Schwertberg, Gratze und Karlstift im Waldviertel.",🔎
,,,Öösriich-Ungarn,TRUE,"Au ìm Erschte Wältchrieg isch Rumänie am Aafang neudral blììbe, bìs es 1916 e Chrieg mìt Öösriich-Ungarn aagfange hät.",🔎
,,,östrychisch-ungarische,FALSE,"von Körner, entfärnt verwandt mit em Dichter Theodor Körner) im aristokratische Umfäld vo östrychisch-ungarische Monarchy und irem Militarismus ufgwachse.",🔎
,,,östriichisch-ungarische Monarchii,FALSE,Noch em Zerfall vu de östriichisch-ungarische Monarchii im Erschte Wältchrieg isch 1918 d'Republiik Tschechoslowakei entstande.,🔎
,,,eschtrychischer,FALSE,"Novämber 2011 z Salzburg) isch e US-amerikanische Musiker, Kabarettischt, Komponischt, Satiriker un Schriftsteller eschtrychischer Härchumft gsii.",🔎
,,,östrych-ungarische Monarchy,FALSE,Im mittelalterlige Königrych Ungarn und in de östrych-ungarische Monarchy isch de Forint scho e bekannti Währig gsi.,🔎
,,,Eschtryych-Ungarn,TRUE,"Urspringli unter eire Herrschaft, isch Tirol noch em Untergang vum Habsburger Viilvelkerstaat Eschtryych-Ungarn noch em Erschte Wältchrieg dur dr Vertrag vu St. Germain uf zwe Staate ufdeilt wore: Gnännt isch d Region no dr alte Residänz vu ihre Landesfirschte, Schloss Tirol oberhalb vu Meran im Burggrofeamt.",🔎
,,,ööstriichisch-ungarische,FALSE,"Juli 1886 z Bayreuth), isch en ööstriichisch-ungarische Komponist, Pianist, Dirigänt, Theaterläiter, Muusigleerer und Schriftsteller gsi.",🔎
,,,Öschterrych-Ungarn,TRUE,"Z Öschterrych-Ungarn, gnauer im Könnigrych Böhmè un i dè Markgrafschaft Määrè, hèn d Mitglyder vo dè Familliè Fürschtèbärg hohi un högschti Ämter ka, so öppè dè Fürschtärzbischof vom Olmütz odder vom Bischof vo Brünn.",🔎
,,,ööstriichisch-ungarischi Monarchii,FALSE,Us däm het sich denn spööter die ööstriichisch-ungarischi Monarchii entwigglet.,🔎
,,,eeschtryychisch-ungarische Monarchy,FALSE,dr 1867 gschaffene eeschtryychisch-ungarische Monarchy gruefe woore.,🔎
,,,Öschtrich-Ungaru,TRUE,Dadrüs isch 1867 d Doppelmonarchii Öschtrich-Ungaru wordu.,🔎
,,,Eschtrych-Ungarn,TRUE,"D Erfolg am Aafang, vor allem gegen Eschtrych-Ungarn un s Osmanisch Rych, sin abl abglest wore vun eme Stelligschrieg, bis anne 1917 d Moral vu dr russische Soldate noogloo het un d Front zämmebrochen isch.",🔎
,,,Östriich–Ungarn,TRUE,Zum Bispil het der Vilvölkerstaat Östriich–Ungarn im 19./ 20.,🔎
,,,ööstriichische,FALSE,"D Stadt het 1831 gege die bäbstligi Restaurazioon rebelliert und no äinisch 1849, wo s glunge isch, für e Zitli d Drubbe vo dr ööstriichische Garnison z verdriibe, wo bis 1860 in dr Stadt s Sääge ghaa häi.",🔎
,,,Östriich-Ungarn,TRUE,"Bsunders die dütschschwizerischi Militärelite um dr General Wille und dr Generalstabschef Theophil Sprecher von Bernegg isch noch der «Obersten-Affäre» in der Westschwiz under Verdacht gstande, mit Dütschland oder mit Östriich-Ungarn z paktiere.",🔎
,,,Donaumonarchii,FALSE,"Wo noch em Erste Wältchrieg d Habsburger Donaumonarchii ufghöört het z existiere und z Ööstriich im April 1919 s Aadelsufheebigsgsetz in Chraft cho isch, si näben em Verlust vo erheeblige Bsitzdümer au die ridderligi Komponänte in dr Strukduur vom Orde verloore gange.",🔎
,,,Öschterriich-Ungarn,TRUE,"Di ursprünglichi Huusmacht vo de Habsburger isch in de Schwiiz, im Elsass un in Bade glege; iiri Stammburg, wo Haschbrg heisst, lit bim Dorf Habsburg bi Brugg im Aargau; dr Name vo dr Burg wird als ""Habichts-Burg"" erklärt.. Wo d Wahl vom Graf Rudolf vo Habsburg zum römisch-dütsche König gsi isch und wo iim Siis Ufgebott d Schlacht bi Dürnkrut gwunne hät, hän d Habsburger d Herrschaft über s Herzogtum Öschtriich überno; d Herrschaft über säl Gebiet (spöter als Erzherzogtum, denn als ”KuK-Monarchii Öschterriich-Ungarn“) hän si ununterbroche vo 1278 bis 1918 innegha.",🔎
,,,Österriich-Ungarische,FALSE,"De Antonescu isch im Erste Wältchrieg zum General befördert worde und hät sis Heimatland vor Dütsche und Österriich-Ungarische Agriff erfolgreich verteidigt, und isch, nach sim politische Ufstieg i de spate 1930er Jahr, vom Septämber 1940 bis zum August 1944 isch er under de Bezeichnig „Staatsfüherer“ (rumänisch ""Conducător al Statului"") Ministerpräsidänt und Marschall vo Rumänie ksi und hät als solche Rumänie a de Siite vo de Achsemächt i de Zweiti Wältchrieg gführt.",🔎
,,,Östrychisch-Ungarischi Monarchy,FALSE,"1867 isch di Östrychisch-Ungarischi Monarchy gründet worre, wo aber au Sybebürge (hütt Rumänie), Kroatie, d'Tschechei und Deile vo Serbie dezüeghört hän.",🔎
,,,Ostriich-Ungarn,TRUE,1918 isch s nach langer Zit bi Ostriich-Ungarn zu de Tschechoslowakei cho.,🔎
,,,Österriech-Ungarn,TRUE,"Nachdem Österriech-Ungarn da Ersta Weltkriag verlora hätt, hat ma des Gebiet zwüsche Jugoslawie, Ungarn und Rumänie uftoalt.",🔎
,,,Öschtiych-Ungarn,TRUE,"Mit de damalige 27 Hotels, Cafés und de vile Gschäft hät de Ort zu de beliebteste Städt vo Öschtiych-Ungarn ghört und isch stark industrialisiert gsi.",🔎
,,,österriich-ungarischi,FALSE,Im Erste Wältchrieg hät Italie mit 600 Soldate die österriich-ungarischi Konzession bsetzt.,🔎
,,,Eeschtriich-Ungàrn,TRUE,"Janner 1909 z’ Staryj Uhryniw, Gàlizia, Eeschtriich-Ungàrn; † 15.",🔎
,,,Östriich,FALSE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
,,,Eschrich-Ungarn,FALSE,"Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.",🔎
,,,östriichisch-ungarische,FALSE,"D Grundbedingige si aber ganz andersch: Dr bravi Soldat Schwejk wird vo dr östriichisch-ungarische Obrigkeit, wo ihn won e Tschech und einfache Mensch isch, nume as Kanonefueter betrachtet, zwunge im e mörderische Chrieg z diene; dr Hilfsdienstsoldat Läppli drgege nimmt nume d Uswüchs vom Milidärdienst ufs Chorn, und für ihn stoht d Schwiiz as neutrali Staat, won er für en Dienst leistet, überhaupt nid zur Diskussion.",🔎
,,,Öschtrich-Ungarn,TRUE,De Bach hends schpötr nachem Usglich vun 1867 und de Gründig vo Öschtrich-Ungarn ersetzt.,🔎
,,,Öschtriich-Ungarn,TRUE,Vor 1919 hat des zur Habsburger Monarchie Öschtriich-Ungarn und bis 1946 zum Königriich Italie köhrt und isch de mittler Teil vom historische Tirol gsi.,🔎
,,,Österriich-Ungarn,TRUE,"S Kaiserriich isch z Mitteleuropa gläge, isch rund 540.858 km² gross ksi und hät acht Nachbarstaate gha: Im Norde hät s a Dänemark (77 Kilometer), im Nordoste und Osten a s Russische Riich (1.322 Kilometer), im Südoste und Süde a Österriich-Ungarn (vor allem a s österriichische Kronland Böhme) (2.388 Kilometer), im Süde a d Schwiiz (385 Kilometer), im Südweste a Frankriich (392 Kilometer), im Weste a Luxemburg (219 Kilometer) und Belgie (84 Kilometer) und im Nordwese an d Niderland (567 Kilometer) gränzt.",🔎
3779,Judenfrage,D Juudefroog,Judefroog,TRUE,"D „Judefroog“, wo dr Zionismus druf en Antwort hät sötte sii, isch in den Auge vo de Kulturzioniste zerst emol d Froog noch dr Zuekumft vom Judedum under de Bedingige vo dr Modärne gsi.",🔎
,,,Judefrog,TRUE,"Erst wenn si ebebürtig sige, wurd d Judefrog glöst; nume d Jude sälber chönnte das fetigbringe.",🔎
,,,Juudefroog,TRUE,"Er het d „Juudefroog“ beschriibe – äänlig wie vor iim dr Wilhelm Marr, aber nid wie dä het er e wüsseschaftlige Aaspruch erhoobe – as Usdruck vom ene Rassegeegesatz, wo nid cha ufghoobe wärde: S Juudedum sig vo Natur us immer dr Find vo alle Kulturvölker, und die müessi sich weere, zum nit sälber z undergoo.",🔎
3780,Mesopotamien,Mesopotamie,Zwäistromland,FALSE,"Zämme mit sim Zwillingsfluss Tigris bildet dr Eufrat, wo s Iizugsgebiet von em 765.831 km² umfasst, s Zwäistromland.",🔎
,,,Zwöistromland,FALSE,D Parther si die dominierendi Macht vom erste vorchristlige bis zum zwäite nochchristlige Joorhundert z Persie und im Zwöistromland gsi.,🔎
,,,altmesopotamische,FALSE,"""Dr Noofahr isch e Held"", Biname ""Herr vo Kulaba und Sohn vom Windhuuch"") isch ä, mögligerwiis mythologische, König vo dr altmesopotamische Schdadt Uruk gsi.",🔎
,,,Mesopotamiè,TRUE,Diè älteschtè hüt no bekanntè Kalender stammèd uss dè früènè Hochkulturè Ägyptè un Mesopotamiè.,🔎
,,,mesopotamisch,FALSE,"Die mesopotamisch Religion het ä Kosmogonii kennt, wo s Wältbild vo de Mesopotamier drus usegwachse isch.",🔎
,,,mesopotamische Diefland,FALSE,"Im Sidweschte ghert e chlaine Dail vum mesopotamische Diefland zum Iran, vu dert uus goht e schmale, flache, uufruchtbare Kischtesaum am persische Golf lang.",🔎
,,,Mesopotamier,FALSE,"S Volk vo Mitanni het sich us Hurriter (au Churriter), und Mesopotamier, Amoriter und Assyrer, zsämmegsetzt.",🔎
,,,mesopotamie,FALSE,"Allerdings het dr Saladin vor siim Dod Syrie, Palästina und dr Jemen siim Sohn al-Afdal, Nordsyrie eme andere Sohn, em az-Zahir, und Nordmesopotamie siim Brueder <a href=""Al-Adil%20I.",🔎
,,,Paddan-Aram,FALSE,"Si bittet ihre Maa drum, dass är der Jakob nach Paddan-Aram zu ihrem Brüetsch Laban schickt.",🔎
,,,Haran,FALSE,"(1Mose 21-22 ELB) Nach däm d Sara gstorben isch, beuftreit der Abraham der Chnächt, wo sys Guet verwaltet, dermit em Isaak e Frou us der Stadt Nahor z Haran (Hütigi Türkei) ga z hole.",🔎
,,,mesopotamische,FALSE,In dr mesopotamische Dradition isch er aber as ein vo de gröschte sumerische König agluegt und au vergöttligt worde.,🔎
,,,Obermesopotamie,FALSE,"Bis 1181 het er si Riich über Sürie, Obermesopotamie, dr Jemen und Nubie usdeent, sodass er dr grösst Däil vo de arabische Kärnländer regiert het.",🔎
,,,Zweestroimland,FALSE,"As ihri urspringlige Haimet giltet Sidindie, vu do uus isch si dur dr Handel in dr Bronzezyt uf Persie un in s Zweestroimland chuu.",🔎
3781,Estnische Sprache,Estnischi Sproch,estn,FALSE,Eschtland (estn.,🔎
,,,Estnische,FALSE,"Võro (Eigebezeichnig ""võro kiiĺ"") isch e fìnno-uugrischi Sprooch odder nooch draditionäller Meinig e Dialäkt vùm Estnische.",🔎
,,,Èstnìsch,FALSE,"Es ìsch ìm Fìnnìsche zùmìndest esoo ähnlig, dass d'Sprächer vò dène beide Sproche ohni größeri Brobleem verstön; d'Ùnderschììd sìn grìnger wie die zwǜsche Fìnnìsch ùnd Èstnìsch, ùnd au e Fìnne verstoht Èstnìsch ùnd anderst ùme.",🔎
,,,Estnisch,FALSE,Wie Finnisch ghöre aber Estnisch und Úngarisch zu de Uralische Sproche; Finnisch- und Estnischsprochigi könne sich drum relativ güet verstoh.,🔎
,,,Esdnisch,FALSE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,estnische Alfabet,FALSE,"Im estnische Alfabet bezäichnet dr Vokal ""ü"" e churzes ü (IPA: ), ""üü"" hingege e langs (IPA: ) oder überlangs (IPA: ) ü. Darstellig uf em Kompiuter.",🔎
3782,Bezirk Arlesheim,Dr Bezirk Arlise,Bezirk Arlise,TRUE,"Däärwil oder Däärwyl (""hochdüdsch Therwil"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Arlise vom Schwyzer Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.",🔎
,,,Bezirk Arlese,TRUE,"Er umfasst s dicht besidlete Gebiet im Bezirk Arlese, s ländlich obere Baselbiet mit de Bezirk Lieschtel, Sissech und Wolbrg und dr Bezirk Laufe, wo 1994 vom Kanton Bärn zum Baselbiet gwächslet het.",🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
3783,Thalheim an der Thur,Taalhäim a de Tuur,Toorlike,FALSE,"Si hät as Puurefrau z Toorlike gläbt, si isch mit em Auguscht Morf ghüraate gsi und hät sibe Chind gha.",🔎
,,,Daalhäim,FALSE,"Das isch uf der einte Syte en alte Schwiizer Fluername, wo öppen im ene Dotze Gmeinde vo der Schwiiz vorchunt, zum Bischpiil au z Oodereff, z Daalhäim, z Amriswil und z Merishuuse.",🔎
3784,Geographische Länge,Geografischi Längi,Lengi,FALSE,Ginea lyt z Weschtafrika zwische 7° un 12° nerdliger Braiti un 8° un 15° weschtliger Lengi.,🔎
,,,geografischer Lengi,TRUE,"Armenie lyt in dr Region Vorderasie am Ibergang zwische Chlaiasie un em Sidkausasus, zwische 38° 51′ un 41° 16′ nerdliger geografischer Braiti un 43° 29′ un 46° 37′ eschtliger geografischer Lengi.",🔎
,,,östligi Längi,FALSE,S Land mit de Hauptschdadt Pretoria lit zwüsche 22 und 35 Grad südligi Breiti und zwüsche 17 und 33 Grad östligi Längi (ohni Berücksichtigung vo de Prinz-Edward-Insle).,🔎
,,,Lenginegrad,FALSE,Simbabwe lyt zwische dr Braitegrad 16° un 22° Sid un dr Lenginegrad 26° un 33° Oscht un het as Binnestaat kai aigene Zuegang zum Meer.,🔎
,,,eschtliger Lengi,FALSE,"Fir d Vermässig vu dr Gränz zwische Dytsch-Neiginea un em Territorium Papua, wu unter dr Verwaltig vu Auschtralie gstanden isch, isch vu Novämber 1908 bis Oktober 1909 di Dytsch-änglisch Neiginea-Gränzexpedition durgfiert wore, fir d Bstimmig vu dr Lag vum Gränzmeridian 141 Grad eschtliger Lengi, zwische Dytsch-Neiginea un Niderländisch-Neiginea, vum Februar 1910 bis Februar 1911 di Dytsch-holländisch Neiginea-Gränzexpedition statt.",🔎
,,,geografischi Längi,TRUE,Mit de geografische Koordinate (geografischi Breiti und geografischi Längi) laat sich d Laag vomene Punkt uf dr Erde beschriibe.,🔎
,,,Lengegrad,FALSE,Dr Hauptdail vum Land lyt eppe zwisch em 24. un em 49. nerdlige Braitegrad un zwisch em 68. un 125. weschtlige Lengegrad un isch in vier Zytzonen yydailt.,🔎
,,,geographische Längi,TRUE,Anno 1844 het er sich an dr Expedition zuer Bestimmig vu dr geographische Längi vu Valencia in Venezuela deilgnu.,🔎
3785,Klerus,Klerus,Kleriker,FALSE,"A Bsunderheit im Brisacher Münschder isch, dass dr Lettner bis 1960 gschlosse gsi isch un d Funktion vun ere Schiidewand gha het zwischem Hochchor vu de Kleriker un em Middelschiff wu firs Volks gsi isch.",🔎
,,,Chlerus,TRUE,"D'Bivölkrig het agfangu z'waxu, d'Handwärchär und där Handl sind gfördrut wordu, und öi d'Bildig isch öi nimme äs Priwilig vam Chlerus.",🔎
,,,gäistlige,FALSE,"Mä het en Underschiid gmacht zwüsche wältlige und gäistlige Domhere, wo mänggisch au drennti Chorstüel gha häi.",🔎
,,,klerikaale,FALSE,Sit 1929 wird dr Orde vo Ordensbriester gläitet und het noch kanoonischem Rächt d Form vom ene klerikaale Orde.,🔎
3786,Volk,Volk,Velker,FALSE,"Mer chännt en dur syni Studie, wun er din zaigt het, ass es Parallele zwisch em genetische Verwandtschaftsgrad vu verschidene Velker un em Verwandtschaftsgrad vu dr Sproche, wu si schwätze git.",🔎
,,,Völker,FALSE,"D Anthropogeografy studiert alli Aspäkt vom Due und Si vo de Mensche: der Wirtschaft, em Vercheer, der Gsellschaft, aber au wo und wie d Mensche d Landschaft bevölkere und bruuche und verändere und wie si sich in Völker organisiere.",🔎
,,,Völcher,FALSE,"Die christliche Völcher in Europa hän nochem Zsämmebruch vum Weschtriich gröschteteils ä nominelli Oberhoheit vum oströmische Riich witter aerchennt, au d Franke.",🔎
,,,ethnischi,FALSE,"Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa.",🔎
,,,Volch,TRUE,"So definiert biischpiilswiis s Grundgsetz vo der Bunderepublik Düütschland d Schtaatsform mit em Satz ""Alli Schtaatsgwalt gaht vom Volch uus"" als Demokratii.",🔎
,,,Volksstamm,FALSE,"Dr Name stammt vu dr Varisker, eme im Vogtland aasässige Volksstamm.",🔎
,,,Bevölkerigsgruppe,FALSE,"Die wirtschaftlechi und politischi Macht lyt bi de nöie Bevölkerigsgruppe, wo au was d Zahl agoot vil stercher weder die alte yheimische Ethnie sind und d Kultur dominiere.",🔎
3787,Altstetten (Begriffsklärung),Altstetten,Züri-Altstette,FALSE,Vu 1967 bis zue syre Pänsionierig 1992 isch er Bfaarer z Züri-Altstette gsii.,🔎
,,,Altstette,TRUE,Juni 1405 isch s zwüsche Altstette und Gais zur Schlacht am Stoss cho.,🔎
3788,Dreiländereck,Drüländeregg,Dreiländeregge,TRUE,"Vo dört us het mä au en usgezeichnete Blick uf Chliibasel, uf dr Dreiländeregge und an klare Däg uf d Vogese.",🔎
,,,Staatsgränzè-Dreiegg,FALSE,"Si hèt vo Weil-Leopoldshöchi in èm Linksbogè unter dè Rhydalbaan durrègfüürt, denn witter bis zum Gränz- odder Zollbaanhof Palmrain, dirèkt denõch übber dè Obberrhy, welli si mi Hǜlf vo dè Palmrainbrugg öppè 1,2 km nördlich vom Staatsgränzè-Dreiegg Dütschland-Frankrych-Schwiz übberquert hèt.",🔎
,,,Drüüländeregg,TRUE,"Uf die Pünkt i der Landschaft, wo sech d Marche vo drüü verschidene Länder träffe, het me bsunders gluegt (Drüüländeregg).",🔎
,,,Drüländereck,TRUE,"A dere Schtell isch vo 1871 bis 1918 s Drüländereck zwüsche de Schwiiz, Frankriich un Dütschland gsi, wo s Elsass noch zu Dütschland ghört het.",🔎
,,,Drèiecklànd,TRUE,"Zum Bispiel: Colmer, Milhüsa, Sundgàui, Drèiecklànd... Ìm Elsàss wìrd d Zitung jeder Morga friaih heimglìefert, vu äbena 1000 Zitungtrajer.",🔎
,,,Dreiländeregg,TRUE,"S Belchè-Sischteem umfasst füüf Bärg mit èm Nammè Belchè im Dreiländeregg Dütschland-Frankrych-Schwiz, wo schu dè Keltè als Sunnèkalènder diènt haa chönnt.",🔎
3789,Plinius der Jüngere,Plinius dr Jüngeri,Plinius em Jüngere,TRUE,Er isch mit em Plinius em Jüngere befründet gsi und mä weiss vil überen us däm siine Brief.,🔎
,,,Plinius dr Jünger,TRUE,"Noch sim Dood isch si Sälbstdaarstellig as Kaiser offiziell usglöscht worde und dr Tacitus, dr Plinius dr Jünger und dr Sueton häi en so schlächt gmacht wie mööglig.",🔎
,,,Plinius em Jìnger,TRUE,"Ar hàt Text vu mehrera àlta Àuitora druckt, zum Beispiel vum Plinius em Jìnger, vum Sueton, vum Seneca, vum Velleius Paterculus, vum Homer, vum Maximos von Tyros, vum Cornelius Tacitus.",🔎
,,,Gaius Plinius Caecilius Minor,FALSE,"August 79 z Stabiae) isch e römische Gleerte gsi, wo mä nid mit sim Adoptivsoon Gaius Plinius Caecilius Minor sött verwäggsle, wo dur sini Brief bekannt worde isch.",🔎
3790,Thermodynamik,Thermodünamik,Thermodünamisch,TRUE,"Thermodünamisch wird Glas as gfroreni, underchüelti Flüssikäit bezäichnet.",🔎
,,,Thermodûnamik,TRUE,Wegè sinèrè enormè Bedütig für d Engergywûrtschaft zellt Wasserdampf zu dè am beschtè erforschtè Stoff i dè Thermodûnamik.,🔎
,,,Wermilehr,FALSE,"Anne 1838 het dr Joule uf dr Grundlag vu dr Arbeite vum William Sturgeon mit elektromagnetische Experimänt aagfange, wun er derno wäg dr Wermilehr ufgee het.",🔎
3791,File Transfer Protocol,File Transfer Protocol,FTP,FALSE,"Di am hüfigschte verwändete Dateiübertragigsprotokoll sin FTP, SFTP, NFS un SMB/CIFS.",🔎
,,,Dateiüberdragig,FALSE,"Mit em Internet chame Internetdienscht bruuche so wie öpe E-Mail, Telnet, Usenet, Dateiüberdragig, WWW und in dr letzte Zit immer meh au d Telefonii, s Radio und s Färnseh.",🔎
3792,Kleine Eiszeit,Die Chliini Iiszit,chleinu Ischziit,TRUE,"Jahrhunnärt het schich z'Klima zär sognanntu ""chleinu Ischziit"" värschlächtrut.",🔎
,,,Chliinen Iisziit,TRUE,"Zwüsche 1586 und 1589 si d Priis für d Landwirtschaftsprodukt wägem Bevölkerigswachstum, dr Güeterzersplitterig, dr Ressourceverknappig und ere Klimaverschlächterig im Zug vo dr sogenannte Chliinen Iisziit uf e historische Höchststand klätteret.",🔎
,,,Chlii Iiszitt,TRUE,"Joorhundert uusgstorbe gsii isch, dörst a de Klimaverschlechterig lige, do doozmol di ""Chlii Iiszitt"" aagfange het, so as es em Waldrapp z chalt woren isch.",🔎
,,,chliine Iisziit,TRUE,Währed dr chliine Iisziit isch dr Aabau vo Chorn in höchere Lage stark zrugggange und Chees isch zitwiis s Hauptnahrigsmiddel vo de Bärgbuure gsi.,🔎
,,,Chlyne Iischzyt,TRUE,Dozmol und wärend der Chlyne Iischzyt und au no bis is 20.,🔎
,,,Chlaine Yyszyt,TRUE,Di letschte große Yysvorsteß het s im Zug vu dr Chlaine Yyszyt im 16. un 17.,🔎
3793,Karl Grunder,Karl Grunder,Grunder,FALSE,"Am Afang vom Buech luegt si zrugg uf d Mundartliteratur vom Bärnbiet, wo mit em Kuen, em Tavel, em Greyerz, em Grunder und em Gfeller e feschti Form gfunde und i der jüngere Zyt tank begabten Autooren und Musigmacher vil Freiheit gwunne heig.",🔎
,,,Kari Grunder,TRUE,"Schrifsteuwer us dere Zyt sy öppe der Emil Balmer, der Simon Gfeller, der Otto vo Greyerz, der Kari Grunder, d Maria Lauber, der Carl Albert Loosli u der Ruedolf vo Tavel gsy.",🔎
3794,Kloster St. Urban,Chloschter Sant Urbe,Chlooschter Santurbe,FALSE,"Bi Roggu und em ehemolige Chlooschter Santurbe träffe sech d Gränze vo Bärn, Aargou und Luzärn a dr Brugg über d Root.",🔎
,,,Chloschter Sankt Urban,TRUE,"Er het au dr Muet gha, im Summer 1796 ohni öbbis azkündige si Sitz vo Konstanz uf La Neuveville z verlege, aber Frankriich und Bärn hai uf en Druck usgüebt, und er het s Dorf wider müesse verlo und isch in s luzärnische Chloschter Sankt Urban zoge.",🔎
,,,Sant Urbe,FALSE,Balzewiil het em Chloschter Sant Urbe im Taal vo der Root ghört.,🔎
,,,Santurbe,FALSE,"Im Santurbehoof, em Huus vom Chlooschter Santurbe, isch am Voroobe vor de Schlacht bi Sämpech de Herzog Leopoud der Dritt vo Öschtrich ygcheert.",🔎
,,,Chlooster St. Urban,FALSE,"Si häi sich denn in drei äinzelni Armeä ufdäilt: dr Enguerrand de Coucy het mit dr Hauptarmee Kwardier im Chlooster St. Urban bezooge, dr südfranzöösisch Hauptmä Jean de Vienne het sich im Chloster Gottstatt iignisted und dr walisisch Hauptmä Owain Lawgoch (Ivo vo Wales) im Chlooster Fraubrunne.",🔎
,,,Chloschter Santurbe,FALSE,S Chloschter Santurbe het z Zofige es Huus gha.,🔎
,,,St. Urban,FALSE,eri braxisorientierti Fächer aabote. Chlöster wie St. Urban und Bellelay häi,🔎
,,,Chloster St. Urban,FALSE,"Dr Hermann VI., dr letscht Groof vo Frohburg, isch 1367 as Abt vom Chloster St. Urban ohni männligi Nochkomme gstorbe.",🔎
,,,Chlooschter Santurben,FALSE,Mit den Äbt vom Chlooschter Santurben und es paar eidgnössischen Oort het der Abt Peter Schmid gueti Beziehige pflägt.,🔎
3795,Irene (Kaiserin),Irene von Athen,Eirene,FALSE,"April 990 het si in dr byzantinische Tradition as Kaiser signiert (nit as Kaiseri, lueg: d'Kaiseri Eirene un d'Kaiseri <a href=""Theodora%20II.",🔎
,,,Chaiseri Irene,FALSE,"Konstantinopel het där Akt as Usurpation aagluegt, aber d Chaiseri Irene isch innebolitisch z schwach gsii, zum geg dr Karl vorzgoo.",🔎
3796,Misogynie,Misogüny,frauefyndlichi,FALSE,"Wältwyti Ufmerkamkeit het er im Waalkampf übercho für frauefyndlichi, schwulefyndlichi und rassistischi Uussage, won er i de letschte Joore gmacht het.",🔎
,,,fràuijafììndlig,FALSE,"Daa Wort ìsch àls fràuijafììndlig bezaichent worra, àwwer dr Odoul hàt gsajt, àss’s numma-n-a Wìtz gsìì ìsch.",🔎
3797,Engadin,Engadin,Oberengadyner,FALSE,"Das isch dr middler vo de drüü Oberengadyner Seeè, und er hät drüü Abschnidd, dr Silvaplanersee sälber und dr Undersee und no dr Champfèrsee.",🔎
,,,engadin,FALSE,"Valsot (Ussprooch: ) isch da Name vonare politische Gmaind im Underengadin, em nordöstlichsta Tail vom Kanton Graubünde.",🔎
,,,Unterengadin,FALSE,"Ä wiiteri Stazion gits bim Cavadürli, und z Selfranga ischt dr Autoverlad für dn Vereinatunnel, wa ä wintersicheri Verbindig in ds Unterengadin ärmöglicht.",🔎
,,,Oberengadin,FALSE,De Engadin Skimarathon isch mit Abstand di gröschti Langlaufverastaltig i de Schwiz und werd jewils am zwote Sunntig vom März im Oberengadin mit öpe 11'000 bis 13'000 Läuferinne und Läufer dore gfüert.,🔎
,,,Oberengadyn,FALSE,"D Gmaind lyt in dr Region Maloja, wo en Dail vom Oberengadyn umfasst.",🔎
,,,Engadiin,TRUE,"D Strooss goot vo der Ortschaft Thiefakaschta im Albulataal, wo d Rute übere Julierpass abzwäigt, über Filisur, Bergüün und Preda ufe Bärg und uf der Südsyte über d Alp ""Alvra"" uf La Punt im Engadiin abe.",🔎
,,,Underengadyn,FALSE,Er isch dr Soon vom Jon Pult vo Sent im Underengadyn und vo dr Barbara geb.,🔎
,,,Engadiner,FALSE,"isch e rätoromanische Gruess, wo i de Engadiner Tielekt Vallader und Putèr bruucht werd, und zwoor zwösched em früene Vormittaag und em spöötere Nomitaag.",🔎
,,,Underengadin,FALSE,"I alte Charte vo de römische Schwiiz erschiinet mengisch i de Bündnerberge d *Pritanni im Prättigau, d *Eniates im Underengadin und d *Magesavi im Misox.",🔎
,,,Unterängadiin,FALSE,Usserdem het si siinerziit d Läitig vu Sils i d Pradella la buue und belifered so s Unterängadiin mit Schtrom.,🔎
,,,Engadyn,TRUE,"Dr Ulrich Campell, wo öppen anne 1510 z Susch im Engadyn uf d Wält cho und anne 1582 z Tschlin gstoorben isch, isch e Bündner Pfaarer, Reformatoor, Chronischt und Dichter gsy.",🔎
3798,Reptilien,Reptilien,Reptilie,TRUE,"Mer schetzt, ass rund 350 Suuger-, 1200 Vogel-, 400 Reptilie- un 200 Amphibienarte haimisch sin.",🔎
,,,Räptiliä,TRUE,"Ä Oa isch es erschde Läbesstadiom vo oierlegede Vicher, wie zum Beispil Vegel, Räptiliä odr Amphibiä.",🔎
,,,Repdilie,TRUE,D Dierwält isch ähnlig wi die in dr boreale Zone mit ä chlii meh Repdilie und Amphibie.,🔎
3799,Sainte-Croix-en-Plaine,Heilikriz,Heiligkritz,TRUE,1224 hat der Abt vu Eewersminschter alle sinne Rächt an Logele verlore; se sìn an d Kleester vu Masevaux un Heiligkritz ìwergange.,🔎
,,,Heiligkriz,TRUE,"Die klei Gmeind ligt am Schnittpunkt vu dr Strosse vu Heiligkriz im Weschte uf Weckolse im Oschte sowie vu Appewihr im Norde uf Dessene im Süde in dr Rhiebeni, guet 10 km südöschtlich vu Colmer in dr Owerrhinebene zwische Ill un Rhin.",🔎
3800,Berbersprachen,Berbersprooche,tamazight,FALSE,"Algerie (, tamazight ⴷⵣⵣⴰⵢⴻⵔ ""Dzayer"" oder ⵍⵣⵣⴰⵢⴻⵔ ""Ldzayer""; amtlig , uf ) isch ä Schdaat im Nordweschte vo Afrika.",🔎
,,,Berbersproch,TRUE,"Ar hàt ìn dr Kàbylischa Sproch gsunga, dr Berbersproch vu Nord-Àlgerià.",🔎
,,,Berberisch,FALSE,"Melilla [] (uf Berberisch ""Mrič"") isch e spanischi Stadt, wo an dr nordafrikanische Küste lit und eso en Exklave bildet.",🔎
,,,Berbersproche,TRUE,"Näbe sälle iiheimische sin au d'Sproche vu de Iiwanderer no verbreitet (Portugiisisch, Arabisch, Berbersproche, Türkisch, Chinesisch, Vietnamesisch, Khmer).",🔎
,,,Berberschprooch,TRUE,"""Tamurt n Iqbayliyen"", Tifinagh-Schrìft: ; àràwisch DMG ""Minṭaqat al-Qabāʾil"" „Geejend vu da Volksschtamm“) ìsch d’ Regioon ìm Noorda vum Àlgeria, wu d’ Mehrhait vu dr Beväälkerung vum Volksschtàmm vu da Kabyla labt, un wu maa vor àllem d’ Berberschprooch Kabylisch reedet.",🔎
3801,Schmerikon,Schmerike,Schmerikä,TRUE,"Dr Zürisee isch nur öppe zwei Kilometer wyter im Weschte, zwüsche Uznä und em See lyt d Gmeind Schmerikä.",🔎
,,,Schmärke,TRUE,"Nachberstädt sind Hombrächtike, Buebike, Rüti, Eschebach, Schmärke, und über em Zürisee Hurde (Gmeind Freiebach), Altedorf, Lache und Wange.",🔎
3802,Gneis,Gnäis,Gnais,TRUE,"Im usserschte Oschten um d Bucht vu Antongil un bi Mananjary sin archaischi Gnais mit eme Alter vu rund 3,2 Milliarde Johr ufgschlosse, wu mit idäntische Gstai im Dharwar-Kraton z Wescht-Indie korreliert wäre.",🔎
,,,Gnaisfels,FALSE,"Rund 2 Kilometer vom Kloschter Ginderschdal eweg un zirka 500 Hechemeter iwer em Dal lyt si d Burgstell uf me frei sichtbare, gäche Gnaisfels.",🔎
3803,Elektronik,Elektronik,Elegtronig,TRUE,"Elegtronig è einzelnes, in èm eignè Ghüüs befindlichs elegtrischs Schaltigselemènt mit eigenè üßerè Aaschlüss bezeichnèt.",🔎
,,,elektronisch,FALSE,"""keyboard"" []: Dastatur) im witere Sinn isch en elektrofons Dasteinstrumänt, wo sich us de elektronische Piano und Orgle entwigglet het und wo d Döön von em elektro-mechanisch, elektronisch oder digital erzügt und versterkt wärde.",🔎
,,,elektronischs,FALSE,"S Internet isch e wältwiits elektronischs Netzwärksischteem, wo us vile dezäntraale Computernetzwärk bestoht, wo mitenander verbunde si, und wo me drüber Date vo de einzelne Kompiuter cha usdusche.",🔎
,,,elegtronischs,FALSE,"È Metronom isch è mechanischs, elegtronischs odder elegtromechanischs Gräät, wo è glychmäßigs Tempo durch glychmäßigi Aaschläg vo Notèwärt (oft Virtel-Notè) vorgit.",🔎
,,,Elegtronik,TRUE,"D Mikroelektronik isch èn Teilgebièt vo dè Elegtronik, gnauer d Halbleiterelegtronik, un d Mikrotechnig.",🔎
,,,elektronische,FALSE,E Widerstand isch e zwäipoligs passivs elektrischs Bauelimänt zum in elektrische und elektronische Schaltige en ohmsche Widerstand z realisiere.,🔎
,,,elektronischi,FALSE,"Ysebahnsignaal (Signaal kunnt vo ‚Zeichè‘), un bezeichnet optischi, akustischi odder elektronischi Signaal, wo im Betrièb vo dè Ysebahn Informationè in Form vo Signaalbegriff übermittlet.",🔎
,,,elektronische Gräät,FALSE,"Kondänser wärde in vile elektrische Aalaage und in fast jedem elektronische Gräät iigsetzt, under anderem as elektrischi Energiispiicher, Blindwiderständ oder frekwänzabhängigi Widerständ.",🔎
,,,elegtronischi,FALSE,"Elegtronischi Musig benamst è Musig, wo durch elegtronischi Klangerzüüger hèrgschtellt un mit Hǜlfi vo Lutschprècher widdergää wörd.",🔎
3804,Kirche Rein,Kirche Rein,Chile vo Räi,TRUE,"Di refermiert Chile vo Räi isch es uuralts chirchlichs Zäntrum vo der Regioon, si chunt us ere Zyt lang bevor s d Stadt Brugg gää het; im achte Joorhundert isch d Chilen em elsässische Chlooschter Müerbe gsi.",🔎
,,,Pfarrchile,FALSE,"Z Vorderrei stoot zusserscht uf eme Bödeli vom Bäärg, hööch über der Aare, d Pfarrchile, wo anne 1864 bout worden isch.",🔎
3805,West-Berlin,Westberlin,drei Weschtsektorè vo Bèrlin,FALSE,Sell hèt au d S-Baan i dè drei Weschtsektorè vo Bèrlin betroffè.,🔎
,,,Weschtberlin,TRUE,"Berlin isch fa 1949 bis 1990 in zwoa Helftana, nämli in Oschtberlin und Weschtberlin toalat gsi, und durch die bekannte Berliner Muur fa 1961 bis 1989 treanat gsi.",🔎
,,,Weschtdeil vo Bèrlin,FALSE,So hèt diè Dütsch Rychsbaan d Betrièbsrächt für dè Ysèbaavokeer yschlièßlich dè S-Baan im Weschtdeil vo Bèrlin bhaaltè.,🔎
,,,Westberlin,FALSE,"Z Weschtdytschland un Wescht-Berlin het d Bartei ""Die Grünen"", wu am 12./13.",🔎
,,,Wescht-Bèrlin,FALSE,Dè i dè sowjetischè Zonè un Wescht-Bèrlin voblibbenè Aadeil vo dè aaltè Dütschè Rychsbaan isch i dè DDR uss statusrächtlichè Gründ unvoändert unter m Nammè Dütschi Reichsbaan übbernõ worrè.,🔎
3806,Islamismus,Islamismus,Ìslàmìschmus,TRUE,"Dr Odoul hàt d’ „laizìschta Grundsatz“ un „s’ Frànkrììch vu dr Uffkläärung“ vertaidigt un hàt witter gsajt: „Mìt dana Kìnder wälla-n-ìhr mir zem Hììla brìnga, àwwer wàs mir zem Hììla brìngt, sìnn d’ Waisakìnder vu da 263 Todesopfer vum Ìslàmìschmus ìm Frànkrììch.“ Ìn da Àuiga vum Odoul soll „dr Kàmpf geega dr religiöösa-n-Extremìschmus d’ Prioriteet sìì“.",🔎
,,,islamistische,FALSE,Anne 1981 het er aagfange d Regierig no islamistische Grundsätz uuszrichte.,🔎
,,,Islamiste,FALSE,"Ass er 1988 dr Nobelbriis überchoo het, häi d Islamiste as westligi Provokazioon aagluegt.",🔎
,,,islàmischa Ràdikàlìschmus,FALSE,"D’ Kabyläi ìsch aina vu da Regioona ìn dr islàmischa Walt, wu sìch s’ greeschta Tail vu dr Beväälkerung geega dr islàmischa Ràdikàlìschmus schtällt.",🔎
,,,islamistisch,FALSE,"Oktober 2011 isch di verfassigsgebend Nationalversammlig gwehlt wore, wu di gmäßigt islamistisch Bartei Ennahda as Wahlsiiger drus fiirigangen isch.",🔎
,,,islàmìschter,FALSE,Mai 2017 ìsch bii’ma Konzärt vu dr Ariana Grande z’ Manchester a islàmìschter Ààschlààg gsìì.,🔎
,,,Islamist,FALSE,1994 het en än Islamist mit eme Mässer aagriffe und schweer verletzt.,🔎
,,,Islamischte,FALSE,"Anderi bekannti Ägypter sind de Schauspiiler Omar Sharif, dr Schdaatspresidänt Anwar as-Sadat (1981 vo Islamischte ermordet), wo de Nobel Fridenspriis ùbercho, und dr Nagib Mahfus (1911-2006; arabisch نجيب محفوظ), wo 1988 dr Literaturnobelbriis gwune het.",🔎
,,,islamistischi,FALSE,"D Hamas () isch e palästinensischi sunnitisch-islamistischi paramilitärischi Terrororganisation, e politischi Partei und e sozials Netzwärk.",🔎
3807,Taubergießen,Daubergieße,Taubergieße,TRUE,südwestlich vu Rust un direkt westlich vum Naturschutzbiit Taubergieße uf.,🔎
,,,Taubergiesse,TRUE,südwestlich vu Ruest un direkt westlich vum Naturschutzgebiit Taubergiesse.,🔎
,,,Dauwergieße,TRUE,Zwische Kabbl un em Rhii litt s Natürschutzgebiet Dauwergieße.,🔎
,,,Dübergiesse,TRUE,"Vu dert us erstreckt sich rhinabwärts s'Naturschutzgebiet Dübergiesse, eins vu dr gröschte Naturschutzgebiete vu Bade-Württeberg.",🔎
3808,Semantik,Semantik,semantischi,FALSE,Drüberuse hät er Stuudie tribe über semantischi und spraachfilosoofischi Fraage.,🔎
,,,Bedüütigsleer,FALSE,"Er isch für d Idee gsi, ass d Wörter so wie au d Sätz do sin zum als Sümbol e Bedüütig z vermiddle, was au für di modärni Bedüütigsleer und Semiotik no wichtig isch.",🔎
3809,Klassische Philologie,Klasseschi Philologii,klàssischer Sprochwìssaschàftler,FALSE,Juli 1966 z’ Saarbruck) ìsch a ditscher klàssischer Sprochwìssaschàftler un Ünivärsitetsprofasser gsìì.,🔎
,,,Klassische Philolog,FALSE,Jänner 2017 z Löörech) isch e Schwyzer Klassische Philolog gsii.,🔎
,,,Altfiloloog,FALSE,"Mai 1906 am glychen Oort) isch en Altfiloloog und Gërmanischt gsy, wo über langi Zyt i verschidene Funkzioone für s ""Schwyzerisch Idiotikon"" gwürkt hät.",🔎
,,,Klassische Philologii,TRUE,Noch em Studium vo dr Klassische Philologii und dr Mathematik an dr Gämfer Akademii und dr Bärner Akademii isch er 1805 bis 1809 Sekretär vo dr Bärner Akademii gsi.,🔎
,,,Altfilology,FALSE,Nach dr Matur het är Germanischtik und Altfilology gschtudiert.,🔎
,,,Altphilolog,FALSE,"Februar 1971 dört) isch e Schwizer Altphilolog, Germanischt un Pädagog gsi.",🔎
,,,klassische Filoloog,FALSE,Januar 1928) isch e dänische Mathematikhistoriker und klassische Filoloog gsi.,🔎
,,,Klassischi Filology,TRUE,"Derno het er an dr Universitet Fryburg Klassischi Filology, Germanischtik un Filosofy studiert un anne 1952 mit em erschte Staatsexame abgschlosse.",🔎
,,,klassische Filolog,FALSE,August 1900 z'Weimar) isch en dütsche Filosof u klassische Filolog gsi.,🔎
,,,klassischi Filologii,TRUE,Die eltisti Filologii isch die klassischi Filologii.,🔎
,,,Klassischi Filologii,TRUE,"Si bietet Abschlüss aa in Anglistik, Archeologii, Ethnologii, Geografii, Germanistik, Gschichtswüsseschaft, Schurnalistik, Klassischi Filologii, Kunstgschicht, Linguistik, Pedagogik, Filosofii, Psüchologii und Romanistik.",🔎
,,,Altphilologii,FALSE,Er het Germanischdik und Altphilologii schdudiert und het denn as Lehrer und Kulturbeuftragte vo dr Schdadt Bärn gschafft.,🔎
3810,Aluminium,Aluminium,Alu,FALSE,MOSFET stônn für änglisch (Medall-Oxyd-Halbleiter-Feldeffèkttransischtòr) un gòòt uff d Urschprüng vo dè Halbleitertechnig zrugg; dõmolls isch als Gate-Matriaal Alu un als Isolator Siliziumdioxyd vowendet worrè.,🔎
,,,Aluminiumchapsle,FALSE,"Nestlé verchouft Kafi, wo in Aluminiumchapsle bortioniert isch; d Chapsle chönne nur in spezielle Kafi- oder Espressomaschine zuebereytät werde, wo die Chapsle driipasse.",🔎
,,,Al,FALSE,"As Fäldspatt wird e groossi Grubbe vo Silikaat-Mineraal bezäichnet, wo seer hüfig vorchömme und cheemisch us (Ba,Ca,Na,K,NH4,Sr)(Al,Fe3+,B und/oder Si)4O8 zämmegsetzt si.",🔎
,,,aluminium,FALSE,"Si wiise dütlich meh Krater wie d'Maria uf un werre vu ere bis zue 15 Meter dicke Regolithschicht bedeckt, wo riich an hellem aluminiumriiche Anorthosit isch.",🔎
3811,Wahlkreis Sarganserland,Waalchrais Sargaserland,Wahlkrais Sargaaserland,TRUE,"Flums (IPA: flʊms) isch e politischi Gmaind, im Wahlkrais Sargaaserland und isch flächemässig di drittgröscht Gmaind im Kanton Sanggalle.",🔎
,,,Waalchreis Sargaaserland,TRUE,Si lyt im Waalchreis Sargaaserland.,🔎
,,,Waalkreis Sargaaserland,TRUE,Si kört zum Waalkreis Sargaaserland.,🔎
,,,Sargaaserland,FALSE,S Taminataal isch hüt en Deil vom dütschsproochige Gebiet im Sargaaserland.,🔎
,,,Waalchreis Sarganserland,TRUE,Ds Dorf befindet sich im Waalchreis Sarganserland.,🔎
,,,Waalchrais Sarganserland,TRUE,D Regioo isch praktisch dekigsgliich mit em Waalchrais Sarganserland.,🔎
3812,Chlothar I.,Chlothar I.,Chlothar,FALSE,"r Childebert und dr Chlothar, die drei Söhn vo dr Chrodechild. Die hai neui tr",🔎
,,,Chlotar,FALSE,"scho gstoorbe, und jetz het se dr nöi Frankekönig Chlotar ghürootet (oder welle hüroote) zum em Theudebald ",🔎
3813,Ungarische Sprache,Ungarischi Sproch,ungarisch,FALSE,"D Ungare hend en noii Form vo Regierig igsetzt, aber di noii Peschter isch ufs ungarisch schprechendi beschränkt worde.",🔎
,,,ungar,FALSE,"au ""Temeswar"" oder ""Temeschwar""; ungar.",🔎
,,,Úngarisch,FALSE,Wie Finnisch ghöre aber Estnisch und Úngarisch zu de Uralische Sproche; Finnisch- und Estnischsprochigi könne sich drum relativ güet verstoh.,🔎
,,,ungarische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,ungarische Sproch,TRUE,Suffix spyle in de ungarische Sproch e wichtigi Rolle.,🔎
,,,Ungaarischen,FALSE,Si het au Schrifte is und us em Ungaarischen übersetzt.,🔎
,,,Úngarische,FALSE,"Als finno-ugrischi Sproch hät s grammatikalischi, allerdings fast keini Vokabularverwandtheite mit em Úngarische.",🔎
,,,ungarischi,FALSE,"Vo 2007 bis 2012 isch de Nicolas Sarkozy, wu ungarischi Wurzle hät, Presidänt gsi.",🔎
,,,Ungarisch,FALSE,"Oradea (Ungarisch:""Nagyvárad"", Dütsch:""Großwardein"") isch e Stadt z Siebebürge z Romänie.",🔎
,,,ungarischi Sproch,TRUE,"Di ungarischi Sproch hät mehreri Dialäkt, wo sich meistens numme in de Ussproch underscheide.",🔎
,,,ungàrisch,FALSE,"Baia Mare (hoochdiitsch ""Frauenbach"" odd’r ""Groß-Neustadt"", saltaner numma ""Neustadt"" odd’r ""Neustadtl"", ungàrisch ""Nagybánya"") ìsch a Schtàdt ìm Nordwäschta vum Rumäänia, wo-n-ìm Joohr 2011 äbb Iiwoohner ghàà hàt.",🔎
,,,ungaarischi,FALSE,"De Balaton (ungaarischi Usssprooch: , mìt sinnem düttsche Name ""Blattesee (Plattensee)"", Latinisch ""Lacus Pelso""; Spìtzname: ""magyar tenger"" = ""ungaarischs Meer"") isch de gröscht See vù Mìtteleuropa ùn e Gwässer, wùù d'Landschaft vù Ungarn mìt bräägt.",🔎
,,,ung,FALSE,țap ung.,🔎
,,,Ungarische,FALSE,"E größeri Zahl vu slawische Lehnwörter findet sich im Rumänische un Ungarische, am hüfigste sin si dört als Bezeichnige vu Brief un in de Landwirtschaft.",🔎
3814,Gleichheit,Gliichhäit,gliichhäite,FALSE,"Wichdigi Thema vo dr Frauebeweegig sin u. a. d Gliichstellig vo de Gschlächter und d Nöibewärtig vo de dradizionelle Gschlächterrolle, zum bsundrigs im Verheltnis vo Maa und Frau d Bevormundig, anderi Unggrächdikäite und soziali Ungliichhäite abzschaffe und d Emanzipazioon vo de Froue z sterche.",🔎
,,,Gliichhait,TRUE,"D’ Rachtsextremischta vertaidiga-n-a Gfüühl vun ethnischem Zammagheera, sìnn geega d’ soziààla un rachtliga Gliichhait vun àlla Mänscha, so wia geega dr Pluràlìschmus un Demokràtii.",🔎
,,,gliich,FALSE,"Mit Gliichberächtigung mäint mä, wenn verschiideni Rächtssubjekt im ene bestimmte Rächtssüsteem gliich si.",🔎
,,,Ungliichhäit,FALSE,"So häi d IWF-Ökonoome Jonathan Ostry, Prakash Loungani und Davide Furceri in iirem Ardikel «Neoliberalism: Oversold» in dr Juni-Usgoob 2016 vo dr IWF-Zitschrift ""Finance & Development"" zuegee, ass die früenere Empfäälige vom Fonds wie d Öffnig vo de Kapitalmäärt kuum mee Waggsdum brocht häi, aber e groosse Iifluss uf d Vergröösserig vo dr Ungliichhäit gha häi, was s Wirtschaftswaggsdum brämst häig.",🔎
,,,Gliichheit,TRUE,"Das het alli Verspräche in Froog gstellt, wo dr Liberalismus in Bezug uf Gliichheit und Toleranz gmacht het, und si hai meh und meh as Illusion usgseh.",🔎
3815,Karelische Sprache,Karelischi Sproch,Kareelìsch,FALSE,"Di nöchste verwandte sìn Èstnìsch, Votìsch, Fìnnìsch, Kareelìsch ùnd witter èntfèrnt au di andere fìnno-ugrìsche ùnd uralìsche Sprooche.",🔎
,,,Karelisch,FALSE,S Olonetzisch ghert zäme mit em Lüdisch un em Karelisch zue dr Karelische Sprochgruppe.,🔎
,,,Karelische,FALSE,Esoo-n-e doppelti Vèrbkonjugation gìt's ìn de ostseefìnnische Sprooche nùmme no ìm Setukesische ùn ìm Karelische.,🔎
3816,Talsperre,Dalschperri,Staumuur,FALSE,"A de Limmig stoot di grossi Staumuur vom Limmigchraftwärk vom EWZ, und undedra isch die alti Holzbrugg übere Fluss.",🔎
,,,Staumuèr,FALSE,"Well mò d Streggi urschrünglich im Schwarzadal unterhalb vo dè Schluchsee-Staumuèr hèt wellè fortsetzè, isch diè Gleisharfè als Provisorium aaglait worrè, spôter bis hütt (Stand: 2015) als Providurium asè blibbè.",🔎
,,,Staumuèrè,FALSE,"Als Witerentwicklig vo dè Wuurè un Kanääl hèt mo denn nõch èm Èrschtè Wältchrièg aagfangè, mit Staumuèrè künschtlichi Stauseè z schaffè.",🔎
,,,Schtaudämm,FALSE,"Die wichtigschte Technik-Kataschtrophe bislang si gsii: En Kaskade-Bruch vo 62 Schtaudämm 1975 in der chinesische Provinz Henan, wo rund 85'000 Mänsche drbii umchoo sii und d Chemiekataschtrophe vo Bhopal 1984 in Indie, wo dr direkt Kontakt mit dr Gaswulche nach verschiidene Schätzige 3'800 bis 25'000 Toti gforderet het un bis zu 500'000 Verletzti, wo zum Teil bis hüüt an de Folge liide.",🔎
,,,Dalschperrè,TRUE,"D Lischtè vo Dalschperrè un Stauseè z Badè-Württèbärg zeigt è Uuswaal z Badè-Württèbärg befindlichè Dalschperrè un Vorschperrè sowiè Stauseè, Staubeggi un Hochwasserrückhaltibeggi.",🔎
,,,Stumuur,FALSE,"Do isch emol e 33 Meter hochi und 124 Meter langi Stumuur am Nordendi vom See, wo de Abfluss i d Sihl reglet.",🔎
,,,Staumuure,FALSE,"Wäg de villne Weer, Staumuure und Schlüüsse – total 29 – duuret d'Faart hitte dytlig länger als dodezmol: Eppe 2.5 Dääg.",🔎
,,,Talsperri,TRUE,Talsperri,🔎
,,,Dalschpèrri,TRUE,"Èn Staudamm isch è Bauart vo Abschpèrrbauwärch, vowendèt bi nèrè Dalschpèrri odder enèrè Stauaalaag.",🔎
,,,Staumüüre,FALSE,Di Grande Dixance am Lac de Dix isch eini vanu heegschtu Staumüüre vaner Wäält und d heegschta va Europa.,🔎
,,,Staumuer,FALSE,"Er lyt uff übber Seehöchi am öschtlichè End vom Schluchsee nõch bi dè Staumuer vom Schluchseewärk, wo nebbè sinèrè Funktion als Stromerzüüger au èn turistischè Aazièhigspunkt isch.",🔎
,,,Schtaumuur,FALSE,Über dr Bärgschturzmasse henz e Schtaumuur buut mit ere Straass obedruff.,🔎
3817,Bodenseealemannisch,Bodeseealemannisch,Bodösejöalemannischö,TRUE,"Dar Luschnouar Dialäkt ghöuort zom Bodösejöalemannischö, ischt aber bodö rôôß andrscht as di Dialäkt vo dö andara Orta rondom.",🔎
,,,Bodaseealemannisch,TRUE,Dr Dialekt vo Grienebaa ghert zum Bodaseealemannisch.,🔎
,,,seealemannische,FALSE,"Viele seealemannische Uusdrick sind, wie de Dialekt im Allgemeine, sälte odder nimme im Gebruuch.",🔎
,,,boodeseealemannischi,TRUE,"Dr Landchrais Aichach-Fridberg isch dr ainzig Landchrais im Regierigsbezirk Schwaabe, wù bairischi Dialäkt gschwäzd wääre ùn kaini schweebische (oder boodeseealemannischi wie im Allgai).",🔎
,,,bodeseealemannischi,TRUE,bodeseealemannischi Dialäkt.,🔎
,,,Seealemannisch,FALSE,"Des isch aber umstritte, es isch au en Yyfluss vum Seealemannisch mögli.",🔎
,,,Boodeseealemannisch,TRUE,"User em weschdlige Allgai, wù Boodeseealemannisch gschwäzd wird, ghèère Dialäkt weschdli vùm Lech zem Schweebisch.",🔎
,,,seealemannisch,FALSE,Dr Mundhaas het si au fir dr seealemannisch Dialäkt engaschiert.,🔎
,,,bodeseealemannisch,TRUE,Im Süde vu Tüütschland und im Weschte vu Öschteriich nennet se dees uf bodeseealemannisch Seegfrörne.,🔎
,,,bodenseealemannisch,TRUE,D Wuètè drènnt im Berych vo dè Wuètèschlucht s bodenseealemannische Dialèktgebièt nördlich vo dè Schlucht vom hochalemannischè südlich devò.,🔎
,,,Bodeseealemannische,FALSE,"Allgairisch isch an Dialäkt, weeler zum schwäbisch-alemannische Schprochberiich gheert und zimle näh mit em Vorarlbergische und em Liechteschtuinische verwandt und gheert zum Bodeseealemannische.",🔎
,,,Boddèseealemannisch,TRUE,Dr Dialekt vo Blumbärg ghört zum Boddèseealemannisch.,🔎
,,,Boddeseealemannisch,TRUE,Montforter Düütsch isch e Doil vun em alemannische Schproochruum un Doil vun dem Boddeseealemannisch.,🔎
,,,Mittelalemannischa,FALSE,Da Dialekt vom undera Rhintl goot is Mittelalemannischa übera.,🔎
,,,Boddeseealemannischer,FALSE,"D Konstanzer Fasnacht aus dem Konzil isch e Saal-Fasnet-Veranstaltig, wo im Konzil-Gebäud vu Konschdanz jeds Johr zehn Dag vor em Schmotzge Dunschdig in Boddeseealemannischer Sproch abghalte und vum SWR/SR-Fernsähe ibbertragge wird.",🔎
,,,Boodesee-Alemanisch,TRUE,"V. a. im Ooberryy-Alemanisch, im Boodesee-Alemanisch ùn im Schweebisch, wù s d Verschiebig vù ""k"" im Aalud nid gid, gid s e Brobleem mid dr Schryybig vù ""k"" ùn ""gg"".",🔎
,,,alemannischer Mundart,FALSE,Alte Konschdanzer Fasnetlieder werret in alemannischer Mundart gsunge.,🔎
,,,bodeseealemannische,FALSE,"November 2013 z Singe) isch en deitsche Journalist, Schriftsteller, Musiker und Fotograf gsi, wo vor allem als Fasnetmacher, Kabarettischt, Kolumnischt und Mundartautor im bodeseealemannische Dialekt vu Konstanz und em Hegau bekannt woren isch.",🔎
,,,Bodeseealemannischa,FALSE,"Vorarlbärgisch, ou Vorarlbärgerisch, isch an alemannischer Dialäkt, wo i sinera Mehrheit zum Bodeseealemannischa (Mittelalemanischa) grechnet wird und wo ou naa mit dem Oschtschwizerischa verwandt isch.",🔎
3818,(5) Astraea,(5) Astraea,Astraea,FALSE,"Wil bis zue dr Entdeckig vu dr Astraea noch meh wie 38 Johr hän vergo solle, het sich dodra zuerscht au nit gänderet.",🔎
,,,Astrea,FALSE,Asteroid (Astrea) mit dr Asteroide beschäftigt.,🔎
3819,Rathaus,Roothaus,Rathuus,TRUE,"Rathuus uf französisch: ""hôtel de ville"").",🔎
,,,Roothuus,TRUE,Im Roothuus z Frauefäld händ d Eidgnosse iri Tagsatzige ghalte.,🔎
,,,Rõthuus,TRUE,"Sit 1902 bis zu dè Ygmeindung hèt Schönèbach übber è eigenes Rõthuus vofüègt, i dèm au è Füerweergräteraum iigrichtet worrè isch.",🔎
,,,Raathuus,TRUE,De Regierigsraat taget im Raathuus a der Limet.,🔎
,,,Rothuus,TRUE,Im Lieschtler Rothuus fangt im Januar 1831 e provisorischi Regierig a schaffe.,🔎
,,,Rothüs,TRUE,"E Kìrech isch erst 1736 z'Nej-Brisach bäut worre, d""'Mairie"" (s Rothüs) 1758, noochdem e provisorische Bau abgrisse worre isch.",🔎
,,,Rothus,TRUE,Im alde Rothus am Franziskanerplatz befindet sich s'Museum fer Stadtgschichte mit sinere stadtgschichtliche Sammlig.,🔎
,,,Rothüss,TRUE,"Ànna 1431 ìsch a erscht Rothüss bàuia worra, wo ìm Janner 1551 brennt hàt.",🔎
,,,Radhuis,TRUE,"Oigschte 1468 zwische Eis und Zwei am Namittag, hed ä verheerende Brand z Sarne mindeschtens zweiäzwenzg Hiiser zerschteert, drunder oi s Radhuis, wo 1418 puiwä worden isch.",🔎
,,,Roodhaus,TRUE,"2000 hod dr Vrei midgmachd bei ama „Bummel“-Schdreik, mo d Coordination antirépressive de Bretagne (Bündnis gega s Ondrdrigga) vor em Roodhaus vo Lanester fir „bolidische bretonische Gfangene“ vraaschdalded hod.",🔎
3820,Golf von Guinea,Golf vo Guinea,Golf vu Ginea,TRUE,Uussproch []) isch e Staat z Weschtafrika am Golf vu Ginea.,🔎
,,,Golf vu Guinea,TRUE,"Dr Feschtlanddail vum Staat gränzt im Norden an Kamerun, im Siden un Oschten an Gabun un im Weschten an dr Golf vu Guinea.",🔎
,,,Gouf vo Guinea,TRUE,Abidjan ligt am Gouf vo Guinea.,🔎
3821,Habsburgermonarchie,D Habsburgermonarchii,habsburgisch,FALSE,Johrhundert isch dr Ort habsburgisch worre.,🔎
,,,Öschtriich,FALSE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,habsburgische,FALSE,"zum habsburgische Rhyfälde ghört het, isch se bis in s spooti 19.",🔎
,,,Eestriicher,FALSE,Während drèi Monet ìn de Johr 1796 un 1797 hän 20.000 Eestriicher Hììninge mìtsamt der Fèstung under em Géneral Abbatucci bsètzt.,🔎
,,,habsburgischi,FALSE,"Wo die sibe eidgenössische Ort Züri, Lozärn, Uri, Schwyz, Underwalde, Zug un Glaris im 1460i die habsburgischi Landgrafschaft Thurgau eroberet hei, isch au de Walmann debii gsi.",🔎
,,,Ööstriich,FALSE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,eeschtryychische Monarchy,FALSE,Noch em Zämebruch vu dr eeschtryychische Monarchy hän di die liachtaschtaanische Fiirschte ihri siidmährische Schlesser z Lednice (Eisgrub) un z Valtice (Feldsberg) mieße verloo.,🔎
,,,Habsburgerraich,FALSE,"Joohrhundert, wu d’ Süüdliga Nììderland zem Habsburgerraich gheert hàt (→ Eeschtriicha Nììderland).",🔎
,,,Donaumonarchy,FALSE,Ungarn hät im Erschte Wältchrieg zu de Donaumonarchy ghört und mehreri Hundertdausend Mänsche verlore.,🔎
,,,Habsburgerriich,FALSE,E Däil von ene si wäge de Däilige zu Bürger vom Habsburgerriich bzw.,🔎
,,,Habsburgermonarchii,TRUE,"Dr Lang Türkechrieg isch e Chrieg zwüschen em Osmanische Riich und meerere christlige Staate, bsundrigs dr Habsburgermonarchii.",🔎
,,,Östreichisch Kaiserreich,FALSE,"hot d Stadt zom Östreichisch Kaiserreich ghört, bis anno 1918.",🔎
,,,Habsburgerrych,FALSE,"Dr Dail vu dr Ukraine uf em rächte Stade het Russland mit dr Polnische Dalige iberchuu, wu aber dr usserscht Weschte vum ukrainische Sprochruum (Galizie) an s Habsburgerrych gangen isch.",🔎
,,,Öschtrych,FALSE,"Im Juni 1799 und im Septämber 1799 isch s wäret em Zwäite Koalizionschrieg z Züri zu groosse militèèrische Usenandersetzige zwüschet de Franzoose und de Koalizioon vo Russland und Öschtrych choo, wo d Stadt zimli drunder glitte hät.",🔎
,,,Donaumonarchie,FALSE,"Wil d Donaumonarchie Chriegsverlierer gsii isch, isch es siit denn bii Italie bliibe.",🔎
,,,Östriich,FALSE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
3822,Wiesental,Wiisedal,Wiesedal,TRUE,"Vor öppe zee bis zwenzg Tuusig Joor sin sechs einzelni Gletscher im Dal zemmecho, henn aber nitt ins Wiesedal ablaufe chenne.",🔎
,,,Wiesetal,TRUE,"Über de ""Wittliger Buck"" (437 Meter ü. NN) fiehrt d'Kreisstroß 6344 vom Dörfli noch Haage, wo de Ort un 's vordere Chandertal mit em vordere Wiesetal verbindet.",🔎
,,,Wiisedaal,TRUE,Sproochlig sin die Mùndarte friener zwüschem Hotzewald im Oschte ùn de Markgräflerische Mùndart vùm Wiisedaal ùn em Oobere Markgräflerland gstande.,🔎
,,,Wiesetäler,FALSE,"Würze, wenn me wot, öbbe mit Chümmi, un gniese (Wiesetäler Methode).",🔎
,,,Wiisetääler,FALSE,Im Burte si alemannischi Dichtersproch fueßt uf em Wiisetääler Dialäkt vu Muulburg – er stoht zweifach – vu sinere Dialäktspiiart un vu sinere dichterische Greßi här dicht näbe sinem Wiisetäler Dalgnoss Hebel.,🔎
,,,Wiisèdal,TRUE,Diè èrschtè Diskussionè übber dè Bau von èrè Strõß übber dè Feldbärg hèn um 1840 im Wiisèdal stattgfundè.,🔎
,,,Wysedal,TRUE,"Er wird im Süde durch s Tal vom Hochrhy, im Norde und Weste durch s Wysedal, im Oste durch s Wehradal begränzt.",🔎
,,,Wiisetaal,TRUE,"I dere länge gryymtei Verzellig prichtet dr Hebel vo däm, wo dr Fluss, d Wiise, ufem Wääg vo dr Kwelle am Fäldbärg obe s Wiisetaal z’durabb und bis ganz abe an Rhy alles so erläpt und macht.",🔎
,,,Wyysèdal,TRUE,Dè Notschrei isch èn Gebirgspass im Südschwarzwald zwǜschè m Dreisamdal im Ruum Fryburg im Nordè un èm obbèrè Wyysèdal im Südè.,🔎
,,,Wisedal,TRUE,"Zuesätzlich zuer Friburger Frequenz 102,3 MHz deile sich RDL un d' Radio Kanal Ratte (RKR) d' Frequenz 104,5 MHz vom Sänderschtandort Hochi Möhr (500 W) im Wisedal.",🔎
,,,Wiisetaler,FALSE,"Vilicht het no niemmer uf Alemannisch schööner beschribe, wie’s bi dene künschtliche Wasserfäll usgseht und töönt – und a de natürliche Lauffe isch es ganz äänlech –, weder der Wiisetaler Mundartdichter Hermann Burte vor hundert Joor i sym länge Väärs vom Wuor am Rhy in der Nacht, won er an äinere Stell seit:  «… Wie’s in der Gumpe-n-abedoost, wie’s beutscht un geutscht un schlacht, un witerschießt – me stoht und loost: Wie’s Wuehr bruuscht in der Nacht.» ",🔎
,,,Wisèdal,TRUE,"i diè aagränzendè Täler (Menzèschwander Dal, Wisèdal, St.",🔎
,,,Wiisetal,TRUE,"As Chind het er im Winter z Huuse im Wiisetal gwohnt un im Summer z Baasel gläbt, wo sini Muadr, d Ursula Hebel geb.",🔎
3823,Palatal,Palataler Konsonant,palatale,FALSE,"Im phönizische Alphabet isch s Zeiche Yodh zur Widergaab vom Halbvokal [] verwendet worde, wo sowohl als palatale Approximant wie au als unsilbischs [] beschribe werde chann.",🔎
,,,palataal,FALSE,"Wichtig isch nu gsy, das di uursprünglich Umluutig i ganz vilne Fäll zur Merkmaalopposizioon [–palataal] gägenüber [+palataal] gfüert hät – und analoogisch überträit woorden isch dänn äifach d Opposizioon «nöd palataal» versus «palataal», völig egaal, wie die uursprünglich äigetli emaal zstand choo gsy isch.",🔎
3824,Simmental,Simmetaal,Sibedaal,TRUE,"und die andere sötige tradizionelle Reihegsäng vom Sibedaal, vom Ämmedaal, vom Äntlibuech und dää, wo dr eltischt drvo isch, us em Apezällerland.",🔎
,,,Obersimmetau,FALSE,"Booltige ligt im Bärner Oberland im Obersimmetau und gaht bis uf 2235 m. D Gmeindsflächi bsteit us 53,6 % langwirtschaftlecher Flächi, 35 % Waud, 2,2 % Sidligsflächi u 9,2 % süschtigi Flächi.",🔎
,,,Sǜbetaù,TRUE,"Aber òò dì Kontäkt zum Sǜbetaù (Simmental) ìm Kanton Bärn sì lengì Zyt iender raar gsy, syt ass sì enetem Brùch (Jaunpass) dr Glùube tùsche hìi, aber Jùu katòòlesch blìben ìsch.",🔎
,,,Simmetau,TRUE,Eerlebach ligt im Simmetau im Bärner Oberland.,🔎
,,,Simmedaal,TRUE,"Daderzue ghören im Oschte ds Haslital, der Brienzersee, der Thunersee u ds Jungfrougebiet, im Weschte d Regione Saanenland, Simmedaal, Frutigland (Adelboden) u Lötschberg.",🔎
,,,Sibetal,TRUE,"Si umfasst ds Haslital, d'Gägend ume Brienzersee und ume Thunersee, d'Litschinetäller, ds Tal von dr Chander, ds Sibetal (Simme) und ds Tal um Saane.",🔎
,,,Simmetal,TRUE,"D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli).",🔎
3825,Ludwig IX. (Frankreich),Louis IX. vo Frankriich,Ludwig IX. vu Frankryych,FALSE,"20%28Neapel%29"">Karl vu Anjou, dr Brueder vum Ludwig IX. vu Frankryych, zum Chenig vu Sizilie gmacht. Anne 1267 sin dr K",🔎
,,,Ludwig der Heilig,FALSE,"April 1250 isch e grosse Deil vo ihrer Armee gfangegnoh worde, drunder au ihre Afüehrer, dr König Ludwig der Heilig.",🔎
3826,Korntal-Münchingen,Korntal-Menchenge,Korndal,FALSE,"Dr Müller isch noch em Dod vum Vater uf Korndal chuu, wun er 1936 uf d Schuel gangen isch.",🔎
,,,Korndal-Menchenge,TRUE,No syyre Entlossig us em Leger het zruckzoge in syym Huus z Korndal-Menchenge gläbt un isch nimmi effetli ufdrätte.,🔎
,,,Korntal,FALSE,"Är isch z Stuegert, z Korntal un z Ditzenga ufgwachse un isch z Korntal uf d Grundschuel un s Gymnasium.",🔎
3827,Ortsname,Ortsname,Namme,FALSE,Dr Namme «Brisach» isch keltisch; s erscht Mol biziigt wird er um 300 (es git drvo numen e Kopii us em 6.,🔎
,,,Ortsnämmè,FALSE,"""Büèl"" hèt im Alemannischè übber d Ortsnämmè èn witrychendè Iifluss uff s Nammensrepertoire gnõ, z. B.",🔎
,,,Ortsnamme,TRUE,"Im Joor 374 wird dr Ortsnamme ""Basilia"" s erschte Mol urkundlig erwähnt.",🔎
,,,Ortsnäme,FALSE,"Vil Ortsnäme vo eltere Sidlige und die wichtigere Stammesnäme sind i dr römische Zyt wyter bruucht worde, als Näme vo de römische Stedt und Provinze, und d Sproochforscher sind dr allmählige Romanisierig vo de schwiizerische Gebiet nocheggange, wo au drzue gfüert het, ass i de Alpe und drumumme die spezielle romanische Sprooche wie öppe s Rätoromanische und s Frankoprovenzalische entstande sind.",🔎
,,,Ortsnääme,FALSE,"Derzue het’s im wyte gGeindbann non es par Wyler und Sidlige: Waldhuus (), Lauffebärg (), Oberriinech (), Schteihuus, Ludige (), Nunwil (), Ärebolge, Tämpike, Räckolderen und Eiholdere, Sydebärg, Huwil (), Rehag, Williswil (), Niffel, Goschperdinge, Ludiswil, Bäärelinge, e Teil vo Ligschwil und Bueche – alles schöni alte alemannischi Ortsnääme.",🔎
,,,Ortsnämen,FALSE,"Me het gmerkt, ass me mit Hilf vo de Nämen i der Landschaft, de Ortsnämen un de Fluernäme, gueti Quelle für die elteri Gschicht vom rätoromanische Wortschatz chönt finde.",🔎
,,,Ortsnäämen,FALSE,"Die Sidlige wos hüt git chöme deils no us dr antike Zyt wie me a vilnen Ortsnäämen aagseht, die meischte Dörfer sind aber im Middelalter als Sidlige von ere Gruppe vo Puurefamilie entstande.",🔎
,,,Oortsnäme,FALSE,"D Alemane händ aber vo dène Lüüt, wo scho vorane daa gläbt händ, au gwüssi Wöörter übernaa; esoo sind Oortsnäme wie «Turicum», Bèèrgnäme wie Albis und Gwässernäme wie Limet vo de Röömerzyt mit mee oder weniger Änderige i di alemanisch Mundaart und so is hüttig Schwyzertüütsch choo.",🔎
,,,Orts,FALSE,"Und er forschet über d Schwiizer Orts- und Fluernäme, bsunders i der Wälschschwiiz.",🔎
,,,Oortsnamu,TRUE,"Va waa genau, dass der Oortsnamu Vischp chunt, weiss mu nit mit Sicherheit.",🔎
,,,Ortsnammè,TRUE,"Well èrscht ab èm Spòtmittelaalter sicheri schriftlichi Quällè für dè Ortsnammè „Horrè“ un „Lütisloh“ (= Horrèmer Hööf) vorligè duèn, cha übber d Besidlig vo dè Gmarkung nu spekulyrt wörrè: Voeinzelti Boddèfünd, wiè zum Byschpill dè Fund von èrè spòtrömischè Zwibbelchnopffiblè bi Horrè, machèd è Uussaag für è Besidelig i dè vor- un früègschichtlichè Zit.",🔎
3828,"Brown, Boveri & Cie.","Brown, Boveri &amp; Cie.",BBC,FALSE," her gwachse, wo bsunders Agstellti vo de Badener BBC ihri Hüüser bauet hei. De teilwis kanalisierti Do",🔎
,,,Brown Boveri,FALSE,t Münchäschtäi ä bedüütendi Gschäftsschtell vu de Brown Boveri gchaa. Det sind namhafti Log,🔎
3829,Berthold V. (Zähringen),Berthold V. vu Zährige,Berthold V. von Zähringen,FALSE,"Johrhundert vum Berthold V. von Zähringen böue loo wore, anne 1294 uusböue wore un 1315 zuen ere Ryychsburg ernännt wore.",🔎
,,,Herzog Berthold V. vu Zähringe,FALSE,Dia Zit vu 1198 bis 1218 under Herzog Berthold V. vu Zähringe isch vun äre rege Bäutätigkeit prägt gsi.,🔎
,,,Herzog Berthold V. vu Zährige,FALSE,"Noch em Dod vum Herzog Berthold V. vu Zährige, em letschte Zähriger, isch dr Bsitz as Erb an dr Heinrich I. vu Urach chuu, wu si derno Grof vu Firschtebärg gnännt het.",🔎
3830,Rechtsufrige Zürichseebahn,Rechtsufrige Zürichseelinie,rächtsuufrite Züriseelinie,TRUE,"Bim violett-gäle Vorortstriebzug SBB RABDe 8/16, wu's uf d'r rächtsuufrite Züriseelinie iigsetzt hend, isch äs eerschts Mal d' Gliichrichtertechnik zum Iisatz choo, het aber denn scho technischi Problem beräitet.",🔎
,,,Rächtsufrig Züriseeliniä,TRUE,Vier Prototype sind im 1970 für di Rächtsufrig Züriseeliniä buut wordä.,🔎
,,,Ysebahnliniä Züri-Mäilä-Rapperschwil,FALSE,Im Ganze 20 Äinhäite sind für d' Ysebahnliniä Züri-Mäilä-Rapperschwil vum 1965 bis zum 1967 buut wordä.,🔎
3831,Makedonische Renaissance,Makedonische Renaissance,makedonischi Rönessans,TRUE,"Kulturell het s Riich under de makedonische Kaiser e nöiji kulturelli Blüetefaase erläbt, die sogenannti makedonischi Rönessans.",🔎
,,,makedonische Rönessans,TRUE,"Dr Konstantin isch vor allem wäge sine Wärk ""De Administrando Imperio"" und ""De Ceremoniis"" bekannt worde, wo im Zämmehang mit dr sogenannte makedonische Rönessans entstande si.",🔎
,,,Makedonischi Rönessans,TRUE,"Kulturell het Byzanz wider e nöiji Blüetezit erläbt, die sogenannti ""Makedonischi Rönessans"", wie öbbe zur Zit vom <a href=""Konstantin%20VII.",🔎
3832,Sankt Petersburg,Sankt Petersburg,Leningrad,FALSE,"Mai 1935 z Leningrad) isch e Mooler und dr Hauptverdräter vo dr Russische Awanggarde gsi, Wäägberäiter vom Konstruktivismus und Begründer vom Suprematismus.",🔎
,,,Sankt Petèrsburg,TRUE,Russland hèt mit Kotlin vor Sankt Petèrsburg è historisch wichtigi Inslè.,🔎
,,,Petrograd,FALSE,D Uuzfridehait vu dr Bevelkerig un di droschtlos Versorgigslag hän in dr Hauptstadt Petrograd zue Demonschtratione vu dr Arbaiter un Buure gfiert.,🔎
,,,Sànkt Petersburi,TRUE,"Joohrhundert ìsch Odessa d’ viartgreeschta Schtàdt ìm Rüssischa Kaiserraich gsìì — noh Moschkàui, Sànkt Petersburi un Wàrschàui.",🔎
,,,St. Petersburg,FALSE,"f=""London"">London, Paris, St. Petersburg, Ferro (Hierro, uf de K",🔎
3833,Hochdeutsch,Hochdütsch,Hochditscha,FALSE,"D Referanz vum Elsassischa ìsch s Hochditscha ; àlso s gschrìwena Elsassischa müeß, wenn meeglig, ìm Ditscha gliicha.",🔎
,,,hochdütschi,FALSE,"Wi anderni germanischi Sprache kennt zwar di hochdütschi Orthographie vertoppleti Konsonantebuechstabe, aber kener geminierte Konsonanten ir Ussprach.",🔎
,,,hochdütsche,FALSE,"Ums glyche goots i de hochdütsche Gedicht, wo der Schild vermuetli au i dere Zyt gmacht het.",🔎
,,,hochditscher,FALSE,Dä Dialäkt ka sich aber stark vum eigentlige Ortsdiäläkt unterscheide (Mischung üs hochditscher Jugendsproch un Dialäkt).,🔎
,,,Hoochdüütsche,FALSE,"Für s alemannische «March» het men im Hoochdüütsche s Wort «Mark» könnt, und das entspricht em nöiere Wort «Grenze», won es Lehnwort us de slawische Sproochen isch.",🔎
,,,Hochditsch,TRUE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
,,,Hochdüütschi Sprâch,FALSE,"Hochdüütschi Sprâch Di niderdütsche Dialäggt sinn mit em Niderländische (Holländisch, Flämisch) nööcher verwandt als mit andere dütsche Dialäggt.",🔎
,,,hd,FALSE,"As Mäss bikannt sind im Rhintl de ""Jòò"" (hd.",🔎
,,,Hoochdüütsch,TRUE,"I das Kapitel ghört au, ass vil Titel bi de Gedicht uf Hoochdüütsch sind; dr Thürer und dr Guggebüel hätte scho gäärn zu jedem e Mundarttitel gnoo; me sig aber halt zletscht drby blibe, meischtens ganz eifach d Titel eso z nää wie si i de trukte Wärch vo de Schriftsteller und vo de Verlääg früener gsetzt worde sind, und das isch halt under em Ydruck vo der gsamtdüütsche Literatur hüüffig im Standarddüütsche bassiert.",🔎
,,,Hoochdüütschen,FALSE,"Dr Winteler isch eine gsi, wo s praktische Näbenand vom Hoochdüütschen un dr Mundart i dr Schuel für öppis Nützlichs und Wichtigs agluegt un de zuekümftigen Aargauer Leerer und Leererinnen as Härz gleit het.",🔎
,,,hochdütschen,FALSE,Syni hochdütschen u bärndütsche Churzgschichte zeichne sech uus dür Originalität u Witz.,🔎
,,,Hoochtüütsch,TRUE,"Di offiziell Spraach isch Hoochtüütsch, aber me redt im grööschte Täil vom Kanton Züritüütsch, en hoochalemanische Dialäkt.",🔎
,,,Hoochdütsch,TRUE,"August 1968 z Baasel) isch e Baaselbieter Liedermacher, wo uf Baaseldütsch, Bärndütsch und Hoochdütsch singt und sich sälber am Klavier begläitet.",🔎
,,,Hochdüütsche,FALSE,Amts- und Informationsschprach isch aber s Hochdüütsche (Schriftschprach).,🔎
,,,hochdüütschi,FALSE,"Mit em Hamburger Komponischt Johannes Brahms, wo bis zu sinere Abreis uf Wien ane 1872 au vil uf Heide, d Stadt vo sine eigene Vorfahre, cho isch, isch der Groth befründet gsi; im Huus Groth het men em Brahms sini Lieder sälber immer gärn gsunge, wi der Groth em Komponischt ane 1872 gschribe het Mit sine Mundartschrifte isch es em Groth trum ggange, z zeige ass es e plattdüütschi Literatur git, wo glychwärtig wie die hochdüütschi isch – grad eso wieners us em Südweschtdüütsche für die alemannischi Sprooch vom Johann Peter Hebel sine Gedicht gwüsst het.",🔎
,,,Standarddütsche,FALSE,"Glych wi im Standarddütsche het jedes Subschtantiv im Alemannische nes inhärents Genus, u zwar entweder Maskulinum (Byspil: ""der Maa""), Femininum (Byspil: ""d Frou"") oder Neutrum (Byspil: ""ds Chind"").",🔎
,,,standardditsche,FALSE,"Wiä aü d Tabälle rächts zeigt, sin diä ""neije"" schwebische Diphthong nit identisch mit dr standardditsche, sondern hän do, wu dr Dialäkt no guet erhalte isch, e eigene Charakter.",🔎
,,,Hööchdüütsche,FALSE,"Es git s Hööchdüütsche, wo aber sälber i de grosse Regioone verschideni Uspräägige het, s Schwiizer Hööchdüütsch isch öppis eigets und s Liechteschteiner Standarddüütsch au, zum nume grad vo dene z rede.",🔎
,,,hochdütsch,FALSE,"i der alte Kanzleisproch «Ergö[u]w») (hochdütsch: ""Aargau;"" französisch: ""Argovie;"" italiänisch: ""Argovia;"" rätoromanisch: ""Argovia""), isch en Kanton vo de Schwyz.",🔎
,,,hochdeitsch,FALSE,"Ond en Schduagrd selbschd schwätzed vor ällem d’jonge Leid faschd bloß no hochdeitsch, od’r was se zomendescht glaubed, dass hochdeidsch sei.",🔎
,,,Tütsche,FALSE,"Im Tütsche chömet Plosiv, wo dör d Nase glöst werdet, nume i de laasche Uusprooch im Wortusluut vor und chönnet, im Gegesatz zum Alemannische denn sogär ganz assimiliert werde, wie ""habn"" »haa«, ""redn"" »rede« oder ""liegn"" »lige«.",🔎
,,,Hoochdütsche,FALSE,"Em Christian Schmid syni Schrifte sind guet zum öppis vo dr Schwiizer und drüber use dr ganzen alemannische Sproochelandschaft z vrstoo, wo vo dr Spannig zwüschem Dialäkt und em Hoochdütsche läbt.",🔎
,,,Hoochdydsch,TRUE,"Z Noorddydschland gid s e Schbroochwägsel vùm Platt zem Hoochdydsch, aber bi dr mideldydsche ùn v. a. bi dr ooberdydsche Dialäkt gid s e Iibergang in Schdabfle, wù s schwiirig wird, d Gränze zwische „no Dialäkt“ ùn „kai Dialäkt me“ feschd z mache.",🔎
,,,hochtütsche,FALSE,"Scho i de früeh überliferete Schprachdokumänt gseemer es Südgermanisch (hüt die hochtütsche Dialäkt) und es Nordseegermanisch (hüt s Nidertütsch, s Niderländisch [mee oder weniger], s Friesisch und s Änglisch zäme mit em Schottisch).",🔎
,,,hochditscha Sproch,FALSE,Ànna 1466 hàt'r d erschta druckta Bibel ìn hochditscha Sproch (Mentelin-Bibel) veräffentligt.,🔎
,,,hochditsche,FALSE,"Wämmer im Alemannische Sätz anenander reiht, gits fascht alli Megligkeite, wus aü in dr ditsche Standardsproch un in dr hochditsche Umgangssproch git, si wäre aber sältener gnutzt.Nit sälte wird im Alemannische näbegordnet anstatt untergordnet.",🔎
,,,Hochtütsch,TRUE,"Uf Hochtütsch schtiit uf de Ortstafele aber ""Zumholz"", obwou wommer ali zäme uf Seislertüütsch «Zumhouz» sääge.",🔎
,,,Hochtüütsch,TRUE,I irne Gschichte verzellt si uf Hochtüütsch oder mäischtens uf Züritüütsch vor alem us Humbrächtike und de Umgäbig.,🔎
,,,Hochdüütschen,FALSE,Dr Kurt Wanner het d Värs is Hochdüütschen übersetzt.,🔎
,,,Hochdütsche,FALSE,Im Hochdütsche chönne Partizip-I- und Partizip-II-Forme zu Adjektive umgformt werde.,🔎
,,,Schnellschwätzer,FALSE,"Bi dè Schnellschwätzer hèt mo vor è bar Johr dodèzuè s'Verb ""wulffen"" erfundè, noch em ehemoligè dütschè Bundespräsident Wulff.",🔎
,,,hochdüütsch,FALSE,"Vo de Lieder im Röseligarte sind öpe 80 Stück, also so zimli d Helfti, i verschidene Tieläkt vom Schwiizerdüütsche gschribe; 72 Lieder sind hochdüütsch i verschidene Variante; es baar sind wäge der länge Singtradizioon au gmischt mit hochdüütsche und schwiizerdüütschen Usdrück und Värs; gwüssi Lieder sind sehr alt, ganz wenigi chömet, wo di Liedforschig zeigt het, usem Middelalter, und si überlifere drum altertümlechi düütschi und deils au alemannischi Sproochforme.",🔎
,,,Hochdiitsch,TRUE,I de früe Neuziit het sich s Niderdiitsche langi Ziit nebet em Hochdiitsch als Schriftsproch bhauptet.,🔎
,,,Standard-Tüütsch,FALSE,Hauchdeutsch isch e scherzhafti Bezeichnig für schlächts Standard-Tüütsch wo vomene Schwiizer Alemannisch-Sprächer gredt wird.,🔎
,,,Hochdiitsche,FALSE,"Johrhundert isch es allmählich us dere Rolle verdrängt worre, well die gbildete Liit zum Hochdiitsche ibergange sind.",🔎
,,,Hochdytsch,TRUE,"Im Allemannische hets ä bsundri Bewandnis demit: Was im Hochdytsch ä aghängts ""-lein"" odr ""-chen"" isch, des isch im Schwebische ä ""-le"" un im räschdliche Alemannisch ebbe ä ""-li"".",🔎
,,,Hochtütsche,FALSE,Di gnormt Standardsproch vom Hochtütsche kennt allerdings s Passé surcomposé oder au s Doppleti Perfekt nöd und grammatikalisch korrekt mue denn s Plusquamperfekt bruucht werde.,🔎
,,,hochditsch,FALSE,"Do isch eifach dr hochditsch Satz gnumme wore, d Wortfolg biibhalte wore un alli Werter sin in e schwebischi Lütform (Luutform) iberdrait wore.",🔎
,,,hochtütschi,FALSE,"""mansionarius"" »Hüeter vom Gotteshuus«), und s hochtütschi Wort dodeför isch Küster (us lat.",🔎
,,,hochdüütsche,FALSE,As Schriftsteller het dr vo Greyerz Gedicht und Theaterstück uf Bärndütsch und au i der hochdüütsche Standardsprooch gschribe.,🔎
,,,Hoochdytsch,TRUE,"Dr Yfluss vo de hochalemannische Dialäggt und vom Hoochdytsch wird greesser und so het sich s alte ""Baseldytsch"" zumene nöiere ""Baseldütsch"" entwigglet.",🔎
,,,Hochdüütsch,TRUE,"Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche.",🔎
3834,Regierungsrat,Regierungsrat,Regierigsraat,TRUE,"Exekutive D Exekutive, aso de Raat, wo d Verwaltig füert, ghäisst Regierigsraat und hät sibe Mitglider.",🔎
,,,Regierigsroot,TRUE,"Die uusfüerendi Bhörde isch de ""Regierigsroot,"" wo föif vom Volk im Majorzverfaare uf e feschti Amtsduur vo vier Joor gwäälti Mitglider het.",🔎
,,,Regierigsrot,TRUE,"Dr Solothurner Regierigsrot het füf Mitglider, wo vum Vouch uf vier Johr gwählt wärde.",🔎
3835,Liestal,Lieschtel,Liäschtel,TRUE,Si hei e eigeni Regierig ufgschtellt wo z Liäschtel yre Sitz gha het.,🔎
,,,Liestel,TRUE,Au in dr Eidgenosseschaft isch z Liestel am 17.,🔎
,,,Liestlemer,FALSE,Dr Landroot versammlet sich in dr Regel zwei Mol im Monet (usser im Juli und im August) immer am Donnschdig im Liestlemer Regierigsgebäud.,🔎
,,,Lieschdl,TRUE,"Radio X isch e nitkommerzielle Radiosänder, wo mä drootloos z Basel und in de nööchere Agglomerazioonsgmäinde uf 94,5 MHz und z Lieschdl und dr Umgääbig uf 93,6 MHz, in meerere Kabelnetz in dr Nordwestschwiz und via Läivstriim cha empfoo.",🔎
,,,Lieschtl,TRUE,Hornig 1974 z Lieschtl) isch e Schwizer Architekt und Politiker gsii.,🔎
,,,Lieschdel,TRUE,Scho am Afang vom Johr 1831 isch in Lieschdel ä brovisorischi Regierig gwehlt worde und dr Gutzwiller isch ihre Vorschdand gsi.,🔎
,,,Liestler,FALSE,"Das brennt bsundrigs hooch, grad wenn d Wääge under em Liestler Ooberdoor duure si.",🔎
3836,Udmurtische Sprache,Udmurtischi Sproch,udmùrtische,FALSE,"E sproochligi Verwandtschaft bstoht zù de chantische, mansische, udmùrtische, mordwinische Sprooch, em Mari, em Komi ùn de ostseefinnische Sproochfamììlie.",🔎
,,,Udmurtisch,FALSE,Di nöchste Verwandte sin s Permjakisch und s Udmurtisch.,🔎
3837,Koalitionskriege,Koalitionschrieg,sächste Koalition,FALSE,"Im Dezämber 1813 het sich s schwizerische Staatswäse, wie s dr Napoleon konzipiert gha het, under em Druck vo der innenpolitische Gegerevolution und de Druppe vo der sächste Koalition, wo aagruckt si, ufglöst.",🔎
,,,sächste Koalizionschrieg,FALSE,"Aber scho im Dezämber het er s Taal wider müesse verloo, wo e Deil vo dr öschtrychischi Armee am Ändi vom sächste Koalizionschrieg uf St-Maurice cho isch.",🔎
,,,Koalitionskrieg,FALSE,März 1799 hän do Gfecht zwische dr Östriicher un dr Franzose in dr Koalitionskrieg stattgfunde.,🔎
,,,Niiderlaag vom Napoleon,FALSE,Noch dr Niiderlaag vom Napoleon und em Wiener Kongräss 1815 isch s Herzogdum Warschau um Pose und Krakau verchliineret worde und as konstitutionells „Köönigriich Poole“ in Personalunion vo de autokratische russische Zare beherrscht worde.,🔎
,,,zweitè Koalitionschrièg,FALSE,Im Johr 1799 hèn französischi Truppè uff èm Rüggzug im zweitè Koalitionschrièg d Brugg durch è Füèr Deile vo dè spòtmittelaalterlichè Rhybrugg kabutt gmacht.,🔎
,,,Erste Koalitionschrieg,FALSE,"Won er sich noch dr Verteidigung vo der Revolution gege d Find vo Usse 1794 im Erste Koalitionschrieg für en Ändi vo dr Terreur iigsetzt het, het en dr Robespierre gstürzt.",🔎
,,,Niiderlag vom Napoleon Bonaparte,FALSE,"Dr Aalass isch d Niiderlag vom Napoleon Bonaparte gsi, wo vorhär die politischi Landcharte vom Kontinänt mit siine Erobrige erheblig veränderet het.",🔎
,,,Dritte Koalitionskrieg,FALSE,"In Ebringe cha sich dr Kanton zwar zerscht emol nit durchsetze, sisch zwitt wäg un dr Fürschtabt stoht underem Schutz vu Eschtrich, aber dr Vorster flieht noch em Usbruch vum Dritte Koalitionskrieg im September 1805 ins eschtrichisch Slawonie un git Ebringe verlore.",🔎
,,,Erst Koalitionschrieg,FALSE,"Wo dr Erst Koalitionschrieg im April vo däm Johr agfange het, hai d Franzose die nördliche Deil drvo bsetzt, nid aber die südlige Gebiet um Moutier und im Erguel, wo under em Schutz vo dr Eidgenosseschaft gstande si.",🔎
,,,Franzoose bsetzt,FALSE,"Wo s Fürstbistum 1803 ufglööst worde isch, isch s Daal vo de Franzoose bsetzt gsi und 1815 mit eme Beschluss vom Wiener Kongräss zum Kanton Baasel cho und bi dr Däilig vom Kanton 1833 zum Baaselbiet.",🔎
,,,Erst Koalizioonschrieg,FALSE,"Wo dr Erst Koalizioonschrieg ume gsi isch, het Ööstriich d Schwiz, mit dr Usnaam vo Graubünde, dr Iiflusssfäare vo Frankriich überloo.",🔎
,,,Koalizioonschrieg,TRUE,"In de Koalizioonschrieg häi sich e Hufe Elsässer mit dr Franzöösische Republik und em Kaiserriich identifiziert und uf dr Site vo Frankriich kämpft, under iine Generääl wie dr Kleber, dr Kellermann und dr Rapp.",🔎
,,,Napoleonische Kriag,FALSE,Se hod se om Gfangene ond Vrledsde en de Napoleonische Kriag kemmerad.,🔎
,,,erste Koalitionskrieg,FALSE,"Er isch bi dr Underdrückig vom Ufstand vo dr Vendée drbii gsi, het im erste Koalitionskrieg gege Ööstriich und Pröisse mitkämpft und isch uf dr Expedizioon vom Bonaparte uf Ägypte ermordet worde.",🔎
,,,Erste Koalizioonschrieg,FALSE,Im napoleonische Öiropa isch Bolonja sit em Erste Koalizioonschrieg 1796 vom Chillestaat unabhängig worde.,🔎
,,,Zwoite Koalitionskrieg,FALSE,1799 esch d Frontlinie im Zwoite Koalitionskrieg mette dorch s ondere Aaretal verloffe.,🔎
,,,Chrieg vo dr zweite Koalition gege Frankriich,FALSE,Dr Friide vo Lunéville het dr (Chrieg vo dr zweite Koalition gege Frankriich beändet und het dr Friide vo Campo Formio vo 1797 bestätiget.,🔎
,,,Öschtrycher,FALSE,D Wiener Sängerknaben (WSK) sin en Öschtrycher Buebekoor vo Wien.,🔎
,,,zweite Koalitionschrieg,FALSE,Numme 18 Johr später isch s Fricktal es französischs Protektorat worde (Fride vo Campo Formio) und im zweite Koalitionschrieg isch d Front zwüsche de Franzose und de Öschtriicher z Hornusse gsi.,🔎
,,,Zweit Koalitionschrieg,FALSE,Im Zweit Koalitionschrieg isch d Frontlinie zwüsche de Armeeä vo Frankriich und Öschterriich do dure gloffe.,🔎
,,,Napoleonische Chriäg,FALSE,1802 isch es dur die Napoleonische Chriäg und d Säkularisation zumene Umbruch cho.,🔎
,,,Revoluzioonschrieg,FALSE,Dr Rapp het sich in de Revoluzioonschrieg in Egüpte und Dütschland uszäichnet und isch wäge däm schnäll beförderet worde und isch noch dr Schlacht bi Austerlitz 1805 Général de division und Adjutant vom Napoleon Bonaparte worde.,🔎
,,,Alpechrieg,FALSE,"Und wo d Gänerääl Drusus un Tiberius, em Augustus sini Stiefsöön, ane 15 vor Chrischtus im grosse Alpechrieg s Bärgland vo de Räter und s Land vo der Oschtschwiiz eroberet hei, sind d Tääler vom Inn bis zum Rhy d Provinz Raetia worde.",🔎
,,,napoleonischi Chrieg,FALSE,"Johrhundert isch bis zu de Riichsgründig vo ständige politische und territoriale Veränderunge prägt ksi, wo nach em Ändi vom Heilige Römische Riich, wo im Johr 1806 dur d napoleonischi Chrieg ufglöst worde isch, iträte sind.",🔎
,,,Zwäite Koalizionschrieg,FALSE,"Im Juni 1799 und im Septämber 1799 isch s wäret em Zwäite Koalizionschrieg z Züri zu groosse militèèrische Usenandersetzige zwüschet de Franzoose und de Koalizioon vo Russland und Öschtrych choo, wo d Stadt zimli drunder glitte hät.",🔎
,,,Koalitionschrièg,FALSE,Wôôrend dè Koalitionschrièg hèt è preußischs Heer unter Kommando vom Oberst Szekely bi Kaub dè Rhy mithilf von èrè Pontonbrugg übberquert.,🔎
,,,ersti Koalizioon,FALSE,Noch Niiderlaage gege d Franzoose häi d Sardinier die ersti Koalizioon müesse verloo.,🔎
,,,Zweite Koalitionschrieg,FALSE,Dä het aber wägem Usbruch vom Zweite Koalitionschrieg nie chönne z Änd gfüehrt wärde.,🔎
,,,französischè Truppè,FALSE,Fürscht Karl Joachim Aloys Franz de Paula isch 1798 un 1800 vor dè französischè Truppè uff sini Bsitzung noch Weitra gflüchtet.,🔎
,,,Koàlizioonskriager,FALSE,"D’ Schtàtüüta-n-ìsch ànna 1899 vùm Bìldhàuijer Paul-François Choppin hargschtällt worra, fìr d’ fräiwìlliga Kampfer üss’m Krais Remiremont eehra, wo ànna 1792 ìn da Truppa vùm revoluzionäära Frànkrììch bii da Koàlizioonskriager ghulfa hann.",🔎
,,,2. Koalizionschrieg,FALSE,m Gmäindigebiet grächnet. S Dorf isch im Lauf vom 2. Koalizionschrieg 1799 schwer beschädigt worde. E russischi Kanonec,🔎
,,,Fäldzüüg vom Napoleon,FALSE,"Zu de sümbolische Akt vo dr Kommune het d Zerstöörig vo dr Guillotine mit eme Schwärt uf dr Place Voltaire ghöört und dr Sturz vo dr Vendôme-Süüle, wo es Sümbol für d Fäldzüüg vom Napoleon gsi isch.",🔎
,,,Zwoite Koalitionschrieg,FALSE,1799 esch d Frontlinie im Zwoite Koalitionschrieg z mettst dors ondere Aaretal verloffe.,🔎
,,,napoleonische Koalitionschrieg,FALSE,Im Verlauf vo de napoleonische Koalitionschrieg zwüsche de europäische Monarchie und em revolutionäre Frankriich ab 1792/93 isch d Staatewält vom alte Italie zämmebroche.,🔎
,,,russischi Truppè uff èm Rückzùg,FALSE,Oktobèr 1799 hèn russischi Truppè uff èm Rückzùg d Brücke abbrènnt.,🔎
,,,dene Zeida,FALSE,"En dene Zeida hod se em Hôpital Saint-Jacques (Besançon) älle Gfangene ond Vrwondede ooabhängiig vo dr Nationalidäd gholfa, au en dr Zeid vo dr Belagrong vo Besançon D Belagerer hend se sogar mid Medikamend ond Essa durchglassa  Nach am Sieg gega da Napoleon I hod dr Louis XVIII se empfanga ond auszoichnad.",🔎
,,,anti-revolutionäre Koalitionär,FALSE,"Septämber 1792 proklamiert worde, am Dag noch em Siig vo de französische Revolutionsdruppe gege die anti-revolutionäre Koalitionär in dr Schlacht vo Valmy.",🔎
,,,napoleonischè Chrièg,FALSE,"Zuè dè regional-bolitischè Differenzyrung hèn au diè napoleonischè Chrièg un iri wechslèdè Allianzè stark bydrait, wa 1806 zuè dè Ufflösung vum Rych gfüürt hèt.",🔎
,,,Napoleonische Chrieg,FALSE,Noch de Napoleonische Chrieg isch s Fürschtbischtum Basel am Wiener Kongräss vo anne 1815 ufdailt worde zwysche Basel und Bäärn: Bäärn het s Laufedaal (hüt dailwys Baselbiet oder Soledurn) und dr Jura (hüt Tail vom Kanton Jura) bekhoo und Basel s Birsegg.,🔎
,,,Napoleonische Chriege,FALSE,Z Öiropa sind die grossi Schlachte us dr Ziit von de Napoleonische Chriege und d Wältchrieg vom 20. joorhundert die schlimmschte gsi.,🔎
,,,zweit Koalitionschrieg,FALSE,"Wo de zweit Koalitionschrieg gsy isch, isch d Frontlinie zwüsche de Armeeä vo Frankriich und Öschterriich do verloffe.",🔎
3838,Thema (Musik),S Thema in dr Muusig,Hauptthema,FALSE,"As Geegethema (Kontrasubjekt) zum Arezzo sine däilte Silbe ""(Syllabe)"" het dr Händel s Hauptthema (Subjekt) vo dr Fuge us sinere achte f-moll-Claviersuite, HWV 433 gno und es liicht figuriert.",🔎
,,,Subjekt,FALSE,"Er het denn si Lääserschaft gfrogt: ""„Wer sollte wol dencken, daß in diesen wenig Noten, als einem dicken kurtzen Golddrat, ein Faden verborgen wäre, der sich hundertmahl so lang ziehen läßt?“"" Mit „Golddrat“ (Golddroot) mäint dr Mattheson im Händel si Fugethema (Subjekt) mit sim Geegethema (Kontrasubjekt).",🔎
,,,bebop head,FALSE,"Im Modern Jazz und speziell im Bebop brucht mä vilmol au dr Begriff ""bebop head"".",🔎
,,,Theme,FALSE,"E wichdige Faktor doodrfür isch usser de widerholte innerarabische Stritigkäite und de geographische Bsunderhäite vo Chläiasie s nöije Süstem vo Milidäärbrowinze gsi, die sogenannte ""Theme"".",🔎
,,,Bebop head,FALSE,E baar „Umarbeitige“ vo Songs us em Great American Songbook us dr Zit vom Bebop (Bebop head) si hüte as Usgangspunkt von ere Dschääsinterpretazioon beliebter als d Original.,🔎
3839,St. Johanns-Tor,S Santihansdoor,Santihansdoor,TRUE,"1849 het mä s Museum in dr Auguschtynergass baut, und vo 1859 aa si d Stadtmuure abbroche worde und nume ä baar vo de grössere Stadtdoor, s Spaledoor, s Santihansdoor und s Dalbedoor, het mä lo stoo.",🔎
,,,Santihannsdoor,TRUE,S Breedigerkloster isch 1233 vor dr Stadtmuure näben em Santihannsdoor gründet worde isch.,🔎
,,,Santihanns-Door,FALSE,"Joorhundert die üsseri Stadtmuure um d Vorstedt ume baut worde isch, isch d Niiderlassig dinne in dr Stadt grad näben em nöije Santihanns-Door gsi.",🔎
3840,Regierungsbezirk Tübingen,Regierigsbezirk Diibenga,Regirongsbezirk Dibenga,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Näggor-Alb em Regirongsbezirk Dibenga.,🔎
,,,Regierigsbezirk Diibenge,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Boodesee-Oberschwaabe im Regierigsbezirk Diibenge.,🔎
,,,Regierungsbezirk Dibenga,TRUE,"Im Sida grenzd-or a dor Regierungsbezirk Dibenga a, im Weschda a dor Regierungsbezirk Chaarlsruei.",🔎
,,,Regierigsbezirk Tübinge,TRUE,"Im Süde grenzt er an d'Schwyz, im Weschte an s'Elsiss (Frankriich), im Norde an dr Regierigsbezirk Charlsrueh un im Oschte an dr Regierigsbezirk Tübinge.",🔎
,,,Regierigsbezirk Dibenga,TRUE,Jänner 1973 mit andere Gränze in dr hitig Regierigsbezirk Dibenga iberfiert woren isch.,🔎
,,,Regierengsbezirk Diibenga,TRUE,Zamma mit em Landkrois Biberach ond dr kroisfreia Stadt Ulm isch er dr bada-wirttembergische Toil von da Regio Donau-Illr im Regierengsbezirk Diibenga.,🔎
,,,Diibenga,FALSE,Dr geograafisch Midelpunggd vù Baade-Wiirdebäärg bi wird vùn eme Dänggmool z Diibenga markiert.,🔎
,,,Regierigsbezikr Dibenga,FALSE,"Chlaini Dail lige eschtli dervu in dr Landkrais Reidlenga, Bibra un Raveschburg (im letschtere di sidligscht Exklave vu Hauezollre, Achberg), wu wie dr Landkrais Semmerenga un dr Zollrealbkrais zum Regierigsbezikr Dibenga ghere.",🔎
,,,Regierigsbresidium Dibenge,FALSE,Im Gebiet vu dr Stadt Hafe sin dur s Regierigsbresidium Dibenge bzw.,🔎
,,,Regierigspräsidie Tübinge,FALSE,Im Gegezug sin Gebiite in d'Zueständigkait vu dr Regierigspräsidie Tübinge un Karlsrueh abgä worre.,🔎
,,,Dibenge,FALSE,"Im Biet zwische Donaueschinge, Duttlinge, Dibenge, Calp un Freidestadt sin in dr hitige Dialäkt d Lut o vor r, uo vor Nasal, â vor r un ei in eme /ɔə/ zämmegfalle.",🔎
3841,Dreißigjähriger Krieg,Dr Driissigjöhrig Chrieg,Drisgjöhrige Chrieg,TRUE,D Puurehüser uf de Alpenordsite sind vor em Drisgjöhrige Chrieg chli ond inne tunkel gsi.,🔎
,,,Dryßgjöhrige Chrièg,TRUE,Dè Dryßgjöhrige Chrièg isch bevor gschtandè un scho 1627 sind d Läbensmittel düô worrè.,🔎
,,,Dryssgjeerige Chrieg,TRUE,"S isch as Guethoof böue woore un isch näb eme Wasserschloss gstande, wu im Dryssgjeerige Chrieg zum Dail gschlosse wooren isch- Vu däm Wasserschloss isch hite nume no ne Rundduurm erhalte.",🔎
,,,Dreißigjahrige Krieg,TRUE,S isch scho belegt fir d Landsknecht im Dreißigjahrige Krieg.,🔎
,,,Dryysigjöörige Chrieg,TRUE,Im Dryysigjöörige Chrieg isch d Gegend wiider verwieschtet worde.,🔎
,,,Drißigjährige Chrieg,TRUE,"Im Drißigjährige Chrieg isch ä Deil vo de Anlage zerstört worde un au de holländisch Erbfolgechrieg hät Zerstörige brocht, wiil doo di französische Druppe chuu sin.",🔎
,,,Drissigjohriga Kriag,TRUE,"Àwer ànna 1630, waga dr Bedrohung vum Drissigjohriga Kriag, ìsch d Kaiserliga Verwàltung furtgànga vu Ansa, fer sìch z Àlt-Brisàch ìnschtàlliara.",🔎
,,,Drissigjährige Kriag,TRUE,Im Drissigjährige Kriag un in dr Johr denoch liidet s'Dorf undre große Not.,🔎
,,,Drissigjährige Griäg,TRUE,"Im Drissigjährige Griäg het d Stadt un ihre Umgäbig miäße viil verliide, 1648 ìsch Mìnschter ìn d Händ vu der franzeesche Krone kumme.",🔎
,,,Drissgjährig Chrieg,TRUE,"Johrhundert isch d'Blüetezit vum Silberbergbau scho wiider vorbi gsi un spätischtens durch dr Drissgjährig Chrieg sin die früeher wohlhabede Berglüt verarmt un zwunge gsi, ihr Läbensunderhalt in dr Landwirtschaft z'bestrite.",🔎
,,,Drißigjöhrige Krieg,TRUE,"Churz noch em Änd vom Drißigjöhrige Krieg, im Johr 1665, isch d Universität z Kiel gründet worre.",🔎
,,,Drissigjohrig Kriej,TRUE,"Ewwrs Mittelàltr bis züe Reformation, Bürekriej un Drissigjohrig Kriej hets Elsass fascht àlli Statione vun de ditschi Gschicht durichgemàcht.",🔎
,,,30-jöhrige Krieg,FALSE,Im 30-jöhrige Krieg isch Dortmund vylmol bsetzt worde.,🔎
,,,Driisigjöhrige Chrieg,TRUE,"Immer wider sin Plünderige un Zerstörige vom Schloss un em Dorf belegt, so au im 1445 durch d Basler un im 1633, also wärend em Driisigjöhrige Chrieg, vo de Schwede.",🔎
,,,Driissigjöhrig Chrieg,TRUE,"""Ereignis wo mit Schwede z due hai wärde noch em Julianische Kalender aagee, wo dört no bruucht worde isch zu sällere Ziit (zäh Dag früehner)"" Zum Ablauf vom Chrieg: lueg dr Artikel ""Driissigjöhrig Chrieg"".",🔎
,,,Drüüsigjährige Krieg,TRUE,"Bis zum Drüüsigjährige Krieg hät d'Schtdadt ä Wirtschaftlichi Ufschwung erlabt, schpöter isch Klaipeda aber in mehreri Krieg erobret un plündert wôre.",🔎
,,,30-jähriga Kriag,FALSE,"Dui Opr schbiilt en de badische Städt Heidelberg ond Säckenga, s Vorschbiil en de ledschde Jôhr vom 30-jähriga Kriag ond d Uffziig 1 bis 3 en de Jôhr dornôch.",🔎
,,,Drißgjöhrige Kriag,TRUE,Ußapolitisch hot a da Drißgjöhrige Kriag für sis Ziel die Schpania zruckzdränga gnutzt.,🔎
,,,Driissgjöörige Chrieg,TRUE,Die Parität isch noch em Driissgjöörige Chrieg vertraglich verankeret wore.,🔎
,,,Drissgjehrige Kriej,TRUE,Ìm Drissgjehrige Kriej ìsch s Dorf gschlìsse un drno àb 1660 wìder ufgeböit worre.,🔎
,,,Driißgjährige Krieg,TRUE,Durch d Verwieschtunge im Driißgjährige Krieg isch dr Ort aber zuer Beditungslosigkeit nabgsunke un het sine Stadtrecht verlore.,🔎
,,,Drißigjöhrig Chrieg,TRUE,Vo de Glaubes-Chrieg in de Folgezyt isch de Drißigjöhrig Chrieg (1618 bis 1648) de gröscht gsi; ihn hän numme zwei Drittel vo de Bevölcherig überläbt.,🔎
,,,Dreißigjährige Krieg,TRUE,"Ea hod im Dreißigjährige Krieg mit em falscha Brod us Sägemähl, wo ear vor dr Staddmauer gschmisse hod, d Stadd vor oiner Belagerung gschitzt.",🔎
,,,Drissigjöörige Chrieg,TRUE,"Im Drissigjöörige Chrieg si Däil vom Birsegg (Biel-Bänke, Therwil mee as äimol, Allschwil 1634 vo de Schwede) blünderet und aabebrennt worde.",🔎
,,,Drissigjéhrig Krieg,TRUE,"Nochdàm ém Johr 1575 d Réformation ribungslos igfiehrt wore ésch, hat der Drissigjéhrig Krieg e schwére Verwiestung vu der Stadt zum Ergébnis gha.",🔎
,,,Dryysgjehrige Chrieg,TRUE,D Zyt vum Dryysgjehrige Chrieg het s Schloss nit ohni Schöde iberstande un het wäge däm wider mieße renoviert wäre.,🔎
,,,Dryßigjöhrige Chrièg,TRUE,"Näbby isch anno 1618 dè Dryßigjöhrige Chrièg losgangè, wo dè Maximillian vo Bappèheim widder zuè Chlutter chò isch un vo 1620-1624 s Schloß Hoèlupfè massyv renovyrt hèt.",🔎
,,,Drissigjährig Krieg,TRUE,S'Dorf isch im Drissigjährig Krieg zerstört worre.,🔎
,,,Chriegsjohr,FALSE,"Wel er stark vu dr Chriegsjohr bregt gsi isch, hän d Theme Fride un Versehnig zue dr Schwärpinkt vu syyne Text zellt.",🔎
,,,Driissigjährige Chrieg,TRUE,"Im Driissigjährige Chrieg, wo zwüsche 1633 und 1638 au s Frigchtal erfasst het, sind d Chile und s Dorf kabuz gmacht worde.",🔎
,,,draisgjäriga Griag,TRUE,"Er isch 1620 wärad em draisgjäriga Griag nauch England ausgwandrd on dao bliba, bis r 1653 en London gschdorba isch.",🔎
,,,Drissjehri Kriej,TRUE,"Sa ìsch eine vun dr wenije Glàshìtte ìm Bitscher Landel gsin, wie dr Drissjehri Kriej ìwerlabt hàt.",🔎
,,,driißigjohrige Krieg,TRUE,"Spätr hot d Schtadt 1528 de proteschtantische Gloube agnumme, und isch hernach im driißigjohrige Krieg vu schwedische Soldate agriffe wore.",🔎
,,,Drissigjehrige Grieg,TRUE,"Im Drissigjehrige Grieg un no mol in de Griege vu <a href=""Ludwig%20XIV.",🔎
,,,30-jährige Chrieg,FALSE,Doch de facto erscht 1648 – am Endi vom 30-jährige Chrieg – isch im Weschtfälische Fride d Eidgenosseschaft dänn definitiv us em Düütsche Riich entlaa worde.,🔎
,,,Drissigjährig Chrieg,TRUE,"Mit em Prager Fenschtersturz vu 1618 goht dr Drissigjährig Chrieg los, aber bis 1630 blibt dr Brisgau drvu greeschtedeils verschont.",🔎
,,,drissigjeehriga Kriag,FALSE,Dr drissigjeehriga Kriag hàt ìn Zàwra vìel Schàda brocht.,🔎
,,,Drysgjèèrige Chrieg,TRUE,"Z Obfige gid s e aldi Saag, as im Drysgjèèrige Chrieg drèi Jùmbfere in dääre Bùùrg yygschlose gsii sèie.",🔎
,,,Dryssygjeerige Chriegg,TRUE,Wäärend em Dryssygjeerige Chriegg hed Däärwil au enorm miesse lyyde.,🔎
,,,Drissigjohrig Kriag,TRUE,"D hìttiga Stàdt Rìxa ìsch a Bund vu zwei ehmàliga Därfer, Rixen un Eschelzheim, wo àm And vum Drissigjohrig Kriag, àlso noh 1648, zammagwàchsa sìn.",🔎
,,,Dreißgjähriga Krieg,TRUE,"Doraus hett sich mit dr Zeit denn a so gnannt ""paritätische"" Schtadtregierung entwickelt, wo denn nochm Dreißgjähriga Krieg em Weschtfälischa Frieda 1648 fescht gschrieba worra isch, ond zwar fier di vier ""Paritätische Reichsschtädt"" Augschburg, Biberach, Dinkelsbihl und Raveschburg.",🔎
,,,Driisgjährige Krieg,TRUE,Im Driisgjährige Krieg isch denn die Burg zerschtört worre.,🔎
,,,Drissigjohriger Kriag,TRUE,Drissigjohriger Kriag.,🔎
,,,Dryssigjöhrigè Chrièg,TRUE,"Anno 1646 hèt mò im Volauf vum Dryssigjöhrigè Chrièg erwogè, d Schanzè un è Vorwärch z bauè.",🔎
,,,Drissgjöörige Chrieg,TRUE,"Die neui Rhybrugg isch im Drissgjöörige Chrieg beschädiget worde, wo d Schwede ane 1634 d Stadt Rhyfälde eroberet hei; und im Holländische Chrieg isch d Brugg ane 1678 vo de franzöösische Druppe nomol abebrönnt worde.",🔎
,,,Driissgjährige Chrieg,TRUE,Usenandersetzige um di Konfessionelli Orientierig vo de Territorie im Heilige Römische Riich und di vom Kaiserhuus betriebeni Gegereformation eskalierted 1618 im Uusbruch vom Driissgjährige Chrieg.,🔎
,,,Driissigjöhrige Chrieg,TRUE,"D Schlacht bi Alerheim isch eini vo de wichdigste Schlachte vom Driissigjöhrige Chrieg gsi, und het am 3.",🔎
,,,Drissgjehrige Krieg,TRUE,"Im Drissgjehrige Krieg isch s Dorf arig verwieschtet worre, wu au in dr Revolutionskrieg speter witerschgange sin.",🔎
,,,Drißigjöhrigè Chrièg,TRUE,März 1634 bim Nöcherchò vo dè schwedischè Armee im Drißigjöhrigè Chrièg un durch èn Bärgschturz kabutt gmacht worrè am 25.,🔎
,,,Drysigjährige Chrieg,TRUE,"D Herre vo Heidegg hen um 1600 s Schloss Gurtwyl baut, wo im Drysigjährige Chrieg abebrännt worre isch.",🔎
,,,Drissigjöhrige Chrieg,TRUE,"Im Drissigjöhrige Chrieg isch d Stadt sälber verschoont bliibe, aber Dail vom Baselbiet, wo zum Fürschtbistum Basel ghöört hai, si usblünderet worde.",🔎
,,,Drissgjehrije Kriej,TRUE,Ìm Drissgjehrije Kriej ìsch s nomol gschlìsse worre.,🔎
,,,Drissigjährige Chrieg,TRUE,"Im Drissigjährige Chrieg isch dr Weschthang vum Schimberg Schauplatz vum erschte Dag vu dr am 03., 05. un 09.",🔎
,,,Dryßigjöhrigè Chrièg,TRUE,"Im Dryßigjöhrigè Chrièg hèt Schwedè vosuècht, übber d Oschtsee hinwèg Großmachtblään z vowǜrklichè.",🔎
,,,Dreißgjähriga Kriag,TRUE,Wirglich schlemm ischs abbr erschd em Dreißgjähriga Kriag worra.,🔎
,,,Driissgjöhrigè Chrièg,TRUE,Im Driissgjöhrigè Chrièg isch es zum Ybau von èrè Zugbrugg un zuè nèrè Voschtärkung vo dè Befeschtigung uff dè Stadtsitè chò.,🔎
,,,Dryssgjöhrigè Chrièg,TRUE,Wôrend èm Dryssgjöhrigè Chrièg isch es zum Ybau von èrè Zugbrugg i dè èrschtè Bruggèöffnig uff Zürcher Sitè cho.,🔎
,,,Drissgjöhrige Chrieg,TRUE,"Erscht mit em Drissgjöhrige Chrieg het sich d Eidgenosseschaft vom Riich afo löse, und ane 1648 hai die Drizäh Alte Ort im Westfälische Friide d Unabhängikeit vom Dütsche Riich gwunne.",🔎
,,,Driissgjährig Chrieg,TRUE,"Johrhundert het Hornusse viil unter verschidnige Chrieg müesse liide: Es het vo 1612 bis 1614 en Buureufstand geh, vom 1633 bis ins 1638 het de Driissgjährig Chrieg au im Fricktal gwüetet und de Pfälzisch Erbfolgechrieg (1688–1697) het d Region ebefalls troffe.",🔎
,,,Drissigjöhrig Chrieg,TRUE,"Johrhundert, het aber immer wider schreggligi Chrieg usglöst, wo groossi Deil vo de europäische Schdaate drbii gsi si: dr Drissigjöhrig Chrieg (1618–1648), die Napoleonische Chrieg (1792–1815), dr Erschd Wältchrieg (1914–1918) und dr Zweit Wältchrieg (z Europa 1939–1945) hai alli mit groosse internationale Friedenskomferänze gändet und dr Absicht, ä neui Kataschdrophe z verhindere.",🔎
,,,Drissigjöörige Krieg,TRUE,"Si isch d Witwe vom Generallütnant Hans Ludwig vo Erlach (1595-1650) gsi, wo im Dienst vo Schweede und spööter vom Herzog Bernard vo Weimar (1604-1639) im Drissigjöörige Krieg kämpft het.",🔎
,,,Dryssgjöhrige Chrièg,TRUE,"Diè Schuldè sin aagfallè durch dè Dryssgjöhrige Chrièg, wo sich d Herrè vo Sulz finanzièll völlig veruusgabt cha hèn.",🔎
,,,Drißigjöhrige Chrieg,TRUE,Im Drißigjöhrige Chrieg hän d'Schwede Ebedinge 1632 und no mol im Johr 1633 bsetzt.,🔎
,,,Drissigjehriga Kriag,FALSE,Derfìr han ìm Drissigjehriga Kriag d'Schweda Zersteerunga àgrìchtet.,🔎
,,,Drissgjerige Kriej,TRUE,Ìm Drissgjerige Kriej ìsch dr Ort fàscht gànz zersterrt worre.,🔎
,,,Drissigjéhrige Krieg,TRUE,Sé ésch ém Drissigjéhrige Krieg zerstért wore un héte ésch nume noch d Kapàlle ébrig.,🔎
,,,Drissigjohrkriag,FALSE,"Mìt dr Reformàtion, mìt da Büürakriag un Drissigjohrkriag hàt Schlettstàdt sina Màcht verlora.",🔎
,,,Dryssgjehrige Chrieg,TRUE,D Burg het im Dryssgjehrige Chrieg em Dominikanerpater Michael vum Predigerchloschter Fryybeg as Versteck dient.,🔎
,,,Driisgjährige Chrieg,TRUE,"Im Driisgjährige Chrieg, während de Bünder Wirre, isch d Ortschaft 1621/22 vo de östriichische Truppe stark beschädiget worde.",🔎
,,,Drissgjöörige Krieg,TRUE,Wäärend em Drissgjöörige Krieg isch s Dorf 1638 vo schwedische Truppe plünderet worde.,🔎
,,,Dryßgjehrige Chrieg,TRUE,Im Dryßgjehrige Chrieg isch d Burg anne 1633 dur proteschtantischi schwedischi Druppe zestert wore.,🔎
,,,Drissgjährig Krieg,TRUE,Dr Drissgjährig Krieg hän numme fimf Lit vu Ürsche iwerlebt.,🔎
,,,Dryßgjöhrigè Chrièg,TRUE,Im Dryßgjöhrigè Chrièg isch St. Bläsy vo dè Pescht un dè Schwedè heimsuècht worrè un d Mönch sin i d Schwiz gfloè.,🔎
,,,Dreißigjähriga Kriag,FALSE,"Em Dreißigjähriga Kriag ist d Gegend om Schlier it bloß durch d Schweda plündert worda, sondern ao vo dr Peschd ond Hungersneed hoimgsuacht worda.",🔎
,,,Dryssgjöörige Chrieg,TRUE,"I der Gschicht chunt d Zaal öpe bi de ""Dryssg Türanne,"" ere Gruppe vo de spootrömische Soldatekaiser, und im Name vom Dryssgjöörige Chrieg vor.",🔎
,,,Dryssigjeerige Chrieg,TRUE,"Joorhundert zum grooße Dail zum Proteschtantismus iibergange, di drei brieder sin aber zum räächte Zytpuntk vor e, Uusbruch vum Dryssigjeerige Chrieg zum kadoolische Glaube retuur konvertiert, wu d Habsburger alliwyl bhalte ghaa hän un wu bis 1806 fascht di ganz Zyt dr reemisch-dytsch Chaiser gstellt hän.",🔎
,,,Drissgjährige Chrieg,TRUE,"August 1644 isch dr Weschthang vum Schimberg (Gwann Bohl) Schauplatz vum erschte Dag vu dr Schlacht bi Friburg im Drissgjährige Chrieg zwische dr Bayre un dr Franzose gsi, wo am 5. un 9.",🔎
,,,Drissigjöörig Chrieg,TRUE,1618 het in Middelöiropa dr Drissigjöörig Chrieg afo wüete und drei Joor druf het au dr Kampf zwüsche de Niiderländer und de Spanier wider aagfange.,🔎
,,,Drissigjährige Krieg,TRUE,"D Region isch johrhundertelang untr habsburgischer Herrschaft gsin, awer – bis uf Milhüüsa, wo als freii Stadt zue dr Schwiiz ghört het – am End vum Drissigjährige Krieg im Weschtfälische Friide 1648 an Frankriich gfalle.",🔎
,,,Drissjehrige Kriej,TRUE,Ìm Drissjehrige Kriej ìsch s Dorf fàscht gànz gschlìsse worre.,🔎
,,,Dryysgjèèrige Chrieg,TRUE,Vor em Dryysgjèèrige Chrieg sin d Näme vù dr Obfige Veegd nùme lùgehafd iberliifered.,🔎
,,,Drißgjöhrige Chrièg,TRUE,"Bedütend Schlimmeres hèt dè Drißgjöhrige Chrièg z Mulifingè voursacht: Nõch dè Hungersnööt un Misserntè i dè Johr 1622 un 1628 isch s Dorf wûrtschaftlich gschwächt gsi; als denn 1632 d Franzosè un d Schwedè im Ort iègfallè sin un èn blünderèt un vowüschtet hèn, isch Mulifingè fascht am Boddè gsi.",🔎
,,,drissigjährige Krieg,TRUE,"D Burg selbr isch noch Johrhunderte vu ihrem Bestehe zum erschde Mol 1525 im Lauf vum Büraufstand un nach emme Wiederaufbau denno endgiltig im drissigjährige Krieg vu d kaiserlich-katholische Druppe zerstört wore, wo si d Burg gege d Schwede nimmi hän halde könne.",🔎
,,,30-jährige Griäg,FALSE,"Noch em 30-jährige Griäg het Zuezug üs andere katholische alemannische Landschafte stattgfunde, drotz ass d Bevelkerungsverluscht z Rothwiil nit so extrem gsii sin wiä in bstimmte andere Ortschafte.",🔎
3842,Tschechoslowaken,Tschechoslowake,Slowake,FALSE,"S Volk isch mit de Slowake in Beriehig cho, was bis hütt vo slawische Lehnwörter wie ""tégla"" (Ziegel), ""mák"" (Mohn) und ""karácsony"" (Wiehnachte) bezügt wird.",🔎
,,,tschechoslowakischi,FALSE,August 2016 au dört) isch e ehemaligi tschechoslowakischi Kunstturnerin ksi.,🔎
,,,tschechoslowakische,FALSE,"Zu däm Zwäck hät er sich mit Italie und Japan verbündet, 1935 isch s Saarland nach enere Volksabstimmig wider aagglideret worde und s Rhiland remilitarisiert worde, 1938 hät Dütschland Öschterrych unds tschechoslowakische Sudeteland annektiert.",🔎
,,,tschechoslowakisch,FALSE,"Im Rahme vum ""tschechoslowakisch-ungarische Bevölcherigsdusch"", eme Verdrag, wu zwüsche 1947 un 1949 exekutiert wore isch, sin 60.257 Slowake meh odder weniger fräiwillig vu Ungarn in d'Slowakei umgsidelt wore, d'76.616 Ungare sin abber uufräiwillig uff Ungarn usgwandert.",🔎
,,,Tscheche,FALSE,"D medizinischi Versorgig isch ab 1920 für d Tscheche, Slowake, Karpateukrainer und Jude kostelos ksi.",🔎
3843,Limmat,Limet,Limetdaal,FALSE,Bade lyt anere änge Stell im Limetdaal.,🔎
,,,Limig,TRUE,"D Spraach, wo de Weber aalueget, isch die von Döörffer am Zürisee und am Limig und die i de Stadt Züri, i eerschter Linie aber die vo syre Häimet um Rüti und Hiwyl.",🔎
,,,Limmettal,FALSE,De Bezirk Dietike isch en Bezirk im Weschte vom Kanton Züri im Limmettal.,🔎
,,,Limettal,FALSE,"Teili vom zürcherische Ungertanegebiet im Limettal sind aber bi Züri plibe, s Amt Hitzkirch bi Lozärn.",🔎
,,,Limmattal,FALSE,2002 hed d BDWM d Uusschribig für es Netz vo sächs Buslinie im Limmattal zwüsched Züri und Spräitebach bechoo.,🔎
,,,Limmät,TRUE,D Mehrheit vo dä ärwërbstätigä Bevölkärig schaffët allärdings i dä Schtat Züri odr im naeglägänë Limmättal (z.,🔎
,,,Limmet,TRUE,"D Oberflechi vom See isch uf 406 Meter über Meer, syn Hauptzuefluss isch d Linth, am Usfluss z Züri säid men em Fluss Limmet.",🔎
,,,Limmetdaal,FALSE,D Gmeind liit im Limmetdaal am Fuess vom Heitersbärg.,🔎
,,,Limät,TRUE,"Di öschtlichi Gränzä bildät d Limät beziänigswys s Limmätquai, d Weschtgränze dä Säilergrabe, wo zur alte Stadtbefeschtigung ghört hät.",🔎
,,,Limettaal,FALSE,D Gmeind ligt zwüsche Bade und Brugg im Limettaal.,🔎
,,,Limat,TRUE,"D Fahrt goot d Limat, d Aare und de Rhy durabb.",🔎
,,,Limmig,TRUE,S Gmeindgebiet vo Wettige goot vo de Limmig im Süüde über s ganze Wettigerfäld bis zum stotzige Hang uf de Südsyte vo de Lägere.,🔎
3844,Blasorchester,Blõsorcheschter,Blosorcheschter,TRUE,"""Stadtmusik Endingen"") isch ä Symphonischs Blosorcheschter vu dr Oberstufe vu dr Stadt Ändinge am Kaiserstuehl.",🔎
,,,Musig,FALSE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Orcheschter,FALSE,Dr erscht Houptdirigänt vom Hamburger Orcheschter isch dr Robert Heger gsy.,🔎
,,,Blasorcheschter,TRUE,"D Fäudmusig Strättligä, umgangssprachläch ou aus ""Strättlig-Musig"" bekannt, isch äs Blasorcheschter us Thun i dr Schwiz.",🔎
,,,Bloosorkester,TRUE,"Bloosorkester, Striichorkester, Zupforkester oder s indonesische Gamelan.",🔎
3845,Synagoge (Basel),D Basler Sünagooge,Groossi Sünagooge,FALSE,"1868 isch die Groossi Sünagooge baut worde, wo mä 1892 scho het müesse erwiitere.",🔎
,,,Sünagooge,FALSE,"Hüte entspräche däm symbolisch sälli Beriich in de Sünagooge, wo d Gmäinde iiri Gebät abhalte.",🔎
,,,Baasler Sünagooge,TRUE,"Dr Archidekt isch dr Paul Reber gsi, wo au d Baasler Sünagooge baut het.",🔎
3846,Entlebuch LU,Äntlibuech LU,Äntlibuech,TRUE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
,,,Entlibuech,TRUE,"August 2016 z Luzern), vo Entlibuech und vo Luzern, isch en Schwiizer Politiker (CVP) und Jurist.",🔎
3847,Appenweier,Appewiir,Abbewihr,TRUE,"Nochbergmaine sin Abbewihr, Durbach, Ordeberig, Ohlschbach, Gengebach, Berghaupte, Hohberig, Schudderwald, Kähl un Willstätt.",🔎
,,,Urloffen,FALSE,"Är isch z Zienken im Markgreflerland, z Diersche im Hanauerland un z Urloffen ufgwachse.",🔎
,,,Appèwyer,TRUE,"Uff dè Streggi vo Karlsruè nõch Appèwyer hèt mo èn 472 t schwèrè Zug mit 24 bis 27,5 km/h ziè könnè.",🔎
,,,Urloffe,FALSE,"D Müller isch z Urloffe mit drei Brieder, zwee eltere un aim jingere, ufgwagse.",🔎
3848,Maximilian I. (HRR),Kaiser Maximilian I.,Maximilian vo Habsburg,FALSE,"1477 het im Karl si Dochter, d Maria vo Burgund, dr spöter römisch-dütsch Kaiser Maximilian vo Habsburg ghürotet.",🔎
,,,Maximilian em Erschte,FALSE,Nach de Riichsreform vom öschterrichische Kaiser Maximilian em Erschte im Johr 1491 isch Frick de Hauptort vode Landschaft Frigchtal innerhalb vode vorderöschterrichische Kameralherrschafft Rhyfälde worde.,🔎
,,,Kaiser Maximilian,FALSE,"1502 hets e Erlass vum Kaiser Maximilian gä, wu as Strof fir d Bundschueh-Rädelsfiährer feschtglegt wore isch: Schleipfe mit Ross zum Richtblatz, drno Kepfe un Viärdeile un schliäßlig d Enteignung un Vertriibung vu ihrene Kinder.",🔎
,,,Maximilian,FALSE,"Dr Friedrich het von em verlangt, ass im Karl si einzigi Erbin, si Dochter Maria, si Sohn Maximilian wurd hürote.",🔎
3849,Fossil,Vrschdoinronga,fossiile,FALSE,"D Bezäichnig ""Höölibäär"" chunnt vo de Fundort vo de fossiile Chnoche; dr ""Ursus spelaeus"" het sich noch em hütige Forschigsstand nume wääred em Winterschloof in Höölene ufghalte.. Verbräitig und Usgsee.",🔎
,,,Fossilie,FALSE,"Di erschte Versuech vun ere theoretische Bhandlig vu geologische Fregestellige, wie d Ursach vu Ärdbidem, oder d Härchumft vu Fossiliei, finde sich in dr ionische Naturphilosophy im 5.",🔎
,,,Verschteinerige,TRUE,"I gwüssne Schichte findet me Verschteinerige vo Läbewäse, wo im Wasser oder am Meerufer gläbt händ.",🔎
,,,Fossiil,FALSE,"Wil mä e Hufe Fossiil gfunde het und im Permafrostboode vo Sibirie au mumifizierti Kadaaver, isch iiri Lääbenswiis seer guet bekannt.",🔎
,,,fossil,FALSE,"Murmeldier si fossil sit em Miozän (23,03 bis 5,33 Mio.",🔎
3850,Bezirk Uster,Bezirk Uster,Bezirgg Uschter,TRUE,Fällande isch ä politischi Gmäind im Bezirgg Uschter im Kantuu Züri.,🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
3851,Algerien,Algerie,Algerià,TRUE,Oktower 1949 z Ait Yenni ìn Algerià; † 2.,🔎
,,,àlgeerischa,FALSE,"’S lìegt zem greeschta Tail ìm Nordoschta vum Mali ìn dr Regioon Kidal, ùn a klainera Tail lìegt ìn da àlgeerischa Prowìnza-n-Adrar ùn Tamanrasset.",🔎
,,,Àlgeria,TRUE,"Züanama dian sa en Marokko, Àlgeria, Schpània un Sàrdinia.",🔎
,,,Algeerie,TRUE,Bi der Eroberig vo Algeerie hend d Franzose d Stadt Algier ane 1830 ignoo und d Stadt Oran im 1831i.,🔎
,,,algerischè,FALSE,Bsunders bekannt isch èn Aquädukttunell im algerischè Bejaia us èm 2.,🔎
,,,Àlgeeria,TRUE,Dr Zemmour schtàmmt vun’ra jìddischa Fàmìlia-n-üss Àlgeeria.,🔎
,,,Àlgerià,TRUE,"Wahrend sinera Studium ìn dr ENA, hàt’r aui sina Militärpflìcht gmàcht un hàt dernoh àm Àlgerià-Kriag teilgnumma.",🔎
,,,Algerier,FALSE,"Es lääbe au no öbbe 60'000 Usländer im Land, drunder vor allem Franzoose, Spanier, Italiäner, Tunesier und Algerier.",🔎
3852,1. August,1. Augschte,1. Ougschte,TRUE,"prünglich: ""Tiberius Claudius Nero Germanicus""; * 1. Ougschte 10 v. Chr. z <a href",🔎
,,,1. Àuigscht,TRUE,">1925 z’ Saint-Menges, Ardenna-Département; † 1. Àuigscht 2021 z’ Athis-Mont, Départemen",🔎
,,,1. Auguscht,TRUE,/a>. S erscht Mol ens Kino komma isch der Film am 1. Auguscht 1958. Handlong. Kaum hot d Ang,🔎
3853,Alexander von Humboldt,Alexander von Humboldt,Alexander vo Humboldt,TRUE,"So verzelt dr Alexander vo Humboldt 1799 von eme venezolanische Buur, wo siis Chind noch em Dod vo siiner Frau monatelang gstillt haig.",🔎
,,,Alexander,FALSE,"Zsämme mit siim Brueder Alexander si si e Gschwüsterbaar gsi, wo s kuum e zwäits wie si git, wo die eigeni gschichtligi Epoche mit som ene Forscherdrang und mit son ere universelle Glehrsamkeit durchdrunge und beriicheret het wie die beide.",🔎
3854,Bayreuther Festspiele,D Bayreuther Festspiil,Bayreuther Feschtspiil,TRUE,"Im Johr 1966 het er as Wagner-Dirigänt debutiert mit em Parsifal bi dr Bayreuther Feschtspiil, wun er 1976 bis 1980 dr Ring vum Nibelung in dr zescht umstrittenen Inszenierig vum Patrice Chéreau dirigiert het.",🔎
,,,Bayreuther Festspiil,TRUE,"1958 isch er bi de Bayreuther Festspiil as Siigmund ufdräte, wo äini vo sine Paraderolle worde isch.",🔎
,,,Bayreuter Feschtspiil,TRUE,"Noch-em Abidur kriagt’r an dr Berliner Staatsoper a Stell als Korrepetidor, späder wuud’r Assischdent bei de Bayreuter Feschtspiil.",🔎
,,,Bayreuther Festschbill,TRUE,"Er isch z Edinburgh mit Brahms-Lieder ufdräte, isch uf Turnee uf Amerika und het bi de Bayreuther Festschbill si Debü as ""Wolfram"" im ""Tannhäuser"" gee.",🔎
3855,Bächingen an der Brenz,Bächna,Bächinge,TRUE,"S Fychtgebiet isch au ne wichtige Nahrigsliferant fir Wyßstorche, wu z Bächinge un z Gundelfinge bruetle.",🔎
,,,Bächenge,TRUE,"B. im Nerdenger Ries, Memmenge, bi Ulm, Bächenge, Burtebach ùn Hause.",🔎
3856,Theoderich der Große,Theoderich der Grosse,Theoderich em Groosse,TRUE,"Noch de verlustriiche Schlacht bi Zülpich isch de nördlich Tail vo de Alemanne under di fränkischi Macht vo de Merowinger choo, wääred de südlich Tail spötistens 506 under d Schutzherrschaft vom ostgotische König Theoderich em Groosse cho isch.",🔎
,,,Theoderich der Gross,TRUE,"Si isch vermuetlich d Dochter vom König Thiudimir, und iire Brueder isch dr König Theoderich der Gross gsi, eini vo de wichtige Herrscherpersoonen i der Zyt vo dr Völkerwanderig, e Gäneraal vo den Oschtröömer; am Ändi vom füüfte Joorhundert het er nach schwääre Kämpf mit dr Armee vom weschtrömische König Odoaker e grosse Teil vom Land Italien eroberet, wo s Oschtgooterych de für mee weder es halbs Joorhundert gsi isch.",🔎
,,,Theoderich dr Groß,TRUE,"Geg dr allno vyle Nitchrischte isch dr Gregor dergege in dr Regle extrem intolerant ufdrätte, zem Byschpel het er anne 599 ghaiße, d Haide vu Sardinie mit Gwalt zum Iberdritt zum Chrischtedum z zwinge: E baar Johrzehnt vorhär het dr Theoderich dr Groß no feschtghalte, ass es uumegli sei, eberem d Aanahm vun ere Religion z haiße (""Religionem imperare non possumus"", Cass.",🔎
,,,Theoderich de Gross,TRUE,"Denoo het si de Theoderich de Gross ane 488 uufgforderet, mit em uf Italie z züche, doch hend si bischlosse uf de Krim z bliibe, wo si as troiji Föderate vom Römische Riich glebt hend.",🔎
,,,Theoderich dr Gross,TRUE,"stellt sich mit dr Anahm vu dr katholisch-orthodoxe Staatsreligion in bewusste Gegesatz zum Gotekönig Theoderich dr Gross, wo domols - ""de iure"" ebefalls als kaiserlicher Statthalter, sowohl s Ostgoterich (Italie, Provence) regiert het wie au dur e dynastischi Hirot grosse Ifluss im Westgoterriich (Spanie) gha het.",🔎
,,,Theoderich dr Grooss,TRUE,Dr König Theoderich dr Grooss het am Ändi vom füüfte Joorhundert für Oschtroom mit sym Heer s Land Itaalien eroberet.,🔎
,,,Theoderich em Grosse,TRUE,"Er het ane 496 d Areagni, e Tochter vom Theoderich em Grosse ghüroote.",🔎
,,,Theoderich em Gross,TRUE,Im Joor 488 sind d Gote underem Theoderich em Gross i d Poebini iigfalle und hend 493 de Odoaker tötet.,🔎
,,,Theoderich,FALSE,De Süde stoht no unterem Schutz vum ostgotische Kenig Theoderich.,🔎
3857,Baar ZG,Baar ZG,Baar,TRUE,Extremi Cheldiwäärd chaa s ùf dr Baar gee.,🔎
,,,Blickensdorf,FALSE,"De Hans Waldmann (* 1435 z Blickensdorf, Kanton Zug; † 6.",🔎
,,,Sylbrugg,FALSE,"Dä längzognig und drby zimli schmaal Bärgzuug foot im Süde bi Sylbrugg aa und goot bis uf Urdorf, Uitike und Schliere im Weschte vo Züri. Er isch öppe 22 Kilometer läng und bildet uf vil Abschnitt en Bärggraat, wo meischtens au d Gränze zwüschet de Gmeinde uf beide Syte druff laufe.",🔎
3858,Limes (Grenzwall),Limes,Ryy-Duene-Limes,FALSE,"Im Lauf vu dr Zyt hän sich Herrschaftszäntre bildet, di alamannische Herrscher sin aber uf neutralem Biet blibe, d. h. vor em Ryy-Duene-Limes, anderscht wie zem Byschpel di fränkische Herrscher z Gallie.",🔎
,,,Gränzwäll,FALSE,"Dè Limes isch von èrè Reiè vo nüü bis zee Kaschtäll bewacht worrè, dört isch dè Limes nit durch diè suscht üblichè Gränzwäll mit Muèr odder Palisadèwäll samt Grabbè vom freyè Germaniè abgränzt worrè.",🔎
3859,Marxismus,Marxismus,Marxiste,FALSE,"In dr Frankfurter Schuel si undogmatischi Marxiste und wärtkritischi Kapitalismuskritiker zämmechoo, wo s gstöört het, ass im orthodoxe Marxismus die mäiste Ideä vom Marx under e Deppig gwüscht wärde und d Bardeije nume no Paroole wurde widerhoole, wo iire Status wurde sterke.",🔎
,,,Marx,FALSE,"S ständische System isch e gsellschaftligs Ornigsmodäll, wie s für spöteri Zite im Marx sini Klasse gsi si oder die soziaale Schichte, wo vom Ralf Dahrendorf, Karl Martin Bolte und andere in d Gsellschaftsleer iigfüert worde si.",🔎
,,,marxistischi,FALSE,Noch em Ändi vom Chrieg 1918 het sich dr Dalí ere Grubbe vo Anarchiste aagschlosse und het uf e marxistischi Revoluzioon gsetzt.,🔎
,,,Marxist,FALSE,"Im Underschiid zum dütschsproochige Ruum wird im angelsäggsische dr Klassebegriff ""(class)"" brucht, ooni dass mä sofort in däm, won en verwändet, e Marxist gseet; dört wird au hüte vo „Kapitalismus“ ""(capitalism)"" greedet, wääred sich im Dütsche „Määrtwirtschaft“ as Bezäichnig duuregsetzt het.",🔎
,,,marxischdische,FALSE,"September 1991) ische Schwiizer marxischdische Psücholòog, Èhäberaater u sozialischdische Fridensakdiwischd gsii, wo Büecher u Artikel gschribe hed.",🔎
,,,marxischta,FALSE,Sa befäärdert a „Drìtter Waag“ zwìschem „liberààla Globàlìschmus un dr marxischta-n-Alterglobàlisiarung“.,🔎
,,,Marxischt,FALSE,"Im Gägesatz zum Brecht, wo Marxischt gsi isch, het de Dürrenmatt aber kei Wältaschauig verträte.",🔎
,,,marxistische,FALSE,"Septämber 1978 uf em Barteidag vu dr Nasionale Party z Bloemfontein vor dr Ibernahm vum Biet vu Sidweschtafrika dur e 7500 Mann starki UN-Yysatzgruppe gwarnt un dr meglige Etablierig vun ere „marxistische Fyndmacht“ dur d SWAPO, wu in e „Marxischte-Staat“ an dr Gränze zue Sidafrika chennt minde.",🔎
3860,Algebra,Algebra,algebra,FALSE,"Galilei het zue erste Wisseschaftler gheert, die die vu Francis Bacon theoretisch igforderet experimentelli Method bfolgt hän (des het er aber due, bvor Bacon si Forderig veröffentlicht gha het); zuegliich aber het Galilei uf ere streng mathematische Bschribig vu de Naturgsetze bstande, au wenn er die üs hüt gläufig algebraisch Notation no nit verwendet het.",🔎
,,,algebraisch,FALSE,"Au die projektivi Ebeni loot sich algebraisch beschriibe, nämlig as d Mängi vo alle eidimensionale Underrüüm im formula_3.",🔎
3861,Bahnübergang,Baanübbergäng,Bahnübergäng,TRUE,"D Bahnübergäng dr Bahn nooch si lestig gsi und dr Bundesroot het 1898/99 beschlosse, d Elsässerlinie in e Dieflag z versetze und si im ene wiite Booge um d Stadt, wie si denn gsi isch, umezfüehre, d Gläisaalaage uf em Gländ vom Bahnhoof um 2,7 Meter abzsänke und e nöje Gmeinschaftsbahnhoof z baue.",🔎
,,,BÜ,FALSE,Ußerhalb vo dè südlichè un nördlichè Yfaartsweichè isch jewyls èn beschranktè BÜ mit Wärterhüsli gsi.,🔎
,,,Baanübbergang,TRUE,"È Stellwärch isch für d Stellung vo Faarwägelemänt wiè Weichè un Gleisschpärrè, stellt Abhängigkeitè zwǜschè dè Faarwägelemänt un Signaal hèr un bindet Baanübbergangssicherungsaalaagè i d Sicherungslogik y.",🔎
3862,Tabak,Tubak,Düwagg,TRUE,"Friäja isch z'Kirrzl au vil Düwagg anboid wore, üs dere Zitt sieht mr noch villi Düwaggschepf, wo mr als d'griäni Bletter zuem driggle uffg'häng het.",🔎
,,,Dubak,TRUE,"Uf em seli fruchtbare Bode wäre Tee, Dubak, Wälschchorn un Haselnuss aaböut.",🔎
,,,Tuwak,TRUE,"Dezue sin Abgabe (Zehnt) fir Frucht, Schäfli, Biene un Tuwak choo un e Mihli-Abgab, des was bin re Wassermihli 6 Gulde gsi sin.",🔎
,,,Düwàk,TRUE,"Doo pflàntzt m’r vor àllem Düwàk, Korn, Zuckerroohr un Getraida.",🔎
,,,Tabakware,FALSE,"Wirtschaftlech bedütend sy vorallem d Sorde vo der Art ""Nicotiana tabacum"" u d Art ""Nicotiana rustica"", die wärde für d Härstellig vo Tabakware bruucht.",🔎
3863,Rakete,Rageete,Rageetenaagriff,FALSE,Währed dr Israel-Libanon-Krise 2006 isch d Stadt Ziil vo Rageetenaagriff vo dr libanesische Hisbollah worde.,🔎
,,,Ragetetechnologie,FALSE,Nordkorea schdoht sit öbbe 2000 wäge siiner Wiitergab vo militärische Ragetetechnologie und in letzscher Ziit zuesätzlig wäge siim Atomwaffebrogramm im Blickpunkt vo der Wältöffentlikeit.,🔎
,,,Raggeete,TRUE,"Schiessbulver isch e Sammelbegriff für Driibmiddel vo Füürwaffe, wo wemm mä sä e chli änderet au as Driibsätz für Raggeete chönne iigsetzt wärde.",🔎
,,,Raketè,TRUE,"Byschpill sin d Regelung vo Induschtryroboter, Autopilotè in Flugzüüg un Schiff, Drèèzaalregelungè in Motorè, d Stabilidätskontrollè (ESP) in Automobil, d Lageregelung vo Raketè un d Brozèssregelung für Chemyaalaagè.",🔎
3864,Lago Maggiore,Langesee (Lago Maggiore),Langèsee,FALSE,Dè Ingenieur Koller hèt è èrschts Brojèkt für d Strèggi vo Flüèlè a dè Langèsee (123 km) uusgschaffèt.,🔎
,,,Langesee,FALSE,Är verbindut i s Rottutal im Kanton Wallis mit dum Eschental i der italjenischu Provinz Verbano-Cusio-Ossola und dum Langesee.,🔎
3865,Département Vosges,Département Vosges,Vosges,FALSE,": Ballon d'Alsace) selbsch de Treffpunkt vun drei Regione: Haut Rhin (Elsass), Vosges (Lorraine), Territoire de Belfort un Haute-Saône (Franche Comté).",🔎
,,,Département Vogesa,TRUE,Dezamber 1983 z’ Remiremont ìm Département Vogesa) ìsch a frànzeescher Politiker.,🔎
,,,Vogeesa-Département,FALSE,"D’ Route nationale 66, kurz N 66 odd’r RN 66, ìsch a frànzeescha Nàzionààlschtrooss, wo Remiremont ìm Vogeesa-Département mìt Mìlhüüsa ìm Owerelsàss verbìndet.",🔎
,,,Vogesa-Département,FALSE,"""réservoir de Bouzey"" odd’r ""lac de Bouzey"") ìsch a Schtàuisee, wo äbb 10 km nerdlig vun Épinal lìgt, àm Wäschtrànd vu da Vogesa ìm Vogesa-Département.",🔎
,,,Département Vosgesa,TRUE,Ìn siina lätschta Laawesjoohra hàt dr Rosenzweig unteràndrem ìm Département Vosgesa-n-ìm Lothrìnga gwoohnt.,🔎
3866,Schweizerische Rheinhäfen,Die Schwizerische Rhiihääfe,Rhiihaafe,FALSE,"Dr dänggmolgschützti Silodurm, au Bernoullisilo, isch e Geträidsilo im Basler Gwardier Kläihünige am Haafebeggi 1 vom Rhiihaafe dört.",🔎
,,,Rhiihääfe vo beide Baasel,FALSE,Zämme mit de Areal Santihanns und Chläihüninge und em Auhaafe Muttez bildet dr Birsfälder Haafe d Rhiihääfe vo beide Baasel.,🔎
,,,Rhyhäfe,FALSE,D Rhyhäfe Schwyzerhalle und Äu sy wichtig für en Import vo Flüssigdrybschtoff und Brennschtoff.,🔎
,,,Haafebeggi II,FALSE,"Wo mä aber vo 1936 bis 1939 s Haafebeggi II baut het, isch si verläit worde.",🔎
,,,Rhyhaafe,FALSE,Basel het bi Glaihünige e grosse Rhyhaafe.,🔎
,,,Basler Rhiihafen,FALSE,"Dört isch d Klybegginsle gsi, wo me in de Johr 1924-26 e Deil vom Basler Rhiihafen druf baut het.",🔎
3867,Abtei Remiremont,Àbtai vu Remiremont,ehamààliga Àbtai,FALSE,"D’ Schtàdt Remiremont nännt maa-n-oft uff Frànzeesch ""La Belle des Vosges"" („d’ Scheena vu da Vogesa“), dänn sa hàt a riicha Gschìcht un Àrkitäcktüür, wo vun ìhra ehamààliga Àbtai schtàmmt.",🔎
,,,Àbtai Remiremont,FALSE,Joohrhundert bàuia worra un ìsch bis 1790 d’ Schtìftskìrìch vu dr Àbtai Remiremont gsìì.,🔎
3868,Magnet,Magnet,Magnetfälder,FALSE,Dä Zuestang isch wäg dr elektrische Leitfähigkeit vermuetlech für d Usbildig vo de planetare Magnetfälder verantwortlech.,🔎
,,,magnetische Material,FALSE,E magnetischs Fäld isch dr magnetisch Effekt vo elektrische Strööm und magnetische Material.,🔎
,,,Richdig vom Magnetfäld,FALSE,D Richdig vom Magnetfäld isch dur d Chraftwirkig uf e Broobmagnet definiert.,🔎
,,,magnetische,FALSE,Dr Hind isch 1840 am Observatorium vu Greenwich as Assistent in dr magnetische Abdeilig agstellt worre.,🔎
,,,magnetisch,FALSE,"Messing isch nöd magnetisch, wôrd also im allgemeinè durch magnetischi Fèlder nit beyflusst, un schlàt keini Funkè.",🔎
,,,Magnetismus,FALSE,"Med de Entechkig und Erforschig vom Magnetismus esch Theorie entstande, mer könni Erdbäbe wie Blitz ableite.",🔎
,,,magnetischs,FALSE,"E Festblatte ( = HDD) oder Hard Disk (abkürzt HD) isch e magnetischs Spiichermedium in dr Kompiutertechnik, wo Daate uf dr Oberflechi vo rotierende Schiibe im Innere vom ene Ghüüs gschriibe wärde.",🔎
,,,magnetische Fälder,FALSE,"D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder.",🔎
,,,magnetischi,FALSE,"Dailwiis wird de Begriff Dichti au fer Größe pro Flächeainhait verwendet (Stromdichti, Strahligsstromdichti, elektrischi un magnetischi Flussdichti).",🔎
3869,Amerikanische Besatzungszone,Amerikanischi Bsatzigszone,Amerikaanische Bsatzigszoone,TRUE,"Au di indiwiduäll Aarbet an Gschiichtstheeme isch schwäärer gsii, wel nit ume d Archiiv z Baasel un z Colmer im Uusland gääge sin, nai, au s Archii z Chaarlsrue isch in dr Amerikaanische Bsatzigszoone glääge.",🔎
,,,amerikanische Bsatzigszon,TRUE,"De Sonderfall hett e historischer Grund g'hett: De SWF war noch m Zweite Weltchrieg als de Sender fir d franzesische Bsatzigszon mit de Länder Bade, Wirttebärg-Hohezollere un Rhinland-Pfalz grindet worre, der SDR für s Land Wirttebärg-Bade z de amerikanische Bsatzigszon.",🔎
,,,Amrikanischi Zonè z Bayern,FALSE,"""BR"" für diè Britischi Zonè Rhyland odder ""AB"" für diè Amrikanischi Zonè z Bayern.",🔎
,,,Amerikanischè Besatzigszonè,TRUE,Dè 1945 widder ygrichtete elegtrische Betrièb im Dreiegg Magdeburg/Leipzig/Halle mi dè Streggi nõch Probstzella (Gränzübbergang zu dè Amerikanischè Besatzigszonè) isch uff Aaordnig vo dè sowjetischè Bsatzungsmacht im März 1946 ygschtellt worrè.,🔎
,,,amerikanische Bsatzigszone,TRUE,"Novämber 1946 isch d Verfassig gsii vum Land Wirttebärg-Bade, wu noch em Zweete Wältchrieg in dr amerikanische Bsatzigszone entstanden un speter e Bundesland vu dr Bundesrepublik Dytschland gsii isch.",🔎
,,,Amerikanische Bsatzigszone,TRUE,"Iri Ufgab isch s in dr Hauptsach gsii, em Land Wirttebärg-Bade, wu in dr Amerikanische Bsatzigszone eyygrichtet woren isch, e neii Verfassig z gee.",🔎
,,,amerikanische Bsatzigsmacht,FALSE,Mai 1945 vu dr amerikanische Bsatzigsmacht as Staatsregierig vum Freistaat Bayern yygsetzt.,🔎
,,,amerikanischi Bsatzigszone,TRUE,"D Brite hai 50'000 von ene 1945–1946 in DP-Lager in die amerikanischi Bsatzigszone z Dütschland lo zruggbringe, anderi hai si z Zypere interniert.",🔎
,,,amrikanischè,FALSE,"Dè nördliche Gäubaan-Abschnitt zwǜschè Bondorf un Stuègètt isch dõdeby Deil vo dè amrikanischè, dè südliche Deil zwǜschè Ergènzingè un Hattingè dègegè Deil vo dè französischè Besatzungszonè gsi.",🔎
,,,amerikanisch,FALSE,Do drzue het dr amerikanisch Bräsidänt Wilson ghert.,🔎
,,,amerikanische,FALSE,"Dr Eragon isch d Houptfigur vo de ""Eragon"" Büecher vom Christopher Paolini, ämnä amerikanische Schriftschteuer.",🔎
,,,US-amerikanische Bsatzigsmacht,FALSE,"Dodermit isch s Kabinett Ehard I di erscht Landesregierig in dr Noochriegszyt gsii, wu dur demokratischi Wahle z Stand chuu un nit vu dr US-amerikanische Bsatzigsmacht yygsetzt woren isch.",🔎
,,,amerikanischè Zonè,FALSE,"Unter dè Bezeichnig ""Obberbetrybsleitig United States Zone"" z Frankfurt am Main sin diè i dè amerikanischè Zonè befindlichè Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Regensburg un Stuègètt (für d Baanè z Württèbärg-Badè) zämmègfasst.",🔎
,,,amrikanischè Zonè,FALSE,"I dè amrikanischè Zonè sin d Rychsbaandirektionè Augschburg, Frankfurt am Main, Kassel, Münchè, Règensburg un Stuègètt (für d Baanè z Württèbärg-Badè) vo dè ""Obberbetrièbsleitig United States Zone"" z Frankfurt am Main unterschtellt.",🔎
,,,US-amerikanische Bsatzigszone,FALSE,Noch em Änd vum Zweete Wältchrieg sin di nerdlige Dail vu dr ehmolige Länder vu dr Weimarer Republik Bade un Wirttebärg Dail vu dr US-amerikanische Bsatzigszone wore.,🔎
3870,Wölflinswil,Wölfliswil,Wölfliswiil,TRUE,"Nochbergmeine si Ärlischbach SO im Kanton Soledurn, Oltige un Ammel im Kanton Basel-Landschaft und Wittnau, Wölfliswiil, Oberhof und Ärlischbach AG im Kanton Aargau.",🔎
,,,Wölfliswyl,TRUE,Bi Wölfliswyl-Härznach-Uekè i dè Region Frickdal sin Doggerärz sit èm Mittelaalter in èrè Mächtigkeit vo 3 bis 7 Meter un èm Iisèghalt vo circa 50 % abbaut worrè.,🔎
,,,Wölflischwyl,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Herznach sind Üeke, Zäje, Däischbere, Wölflischwyl und Gipf-Oberfrick.",🔎
3871,Schlaganfall,Schlaagaafall,Schlägli,TRUE,"Drumm hät si aines Tages es Schlägli und wird is Spitol iiglifered, wo si vo erne baide Chind bsuecht wird.",🔎
,,,Schlägle,TRUE,Dezembèr 1885 z Karlsruè durch è Schlägle gschtorbè.,🔎
,,,Schlagafall,TRUE,In de letzte Johr vo sim Läbe isch er vom ene Schlagafall glehmt gsi.,🔎
,,,Schleegli,TRUE,Er het aber au noch eme Schleegli im April 1737 nid ufgee und het wider am King's Theatre aagfange.,🔎
,,,Schlaag,FALSE,"Wun ge´weelt wooren isch, isch er scho seli alt gsii un är isch vier Dääg dernoo an eme Schlaag gstoorbe, ohni ass er zum Bischof gweit woore wäär.",🔎
,,,Schlegli,TRUE,"Im April 2003 het si diräkt vor eme Konzertuftritt e lycht Schlegli ghaa, wu si sich aber ganz dervu erholt het dernoo D Michelle het e Zytlang unter schwäre Depressione glitte un het no aigenen Aagabe e Sälbschtmordversuech unternuu.",🔎
,,,Schlagaafall,TRUE,Dr Agostino Steffani isch 1728 am ene Schlagaafall z Frankfurt gstorbe und im Kaiserdom St. Bartholomäus begraabe worde.,🔎
,,,Schlaagafall,TRUE,"Wenigi Jaar drüberaben isch si aber, ledig, im Alter vo nöd emaal ganz 47i amene Schlaagafall gstoorbe.",🔎
,,,Hirnschlaag,FALSE,1955 isch er uf Mexiko-Stadt uusgwanderet und deet nu zwäi Jaar spööter amene Hirnschlaag gstoorbe.,🔎
3872,Bengalische Sprache,Bengalischi Sproch,bengalisch,FALSE,"Kalkutta, offiziell änglisch Kolkata (bengalisch , ; änglisch bis 2001 ""Calcutta""), isch d Hauptstadt vom Bundesstaat Westbengale in Indie.",🔎
,,,Bengalisch,FALSE,"Dhaka (Bengalisch: , Ḍhākā; friejer anglisiert ""Dakka"", ""Dacca"") isch d Hauptstadt vu Bangladesch un mit 6.080.671 Yywohner in dr Stadt un 11.490.872 in dr Agglomeration (Stand 1.",🔎
3873,5. Jahrhundert,5. Johrhundert,5. Joorhundert,FALSE,"ref=""Rabbinen"">Rabbine gsäit häi bis öbbe ins 5. Joorhundert (im palestinische ""Talmud"") ",🔎
,,,füftu Jahrhunnärt,FALSE,"Im füftu Jahrhunnärt hent d Franku, d Burgundär und d Weschtgotu irusch Herrschaft in Galliu üsgibüwt.",🔎
3874,Sonnenenergie,Sunneenergii,Solaraatriib,FALSE,"D Tour de Sol isch s erschte Ränne gsi für Faarzüüg won en Solaraatriib gha händ, statt en Verbränigsmotor fuhren.",🔎
,,,Solarenergybranche,FALSE,Septämber 2009 z Fryburg) isch e dytsche Unternämer un ain vu dr Pionier vu dr dytsche Solarenergybranche gsii.,🔎
,,,Suneenergy,TRUE,"Drby isch sis Spezialgebiet as ""Master of Solar Energy Systems"" d Suneenergy, won er dezue e Dokterarbet schrybt.",🔎
,,,Solarenergii,FALSE,"Sogenannti ""Neui erneuerbari Energieä"" sind d Solarenergii, d Windenergii und d Geothermii.",🔎
3875,Meißenheim,Missennä,Missene,TRUE,"Kürzell, vun Kirch-Zell) isch e Dorf im owere Riäd (Ortenau), wu anne 1972 in d'Gmain Missene iigmainded wore-n-isch.",🔎
,,,Missenne,TRUE,Mai 1920 z Missenne; † 1.,🔎
3876,Niedere Vereinigung,Die Niideri Veräinigung,Niidere Vereinigung,TRUE,"Si isch die letzti Usenandersetzig in de ""Burgunderchrieg"" zwüschen em Herzog Karl em Küehne vo Burgund und der Niidere Vereinigung gsi.",🔎
,,,Nideri Vereinigung,TRUE,"Im Chrieg isch uf der einte Syte s Herzogtum Burgund gstande, und däm syni diräkte Gägner sind die schwiizerische Äiggnosse und die Nideri Vereinigung am Oberrhy gsi.",🔎
,,,Niideri Vereinigung,TRUE,"As ""Houptsecher"" stoht die Niideri Vereinigung, wo mä an ihre Banner cha kenne, im Zentrum.",🔎
,,,Niidere Veräinigung,TRUE,"1476 isch er Chriegsroot vom Baasler Ufkomme gsi, wo as Däil vo dr Niidere Veräinigung bi dr Schlacht bi Murte an dr Site vo de Äidgenosse gege d Burgunder kämpft het.",🔎
3877,Rumänische Sprache,Rumänischi Sproch,rum,FALSE,cap; rum.,🔎
,,,rumänisch,FALSE,"De latynisch Name isch ""Debretinum"", de dütsch ""Debrezin"", de tschechisch und slowakisch ""Debrecín"", de rumänisch ""Debreţin"" und de polnisch ""Debreczyn"".",🔎
,,,Rumänischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
,,,rumänische Sproch,TRUE,"""graiul bănățean"") vu de rumänische Sproch un de Dialekt, wu mer im weschtlige Siebenbürgen redet (rum.",🔎
,,,rumäänisch,FALSE,"Groossrumäänie (rumäänisch ""România Mare"") isch d Bezäichnig für e histoorische rumäänische Staat, wo vo 1919 bis 1940 existitiert het.",🔎
,,,Rumänische,FALSE,"Im Surselvische isch s latiinische Verb INCIPARE als ""entscheiver"" ‚aafange‘ erhalte, wo mer sunscht numme no im Rumänische ""începe"" findet.",🔎
,,,Rumänisch,FALSE,"Albanisch, Rumänisch, Bulgarisch, Afrikaans, mangi Dialäkt vum Katalanische un mangi Kaukasische un Uralische Sproche.",🔎
3878,Mainz,Mainz,Meenz,TRUE,"Bundesfeschtungè vom Dütschè Rych sin sit 1815 diè befeschtigtè Ort Letzèbursch, Meenz un Landau gsi.",🔎
,,,Mainzer,FALSE,"Johann Baptist Fischart, hitzedaas im Elsass meischtens (frz.) ""Jean"" – uff Elsassisch aach ""Schambediss"" Fischart, genennt ""Mentzer"" (àlso nooch Hessisch (Nordrhinfränkisch) „Meenzer“: (Hochditsch) „Mainzer“) weje dr Herkunft vun sinem Vàter; * 1546 oder 1547 ze Strosburi; † 1591 ze Forbach, hit Moselle, isch e friehneihochditsch´r Schriftstell´r gsin.",🔎
3879,Aleviten,Alewitedum,Alevite,FALSE,"D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe.",🔎
,,,alevitische,FALSE,D Aras isch in dr Tirkei in eme anatolische Dorf as Dochter vu alevitische Kurden uf d Wält chuu un isch anne 1978 mit ihre Eltere un Gschwister uf Filderstadt chuu.,🔎
,,,Alewite,FALSE,"98 % vo de Lüt si Muslime, doodrvo 70–80 % Sunnite und 20–30 % Alewite).",🔎
3880,Emmental,Ämmitau,Ämmidal,TRUE,"Februar 1653 zum ene Bund zsämmegschlosse hai, sich im Ämmidal, eme Untertanegebiet vo dr Stadt Bärn und schliesslig im Gebiet vo de Stedt Solodurn und Basel und im Freiamt verbreitet.",🔎
,,,Emital,TRUE,"De Historiker Schradin maint ane 1499, as de Stier vo Uri asen wüeste Gsang heb, so «grusam, als wärs ein wuetisher», und ane 1519 het me im Emital e Frau vertribe, well si gsait heg, si fari mit de «frow Selden und dem Wútis her» ume.",🔎
,,,Ämitaal,TRUE,"Zäme mit irer Fründin Adèle Stoecklin (1876–1960) – die isch di eerscht Gërmanischtin a der Uni Basel gsyy – hät si zwüschet 1919 und 1942 mindischtens sächsmaal d Sumerfërie i verschidene Täil vo de Schwyyz verbraacht, und im Muetetaal, im Ämitaal, i verschidene Bündner Döörffer, i de Gäged vo Zermatt und im Kanton Glaris händ die beede hunderti vo Lieder uufzäichnet.",🔎
,,,Ämmidaal,TRUE,"S erschte het ""Heimisbach"" gheisse, und das isch denn au dr erscht Romaan im Tieläkt vom Ämmidaal gsi sid em Gotthälf.",🔎
,,,Ämmetaler,FALSE,"Dr Anaconda het drei Chinder mit drei Fraue ghaa, isch syter 2018 Wuchenufenthalter z Erlischbach gsii un het sunscht in dr Ämmetaler Gmai Trub gläbt.",🔎
,,,Ämmetaal,TRUE,"Thun het e Bahnhof a der Lötschbärglinie, und vo do goot au e Linie uf Münsigen und is Ämmetaal.",🔎
,,,Ämmedaal,TRUE,"S Armeekommando het i de Stedt vor allem Truppedeil us ländleche Gebiet iigsetzt, öbbe us em Ämmedaal.",🔎
,,,Emmetal,TRUE,Im Summer anne 1693 het 'r ä Reih vun taufwilligi Gmeinde im schwiizerische Emmetal bsuecht.,🔎
,,,Aemmitaler,FALSE,De Alfred Fankhuser isch als eltischts vo sächs Chind in en armi Aemmitaler Familie gebore worde.,🔎
,,,Ämmital,TRUE,"Amene Wettkampf im Ämmital im 2007 si folgendi Kriterie wichtig gsi: Si müesse schön usgseh, müesse kompakt bunge si, müesse fescht verschnüeret si, ds Verhältnis vo dicke u dünne Escht muess usgliche si.",🔎
,,,Emmital,TRUE,Ab em 1805i hät d'Familie z Utzischdorf im Emmital gwont.,🔎
,,,Ämmetal,TRUE,Vo 1915 bis 1920 het är als Dokter im Ämmetal gschafft.,🔎
3881,Euch-enk-Linie,euch-enk-Linie,"""euch/enk""-Linie",FALSE,"Eschtlig vu Oettingen goht d Karlsruher Linie dr ""euch/enk""-Linie noo iber Weissenberg – Abenberg – Allerberg – Nürnberg – Hersbruck – Auerbach un Goldernach.",🔎
,,,"""euch-enk""-Linie",FALSE,"im Schwebisch (""mähet"" - ""mähet"" - ""mähet"") drännt, un im Oschte us dr ""euch-enk""-Linie, wu s oschtfränkisch ""euch"" vum bairische ""enk"" drännt.",🔎
3882,Germanen,Germane,germanische,FALSE,"Johrhundert sin di germanische Stämm, wu vu Oste chuu sin, all meh züe-n-ere Bedrohig wore.",🔎
,,,germanische Stämm,FALSE,"Vili vo de germanische Stämm si, wo si no im Oste vo Europa gläbt hai, zum Arianismus bekehrt worde und dr gotisch-arianisch Bischof Wulfila het d Bible uf Gotisch übersetzt.",🔎
,,,germanisches,FALSE,"D Greutuhnge (Greuthungi, Greothingi; ) sind e germanisches Volch gsii, und me het sen au scho ""Ostrogothi"" oder ""Austrogoti"" (Ostgote) gnennt.",🔎
,,,weschtgermanisches,FALSE,"D Franke sind es weschtgermanisches Volch gsii, wo i de Völkerwanderig im 4.",🔎
,,,Germanische,FALSE,"S Wort ""König"" chunnt us em Germanische (""kuningaz"") über s althochdütsche ""kuning"" und s middelhochdütsche ""künic"".",🔎
,,,Germana,TRUE,"Da ""Danuvius"" (d Donau) isch zwüscha Kelheim und Boiotro bi Passau Schtaatsgrenze vom Römischa Riich und gliichzitig Verteidigungslinie gegs d Germana gsi.",🔎
,,,Germaanie,FALSE,Sini milidäärische Erfolg in Germaanie und Pannoonie und sini Finanz- und Browinzpolitik zäichne e Bild vom e fähige Autokraat.,🔎
,,,gèrmanische,FALSE,"Scho sällemools sìn di gèrmanische Völcher ihri ùùmìttelbare Nochbre gsìì, wäge dem chömme ìn dèrre Zitt di èrschte gèrmanische Wörter ine wie zùm Bispììl ""kuningaz"" (Fìnnisch: „Chönig“, vù ""kuningaz"") odder ""rengaz"" (Fìnnisch: „Ring“, vù ""hrengaz"").",🔎
,,,germanischa,FALSE,"Johrhundat und setzt se zäm us däna zwoa Schprochgruppana, wo urschprünglich am witeschta usanad gsi sin: dia indischa Schprocha im Oschta und dia germanischa Gruppa (inkl.",🔎
,,,Germaneriiche,FALSE,"In Gallie, am Rhy und der Rhone, z Nordafrika un z Spanie sin Germaneriiche entstande, vu dene het sich aber numme s Wandaleriich in Nordafrika fer uabhängig erchlärt.",🔎
,,,germanischi,FALSE,Es sin germanischi Siidler gsi.,🔎
,,,germanischu Velker,FALSE,Dischi hent de bald uf dä Ubärräschtu vam weschtrömischu Rich und dä Richi va anneru germanischu Velker schini Vorherrschaft in Wescht- und Mittleuropa bigründut.,🔎
,,,germaanische Stämm,FALSE,"Dr Aëtius het sini Riwaale besigt und isch denn gege die germaanische Stämm ins Fäld zooge, wo ins Riich iigfalle si.",🔎
,,,germanischs,FALSE,"D Chamave si e germanischs Volk gsi, wo im 4.",🔎
,,,germaanische,FALSE,"Zsämme mit Westgoote und andere germaanische Völcher ""(gentes)"" het er in dr Schlacht uf de Katalaunische Fälder dr Aagriff vom Attila sine Hunne 451/2 chönne abweere.",🔎
,,,germanen,FALSE,"Gmachd hend se Boier, Vindeliker, Tektosagen, Helvetier ond d Rheingermanen en dr Zeid vo oogfähr 300 v. Chr.",🔎
,,,Germaanen,TRUE,I männgem Uufsatz aber verbindt er die bäide Theeme Namekund und Früegschicht und schrybt dän über Näme bi de Germaanen oder im alte Chuurrëëzie.,🔎
,,,germannischi,FALSE,"Do debi hän verschiedni Yflüss ä Roll gspiilt: s'lokal verschidni Gallische Substrat, verschiedni lokali Eigeheite un d'verschiide starki germannischi Bsidlig.",🔎
,,,westgermanische,FALSE,Zu de Franke im ethnologische Sinn zehlt me gwöhnli die westgermanische Stämm vo de,🔎
,,,Germaane,TRUE,"Do d Germaane e göttliche Urmensch Mannus chenet, isch es guet mögli, as d Vorstelig vomene Urmentsch Manus us de urindoeuropäischi Religioo stammt.",🔎
,,,Gèrmaane,TRUE,"Syni Schwèèrpünkt sind di antyken und mittelalterliche Spraache, Literatuuren und Kultuure vo de Gèrmaane gsy.",🔎
,,,germanisch,FALSE,S ésch àn d'üsserschti süedweschtli Üssdehnung vun de germanisch Bsiedelung z'r Zit vun de gross Migratione (frz.,🔎
3883,Johann Jakob Stehlin der Ältere,Johann Jakob Stehlin dr Elter,Johann Jakob Stehlin,FALSE,S historische Gebäud isch vom Archidekt Johann Jakob Stehlin im Ufdrag vom Kunstverein Basel entworfe und 1872 eröffnet worde.,🔎
,,,Johann Jakob Stehlin em Eltere,TRUE,Er isch dr Soon vom Archidekt und Politiker Johann Jakob Stehlin em Eltere gsi und dr Brueder vom Politiker Karl Rudolf Stehlin.,🔎
,,,J. J. Stehlin em Eltere,FALSE," Fabrik an dr Dalbe-Vorstadt 91, isch 1838/39 vom J. J. Stehlin em Eltere baut worde. Si isch um 1970 däilwiis entkärnt wor",🔎
3884,Freies Radio Wiesental,Freies Radio Wiesental,Radio Wiesental,FALSE,"S freie Radio Wiesental, ehemols ""Kanal Ratte"", sändet täglich vo 15 bis 3 Uhr uf sinere Frequenz 104,5 MHz vo de Hoche Möhr sin Programm mit ere Sändeleischtig vo 500 W in s Wiisetal un s Dreiländereck uf Hochdütsch.",🔎
,,,Kanal Ratte,FALSE,"Zuesätzlich zuer Friburger Frequenz 102,3 MHz deile sich RDL un d' Radio Kanal Ratte (RKR) d' Frequenz 104,5 MHz vom Sänderschtandort Hochi Möhr (500 W) im Wisedal.",🔎
3885,Narr,Narr,Blöödian,FALSE,"Noch em E. Götzinger häig s im ""Volksbuech"" über si Härkumft ghäisse: „Bei dem wald Melme genannt, in dem land zuo Sachsen, in dem Dorf Knetlingen, da ward Ulnspiegel geborn, und sein vater hiess Claus Ulnspiegel und sein Mutter Ann Witcken.“ Dr Eulenspiegel isch nit as e Blöödian umegezooge; er isch sine Mitmensche an Gäisteschraft, Verständnis und Witz wit überlääge gsi.",🔎
,,,Naarenidee,FALSE,Dr Mezger het si anne 1989 habilitierte mit ere Schrift zue dr Naarenidee un zum Fasnetbruuch.,🔎
,,,Häsdrääger,FALSE,"Saublõtèrè (odder am Hochrhy ""Sùblõtèrè"") wörred i dè schwôbisch-alemannischè Fasnet gnõ, wo vo dè Häsdrääger an ènèmè Steggè odder an èrè Schnùr meischtens übber m Grind gschwaait wörred.",🔎
3886,Gaußsches Eliminationsverfahren,S Eliminationsverfahre vom Gauss,Gaußsche Eleminationsverfahre,FALSE,S'bekannte Gaußsche Eleminationsverfahre basiirt do druf.,🔎
,,,gaußsche Eliminazionsverfaare,FALSE,"E diräkts Verfaare isch zum Bischbil s gaußsche Eliminazionsverfaare, wo d Löösig vom ene lineare Gliichigssüsteem liiferet.",🔎
3887,Vertrag von Paris,Verdrag vo Paris,Verdraag vo Bariis,TRUE,Mai 1857 im Verdraag vo Bariis anerkennt.,🔎
,,,Pariser Vertrag,FALSE,"het im Pariser Vertrag vo 1796 uf Mömpelgard verzichtet, under dr Bedingig, ass Frankriich sich wurd drfür iisetze, ass Württebärg mit rächtsrhiinische Gebiet entschädigt wurd.",🔎
3888,Seeschlacht bei Männedorf,Seeschlacht bi Mänidorf,Seeschlacht,FALSE,Oktober 1445 bi Mänidorf zunere Seeschlacht zwüsched Züri und Rapperschwil gäge Schwyz cho.,🔎
,,,Schlacht uf em Zürisee,FALSE,"Eender öppis Kuriooses isch d Schlacht uf em Zürisee bi Mänidoorf ane 1445 gsy, wo die verfindete Parteie mit regelrächte chlyne Chriegsschiff und mit Flööss uf enand loos sind.",🔎
3889,Quantenmechanik,Quantemechanik,quantemechanisch,FALSE,"Dass denno Fusione stattfinde, isch uf dr quantemechanisch Tunneleffekt zruckzfüehre.",🔎
,,,Quantetheorii,FALSE,"Im ene geniaale Überschüüme vo Ideä häig er beschlosse, mit ere bildnerische Löösig für d Quantetheorii aazfoo, und er häig dr Quanterealismus erfunde, zum d Schweerchraft in d Gwalt überchoo.",🔎
,,,kwantemechanische,FALSE,"Si undersuecht u. a. d Verdäilig vo de Elekdroone uf die kwantemechanische Energiinivoo und beschriibt die beobachtete Spektrallinie vo de Atom, dr Ufbau vom Perioodesüsteem vo de Elemänt und d Grundlaage für s Verständnis vo dr chemische Bindig.",🔎
,,,quantenmechanische,FALSE,"D'Chernzone bfindet sich aber ime bsundere quantenmechanische Entartigszuestand, was zue de Folg het, dass d'Energi znächst in d'Uflösig vu de Entartig investeert wird.",🔎
,,,Quantemechank,TRUE,"Göttingen isch zue sällere Zyt s fierend Zäntrum vu dr theoretische Physik gsii, do sin wichtig Arbete entstande fir d Quantemechank.",🔎
,,,quantenmechanisch,FALSE,"Mä cha sä quantenmechanisch mit em Dunneleffäkt erklääre, wo äänlig wie dr Alpha-Zerfall isch.",🔎
,,,Kwantemechanik,TRUE,In dr nitrelativistische Kwantemechanik wird d Wällefunzioon vom ene Däili as sini fundamentali Beschriibig verwändet.,🔎
,,,Quantutheorie,FALSE,"Nid zletscht isch är än langjehirge Zwiflär annär Nukleartechnik gsi, wa d'Quantutheorie ersch megli gmacht het.",🔎
3890,Laufen BL,Laufe BL,Laufener,FALSE,"Die bäide Stroompfiiler häi Fundamänt us Iisekessong und Beton ghaa, d Pfiiler si mit Laufener Chalchstäikwader druf ufgmuurt worde.",🔎
,,,Lauffen,TRUE,"Joorhundert abtrukt; eis Zitat chunt us dr Vogträchnig vo Lauffen us em Joor 1475 und heisst ""2 zug von Blawen, Zwingen mit zweyen lastwegen daz holtz zuo füeren.""",🔎
,,,Laufe,TRUE,"Dä tüütschschprachig Bezirk Laufe isch zwar katolisch, d Sprach hät aber 1975 zum Entscheid gfüert, bi Bärn z bliibe.",🔎
3891,Oberentfelden,Oberämpfälde,Oberämpfäude,TRUE,"Nochbergmeine si Schönewerd, Dänike, Kölike, Nedergösge, Oberämpfäude, Safewiu u Wauterswiu.",🔎
,,,Oberentfälde,TRUE,De Thomy Widmer chunnt us Oberentfälde.,🔎
,,,Oberänpfälde,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Suur sind Aarau, Buchs, Robischwil, Hunzeschwil, Gräniche, Oberänpfälde und Underänpfälde.",🔎
3892,Hofstetten bei Brienz,Hofstette,Hofstette bi Briens,FALSE,"D Nachburgmeinde si Lungere im Kanton Obwaude u Meiringe, Briens u Hofstette bi Briens im Kanton Bärn.",🔎
,,,Hofstette bi Brienz,FALSE,"Nachbergmäinde sind Giswil, Sachsle und Chärns im Kanton Obwalde, und Hofstette bi Brienz, Brienzwiler, Mäiringe und Haslibärg im Kanton Bärn.",🔎
3893,Weizen (Stühlingen),Wizä,Wizè,TRUE,"""Wizè-Pendel"") züe de Museumsbahn uff Wizè git.",🔎
,,,Wize,TRUE,Uffgrund vo de schwirigè geographische Verhältnis hät sell jedoch zwische Wize un Zollhuus-Blummberg è bitzelè anderscht uusgsäh.,🔎
,,,Wizä-Baanhof,FALSE,"Diè letscht Ortsumfaarung vo Wizä-Baanhof isch kurz nõch dè Johrduusigwendi, öppè im Johr 2001, gmacht worrè.",🔎
,,,Wizämer,FALSE,"Dè Fluss heißt am Obber- un Mittellauf ""Mèrèbach"", ab dè Wizämer Gemarkig ""Ehrèbach"".",🔎
,,,Wizä Baanhof,FALSE,"S Nadurschutzgebièt Auäcker lyt im Mittlerè Wuètèdal ; s Gebièt fangt unterhalb vu Grimmelzofè aa un gòt bis uff d Höchi vum Breschnegg, wo è bitzeli unterhalb vu Wizä Baanhof am rächtè Dalrand lyt.",🔎
3894,Laufenburg AG,Laufeburg AG,Laufeburg,TRUE,"Di alti, hölzerni, ziigeldeggti Holzbrùgg, wo de Baumeischter Blasius Balteschwiler vo Laufeburg am Aafang vùm 19.",🔎
,,,Laufeborg,TRUE,"Si esch öpe drey Kilometer nordnordwèsschtlech vom Bezerkshauptort, a de Hauptachse Brogg–Laufeborg.",🔎
,,,aargauischè Laufèburg,FALSE,"D Lauffèbrugg isch è Bogèbrugg, wo dè Hochrhy zwǜschè m südbaddischè un èm aargauischè Laufèburg übberschpannt.",🔎
,,,Loufeburg,TRUE,D Streki vom Baanhof Stei-Säckinge über Loufeburg chunt über ne längi Brügg mid ere Kurve über d Aare zum Baanhof vo Choblez.,🔎
,,,Lauffeburg,TRUE,"Z Lauffeburg isch d ""Städtlefasnacht"", wo vo Fasnachtsgruppe us de schwiizerischen und baadische Schwöschterstedt zäme organisiert wird.",🔎
,,,Laufèburg,TRUE,Dè Abschnitt zwischè Laufèburg un Murg isch vor è baar Johr zweigleisig uusbaut worre.,🔎
,,,südligi Deil,FALSE,"(Laufeburg isch 1801 vom Napoleon em Rhii nooch in zwei Helfte deilt worde, dr südligi Deil ghört zur Schwiiz (Kanton Aargau) und dr nördligi Deil zu Dütschland (Land Bade-Württebärg).)",🔎
,,,Groß-Laufèburg,FALSE,"D Hochrhybrugg isch è Strõßèbrugg, wo dè schwizer (Groß-Laufèburg) un dè dütsche Stadtdeil (Chly-Laufèburg) vo Laufèburg übber dè Hochrhy mitnand vobindèt.",🔎
3895,Fotografie,Fotografii,Foti,FALSE,"D Bilder, wo als Reprodukzioon vo Reprodukzioone ufgfasst und gmoolt si, erschiine, wenn si – wie au doo – nume abbildet wärde, in ere nöje Reprodukzioon und si eso reduziert uf das, wo si drvo usgange si, als Foti.",🔎
,,,Fotograf,FALSE,"Februar 1932 z Dresde) isch e dütsche Mooler, Bildhauer und Fotograf.",🔎
,,,Fotografy,TRUE,Aagfange met si mit Fotografy.,🔎
,,,Foto,FALSE,"Wo-n-ar d Technick vum Foto-Àbnamma entdeckt hàt, hàt sina Kàrriar a nèia Rìchtung gnumma.",🔎
,,,photographische,FALSE,"Dribernus isch si dr letzt Mond gsi, wo dur visuelli Teleskopbeobachtige entdeckt worre isch, späteri Entdeckige sin mitphotographische Ufnahme gmacht worre.",🔎
,,,fotografyrt,FALSE,"I dè folgendè Wuchè sin uff insgsamt 15 Flüüg vo dè beidè Flugboot ""Boreas"" un ""Passat"" fascht 600.000 km² Flächi übberflogè un fotografyrt worrè.",🔎
,,,Fotoseerie,FALSE,Mer chännt si allem fir iri grooßformaatige Tuschmoolerei uf Babyyr un iri Fotoseerie.,🔎
,,,fotografische Dokumänt,FALSE,D Stifdig Fondation Herzog isch 2002 gründet worde und isch e Baasler Museum für d Gschicht und Entwigglig vo dr Fotografii und d Gschicht vo dr Industriigsellschaft in fotografische Dokumänt.,🔎
,,,Fotigraf,FALSE,"Novämber 1976 z Baris; eigetlig ""Emmanuel Rudnitzky"" oder ""Emmanuel Radnitzky"") isch e amerikanische Fotigraf, Filmregisseur, Mooler und Objektkünstler gsi.",🔎
,,,photographisch,FALSE,Linsefernrohre un Spiegelteleskope chänne visuell oder au photographisch gnutzt werre.,🔎
,,,Photographi,FALSE,"Mit dr Erfindig vum Fernrohr het si intensive Erforschig ab 1609 agfange – mit Höchepunkte dur im Hieronymus Schröter si ""Selenotopographie"" 1791, die langbrennwittig Photographi ab 1890 un d'Ruumfahrt ab 1959.",🔎
,,,Fotografi,TRUE,"Juli 1970 z Stoufa, Bayern) isch e dytschi Schauspiileri, Filmmacheri un Fotografi.",🔎
,,,Fotigraaf,FALSE,"Januar 1898 z Guildford im County Surrey; äigentlig Charles Lutwidge Dodgson) isch e britische Schriftsteller us em viktorianische Zitalter, Fotigraaf, Mathematiker und Diakon gsi.",🔎
3896,Arkadien,Arkadie,arkadische,FALSE,"De Aipytos isch de Soo vom Kresphontes und vo de Merope, de Töchter vom arkadische König Kypselos.",🔎
,,,arkadischi,FALSE,"In dr profane Moolerei het mä Trompe-l’œils hüfig iigsetzt, zum unklaari Ruumzueschnitt esthetisch verbessere oder au fantasiivolli Usblick uf arkadischi Landschafte us de Woonrüüm mööglig mache.",🔎
,,,Arkader,FALSE,"nochdem Messenie frai woren isch, hend d Arkader Asine aagriife wo witterhin e spartanischi Periökestadt bliben isch, und hend d Vorstadt verwüestet.",🔎
3897,Wertheim,Wertheim,Wärtheim,TRUE,"Baddè-Württèbärg hèt im Berych vo dè Städt Freudèbärg un Wärtheim uff öppè 25 km Längi Aadeil am linkè Mainufer, s rächte Ufer ghört zuè Unterfròngn.",🔎
,,,Werde,FALSE,"Dr Asal isch z Ättene uf s Realgimnasium gange, derno z Werde am Main un z Charlsrue uf s Gimnasium un het anne 1907 s Abitur gmacht.",🔎
,,,Wärde,FALSE,Si isch nocherdani zum Fritz Schilling in d Schweizer Stube z Wärde gange.,🔎
3898,6. September,6. Septämber,6. Septämer,TRUE,"wara z Rumäniä; † 6. Septämer 1972 z <a href=""F%C3%BCrstenfe",🔎
,,,6. Septembr,TRUE,""">1911 en Zürich, † 6. Septembr 1977 en Ze",🔎
,,,6. Septamber,TRUE,a> 1933 z Neuilly-sur-Seine; † 6. Septamber 2021 z Pàris</,🔎
3899,Nasal (Phonetik),Nasaler Konsonant,Nasale Konsonante,FALSE,In vile Sprooche chömme Nasalvokal als Allophon näbe oder zwüsche Nasale Konsonante (wie [] oder []) vor.,🔎
,,,nasale,FALSE,Es bezeichnet een palatale nasale Konsonant und wird i dr alphabetische Reihefolg zwüsched N und O iigordnet.,🔎
,,,Nasale,FALSE,"Zu dem zelled im Düütsche d Gruppe vo de Obstruente (Plosive, Frikative, Affrikate) und d Gruppe vo de Sonorante (Liquide/Laterale, Nasale) sowie dr Halbvokal oder Halbkonsonant //.",🔎
,,,Nasal,FALSE,"Drei Vokal vum Vosgien chömme im Französische nüt vor: dr Nasal ""in"" isch würkli e [], im Standardfranzösisch isch des sunscht d Nasalierig vumene andre Vokal, nämli [].",🔎
,,,Nasalkonsonant,FALSE,Sùnscht wäre im Wiisedaal überall ùnterem Yyflùss vùm Hochdütsche d Forme mit em Nasalkonsonant bruucht worde.,🔎
,,,nasale Konsonant,FALSE,"Lengi Nasalität Vor, nooch oder zwüscheme nasale Konsonant (//, // un //) sin d'Vokäl nasalisiert, allerdings weniger starch wie z. B.",🔎
,,,Nasali Konsonante,FALSE,"E sälteni foneetischi Psunderheit vo de Lushootseed-Dialäkt isch, ass si keini Nasali Konsonante könne.",🔎
3900,Landkreis Waldshut,Landchreis Waldshuet,Landchrais,FALSE,"Dr Landchrais Rautweil (verhochdytscht ""Rottweil"") isch e Landchrais z Baade-Wiirdebäärg ùn bschdood us ehemals Wiirdebärgische, Baadische ùn Hohezollerische Oordschafde.",🔎
,,,Kreis Waldshuèt-Düèngè,FALSE,S Eggbergbeggi lyt uff èm Eggbärg bi Säckingè im Kreis Waldshuèt-Düèngè z Badè-Württèbärg.,🔎
,,,Landchrais Waldhuèt,TRUE,"Sini Gmeindè sin übberwigend im vogrößertè Landchrais Waldhuèt uffgangè, dè dõdemit dè Rächtsnõchfolger vom Landchrais Waldshuèt worrè.",🔎
,,,Landchrais Waldshuet,TRUE,"Der Fenschtergügsler isch e Dialäktschbalde, wù vù ane 1989 bis 2005 im ""Alb-Bote"" vom Landchrais Waldshuet erschiinen isch.",🔎
,,,Waldshüet,FALSE,De Hotzewald lìt z Sǜǜddüttschland an de Schwizzer Gränze ùn erstreckt sich ǜber d Landchreis Lörrach ùn Waldshüet.,🔎
,,,Kreis Waldshut,FALSE,"D ""Löweschdadt"" Bonndorf im Schwarzwald isch e Schdadt im Kreis Waldshut in Baden-Württemberg.",🔎
,,,Lancchreis Waldshuèt,TRUE,"Si isch è Wòrzeichè vom Chleggau un vom öschtlichè Lancchreis Waldshuèt un thront uff èm Chlynè Randè un übber m Chleggau, wo sich nördlich vo dè Burg erschtreggt.",🔎
,,,Landchrais Waldshuét,TRUE,Kapèllèhaaldè - Wüèschtè See isch è Naturschutzgebièt im Chleggau bi Dettighoffè im Landchrais Waldshuét un gränzt im Nordè a dè Kanton Schaffuusè.,🔎
,,,Krais Waldshuet,FALSE,"Ass dr Oberdorfer e Maischter in dr Daarstellig vum Vegetazioonsmosaik in Woort un Skizze gsii isch, zaigt si in syne Gebietsmonografie, zem Byschpel vu dr Wuetachschlucht, vum Kraichgau, vu dr Boor, vum Sohlberg, vum Schauinsland, em Krais Waldshuet, em Allgai un au in verschiidene Chuurzdaarstellige.",🔎
,,,Landchreis Waldshüet,TRUE,"Ebedinge (Hochdütsch: ""Ewattingen"") isch e Ortsdeil vo Wüetach im Landchreis Waldshüet.",🔎
,,,Landchreis Waldshuèt,TRUE,D Wuètèschlucht isch e kleini Schlucht am nord-öschtliche Rand vom Landchreis Waldshuèt.,🔎
,,,Landkreis Waldshuet,TRUE,"Dr Landkreis Lörrach isch e Landkreis im üsserschte Südweste vom Bundesland Bade-Württeberg (Dütschland) un grenzt im Süde an d' Schwyz (Kanton Basel-Stadt, Basel-Land un Aargau), im Weschte an's Elsass (Frankriich), im Norde an de Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald un im Oschte an de Landkreis Waldshuet.",🔎
,,,Landchräis Waldshuet,TRUE,Im Norde isch de Rhy d Gränze zu Tütschland (Landchräis Waldshuet).,🔎
,,,Landschrais Waldshuèt,TRUE,Wittlekofè isch èn Stadtdeil vo dè baddischè Stadt Bõõdorf im Landschrais Waldshuèt.,🔎
,,,Landchreis Waldshuët,TRUE,Bernau im Schwarzwald isch e Dorf und e Gmeind im Landchreis Waldshuët z Bade-Württeberg.,🔎
,,,Landchrais Waldshuèt,TRUE,Gaiß-Waldkirch isch 1939 an Landchrais Waldshuèt übbergangè.,🔎
,,,Landkreis Waldshuèt,TRUE,"Es lyt bi Herrischryd (Ortsdeil Hornbärg) un bi dè Stadt Wehr im Landkreis Waldshuèt z Badè-Württèbärg uff dè Kuppè vom Langè Eck, èm högschstè Bärg vom Hotzèwald.",🔎
,,,Landkrais Waldshuet,TRUE,Harplinge isch e chlins Dorf im Hotzewald mit rund 700 Iwohner un isch de östlichst Stadtdail vu Bad Säckinge im dytsche Landkrais Waldshuet am Hochrhi u nid wit vu de Schwizer Gränze.,🔎
,,,Waldshuet,FALSE,"Vor em schwizerische Choblez, nid wit vo Waldshuet entfärnt, fliest vo dytscher Siite her de Zämmefluss us Steina, Schlüècht und Wuètè in Rhy.",🔎
,,,Waldshuèt,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
3901,Deutsche Reichsgründung,Die dütschi Riichsgründig,Riichsgründig,FALSE,"Gschichtlig isch er e Vorstuefe in dr Bildig vom e dütsche Nationalstaat gsi, wo mit dr Riichsgründig verwirklicht worde isch.",🔎
,,,1871 gründetè Dütschè Rych,FALSE,"Diè èrschtè im Eigètum vo dè 1871 gründetè Dütschè Rych befindliche Ysebaa isch d „Rychsysebaa“, derrè iri ""Kaiserlichi General-Direktion vo dè Ysebaanè vo Elsass-Lothringè"" iren Sitz z Straßburg gha hèt.",🔎
,,,dütsche Riichsgründig,TRUE,"Dr Chrieg isch dr dritt und letscht vo de Dütsche Einigungschrieg und het zur dütsche Riichsgründig gfüert, wo dr Bismarck aagsträbt het.",🔎
,,,Gründig vom dütsche Riich,FALSE,"Januar aagfange, em Jooresdaag vo dr Gründig vom dütsche Riich z Versailles im Joor 1871 aagfange.",🔎
3902,Minnesang,Minnesang,Minnesänger,FALSE,"Es sind es paar Gedicht vo Minnesänger us dere Regioon erhalte, öppe vom Hesso vo Rynech, em Steinmar, em Werner vo Hombärg und em Walter vo Klinge – der Aargau mit syne vile Burgen und adelige Familene muess es guets Pflaschter für die Kunscht gsi isy.",🔎
,,,Minnelieder,FALSE,"– inhaltlig grubbiert – 90 Lieder (Minnelieder) und 150 Sangsprüch überliiferet; usserdäm e religiöse Liich (wo, je nochdäm weli Fassig mä interpretiert, e Dreifaltigkäits- oder e Marieliich isch).",🔎
3903,Dürnau (Landkreis Göppingen),Dirne,Dirnao,TRUE,"An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).",🔎
,,,Huere,FALSE,"In de drei Stöck im Durm über em Doorbooge het s sächs so genannti ""Gfangeschafte"" gha: Aber nid nume Huere si im Spaleschwibbooge inhafdiert gsi, au dr Andrea Zamometić, dr Erzbischof vo Granea, isch im Durm gfange gsi, won er sich vom Papst <a href=""Sixtus%20IV.",🔎
,,,Dirnau,TRUE,"Au Kanzach, Allmannswyler, Betzewyler un Dirnau ghere zum Fäderseegebiet.",🔎
3904,Piz Bernina,Piz Bernina,Bernynagebiet,FALSE,"Bi Samaade flüsst dr Flaz, wo vo Pontresyna usem Bernynagebiet abechunt, unden a dr Pischte vom Flugplatz Samaade vo rächts in Inn ine.",🔎
,,,Piz Bernyna,FALSE,"und em ""Piz Bernyna"" (4049 m.ü.M.).",🔎
3905,Internationaler Währungsfonds,Dr Internazional Wäärigsfond,Internazionale Wäärigsfond,TRUE,"Mä sött d Wältbank nit mit em Internazionale Wäärigsfond (IWF) verwäggsle, au wenn bäidi Instituzioone zur gliiche Zit gründet worde si und iiri Sitz nooch zu enander si.",🔎
,,,Internazionaale Wäärigsfoo,TRUE,D Liste vo de Länder noch em Bruttoinlandsbrodukt bro Chopf enthaltet e gordneti Dabälle vom nominaale Bruttoinlansbrodukt bro Chopf noch Schetzigen vom Internazionaale Wäärigsfoo.,🔎
,,,Internationale Wehrigsfond,TRUE,"Drotz dr intänsive Verhandlige sin 1979 d Beziehige zum Internationale Wehrigsfond abbroche, d Wirtschaft het stagniert.",🔎
,,,Internationale Währigsfonds,TRUE,"Washington isch au no Sitz vom Internationale Währigsfonds, vo dr Wältbank und vo dr Organisation vo de amerikanische Staate.",🔎
,,,Internazionale Wäärigsfon,TRUE,"""-Instituzione"", d Wältbank und dr Internazionale Wäärigsfon (IWF), gründet.",🔎
,,,IWF,FALSE,Anne 1990 isch dr Staat braktisch bankrott gsi un het syyni Schuldezahlige an d Wältbank un dr IWF mieße yystelle un bi dr Uusgabe – des heißt Ghälter vu Aagstellte un Unterstitzigsleischtige fir Studänte – arg spare.,🔎
,,,Internazionale Wäärigsfonds IWF,FALSE,"Es gääb au nid gnueg Dransbaränz und demokratischi Legitimazioon vo internazionale Gremie wie dr Wälthandelsorganisazion WTO, vom Internazionale Wäärigsfonds IWF oder dr Wältbank.",🔎
,,,Internationale Währigsfond,TRUE,"Au unter em Druck vu dr Organistation vu dr Amerikanische Staate hän sich d USA aber 1994 zue dr militerische Intervention Operation Uphold Democracy entschide un hän dr Aristide in syy Amt zruckchehre loo, sin hän aber d Bedingig gstellt, ass er sich ab jetz mit dr Wältbak un em Internationale Währigsfond abstimmt, an d Regle vu dr Märtwirtschaft haltet un e Dail vu syyne Rächt an s Barlemänt abgit.",🔎
,,,Internazional Wäärigsfonds,TRUE,"D Wältbank un dr Internazional Wäärigsfonds sind eis woorde, iires Früeligsträffe nit als füsischi Taagig z mache, sondern nume virtuell über s Internet.",🔎
3906,Kaiseraugst,Kaiseraugst,Kaiseraugscht,TRUE,No i dr republikanische Zyt si d Koloniè Colonia Julia Equestris (hüt Nyon) und Augusta Raurica (hüt im Biet vo Kaiseraugscht) gründet worde.,🔎
,,,Chaiseraugscht,TRUE,De Chnodomar hät de Barbatio bi Rauracum (Chaiseraugscht) chönne zruggschlo.,🔎
,,,Käiseraugscht,TRUE,"Derno het si vu 1988 bis 2011 z Ludisburg, z Rhyfälde, z Löörech un z Käiseraugscht in verschidene Firmene im Personal-, Finanz- un Rächnigswäse/Organisation gschafft.",🔎
,,,Chaiseraugscht AG,FALSE,De Ortsdeil Herte litt usserdem an de Schwizer Gränze gegenüber vo Chaiseraugscht AG.,🔎
3907,Langues d’oïl,Langues d'oïl,Oïl-Schprôch,FALSE,Französisch isch e Oïl-Schprôch un ghört zur Galloromanische Schprôchfamilie.,🔎
,,,romànische,FALSE,"Derzüe redet mer z Màrkìrisch öi e romànische Dialekt, wie zem Welche un domìt zem Lorrain ghert.",🔎
,,,romànisch,FALSE,Un àn de Grenz mét d'r romànisch Walt.,🔎
,,,Oïl,FALSE,"""Aître"" kààt àui vum Oïl ""aitre, atrie, aistre"" schtàmma un kààt „Kìrìchplàtz“ odd’r „Kìrìchhoof“ bediita.",🔎
,,,Langue d'oïl,FALSE,"Gallo (vo Bretonisch ""gall"" ‚Franzos‘) isch e Langue d'oïl wo im Oschte vo dr Bretagne, dr Oberbretagne (""haute-Bretagne"") z Frankrych gschwätzt wird.",🔎
,,,Langue d’oïl,FALSE,"Im Kanton Jura isch es öppis vo der alte Sprooch i der Freigrafschaft, s Franc-comtois, won e regionali Variante vo der französische ""Langue d’oïl"" isch, und au verströiti Oort a der Landesgränze wyter im Weschte ghööre zum däm Dialäktruum.",🔎
3908,Fällanden,Fällande,Fälande,TRUE,"A d Gmeind gränzed d Ort Uschter, Nänike, Voletschwyl, Schwèrzebach und über em See sind Fälande und Muur.",🔎
,,,Fällandä,TRUE,S' Ergäbnis isch di hüttig 380-Kilovolt-Läitig vu Sils im Domleschg über Bänggä uf Fällandä.,🔎
3909,Rumänien,Rumänie,rumänischen,FALSE,"Anne 2009 het si d Schwyz bim ""Gregoriu International Festival"" in dr rumänischen Stadt Brăila verdrätte mit e sälber komponierte Titel „Il chante avec les anges” (alem.",🔎
,,,Rumäänia,TRUE,"Joohrhundert sìnn vor àllem d’ Nàzionààl- un Verainsmànnschàfta vu dr Sowjetunioon d’ schtärkschta ìn dr Walt gsìì, wia àui d’ Nàzionààlmànnschàfta vu dr Tschechoslowàkäi (bii da Manner) un vum Jàpàn (bii da Fràuija) un d’ Verainsmànnschàfta-n-üss Rumäänia.",🔎
,,,Rumänje,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,Romänie,TRUE,"Oradea (Ungarisch:""Nagyvárad"", Dütsch:""Großwardein"") isch e Stadt z Siebebürge z Romänie.",🔎
,,,Rumäänie,TRUE,"Juni 1903 z Piatra Neamț, Rumäänie; † 12.",🔎
,,,rumänisch,FALSE,"De latynisch Name isch ""Debretinum"", de dütsch ""Debrezin"", de tschechisch und slowakisch ""Debrecín"", de rumänisch ""Debreţin"" und de polnisch ""Debreczyn"".",🔎
,,,rumänischi,FALSE,Diè rumänischi Staatsysnbaa CFR hèt zwischè 1947 un 1959 282 Lokomotyvè als BR 150 nõchbaut.,🔎
,,,Volksrepublik Rumänie,FALSE,Er hät vo sinere Unabhängigkeit 1881 bis zu de Usrüefig vo de Volksrepublik Rumänie 1947 existiert.,🔎
,,,Rumäniè,TRUE,"uff dè Staatsbaansischteem Myanmar un Simbabwe sowiè uff Induschtry- un Landwürtschaftsbaanè in Kuba, Indonesiè, Bosniè-Herzegowina, Swasiland, Rumäniè un dè Volksrepublik China.",🔎
,,,Rumäne,FALSE,Seltener wird dr Begriff uf d Rumäne bezoge.,🔎
,,,Zändralrumänie,FALSE,Als typisch ungarischi Chùnscht aaglüegt wìrd au di farbebrächtigi Stìckerei vù Kalocsa (Bács-Kiskun) odder di bemoolte Gfääß vù Korond (hǜt z Zändralrumänie).,🔎
,,,rumänische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,Rumäniä,TRUE,Juli 1945 z Temischwara z Rumäniä; † 6.,🔎
,,,Romäne,FALSE,"Es hät (2002) 206.527 Ywohner; do devo sin 70,4% Romäne, 27,5% Ungarn un 2,1% Roma, Dütschi, Slowake un Jude.",🔎
3910,Vorderrhein,Vorderrhii,Vorderrii,TRUE,"Obersaxe Mundaun lit uf ere Terasse uf da rächta Talsite vom Vorderrii, a da Nordflanka vom Piz Mundaun zmizt i da Surselva.",🔎
,,,Vorderrhi,TRUE,"Di äint Streggi füehrt em Vorderrhi nache bis uf Disentis, und det gits ä Fortsetzig unter dr Matterhorn-Gotthard-Bahn.",🔎
,,,Vorderrhytal,FALSE,"Es isch di weschtlichschti Gmeind vum Kanton Graubünde, si foot am Oberalppass aa un isch demit di oberscht Gmeind vum Vorderrhytal, de Surselva.",🔎
,,,Vorderhy,TRUE,"S Tal verlauft vo Süde nach Norde, und d Rabiusa flüüsst dur s dure und münded bi Versam noch em Versamertobel im Gebiet vo de Ruinaulta, de grosse Rhiischlucht, vo rächts in Vorderhy.",🔎
,,,Vorderrhytaal,FALSE,"Usem nüünte Joorhundert isch au en Informazioon über Laschtwäge im Alperuum überliferet: Im Urbaar vom Rychsguet z Churräzie stoot d Vorschrift, ass bimene Chriegsufgebot sofort zwölf Säumer usem Vorderrhytaal mit Chääre zu der Transportkolonne, em ""Tross"", vom karolingische Rychsheer müesste go.",🔎
,,,Vorderrhy,TRUE,Em Rhy siner beide Quellflüss Vorderrhy und Hinderrhy entspringe im Schwizer Kanton Graubünde.,🔎
,,,Vorderrhydaal,FALSE,"oder ""romontsch sursilvan"", au Surselvischi Sprooch, Oberländisch oder Oberländer Romanisch, friener au „Churwelsch“) isch eis vo de fümf Idiom vùm Rätoromanische, ùn wird im Bündner Oberland im Vorderrhydaal gschwätzt.",🔎
,,,Vorderryhtal,FALSE,"Obersaxe lait uff ere Terasse uff de rächte Talsyte vum Vorderryhtal, uff de Nordflanke vum Piz Mundaun in de Surselva.",🔎
,,,Vorderrhiital,FALSE,Bi Disentis überquert si s Vorderrhiital.,🔎
3911,Technologie,Technologii,technologisch,FALSE,Israel hät e technologisch hoch entwickleti Märtwirtschaft mit hochem Staatsaatäil.,🔎
,,,technologischi,FALSE,I de Gsellschaft hend technologischi Neuerige noii Lebensumschtänd für d Arbeiter gschaffe und di volkstümlichi Press ä nois politischs Sälbschverschtändis gschaffe.,🔎
,,,täcknischa Grääter,FALSE,"Ìnfraschàll gìtt’s ìwweràll ìn dr nàdììrliga-n-Umgaawung, àwwer kààt àui kìnschtlig ärziigt wara, zem Biischpììl dur Verkehr odd’r dur täcknischa Grääter.",🔎
3912,Esslingen am Neckar,Esslenga am Neckor,Oberesslenga,FALSE,"Wia des Mädle zwelf Johr alt gwäa ischt, hot sich ihr Vaddr vom Milidär en Ruhestand vrsetza lau ond a Landguad en Oberesslenga kauft.",🔎
,,,Esslinge am Neckar,TRUE,"Die 10 größte Stadtgmeie vu Bade-Württeberg sin Stuegert, Manne, Karlsrueh, Friburg im Brisgau, Heidelberg, Heilbronn, Ulm, Pforze, Reutlinge un Esslinge am Neckar.",🔎
,,,Essleng,FALSE,Haed isch Fildorsdadd mid saene 46.000 Aewonor (2018) nåch Essleng d zwåedgraesda Sdadd em dichd besiidlda Landgraes Essleng.,🔎
,,,Esslenga am Neckr,TRUE,"Zo dr Schwäbischa Dichterschual ischt 1831 noh dr Seracher Dichterkreis drzuakomma, benannt nôch-em Schloss Serach bei Esslenga am Neckr.",🔎
,,,Esslenge,FALSE,"Bi Wenau, wo d Fils in Negger flüsst, macht er e starche Rank und flüsst den geg Nordweste a Esslenge vorbii und ab Stuggart flüsst er wider me oder weniger geg Norde.",🔎
,,,Esslenga am Necker,TRUE,"Als Seracher Dichderkreis bezoichnet mr a Vorsammlong vo ibrwigend schwäbische Dichter, wo a Zeitlang emmer môl wiider em Schlessle vo dr Ortschaft Serach (heitzodag a Stadtdoil vo Esslenga am Necker) zammakomma send.",🔎
,,,Esslenga am Neggr,TRUE,Oktobr 1960 en Esslenga am Neggr) ischt a deitschr Opern- ond Konzertsengr gwäa.,🔎
,,,Esslenge am Necker,TRUE,"Si isch d Chreisstadt un di grescht Stadt vum Landchreis Ludisburg, un no Esslenge am Necker di zwotgrescht Mittelstadt vu Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Esslenga,FALSE,"Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.",🔎
3913,Temperierte Stimmung,Temperierti Stimmig,temperyrt,FALSE,"Dè Grund dõdefür lyt i dè Stimmig, denn s Euphonium isch è ehnder rein gschtimmt, wôôrend s Tenor- un s Barydònhorn temperyrt gschtimmt sin.",🔎
,,,Temperyrti Stimmig,TRUE,"È subberi Stimmig in allnè Donartè mit nu zwölf Donschtufè git s nit; sèllèwäg müèn Kompromiss ygangè wörrè (luèg Temperyrti Stimmig, Wooltemperyrti Stimmig, Subberi Stimmig bi Taschteinschtrumänt).",🔎
,,,temperierti Stimmig,TRUE,"Sini Zitgenosse häi sis ""Neues musikalisches System"" aber abgleent, wil jetz, wo s ""Hammerklavier"" ufchoo isch, mä die temperierti Stimmig vorzooge het.",🔎
,,,glychschwebend temperyti Stimmig,FALSE,"Bach diè glychschwebend temperyti Stimmig odder ""Temperyrti Stimmig"".",🔎
3914,Amt Schenkenberg,S Amt Schänkebärg,Amt Schänkebärg,TRUE,"Vo de Burg Schänkebärg us hei d Bärner s Amt Schänkebärg verwaltet, wo d Bärner im 1460 bsetzt hei.",🔎
,,,Schänkebärg,FALSE,"Er het sech bis Ändi 2021 us de ehemalige Ämter Bözberg, Schänkebärg ond em Äigeamt, was öppe im Gebiet bäidsyts vom Bözberg, vom Gäissbärg ond s Birrfeld zwösche Aare ond Rüss omfasst, zammegsetzt.",🔎
,,,Herrschaft Schänkebärg,FALSE,1460 hend d Bärner d Herrschaft Schänkebärg militärisch bsetzt.,🔎
3915,Kabinett Müller I (Baden-Württemberg),Kabinett Müller I (Bade-Wirttebärg),„Quasi-Allbarteiekoalition“ gfiert wore,FALSE,"Septämber 1953 isch unter em Minischterbresidänt Gebhard Müller (CDU) e „Quasi-Allbarteiekoalition“ gfiert wore, nume d KPD isch nit derby gsii.",🔎
,,,Kabinett Müller I,FALSE,D Zämesetzig isch di nämlig gsii wie im Kabinett Müller I.,🔎
3916,Website,Websäit,Websyte,TRUE,"Facebook isch e Websyte zum Bilde un Unterhalte vu soziale Netzwärch, wu vu dr Firma ""Facebook Inc."" mit Sitz im kalifornische Palo Alto bedribe wird.",🔎
,,,Webadräss,FALSE,"Typosquatting isch e Form vo Cybersquatting, wo druf berueht, dass e Person e Webadräss in eme Webbrowser versähentlich falsch iitippt un drno uf e alternativi Syte gfüehrt wird wo eme Cybersquatter ghört.",🔎
,,,websitta,FALSE,Pornhub ìsch a Pornowebsitta vum kànàdischa Unternamma Mindgeek.,🔎
3917,Parlamentarische Republik,Parlamentarischi Republik,parlamäntarischi Republik,TRUE,De Freistaat Sachse isch e parlamäntarischi Republik.,🔎
,,,Parlamentarischi Republiik,TRUE,D'Staatsform vu Italie isch e Parlamentarischi Republiik mit eme Presidänt als Chef vu de Regierig.,🔎
,,,parlamentarische Republike,FALSE,"Republike, wo dr Präsident nit au no Regierigschef isch und wo s Staatsoberhaupt hauptsächlig repräsentativi Funktione usüebt, ghöre zu de parlamentarische Republike, wenn der Regierigschef under dr Kontrolle vom Parlament stoht.",🔎
3918,Kamm,Strääl,glattkämmt,FALSE,"Die wärde am Hinterkopf in zwei gliichmässigi Sträng ufteilt, glattkämmt und gegeläufig um de Kopf glegt.",🔎
,,,Daschekamm,FALSE,"Er het under anderem Skizze vu Gräte wie ä Kombination us Kerze un Spiegel zaichnet, um dodemit s'Leecht durs ganz Hus laite z'chänne, ä automatische Tomatenginner, ä Daschekamm, wo au als Bsteck het verwendet werre chänne un ä Art Vorläufer vum Kugelschrriber.",🔎
3919,St. Gallen,Sanggale,Sant Gallä,FALSE,Si sind dur das zwüsche Sant Gallä und Gänf iigsetzt wordä.,🔎
,,,San-Galle,FALSE,Rappi-Jona isch mit Iwohner () die zweitgröscht Stadt im Kanton – noch de Stadt San-Galle.,🔎
,,,St.Gallä,FALSE,"S Gebiät wird vo beidnä Siitä vo dä zwei Flüssli Goldach und Steinach iigschlossä.  Nachbuurgmeindä sind Berg, Steinach, Tübach, Goldach, Undereggä, St.Gallä und Wittäbach.",🔎
,,,Sanggalla,TRUE,"Liachtaschta isch a Land i da Alpa, wo am Rhii lit und umgeba isch vo da Schwizer Kantön Sanggalla im Weschta und Graubünda im Süda und em östrichischa Bundesland Vorarlbärg im Oschta.",🔎
,,,Sanggaller,FALSE,Benken SG) isch es Dorf und e politischi Gmeind im Sanggaller Tail vu de Linthebeni.,🔎
,,,Sanggallen,TRUE,Dr Eginolf isch us ere Familie vo dr Oschtschwiiz cho und z Sanggallen ufgwachse.,🔎
,,,St. Galle,FALSE,"Chraaleff git s e Bahnhof, wo Aschluss in Richtig St. Galle und Wyfelde hät. Usserde",🔎
,,,Stadt Sanggalle,FALSE,D Henderländer Gmänd Herisau liit im Südweschte vo de Stadt Sanggalle ond südlech vo Gossä a dä Glatt am Jakobswäg vo Rorschi of Ääsidlä.,🔎
,,,Sankt Galle,FALSE,"Drnoch hot sich Raveschburg aber um 1390 mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galle, Lindau, Wanga (Allgai) und Buchhorn (d Altschtadt vom Hafe) zom Bodaseebund zsamma gschlossa.",🔎
,,,San Gallä,FALSE,Jänner 2005 bis Endi 2012 ä politischi Gmeind vom Kanton San Gallä i dä Schwiz gsi.,🔎
,,,St. Galla,FALSE,orda mit Glarus und St. Galla. Graubünda bildet d Landäsgränza vo da Schwiiz mi,🔎
,,,Sangalä,TRUE,Dä Kanton isch dur zwei Autobahne (A1 und A7) und zwei Schnällzugsachse (Züri–Konschtanz/Romanshorn und Zürich–Sangalä) mit dä Zentre i de Schwiiz und em nöche Usland (Tütschland und Öschterich) verbunde.,🔎
,,,St. Galle,FALSE,"ge Kantön Glarus un St. Galle, ussdännt. Im Nordweschte isch s Romanisch bis zu",🔎
,,,Sanggalle,TRUE,Z Sanggalle werd am Fasnachtssamschtig de «Ehren Födlebürger» erküürt und mit ere Kanoone in Ehre-Föbü-Himmel beförderet.,🔎
,,,Stadt Sanggale,FALSE,StG: Stadt Sanggale UT: Undertoggeborg NT: Noitoggeborg OT: Obertoggeborg W: Weerdeberg S: Sargaas,🔎
,,,Sankt Galla,FALSE,"Raveschburg isch zsamma mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galla, Pfulladorf, Zirich ond Lindau Mitglied vo dr ""Konschtanzer Gsellschaft"" gwäa ond do drmit au vom 1331 grindeta Schwäbischa Schtädtebund.",🔎
,,,sanggalische,FALSE,"Für d Lüüt aber isch de Vatter echli gaar z freisinig gsy, und drum isch d Familie dänn ewëggzüglet uf Chrommenau im sanggalische Toggeburg, wo de Vatter hööch über em Doorff im Fosen oben es Huus gchaufft ghaa hät.",🔎
,,,Sangalle,TRUE,Während de letschte Johrzehnt hät sich bi villne Lüüt (vor allem im Mittel- ond Vorderland) de Dialekt a dem vo Sangalle aagleche und isch demnor ä ke Markäzächä meh.,🔎
,,,Stadt St. Gallä,FALSE,S Gmeindegebiet schlüsst sich unmittelbar as öschtlichi End vo de Stadt St. Gallä aa und breitet sich Richtig Bodäsee uus.,🔎
,,,Sanggala,TRUE,"Sini Eltara, d Anna Welti vo Sanggala und der Karl Friedrich Meinherz, hen aber nia z Maiafèld gglèbt.",🔎
,,,Sanngalle,TRUE,Vu 35 ab het dr Georg Thürer an dr Kantonsschuel un an dr Sekundarlehramtsschuel z Sanngalle Gschichtsunterricht gä.,🔎
,,,Sankt Fyde,FALSE,März 1803 z Sankt Fyde; † 16.,🔎
,,,Sanggaue,FALSE,D A1 vo Sanggaue uf Gämf füert dür ds Mittuland u dur d Stadt Bärn.,🔎
3920,Winterthur,Wintertuur,Winterdur,TRUE,"Er het aber für churzi Zite au z Thun, Soledurn, Winterdur und Münche gwohnt.",🔎
,,,Winterthurer Fasnacht,FALSE,"D Fasnetsverbrennig wiä obe bschriebe würd gmacht in Laufeburg, Bad Säckinge, Winterthurer Fasnacht, Solothurn, Wigoltinge, Tägerwiile, Chrüzlinge un an viele andre Ort.",🔎
,,,Wülflingen,FALSE,"1816 isch er Pfarrvikar z Mönchaltorf worde, und drno het er z Wülflingen und z Wädischwyl gschaffet.",🔎
,,,Winterduur,TRUE,"1974 und 1975 het si no Retrospektive in de Museum vo Stockholm, Winterduur und Düsburg gha.",🔎
,,,Vitodurum,FALSE,D Stross wod d Römer vo Vindonissa nach Vitodurum gha hend isch übers Gmeindsgebiet gange.,🔎
,,,Winti,FALSE,Hettlinge lyt nördlich vo Winti zwüschäd Winti und Schaffhuuse.,🔎
,,,Stadt Winterthur,FALSE,"Dr Grundbsitz vo de Kyburger het in dr erste Zit Gebiet vom Zürcher Oberland bis an d Thur umfasst, vor allem aber s gschlossene Grundäigedum um d Stadt Winterthur, wo meer oder weeniger em hütige Bezirk Winterthur entspricht.",🔎
,,,Wintertuurer,FALSE,"De Stadtzürcher Dialäkt ghöört mee oder weniger zur Seemundart, dezue ane git’s d Wintertuurer Mundart im Nordoschte vom Kanton, d Oberländer und d Underländer Mundart und der Ämtlerdialäkt weschtlich vom Albis im Söiliamt.",🔎
3921,Rückstoßantrieb,Rückstoossaadriib,Rückstoossadriib,TRUE,"E Rageete (vo ‚ was ud Düütsch «Spindle» heisst) isch e Flugkörper, wo mit eme Rückstoossadriib bewegt wird.",🔎
,,,Reakzionsaadriib,TRUE,"Flüssigkäitsrageetedribwärk si Reakzionsaadriib, wo hüte vor allem in dr Ruumfaart iigsetzt wärde.",🔎
3922,Münsterplatz (Basel),Dr Basler Münsterblatz,Münsterblatz,FALSE,Am Daag vor em Aschermittwuch het uf em Münsterblatz e Durnier stattgfunde.,🔎
,,,Münsterplatz,FALSE,Die neue Rootsherre hai vor em Bischof in ere jöhrlige Zeremonii uf em Münsterplatz e Dreueid abgleit.,🔎
,,,Munsterblatz,FALSE,S Huus «Under de Linde» isch e historischs Bauwärk am Munsterblatz 7 in dr Groossbaasler Altstadt.,🔎
,,,Blatz,FALSE,"Dr Blatz wurd schööner eso, het er gsäit, und d Iifaart in die Freiji Strooss bräiter, so dass dr vili Verkeer zum Määrtblatz und zur Schiffländi besser duurekiem.",🔎
,,,Münschderblatz,FALSE,Si befindet sich am Münschderblatz wisawii vom Basler Münschder.,🔎
,,,Baasler Münsterblatz,TRUE,No am gliiche Daag het mä au uf em Baasler Münsterblatz wie früener sho z Liestel e Freihäitsbaum ufgstellt.,🔎
,,,Münsterblatz z Baasel,FALSE,Joorhundert isch dr Laufehoof am Münsterblatz z Baasel in d Hand vo de Andlauer choo und häisst sit denn Andlauerhoof.,🔎
3923,Teufenthal,Töüffetu,Töiffetu,TRUE,D Troschtburg isch es Schloss uf em Gmeindsbann vo Töiffetu im Schwiizer Kanton Aargau.,🔎
,,,Töifetu,TRUE,S Dorf lyt im Wynedaal zwüsche Oberchoom und Töifetu.,🔎
,,,Teufethal,TRUE,D Buslinie 395 vo de Gsellschaft Regionalbus Lenzburg erschlüsst Lüpu nach Teufethal ond rechtig Seenge-Seon-Länzbrg.,🔎
3924,Hormon,Hormon,Stresshormönli,FALSE,"Zudem werdet dor echts Lache Substanze aktiviert, wo entzündigshemmend sind und Schmerz stilet, Stresshormönli werdet abbaut und s Immunsystem gstärcht.",🔎
,,,hormon,FALSE,Au die wiibligi Libido isch hormonabhängig.,🔎
,,,Hauptregeligshormon,FALSE,"Mechanisme, wo zur Hüperglükämii füere, setze vor allem am Insulin aa, wo s Hauptregeligshormon vom Zuckerstoffwäggsel im menschlige Körper isch: absolute Insulinmangel, relative Insulinmangel dur en abgschwechti Wirksamkäit vom Insulin (Insulinresistänz) oder bäides zämme.",🔎
,,,Gschlächtshormon,FALSE,Im Äierstock wärde d Äizälle und wiibligi Gschlächtshormon broduziert.,🔎
,,,hormonells,FALSE,"Dä Abschnitt vom Läbe foot aa, wenn d Hirnaahangdrüese e hormonells Signal an dr Körper schickt, in bestimmte Organ versterkt Gschlächtshormon z mache und die in s Bluet uszschütte.",🔎
,,,hormone,FALSE,Si bilde sich in der Pubertät (Thelarche) dur hormonelle Iifluss us em Talgdrüesegwäb und wärde noch de Wächseljohr wider e chli chliiner.,🔎
,,,Sexualhormon,FALSE,"Physiologisch betrachtet isch d Libido abhängig vo der Produktion vo de Sexualhormon, also Testosteron bi Manne und Östrogen bi Fraue.",🔎
,,,Hormoon,TRUE,"Dr Reichstein het Hormoon vo dr Nääbeniererindi isoliert, het under anderem die molekulaari Strukduur vom lääbenswichdige Aldosteron ufkläärt und het die therapöitischi Wirksamkäit vom Cortison zur Behandlig vo rheumatische Chrankhäite erkennt.",🔎
3925,Grafenberg (Landkreis Reutlingen),Grofabärg,Grafeberg,TRUE,"Nochbergmoede send Nirtenge em Norde, Beire em Oschte, Neiffe ond Kohlberg em Side (älle Landkroes Esslenge) sowie Grafeberg (Landkroes Reitlenge) em Weschte.",🔎
,,,Gråfabärg,TRUE,"An Metzeng grenzed ã (vo Norda aus, em Uhrzaegor nåch): Riadrich, Gråfabärg (båede Landgraes Reidleng), Kohlberg, Neiffa (båede Landgraes Essleng), Deddeng, Sankt Johann, Ẽneng ond Reidlen (älle Landgraes Reidleng).",🔎
3926,Verwaltungskreis Interlaken-Oberhasli,Verwautigskreis Inderlache-Oberhasli,Verwaltigschräis Interlache-Oberhasli,TRUE,"Meiringe isch ä Gmeind und dr Houptort vom vormalige Amtsbezirk Oberhasli, jetzt Täil vom Verwaltigschräis Interlache-Oberhasli im Kanton Bärn in dr Schwyz.",🔎
,,,Inderlache-Oberhasli,FALSE,"Inderlache (amtlech ""Interlaken"", bis 1891 ""Aarmühle"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
3927,Bachforelle,Bachforele,Forele,FALSE,"Us de spoote Bronzezitt stamed vo dene beede Fundplätz no e Pfiilspitz und zwee Angelhöögge, ann devoo is massiv baut, wiemers för gröösseri Fisch wie Forele oder Hecht bruucht.",🔎
,,,Forelle,FALSE,"Im Bettenauer Waier lebet hüt fööf Fischarte: de Charpfe (""Cyprinus carpio""), s Rootoigli (""Rutilus rutilus""), de Rottel (""Scardinius erythrophthlamus""), de Hecht (""Esox lucius"") und d Forelle (""Trutta salmo fario"").",🔎
,,,Bachforchel,TRUE,"Noogwise sin die Fischarte: Rägebogeforchel, Bachforchel, Saibling, Barbe, Grundel, Pfrille, Alet, Stichlig, Groppe, Schmerle (vereinzelt: Äsch, Flussbarsch, Charpfe)",🔎
,,,Bachförnli,TRUE,"Zo de wichtigste Find ghööred s Bachförnli, de Iisvogel und de Wassermützger.",🔎
3928,Landkreis Landsberg am Lech,Landgreis Landschberg,Landchrais Landsberg am Lech,FALSE,"Är gränzd im Noorde an dr Landchrais Donau-Ries, im Oschde an dr Landchrais Aichach-Friedberg, an di chraisfrei Schdad Augschburg ùn an dr Landchrais Landsberg am Lech.",🔎
,,,Landchrais Landsberg,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Neuburg-Schrobehause, im Oschde an dr Landchrais Dachau ùn dr Landchrais Firschtefeldbruck ùn im Siide an dr Landchrais Landsberg.",🔎
3929,Johannes III. (Byzanz),Johannes III. Dukas Vatatzes,Johannes III. Dukas Batatzes,TRUE,"het. Em Theodoros I. Laskaris und sim Noochfolger Johannes III. Dukas Batatzes isch s glunge, in Westchläiasie e Staat z gründe,",🔎
,,,Kaiser Johannes III. Dukas vo Nicäa,FALSE,>Nikaia gsi. Dr Theodor isch 1223 as Soon vom Kaiser Johannes III. Dukas vo Nicäa uf d Wält cho. 1235 het er d Dochder vom Zar <a h,🔎
3930,Cannabis als Rauschmittel,Marihuana,Marijuana,TRUE,"1998 isch ""IV"" ussaku, wieda a Goldene Schallplatta mit da Hit-Single ""Tequila Sunrise"" und dem Marijuana-Tribut ""Dr. Greenthumb"".",🔎
,,,Ganja,FALSE,"Vyl, aber nit alli, konsumiere gmainsam uf rituälli Art Cannabis ""(Ganja),"" wu si zum Meditieren oder zum „Reasoning“, d. h. Studiere oder mit andere dischpetiere, bruuche.",🔎
3931,Olympionike,Olympionike,Winterolympionik,FALSE,Mit vier Goldmedaille isch er dr erfolgriichsti schwiizerischi Winterolympionik und dr erfolgriichsti Skispringer bi olympische Einzelwettbewärb.,🔎
,,,Olympioniike,TRUE,"Er isch, wie de Phlegon von Tralleis gschribe hett, as erste Olympioniike mitem Zwiig vom wilde Ölbomm kränzt wore.",🔎
,,,Olympiasiiger,FALSE,De Koroibos () vo Elis isch de ersti bikannti Olympiasiiger.,🔎
3932,Burg Falkenstein (Höllental),Burg Falkestei,Burg Alt-Falkestei,FALSE,Si lyt uf eme Felssporn an dr Nordsyte vum Helledal circa 500 Meter weschtlig vu dr Burg Alt-Falkestei  Gschicht.,🔎
,,,Burg Falkèschtei,TRUE,Èn Ritter vo dè Burg Falkèschtei hèt sich im Höllèdal uff d Hirschjagd begää.,🔎
3933,Theologie,Theologii,Theologiistudium,FALSE,Noch eme Theologiistudium het er as evangelische Pfaarer gschafft.,🔎
,,,theoloogischa,FALSE,"Ìn dr Kruft vu Notre-Dame de la Consolation fìndet àlla zwai Joohra dr Kongrass vu dr tràdizionàlìschta theoloogischa Zittschrìft ""Le Courrier de Rome"" schtàtt.",🔎
,,,kàtholischa Gotteslehr,FALSE,"Àm Seminàri vu Reims hàt’rFilosofii un kàtholischa Gotteslehr gschtudiart – z’äärscht àm Klaina Seminàri, un dernoo àb 1944 àm Groossa Seminàr.",🔎
,,,Teologii,TRUE,"Dr Denz hed Teologii z Basu, z Tübige u z Berlin gschdudiert.",🔎
,,,Teology,TRUE,Nach em Bsuch vom Pädagogium z Basel het är Teology gschtudiert an dr Uniwärsitet Göttinge und isch 1852 Pfarrer z Lieschtel worde.,🔎
,,,kàthoolischa Gotteslehr,FALSE,"Drnooh hàt’r Filosoofii un kàthoolischa Gotteslehr àn dr Petrüsàbtai z’ Champagne ìm Département Ardèche gschtudiart, so wia àn dr Üniwärsiteet vu Poitiers.",🔎
,,,Theologi,TRUE,"Nach de Matur B, wo d Claudia Bandixen z Lieschtl gmacht het, het si z Basel evangelischi Theologi studirt.",🔎
,,,Katholischi Theologi,FALSE,Deno het de Seiterich z Friburg Katholischi Theologi un Philosophi studiert un het am 19.,🔎
,,,Theoloog,FALSE,"August 1464 z Todi, Umbrie), e universal gebildete dütsche Filosoof, Theoloog und Mathematiker gsi, wo scho zu Läbzite berüemt gsi isch.",🔎
,,,theologisch,FALSE,"Si bestoot us meerere sälbstverwaltete Chillene, wo alli iiri geografische, nazionaale und kulturelle Äigenarte häi, aber theologisch veräint si.",🔎
,,,Theologystudium,FALSE,"Sy Theologystudium z Tübingen, z Göttingen un z Züri het dr Rolf Schäfer anne 1959 mit ere Dissertazion iber ""Christologie und Sittlichkeit in Melanchthons frühen Loci"" abgschlosse.",🔎
,,,Theologa,FALSE,Nôch seira Schualzeit hôt’r sich am Babdischda-Seminar en Hamburg zom Theologa ausbilda lau.,🔎
,,,Theologe,FALSE,Er isch einer vo de wichtigschte Theologe i de Reformationszit gsi Chilegschichtlichi Zitumständ.,🔎
,,,theoloogische,FALSE,Under däm Iifluss het er sich noch em Studium vo nöiplatonische Teggst zum iiflussriichste Verdräter vo dr theosoofische (sephiroth-theoloogische) Richdig entwigglet.,🔎
,,,Theolog,FALSE,"  Der Johann Peter Hebel isch en ditsche Dichter, evangelische Theolog, Prälat un Pädagog gsi.",🔎
,,,theoloogeschi,FALSE,"S Collegium Carolinum isch e theoloogeschi Schuel z Züri gsi, wo grad nach dr Reformazioon ane 1525 ggründet worden isch.",🔎
,,,Teologyy,TRUE,Derzue hed er au no Vorlääsige bsuechd in Filosofyy ùn Teologyy.,🔎
,,,Gotteslehr,FALSE,"Ar hàt a Dokterwìrda vum Bìrgerliga-Ziwilracht bschtànda, wia àui Maischterzöignissa vu kànonischem Racht un vum Gotteslehr.",🔎
,,,Theology,FALSE,"De Goethe hat sich aber au i de Theeme Filosofy, Theology und Natuurwüsseschaft eso guet und bräit uusgchänt wie suscht ekän Dichter i synere Zyt.",🔎
,,,Fundamentaltheolog,FALSE,Jänner 2023 z Friburg) isch e ditsche Fundamentaltheolog un Philosoph gsi.,🔎
,,,theologischs,FALSE,S Konzil vo Nicäa isch es chrischtlich-theologischs Konzil im Jahr 325 i de hütige türkische Schtadt İznik und unter dr Leitig vom römisch Kaiser Konschtantin em Große gsii.,🔎
,,,Theologistudium,FALSE,Nach sim Theologistudium z Basel un z Jerusalem het er sis Vikariat absolviert un het als Journalischt un in de Beratig für Öffentlichkeitsfroge gschaffet.,🔎
,,,Theologibrofässer,FALSE,No dr Iberliferig soll dr Mench un Theologibrofässer Martin Luther am Dag vor Allerhailige 1517 an d Dire vu dr Schlosschilche z Wittenberg 95 These uf Latynisch zue Abloss un Bueß aagschlaa haa go ne akademischi Disputation beizfiere.,🔎
,,,Theolooga,FALSE,"D’ Kìrchalehrer (làtiinisch ""doctores ecclesiae"" ) sìnn Theolooga un Hailiga, wo-n-a sehr groossa Iifluss uff d’ Gotteslehr vu da krìschtliga Kìrcha ghàà hann.",🔎
,,,katholischi Theologi,FALSE,Noch em Abitur isch er 1925 in s Collegium Borromaeum iidrette un het e aagfange katholischi Theologi studiere.,🔎
,,,theologische,FALSE,"Eschatologii [] (us altgriechisch ‚die üsserste Ding‘, ‚die letschte Ding‘ und ""lógos"" ‚Leer‘) isch e theologische Begriff, wo die brofetische Leere vo de Hoffnige uf d Volländig vom Äinzelne ""(indiwiduelli Eschatologii)"" und vo dr ganze Schöpfig ""(uniwersali Eschatologii)"" beschribt.",🔎
,,,theologischi,FALSE,"Zämme mit Paris und Strassburi ghört Montpellier zu de Schtädt z Frankriich, wo ne evangelisch-theologischi Fakultät an de Uni hei.",🔎
,,,theologischa,FALSE,"Dr Sedisvakantischmus (vu làtiinisch ""sedes"" ‚Sìtz‘ un ""vacans"" ‚laar‘), àui àls Sedisvakanztheesa bezaichent, ìsch a theologischa Ufffàssung, wo ainiga tràdizionàlìschta Kàthoolika sitter da Joohra 1960 vertratta.",🔎
3934,Safiental GR,Safietal GR,Saafietaal,TRUE,Si isch 32 Kilometer lang und sammlet d Wasser us em ganze Saafietaal.,🔎
,,,Saafietal,TRUE,"Noochbergmainda sin Cazis (bis Endi 2009 Portein), Masein, Urmein, Lohn, Tschappina un über en spitze Punkt au Saafietal (bis Endi 2012 Safie).",🔎
,,,Soofie,FALSE,"Ùf d Wäld chùù ùn ùfgwagse isch dr Paul Zinsli z Kuur, aber är isch e Bùùrger gsii vù Soofie, ere andere Gmaind im Bindnerland.",🔎
,,,Safietaal,TRUE,"Uf dr Weschtsyte under däm lange Bärgmassiiv lauft d Gmaindgränze im Versamertobel under em Walserdorf Versam dur d Rabiusa, dr Näbefluss vom Vorderrhy, wo us em Safietaal obenabe und i dr grosse Rhyschlucht (Rätoromanisch ""Ruinaulta,"" das heisst uf Dütsch: ""höche Felsabbruch"") zum Vorderrhy chunt.",🔎
3935,Elchingen,Elchinga,Elchengâ,TRUE,"Nôchbrgmoidâ send Närâschdett ond Ellengâ em Nordâ, Rammengâ em Oschdâ, Leibhoim ond Elchengâ em Siidâ, d Schadt Ulm em Siidweschdâ ond Boimrschdett ond Bärâschdadt em Weschdâ.",🔎
,,,Elchenga,TRUE,"Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig , Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.",🔎
,,,Kloschdr Elchengâ,FALSE,An â 1414 hend Herrâ von Weschdrschdett z Dorf ans Kloschdr Elchengâ vrkauft.,🔎
3936,Jacques Offenbach,Jacques Offenbach,Offenbach,FALSE,"Anderi wichtigi Gsangsrolle, wu si gsunge het, sin d Natascha in ""Chrieg un Fride"" vum Prokofjew, d Donna Anna in ""Don Giovanni"" vum Mozart, d Adina in ""L’elisir d’amore"" vum Donizetti, d Gilda in ""Rigoletto"" vum Verdi, d Titelroll in ""Lucia di Lammermoor"" vum Donizetti, d Juliette in ""Romeo et Juliette"" vum Charles Gounod, d Norina in ""Don Pasquale"" vum Donizetti, d Amina in ""La sonnambula"" vum Bellini, d Titelroll in ""Manon"" Massenet, d Antonia in ""Hoffmanns Erzählungen"" vum Offenbach, d Titelroll in ""Anna Bolena"" vum Donizetti, d Mimi in ""La Bohème"" vum Puccini, d Violetta Valery in ""La traviata"" vum Verdi, d Leonora in ""Il trovatore"" vum Verdi, d Titelroll in ""Giovanna d’Arco"" vum Verdi.",🔎
,,,Jacques Offèbach,TRUE,"Strycherbsetzig, wiè i dè Operèttè vom Jacques Offèbach, mischlètt sich s Kornètt besser wiè d Drumbeetè mit dè übbrigeè Inschtrumänt, dôdemit isch dè Klang vo dè Tuttischtellè nimmi asè drochè un hölzig wǜrkt.",🔎
3937,Syrische Dynastie,Die sürischi Dünastii,sürische Dünastii,TRUE,"Septämber 780), wäge dr Häärkumft vo sinere Mueter het er dr Übernaame ""dr Chasar"" ( überchoo), isch vo 775 aa byzantinische Kaiser us dr sürische Dünastii gsi.",🔎
,,,sürische Kaiser,FALSE,"Dr Leo het die ikonoklastischi (bilderfindligi) Politik vo de sürische Kaiser wider ufgnoo, wo milidäärisch seer erfolgriich gsi si.",🔎
,,,Sürische Dünastii,TRUE,"802 isch d Irene gstürzt worde, und das isch s Ändi vo dr ""Sürische Dünastii"" gsi, wo vom Leo III.",🔎
,,,syrischi Dünastii,TRUE,"Er isch dr Soon und Noochfolger vom Kaiser Leo III. gsi, wo die syrischi Dünastii gründet het.",🔎
,,,syrische Dünastii,TRUE,"Mä sött dä Volksstamm nit zu verwäggsle mit dr syrische Dünastii, wo vom Kaiser Leo III. gründet worde isch und wo vo 717 bis 802 s Byzantinische Riich regiert het.",🔎
,,,Sürischi Dünastii,TRUE,"Sürischi Dünastii, Amorischi Dünastii Dänemark.",🔎
3938,Indien,Indie,indisch,FALSE,Gandhi isch e indisch Familiename.,🔎
,,,Endia,FALSE,"Ar labt garn en da Hàlbwiaschta met Gebesch, uff da begrààsta Gfäller un en da haitra Walder net witt vu ma Wàsserlàuif, un emmer unter 2500 m. D’r Bluttkopfgaijer be wohnt Endia un d’Wäschtliga Sitta vu Àsia.",🔎
,,,Republik Indie,FALSE,"Andrersiits wird under Bundesstaat e föderalistische ""Gliidstaat"" as Deil vo som ene Gsamtstaat verstande;  Im Fall vo de ""Vereinigte Staate vo Amerika"" und dr ""Republik Indie"" wird s Wort „Bundesstaat“ ""(state)"" im zweite Sinn bruucht, wie au für d Gliidstaate vom ""Dütsche Kaiserriich,"" wo denäbe au as ""Bundesgliider"" bezeichnet worde sin.",🔎
,,,nordindischen,FALSE,d. Z. dr Kaiser vom nordindischen Gupta-Riich gsi.,🔎
,,,Indiä,TRUE,"Mitti Nünzger isch de Christian Kracht uuf Neu-Delhi züglet, wo n är aus Nachfouger vom Tiziano Terzani aus Indiä-Korrschbondänt für ä ""Spiegu"" gschaffet het.",🔎
,,,Südindie,FALSE,"Sonigi Süsteem si au us Ethiopie, us Südindie und Sri Lanka und us dr Maya-Kultur bekannt.",🔎
,,,India,FALSE,Z Mittlameerika unn z India isch Bôwulla schô vôr napaar tausad Jôôr kultiveert ggsi.,🔎
,,,altindische,FALSE,"), em erschte Chaiser vum altindische Maurya-Ryych, gsii un het e großi Roll gspiilt bim Ufstiig vum Chandragupta Maurya.",🔎
,,,Nordendia,FALSE,"Hettzutàgs fendet ma na wedder vu Schpània ewwer d'Bàleàra en da Bàlkàna, Vorderàsia un Nordendia bis noh Südsiberia, Nordkinà un d'Mongoläi.",🔎
,,,Nordindie,FALSE,Er het öpen i dr Middi vom erschte Joortuusig vor Chrischtus im alte Nordindie gläbt.,🔎
,,,Zentralindie,FALSE,"und s Munda, wo hüt no vo Stämm in Zentralindie gredt werd.",🔎
,,,nordindischè,FALSE,"Mit èm Wolfgang Spannberger isch er è wèng spôter nõch Dharmsāla im nordindischè Bundesschtaat Himachal Pradesh gangè, dört isch dè Sitz vo dè tibetischè Exilregyrung, wo si dè Tendzin Gyatsho, dè 14.",🔎
,,,Ìndià,TRUE,"Janner 1846 z’ Calcutta, Ìndià; † 10.",🔎
,,,ìndischa,FALSE,"Üsserdam hàt d’ Twinings-Gsällschàft Pàrtnerschàfta mìt dräi Nìtregiarungsorgànisàzioona ìm Ìndià un Kina unterzaichnet: z’äärscht ànna 2010 mìt Mercy Corps ìm Darjeeling fìr dr Züagàng züa Trìnkwàsser äntwìckla; drnooh ànna 2011 mìt’m UNICEF ìm ìndischa Bundesschtààt Assam, fìr d’ Blutàrmüat un d’ Kìnderschtarbligkait bekampfa; un ìm gliicha Joohr mìt Save the Children, fìr ìn da Kìnder ìm kineesischa Yunnan halfa.",🔎
,,,indie,FALSE,d. Z. (gnau wäiss mä s nit) über e Riich in Zentralasie und Nordindie gherrscht.,🔎
,,,Indiè,TRUE,"Hütt isch èn regulärè Betrièb vo Dampflokomotyvè ußerhalb vo Europa us China, Myanmar un Indiè (ehner touristisch motivyrt, luèg u. a.",🔎
,,,Inder,FALSE,"So um d Jaartusigwändi händ jetz d Ussländergruppe vo de Tüütsche, de Franzoose und de Inder bi wytem am mäischte zuegnaa.",🔎
,,,indische,FALSE,"Januar 1948 z Nöi-Deli, Deli) ischen indische Aawalt gsi, Pazifischt, het sech für d Mönscherächt igsetzt und isch der ""Leader"" vor indische Unabhängigkeitsbewegig gsi.",🔎
,,,indischer,FALSE,"So läbe in Jakarta Löt vo malaiischer, arabischer, indischer, niiderländischer und chinesischer Abstammig.",🔎
,,,indischi,FALSE,"Hie here chömed zahlriichi japanischi Paar zum hüürate oder ihri Flitterwuche z verbringe, hie drehed indischi Regisseur ihri Bollywood-Film, sitdem ihri heimischi Bergwelt in Kaschmir dur Unruehe und Chrieg heimgsuecht wird.",🔎
3939,Norwegische Sprache,Norwäägisch,Norweegische,FALSE,"Är chùnnt bsunders im Däänische, Norweegische ù im Schweedische voor.",🔎
,,,Norwegisch bokmål,FALSE,"S'ìsch gejednojer a Variante vùn Provenzalisch, ower beide Sprooche sinn Ausbau-Sprooche, s'ìsch jedi hett sin eigni Lewe, wie Danisch, Schwedisch und Norwegisch bokmål, wo verschidene Dialekte vùn a selwe Sprooch am Anfange gsi sinn.",🔎
,,,Norwägisch,TRUE,"Uf e bsunderi, starch filoloogischi Aart hät der Eilev Groven Myhren s Buech i s Nynorsk übersetzt (aso das Norwägisch, wo nööcher bi de Tialäkt staat und weniger vom Däänisch präägt isch): De Verzelltäggscht isch modäärns, aber pflägts Nynorsk, de Elbe reded altmöödigs Nynorsk, esoo wies der Ivar Aasen i de Mitti vom 19.",🔎
,,,Norwegische,FALSE,"Dr Buechschtabe Ø (Chliibuechschtabe ø) chunnt im Dänische, Norwegische und im Färöische vor.",🔎
,,,Norweegisch,TRUE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,norwegisch,FALSE,"D Liäder, wu s Simone singt, sin uf änglisch un hän mänkmol e melancholische Iischlag; eb emol e norwegisch oder alemannisch Liäd blant isch, isch nit bekannt.",🔎
,,,Norwegisch,FALSE,"Die meiste singe uf Englisch, s git aber o Texte uf Dütsch, Norwegisch, Finnisch, Französisch etc.",🔎
,,,Norwäägische,FALSE,"Die historischi Palatalisierig spieglet sich in dr Rächtschriibig von e baar öiropäische Sprooche, drunder ""c"" und ""g"" im Italiänische, Spanische und Franzöösische, ""k"" im Norwäägische und Schweedische und ""γ"" im Griechische.",🔎
3940,Rotbuche,Bueche,Rotbueche,FALSE,Der Loubboum het e ungfähri Wurzelhöchi vo rund 40 m. Es git e grosse Konkuränzkampf mit der Rotbueche.,🔎
,,,Buèchè,TRUE,"Dotal sin 52 Eichè, 2 Buèchè un 3 Forrè vobaut worrè.",🔎
,,,Buecha,TRUE,"Di ursprünglig Vegetation sin Wysdanne, Buecha ùn Rotdanne.",🔎
,,,Buacha,TRUE,"De meischde Laub-Beem send Buacha, dôher kommt au dr Nama vo dera Landschaft.",🔎
,,,Rootbüecha,FALSE,"Bii da Baim sìnn unteràndrem a Ginkgo, a jàpàànischer Schnüarbàuim, a Rootbüecha, a Araukàària un a Tulwabàuim.",🔎
3941,21. Juli,21. Juli,21. Jüüli,TRUE,"=""D%C3%A9partement%20Haut-Rhin"">Owerelsàss; † 21. Jüüli 1937 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,21. Jülli,TRUE,uf d Wält kumme und scho mit 37 Johr gstorbe – am 21. Jülli 1796 z Dumfries. Dr Robert Bur,🔎
3942,Niederrhein,Niederrhein,Niederrhy,TRUE,Vo dört bis Bonn isch er denn dr Mittelrhy und vo Bonn bis zur dütsch-holländische Gränze dr Niederrhy.,🔎
,,,Niiderryy,TRUE,Si wäre vor allem am Mittel- un  Niiderryy lang gschwätzt.,🔎
,,,Niderrhy,TRUE,"Öppe vo der Loreley a heisst er denn Mittelrhy, und ab de ehemalige dytsche Hauptstadt Bonn sage si Niderrhy zue nem.",🔎
,,,Niiderrhy,TRUE,"Nördlig vo Bonn mindet d Sieg in Rhy, wo ab do ""Niederrhy"" heisst; d Region Niiderrhy fangt aber erscht witer nördlig aa.",🔎
,,,Niderhy,TRUE,"Es git vil chlynere Meerschiff, wo dr Niderhy z duruff bis uf Düüsburg fahre, ohne das me d Waare i de grosse Meerhäfe wie öppe z Rotterdam mues umlade.",🔎
3943,Basilisken-Brunnen,D Basiliske-Brünne,Basler Basiliskebrünne,FALSE,"Im Joor 2000 het si mit Hilf vo dr Basler Boudiräktorin Barbara Schneider gluegt, ass uusnahmswys eine vo de tüpische Basler Basiliskebrünne uf Huuse vor s Roothuus cho isch.",🔎
,,,Basiliske-Brünne,TRUE,"Sit 1884 het mä doo und dört in dr Stadt Basiliske-Brünne ufgstellt, wo dr Brunnestock d Form vom ene Bailisk mit em Baaseler Wabbe uf em Buuch het.",🔎
,,,Basiliskebrunne,FALSE,Am Ändi vo dr Gass bim Rhiisprung stoot e Basiliskebrunne.,🔎
3944,Kantonales Kulturzentrum Palais Besenval,Kantonals Kulturzentrum Palais Besenval,kantonals Kulturzentrum,FALSE,1988/89 isch s Palais für e Umnutzig as kantonals Kulturzentrum renoviert worde.,🔎
,,,Kantonal Kulturzentrum Palais Besenval,FALSE,Vo 1990 bis 2000 isch im Palais Besenval a dr Aare unde s Kantonal Kulturzentrum Palais Besenval gsii.,🔎
3945,Kirchdorf BE,Chiuterf BE,Chuiterf,TRUE,"Nachbergmeinde si (im Weschte aagfange u denn im Uhrzeigersinn desume); Riggisbäärg, Rümmlige, Chuiterf u ganz im Süüde no Burgistei, wa scho zum Verwautigskreis Thun ghört.",🔎
,,,Chiuterf,TRUE,"D Nachburgmeinde si Riggisbäärg, Tuurne, Chiuterf, Noofle, Seftige, Gurzele u Wattewiu.",🔎
3946,Filderstadt,Filderstadt,Fildorschdadd,TRUE,"Nirdeng isch d' driddgraeschda Schdadd em Graes Esslenga, nåch Esslenga selbor ond Fildorschdadd, ond hat ogfär 40'000 Aewohnor.",🔎
,,,Fildorsdadd-Bärnhausa,FALSE,"Durch Wolfschluaga durch gåd d Omnibuslinie 74 vom Vorkehrsvorbund Sduagord, vom Bãhof Niirdeng här nach Fildorsdadd-Bärnhausa (dord Ãschluss an d S-Bā-Linia 2 ond 3, ibor dor Flughafa Sduagord nach Sduagord Sdaddmidde) ond weidor nåch Sduagord-Dägorloch (dord Ǎschluss an d Sdaddbã Sduagord).",🔎
,,,Bladdahard,FALSE,"Noch Staziona en Obrboienga, Mehrenga, Kengga ond Bflommra kommt’r 1829 noch Bladdahard.",🔎
,,,Fildorsdadd,TRUE,"Nåch Essleng, Fildorsdadd ond Niirdeng isch Kircha d virdgraesda Sdadd em Landgraes Esslenga und bilded s Middlzendrum fir d Gmaendena dromrom.",🔎
3947,9. Jahrhundert,9. Jahrhundert,nüünte Joorhundert,FALSE,Es chunt us em nüünte Joorhundert.,🔎
,,,9. Johrhundert,TRUE,uetlich im 8. oder 9. Johrhundert baut worre. Die erscht urkundlich Erwähnig stammt,🔎
,,,9. Joorhundert,TRUE,"Perioode im 8. und 9. Joorhundert gsi, wo s in dr domoolige or",🔎
,,,9. Joohrhundert,TRUE,"ateinische%20Sprache"">làtiinischa Hymna üss’m 9. Joohrhundert, wo woohrschiins dr Rabanus Maurus kùmponiart hàt",🔎
,,,9. Jôhrhundärdd,TRUE,darschîdá henn. Dî Aigenbezaichnung vun dr abb em 9. Jôhrhundärdd állmäälî vunanandá diffäränzierändá Sprôchá im <a,🔎
3948,Han-Dynastie,D Han-Dünastii,Han-Dünastii,TRUE,"S Wort , wo wäärend dr Han-Dünastii (206 v. d. Z. bis 220 n. d.",🔎
,,,Xin,FALSE,"Chang'an isch d Hauptstadt vo dr Westlige Han-Dünastii gsi und au vo de Xin, Sui und Tang-Dünastie.",🔎
,,,Hàn-Dynastie,TRUE,""">196 v. Chr. vom Gründer vo de Hàn-Dynastie Liú Bāng (reg.",🔎
,,,Han-China,FALSE,""">202 v. Chr. vo China anerchännt) und Changsha (長沙 - praktisch Teil von Han-China) im Nordoste bzw.",🔎
3949,Gundelfingen (Breisgau),Gundelfinge im Brisgau,Gundelfinger,FALSE,D Bùùrg Zäärige lyd hide ùf em Baan vù Gundelfinger Oordsdail Wildtal ùf eme Uuslaifer vùm  Ros-Chobf.,🔎
,,,Gundelfinge,FALSE,E Grundschuel isch vorhande (in Kooperation mit Gundelfinge.,🔎
3950,Ingenbohl,Ingäbohl,Ingebohl,TRUE,"Brunne isch en Ort am Vierwaldstättersee, wo zu de politische Gmeind Ingebohl ghört.",🔎
,,,Ingäbool,TRUE,Zwüsche Ingäbool und Immäsee tangiered si d Rigi.,🔎
3951,Welfen,Welfe,welfische,FALSE,"gsi un hets gschafft, daß sälle mit sim welfische Gegespiler Welf VI.",🔎
,,,Welf,FALSE,Im Summer wandere Welf un großi Härde vu Rendier in d Tundra yy.,🔎
,,,Huus Braunschweig-Lüneburg,FALSE,"Dr Georg I., wo dank em Act of Settlement iire Noochfolger uf em Droon het chönne wärde, het zum Huus Braunschweig-Lüneburg ghöört.",🔎
,,,Welfa,TRUE,Im Mittlalter isch Kobla an Königshof vo da Welfa gsi.,🔎
3952,Württemberg-Hohenzollern,Wirttebärg-Hauezollre,Wirttebärg-Hauezolltre,FALSE,"Wäg em blante Zämeschluss vu Bade mit Wirttebärg-Hauezolltre un Wirttebärg-Bade isch d Wahlperiod bis zur Verainigung vu dr drei Länder verlengeret wore, doderfir het mer dr Artikel 126a in d Verfassig ufgnuu.",🔎
,,,Wirttebärg-Hauezolle,TRUE,Februar 1953 isch au dr FDP/DVP-Landesverband vu Wirttebärg-Hauezolle bydrätte.,🔎
,,,Württeberg-Hohezollere,TRUE,"Württeberg het sich uf zwei Staate ufteilt, nämlich Württeberg-Bade im Norde, un Württeberg-Hohezollere im Süde.",🔎
,,,Wirttebärg-Hausezollre,TRUE,"Dr Gleichauf isch anne 1947 in d CDU yydrätte, isch Ortsvorsitzer vu dr Chrischtdemokrate z Oberndorf gsii un isch speter zum stellverdrättende Landesvorsitzer vu dr CDU Wirttebärg-Hausezollre gwehlt wore.",🔎
,,,Wirtteberg-Hohezollere,TRUE,"Us de Bsatzungszoone hond sich di neie Länder Wirtteberg-Bade, (Süd-)Bade und Wirtteberg-Hohezollere bildet.",🔎
,,,Wirttebärg-Hauzollre,TRUE,Noch em Zweete Wältchrieg sin statt em Land Wirttebärg d Länder Wirttebärg-Bade un Wirttebärg-Hauzollre grindet wore.,🔎
,,,Wirttebärg-Hohezollere,TRUE,"De Sonderfall hett e historischer Grund g'hett: De SWF war noch m Zweite Weltchrieg als de Sender fir d franzesische Bsatzigszon mit de Länder Bade, Wirttebärg-Hohezollere un Rhinland-Pfalz grindet worre, der SDR für s Land Wirttebärg-Bade z de amerikanische Bsatzigszon.",🔎
,,,Wirtteberg-Hoahzollern,TRUE,Dia hent aus sellem preissischa Hoahzollern ond dem siedlicha Stick Wirtteberg es Laahd Wirtteberg-Hoahzollern bildat ond Regierong en Tuibinga schaffe lasse.,🔎
,,,Württemberg-Hohezollere,TRUE,"Sie hät sich 1948 a dr Gründig vo dr FDP in Heppeheim beteiliget und isch sither dr entschprächendi Landesverband, zerscht in Württemberg-Bade und Württemberg-Hohezollere, nach Gründig vom Land Bade-Württemberg under dr Bezeichnig FDP/DVP im gsamte Südweschtschtaat.",🔎
,,,Wiirdebäärg-Hauezolre,TRUE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
3953,Organische Chemie,Organischi Chemii,organische Stoffe,FALSE,"Erdeel isch e in de oware Erdkruscht inglagerts, hauptsächlich us Kohlewasserstoffe bstehends Stoffgmisch, wo bii Umwandlungsprozesse vo organische Stoffe entsteht.",🔎
,,,organischè,FALSE,"Organischi Elegtronik: Um koschtègünschtigi „Wègwerfelegtronik“ (zum Byschpill elegtronischi Priisetikettè) z realisyrè, wörred Schaltigè uff dè Basis vo organischè un metallischè Matrialiè uff organischi Subschtraat in Dünnschichttèchnik uffbrocht (luèg Organischè Feldeffèkttransischtòr).",🔎
,,,organische Chemii,FALSE,"Wo mä e sünthetische Ersatz für e Farbstoff Indigo zum Färben vo Textilie gsuecht het, si baanbrächendi Entwigglige in dr organische Chemii und dr Farmazii gmacht worde.",🔎
,,,organischi,FALSE,"Für ä chli komplexeri, meist organischi Molekül ferwändät mär meistens d Sturkturformlä.",🔎
,,,organischi Substanze,FALSE,"Die mäiste vo de hüt bekannte Mineral und vo de 4800 Mineral, wo vo dr International Mineralogical Association (IMA) as äigeständig anerkennt wärde, si anorganisch, doch au e baar organischi Substanze wie zum Bischbil Mellit und Evenkit oder Whewellit und Weddellit, wo Nierestäi bilde, si as Mineral anerkennt, wil si sich au natürlig bilde.",🔎
,,,organische Verbindige,FALSE,"Er isch Bestandteil vom Wasser und vo fasch aune organische Verbindige, da dermit chunnt bungene Wasserstoff o i sämtliche läbenden Organismen vor.",🔎
,,,organische,FALSE,"As Kunststoff – umgangssproochlig: Plastik – bezäichnet mä en organische, polymere Festkörper, wo sünthetisch oder halbsünthetisch us monomere organische Molekül oder us Biopolymer härgstellt wird.",🔎
,,,organisch Chemie,TRUE,"Chemie isch d Wisseschaft vo de Stoff (Subschtanza) sowie de Schtoffumwandlunga (chemische Reaktiona) und wird in mehnerloi Fachgebiet, die anorganisch Chemie, die organisch Chemie, die theorädische Chemie und die Biochemie, trennt.",🔎
,,,Orgaanischi Chemii,TRUE,"Ab 1938 het er d Läitig vom ""Pharmazeutisches Institut"" vo dr Uni Baasel übernoo und 1946 zuesätzlig dr Leerstuel für Orgaanischi Chemii.",🔎
3954,Lehnswesen,Läächewääse,Erblääche,FALSE,Mai 1379 dr Zoll z Frick em Frauestift vom häilige Fridolin z Seckinge gschänkt und het en vo dr Fürstäbtissin as Erblääche zruggüberchoo für zwäi Pfund Waggs jedes Joor.,🔎
,,,Läächedrääger,FALSE,"Uf dr äinte Site si die Aadlige, wo Bürgermäister häi döfe wärde, mäistens Läächedrääger vo fremde Here gsi und häi vilmol mee druf gloost, was die z sääge gha häi as d Bürgerschaft.",🔎
,,,Lehen,FALSE,Im Chrieg het er s Lehenufgebot vom Land aagfüehrt.,🔎
,,,Läächeguet,FALSE,1479 het dr Käiser Friedrich III. d Hohkönigsburg im Elsass as Läächeguet an dr Oswald vo Thierstäi († 1488) und däm si Brueder Wilhelm gee.,🔎
,,,Lächewäse,TRUE,"Wahrschyns chunnt dää Bruuch aber vum ""Martinsschoß"", ere Abgab wu in dr Zyt vum Lächewäse am Martinsdag fellig gsi isch.",🔎
,,,Leche,FALSE,"Januar 1709 e Verdraag mit em Kaiser Joseph I. gschlosse und sich din verpflichtet, dr Karl VI., dr Brueder vom Joseph I., as rächtmäässige Köönig vo Spanie zanerkenne und iim s Köönigriich Neapel as Leche z gee.",🔎
,,,Riichslääche,FALSE,1417 het er vom Junker Hermann Schaler d Helfti vom Riichslääche Bamlach-Rhiiwiiler im Brisgau und alli Rächt drzue kauft.,🔎
,,,Lehnsträger,FALSE,Joorhundert d Lehnsträger vom Dorf gsi.,🔎
,,,Lehnswäse,TRUE,Dr König het eroberete Grundbsitz verschänggt und eso het sich s Lehnswäse afo entwiggle.,🔎
,,,Leeche,FALSE,Dr Sultan persöönlig het Ämter verchauft und Leeche konfisziert und an Günstling vergee.,🔎
,,,Lääche,FALSE,"I dr Merowingerzit sind Herzög königlichi Amtsträger mit vor allem militärische Uufgabe, wo dr König es Herzogtum mit Oberhoheit über Land- und under Umständ Markgrafschafte as Lääche vergee hät.",🔎
,,,Neubelehnige,FALSE,"Zwar hai d Underdane bi Ändrige vo de Macht- oder Bsitzverheltnis (öbbe as Folg vo Chrieg, Gebietsabdrätige, Neubelehnige, Erbfolgereglige, dr Verchauf oder Verpfändig vo Bsitz etc.)",🔎
,,,Lehnwäsu,TRUE,"Z'Hochmittlaltär isch d'Blüätuziit vam Rittärtüäm und vam heilligu römischu Riich dische Natione, vam Lehnwäsu und vam Minnegsang.",🔎
,,,Lehe,FALSE,"In dr Stadtdeil Ebnet, Hochdorf, Kappel, Lehe, Munzige, Obfige, Dienge un Walderschhoufe, wo erscht bi dr Gmeireform 1971–75 igliderte worre sin, isch d Ortschaftsverfassig igfüehrt worre.",🔎
,,,Läächelüt,FALSE,D Vitztum si Läächelüt vo de Graafe vo Pfirt und vo de Herzöög vo Ööstriich gsi.,🔎
,,,Lehnschaftu,FALSE,"Där englisch Chinig het zahlrichi Bsitzige in Frankrich kha, doch sind di alli Lehnschaftu vam französischu Chinig gsi.",🔎
,,,läächerächtligi,FALSE,"Dr Hindergrund isch e läächerächtligi Usenandersetzig wäge de Bsitz und dr Rolle vo de änglische Köönig as Herzöög vo Akwitanie im Köönigriich Frankriich, dr Händel um d Droonfolg in Frankriich zwüschen em änglische Köönig Eduard III. (Huus Plantagenet) und em franzöösische Köönig Philipp VI. (Huus Valois), und e innerfranzöösische Komflikt um Macht und Iifluss zwüsche de Bardeie vo de Burginione und de Armaniake.",🔎
,,,lääche,FALSE,"Noch dr nöije Handfesti vo 1337 het dr Chläi Root vier Ritter, acht Verdräter vo dr läächefähige Bürgerschaft (Achtburger) und 15 Mitgliider vo de Zümft umfasst; vo 1383 aa si no d Mäister vo de fufzää Zümft drzuechoo.",🔎
,,,Len,FALSE,"Iibr Schänggungå vo vỏrschiedne Lensmännr isch dr Õrd ãn d'Hỏrschafd Kåpfabũrg ond mid iir ãn Eddengå, wo en 1364 ãn en Deidschỏrdå vrkaofed han.",🔎
,,,Läche,FALSE,"Di umligend Landschaft Baar hond d Grafe vo Fürschteberg scho sit 1283 als Läche vom Habsburger Kaiser gha, 1488 hond si au d Stadt Donaueschinge dezue kauft.",🔎
,,,Lehene,FALSE,"Dr französisch König Ludwig XI. het druf s Herzogtum Burgund, s Mâconnais, s Auxerrois und s Charolais zu heimgfallene Lehene erklärt und die Gebiet bsetzt.",🔎
,,,Lehnsrächt,FALSE,"Februar 1803, e Formle, won e chli günstiger gsi isch, het chönne duregsetzt wärde, bsundrigs die unentgältligi Ufhebig vo alle Grichtsbarkeite und Lehnsrächt vo de alte Riichsständ uf em Gebiet vo dr Helvetische Republik.",🔎
,,,Lehnslüt,FALSE,"Diè rot Rosè im Zèntrum vum Muuchemer Wappè erinnerèt a diè Lehnslüt vo Muuchè, d Hèrrè vo Almshoffè, wo vo 1739 bis 1806 im Uffdraag vo dè Fürschtèbärger d Dätschmeischter z Muuchè gsi sin.",🔎
,,,Lehè,FALSE,Sit 1607 hèn d Freihèrrè vo Beck dè Ort Willmèdingè als (Maa)Lehè ghaa.,🔎
,,,Lehnsma,FALSE,Jahrhunnärt isch där Vorgänger vam Lehnsma im spetru Mittlaltr gsi.,🔎
,,,Leenswääse,TRUE,"""praefectus"", ""castellanus"" oder ""burggravius"") isch en Amt us em Leenswääse vom Middelalter.",🔎
,,,Lehensverband,FALSE,"D Chrüzfaarer und d Venezianer häi im Joor 1204 wäärend em Vierte Chrüzzuug Konstantinopel erooberet und blünderet und denn s Latiinische Kaiserriich gründet, e katholische Staat, wo as Lehensverband ufbaut gsi isch.",🔎
3955,Rechter Winkel,Rächte Winkel,rächte Winkel,TRUE,"Dr Empfänger erklärt die Blauverschiebig wider anders, denn us sinere Sicht drifft in dr Liechtstraal nit im e rächte Winkel, sondern schreeg vo vorne.",🔎
,,,rächt Winggel,TRUE,"Wenn formula_1 und formula_2 d Lengene vo de Site si, wo dr rächt Winggel usmache, das si d Kathete, und formula_3 d Lengi vo dr Site, wo wisawii vom rächte Winggel lit, das isch dHypotenuse, denn lutet dr Satz usdruggt as Gliichig: Dr Satz isch noch em Pythagoras vo Samos benennt, wo mä von em verzelt, ass er as Erster e mathematische Bewiis drfür gfunde häig.",🔎
3956,Baselworld,Baselworld,Basel World,FALSE,"Dr Forschigs- und Wirtschaftsberiich «Life Sciences» (mit internazionaalen Firmesitz vo dr farmazöitische und dr chemische Industrii), Banke (Bank für en Internazional Zaaligsusgliich), Dransbort und Logistik (Binnehaafe vo dr Schwiz), Mässwääse (Basel World, Art Basel) und Kultuur (3-Sparte-Theater, Beyeler-Museum) si im Gebiet wo men em au «metrobasel» säit, bsundrigs stark verdräte.",🔎
,,,Uhre-un Schmuckmäss,FALSE,"Un vili wichdigi Mässe wie d´Uhre-un Schmuckmäss, d´Mustermäss oder d´Herbschdmäss beschere au de Inzlinger Feriewohnigsvermieder un de Hotelies volli Bedde.",🔎
3957,Quadratmeter,Quadratmeter,Quadraatemeeter,TRUE,area »fraiji Flächi«) = 10 x 10 Meeter = 100 Quadraatemeeter (m²; frz.,🔎
,,,Kwadratkilometer,FALSE,"Dr Nöieburgersee, oder uf Französisch: Lac de Neuchâtel, isch mit erer Flächi vo 217,9 Kwadratkilometer dr gröschti See, wo vouständig ir Schwyz ligt.",🔎
,,,Kwadratmeter,TRUE,Im Historische Museum het s die umfassendsti kulturhistorischi Sammlig am Oberrhii und si Usstelligsflechi bedräit öbbe 6200 Kwadratmeter.,🔎
3958,Fahrzeug,Fahrzüüg,Faarzüüg,TRUE,"Hütigi Lokomotyvè vofüèget meischtens übber nu ein Motor, früèner hèt s abber au mehrmotorigi Faarzüüg (öppè d V 200).",🔎
,,,Motorfààhrzüüg,FALSE,"Es Mofa oder Töffli isch es zweirédrigs Motorfààhrzüüg wo vor allem i de Schwiiz, Düütschland und Österriich wiit verbreitet isch.",🔎
,,,faarzüüg,FALSE,"Söttigi Kuppligè sin faarzüügsitig mit Fèdderdämpfigselemänt vobundè, wo baulich vo dè normalè Puffer abgleitet sin.",🔎
3959,Geschlechtsmerkmal,Gschlächtsmerkmol,biologischi Gschlächtsmerggmol,FALSE,Bim Mensch wird s wiiblige Gschlächt dur drei biologischi Gschlächtsmerggmol bestimmt: Bi dr Intersexualidäät gönge die drei Gschlächtsmerggmol nit zämme oder si zum Däil nit vorhande.,🔎
,,,Gschlächtsmerkmal,TRUE,"Er bezieht sich also uf alls, wo inere Kultur als typisch für es bstimmts Gschlächt aagluegt wird (zum Bispyl Aalegi und Bruef); er verwyst nid unmittelbar uf di körperliche Gschlächtsmerkmal ""(sex)"".",🔎
,,,Gschlächtsmerggmol,TRUE,Bim Mensch wird s männlige Gschlächt dur drei biologischi Gschlächtsmerggmol bestimmt: Bi Dier bestimme underschidligi körperligi und genetische Mechanisme s Gschlächt vom ene Indiwiduum.,🔎
,,,Gschlächter,FALSE,"d Gliichberächtigung vom Bürgerdum, d Gliichberächtigung vo de Gschlächter, vo dr soziale Häärkumft, vo de Homosexuelle, vo de Behinderete usw.",🔎
,,,Gschlächt,FALSE,"Homosexualität isch e Wort, wo je nochdäm wie s bruucht wird, gliichgschlächtligs sexuells Verhalte, erotischs und romantischs Begehre gegenüber Persone vom eigene Gschlächt und au d Identitäte, wo druf aufbaut si, cha bezeichne – öbbe wemm mä sich sälber as lesbisch oder schwul definiert.",🔎
3960,Kohlenhydrate,Choolehüdraat,Saccharide,FALSE,Zucker isch en Ooberbegriff für süessi Saccharide und d Handelsbezäichnig für Saccharose.,🔎
,,,Chohlehydrat,TRUE,"Bi Dierarte, wo e sehr energiiintensive Stoffwächsel hai, isch d Milch bsundrigs riich an Fett, Protein und Chohlehydrat.",🔎
,,,Choolegüdrat,TRUE,"Si baue Choolegüdrat zu Milchsüüri ab im ene Brozäss, wo mä as Milchsüürigäärig bezäichnet.",🔎
,,,Choolehüdrat,TRUE,"Das si Choolehüdrat, Lipide (Fett) und Protein, wo im Mensch chemisch bundeni Energii zuefüere.",🔎
,,,Kollèhûdrat,TRUE,"Im Gegèsatz zu Pflanzè odder Pflanzèdeil, wo vor allem wegè irer Reserveschtoff (Kollèhûdrat, Eiwyß un Fettsüürè) gnutzt wörred un deshalb d Grundkoscht i dè menschlichè Ernäärig darschtelled, wörd Gmüès vor allem wegè sinèm Ghaalt aa Vitamyn, Mineralschtoff un sekundärè Pflanzèschtoff als Beikoscht vozeert.",🔎
3961,Liberale Partei der Schweiz,Liberali Partei vo dr Schwiiz (LPS),Liberale Partei vo dr Schwiiz,FALSE,"D FDP.Di Liberale (kurz FDP Schwiiz) isch e politischi Partei in dr Schwiiz, wo 2009 dur d Fusion vo dr Freisinnig-Demokratischi Partei (FDP, gründet 1894) und dr Liberale Partei vo dr Schwiiz (LPS, gründet 1913) entstande isch.",🔎
,,,Liberale Bardei vo dr Schwiz,FALSE,D LDP het bis 2008 zur Liberale Bardei vo dr Schwiz (LPS) ghöört.,🔎
,,,Liberali Partei vo dr Schwiz,FALSE,Us dene si denn 1894 die Freisinnig-Demokratischi Partei und 1913 die Liberali Partei vo dr Schwiz entstande.,🔎
,,,LPS,FALSE,März 1928 in Genf) isch en Schwiizer Politiker (LPS) gsii.,🔎
3962,Fastenzeit,Faschteziit,Faschtebrüüch,FALSE,"Ab em 1522i hät er sich aafange reformatorisch uuffüere, zeerscht mit de Schrift «Von Erkiesen und Freiheit der Speisen» gäge die katolische Faschtebrüüch.",🔎
,,,Faschtazeit,TRUE,"Fastnacht – odr ""Fasnet, Fasnacht"" oder ""Fasent"", außerhalb vom Alemannische Fasching odr Karneval – heißt mer d Zeit von dr Ausglassaheit und Freelichkeit un dr überschäumenda Lebensfreid vorm Beginn von dr öschterlicha Faschtazeit, dr Passionszeit.",🔎
,,,Faschdazeid,TRUE,"S End isch bei boide Bräuch s gleich: dr Aaafang vo dr (Ooschdr-) Faschdazeid, mo vo Ooschdra abhengd.",🔎
,,,Faschtèzit,TRUE,"Dè Schmotzigè Dunschtig isch dè letschte Dunschtig vor èm Aafang vo dè Faschtèzit, wo mò sich no eimòl vor èm Faschtè öppis Schmotzigs zum Ässè gmacht hèt.",🔎
,,,Passionsziit,TRUE,"Di engi ökumenischi Zammenarbet isch sither an wichtiger Teil vo de Kampagne, wo immer in de Passionsziit stattfinde.",🔎
,,,Fastezit,TRUE,"Im früene Mittelalter het d Fastezit 40 Tag vor Oostere aagfange, so ass d Fasnacht denn gendet het.",🔎
,,,Faschtdag,FALSE,As Dail vum Oschterfaschten isch dr Charfrytig in dr remisch-katholische Chilche ne stränge Faschtdag.,🔎
,,,Faschtezyt,TRUE,"In dr Chrischteheit, wu vu Byzanz beyyflusst woren isch, isch dr Martinsdag zerscht am Aafang vu dr vierzgdägige Faschtezyt ab em 11.",🔎
,,,Fastezyt,TRUE,"Hie het er äbefalls als negativi Gstalt i de negative Zyt vo de Fasnacht vor de österliche, positive Fastezyt syne Rolle als Gotteslügner, Tüüfel und Tod spiele sölle.",🔎
3963,Paternalismus,Paternalismus,paternalistische,FALSE,"paternalistische Strukture, so dass die seelischi oder ökonomischi Abhängigkäit, öbbe vo de Eltere, chliiner wurd.",🔎
,,,paternalistischs,FALSE,"Si zruggzognige, bedoont christlige Lääbenswandel und si paternalistischs Verantwortigsgfüül für die Arme und Bedürfdige si vo siner persönlige Frömmigkäit und sim dief verwurzlete Standesbewusstsii choo.",🔎
3964,Evolutionstheorie,Ewoluzioonstheorii,Evoluzionstheorii,TRUE,"Sit dass sich d Evoluzionstheorii duuregsetzt het, het mä aagfange, die dradizionelli künstligi Taxonomii in e natürligs Süstem umzbaue, wo uf dr Phylogenetik basiert.",🔎
,,,Evoluzionsteori,TRUE,Der Charles Darwin het d'Evoluzionsteori begründet.,🔎
,,,Evoluzioonstheorii,TRUE,"Zu de dradizionelle Begründige für e Juudehass isch noch dr Veröffentligung vom Charles Darwin sinere Evoluzioonstheorii 1858 no dr psöidowüsseschaftligi Sozialdarwinismus choo, wo behauptet het, ass Neger, Juude und anderi ‹nit wissi Rasse› de christlige, wisse Völker gegenüber minderwärtig und underlääge sige.",🔎
,,,Theorii vo dr Ewoluzioon,FALSE,"D Theorii vo dr Ewoluzioon dur natürligi Selekzioon isch zum erste Mol usfüerlig vom Charles Darwin in sim Buech ""The Origin of Species"" daargstellt worde, wo 1859 erschiine isch.",🔎
,,,Evolutionstheori,TRUE,"Sit em Ufchumme vu de Evolutionstheori isch mer bestrebt, säll dailwiis chünstlich System in ä ""natürlichs System"" umzbaue, wo d'Abstammigsverhältniss (Phylogenetik) besser widerspieglet.",🔎
3965,Landeskommunalverband der Hohenzollerischen Lande,Landeskommunalverband vu dr Hauezollersche Land,Landeskommunalverband vu dr Hauezollerische Land,TRUE,"Mit dr Bildig vu Provinzialverbänd hän au di Hauezollerische Land e Sälbschtverwaltig kriegt, dr Landeskommunalverband vu dr Hauezollerische Land, wu ne Kommunallanddag derfir gwehlt woren isch.",🔎
,,,Hauezollersche Landeskommunalverband,FALSE,"Jänner 1973 dr Kommunallanddag, des haißt s Barlemänt, vum Hauezollersche Landeskommunalverband gsii.",🔎
3966,Glattfelden,Glapfälde,Glattfälde,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Chlettgau, im Oste an d Schwizer Gmeinde Wasterkinge und Hüntwange, im Süde an Glattfälde und Weiach, beidi au in de Schwiz (Kanton Züri), und an Kaiserstüehl, Fisibach und Rümike (Kanton Aargau).",🔎
,,,Glattfäldè,TRUE,S Chraftwärch lyt öppè uff èm halbem Wäg zwǜschè Eglisau un Hoètèngè bi Rhysfäldè (Gmeind Glattfäldè).,🔎
,,,Glattfelde,TRUE,"Nachbargemäinde sind Hohedenge, Glattfelde (Exklave ""Neuhus""), Eglisau, Wil und Waschterchinge.",🔎
3967,Esoterik,Esoterik,esoterisches,FALSE,"De Bigründer vom Wicca isch de Engländer Gerald Gardner (1884-1964), wo i de 1940er Joore en aignigs esoterisches System entwicklet het.",🔎
,,,esoterische,FALSE,"Hüt tauchet i de esoterische Literatur immer me noiji Forme vo Meditatione uf, wie zum Bispil die ""Transzendentali Meditation (TM)"".",🔎
,,,Esoteerik,TRUE,"1974 isch d Stefan ufs Land zooge, wu si im Krais vu Glyychgsinnte iri privaat Filosofy, e Mischig us Feminismus, Ekology un Esoteerik, praktiziert het.",🔎
,,,esoterischi,FALSE,Hüt mues de Hinduismus as e beliebti Fundgrueb för esoterischi Ideene anehebe.,🔎
3968,Weingarten (Freiburg im Breisgau),Wigarte (Friburg),Weigarte,TRUE,In dr Region Boodesee-Ooberschwoobe gid s mid Fridrichshafe / Raveschburg / Weigarte ai Ooberzäntrum.,🔎
,,,Wigarte,TRUE,"Jerge gehörig Industrigebit Haid, im Oste Wigarte.",🔎
3969,Elis (Begriffsklärung),Elis,eleischi,FALSE,"Und zwoor söll de eleischi König Iphitos s Delphische Oraakel aagfrögt haa, öb d Olympioniike noi kränzt were sölid und d Antwort isch gsii, as de Siiger nöd miteme Öpfer - oder Schoofwule, je noch Öbersetzig - geert were söli, sondern miteme Zwiig vom wilde Ölbomm.",🔎
,,,Eleer,FALSE,"Er het d Argiver, d Arkadier und d Eleer überreedet, mit iim in Lakonie iizfalle udn isch dur säll Gebiet zooge, wo sit mä sich het chönne erinnere nie e findligi Armee duurechoo isch.",🔎
3970,Primarstufe,Primarstufe,Brimarschuel,FALSE,"D Brimarschuel isch in en Alldaagsschuel, wo säggs Joor lang gsi isch (vo 1899 acht Joor), und in die dreijöörigi Repetier- oder Ergänzigsschuel iidäilt worde.",🔎
,,,Primarschuel,FALSE,Z Rèmige hèts en Chendergarte ond e Primarschuel.,🔎
,,,Brimaarschuel,FALSE,"Ursprünglig het s 24 Klassezimmer gha und isch as Brimaarschuel brucht worde, denn für Chläiklasse und schliesslig vom Institut Kunst vo dr Fachhochschuel Nordwestschwiz (FHNW) und ere Primaarschuel.",🔎
,,,Primarschuele,FALSE,"D Schuel Wèèntel hät Primarschuele und Chindergärte z Oberwenige, z Niderwenige, z Schöfflistorff, z Schliinike und e Sekundarschuel z Niderwenige.",🔎
,,,Primarschual,FALSE,D Schüeler chönd im Aichbärg oder im Henderforscht in Chendergarta und i d Primarschual.,🔎
3971,Napoleon III.,Napoléon III.,Charles-Louis-Napoléon Bonaparte,FALSE,"rnais"">Hortense de Beauharnais mit ihrem Sohn Charles-Louis-Napoléon Bonaparte, em spötere Napoléon III. Vom Zuestrom vo dütsche",🔎
,,,Napoléon III,FALSE,"pp%20%28Frankreich%29"">Ludwig Philipp und vom Napoléon III. D ""Rue de Rivoli"" gältet as äini vo de bekanntis",🔎
,,,Louis-Napoléon Bonaparte,FALSE,"h druf 1834 e chli iigschränggt worde. Aber wo im Louis-Napoléon Bonaparte, em spöötere Kaiser Napoleon III., si Putschversu",🔎
3972,Brit Mila,Brit Mila,Beschnydig,FALSE,Denn wird d Beschnydig ygfüehrt.,🔎
,,,beschnitten,FALSE,"Der Isaak wird im Alter vo acht Tag beschnitten u nach däm d Sara abgstillt het, richtet der Abraham es grosses Fescht us.",🔎
3973,Schweizerische Ausstellung für Frauenarbeit,Schwizerischi Uusstellig für Frauenarbet SAFFA,Schwyzerisch Uusstellig fir Frauenarbet,FALSE,Anne 1928 het si im Ufdrag vum Patronatskomitee unter em Vorsitz vu dr Bundesreet Giuseppe Motta un Edmund Schulthess di Schwyzerisch Uusstellig fir Frauenarbet z Bärn organisiert.,🔎
,,,Schwiizerischen Uusstellig für Frauenarbet SAFFA,FALSE,D Annemarie Hubacher isch d Scheffarchitäktin vo dr Schwiizerischen Uusstellig für Frauenarbet SAFFA z Züri ane 1958 gsy.,🔎
,,,Saffa,FALSE,"1883 und 1939 hät me z Züri Schwyzerischi Landesuusstelige ghaa – dère vom 1939i säit me na hütt «d Landi» – und 1958 d Saffa, die schwyzerisch Uusstelig für d Frauenarbet.",🔎
,,,SAFFA,FALSE,"Früener hät’s daa Landesuusstelige, wo d Landiwise na hüt draa erinneret, und au es paar anderi groossi Schwyzer Uusstelige ggèè so wie d SAFFA, d Schwyzer Uusstelig für Frauesache, ane 1958; vo dere chunt d Saffa-Insle bi Wolishofe.",🔎
3974,Computerspiel,Computerspiil,Computrspili,FALSE,"Näbst däm, dasr Let’s Play-Videos macht, ischr ono gschäftsfüärändä Gseuschaftr und Mitbegründr vor PlayMassive GmbH, erä Websitä wo sich aus um z Thema Computrspili dräit.",🔎
,,,Kompiuter- und Wideospiil,FALSE,"Die vier Fründ verbindet e Liideschaft für Comics, Science-Fiction (bsundrigs Star Trek), Kompiuter- und Wideospiil, und decke sich im Comic-Laade vom Stuart Bloom ii.",🔎
,,,Sandchaschte-Computerspiil,FALSE,"Minecraft isch es Sandchaschte-Computerspiil, wo vo Mojang Studios im Jahr 2009 veröffentlicht worde isch.",🔎
,,,2D-Gländmotorrad-Simulation,FALSE,"Elasto Mania isch en 2D-Gländmotorrad-Simulation, wo uf emä PC gschbiilt wird.",🔎
,,,Games,FALSE,"S Festiwal stellt wääred drei Dääg Nöis us de Beriich vo de ""Games"", Kinofilm, Färnseeserie und Comics vor.",🔎
,,,Kompiuterspiil,TRUE,"Dr Alaskey isch au Sprächer in e hufe Kompiuterspiil gsi, under anderem in de Spiil ""Flucht von Monkey Island"" und ""Gothic 3"".",🔎
,,,Compiutärschpil,TRUE,"City Life ( uf schwiizärdütsch Schdadtläbä) isch äs Compiutärschpil, wo afangs 2006 usäge wordä isch.",🔎
,,,Computerspil,TRUE,"[], engl. []) isch e 3D-Computerspil, wo under dr GPL stot, wodurch es bsunders under freie Betribssystem wie Linux oder BSD bekannt worre isch.",🔎
,,,Masse-Multiplayer-Online-Rollespiil,FALSE,"»Wält vo de Chriegskunst«; meistens WoW abkürtzt) isch e Masse-Multiplayer-Online-Rollespiil (au MMORPG gnennt), wo Spiler glichzitig zämme übers Internet spile.",🔎
3975,Antwerpen,Antwärpe,Antwerpe,TRUE,"Fascht jede Ort mit em Maartrecht hett dozmol sini aigni Mäss ghaa, wobii aber grösseri Stedt, wie Zöri, Choschtez, Nürnberg, Köln und Antwerpe (Antorf) und ide Welschschwiiz au Lyon und Paris hüüfig Iiflüss uf chlinneri Maartort uusgüebt hend.",🔎
,,,Antwèrpe,TRUE,"Wä-mer e Stadt as Verwaltigsäinhäit gseet (was ja gwöndli de Fall isch), isch Gent nach Antwèrpe di zwäitgrööscht Stadt im Land, wil Brüssel us ere ganze Räie Gmäinde zämegsetzt isch.",🔎
,,,Antwärpa,TRUE,Dr Johan Ickx schtàmmt üss Antwärpa ìn dr Fläämischa Regioon.,🔎
3976,Weißherbst,Wissherbschd,Wiißherbscht,TRUE,Onner vu denne Wii isch de Spätburgunder Wiißherbscht.,🔎
,,,Wissherbscht,TRUE,Die süess Rosé z'Bade isch dr Wissherbscht.,🔎
3977,Rieselfeld (Freiburg im Breisgau),Riselfeld (Friburg),Riselfeld,TRUE,"Lehe lit im Nordweste vu Friburg un grenzt im Norde an Landwasser, im Südoste an Betzehüse un im Südweste an s'Riselfeld un dr Mundehof un im Weste an Umkilche.",🔎
,,,Riiselfeld,TRUE,Dodemit zellt s'Quartier Vauban näbe em zweite grosse nöie Stadtteil Riiselfeld zue dr chinderriichste Stadtdeile z'Friburg.,🔎
,,,Stadtdeil Riselfeld,FALSE,"Mit em ÖPNV isch dr Mundehofparklatz iber die sporadisch verchehrend Linie 19 vu dr Friburger Verchehrs AG z'erreiche oder vu Endhaldestelle vu dr Strossebahnlinie 3 im Stadtdeil Riselfeld in circa 1,5 km Entfernig.",🔎
3978,Raetia,Raetia,Rätie,TRUE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,Räzie,TRUE,"I de Röömerzyt, wo im Land am Oberlauf vom Rhy mit de Fäldzüüg vom Julius Caesar im Jaar 58 vor Chrischtus und mit der Eroberig vo de rèètischen Alpe dur di röömisch Armee ane 15 vor Chrischtus agfange hät, isch das Oort am Ändi vom See en Handelsplatz im Gränzgebiet zwüschet de Provinze Räzie und Gallia Belgica, spööter dänn Obergermanie woorde.",🔎
,,,rèètische,FALSE,"I der antike Zyt hät men am Ändi vom See – wo me vonnem nöd wäiss, wien em d Lüüt dozmol gsäit händ – a de Militärstraass vo de röömischen Oort Aventicum, Augusta Raurica und Vindonissa is rèètische Piet und an Bodesee e Brugg poue, öppe daa, wo hütt d Rathuusbrugg staat, und wil spööter wyter unen a de Limet eerscht bi Baden und Wettige die nèèchschte Brugge choo sind, hät de Flussübergang z Züri für der überregionaal Vercheer alewyl e groossi Bedüütig ghaa.",🔎
,,,Raetia et Vindelicia,FALSE,"Si sind den zu de römische Provinz ""Raetia et Vindelicia"" organisiert wore.",🔎
,,,rätischi,FALSE,"Bi Vevey sind s a d Nantuate grenzt und i de Alpe a verschidnig keltischi, lepontischi und rätischi Stemm.",🔎
,,,Rääzie,TRUE,"Wo d Wandaale 429 vo Spanie uf Nordafrika zooge si und d Juthunge in Rääzie gegen e Aëtius kämpft häi, häi d Westgoote no äinisch ooni Erfolg brobiert, Arelate z eroobere.",🔎
,,,Raetia Prima,FALSE,Öbe im Joor 537 hen d Oschtgote d Provinz Raetia Prima aa d Franke abträtte.,🔎
,,,Underräzie,FALSE,"D Römer händ – noch em groossen Alpechrieg um 15 vor Chrischtus – vo Norditalie us dur s Etschtaal di grossi Houptstrooss ""Via Claudia Augusta"" bout, wo uf ""Augusta Vindelicorum"", d Houptstadt vo Underräzie, hüt Augschburg, ggangen isch.",🔎
3979,Coronaviridae,Koronaviirus,Koronavirus,FALSE,"Si chunt vom Koronavirus, wo jetz dr Name SARS-CoV-2 übercho het und wo me vorhäär gar nit kännt het.",🔎
,,,Coronavirus,FALSE,"Änds 2019 isch so ne Fall gsi: Z China isch e nöiartige Coronavirus vom ene wilde Tier uf d Mensche i dr Grossstadt Wuhan gumpet, und in es paar Wuche isch vo döört us e wältyti Epidemy woorde, wo in huuffe Länder vil Lüüt dra gstorbe sind; es isch d Coronavirus-Pandemy 2019/2020.",🔎
3980,Insekten,Insekte,insekte,FALSE,"S Nikotin isch e Gift, wo wenn d Pflanze elter wird in d Bletter wanderet und Schadinsekte und anderi Herbiwore abweert.",🔎
,,,Isdekte,FALSE,"vu dr Isdekte (Insecta), Doppeschwänz (Diplura), Baitaschtler (Protura) un Springschwänz (Collembola).",🔎
,,,Insäkte,TRUE,"Informationen iber Schwimm, Insäkte, Flächte, Bakterien un Alge sin nit oder nume arg begränzt verfiegbar.",🔎
,,,Insektenarte,FALSE,"Es chunnt bi Süüger, gwüsse Insektenarte und non e baar andere Diergrubbe vor (lueg Gschlächtschromosom).",🔎
,,,Insekt,FALSE,"So läbe zum Bispil d Larve vo Schnoogge oder Libälle im Wasser, währed s usgwachsene Insekt (Imago) uf em Land und in dr Luft läbt.",🔎
3981,Alchemie,Alchemie,Alchemist,FALSE,"In dr Fauststadt Staufe im Brisgau soll dr vu Johann Wolfgang von Goethe im Drama Faust, der Tragödie erster Teil beschribe, sageumwobe Alchemist, Astrolog un Schwarzchünstler, während dr Renaissance gläbt ha un verstorbe si.",🔎
,,,Alchemiste,FALSE,"Mä findet dört Apideekerkeramik, ganzi Apidekermobiliar, e Alchemiste-Laboratorium, Mörser, Räiseapideeke, Büecher wie ""Der Gart der Gesundheyt"" vom Johann de Cuba (Augsburg, 1488) oder s ""New Kreüterbuch"" vom Leonhart Fuchs, Medikamänt vo früener und alles, was mit dr Herstellig vo Medikamänt (und au Hokuspokus, em materia medica) z due het.",🔎
,,,alchemistische,FALSE,"Anderi Kwelle verzelle er sig an ere Kwäcksilbervergifdig gstorbe wäge sine alchemistische Studie und no anderi, ass er wägen ere Alkoholvergifdig gstorbe siig.",🔎
,,,Alchemii,TRUE,"Im Middelalter isch si äng mit dr Alchemii verbunde gsi, wo in China, Öiropa und Indie scho sit langer Zit braktiziert worde isch.",🔎
,,,Alchimischtè,FALSE,"Diè Alchimischtè glaubet, mit dè Hülf vo dè Goldwurz unedles Medall i Gold umwandlè z könnè.",🔎
3982,Bahnstrecke Weil am Rhein–Lörrach,Gartèbaan vo Weil uff Lerrach,Baanschtreggi Wyl am Rhy-Lerrach,FALSE,Mai 1890 isch d Brugg mit dè strategischè Baanschtreggi Wyl am Rhy-Lerrach vobundè worrè.,🔎
,,,Gartèbaan,FALSE,"Vo Schopfè bis Lerrach isch mit dè Wysèdalbaan widder è eksischtyrendi Streggi vowendèt worrè, ab Lerrach hèt s denn no d Gartèbaan bis Wyl am Rhy un d Palmrainbaan witter übber d Gränz uff Saint-Louis im Obberelsaß bruucht, wo s Aaschluss nõch Belfort gää hèt.",🔎
3983,Bötzingen,Betzinge,Betzige,TRUE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
,,,Bötzinge,TRUE,"Im weschdliche Dail vu dr Gmei verlauft – ohni Ortsdurchfahrt – d L113 Brisach–Riigel–Freiamt, wo uf d Höchi vu Niderrotwiil vu dr L115 Rotwiil–Bötzinge–Umkirch troffe wird.",🔎
3984,Basler Kunstverein,Basler Kunstveräin,Kunstverein Basel,FALSE,S historische Gebäud isch vom Archidekt Johann Jakob Stehlin im Ufdrag vom Kunstverein Basel entworfe und 1872 eröffnet worde.,🔎
,,,Baasler Kunstveräin,TRUE,"Dr Baasler Kunstveräin het dorum 1859 e Wettbewärb für e nöis Dänggmol abghalte, wo aber zu käm klare Resultat choo isch.",🔎
,,,Baasler KUnstveräin,FALSE,"1842 isch dr Im Hof dr nöi gründete Baasler Künstlergsellschaft (BKG) biidrätte und het für die neggste 26 Joor s Bresidium übernoo, und das au noch dr Fusioon mit em Baasler KUnstveräin 1864 bhalte.",🔎
3985,Aristoteles,Aristoteles,arischtotelischi,FALSE,"Er isch dr Meinig gsi, ass ä mechanischdischi Physik d Natur besser beschriibt as die arischtotelischi Physik und het au brobiert physikalischi Erschiinige z erkläre, aber siini Theorie (wie d Vortextheorie) si vo bessere vom Isaac Newton abglöst worde.",🔎
,,,Aristotelismus,FALSE,Us siiner Philosophii het sich dr Aristotelismus entwicklet.,🔎
,,,peripatetische,FALSE,Es basiert uf dr jüüdisch-kalamitische Theologii und dr peripatetische-avicennische Filosofii und beziet Stellig zu grundlegende religiöse und filosofische Frooge.,🔎
,,,aristotelische Beweegigsleer,FALSE,Si isch us ere christlige Kritik vo dr materialistische aristotelische Beweegigsleer entstande.,🔎
,,,aristotelische,FALSE,"Si Vater, dr Archidekt und Mathematiker Nikon, het em zerst Underricht in dr aristotelische Filosofii, Mathematik und Naturleer gee.",🔎
,,,Aristotelischi Ethik,FALSE,Er isch fümfmol zum Räkter vo dr Universität gwehlt worde und het e Lehrstuehl für Aristotelischi Ethik gstiftet.,🔎
,,,aristotelisch,FALSE,"Dört het sis nöiplatonische Wältbild die nöiplatonischi Ströömig in dr Filosofii vo dr Scholastik gsterkt, bi aristotelisch orientierte Filosoofe isch si nöiplatonischi Anthropologii uf heftige Widerspruch gstoosse.",🔎
,,,Aristode,FALSE,"Ar hàt àui a Kommentàr vun em Aristode sinera ""Politik"" wälla schriewa, àwer hàt as nìt känna màcha.",🔎
,,,Aristotelischi,FALSE,"Noch dr Aristotelischi Poetik (Poetik isch s Wort für d Theorii vo dr Poesii) si das s Drama, s Epos und chliineri lürischi Gattige.",🔎
3986,Landkreis Reutlingen,Landgraes Reidlenga,Landchreis Reitlenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Eegne (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Schelglenge, Allmendenge, Aalde, Epfenge un Griesenge (alli Alb-Doene-Chreis), Laoba un Schemmern (beidi Landchreis Bibra), Õnderschtẽä, Rottenacker, Mõndergenge, Õndermaachtel un Loudere (alli Alb-Doene-Chreis) un Hoegna un Mensenga (beidi Landchreis Reitlenge).",🔎
,,,Graes Reidleng,FALSE,Metzeng [medseŋ] odr Metzenga isch a wirddabärgischa Sdadd em Graes Reidleng.,🔎
,,,Landchrais Reidlenga,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Reidlenga, im Oschde an dr Landchrais Bibra ùn dr Landchrais Raveschburg.",🔎
,,,Landkrois Reitlenga,TRUE,"De Alb-Donau-Kreis grenzt im Norde an Landkrois Gebbenga und an Landkrois Hoedna, im Oschte a di bayerische Landkrois Genzburg und Nei-Ulm ond au an di kroisfrei Stadt Ulm, im Süde an Landkrois Bibra und im Weschte an Landkrois Reitlenga.",🔎
,,,Landchreis Reitlenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Messenga (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Naera, Gõmrenga (Landchreis Dibenga), Reitlenga, Sõnnabihl (bodi Landchreis Reitlenga, Burrladenga, Hächenga (bodi Zollerealbchreis), Bodlshausa un Ofderdenga (bodi Landchreis Dibenga).",🔎
,,,Landkreis Reidleng,TRUE,"""Lichtenstein"") isch a Gmaende em Landkreis Reidleng en Bada-Wirddabärg.",🔎
,,,Landgraes Reidleng,TRUE,"Nåchborgraes send em Osda dor Landgraes Reidleng, em Sida dor Zollornalbgraes, em Wäsda dor Landgraes Fraedasdadd ond dor Landgraes Calb, ond em Nordwäsda und Norda schliaslich dor Landgraes Bebling.",🔎
,,,Reidlenga,FALSE,In dr Region Necker-Alb gid s mid Diibenga/Reidlenga ai Ooberzäntre.,🔎
,,,Landkrais Reidlenga,TRUE,Em Kraisdag vum Landkrais Reidlenga het er vu 1979 bis 1988 aaghert.,🔎
,,,Landchrais Reitlenga,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Diibenge, im Oschde an dr Landchrais Reitlenga ùn an dr Landchrais Semmerenga.",🔎
,,,Landkreis Reitlenga,TRUE,Abril 1909 en Honau – der Ort gheert heit zor Gmoid Lichtastoi em Landkreis Reitlenga; † 8.,🔎
,,,Landkrois Reidlenga,TRUE,"Si ùmfasd dr Landkrois Reidlenga, dr Landkrois Diibenga ùn dr Zollerealbkrois.",🔎
3987,Wirtschaftsordnung,Wirtschaftsordnung,Wirtschaftsornige,FALSE,"Vo Brüef reedet mä in Wirtschaftsornige , wo uf dr Aarbetsdäilig basiere.",🔎
,,,Wirtschafts,FALSE,"Die klassischi nöizitligi Iidäilig underschäidet Natur-, Gäistes- und Gsellschaftswüsseschafte und Gebiet, wo dank dr Verwüsseschaftligung drzue cho si: Agrar-, Ääscheniöör-, Wirtschafts-, Rächtswüsseschaft und Medizin.",🔎
3988,11. August,11. Augschte,11. Àuigscht,TRUE,"D’ Kimberly Drewniok (* 11. Àuigscht 1997 z’ Balve, <a href=""Nordrh",🔎
,,,11. Augscht,TRUE,Dr Ernst (Maria Richard) Stadler (* 11. Augscht 1883 ze Còlme,🔎
,,,11. Auguscht,TRUE,De Ruedolf (Ruedi) Hägni (* 11. Auguscht 1888 z St,🔎
3989,Alte Geschichte,Alti Gschicht,Althischtorikeri,FALSE,Jänner 2024 z Fryburg) isch e dytschi Althischtorikeri gsii.,🔎
,,,Althistoriker,FALSE,"Es stoot fest, ass sich mit dr oströmische Gschicht bis zum Herakleios usser Byzantiniste au e Hufe Althistoriker befasse, nid aber mit de Joorhundert nochhär, wo s Arbetsfäld vo dr Byzantinistik si.",🔎
,,,alti Gschicht,FALSE,1991 isch si a dr Uni Lausanne Dozäntin für latynischi Inschriftekund und römischi Numismatik woorde und 1994 Profässoorin für alti Gschicht.,🔎
3990,Feldhase,Feldhase,Fäldchüngèl,FALSE,"Im Rafzerfäld könned, nebbè rè vylfältigè Pflanzèwält, d Fäldlärchè, d Flussregèpfyffer, Uferschwalbè, d Goldammer un dè Fäldchüngèl beobachtet wörrè.",🔎
,,,Has,FALSE,"Markanter Häepunkt vo deam Dummeschwank isch moischt dr Kampf gege e Monschtr, wo si als Has do usse stelled.",🔎
,,,Fäldhaas,TRUE,In dr doomoolige Zyt isch dr Fäldhaas wäge sym reege Baarigsdriib un syre vylfache Junge as Symbol vu dr Fruchtbarkait aagluegt woore un wäge däm hän d Chilchefiere s Ässe vu Haaseflaisch as Gfohr fir d Moral un d Sitte aagliegt.,🔎
,,,Fäldhase,TRUE,Ob de Waldgränz huuse im Jauntal d Murmeli un d Schneehase; im Tal abe au Fäldhase.,🔎
,,,Feldhaas,TRUE,"Hüüffig sind de Feldhaas (""Lepus europaeus"") und s Kaukasischi Aicherli (""Sciurus anomalus""), wo mee i bommriiche Gegete vorchunnt.",🔎
,,,Hase,FALSE,"Zu de Büüti ghööret chliini Vögel, aber au Chraie, Orlihään und Hüenner und au Süüger wie Müüs, Aichörnli und Hase.",🔎
3991,Schlacht bei den Thermopylen (Perserkriege),Schlacht bi de Thermopyle (Perserchrieg),Thermopyle,FALSE,""">Xerxes I. uf Land bi de Thermopyle in Griechland iigfalle si.",🔎
,,,Schlacht bi de Thermopyle,TRUE,Noch dr Schlacht bi de Thermopyle isch s 480 v. d. Z. bi Salamis zur Entschäidigsschlacht choo.,🔎
3992,26. Februar,26. Februar,26. Hornung,TRUE,"ler, mìt sim rìchtiga Nàmma ""Antoine Troxler"", (* 26. Hornung 1918 z'Rias",🔎
,,,26. Horner,TRUE,Dr Julian Dillier (* 26. Horner 1922 z Sursee,🔎
3993,Schultheiß,Schultheiss,Schulthis,TRUE,"Renche nennt sich gern d' Grimmelshausenstadt, wel dr Hans Jakob Christoffel von Grimmelshausen, dr Dichter vum abentiirliche Simplicissimus isch vun 1667 bis zue sinem Tod 1676 bischeflich strossburgischer Schulthis vu Renche gsi.",🔎
,,,Schulthäiss,TRUE,"Us de Joor 1185 bis 1190 isch e Stadtroot us Ridder und Bürger beläit, wo mit eme Schulthäiss, eme Bürgermeister (vo 1253 aa) und eme Stadtschryber d Gschick vo dr Stadt glänkt het.",🔎
,,,Schulthäisse,TRUE,Si häi d Boste vo Schulthäisse und Vögt gfüllt und acht von ene si Burgermäister worde.,🔎
,,,Schultes,TRUE,"I vilne Regione und Gmeinde isch in früherer Zyt für d Funktion vom Bürgermeischter der Begriff Schultes, oder Schultheiss verwendet worde.",🔎
,,,Schutheiss,TRUE,Zwüsche 1250 u 1350 het s Gschlecht sibe Mol de Schutheiss vo de Schtadt Fryburg gschtellt.,🔎
3994,Al-Andalus,al-Andalus,andalusischen,FALSE,Noch em andalusischen Geograf al-Bakrī isch um 1050 e Chenig vu Malal Muslim wore.,🔎
,,,maurische Schbanie,FALSE,Au d Muslime im maurische Schbanie hai Pogrom gege d Jude gmacht im 11.,🔎
,,,muslimische Spanie,FALSE,"Us sim Lääbe isch wenig bekannt, mit Usnaam vo dr Daatsach, ass er im muslimische Spanie gläbt het, woorschinlig z Saragossa.",🔎
,,,Córdoba,FALSE,"Dr Grund drfür isch gsi, ass dr Emir vo Saragossa ihn um Understützig gegen e Emir Abd ar-Rahman I. vo Córdoba (reg.",🔎
,,,Kalifat vo Córdoba,FALSE,"Im Chasdai si Vater, wo riich gsi isch, isch vo Jaén uf Córdoba züüglet, in d Hauptstadt vom Kalifat vo Córdoba.",🔎
,,,Kalife vo Cordoba,FALSE,"Si hai au d Möglichkeit vo Bündnis gege d Kalife vo Cordoba uf dr einte Siite und gege s oströmische Riich uf dr andere Siite überleit, die aber nie abgschlosse.",🔎
,,,al-andalus,FALSE,"Mit em Emiraat vo Granada isch s letschte muslimisch beherrschte Territorium uf dr Iberische Halbinsle ""(al-andalus)"" verschwunde.",🔎
3995,Urgeschichtliches Museum Blaubeuren,Urgschichdlichs Museum Blaubeira,Urgschichtliche Museum,FALSE,Em Urgschichtliche Museum ka mer allerlei alde Sacha us dr Vorzeit aagugga.,🔎
,,,Urgschidichlich Museum,FALSE,"S Hoilig–Goisch–Schbidal en Blaubeira isch a middlaldrlichs Haus, mo heid s Urgschidichlich Museum dren isch.",🔎
,,,Urgschichtlicha Museum,FALSE,Des alde Zeigs ka mer heid em Urgschichtlicha Museum agugga.,🔎
3996,Parfüm,Parfüm,Barfüm,TRUE,"Si het au Barfüm entwicklet: ""Shocking"" und ""Si"", wo d Juliette Greco e Lied, dr ""Valse de Si"", drüber gsunge het, wo dr Henri Sauguet gschriibe het.",🔎
,,,Parfüüm,TRUE,Ìm Septamber 2012 hàt d’ Nicki Minaj ìhra aigana Parfüüm-Linia uff dr Màrkt gebrocht.,🔎
,,,Parfum,FALSE,"Sit 1983 git s s ""Parfum Dalí"" in surrealistische Flakon mit dr Form von ere Naase, eme Muul und sit 1987 as Heerebarfüm in dr Form vom ene Hoode.",🔎
3997,Johannes XIII. (Papst),Johannes XIII.,Johannes dr Drizäht,FALSE,Im Joor 968 het dr Papscht Johannes dr Drizäht em Magnerius gschriben er sell dr Apt Maiolus vom Chlooschter Cluny uf sinere Reis früntlech empfoo.,🔎
,,,Johannes em Drizääte,FALSE,"I dr Basilika sind d Greeber vo zwee Päpscht: em Felix em Zwöite sys, us em föifte Joorhundert, und das vom Johannes em Drizääte, wo im zääte Joorhundert gläbt het.",🔎
3998,Heimatmedaille des Landes Baden-Württemberg,Haimetmedaille vum Land Bade-Wirttebärg,Haimetmedaille,FALSE,Anne 2022 isch d Zöllner vum Land Bade-Wirttebärg mit dr Haimetmedaille uuszaichnet wore.,🔎
,,,Haimetmedallie vum Land Bade-Wirttebärg,FALSE,"Syterhär wird alle Johr am erschte Dag au d Haimetmedallie vum Land Bade-Wirttebärg an zeh Burger*ne vergee, wu si verdient gmacht hän um s Land Bade-Wirttebärg.",🔎
3999,Otto I. (HRR),Otto I. (HRR),Otto dr Grooss,FALSE,"En Änkelin, die Heiligi Adelheid vo Burgund, Dochter vo dr Berta und em König Rudolf, isch zerscht Königin vo Italie gsi und het denn dr Kaiser Otto dr Grooss ghürootet und gilt als eini vo de bedüütendschte Fraue vom zääte Joorhundert.",🔎
,,,Chönig Otto,FALSE,"S Dorf isch ane 960 als ""Beneduces"" s erschte Mol erwäänt in dere latynische Urkunde, wo dr Chönig Otto em Bischof vo Chur dermit d Chilche vo Bonaduz und Rhäzüns, und au s Bergell, gschänkt het.",🔎
,,,Otto,FALSE,"Iri äint Tochter hät de König vo Burgund ghüraate, die ander de Soon vom tüütsche Käiser Otto.",🔎
,,,Otto dem Großè,FALSE,"Reginbert I. isch èn Fründ vom Otto dem Großè gsi, i sellem sim Gefolge er im Kampf gegè d Bayerè èn Arm volorè hèt; sin Sohn Otto II. hèt diè Schenkigè im Johr 983 beschtätigt.",🔎
,,,Otto em Grosse,FALSE,D Standbilder vom Otto em Grosse und em Häiri II. stönd rächts und linggs vo dr Stäge.,🔎
,,,Otto dr Gross,FALSE,"Ane 965 isch dr Kaiser Otto dr Gross übere Lukmanier uf Italie ggange; das isch die erschti Reis übere Pass, wo me e sicheri gschichtlechi Kwele drvo het.",🔎
,,,Otto em Große,FALSE,Är isch dodermit en Uränkel vum Chaiser Otto em Große gsii.,🔎
,,,Otto em Erschte,FALSE,"Do hepme dr jung Konrad zu sinere Sicherheit em oschtfränkische König Otto em Erschte brocht, won em gäge Hugo ghulfe het.",🔎
4000,Liturgie,Liturgii,liturgische,FALSE,"S egüptische Dootebuech (Originaalditel Uusechoo in s Daagesliecht) isch e Sammlig vo Zaubersprüch, Beschwöörigsformle und liturgische Aawiisige.",🔎
,,,liturgisch,FALSE,"Mä het aber uf d Chille verzichdet, und so isch s Zwinglihuus, wo jo ursprünglig nit as e Sakraalbau konzipiert gsi isch, liturgisch ufgwärtet worde.",🔎
,,,Litürgii,TRUE,"Àls Litürgiireform (odd’r ""Litürgiireforma""-n-ìm Pluràl; làtiin. ""instauratio liturgica"") bezaichnet maa d’ umfàssenda Ärnäijerung vu dr reemisch-kàthoolischa Litürgii, wo-n-ìm 20.",🔎
,,,Litürgi,TRUE,"Ar ìsch anglokàtholischer gsìì, so zu sàga, ar hàt d’ Litürgi un àndra Àschpakta vu dr reemisch-kàtholisch Kìrch unterschtìtzt; ar hàt Gdìchter gschrìewa, fìr d’ Kàtholigkait z’ loowa.",🔎
,,,Liturgy,TRUE,"d Uusrichtung vo dè Lütt im Hoch- un Spòtmittelaalter a dè kirchlichè Liturgy hèt im Dunschtig vor dè Faschtèzit dè Nammè als fèttè, schmotzigè Dunschtig ybrocht.",🔎
,,,litürgischer,FALSE,"Gregoriànischer Chorààl (làtiinisch ""cantus choralis sive ecclesiasticus"" „choormaassiger odd’r kìrchliger Gsàng“) odd’r gregoriànischer Gsàng ""(cantus gregorianus)"" ìsch a ainschtìmmiger litürgischer Gsàng vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch ìn làtiinischer Schprooch.",🔎
,,,liturgischi,FALSE,Vum Lettner üs sin Evangelium un liturgischi Gsäng vortrage worre.,🔎
,,,Ritüs,FALSE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D’ Daifata ìsch a krìschtliger Ritüs, wo ’s zitter dr Zitt vum Näija Täschtàmant gìtt.",🔎
,,,Lithurgii,TRUE,"Soziologisch bezeichnet er aber weniger die offizielli Lehr, Lithurgii und Hierarchii as vilmeh, wie Katholike datsächlig dänke, empfinde und handle, vor allem dört, wo si in dr Mehrheit und s Milieu präge.",🔎
,,,litürgisch,FALSE,"S’ Hoschtiaplattla (hoochdiitsch ""Patene"" , vun Àltgriachisch ', làtiinisch ' , mìttellàtiinisch ‚Schààla‘) ìsch a litürgisch G’faass, wo bii dr Fiir vum Broot-un-Wii-Sàkràmant b’nutzt wird.",🔎
4001,Storchenturm Lahr,Storchedurm Lohr,Storchedurm,FALSE,"Es Wohrzeiche vun Lohr isch dr Storchedurm, wu dr Reschd vunnere alde Burg isch.",🔎
,,,Diefburg Lohr,FALSE,"Die Diefburg us dr Stauferzyt het s glych Böuschema wie d Diefburg Lohr mit eme rächteckige Grundriss un vier runde Eckdirm un isch wahrschyns um um 1235 vu dr Rychsministeriale ""von Dautenstein"" böue loo wore.",🔎
4002,Bündnerromanisch,Rätoromanischi Sprooch,Rätoroman,FALSE,Juni 1913 isch er als bis jetz einzige Rätoroman in Bundesrat gwählt worde.,🔎
,,,rëtoromaanisch,FALSE,Dezue sind Aarbete choo über de tüütsch-rëtoromaanisch Spraachkontakt und zur rëëtische Nameforschig.,🔎
,,,romaanischen,FALSE,"I synere Dissertazioon, wo der Albert Baachmen abgnaa hät, gaats um s Inenandwürke vo tüütsche und romaanischen Elemänt im Tialäkt vom Bündner Schanfigg, em ""Schelfigg"".",🔎
,,,rätoromanischi,FALSE,"Mai 1979 z Scuol) isch e Schwyzer rätoromanischi Musikeri un Sängeri, wu mer unter ihrem Chinschtlername Bibi Vaplan chännt.",🔎
,,,Rätoromaanisch,FALSE,"Mer chännt si vor allem fir iri Rolle as Flavia Caduff in dr Schwyzer TV-Seerie ""Die Direktorin"" oder as Maja Lüthi bi ""Lüthi und Blanc"" un iri Guet-Naacht-Gschiichte in ire Muetersprooch Rätoromaanisch.",🔎
,,,Rätoromanisch,FALSE,Bis noch em früene Mittelalter isch i de südliche Gegede vom Kanton Sanggalle Rätoromanisch gredt worde.,🔎
,,,rätoromanische,FALSE,S Schwizer Radio isch s nationale Radio vo dr dütsche und dr rätoromanische Schwiiz.,🔎
,,,Püntnerromanisch,FALSE,S Dolomiteromanisch isch äng mit em Püntnerromanisch und mee oder weniger au mit dem Furlanische (Friaulische) verwandt.,🔎
,,,rätoromanisch,FALSE,Sils im Engadin (rätoromanisch ) isch e Gmäind im Kanton Graubünde.,🔎
,,,bündnerromaanischi,FALSE,"Er hät au s Glychnis vom verloorene Soon us em Lukas-Evangeelium i 42 alemanischi, sächs bündnerromaanischi, acht lombardischi, elf frankoprowänzaalischi und vier französischi Mundaarten us de ganze Schwyz la übersetze – das isch bis hüt der äinzig schwyzerisch Verglychstäggscht, wos i so vil Tialäkt git, und wil er us em früene 19.",🔎
,,,Rätoromanisch in de Schwyz,FALSE,"Für s Rätoromanisch in de Schwyz isch au vo „dopplete Diglossi“ gschriibe worde, wyl d Romane dörte näbe ihrer Ortsmùndart au no ihr Schriftidiom bruuche, dezue s Schwyzerdütsch für di L-Domäne bruuche, wänn si mit Dütschschwyzer z due hen, ùn schliessli au no s Standarddütsch für di Dütschschwyzer H-Domäne .",🔎
,,,Püntnerromanische,FALSE,"Im Püntnerromanische het me aber Schrifte i verschidene Idioom gmacht, im nöie Rumantsch Grischun und de Sprooche Vallader, Puter, Surmiran, Sursilvan und Sutsilvan.",🔎
,,,romanisch,FALSE,"In mänke Gebiit vu dr Alpe, wu hit alemannisch sin, sin romanischi Bevelkerigsräscht sitze bliibe un erscht im Mittelalter alemannisiärt wore.",🔎
4003,Hochschule für Musik Freiburg,Hochschuel fir Musik Friburg,Musikhochschuel,FALSE,"D Ebert isch z Löörech ufgwachse un het no dr Schuel an dr Musikhochschuel z Fryburg Schuelmusik, Rhythmik un Klavier studiert.",🔎
,,,Hochschuel fir Musik Fryburg,TRUE,D Janina Klassen (* 1953 z Bad Salzuflen) isch e dytschi Musikwisseschaftleri un Brofässeri an dr Hochschuel fir Musik Fryburg.,🔎
,,,Musikhoochschuel Fryburg,FALSE,D Semeschterabschlusskunzärt vum Studieberaich Jazz/Pop vu dr Musikhoochschuel Fryburg finde syter anne 2003 im Fryburger Jazzhuus statt.,🔎
,,,Musikhoochschuel Fryyburg,FALSE,2012 isch si as Brofässeri fir Violine an d Musikhoochschuel Fryyburg gruefe woore.,🔎
,,,Hochschuel für Musig,FALSE,Und si isch im Hochschulroot vo der Hochschuel für Musig z Fryburg.,🔎
,,,Hochschuel fir Musik z Fryburg,TRUE,Si isch bis zu eire Emeritierig Brofässeri fir Gitarre an dr Hochschuel fir Musik z Fryburg gsii.,🔎
,,,Musikhooschschuel Fryburg,FALSE,Vu 1997 bis 2014 het er an dr Musikhooschschuel Fryburg Improvisation unterriichtet.,🔎
,,,Musikhochschuel z Fryburg,FALSE,Noch em Abitur un em Wehrdienscht im Luftwaffe Musikkorps II z Charlsrue het er an dr Musikhochschuel z Fryburg klassischi Drumpete bim Robert Bodenröder studiert.,🔎
,,,Fryburger Musikhochschuel,FALSE,"S FBO isch anne 1987 us studäntische Initiative vu dr Fryburger Musikhochschuel, nit zletscht vu Schueler*ne vum Rainer Kussmaul grindet woore.",🔎
,,,Musikhochschuel Fryburg,FALSE,"Vu 1963 bis 1997 het er an dr Musikhochschuel Fryburg glehrt, zerscht s Fach Orgelimprovisation, speter au Liturgik, Hymnology, Gmaisinge, theologischi Information.",🔎
,,,Musikhoochschuel,FALSE,"Jänner 1986 vum Wolfgang Rüdiger, em Walter Ifrim un em Johannes Nied grindet woore, wu si an dr Musikhoochschuel chännegleert ghaa hän.",🔎
,,,Fryybeger Musikhochschuel,FALSE,Vu 1949 bis 1952 het er an dr Fryybeger Musikhochschuel studiert.,🔎
4004,Aabach (Seetal),Aabach (Seetal),Aabachs,FALSE,Im Weschte goot d Gmeindgränze bim Schloss Hallwyl übere Aabachs use.,🔎
,,,Aabach,TRUE,"Dr Abfluss bildet dr Aabach, wo de See a siim Nordendi verlaat und nach wenige Kilometer in Hallwilersee mündet.",🔎
4005,23. Oktober,23. Oktober,23. Okdobr,TRUE,"f=""M%C3%BClhausen%20%28Elsass%29"">Milhausa, † 23. Okdobr 1989 z Wien",🔎
,,,23. Oktoower,TRUE,"D’ Liseron Boudoul (* 23. Oktoower 1963 z’ <a href=""Saint-%C3%89t",🔎
4006,Kreolsprache,Kreolsproche,Kreolschprocha,FALSE,Manche Sprachwissenschaftla (Linguischta) zählend o dia romanisch-basierta Pidgins und Kreolschprocha zu da romanischa Schprocha.,🔎
,,,Kreolsproch,FALSE,"Unter de jüngere Lüt macht sich d Tendänz bemerchbar, di beide Sproche z mische, was de Aafang vu-n-ere Kreolsproch chönnt bedüte.",🔎
,,,Kreolschbrooche,TRUE,"Näbe dr Amtsschbrooch Portugiisisch, wo au d Lingua Franca isch, wärde uf de Insle no verschiideni Kreolschbrooche gschwätzt, wo uf em Portugiisische und westlige Bantuschbrooche basiere: Saotomense (70.000), Principense (1.500) und Angolar (5.000).",🔎
,,,Kreolsprooche,TRUE,"In dr Karibik werde verschiidni Kreolsprooche als Patois bezeichnet, z.",🔎
,,,Kreolsprach,TRUE,"Gsunge wird im jamaikanischen Reggae meistens uf ""Patois"", e Kreolsprach mit zahlriiche Wortneuschöpfige, wo uf dr Englische Sprach basiert.",🔎
,,,Kreolisch,FALSE,"All wichtiger im Land wird s Tok Pisin, wu sich mittlerwyyli vun eme Pidgin zuen eme voll uusbildete Kreolisch entwicklet het.",🔎
,,,Kreolsprooch,TRUE,"Das isch e Kreolsprooch, wo uf em Französische basiert.",🔎
4007,Arrondissement Strasbourg-Campagne,Arrondissement Strossburi-Lànd,Arrondissements Strosburi-Lànd,FALSE,Janner 2015 sìn Gmeine vum Arrondissement Zàwere un vum Arrondissements Strosburi-Lànd dezüekumma.,🔎
,,,Arrondissement Stroosburi-Lànd,FALSE,"S Arrondissement hàt ìm Norde àn s Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd, àn de Regierungsbezirk Karlsrüei, ìm Sìde àn s Arrondissement Stroosburi-Lànd.",🔎
,,,Strossburi-Lànd,FALSE,Janner 2015 üs em ehmolige Arrondissement Strossburi-Stàdt un Deil vum ehmolige Arrondissement Strossburi-Lànd grìndet wora.,🔎
4008,Lineare Funktion,Lineare Funktion,homogeni lineari Zueordnig,FALSE,E broporzionali Funkzion isch e homogeni lineari Zueordnig zwüsche Argumänt formula_3 und iire Funkzionswärt formula_4: mit eme konstante Broporzionalidäätsfaktor formula_6.,🔎
,,,linear schtiigendi Funktionsgrade,FALSE,Me luegt am beschte z'erscht en linear schtiigendi Funktionsgrade im 45-Grad-Winkel an.,🔎
4009,Gemüse,Gmüès,Gmüesabau,FALSE,"Dä Schwärpunkt by dä landwirtschaftliche Nutzig liit uf äm Gmüesabau, es git aber au no Öpfelbäum und es Chliigartegebiet.",🔎
,,,Gemies,TRUE,"De Basler Waggis stellt e Karikatür vum elsasser Gemiesbüür dar mét e pààr typischi Accessoires, wie uff elsassischi (Arbeits-)Tracht weise, od´r uff sine (revoltionär) franzeesche Art: `s blöii Hemd, wissi Hosse, roti Cravatt, wiss´r Krage, décoréert mét e Kokarde én de Fàrwe vun d´franzeesch Trikolore (blöi-wiss-rot), (ze) grossi Holzschueh un manchmal e Zipfelmütz, e Einkaufsnetz mét Gemies un manchmal öi e Knoche od´r andrer Knüppel.",🔎
,,,G’miaser,FALSE,Joohrhundert düat maa-n-àui doo Ardäpfel un G’miaser (wia Boohna un Arbsa) pflànza.,🔎
,,,Gmües,TRUE,"Urschbrünglig het dr althochdütschi Begriff ""obez"" as „Zuechoschd“ alles bedütet, wo usser Brot und Fleisch gässe worden isch, au Hülsefrücht, Gmües und Ähnligs.",🔎
,,,Gmias,TRUE,"Es git aber viile andre Variante, mit Zuatate wie Pilz, Fleisch und Gmias.",🔎
4010,Todtnau,Todtnau,Dodtnau,TRUE,"1394 isch er vum Basler Bischof Konrad der Münch mit Basler Stiftsläche „""nämlich mannschaft, wildbännen und silberbergen im Breisgau, auf dem Schwarzwald und zu Tottnöw"" (Dodtnau)“ belähnt wore.",🔎
,,,Dodtnauer,FALSE,"Dr Titel ""Di hegschte Wasserfäll vu Dytschland"" reklamiert Dribärg scho lang fir sich, in Konkurränz zue d Dodtnauer Wasserfäll, wu di hegschte ""Naturwasserfäll"" vu Dytschland derfe gnännt wäre.",🔎
4011,Punier,Punier,Karthager,FALSE,E schriftli Zygnis het dr Karthager Hanno dr Seefahrer um 470 v. Chr.,🔎
,,,punische,FALSE,"Rom het si erscht grooss international Erfolg gha, wo s alli punische Kolonie eroberet und Karthago im Johr 146 vor dr Ziitwändi zerschdört het.",🔎
4012,Kiefermäuler,Chiiferdier,Wirbeldier mit Chiifel,FALSE,Im Silur drätte di erschte Wirbeldier mit Chiifel (Gnathostomata) uf.,🔎
,,,Chiifelmyyler,FALSE,"Erschti gsichereti Fund vu däne Fisch us dr Iberklasse vu dr Chiifelmyyler stamme us em Silur, im Perm sin si uusgstorbe.",🔎
,,,Chiifermüüler,FALSE,Ufgrund vo dr hoche Verbreitig und wägem Bekanntheitsgrad wird do für s Taxon „Chiiferloosi und Chiifermüüler“ dr Name „Wirbeldier“ (Vertebrata) anstatt vom semantisch korräkte „Schädeldier“ bruucht.,🔎
4013,Oberdeutsche Dialekte,Oberdytschi Dialäkt,obberdütschi Dialèkt,TRUE,I dè meischtè Deil vo Süddütschlands wörrèd obberdütschi Dialèkt gschwätzt.,🔎
,,,obertütschi,FALSE,"D ""Dialäktology,"" wo sich mit der Erforschig vo de tütsche Dialäkt – obertütschi, mitteltütschi und nidertütschi Mundarte – abgit, hät iri gross Zyt öppe zwüsched 1880 und 1950 ghaa.",🔎
,,,ooberdütschi,FALSE,"Die hoochdütsche Dialäkt oder Mundarte wärde südlig vo dr ""Benrather Linie"" (mänggisch wird au d ""Uerdinger Linie"" zur Drennig gnoo) gschwätzt und umfasse middel- und ooberdütschi Underdialäkt.",🔎
,,,ooberdydsche,FALSE,"Z Noorddydschland gid s e Schbroochwägsel vùm Platt zem Hoochdydsch, aber bi dr mideldydsche ùn v. a. bi dr ooberdydsche Dialäkt gid s e Iibergang in Schdabfle, wù s schwiirig wird, d Gränze zwische „no Dialäkt“ ùn „kai Dialäkt me“ feschd z mache.",🔎
,,,obberdütsche Sprõchruum,FALSE,"der Donau) und den deutschen Alpen zusammen.“"" ""Sprõchwǜssèschaftlich"" ghört dè grööscht Teil vo Süddütschland zum obberdütsche Sprõchruum, wo au Öschterrych, Lièchtèschtaa, d Dütschschwyz und s Südtirol dèzuèghöörèd.",🔎
,,,oberdüütsche,FALSE,"Mittelhochdüütsch bezeichnet kei Standardschprach (im Gegesatz zur Umgangsschprach), sondern isch als Gegebegriff zum Mittelniderdüütsche z verschtah und umfasst demnach d Schprache vo allne mitteldüütsche (Thüringisch, Hessisch, Rhyfränkisch) und oberdüütsche Regione (Alemannisch, Bayrisch).",🔎
,,,obberdütschè,FALSE,"dè ""Wyßwurschtäquator"" (um diè kulturèlli Gränz zwǜschè Nord- un Süddütschland z charakterisyrè), ""Mainlinniè"" (D Sprõchgränz zwǜschè mitteldütschè un obberdütschè Dialäkt) odder ""Pfaffengasse des Deutschen Reiches"" (wegè dè zaalrychè Bischtümer, bischöflichè Residänzè un Klöschter am Main).",🔎
,,,obertüütsche Mundarte,FALSE,"Lueget me daas im gsamttüütsche Zämehang aa, dänn mues me säge, das d Entwicklig zur Entrundig äigetli fascht z erwaarte wëër: Fascht ali mitteltüütschen und obertüütsche Mundarte tüend nämli entrunde!",🔎
,,,Obertüütsch,FALSE,"S Obertüütsch isch vom Mitteltüütsch dur d Speyerer Linie (""Appel/Apfel""-Isoglosse) abgränzt, und dezue ghööred s Bairisch (z Bayern un z Österriich), s Alemannisch un s Oschtfränkisch.",🔎
,,,Oberdüütsch,FALSE,"Es sind im Ganze meh als zätuusig Wörter erklärt, und drby het’s öppe 3.670 althochtüütschi Wörter; wo d Sproochforschig deils als alts Oberdüütsch und bsunders als alts Alemannisch identifiziert het.",🔎
,,,Oberdüütsche,FALSE,Es git z Öschtryych vil verschideni Dialäkt vom Oberdüütsche; die meischte regionale Mundarte ghööre zum Sproochgebiet vom Bairische und es paar im Weschte vom Land zum Alemannische.,🔎
,,,oberdytsche Dialäkt,TRUE,"S Oscht- un Sidfränkisch wird normalerwyys em oberdytsche Dialäkt zuegrächnet, e Deil Sprochwisseschaftler sähne s Oschtfränksch as Ibergangsdialäkt zwischen em Oberdytsch un em Mitteldytsch.",🔎
,,,oberdütsche,FALSE,Ostfränkisch isch die südöstligi Dialäktgrubbe vo de fränkische Mundarte und ghöört as Hochfränkisch innerhalb vom Dialäktkontinuum zum Übergangsberiich zwüschen em middeldütsche und em oberdütsche Sproochruum.,🔎
,,,Weschtoberdütschen,FALSE,"D Naameforschig und d Gschicht vom Sproochwandel im Rhintl vom Bodesee bis uf Sargans und Chur ufe, wo s Romanischen immer wie mee vom Düütsche, gnöier: vom Alemannischen oder de regionale Variante vom Weschtoberdütschen abglööst worden isch, das isch em Hans Stricker sys grosse Arbetstheema plibe.",🔎
,,,Oberdütsch,FALSE,Südfränkisch oder Südrhiifränkisch isch e Dialäktgrubbe im Übergang vom Oberdütsch zum Middeldütsch.,🔎
,,,oberditsche,FALSE,"Dr Hebel het schliäßlig sogar ""Mutter"", ""gut"" un ""Licht"" gschriibe un isch do drmit wit iber s Ziil nüs gschosse: D ""Diphthong"" in ""Mueter"", ""guet"" sin in dr meischte oberditsche Dialäkt vorhande un im 19.",🔎
,,,oberdütsche Mundarte,FALSE,Zämme mit em Alemannisch und em Oschtfränkische bilde si die sogenannte oberdütsche Mundarte.,🔎
,,,Weschtoberdüütsch,FALSE,"Bim Weschtoberdüütsch oder dr |alemannisch-schwööbische Sproochgruppe het me zimli vil regionali Varietääte beschribe, die grosse Dialäktfamilene heisse Oberrhinalemannisch, Bodeseealemannisch, Hööchalemannisch und Höchstalemannisch, und bi all dene redt me no verschideni regionali und lokali Dialäkt.",🔎
,,,oberdytsche,FALSE,"oberdytsche (Oberdytschland) un ere ""niderländische"" bzw.",🔎
,,,Oberdytsch,FALSE,"Im ""Mitteldytsche"", wu im Biet zwische dr Benrather Linie (nerdligs ""maken"" gege sidligs ""machen"") im Norde un dr Speyerer Linie im Side (nerdligs ""Appel"" gege sidligs ""Apfel"") gschwätzt wird, isch di zwot Lutverschiebig in weniger starkem Umfang uusbregt wie im ""Oberdytsch"".",🔎
,,,Oberdytsche,FALSE,"D Sprooch ghört zu de Westgermanische Sprooche und isch eini vo de vyle Variante vo de fränkische Dialekte, wo vom Niderdytsche bis in's Oberdytsche reiche.",🔎
,,,Oberdytsche Dialäkt,TRUE,"Riäd isch e Word üs de Oberdytsche Dialäkt fir ""Moorlandschaft"".",🔎
4014,Bauingenieurwesen,Bauääscheniöörwääse,Bauingenieur,FALSE,Ghürote isch si mit eme Bauingenieur un di beide hei drei Chind.,🔎
,,,Bauääscheniöör,FALSE,"S Wärk vom Sinan, wo au as Bauääscheniöör und Stadtbauer gschafft het, gältet as dr Höhepunkt vo dr klassische osmanische Archidektuur.",🔎
,,,Bouingeniööre,FALSE,D Plän für s Chraftwärch sind vo de Bouingeniööre Otto Hintze vo Aachen und Conradin Zschokke vo Aarau cho.,🔎
,,,Böuingenieur,FALSE,"Dr Michael Kohn het anne 1948 sy Studium an dr ETH Züri as diplomierte Böuingenieur abgschlosse, wun ere derno au in dr Forschig gschafft het.",🔎
,,,Bauinschineerwesa,TRUE,"Dô drnôch durchlauft’r a Studium em Bauinschineerwesa, zerscht an dr Technischa Hochschuel Stuegert ond hendrher an dr Purdue-Universideet z West Lafayette em US-amerikanischa Staat Indiana.",🔎
4015,Thunersee,Thunersee,Thuner,FALSE,"A sym Süd-Weschtändi, ygbettet zwüsche Thuner- u Brienzersee, ligt ds Bödeli mit de Gmeinde Interlake, Matte u Unterseen.",🔎
,,,Tuunersee,TRUE,Tärlige ligt am südleche Änd vum Tuunersee.,🔎
4016,Biedermeier,S Biidermäier,Bydermeier,FALSE,Er isch indirekter Schöpfer vom Begriff Bydermeier gsi.,🔎
,,,Biidermeier,TRUE,"Dr Vormerz isch au e wichdigi Epoche in dr Kunst-, dr Litratuur-, und dr Kulturgschicht, aber mäistens brucht mä drfür d Begriff vom Biidermeier oder dr Romantik.",🔎
,,,Biidermäier,TRUE,Ds Biidermäier-Huus am Obertorplatz in Brämgarte isch 1838 vom Baumeischter Fidel Leimbacher uf eigeni Rechnig baut worde.,🔎
,,,bidermeierlichi,FALSE,"D Ursprüng vo dr Romantik lige i de gsellschaftliche Umbrüch, wo d Früeindustrialisierig usglöst hän, aber au bi de reaktionäre Karlsbader Bschlüss vo 1819, wo de Lüt d Hoffnig uf meh Freiheit eweggnoo und si in e bidermeierlichi Wält tribe hän.",🔎
,,,Bidermaierzit,FALSE,I de Nebetschtobe häts an Uuschtellig vo de Bidermaierzit im Toggeburg.,🔎
,,,Bidermaier,TRUE,Om 1820 isch de Rokokoschtil in Bidermaier-Schtil öberegange.,🔎
4017,Glarus Süd,Glaris Süd,Elm,FALSE,"S ""Fäldschlössli"" het sech au a Fabrigge, wo Mineralkwelle i dr Schwiiz vermarktet, beteiliget, öpe a däne vo Eglisau, Elm, Ifferte und Passugg.",🔎
,,,Glaris-Süd,FALSE,"Für s 2011i hed me denn uf dr Landsgmein vom Kanton Glaris pschlosse, di alte Gmeinde im Kantoon zu drü nöie Grossgmeinde zämezschliesse, und sider isch di nöji Gmeind Glaris-Süd no dütlech grössr als Tafaas.",🔎
4018,Oberdorf BL,Oberdorf BL,Onoldswil,FALSE,Im friene Mittelalter hetts Dorf no zue Onoldswil (hytte Ober- und Niiderdorf) gheert.,🔎
,,,Oberdorf,FALSE,"Zum Kanton gheerid fougendi euf Gmeindä: Stans, Stansstaad, Hergisweyl, Ännätbirgä, Buächs, Beggäriäd, Ämmättä, Dalläweyl, Oberdorf und Woufäschiässä.",🔎
,,,Ooberdorf,TRUE,Dr Uli Schad isch woorschinlig z Ooberdorf uf d Wält choo.,🔎
4019,Runen,Futhark,Ruuneschrift,FALSE,"De Inventione Litterarum (Latiinisch; »Vo de Erfindig vo de Buechstabe«) isch de moderni Name vomene mittelalterliche Traktat, wo d Uursprüng vo de verschidnige Alphabet bihandlet, drunter au d Ruuneschrift.",🔎
,,,Runeziignis,FALSE,"Chr., remisch Glas oder Runeziignis, wie dr ""Runestab vu Nidinge"" us em 6.",🔎
,,,Sternrune,FALSE,"E bsundrigs Merkmol vo dem Tegscht isch, as d Vorsilbe ""ga""- mit de Sternrune gschribe woren isch und för s Wort „und“ wert s angelsächsische Zaiche bruucht.",🔎
,,,Runeschrift,FALSE,"S eltischte Objäkt mit weschtgermanische Wörter druff chunt no us dr spootantike Zyt; es isch dr Strääl vo Frienstedt, wo im dritte Joorhundert nach Chrischtus gmacht worden isch und e Runeschrift het.",🔎
,,,Ruuneinschrifte,FALSE,"Dem sai ûhmiddlbârá Vorlaifá isch des Urnordisché gwä, wo i paar hundert Ruuneinschrifte iberliferet isch.",🔎
,,,Ruuna,FALSE,"B. s’ Hààkakriiz, s’ Kältakriiz odd’r Ruuna), wo ìn ainiga Lander verboota sìnn.",🔎
,,,Runoloog,FALSE,Aktyv isch er au as Namekundler und as Runoloog.,🔎
,,,Futharkschrift,FALSE,"Au die früeschti nordischi Ruuneschrift, wo bis jetz gfunde worden isch, stoot uf emene Strääl; dä ghört zum Fund vo Vimose z Dänemark und er chunt usem zwöite Joorhundert; er treit e Futharkschrift.",🔎
,,,ruunisch,FALSE,"griechisch φ as ""ph,"" ruunisch ᛜ as ""ng"").",🔎
,,,Ruune,FALSE,ansuz (ᚨ) isch de erschlossni urgermanisch Name vo de a-Ruune.,🔎
,,,Runestai,FALSE,So isch de Runestai vom südnorwegische Tune (um 400 n. Chr.),🔎
,,,Ruunezeiche,FALSE,Es sind Ruunezeiche.,🔎
,,,Runedenkmäler,FALSE,Die Vorform vo de hütige skandinavische Schprache isch öis i Runedenkmäler und dr riiche Literatur vom mittelalterliche Skandinavie bezüügt.,🔎
,,,Runeinschrift,FALSE,Die ältisti überlifriti germanischi Langzile isch d Runeinschrift ufem Horn vo Gallehus (Dänemark; um 400):  Usem 6.,🔎
,,,Runeinschrifte,FALSE,"Im Urgermanische het sich usem /s/ under bistimmte Bedingige di stimmhafti Variente // bildet, wo i Runeinschrifte i de Regle mit de ᛉ-Ruune gschribe woren isch.",🔎
,,,Rune,FALSE,"S' Wort isch wahrschinlich us em germanische, zum Los beschtimmte Runeschtäbli (""*bōks"") entschtande.",🔎
4020,Konolfingen,Chonufinge,Chonolfinge,TRUE,1406 het d Stadt Bärn ds Landsgricht vo Chonolfinge überno u het di höchi Grichtsbarkeit usgüebt.,🔎
,,,Konolfinge,TRUE,Januar 1921 z Konolfinge; † 14.,🔎
4021,Meditation,Meditation,Meditazioon,TRUE,"""δῆλος"" (dẽlos, „offebar“)) bezäichnet e veränderete Bewusstsiiszuestand, wo dur dr Konsum vo bestimmte Droge (sogenannte ""Psüchedelika""), aber au dur gäistigi und rituelli Braktike (wie öbbe Dransdanz oder Meditazioon) cha erräicht wärde.",🔎
,,,meditiert,FALSE,Drufabe het er sis Studium uufggee und vill meditiert und vill Zitt im Tempel vo de Göttin Minakshi („Fischaug“) verbroocht.,🔎
,,,Meditazioons,FALSE,Si wird dorum mänggisch au as Meditazioons-Buddhismus bezäichnet.,🔎
,,,meditative,FALSE,D Struktuur vo sine Haiku spieglet d Äifachhäit vo sinere meditative Lääbenswiis.,🔎
,,,Meditiere,FALSE,"Nochdem er lang en asketisches Lebe gfüert het, isch er uf Bodhgaya cho und het dai underem Pippal-Baum (""Ficus religiosa"") noch langem Meditiere d Erlüchtig erlangt, im Alter vo 35 Joore.",🔎
,,,meditiere,FALSE,"Die meischte Mensche gsend das ersch im Tod, doch einigi chönd es durch meditiere au scho zu Lebziite gsee.",🔎
4022,Baar (Landschaft),Baar (Landschaft),Weschtbaar,FALSE,"Diè witterè nägschstglegenè Segelflugblätz sin dè Segelflugblatz Riselfingè uff dè Weschtbaar bi Löffingè, dè Flugblatz Rickèbach im Hotzèwaald un dè Flugblatz Blummbärg bi Blummbärg-Zollhuus im obberè Aitrachdal.",🔎
,,,Südbaar,FALSE,"Sit 2003 bis hüt (Stand: 2017) vokeerèd nu no im Summerhalbjohr Zuèbringerzüüg (dè sognennte ""Wizä-Shuttle"") vo Waldshuèt bis zum Baanhof Wizä, wo d Museumsbaan uff dè Sauschwänzlebaan bis uff d Südbaar bi Blummbärg witter gòt.",🔎
,,,Baar,TRUE,Extremi Cheldiwäärd chaa s ùf dr Baar gee.,🔎
,,,Landschaft Baar,FALSE,"Di umligend Landschaft Baar hond d Grafe vo Fürschteberg scho sit 1283 als Läche vom Habsburger Kaiser gha, 1488 hond si au d Stadt Donaueschinge dezue kauft.",🔎
,,,Baarèmer,FALSE,"S bsundere a sellèm Dialäkt isch allerdings, dass Grimmelzofè im Gränzgebièt vo drei Isoglossè lyt, nebbèm Sudschwärzwälder Hochalemannisch hört mò è bitzeli s Hochschwarzwälder Hochalemannisch usè, è wengelè au s Nidderalemanische vo dè Baarèmer hèr.",🔎
,,,Bertoldsbaar,FALSE,"Dè Rötèbach isch dè einzig Schwarzwaldabfluss, wo vo Nordè hèr i d Wuètè entwässerèt, well öschtlich vo Rötèbach d Bertoldsbaar um Löffingè ummè aafangt.",🔎
,,,Boorèmer,FALSE,"Gnauer beschtimmt ligèd d Ortsdail im Fiètzèmer Dalkessel sowiè am Achdorfer Wuètèknǜè im Berych vo dè Isoglossègränz vum Boddèseealemannisch un Hochalemannischè, wôrènd alli Ortsdail un d Stadt Blummbärg sèlber, wo nördlich oder öschtlich vo dè Wuètè ligèd, eidütig zum Boorèmerdütsch ghörig sin.",🔎
,,,Boor,TRUE,"*""Westaralb"" ) isch en alamannische Gaukönig (""rex"") gsi, wo ide Boor gherrscht het.",🔎
,,,Baarjura,FALSE,"Dè Daflèjura vom Randè findet sini Fortsetzig im Südè im Daflèjura vo Chläggi, Aargau un Baselbièt, im Nordè im Baarjura ""(Eichberg, Längi u. a.)"".",🔎
,,,baar,FALSE,Anno 1901 isch d Höllèdalbaan vo Neuschtadt witter übber Löffingè gu Donaueschingè uff d Südbaar uè volängèrèt worrè.,🔎
,,,Südboor,FALSE,Dè Baanhof Donaueschingè (Abchürzig: RDO) isch èn Drènnigsbaanhof im Südè vo Baddè-Württèbärg un uff dè Südboor glègè.,🔎
,,,Baaralb,FALSE,"Dr Lupfe isch mit dr hegscht Bärg vu dr Baaralb (""dr Kenig vu dr Baar"").",🔎
4023,Škoda Auto,Škoda Auto,Škoda,FALSE,"D VW AG agiert as Muetergsellschaft vu dr Fahrzyygmarke Volkswagen Pkw, Audi, Seat un Škoda un au vu dr Premiummarke Bentley, Bugatti, Ducati (Motorreder), Lamborghini un Porsche.",🔎
,,,Škoda-Auto,FALSE,D Škoda-Auto-Wärk ghöred zu de gröschte Betriib vom Land und bilded en wesentliche Teil vom tschechische Export.,🔎
4024,Schönenberg ZH,Schöneberg ZH,Schönebärg,TRUE,November 1825 z Schönebärg; † 23.,🔎
,,,Schönebèèrg,TRUE,Ufe eerscht Jänner 2019 hät sech Hütte – so wie au d Nachbergmäind Schönebèèrg – mit dr Stadt Wädischwil zämetaa.,🔎
4025,Fahrrad,Welo,Bäik,FALSE,"Wer is Älggi wott, cha z Fuäss oder mit dem Bäik det uifä.",🔎
,,,Mountainbike,FALSE,"Am Bäärg obe und bim Dorf und bi Straalig sind Wanderwääg marggiert, wo vo dr Gruppe ""@tfidrisch"" pflägt wärde, und es git e Mountainbike-Ruute, wo em Glattwang no, dur Tarnutz und Duranna goot.",🔎
,,,Fààhrradla,FALSE,"Ànna 2019 ìsch a 350 Meeter lànger Pumptrack fìr Fààhrradla, Skateboards, Rollschiah un Trotinättla iig’rìchta worra — d’ Àrweta hann Öiro koschta.",🔎
,,,Velosport,FALSE,D Züri-Metzgete zellt zue den aaspruchsvollschte Äitaag-Räne im Velosport.,🔎
,,,Radfaarer,FALSE,Diè reizvoll Laga zmitts im Naturpark Obberi Donau un dè Boom vom Faarradtourismus uff dè Donauradwäg mached d Donaudalbaan bsunders au bi Wanderer un Radfaarer belièbt.,🔎
,,,Faarad,FALSE,"Anderi Aagebotsformè wiè Wellness, Faarad- odder Kultuurtuurismus entwicklèt sich un schwäched d Saisonalidäät öppis ab.",🔎
,,,Welowäg,FALSE,"Und es het au en nazionale Welowäg, wo dur d Stadt Brugg chunt: d ""Aare-Route"" vom Sischteem «Veloland Schwiiz», wo z Gletsch bim Grimselpass i dr Walliser Gmeind Obergoms afoot und bis uf Choblez an Rhy abe goot.",🔎
,,,Bäiknä,FALSE,Bäkannt ischt ds Taal im Sumer zum Wanderä oder zum Bäiknä.,🔎
,,,Fahrräder,FALSE,"I dè dütschè Staatè hèn è baar örtlichi Behördè zwǜschè 1870 un 1890 wègè mee un mee Fäll vo Fahrerflucht aagfangè, Nummèrèschilder für Fahrräder vorzschriibè, wo lokal uusgää worrè sin un sich farblich unterschiddè hèn.",🔎
,,,Welofaare,FALSE,"Usländischi und iihaimischi Turiste, vor alem us İstanbul, chömet uf d Insle zom Wandere, Welofaare, Schwümme, Weleriite und Tauche.",🔎
,,,Velo,TRUE,Rund um de See tüent d Lüüt wandere und Velo faare.,🔎
4026,Periöken,Periöken,Periökestädt,FALSE,"Am Chrieg hend nöd nume underdruckti Helote tailgnoo, o di messenische Periökestädt Thouria und Aithaia hend sich draa bitailigt.",🔎
,,,Perioike,FALSE,Oitylos isch e unfraiji Perioikestadt vo de Spartaner gsii.,🔎
,,,Periökestedt,FALSE,Di messenische Helote hend zäme mit de Periökestedt Thouria und Aithaia de Uufstand vorberaitet und zee Joor lang gege Sparta gchrieget.,🔎
,,,Periöke,TRUE,"D Periöke, wo nume im Chriegsfall ufbote worde si, hai mit de Schbartiate zsämme as Hoplite kämpft.",🔎
,,,Periökestadt,FALSE,Las isch doozmool e Periökestadt vo Sparta gsii und e wichtige Hafe.,🔎
,,,Periökii,TRUE,Er söll di alti Ornnig wo sin Vatter und sin Onkel Prokles iigrichtet hend wider abgschafft ha und d Helotii und Periökii iigfüert haa.,🔎
4027,Lichtenstein (Württemberg),Lichdaschdõẽ,Lichtestoe,TRUE,"D gferchtet Verchehrsdichti dur s Echazdal, diräkt sidli vu Reitlenga − bsundersch an dr ängschte Stell vum Dal z Lichtestoe, wu d Bundesstroß vor em Albufstig zmitts dur d Chärngmei fiert un wu Blanige vun ere Ortsumgehig bishär nit as realisierbar erschine isch, isch doderby allno ne regional- un kommunalbolitische Strytpunkt.",🔎
,,,Lichdastoi,TRUE,Heit gilt dr Lichdastoi als Wahrzeiche vo dr ganza Schwäbischa Alb.,🔎
,,,Lichtastoi,TRUE,Abril 1909 en Honau – der Ort gheert heit zor Gmoid Lichtastoi em Landkreis Reitlenga; † 8.,🔎
4028,Badischer Landtag (1947–1952),Badische Landdag (1947–1952),Landdag,FALSE,Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.,🔎
,,,Wahlperiod,FALSE,Mai 1951 isch di urspringli uf vier Johr aagsetzt Wahlperiod abglofe.,🔎
,,,Landdaag,FALSE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Badische Landdag,TRUE,As Diräktkandidat vum Wahlchrais Konschtanz het er vu 1947 bis 1952 em Badische Landdag aaghert.,🔎
4029,Basel-Bachletten,Bachlette,Bachlättekwardier,FALSE,S Stadion Schützematte isch e Sportstadion mit ere Aalaag für Liichtathletik im Bachlättekwardier z Basel.,🔎
,,,Bachlätte,TRUE,"Uf dr Schützematte im Bachlätte het s Blätz für Liichtathletik, Schutte und Dennis.",🔎
,,,Bachlätte-Quartier,FALSE,"Zsämme mit em Bachlätte-Quartier wird s zum Spass as ""Bläächdalbe"" oder ""Alumyyniumdalbe""—Dalbe isch dr baseldütsch Name vom St. Alban Quartier—bezeichnet.",🔎
,,,Bachlette Quardier,FALSE,"Es lit am westlige Stadtrand und gränzt im Norde an s Iseli Quardier (Allschwilerstrooss, Ahornstrooss), im Weste an d Baselbieter Gmeind Allschwil (Im lange Loh) und im Süde an s Bachlette Quardier (Wanderstrooss, Weiherwäg); östlig lit s Am Ring Quardier (Spalering).",🔎
,,,Bachlätte-Kwardier,FALSE,"Sit 1995 het si under iirem Leibel ""Matrix"" e Büro für Textil- und Flechidisäin mit ere äigene Handsiibdruckerei im Baasler Bachlätte-Kwardier ghaa.",🔎
4030,Tages-Anzeiger,Tages-Anzeiger,Tages-Aazäiger,TRUE,"Im Zürcher ""Tages-Aazäiger"" hät de Jacques M. Bächtold vo 1963 bis 1972 jede Samschtig under em Name ""Häxebränz"" de Mundartegge gfüert mit mundartpflägerischen und literatuurkundlichen Artikel über s Züritüütsch und s Schwyzertüütsch, Tialäkt und Tialäktliteratuur.",🔎
,,,Tagi,FALSE,"Da Bombeattentat het i de Press höchi Welle ufgworfe und de Tagi het probiert nochezwiise, as d Zörcher Polizai zäme mit de belgische Polizai i da Attentat involviert gsii sai und s Material ade Attentäter gliferet hebi; drum saiet die Bombe onöd explodiert.",🔎
,,,Tages-Azeiger,TRUE,"Öffentlechi Ufmerksamkeit het dr Rougy bsunders dür e Aktion im Novämber 2016 bercho, woner zäme mit dr Franziska Schutzbach d Website vom Tages-Azeiger kopiert het und e Fake-Artikel im Name vom Schwizer Journalist Constantin Seibt veröffentlecht het.",🔎
,,,Tagesazäiger,FALSE,"Als Journalischt het er füre ""Näbelspalter"" und füre ""Tagesazäiger"" und fürd ""Züri Wuche"" gschribe.",🔎
,,,Daages-Aazäiger,TRUE,"Vo de 1960er Joor aa het dr Ringger für Zitige wie die ""Nöiji Zürcher Zitig"", dr ""Daages-Aazäiger"" und d ""Wältwuche"" Rezensioone für Konzärt, Blatte und CD gschriibe und au Bordret über schwizerischi und usländischi Komponiste gschriibe.",🔎
,,,Dagesaazeiger,FALSE,"Drzue isch er Ziitigsredakder gsi, u Weschdschwiiz–Korreschbondänt für e Dagesaazeiger.",🔎
,,,Dagesazeiger,FALSE,"Am Samschdig wird dr ""baz"" s Magazin vom Zürcher Dagesazeiger bigleit (nume für Abonnänte).",🔎
4031,Québec,Québec (Provinz),Quebec,FALSE,"Z Kanada schwätzt mä Französisch in dr Brovinz Quebec, und im US amerikanische Schdaat Louisiana het s no Überräschd vo sonige, won ä französische Dialäkt schwätze.",🔎
,,,Quebéc,FALSE,"Separatistischi Bewegigè sin politisch und frydlich (wie zum Byschbil in Quebéc oder in dr Tschechoslowakei, oder au gwalttätig (wie zum Byschbil d ETA, d IRA, oder au in Tschetscheniè).",🔎
,,,Provinz Québec,FALSE,"Saint-Maurice oder St-Maurice goht uf de Heilig Mauritius, au as ""Heilige Moritz"" bezeichnet, zrugg und isch de Name vo: Ort i de Schwiz: Ort z Frankriich: und en Nameszuesatz vom e Huufe anderne Ortschafte z Frankriich geografeschi Objekt i de Provinz Québec, Kanada: Chilegebäu: Lueg au:",🔎
4032,Wolhusen,Wouhuuse,Wolhuse,TRUE,"Wo s Fraumöischter im Joor 1340 e nöii Äbtissi z bestimme gha get, sind grad zwo vo de Nonne gwält worde, d Fides vo Klinge und au d Beatrix vo Wolhuse.",🔎
,,,Wolhuuse,TRUE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Wolhusä,TRUE,"Di erschte zwii Prototype, wu sich dur s' Glängg vu de-n-andere optisch underscheidet, träged d' Wappe vu Wolhusä und Morsch.",🔎
4033,Gleichgeschlechtliche Ehe,Gliichgschlächtlichi Ee,Homo-Eeha,FALSE,"Academia Christiana ìsch ànna 2013 vum Julien Langella grìnda worra, nooh da Demonstràzioona „La Manif pour tous“ geega d’ Homo-Eeha — dr Langella hàt vorhaar d’ Idäntitäära Beweegung grìnda ghàà.",🔎
,,,gliichgschlächtligi Ee,TRUE,"In mängge Länder isch d Instiduzioon vo dr Ee au für Lääbenspartner vo gliichem Gschlächt offe und wird in dr Umgangssprooch as ""gliichgschlächtligi Ee"" ""(Homo-Ee)"" bezäichnet.",🔎
,,,Eh fir alli,FALSE,Mer chännt si in dr Schwyz dur ire gsellschaftli un bolitisch Engaschmänt fir di rächtli Glychstellig vu Homosexuälle (Eh fir alli).,🔎
4034,Lew Nikolajewitsch Tolstoi,Lew Nikolajewitsch Tolstoi,Tolstoi,FALSE,"Jalta isch wege sim milde Klima e biliebte Feri- und Kurort und meriri russischi Künstler hend z Jalta glebt, so de Musiker Tschaikowski und d Schriftsteller Tschechow und Tolstoi.",🔎
,,,Leo Tolstoi,FALSE,"Zu sine Bewunderer hän unter anderem au de Gottfried Keller, de Hermann Hesse un de Leo Tolstoi ghört.",🔎
4035,Ständerat,Schtänderat,Ständerats,FALSE,"Si grööschd Erfolg hed dr LdU bi de Waale vo 1967 gha, wo d Partei sächzä Nazionalrats- u dr èerschdi Ständeratssidz berchòo hed.",🔎
,,,Ständsroot,TRUE,"Ab 1981 het si s Sekretariaat vum Ständsroot gfiert, zuesetzli het si ab 1989 dr wisseschaftli Barlemäntsdienscht glaitet.",🔎
,,,Ständeraat,TRUE,"– Der Alfred Äscher hett 1856 gëërn gsee, das er Regierigsraat wüürd, und 1875 hät er en aagfrööget, öb er as Ständeraat well kandidiere; bäides aber hät de Landolt abglëënt.",🔎
,,,Schdänderat,TRUE,"Vo 1943 bis 1949 isch er nomol im Nazionalrat gsi, u vo 1949 bis 195l Schdänderat, u nächär wider Nationalrat, bis er gschdorbe n isch.",🔎
,,,Ständerot,TRUE,Dr Nationalrot wo tuet s Volk röpresentiere und dr Ständerot wo tuet d Kantön röpresentiere.,🔎
,,,Stenderat,TRUE,Obwaldä cha als Halbkanton nur äi Verträter i Stenderat schicke.,🔎
,,,Schtänderoot,TRUE,"Är het im Schtänderoot numme ai Schtimm und wird – au wenn dää Begriff sit dr Bundesverfassig vo 1999 nüm offiziell isch – us däm Grund au als ""Halbkanton"" bezaichnet.",🔎
,,,Ständerotssitz,FALSE,Bi dr Wahl 2007 het si fir e Ständerotssitz vum Kanton Aargau kandidiert un au wider fir dr Nationalrot.,🔎
,,,Ständeröötin,FALSE,"Ane 1968 isch d Lise Girardin, wo sid ane 1962 im Gämfer Grossroot gsi isch, as erschti Frau i das Ampt choo, und si isch do gad au di erschti Schwiizer Stadtpresidäntin und spöter dän di erschti Schwiizer Ständeröötin gsi.",🔎
,,,Ständeroot,TRUE,"Im Nationalroot het si 28 Sitz, im Ständeroot 12.",🔎
,,,Ständerootswahle,FALSE,Anne 1975 het er ohni Erfolg bi dr Ständerootswahle kandidiert.,🔎
,,,Schtänderot,TRUE,"Vo 1869 a isch dr Martin Birmann im Schtänderot gsi, vo 1884 a Beuftreite für chille- und kulturpolitischi Froge.",🔎
4036,Dörflingen,Döörflinge,Dörflingè,TRUE,"Juli 1798 isch gegè dè Willè vo dè Bevölkerig s ehemòlig zürcherische Dörflingè im Kanton Schaffuusè anaschlossè worrè, sèll im Duusch gegè s Dörfli Ellikè am Rhy.",🔎
,,,Dörflinge,TRUE,"Wie Östriich anno 1770 sini Rechte an dr Dörfer Ramse un Dörflinge an s eidgnössisch Züri verchauft het, isch Büesinge zue ere Enklave in dr Schwyzer Eidgnosseschaft worre.",🔎
4037,Fortpflanzung,Furtpflanzig,gschlächtliger und ungschlächtliger Furtpflanzig,FALSE,Bi Lääbewääse reedet mä vo vegetativer und generativer Vermeerig und vo gschlächtliger und ungschlächtliger Furtpflanzig.,🔎
,,,Reproduktionsbiology,FALSE,"Zue s Vogels Inträssebiet hän d Wirbeltierbiology, vor allem d Ekology vu Suuger un Vegel, d Entwicklig un d Reproduktionsbiology, d Bioenergetik, d Lyybtämperatur, d Phylogeografy vu dr Sitzmyys im Mittelmeerruum un s Konkurränzverhalte ghert.",🔎
,,,pflanze sich furt,FALSE,"Si organisiere und reguliere sich sälber (Homöostase) und pflanze sich furt, das häisst, si chönne sich reproduziere.",🔎
,,,furtpflanze,FALSE,"Sex) im ängere biologische Sinn redet me, wenn s mindestens zwei verschiideni Furtpflanzigstype (Gschlächter) vo Läbewäse vo der gliche Art git, und wenn die sich nume zsämme mit eme Aghörige vom ene andere Gschlächt zygotisch chönne furtpflanze.",🔎
,,,sich furtpflanze,FALSE,"E Hufe Dier und Pflanze bruuche zwäi Gschlächter zum sich furtpflanze: s wiiblige (feminine) ""und"" s männlige (maskuline) Gschlächt – im Underschiid zu Arte, wo sich sälber befruchde.",🔎
,,,Fortpflanzig,FALSE,"Wil dr Mensch Sex nit nume wäge dr Fortpflanzig braktiziert und dr Sex so en eigene Sinn und Zwäck het, het sich e grossi Vilfalt vo sexuelle Praktike entwigglet, wo uf dr einte Site Usdrugg vo siner Kreativität und der Freud am körperlige Mitenander si, uf dr andere Site au ganz praktischi Hintergründ hai, öbbe wenn dr heterosexuell Analvercher oder dr Coitus interruptus hüfig zur Empfängnisverhüetig praktiziert wird – au wenn es höchst unsicheri Methode si.",🔎
4038,Gesellschaft für Schweizerische Kunstgeschichte,D Gsellschaft für Schwizerischi Kunstgschicht,GSK,FALSE,Do drüber het si bi dr GSK es paar Büecher chönne usegää.,🔎
,,,Äidgenössische Kommissioon für Erhaltig vo historische Dänggmööler,FALSE,Vo 1942 bis 1947 isch er au no Mitgliid vo dr Äidgenössische Kommissioon für Erhaltig vo historische Dänggmööler gsi.,🔎
4039,Niederalemannisch,Niideralemannisch,Nideralemannisch,TRUE,"isch numme in Reschte vorhande (wiewohl wird's vu Lit am Ort, wenn si uf alemannische dichte un au in dem Artikel do benutzt), neis Ebringer Alemannisch isch Nideralemannisch un ebefalls am Verschwinde.",🔎
,,,Niideralemannische Dialäkt,FALSE,"Mangi alemannische Dialäkt ghöre zu de vokalryschte Sproche uf dr Wält, so s Bärndütsch mit 23 Vokal; andri Dialäkt wie s Baseldytsch un d meischte andre Niideralemannische Dialäkt hen weniger.",🔎
,,,Nidderalemanische,FALSE,"S bsundere a sellèm Dialäkt isch allerdings, dass Grimmelzofè im Gränzgebièt vo drei Isoglossè lyt, nebbèm Sudschwärzwälder Hochalemannisch hört mò è bitzeli s Hochschwarzwälder Hochalemannisch usè, è wengelè au s Nidderalemanische vo dè Baarèmer hèr.",🔎
,,,niideralemannische,FALSE,  Bodeseealemannisch oder Mittelalemannisch schwätzt mer im Oschtdeil vum niideralemannische Sprochruum.,🔎
,,,Nideralemannische,FALSE,"D Tielekt vom Förschtetum Liechteschtää chöned i drai Tielekt glideret were, wa scho dütli im Landesname zom Uusdruck chunnt:  S Unter- und s Oberländische wered zum Nideralemannische oder Bodeseealemannische grechnet und sind erchennbar as im Wortaafang /k/ nöd verschoben isch (Khua), s Walsertütsch ghört natüürli zum Höchschtalemannisch mit Verschiebig (Chua).",🔎
,,,nideralemannischs,FALSE,"Im greeschte Teil vom Elsass redt me nideralemannischs Oberrhiinalemannisch, einzig s Sunngau im Side ghert zum Höchalemannische.",🔎
,,,niideralemannisch,FALSE,"S alt Baseldytsch hett innerhalb vo de dytschschwyzer Dialäggt e Sonderschtellig – ainersyts us linguistische Grind: S isch als ainzige Weschtschwyzer Dialäggt niideralemannisch, anderersyts gniessts e bsunders Prestige, wo vil mit dr Stadtkultur und au öppis mit dr Fasnacht z tue het.",🔎
,,,nideralemannische,FALSE,Degege schwätzt mer im in dr Reformationszitt katholisch blibene Munzige e nideralemannische Dialekt.,🔎
,,,Niideralemannische,FALSE,"S Schwäbische hôt a baar Kennzôechâ, wo fir s Niideralemannische im Nôrde tibbisch send (also firs Oberrhaealemannische ond ebâ s Schwäbische): Andere Kennzôechâ send tibbisch firs Schwäbische, aber doch send se ned ällâweil in jederâ Gegend verbrôeded: Â starke Neigung zur Diphdongierong; dr Vogt zähld uf u. a.: Von ""hao"" isch s Partizip Perfekt ""ghett"" oder ""gheet"" (SSA III/1.502).",🔎
,,,niideralemannischs,FALSE,"Do isch niideralemannischs Bodeseealemannisch, Hochalemannisch un niideralemannischs Oberrhiinisch verbreitet, un im Rüüm Duttlinge aäu Schwäbisch.",🔎
,,,Nììderalemannische,FALSE,"Der Dialäkt gheert zum Nììderalemannische, bis uf der üsserscht Side, wuu s Elsässisch zum Hoochalemannisch gheert.",🔎
,,,Nideralemanisch,TRUE,"D Dialektgrenz zwischem Nideralemanisch ""(Huus, Muus)"" und Schwäbisch ""(Hous, Mous)"" goht durch d Boor durre.",🔎
,,,niideralemannischer,FALSE,"Alemán Coloniero isch e niideralemannischer Dialekt, wu hauptsächli in dr Colonia Tovar in Venezuela, gsproche wird.",🔎
,,,Niederallemanischa,FALSE,Är leit a dr Grenz zom Niederallemanischa.,🔎
4040,Stein AG,Stei AG,Stei,TRUE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Schtei-Säckingè,FALSE,"Si füürt diè schwizer H 7 übber d Aarè, d H 7 füürt am linkè Ufer vum Hochrhy un am Jura-Nordfuèss vo dè Felsènau bis Schtei-Säckingè.",🔎
,,,Stai,TRUE,De Forrer Nöldi isch z Stai im Toggeburg ufgwachse.,🔎
4041,Stadtcasino Basel,Stadtcasino Basel,Stadtkasino,FALSE,"Zionistekongräss, wo 1897 im Stadtkasino stattgfunde het, het Basel bi de Juude uf dr ganze Wält bekannt gmacht.",🔎
,,,Baasler Stadtcasino am Barfüesserblatz,FALSE,"S Baasler Stadtcasino am Barfüesserblatz, blaant 1934 noch eme Entwurf vom Wilhelm Eduard Brodtbeck, isch vom Willi Kehlstadt, vo Brodtbeck und Bohny zämme mit Bräuning, Leu, Dürig 1942 baut worde.",🔎
,,,Muusigsaal,FALSE,"S Geböid het mä vermietet, bis dass es 1874 abgrisse worde isch, und im Joor druf het mä aagfange, dört dr Muusigsaal baue.",🔎
,,,Stadtcasino,FALSE,"In Blatz iine chömme d ""Gärbergass"" as eigetligi Dalstross vo dr Altstadt, d ""Falknerstrooss"", wo 1900 us dr Birsigüberdeckig entstanden isch, d ""Stritgass"" as Verbindig zur ""Freie Strooss"", dr ""Steinebärg"" und dr ""Kohlebärg"", d Stroosse in dr Lag vo de Gräbe vom innere Muurering und d ""Steinevorstadt"", d Basler Vergnüegigsstrooss, wo an dr Nummere Äis s Diddihuusmuseum dehäi isch und grad wisawii s Stadtcasino mit em berüemte Muusigsaal.",🔎
,,,Stadtcasino Baasel,TRUE,"B. bim Stadtcasino Baasel und am Dalbe-Graabe baut, wo s festgläiti Stroossefronte gee het, doo het er zum erste Mol in dr offnige Landschaft chönne e Huus blaane, wo uf alle Site frei im ene änglische Gaarde gstande isch.",🔎
4042,Römische Republik,Die Röömischi Republik in dr Antike,Röömische Republik,FALSE,As Diddel isch er sit dr Zit vo dr Röömische Republik für e Mitgliid vom Kollegium vo de Pontifices brucht worde.,🔎
,,,Römischi Republik,FALSE,Im Joor 264 v. d. Z. het dr Hieron d Mamertiner aagriffe und die häi die Römischi Republik um Hilf bittet.,🔎
,,,römischi,FALSE,S'isch bisher no kei ganzer illyrischer Satz gfunde worre; deswege sin d'einzige Quelle e handvoll vo Wörter wo i griechischi oder römischi Quelle überliifert sin.,🔎
,,,römischi Republik,FALSE,Joorhundert vor dr Zitwändi an die römischi Republik gfalle isch.,🔎
,,,Römischi,FALSE,Römischi Legione under em Lucius Aemilius Paullus häi d Makedonier under em Köönig Perseus entschäidend gschlaage.,🔎
,,,res publica,FALSE,"Ar hàt àui um d’ üràlta Schtààtslehr gforscht: um d’ Beditung vu dr ""res publica"", d’ àltremischa Diktàtür, ìm Cicero sina Àbschtìmmung vum Begrìff „Schtààt“, un ìn da Reemer ìhra Mehrhaitsprìnzip.",🔎
,,,römische,FALSE,De Name isch aber wohrschints ender urch d Ydütschig vo me römische Name entstande.,🔎
,,,römisch Republik,FALSE,au für di römisch Republik übernaah worde (womit die Jahr eigentlich sinnvolli Epoche für d Ziitrechnig vom juliano-gregorianische Kalender wäred).,🔎
,,,Römer,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
4043,Uetlibergtunnel,Üetlibärgdunnel,Üetlibèèrgtunäl,TRUE,"Us de verschidene Plaanigsfaase cha mer z Züri bedüütendi Monumänt vo de Vercheersgschicht gsee: d Autobaanbrugg bim Wèèrdhölzli, d Sylhoochbrugg und d Stadtautobaan mit em Milchbucktunäl und em Schöönäichtunäl dokumäntiered die ursprünglich Idee vom sogenante ""Zürcher Äxprässstraassen-Ypsiloon,"" d Nordumfaarig vo Züri, wo 1985 fèrtig gsy isch, und d Sylbrugge am Oschtportaal vom Üetlibèèrgtunäl vo 2009 s nöier Konzäpt mit em halbe Autobaanring vo Züri.",🔎
,,,Üetlibärgtunäll,TRUE,"Si goot vo Baasel über Rhyfälden dure Jura uff Brugg, isch vom Birrfäld bis weschtlich vo Züri zäme mit der A 1 und chunt de vom Limettaaler Chruüüz uus über d Weschtumfaarig durs Üetlibärgtunäll is Syltaal übere.",🔎
,,,Üetlibèèrgtunäll,TRUE,"Der Autovercheer bruucht z Züri ussert em Milchbucktunäll und em Schöönäichtunäll au s äint Ulmbèèrgtunäll, das vo de Tunällstraass grad näbet der Freiguetstraass i der Ängi, wo 1875 für d Seebaan pout woorden isch und wo me 1927 für de Privaatvercheer umfunkzioniert hät – mit eme separaate Tunäll für d Fuessgänger und d Welo näbetdraa, und am Stadtrand sind s Üetlibèèrgtunäll und s Gubrischtunäll vo den Autobaane A3 und A1 täilwys uf Zürcher Stadtgebiet.",🔎
,,,Üetlibergtunnel,TRUE,S Ostportaal vo de Nordrööre vom Üetlibergtunnel isch no uf em Gebiet vo Wiedike; s Portal vom Südtunnel isch im Quartier Züri Laibach.,🔎
4044,Benennung von Asteroiden und Kometen,Benännig vo Aschteroide und Komete,vorläufige Bezeichnig,FALSE,"Bevor er dr Namme Quaoar erhalde het, isch er under dr vorläufige Bezeichnig 2002 LM60 gfüehrt worre.",🔎
,,,Benennig,FALSE,"Wo dr Olbers 1802 scho d'Pallas entdeckt un daift het, het er s'Rächt vu dr Benennig dismol an dr Carl Friedrich Gauß ibertrage, wo mit sinere neje Method vu dr Bahnbestimmig massgäblig fier d Sicherig vu dr nej entdeckte Asteroide bitrage het.",🔎
,,,daift,FALSE,"Dr Piazzi het dr vu ihm entdeckt Himmelskörper zuenächst Ceres Ferdinandae daift, nooch dr Ceres, dr römische Götti vum Ackerbau un Patroni vu dr Insle Sizilie, un zue Ehre vum Chönig Ferdinand IV vu Neapel, wo 1798 vor dr Franzose nooch Palermo gflohe gsi isch.",🔎
4045,Neuenburg am Rhein,Neiburg am Rhi,Neueburg am Rhii,TRUE,"D Habsburger hai Briisach, Neueburg am Rhii und Rhiifälde übernoh und au im Elsass und sogar in dr Stadt Basel Iifluss afo näh.",🔎
,,,Neiburger,FALSE,Dr Flamm wohnt im Neiburger Stadtdail Zienke.,🔎
,,,Neieburg,FALSE,Er het unter anderem Friburg im Üechtland un Neieburg grindet.,🔎
,,,Neueburg,FALSE,"Genf, Mülhuuse und der Jura mit Biel si zu Frankriich cho; Neueburg isch preussisch bliibe und het kei Verbindig mit der Schwiz meh gha.",🔎
,,,Nöieburg,FALSE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
,,,Nöijeburg am Rhii,TRUE,"vo Geroldseck gege de Habsburger verbündet, 1272 het er d Schutzheerschaft über Nöijeburg am Rhii chönne a sich risse.",🔎
,,,Neueburg am Rhi,TRUE,"D Gmei grenzt im Norde an d Stadt Neueburg am Rhi im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Schlienge, im Oschte an d Stadt Chandere, im Süde an Efringe-Chilche (alli Landchreis Lörrach).",🔎
,,,Neueburg am Rhy,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Augge, im Nordoste an de Ortsdeil Fäldberg vo de Stadt Mülle, beidi im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald, im Oste an Malschburg-Marzell, im Süde an d Stadt Chander und de Kurort Bad Bellige im Landchreis Lörrach und im Weste an de Ortsdeil Steinestadt vo de Stadt Neueburg am Rhy, widder im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald.",🔎
4046,Mägenwil,Mägewil,Mägewyl,TRUE,Dr Wagerain foot im Süde bi dr Gmeind Muri mit de alte Sytemoräne vom Rüüssgletscher aa und lauft näbem Rüsstaal dure bis uf Otmisinge und Mägewyl.,🔎
,,,Määgewyl,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Otmisinge sind Brunegg, Määgewyl, Hägglige, Doddike, Häntschike, Länzbig und Möörike-Wildegg.",🔎
4047,Klasse (Biologie),D Klass in dr Biologii,Underklass,FALSE,"D Primate (Primates) oder Herredier si en Ornig in dr Underklass vo de höchere Süüger, wo zu dr Überornig vo de Euarchontoglires ghört.",🔎
,,,Klass,FALSE,D Insekte (Insecta) si die arteriichsti Klass vo de Gliiderfüesser (Arthropoda) und au die arteriichsti Klass vo de Dier überhaupt.,🔎
,,,Diergruppe,FALSE,Am Aafang vu dr Periode hän d Suuger un d Vegel d Reptilien as dominanti Diergruppe abglest.,🔎
,,,Deilklass,FALSE,Die Ächte Chnochefisch (Teleostei) si e Deilklass vo de Strahleflosser (Actinopterygii).,🔎
,,,Klasse,FALSE,"S ständische System isch e gsellschaftligs Ornigsmodäll, wie s für spöteri Zite im Marx sini Klasse gsi si oder die soziaale Schichte, wo vom Ralf Dahrendorf, Karl Martin Bolte und andere in d Gsellschaftsleer iigfüert worde si.",🔎
,,,Klasseebeni,FALSE,In dere Systematik vum Dierriich soll ä Klassifikation vu alle Dierer bis uf Klasseebeni vorgnu werre.,🔎
4048,Kanton Tessin,Kanton Tessin,TI,FALSE,"Dezember 2020 z Locarno), vo Prato-Sornico TI, isch en Schwyzer Politiker (CVP) gsy.",🔎
,,,Tessineri,FALSE,"De düütschi Psychiater Helmut Starke und siini Frau Gertrud, de italiänischi Arbeiter Francesco Grimolli, wo inere Konditoreifabrik am Flüüssband schaffed und mit ere Tessineri verhürotet isch und die jugoslawischi Tänzeri Milena Vakulic wend s Schwiizer Bürgerrächt übercho.",🔎
,,,Sidtessin,FALSE,"Gebuurtsdaag 1936 het sy Frynd Bernhard Peyer d Reptilienaart ""Hescheleria ruebeli"" us dr Oornig ""Thalattosauria"" noch em Rübel gnännt, wu mer in dr Trias vum Sidtessin gfunde het.",🔎
,,,Tessiner,FALSE,"De betagti Herr Geiser langwilet sich i sim Tessiner Bärghuus während eme lange Unwätter so extrem, dass är versuecht „eine Pagode zu türmen aus Knäckebrot“ und sogar de Donner kategorisiert („Roll-Donner“, „Knall-Donner“ etc.).",🔎
,,,Tessiin,FALSE,"Walsertitsch isch dr Dialäkt va nu Walliser Sidler – du Walser – im Aostatal, im Piemont und im Tessiin (lüeg Südwalserisch), im Bündnerland, im Liechtuschteinischu und im Vorarlbäärg.",🔎
,,,Tessyner,FALSE,"D Gmeind lyt zwüsche de Tessyner Gmeinde Bissone, Lugano, Arogno, Melide und Collina d’Oro und isch nid diräkt mit em übrige iteliänische Staatsgebiet verbunde.",🔎
,,,Tessyyn,FALSE,"S Wöörterbuch dokumäntiert der alpyynlombardisch Woortschatz, wo men im Kanton Tessyyn und im püntnerische Misox, Calancataal, Bergell und Puschlaav redt.",🔎
,,,Tessyn,FALSE,"Di konserwatiyv Bhöörde – en groosse Täil vo Norditaalie hät doozmaal zu Ööschterrych ghöört – hät en aber 1852 verjagt, und er isch mit synere Familien uf Mendrisio im Kanton Tessyn ggange.",🔎
,,,Tessiiner,FALSE,"Öppe i de 1270er Joore sind Walser, wo us em Pomatt, vo Simplu und vo Brig usgwanderet sind, dur d Tessiiner Tääler is Rhiigebiet cho.",🔎
,,,Tessin,FALSE,"Däm het im Französische ‹canton› entsproche, e Bezeichnig, wo zum erste Mol 1475 in eme Friburger Dokumänt bruucht wird und sich denn in dr ganze Romandie und im Tessin verbreitet het.",🔎
,,,Kantoo Tessin,TRUE,"Er isch au de früenrig Bsitzer vom Monte Verità z Ascona gsii, won er em Kantoo Tessin vermacht hett.",🔎
,,,italienisch-sprochige Gebiet,FALSE,"Der italienisch Diktator Mussolini het derbii scho vor em Chrieg droht gha, er welli die italienisch-sprochige Gebiet an Italie aschliesse, der Adolf Hitler sinersits het zwar versicheret ghaa, er welli d Schwiiz nit angrife, will si als Flankeschutz gäge en Angriff vo Frankriich uf Dütschland wärtvoll sig.",🔎
,,,Südtessin,FALSE,"Vo de Alpesüdtääler, wo dozmol zum röömische Territorium choo sind, ghöören es paar hütt zum Land vo dr Schwiiz so wie s Südtessin und s Bergell.",🔎
4049,Performance (Kunst),Performans,Performanskünstler,FALSE,"Merz 1997 z Wien) isch e dütsche Mooler, Installationskünstler, Performanskünstler, Bildhauer und Fotograf gsi.",🔎
,,,Performance-Künstlere,FALSE,Iiri Chinder si d Schauspiilere und Performance-Künstlere Janet Haufler (1931–2020) und dr Fotigraaf Yvar (1934-2007).,🔎
,,,Performance,FALSE,"D Kasärne Basel isch e Basler Kulturzentrum für die freiji Theater-, Danz- und Performanceszeene und für Popkonzärt.",🔎
,,,Performancechinschtleri,FALSE,"Novämber 1955 z Zog, haimatberächtigt z Walchwil, Zog) isch e Schwyzer Performancechinschtleri un Dänzeri.",🔎
4050,Landkreis Emmendingen,Landchrais Ämmedinge,glichnamige Landkreis,FALSE,"Mundingä (amtlich ""Mundingen"") isch ä Stadtdeil mit Ortschaftsverwaltung vun dä Stadt Ämmädingä im glichnamige Landkreis im ditsche Bundesland Bade-Wirtteberg.",🔎
,,,Landchreis Ämmedinge,TRUE,"D Koliburg, au ""Kohlebärg"" gnännt, isch e Burgruine in eme Wald uf 360 m Hechi am Nordhang vum Katharinebärg 2300 Meter sidweschtlig oberhalb vu dr Stadt Ändige am Kaiserstuehl im Landchreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,glichnammige Landkreis,FALSE,Maleck isch e Ortsdeil vu dr Stadt Emmedinge im glichnammige Landkreis vum ditsche Bundesland Bade-Württeberg.,🔎
,,,Ämmedinge,FALSE,"De Schwarzwald-Baar-Kreis grenzt im Norde a de Landkreis Rootwiil, im Weschte a diä Landkreis Ämmedinge und Hochschwarzwald (Friiburg), im Südwäschte a de Landkreis Waldshuet, im Süde a de Schwiizer Kanton Schaffhuuse, und im Oschte a diä Landkreis Konschdanz un Tuttlinge.",🔎
,,,Landkreis Ämmedinge,TRUE,"D Burg Amoltere isch e abgangeni Burg sidlig vu Amoltere, eme Ortsdeil vu dr Stadt Ändinge am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landkreis Emmedinge,TRUE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
,,,Landkreis Emmadenga,FALSE,Dr Ort isch it z' verwechsla mit dr Gmeid Bahlinga am Kaiserschtuahl im Landkreis Emmadenga.,🔎
,,,Londgrais Ämmedinge,TRUE,"Yach) isch e Ordsdail vun de Stadt Elze im Londgrais Ämmedinge in Bade-Wirddebärg, Ditschlond.",🔎
,,,Landchrais Ämedinge,TRUE,"Er gränzd im Norde an dr Landchrais Raschdad, im Oschde an dr Landchrais Frèideschdad ùn an dr Landchrais Rodwyyl, im Siidoschde an dr Schwaarzwalds-Baar-Chrais ùn im Siide an dr Landchrais Ämedinge.",🔎
,,,Landkrais Ämmedinge,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stadt Haslach im Kinzigtal im Norde, Mühlenbach im Oschte, d Stadt Elzach un Biederbach im Side (baidi im Landkrais Ämmedinge) un Schuttertal un Steinach im Weschte.",🔎
,,,Landgreis Emmedinge,TRUE,Veerstette isch e Gmei im Landgreis Emmedinge in Bade-Württeberg und lit wenigi Kilometer nerdlig vu Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Landkrais Ämedinge,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadkrais Fryybeg, dr Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf, dr Landkrais Ämedinge ùn dr Ortenaukrais.",🔎
,,,Landchreis Emmedinge,TRUE,"Si werre agfange im Norde im Uhrzeigersinn ufzellt un lige alli, usser Vörstette, wo zum Landchreis Emmedinge ghert, im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald: Vörstette, Gundelfinge, Glotterdal, Stäge, Kilchzarte, Oberried, Münschterdal (Schwarzwald), Bollschwil, Horbe, Au, Merzhuse, Ebringe, Schallsched, Bad Chrozige, Brisach am Rhi, Märdinge, Gottene, Umkilche un March.",🔎
4051,Euskadi Ta Askatasuna,Euskadi Ta Askatasuna,ETA-Terroriste,FALSE,Noch ere Sändig vom NDR sig dr Dali 1938 wäge sine „Sympathie für e Nazionaalsozialismus“ us dr Surrealiste-Beweegig usgschlosse worde und häig no 1975 em altersschwache Diktator Franco e Glückwunschdelegramm zum Aalass vo dr Hiirichdig vo fümf ETA-Terroriste gschickt.,🔎
,,,ETA,FALSE,"Separatistischi Bewegigè sin politisch und frydlich (wie zum Byschbil in Quebéc oder in dr Tschechoslowakei, oder au gwalttätig (wie zum Byschbil d ETA, d IRA, oder au in Tschetscheniè).",🔎
4052,Russland,Russland,russischè,FALSE,"Luèg au bi; Lischtè vo dè Antarktisexpeditionen Diè èrscht Sichtig vo dè Antarktis cha nit mit absoluter Sicherheit an èm Ereignis feschtgmacht wörrè: Käpten Fabian vo Bellingshuusè vo dè russischè Marine, Kaptän Edward Bransfyld vo dè britischè Marine un dè US-amrikanischè Robbèjäger Nathaniel Palmer hèn d Antarktis innerhalb von è baar Dääg odder Wuchè gsää, wòrschinlich isch dè Bellingshuusè am dè èrschte gsi.",🔎
,,,russischi,FALSE,Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt.,🔎
,,,russischä,FALSE,März 1931 z'Priwolnoje ir russischä Region Stawropol; † 30.,🔎
,,,Russische Föderazioon,FALSE,"Adygeisch (Äigebezäichnig , „-bze“ bedütet „Sprooch“), dütsch au Adygejisch, sältener Adygisch, au ""West-Tscherkessisch"", isch näbe Russisch d Amtssprooch vo dr autonoome Republik Adygeja in dr Russische Föderazioon.",🔎
,,,russischa,FALSE,"Di Geologe zelland au ganz Finnland und di russischa Gebiet Karelie und Kola drzue; si redand drum fa ""Fennoskandinavie"".",🔎
,,,Russischè Föderation,FALSE,"Als Sibiriè (/"""") bezeichnèt mò im witteschtè Sinn dè ganze nordasiatische Deil vo dè Russischè Föderation.",🔎
,,,Russe,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Russie,FALSE,"De Rast esch in Amerika, Austràlie, Russie, Schwede und Slovenie gebaut.",🔎
,,,rüssischer,FALSE,"Septamber 1968 z’ Mariupol, Oblast Donezk, Ukràinischa SSR, Sowjetunioon) ìsch a rüssischer Politiker un Owerscht vu dr Resarwa.",🔎
,,,russischi Musiggsprooch,FALSE,"Uf Kritik a sine Werch het de Tschaikowski zu dere Zit sehr sensibel reagiert: D' Opere ""De Wojewode,"" in dere er, ähnlich wie d Mitglider vu dr Gruppe vu dr Foif, e typischi russischi Musiggsprooch brucht und russischi Volkslieder zitiert (urufgfüehrt 1869 ohni di erhoffti Resonanz) und ""Undine"" (d Ufführig isch abglehnt worde) het er i de Reaktion uf sin Misserfolgt sofort verbrennt, er het spöter aber Teil us de Udine für sini nächsti Opere ""De Opritschnik"" wieder brucht.",🔎
,,,russische,FALSE,"1837 isch dr Nobel no Sankt Petersburg, wo sin Vadter Immanuel Nobel mit Hilf vo dr russische Regiirung a paar Hüttewerk gründet hot.",🔎
,,,russische Gschicht,FALSE,"As Russischi Revolution (russisch Русская революция/ Transkription """") bezeichnet mä generell es baar Revolutione in dr russische Gschicht im früeje 20.",🔎
,,,russisch,FALSE,"In dr 1960er het dr russisch Astrophysiker Victor S. Safronov d'Hypothese entwicklet, dass d'Planete dur d'Zämmeballig vu ere grosse Azahl vu chleinerer Planetesimale entstande sin.",🔎
,,,Russischi Föderazioon,FALSE,"Noch dr Uflöösig vo dr UdSSR im Dezämber 1991 isch si vo dere unabhängig worde, het witer alli iiri völkerrächtlige Rächt und Pflichte woorgnoo und 1992 iire Naame zu Russischi Föderazioon gänderet.",🔎
,,,Rùsslann,TRUE,Är ligt im Pazyyfyk vor de Kǜschta vo Rùsslann ù Korea.,🔎
,,,russland,FALSE,"S Gebiet vo Irland über Frankriich und Dütschland bis noch Middelrussland isch früehner vo Urwälder bedeckt gsi, wo in de letschte zwei Johrduusig zum gröschde Deil abgholzt worde si.",🔎
,,,Rùssland,TRUE,"Ursach vò de Èntstehig vòm Meänkieli ìsch de Frììde vò Hamina gsìì, woo di fìnnìsche ùnd lappìsche Deil vòm Chönigriich Schweede an Rùssland abdrätte wòre sìn.",🔎
,,,Zarerych,FALSE,"Dank de optimale Lag ond de Nöchi zom Meer esch d Sidlig rasch gwachse, si isch de wechtigscht Marineschtötzponkt vo de Russe worde ond schliesslich au d Hauptstadt vom Zarerych.",🔎
,,,Russisch Rych,FALSE,"E Dail vu dr Iberläbende un Flichtling, vor allem vu sällene in dr eschtlige Provinze ""(Vilâyets),"" sin in s benochbart Russisch Rych gflichtet.",🔎
,,,russisches,FALSE,Sit 2011 dransportyrt d Nord Stream Pipeline (au „Oschtseepipeline“ benamst) russisches Erdgas durch d Oschtsee nõch Dütschland.,🔎
,,,rüssisch,FALSE,"Doo hann 99,29 Prozant vu da Iiwoohner ukràninisch àls äärschta Müatterschprooch grädd, un 0,71 Prozant rüssisch.",🔎
,,,Russischi Föderation,FALSE,Ihri völkerrechtliche Pflichte und Rächt si vo dr Russische SFSR (spöter Russischi Föderation) übernoh worde.,🔎
,,,russeschi,FALSE,"Juli 1969 gsi isch, fyrlech i Bode stecke, und die russeschi Marine het vor es baar Joor mit emene U-Boot ufem Bode vom Nordpol e russeschi Faane agmacht zum Zeiche, ass Russland d Bodeschetz usemPolarmeer für siich wett hole.",🔎
,,,Rüsslànd,TRUE,"Friejer ìsch se au ìn Rüsslànd (uf de Ìnsel Sachalin) geredt worre, àwer d letschte Spracher sìn àm And vum 20.",🔎
,,,Russische Föderation,FALSE,"Mai 2012 Präsidänt vo de Russische Föderation, vo 2000 bis 2008 isch er scho mol Präsident gsi.",🔎
,,,Russlond,TRUE,"Nume Russlond het noch eso ne stariki londwirtschaftligi Uusrichtung ghet, aber dert het s 1848 kei Revolution gäh.",🔎
,,,süüdrussische,FALSE,"Joorhundert n. d. Z. under em Druck vo Nomaadeverbänd witer im Oste, wie de Xiongnu, in die süüdrussische Steppe zwüsche dr Wolga, em Don und em Kaukasus zooge.",🔎
,,,Russinne,FALSE,"I der jüngere Zyt händ si 2011 gege d Russinne gwunne, derno aber gege Itaalie verloore.",🔎
,,,russisch Zareryych,FALSE,Johrhundert het s russisch Zareryych s Land schrittwyys eroberet.,🔎
,,,Zäntral- un Sidweschtrussland,FALSE,"S Verbraitigsbiet goot vu dr Iberische Halbinsle, Frankrych un dr Britische Insle iber Dytschland, Schwyz un Italie iber Pole un di gsamt Balkanhalbinsle bis in s Baltikum un Zäntral- un Sidweschtrussland un zue dr Dirkei.",🔎
,,,rùssische,FALSE,"D'Slowakei hät zämme mìt zahlriiche andere slawische Staate d'Farbe vù de rùssische Flagge ǜbernùù, wiil ìn Rùssland als unabhängige slawische Staat e Voorbild gseh worre isch.",🔎
4053,Hägendorf,Hägedorf,Häägedorf,TRUE,"S Südportaal isch im Rickebachdaal bi de Hüüser vo ""Rychewil"" uf em Gebiet vo dr Soledurner Gmeind Häägedorf.",🔎
,,,Hägèdorf,TRUE,En abwechslungsrychè Fuèsswäg füürt vom Allerheiligèbärg bi Hägèdorf zu dè Berghöchi.,🔎
4054,Protokolle der Weisen von Zion,D Brotokoll vo de Wiise vo Zion,Protokoll vu dr Wyse vu Zion,TRUE,"Dr Gedeon sei en „Aahänger vu antisemitische Verschwerigsuffassige“, diei di antisemitisch Hetzschrift Protokoll vu dr Wyse vu Zion e nit-fiktivi Programmschrift nänne un heb e diffizil Verhältnis zum Holocaust.",🔎
,,,Protokoll vo de Wiise vo Zion,TRUE,"1903 isch zum erste Mol d Hetzschrift „Protokoll vo de Wiise vo Zion“, wo vo denn aa immer wider vo Antisemite as ‚Bewiismaterial‘ für kriminelli Macheschafte vo de Juude zitiert worde isch, au wenn scho 1921 d Times Bewiis veröffentligt het, ass dr ganzi Text e böswilligs Fantasiibrodukt isch.",🔎
,,,Brotokoll vo de Wiise vo Zion,TRUE,"Er isch en Antisemit gsi, wo wääred em Zwäite Wältchrieg mit de Dütsche sümpatisiert het und het fest dra glaubt, ass d ""Brotokoll vo de Wiise vo Zion"" autentisch sige.",🔎
4055,Sempachersee,Sempachersee,Sämpachersee,TRUE,"Di gröschte Seee vom Kanton send de Rotsee, de Baldeggersee ond de Sämpachersee.",🔎
,,,Sämpechersee,TRUE,Soorsi liid a dr Suure am nordweschtlechen Änd vom Sämpechersee.,🔎
4056,Metal,Heavy Metal,Metalband,FALSE,"Wyter isch bekannt das di dütschi Metalband Edguy im Jahr 2001 es Album use gä het mit em Name ""Mendrake"" wider nach em änglische Wort für d Alroune, äbeso di (mittlerwyle als “Mandriva” firmierdi) Linux-Distribution Mandrake Linux.",🔎
,,,Heavy-Metal,FALSE,"Metallica isch a erfolgreiche amerikanische Heavy-Metal-Band, wo 1981 z Los Angeles, Kalifornie, gründet worre isch.",🔎
4057,St. Peter (Hochschwarzwald),St. Peder (Hochschwarzwald),St. Peter,FALSE,"d, St. Märge, St. Peter, Schallsched, <a href=""",🔎
,,,St. Peter im Hochschwarzwald,FALSE," und het under anderem zur Gründig vom Chloschter St. Peter im Hochschwarzwald gfüehrt, wo hüt s Pries",🔎
,,,St. Peter im Schwarzwald,FALSE,"u e paar Ortschafte, wo Peter im Name händ (z. B. St. Peter im Schwarzwald, St. Peter GR im <",🔎
,,,Sankt Peder,FALSE,S Bergmassiv isch in sinere Großform tektonisch bedingt: D Kandel-Scholle stygt pultfermig vu dr Hochflechi um Sankt Peder no Nordweschte hii aa.,🔎
4058,Region Viamala,Region Viamala,Viamala,FALSE,"Cazis (rätoromanisch ""Cazas"" [im Dorfdialäkt] oder ""Tgazas"" [im Domleschg un Schams]) isch e politischi Gmeind i de Bündner Region Viamala, öbe drüü Kilometer nordöschtlich vo Thusis.",🔎
,,,Regioon Viamala,TRUE,"Grad noch dr Rhybrugg, won e Balkebrugg us Beton isch, lyt d Bonaduzer Uusfaart, weneli spöter im Süde vom Gmaindbann dr Plazzas-Dunnel, und denn goot d A 13 nomol mit ere Brugg über de Hinderrhy, vo Bonaduz us zrugg is Gmaindpiet vo Domat/Ems, und denn grad in Isla Bella-Dunnel uf Rootebrune i de Regioon Viamala hindere.",🔎
4059,La Baroche,La Baroche,Miécourt,FALSE,"Spöter sin witeri Herrschafte u Dörfer ans Fürschtbistum cho, nämlich Roche-d’Or im Johre 1474, Rocourt im 1573, Miécourt u Beurnevésin ane 1625.",🔎
,,,Charmoille,FALSE,"Bi de Sproochforscher het dr Surdez as äine vo de bedüütende Könner vo dr Freigrafschäftler Sprooch im schwiizerische Jura ggulte, zäme mit em François Fridelance z Charmoille.",🔎
4060,Wunderkammer,Wunderkammere,Wunder- odder Kunschtkammerè,FALSE,Museè sin oftmòls uss Wunder- odder Kunschtkammerè vom Adel odder kirchlichè Würdèdräger odder spezièllè brivatè Kunschtsammligè hèrvorgange.,🔎
,,,Kunst- und Raritätesammlig,FALSE,"Das isch e bedütendi Kunst- und Raritätesammlig gsi und isch bis 1823 as Familiefideikommiss im Bsitz vo dr Familie Faesch bliibe, wo s denn dr Uniwersidäät Baasel gee het.",🔎
,,,Kunstkammere,FALSE,"Si Ursprung het s aber, wie s Kunstmuseum Basel au, im Amerbachkabinett, dr bürgerlige Kunstkammere vo dr Familie Amerbach us em 16.",🔎
,,,Wunderchammere,TRUE,"Das isch e Wunderchammere gsi, wie si bis ins 19.",🔎
,,,Kunstkabinett,FALSE,S Amerbachkabinett isch e brivats Kunstkabinett z Baasel im 16. und 17.,🔎
4061,Belgien,Belgie,Königriich Belgie,FALSE,"D Region Brüssel-Hauptstadt (oder au Brüsseler Region), , , isch äini vo de drei Regione vom Königriich Belgie.",🔎
,,,Belgier,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Belgiu,TRUE,"In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu.",🔎
,,,belgischi,FALSE,"Soo hät di belgischi ""Vlaams Belang"" s Minarättverbott mìt em „Champf vùm Wilhelm Tell gege d'Voorherrschaft vù de Habsburger“ vergliche.",🔎
,,,belgischa,FALSE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
,,,Belgiä,TRUE,"Was dr Rathenau sich vum Griäg noch erhofft het, isch e Mitteleuropäischi Zollunion, wu Eschtrich-Ungarn, d Schwiz, Italiä, Belgiä, d Niiderland un s Ditsch Rich hätte sotte drin sii.",🔎
,,,Belgischa,FALSE,D Müeter vum Jacques Higelin ìsch a Belgischa gsìì.,🔎
,,,belgischer,FALSE,März 1963 z’ Charleroi) ìsch a belgischer Politiker un Rachtsànwàlt.,🔎
,,,Belgiè,TRUE,"Diè meischtè uusländischè Turischtè kömmet uss Ängland (2008: 1.222.410 Übernachtigè), Belgiè (2008: 384.884 Übernachtigè) un Dütschland (2008: 334.327 Übernachtigè).",🔎
,,,belgisch,FALSE,"Luxeburjerisch od'r eng v'rwàndti moselfränkischi Dialekte redd' m'r öi én de Noochber'sregione, b'sundersch ém Oschte vun de belgisch Provinz ""Luxembourg"", én de Nordwescht-Moselle, Lothringe, Frànkrich, un ém Nordwescht-Saarlànd un de oweri ditschi Moselländ'r.",🔎
,,,Keenigraich Belgia,FALSE,"odd’r d’ Fläämischa Regioon (hoochdiitsch ""Flämische Region"", nììderlandisch , frànzeesch ) ìsch aina vu da dräi Regioona vum Keenigraich Belgia un somìt a Glììdschtààt vum belgischa Bundesschtààt.",🔎
,,,Belgia,TRUE,"  Holand isch an Staat im weschtlicha Europa, wo a Belgia und Dütschland gränzt.",🔎
,,,Belgischi,FALSE,Belgischi Druppe hän di Dysche im Lauf vum Erschte Wältchrieg ohni große Widerstand verdribe un Ruanda un Burundi bsetzt.,🔎
,,,belgische,FALSE,Augschte 2021) isch e belgische orthopädische Chirurg und vu 2001 bis 2013 dr acht Presidänt vom Internationale Olympische Kommittee (IOC) gsii.,🔎
,,,belgie,FALSE,"Hoochdütschi Dialäkt wärde in de middlere und südlige Gebiet vom dütsche Sproochruum gschwätzt, nämlig in Dütschland, Ööstriich, dr Dütschschwiz, Liechtestäi, Luxeburg, im Elsass und z Lothringe (Frankriich), im Süddäil vo Ostbelgie und im Süddirool (Itaalie).",🔎
4062,Dadaismus,Dadaismus,neodadaistische Akzioone,FALSE,Wähe sine neodadaistische Akzioone isch er 1969 vo dr Akademii usgschlosse worde.,🔎
,,,Dada,FALSE,"Dr Surrealismus isch e Bewegig in dr Litratur und dr bildende Kunst, wo as Nochfolgere vom Dada um 1920 z Baris entstanden isch.",🔎
,,,Dadaischte,FALSE,"1917 het dr Giacometti mit de Dadaischte z tue gha, und er het zu dr Künschtlergruppe „Das Neue Leben“ ghört.",🔎
,,,dadaistische,FALSE,"1917 het er mit em Henri-Pierre Roché und dr Beatrice Wood die früehji dadaistische Publikation ""The Blind Man"" usegee, wo in zwei Usgoobe im April und Mai vo däm Johr erschiine si.",🔎
,,,DADA,FALSE,"Dört het sich dr Klee mit Künstler vo dr DADA-Gruppe droffe, under anderem mit em Tristan Tzara, em Hans Arp, em Marcel Janco, em Hans Richter und mit em Komponist Ferruccio Busoni.",🔎
,,,Dadaiste,FALSE,"Noch em Chrieg isch er uf Baris zrugg und het dr André Breton, dr Louis Aragon, dr Paul Éluard, dr Philippe Soupault und dr Jacques Rigaut kenneglehrt, Dichder us em Kreis vo de Dadaiste und spötere Surrealiste.",🔎
4063,Oberrheinische Tiefebene,Oberrhinischi Diafebeni,Rhiieweni,FALSE,Friäsenä litt an dr Schutter am Rand vun dr Rhiieweni in dr Vorbärgzone.,🔎
,,,Rhinewene,FALSE,Klimatisch het dr Sunngau wäje dr guet 100- bis 200 Meter höjere Lag nit die gliichi Vurteile wie d Rhinewene.,🔎
,,,Ooberryygraabe,FALSE,"Au wän Dydschland volschdändig ùf dr Eurasische Platte lyd, cheme schwachi Äärdbidem voor, bsùndersch im Beraich vù dr Riftzone im Siidweschden ùn Weschde (Ooberryygraabe, Ooberryynischi Diefeebeni, Hohezolleregraabe).",🔎
,,,Rhinebeni,FALSE,"hoche Schlossberg ybrem Dorf Achkarre, Ortsdeil vu dr Stadt Vogtsburg im Kaiserschdual in dr Rhinebeni gegenybr vu (Alt-)Brisach.",🔎
,,,Owerrhiniewene,FALSE,Kibbennä litt an dr Vorberg vum Schwarzwald in dr Owerrhiniewene rund siwe Kilometer sidlig vun Lohr.,🔎
,,,Rhinebene,FALSE,Sààse ligt 4 km südöschtlich von Nej-Brisach öschtlich vu dr stillglegte Bahnstreck Volgelse - Bantzene in dr Rhinebene.,🔎
,,,Owerrhinische Diefebene,TRUE,Saaschbach liit am Rand vun dr Owerrhinische Diefebene un am Weschtrand vum Schwarzwald.,🔎
,,,Oberrhinebeni,FALSE,"D Stadt Kenzinge lit in dr Oberrhinebeni am Rand vum Schwarzwald, öppe 25 km nördlich vu Friburg im Brisgau.",🔎
,,,Oberrhygrabbè,FALSE,Beidi Gebirgszûûg sin durch dè Oberrhygrabbè vonènand drènnt worrè.,🔎
,,,Ooberryynischi Diefeebeni,TRUE,"Au wän Dydschland volschdändig ùf dr Eurasische Platte lyd, cheme schwachi Äärdbidem voor, bsùndersch im Beraich vù dr Riftzone im Siidweschden ùn Weschde (Ooberryygraabe, Ooberryynischi Diefeebeni, Hohezolleregraabe).",🔎
,,,Oberrhiinische Tüüfebeni,TRUE,Bad Schönborn ligt in de Oberrhiinische Tüüfebeni am Übergang zum Kraichgau uf ere Höchi zwüsche 105 und 185 Meter.,🔎
,,,Oberrhiinische Diefebeni,TRUE,D Gmeind lit im üsserste Südoste vo dr Oberrhiinische Diefebeni.,🔎
,,,Oberrheinischè Dièfebeni,TRUE,È witeri Lagerschtätti lyt am Rand vo dè Oberrheinischè Dièfebeni i dè Büggeli vor èm Schwarzwald zwǜschè Lerrach im Südè un Lahr im Nordè.,🔎
,,,Rhiebeni,FALSE,"Öschtlich vum Berg lit s'Schneggedal, weschtlich d'Rhiebeni Gmeizueghörigkeit.",🔎
,,,Owerrhinische Diefebeni,TRUE,Ruscht lit eschtlig vum Rhi zmittst in de Owerrhinische Diefebeni.,🔎
,,,Oberrhii,FALSE,aa zum Deil am Oberrhii niidergloo.,🔎
,,,Obberrhynischè Düèfebèni,TRUE,"Geomorphologisch isch es s Gebièt vo dè Obberrhynischè Düèfebèni übber diè aaschlièßèndi Stuèfèlandschaft bis zuè dè Obberdütschè Hochebèni (südlich vo dè Donau), dõdèzuè no dè dütsche Aadeil a dè Alpè un am Böömerwald.",🔎
,,,Oberrhyy-Diefebeni,FALSE,"D Kinzig isch e Fluss, wu uf erer Lengi vu 93 km dur dr Mittler Schwarzwald un d Oberrhyy-Diefebeni fließt.",🔎
,,,Rhiiebene,FALSE,"Dert isch ä Ussichtsfläche uf'm Felse von wo mer de nördliche Schwarzwald, mit de Wiidefelse un de Hornisgrinde im Siide, d'Biilerheh im Nordoschde und die Rhiiebene säh kô.",🔎
,,,Oberrhiinischi Diefebeni,TRUE,"Bim Daal vo Angestei foot eini vo de grösste Dallandschafte vo Europa aa, die Oberrhiinischi Diefebeni.",🔎
,,,Oberrheinischè Düèfebeni,TRUE,I dè Oberrheinischè Düèfebeni isch scho sit dè Zit vo dè Römer è wichtigi Handelsstrõß vo Mitteleuropa i d Schwiz un gu Italiè volaufè.,🔎
,,,Owerrhinebene,FALSE,"Dr klei Ort lijt in dr Owerrhinebene uf guet halbem Weg zwische Rhi im Oschte un Ill im Weschte, knapp 2 km südweschtlich von Nej-Brisach.",🔎
,,,Oberrheinischi Dièfebeni,TRUE,"Sie volauft durch diè Oberrheinischi Dièfebeni vo Monnèm über Heidelberg, Karlsruèh, Raschtatt, Badè-Oos, Offèbürg un Fryburg im Briisgau nach Baasel un wörd deshalb au Oberrhybahn benamst.",🔎
,,,oberrhiinische Diefebeni,TRUE,Karlsrueh lit in der oberrhiinische Diefebeni an de chliine Flüss Alb und Pfinz und au am Rhii und gränzt im Oschde an die letschde Uusläufer vom Schwarzwald und vom Kraichgau.,🔎
,,,Oberrhyyebeni,FALSE,"Vu doo uus het mer e Rundblick in di sidlig Oberrhyyebeni un – bi gueter Wätterlag – uf d Vogese, iber dr Hochschwarzwald mit em eschtlig gläägene Fälberg un – bi klarer Sicht – bis in d Schwyzer Alpe.",🔎
,,,oberrhynische Diefebeni,TRUE,Dielheim lyt am weschtlige Rand vum Kraichgau an dr Gränz zue dr oberrhynische Diefebeni.,🔎
,,,Oberrhynische Tiefebeni,TRUE,Ab Iffeze fliesst dr Rhy fyr die näggschte guet 250 Kilometer in dr rund 40 Kilometer breite Oberrhynische Tiefebeni zwische Schwarzwald und Vogese bzw.,🔎
,,,Rhyebèni,FALSE,"S Zyl vum Heckerzug isch d Rhyebèni gsi, well mò dört hèt wellè mit èrè republikanischè Freischar zämmègò.",🔎
,,,Rhiital,FALSE,D' Stadt isch Toal vom Ballungsraum Rhiital und mit  Iiwohnar di zechot gröschte Stadt vo Östorriich.,🔎
,,,Rhiiebini,FALSE,"""Vangiones""; [) sind e germanische Stamm im hüttige Rhiihesse i de Rhiiebini gsii.",🔎
,,,Oberryygrabe,FALSE,Nordwescht gehn d Hechinezig stejl abe in dr Oberryygrabe bzw.,🔎
,,,Oberrhynische Diefebeni,TRUE,"Rhyland-Pfalz umfasst im Norde vum Rhynische Schifergebirg dr sidlige Dail vu dr Eifel, dr Hunsrück, dr weschtli Westerwald, s sidweschtli Siegerland un dr nordweschtli Dail vum Taunus un im Side s Mainzer Becki, s Rhyhessisch Buckelland, d Nordpfälzer Bärgland, di Weschtpfälzisch Moosniderig, d Westricher Hochflechi, dr Pfälzerwald un e Dail vu dr Oberrhynische Diefebeni.",🔎
,,,Oberrhynischi Diefebeni,TRUE,Dort verlot d Schuttr dr Schwarzwald und fliesst in nördliger Richtig parallel zum Rhy dur die Oberrhynischi Diefebeni.,🔎
,,,Oberrhinische Diefebeni,TRUE,"D'Gmei lit in dr Oberrhinische Diefebeni in 215 bis 916 Meter Höchi un umfasst denäbe die südliche Beriiche vum Batzeberg, Schnäggedal, Hohfirst un Hexedal.",🔎
,,,Obberrhygrabbè,FALSE,"Im oberè Miozän hèt dè nordwärtige Schub vo dè Afrikanischè Blattè, nebbè dè laufendè alpinè Gebirgsbildig, au s nördliche Vorland bis ènnèt vo dè Randsenki großrûûmig azhebbè, am stärkschtè beidersits vom hütigè sûdlichè Obberrhygrabbè.",🔎
,,,Oberrhinische Diafewene,TRUE,"Rhinau lait in dr Oberrhinische Diafewene, direkt am Rhii: Frääschdett, de Hauptort, isch äwenne 2,2 km vom Rhii entfernt.",🔎
,,,Oberrhyebeni,FALSE,"Dem sin Bärgwind vohûròtet sich mit dè Kaltluftschtrömigè uss dè anderè Sitèdäler vom Zartener Beggi un strömt, durch dè Èngpass vo Ebnet am Beggèuusgang beschlüniget, übber s Fryburger Stadtgebièt i d Fryburger Bucht vo dè Oberrhyebeni.",🔎
,,,Rhytaal,FALSE,"D Hauptstrooss im Taal dur Surses isch en Abschnidd vo dr Kantonsstrooss «H03a», wo usem Rhytaal is Engadin goot.",🔎
,,,Owerrhinische Diefeweni,TRUE,Owerkirch lit am Rand vun dr Owerrhinische Diefeweni am Ingang vum Ränchdal in dr Schwarzwald.,🔎
,,,Oberrhiebeni,FALSE,"Er isch e guete Ussichtspunkt mit Blick uf dr Schwarzwald, d’Oberrhiebeni, d’Vogese un d’Alpe.",🔎
,,,Ooberyygraabe,FALSE,"Dr Hùùnibùg isch wie dr Dùùnibäärg oder s Leemer Bäärgli e Schole vù dr Voorbäärgzoone, wù bi dr Absänggig vùm Ooberyygraabe weeniger dief abgsùngge isch.",🔎
,,,Oberrhiiebeni,FALSE,Zwüschem Dinkelbärg un em Schwyzer Jura zieht sich s'Hochrhiital go Weschte un witet sich noch Basel nordwärts zur Oberrhiiebeni us.,🔎
,,,Owerrhineweni,FALSE,"D Thur fliesst witter durch Sant Amarí, Thann un Alt-Thann südlich vom Massiv vom Grosse Belche vorbi, bevor si no in d Owerrhineweni iträttet und bi Sànne nooch Nordoschte abknickt.",🔎
,,,owerrhinischa Tiafewena,TRUE,"D Gegend vu Fassena lìegt uf dr owerrhinischa Tiafewena, wo bekànnt ìsch fer ìhra Ardbewa-Gfohr.",🔎
,,,oberrhiinische Diafebeni,TRUE,"Vogtsburg isch e Stadt im Kaiserschdual/Südbade, wu in dr oberrhiinische Diafebeni in Bade-Württeberg lit.",🔎
,,,Oberrhynisch Tüfebeni,TRUE,Im Norde grenzt er a de Odewald im Süde a de Schwarzwald im Weschte an d Oberrhynisch Tüfebeni un im Oschte an di höchere Hügellandschafte vom Strombärg un em Heuchelberg un a de Zabergäu.,🔎
,,,Oberrhinisch Tiefebeni,TRUE,Renche lit in de Vorberg vum nerdliche Schwarzwald om Usgang vum Renchtal in dr Oberrhinisch Tiefebeni.,🔎
,,,Obberheinischè Düèfebèni,TRUE,S Wyydemer Egg isch èn hochè Pass zwǜschè Staufè im Briisgau un Utzèfäld im Südschwarzwald un dõdemit zwǜschè dè Obberheinischè Düèfebèni un èm Wyysèdal.,🔎
,,,Oberrhinisch Diefebeni,TRUE,"""Tuniberg"") isch e Erhebig im Brisgau, wo sich mit 314 m Höchi nur wänig iber die Oberrhinisch Diefebeni erhebt, wo dert guet 190 m iber em Meeresspiegel lit.",🔎
,,,Oberrhiingrabe,FALSE,Dr Kaiserschual isch bi dr Bildig vum Oberrhiingrabe durch Vulkanismus entstande.,🔎
,,,Rhineweni,FALSE,"Dr Räbböu- un Erholungsort Durbach liit am glichnamige Bach in dr Vorbärgzone zwische Rhineweni un Schwarzwald, run siwe Kilometer vun Offeburg ewäg.",🔎
,,,Obberrheinischi Düèfebeni,FALSE,"Weschtlich wörd er begränzt durch diè Obberrheinischi Düèfebeni, öschtlich durch d Gäulandschaftè.",🔎
,,,Ryyebeni,FALSE,"Ufgrund vu dr exponierte Lag an dr Ryyebeni, het s do vil un deilwys e zimli heftige Wind, in dr Hauptsach us weschtlige Richtige.",🔎
,,,Owerrhinische Diefewene,TRUE,Griese lijt in dr Owerrhinische Diefewene an dr Süffel àm nordweschtlige Stàdtrànd vun Stroßburi.,🔎
,,,Rhygrabe,FALSE,"De Ischteiner Chlotze isch e mehreri Quadratkilometer großi Zone mit jurassische Ablagerige, wu zwischem Rhygrabe un em südliche Schwarzwald iikeilt isch.",🔎
,,,Rhyebeni,FALSE,De natürnoch Oberlauf fliesst dur d Gmei Bollschwil am Fuess vum Schwarzwald im südliche Hexedal un erreicht bi Ehrechilche d Rhyebeni.,🔎
,,,Rhiiebeni,FALSE,In dr Rhiiebeni lit mit dr Thermi z'Bellige s'jüngschti Heilbad vo dr Region.,🔎
,,,Oberrhingrabe,FALSE,"Hite isch s Basler Rhinknii dr Ybrgang vum Hochrhin zum Oberrhein, wu d Hauptfliassrichtig sich noch Nordeändert un sich d Landschaft vum hochrhinische Schichtschduafeland zum braide Grabebruch vum Oberrhingrabe hi öffnet.",🔎
,,,Owerrhinewene,FALSE,Dr Kanton isch in dr Owerrhinewene un im öschtliche Sundgau glege.,🔎
,,,Rhieweni,FALSE,"Dr Ort lijt 6 km nordweschtlich vu Nej-Brisach un 8 km öschtlich vu Colmar in dr Rhieweni am End vum Widsoler Kanal, wo vu Nej-Brisach herkummt.",🔎
,,,Obberrhynischè Dǜèfebèni,TRUE,"Meischtens wörd dè Main als Gränz aagää, well dè Deil vo Hessè i dè Obberrhynischè Dǜèfebèni lyt au südlich vum Main un hèt è bsunderi kulturèlli, wǜrtschaftlichi un sprõchlichi Vobindung zuè Süddütschland.",🔎
,,,Oberriihische Diafebini,TRUE,S'Ordenauer Riäd isch e ganz flachi Gegend in de Oberriihische Diafebini wu vun de erschte Vorberg vum Schwarzwald nüs bis zuem Rhiin geht.,🔎
,,,Ewene,FALSE,"Die elsässisch Gmeind erstreckt sich in dr Ewene weschtlich vum Owerrhin, wo do d'Staatsgrenz zue Ditschland (bzw.",🔎
,,,Oberrhibeni,FALSE,"Efrige-Chilche lit in dr Oberrhibeni in 240 bis 396 Meter Höchi un grenzt direkt an dr Rhi, wo do d Grenze zue Frankrich bildet.",🔎
,,,Oberrhiinische Diefeebeni,TRUE,Worms lit im Ostdäil vo Rhiiland-Pfalz in dr Oberrhiinische Diefeebeni.,🔎
,,,Oberrhynische Tüüfäbeni,TRUE,Di 260 m langi Aalaag thront als Chammburg i 757 m Höchi am Ostrand vo de Vogese uf eme mächtige Sandsteifelse hööch über de Oberrhynische Tüüfäbeni und isch eini vo de höchstglägene Burge im Elsass.,🔎
,,,oberrhinische Diefebeni,TRUE,"""Schönberg"") un isch uf Weschte hi zue dr oberrhinische Diefebeni uf.",🔎
,,,Oberrhigrabe,FALSE,Friburg lit an dr Grenze zwische Schwarzwald un Oberrhigrabe.,🔎
4064,Hochschule Kehl,Hochschuel fir effetligi Verwaltig Kaal,Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig vum Land Bade-Wirttebärg,FALSE,Im Johr 1999 isch er fir e Studium zum Diplom-Verwaltigswirt (FH) an d Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig vum Land Bade-Wirttebärg z Kähl gwägslet.,🔎
,,,Hochschuel Kähl,FALSE,"Är isch Profässer fir Volkswirtschaftslehr un Finanzwisseschaft an dr Hochschuel Kähl un dertige Studiedekan vu dr Fakultet Wirtschafts-, Informations- un Sozialwisseschafte.",🔎
,,,Hoochschuel z Kääl,FALSE,Näb dr Hoochschuel Ludisburg het au d Hoochschuel z Kääl där Zwäck.,🔎
,,,Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig,FALSE,Noch em Abitur anne 1983 het si bis 1987 dr Vorberaitigsdienscht fir dr ghobe Dienscht un e Studium an dr Fachhochschuel fir effetligi Verwaltig z Kähl gmacht.,🔎
,,,Hochschuel fir effetligi Verwaltig,FALSE,Anne 1996 het dr Meuthen an d Hochschuel fir effetligi Verwaltig z Kähl gwächslet un lehrt dert Volkswirtschaftslehr.,🔎
4065,Massenmedien,Massemedie,Massekommunikation,FALSE,Im ene engere Sinn sind mit Medie aber d Mittel zur Massekommunikation gmeint.,🔎
,,,Massemedium,FALSE,"Erschten als informativs und bewustsiibildends Massemedium, zweitens als wirtschaftliche Faktor, wo dur Exportasträngige verstärcht werde chan, und drittens als Kunschtgattig.",🔎
4066,Gellertkirche (Basel),D Baasler Gellertkiirche,Gellertchille,FALSE,Zur Münstergmeind ghöre au d Gmeinde vo der Gellertchille und der St.,🔎
,,,Gellertkiirche,FALSE,"S Zentrum vo dr Überbauijig isch d Gellertkiirche us em Joor 1964, wo hüte dänggmolgschützt isch.",🔎
4067,Mehl (Begriffsklärung),Mehl,Meal,TRUE,"Zum Mache vo de Pfannekueche braucht ma Meal, Milch, Eier, Salz und a bizzle Muschkatnuss.",🔎
,,,Määl,TRUE,"Brot (ahd. prôt, vo ) isch e dradizionells Naarigsmiddel, wo us eme Däig us gmaalnigem Geträid (Määl), Wasser, eme Driibmiddel bacht wird und vilmol chömme no anderi Zuedate drzue.",🔎
,,,Mähl,TRUE,"D Zuedate gheere zum Billigste, wo s gee het: Mähl (meistens Weize- oder Roggemähl, bi dr französische ""Gaude"" Maismähl), Wasser oder mänggisch Milch und anders wie Räschte, Salz oder Zucker, Brotmeggeli u.s.w.",🔎
,,,Mèèl,TRUE,"Im Südschwarzwald sait mò èm söttigè Kanal è Wuhr, d Bèrauer Wuhr isch schu längscht uffgää worrè, sèllèwäg hèt mò d Frucht un s Mèèl vo dè Loch- un Witznauer Mülli immer abbè un uè transportyrè müèsè.",🔎
,,,Weizämehl,FALSE,"Wie i anderä Chueche ghört au in en Schoggichueche mindestens Weizämehl, Zucker, Butter, Eier und äs Triibmittel wiä Bachpulver.",🔎
4068,Schloss Kasteln,Schloss Kaschtle,Burg Chaschtle,FALSE,Si het znägscht s Nidergricht über Oberflachs gha und dr Middelpunkt uf de Burg Chaschtle.,🔎
,,,Burg Kaschtle,FALSE,"Im 1487 het si de Hans Rudolf vo Luternau kauft, aber scho im 1491 isch si in de Bsitz vo de Müliner cho, ere Brugger Familie, wo au im Bsitz vo de Burg Kaschtle gsi isch.",🔎
,,,Burg Kastle,FALSE,D Burg Kastle hets also scho in dere Ziit gäh.,🔎
4069,Kirgisistan,Kirgisistan,Kirgistan,FALSE,"Als Folg vu de Russifikation in de Sowjetunion isch es in de Nochfolgestaate, d. h. in de Ukraiine, z Wißrussland, Kasachstan, Kirgisistan, Abchasie, Südossetie, Transnistrie un Kirgistan all no wit verbreitet un wird nit numme vu de russischsprochige Minderheite gschwätzt, sundern findet au bi de Völcher Verbreitig, wu jewiils in de Übberzahl sin.",🔎
,,,Kyrgyzschtan,TRUE,"D`Volksrepublik China (Rotchina) grenzt a 14 Staatä: d'Mongolei, Nordkorea, Nepal, Kasachschtan, Russland, Kyrgyzschtan, Tadschikischtan, Indie, Pakischtan, Afghanistan, Bhutan, Myanmar (ehemols Burma), Laos und Vietnam.",🔎
4070,Vielzellige Tiere,Vylzälligi Dierer,Vylzällige Dierer,TRUE,"εὖ ""eu"" guet, ächt + μετά ""meta"" derno + ζῷον zóon, Lääbewääse, Dier) sin di Vylzällige Dierer (Metazoa) mit ächtem Zällgwääb.",🔎
,,,Dierer,FALSE,"Di maischte bekannte Mehzäller sin Eukaryote, dodrunter d Pflanze, Dierer un mehzälligi Pilz.",🔎
,,,Dierriich,FALSE,D Chordadier (Chordata) si e Stamm vom Dierriich.,🔎
,,,vylzälligi Dierer,TRUE,": ""mit usserem After"")), au Bryozoa oder Polyzoa gnännt, sin vylzälligi Dierer, wu im Wasser läbe.",🔎
,,,vilzällige Dier,TRUE,Vermuetli mueß d Ufspaltig (Radiation) vu dr vilzällige Dier (Metazoa) wyt ins Ediacarium zruck verlait wäre.,🔎
,,,Vilzällige Dier,TRUE,"D Zoologii ( „Dier, lääbigs Wääse“ und ""λόγος"" [lógos], „Leer“), im witiste Sinn au Dierkund, isch d Disziplin vo dr Biologii, wo d Dier (Animalia), bsundrigs die Vilzällige Dier (Metazoa) erforscht.",🔎
,,,Vilzälligä Tier,TRUE,Hüt sind als Tier nur di Vilzälligä Tier (Metazoa) gmeint.,🔎
4071,Dynamik (Musik),Dǜnamik,Morendo,FALSE,"Bi Stüggle, wo mit ènèm Diminuendo odder Morendo lyslig bis zuè dè Stilli hy vochlingèd odder in quasi unändlicher Widderholung bis zum Lutlosè vochlingèd, wörd è decrescendo bis zum Stillhebbè vo dè Händ vom Dirigänt aazeigt.",🔎
,,,Dinamik,TRUE,"No hüt dänkt me, ass d Gugge ihri Musig schynbar zimli wild und mit ere eifache Dinamik und chly schreeg bloose; me seit däm au «schränze» und deil Gugge säge sech grad sälber «Schränzer».",🔎
,,,dǜnamischè,FALSE,"Èrscht längeri Zit nõch sinèrè Erfindung hèt schlussèndlich mit èm Uffchò vom Jazz z New Orleans d Renaissance un dè eigèntliche Sygeszug vo sèllèm Inschtrumènt stattgfundè, well dè zimli variable Klang un dè große dǜnamischè Umfang dèsèll begünschtigt hèt.",🔎
,,,Dûnamik,TRUE,"Erreicht dè Blõser s Optimum, bruucht er für s Erzüügè vo dè Schwingig wènniger Luft un cha dè Dòn in Abhängigkeit vo dè Luttschtärki Dûnamik länger haaltè: Döön bis ca.",🔎
,,,Piano,FALSE,"Di andre Mitgliider vo de Band sin de Fabian Liechti aa de Gitarre, de Andreas Renggli am Piano, de Adrian Pasquinelli am Bass, d Annette Huber mit de Gyyge ùn de Manuel Pasquinelli am Schlagzüüg gsi.",🔎
,,,Diminuendo,FALSE,"Bi Stüggle, wo mit ènèm Diminuendo odder Morendo lyslig bis zuè dè Stilli hy vochlingèd odder in quasi unändlicher Widderholung bis zum Lutlosè vochlingèd, wörd è decrescendo bis zum Stillhebbè vo dè Händ vom Dirigänt aazeigt.",🔎
,,,Dùnamik,TRUE,"""Luèg au:"" Tempo | Dùnamik | Akzent",🔎
,,,dǜnamischi,FALSE,"Wenn s Stugg perfèkt sitzt, wörd dè Tagt vom Percussion-Regischter un/odder vo dè Begleitregischter akustisch aazeigt, sèllèwäg bruucht dè Dirigänt beidi Händ, um d dǜnamischi, agogischi odder metrischi Hyywyys z gää un cha einèwäg dè Tagt nǜmmi mit dè Händ aazeigè.",🔎
,,,crescendo,FALSE,È uffschtygendi Bewegung (normal mit dè Handflächi nõch obbè) signalisyrt è crescendo; è Bewegung absi (normal mit dè Handflächi nõch unnè) zeigt è diminuendo aa.,🔎
,,,Lutschtärki,FALSE,Diè künschtlerisch bedingtè Tempovoänderungè chönnèd zämmè mit dè Lutschtärkiänderungè gmacht wörrè.,🔎
4072,Judikative,Judikative,Jurisdiktionsgwalt,FALSE,"Johrhundert isch dr Konflikt um d Rychsuumittelbarkait vu dr Abtei wider ufgflammt, wu Oettingen-Wallerstein d Jurisdiktionsgwalt gforderet het.",🔎
,,,judikative Staatsgwalt,FALSE,"As Hieter vu dr dytsche Verfassig, em Grundgsetz) het s Gricht e Doppelroll, uf aire Syte as unabhängig Verfassigsorgan un un dr andre Syte as Dail vu dr judikative Staatsgwalt uf em speziälle Biet vum Staats- un Velkerrächt.",🔎
,,,Judikativä,TRUE,Diä 5 Gmeinderöth sind dä: S Bezirksgricht Brämgarte stellt d Judikativä.,🔎
4073,Permische Sprachen,Permischi Sproche,permische Sproche,TRUE,"Johrhundert, wo sine nöchste Verwandte abgspalte; mit säller Drännig fange d'Gschicht vo de Sproch und s „urungarisch Zitalter“ a. Es git keini schriftlige Überlieferige uss sällem Zitalter, allerdings werre Lehnwörter wie ""szó"" (Wort) uss de Turksproche oder ""daru"" (Kran, Kranich) uss de permische Sproche säller Zit züegschribe.",🔎
,,,permische,FALSE,"Komi (Eigebezeichnig ""коми кыв – komi kyv"") ghört zum permische Zwyg vo de finno-ugrische Sproche und isch dodemit e Uralischi Sproch.",🔎
,,,permischi,FALSE,"Udmurtisch (Eigebezeichnig: удмурт кыл , friehner ""Wotjakisch"") isch e permischi Sproch und ghört dodemit zu de finno-ugrische und de uralische Sproche.",🔎
4074,Reichenau GR,Riichenau GR,Tamins-Reichenau,FALSE,Vo 1875 bis 1880 isch er Pfarrer z Tamins-Reichenau u vo 1880 bis 1924 z Binnige gsi.,🔎
,,,Rychenau,TRUE,"Zwüsche Bonaduz und Ems het der Hinderrhy dur die mächtegi Bärgsturzlandschaft es kurverychs Tobel grabe, und das goot bis uf Rychenau.",🔎
,,,Richenau,TRUE,De Zämmefluss vo de beide gröschte Quellflüss isch in de Nöchi vo Richenau im Bündnerland.,🔎
,,,Riichenau,TRUE,Die beide Flüss loufe bi Riichenau zum sogenannte Alperhy zämme.,🔎
,,,Ziichenau,FALSE,"het si Bsitz no mit dr Burg und dr Stadt Rhinegg, Hoochetrins mit Tamins, Ziichenau vergröösseret und won er d Anna vo Wildebärg ghürootet het, si no d Herschafte Fröidebärg und Grifestäi drzue choo.",🔎
4075,Rotzingen,Rotzige,Rotzinger,FALSE,Johrhundert uss me Einzelhof und under de Rodige vo de Rotzinger entstande.,🔎
,,,Rotzinge,TRUE,"Di nüün iigmäindete Ortstäil ghäissed Engelschwand, Hartschwand, Niderwihl, Oberwihl, Rotzinge, Rüeßell, Segete, Strittmatt un Diefestei.",🔎
4076,Aristokratie,Aristokratii,Milidääraristokratii,FALSE,"Dr Andronikos I., dr letschti Komnenekaiser, het mit siinere churze, aber brutale Schreckensherrschaft (1183–85), s Regierigssüsteem zum Zämmenbruch brocht, wo dr Alexios I. iigfüert het und wo uf dr Rolle vo dr Milidääraristokratii basiert het.",🔎
,,,aristokratischi,FALSE,"As Grubbe hai d Patriote e wiits Spektrum vo politische Aasichte und gsellschaftlige Positione umfasst, vo konservative Föderaliste wie dr Alexander Hamilton über aristokratischi Plantagebsitzer wie dr Thomas Jefferson bis zu Sozialrevolutionär und Farmer us dr Underschicht wie dr Daniel Shays und dr Joseph Plumb Martin.",🔎
,,,aristokratische,FALSE,"Uf dr andere Site si d Kantön gstande, won e Widerherstellig vo dr aristokratische Ornig, dr drizähörtige Eidgenosseschaft und de ehemolige Underdanegebiet verlangt hai.",🔎
,,,aristokraatische,FALSE,Die Röömischi Republik cha mä am beste as Mischverfassig mit aristokraatische und gwüsse demokraatische Elimänt bezäichne.,🔎
,,,Hoocharistokratii,FALSE,"Au d Herrscherfamilie vo dr Hoocharistokratii, under anderem d d’Este, Gonzaga, Farnese und d Habsburger, häi e Hufe vo sine Wärk für iiri Sammlige kauft.",🔎
,,,arischtokratisch,FALSE,"De arischtokratisch Wohlschtand un di zughörig Gwalt isch mitm Land verbunde gsi, wu di Meischte Liibeigni gsi send.",🔎
,,,Aristokrate,FALSE,"In zäh Kantön si in de Johr druf d Aristokrate dur Petitione und Volksversammlige gstürzt und neui Verfassige in Chraft gsetzt worde, wo d Volkswahl vo de Kantonsregierige uind die bürgerlige Rächt wider iigfüehrt hai.",🔎
,,,aristokratisch,FALSE,"Au wenn eso die neui Staatsornig vo de Kantön stark aristokratisch prägt gsi isch, si die freiheitlige Errungeschafte us dr «Franzosezit» nit ganz ufgee worde, wil e völligi Restauration vo de alte Zueständ nüme möglig gsi isch.",🔎
4077,Liste der Krater des Erdmondes,Liste vu dr Krater uf em Moo,Liste vu dr Erdmondkrater,FALSE,Liste vu dr Erdmondkrater,🔎
,,,Liste vu dr Erdmokrater,FALSE,"(""Lueg au:"" Liste vu dr Erdmokrater) Vulkanischi Krater dürfte sehr selte si, doch werre vereinzelti Gasustritte registriert.",🔎
4078,Peter der Große,Peter I. vo Russland,Peter dr Groß,FALSE,Johrhundert het dr Zar Peter dr Groß s in dr alte Strukture erstarrt Zaredum Russland ufgmacht fir weschteuropäischi Yyfliss un het Wisseschaft un Kultur gferderet.,🔎
,,,Peter dr Grooss,FALSE,"Au d Bezäichnige ""Russischs Zareriich"" und ""zaristischs Russland"" wärde brucht, au wenn dr Zar Peter dr Grooss dr Zareditel 1721 dur e Ditel vom Kaiser ersetzt het.",🔎
4079,Zunft zu Schmieden,D Zumft zu Schmiid,Handwärkerzumft zu Schmiid,FALSE,"Bis 1404 isch dr Eberler Mitgliid in dr Handwärkerzumft zu Schmiid gsi, isch denn aber in d Herezumft zum Schlüssel iidräte.",🔎
,,,Zumft zu Schmiid,TRUE,"D Zumft zu Schmiid isch an dr Gärbergass 24 glääge, bis ass s Geböid an d GGG verkauft worde isch und e Stadtbibliothek drii cho isch.",🔎
,,,Schmiidzumft,FALSE,"E baar Fassaade und Wanddekorazione won er gstaltet het existiere hüte no, zum Bischbil d Fassaade vo dr „Bäarezumft“ und d Wandarbäite vo dr „Schmiidzumft“ im Altbaasel.",🔎
4080,Schimpansen,Schimpanse,Schimpans,TRUE,So messt de erigierti Penis vomene Schimpans 8 cm und e Gorilla bringt s grad uf 4 cm!,🔎
,,,Schimpansè,TRUE,"Durch irèn gmeinsamè Fründ, dè Voleger Michael Neugebauer, hèt er scho früèner dè Vohaltensforscherin Jane Goodall, bekannt für iri Arbèt mit Schimpansè, kènnègleert.",🔎
4081,Oberstdorf,Oberschdorf,Oberschtorf em Allgai,FALSE,"Dr Schorsch Hettich hoat bei de Olympische Winterspiel em Joahr 2002 en Salt Lake City, bei dr WM 2003 en Val di Fiemme on bei dr WM 2005 z'Oberschtorf em Allgai mit dr Mannschaft je a Silbermedallje gwonna.",🔎
,,,Obrschdoarfr,FALSE,"Dr Obrschdoarfr Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19.",🔎
,,,Oberschtdorf,TRUE,"S ehmolig Bärgbuuredorf Gerschtrube (dt ""Gerstruben"") in dr Märtgmei Oberschtdorf isch s hegschtgläge Dorf vu Dytschland gsi (uf 1155 m).",🔎
4082,14. September,14. Septämber,14. Septamber,TRUE,">Huntsville, Alabama; † 14. Septamber 1919 z’ Ker",🔎
,,,14. Septämber,TRUE,"z Joseph Stalder oder au ""Franz Josef Stalder"" (* 14. Septämber 1757 z Lozäär",🔎
,,,14. Sebdember,TRUE,. Zom erschda Môl ens Kino komma isch der Film am 14. Sebdember 1956 en Deitschland. Handlong.,🔎
4083,Troja,Troja,troianisch,FALSE,De Ganymed isch de Soo vom troianisch König Tros.,🔎
,,,troja,FALSE,Er stammt us ere Nääbelinie vom trojanische Herrschergschlächt und isch dr Soon vom Anchises und dr Göttin Afrodite (röm.,🔎
,,,Troia,TRUE,Uf de Kyklade het sich scho früe di Kykladischi Kultur entwicklet und a de Ostchüste hend Troia und s hethitische Land Arzawa a d Ägäis grenzt.,🔎
,,,Dröija,TRUE,"D Helena, wo für iiri Schöönhäit berüemt gsi isch, het dr schbartanisch Köönig Menelaos ghürootet und isch spööter vom Paris uf Dröija entfüert worde.",🔎
,,,trojanische,FALSE,"In der Antike het sech d Stadt grüehmt, ass sälle s trojanische Staatsheiligtum ""Palladion"" nach em Raub nach Lucera brocht haig.",🔎
,,,troianische,FALSE,"D Helene oder Helena ( ""Helénē""; ) isch i de griechische Mythologii e uusergwöönlich schööni Frau, wo vom troianische Prinz Paris graubt woren isch, wa de Grund vom Troianische Chrieg gsii isch.",🔎
4084,Indianer,Indiaaner,indianischi,FALSE,"I germanischsproochige Piet wie Skandinavie, Tütschland, England oder Nordamerika sind Germanischi Noihaide verbraitet, wo sich vor alem uf d Edda abstützed, i keltischsprochige Piet wie Irland oder Wales isch s Druidetum wichtiger und i de Staate ene spiled ageblich indianischi Traditione, wie schamanistischi Praktike e grösseri Role.",🔎
,,,indianische,FALSE,"Bispil dodrfür si die indianische Uriiwohner vo Nordamerika, wo sich as Aghörigi von ere „Indianische Nation” („Indian Nation”) und eso von ere gmeinsame Ethnii verstöhn.",🔎
,,,indianische Kultur,FALSE,"Bsundrigs bekannt si bis hüte sini fümf „Lääderstrumpf“-Romään, wo d Erschliessig vom amerikanische Weste dur wissi Scouts, Trapper und Siidler, aber au d Vernichdig vo dr indianische Kultur zum Thema häi.",🔎
,,,Indiàner,TRUE,"60.83% vu da Iwohner sìn Wissa, 34.56% sìn Àfroàmerikàner, 0.35% sìn Indiàner, 3.00% vu àndra Volksstàmma un 1.27% vu zwei odder meh Volksschtàmma gsìì.",🔎
,,,Ìndiàànerväälker,FALSE,"Noch hìtt laawa ìn Britisch-Kolumbia mehrera Ìndiàànerväälker, wo ìn zààhlriicha Gruppa untertailt sìnn: Ìm Süüda vu dr Prowìnz sìnn d’ Kìschta- un Bìnna-Salish, d’ Kwakwaka'wakw un d’ Nuu-chah-nulth, witter ìm Norda sìnn d’ Haida, d’ Tlingit, d’ Tsimshian un d’ Gitxsan àn dr Kìschta, un ìm neerdliga Hìnterlànd sìnn d’ Tagish, d’ Süüdliga Tutchone un d’ Tahltan.",🔎
,,,Indianerstämm,FALSE,"S Leschuzyd – uf Änglisch: Lushootseed; yheimisch au: xʷəlšucid, dxʷləšúcid – isch e Sprooch von es baar Indianerstämm im Nordweschte vo den USA.",🔎
,,,Indianerschbrooche,FALSE,"B. gälde vù dr rùnd 2100 Schbrooche z Afrika 200 as schdaarch gfèèrded, vù dr 250 Aboriginalschbrooche z Auschtralie ùn dr 210 Indianerschbrooche z Nordamerika aber faschd ali.",🔎
,,,Üriiwoohner,FALSE,"Ìm Läxikon sìnn Àrtìkel ìwwer zààhlriicha Beraicha, wia zem Biischpììl Gschìcht, Kültüür, Ärraignissa, Persoona, Orta, Politik, Kunscht, Üriiwoohner, Schport un Wìssaschàft.",🔎
,,,indianischer,FALSE,"43,6 % vu dr Venezolaner sin europäischer, 3,6 % schwarzafrikanischer un 2,8 % indianischer Abstammig.",🔎
,,,Indiaanerstämm,FALSE,"En äänlichi Friise hend o mengi Chrieger vo verschidnige Indiaanerstämm ghaa, so under anderem de Stamm fo de Mohawk, wo zo de Irokeese ghört hett, aber o d Wyandot und d Pawnee hend chöne en äänlichi Friise haa.",🔎
,,,indiàànischa,FALSE,"Dr Nàmma „Miami“ kummt vum indiàànischa Wort ""Mayaimi"", wo „grooss Wàsser“ bediitet — dr indiàànischa Schtàmmt üss dr Regioon ìsch asoo gnännt gsìì.",🔎
4085,Höchenschwand,Höcheschwand,Heppeschwand,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Hööcheschwand,TRUE,"B. z Dodtmis ghäie broo Johr bìs zù 1780 Millimeeter, ìm Oste ùn Sǜǜdoste abber nùme 1100 (Hööcheschwand) bìs 1300 (St. Bläsi).",🔎
,,,Höchèschwand,TRUE,Bis 1648 hèt sich d Pfarrei Waldkirch vo Höchèschwand bis uff dè Dachsbärg uusgwitet ghaa.,🔎
,,,Höchèschwander,FALSE,"Ebbèso sait mò z Bulgèbach nò Wisè un nit Mattè, well d Isoglossè-Gränz am Höchèschwander Bärg geg Weschtè im Hotzèwaald zuè nò nit übberschrittè worrè isch.",🔎
,,,Strittberg,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Unterweschnegg,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
4086,Schweizer Radio und Fernsehen,Schwizer Radio und Färnseh,Schwyzer Fäärnsee,FALSE,"In dr Sändig ""Ratatouille"" mit em Raoul Bärlocher isch si di eerscht Quizmasteri vum Schwyzer Fäärnsee gsii.",🔎
,,,Schwiizer Radio,FALSE,"Es bildet, zsämme mit em Schwiizer Radio, sit em 1.",🔎
,,,Schwiizer Radio ond Färnsee,TRUE,"En wiiteri flimischi Dokumentation esch ""FEUER AN BORD - Die Tragödie von Swissair Flug 111"" vom Schwiizer Radio ond Färnsee.",🔎
,,,Schwiizer Radio und Fernsee,TRUE,A de Hofwiisestraas isch e groosses Huus vo Schwiizer Radio und Fernsee.,🔎
,,,Schwiizer Radio und Färnseh,TRUE,Oktober 2017 het s Schwiizer Radio und Färnseh für die ganzi Düütschschwiiz übertreit.,🔎
,,,Schwyzer Färnseh,FALSE,"Dr Roger Siffer het d Gälfiäßler in s franzesisch Regionalfärnseh gholt, uf dr Funkuusstellig z Berlin 1983 hän si ne Uffdritt gha in dr Sändig ""Chumm und lueg"" fir s Schwyzer Färnseh.",🔎
,,,Schwiizer Fernsee,FALSE,"Bikannt wore isch er, well er ane 1999 a de Liveöberträägig vom Schwiizer Fernsee tailgnoo, woo zwai Team d Eiger-Nordwand ufegchletteret sind.",🔎
,,,Schwiizer Radio und Färnsee,TRUE,"Oktober 2017 het s Schwiizer Radio und Färnsee e Mäss us dr Auguschtynerchile übertreit, wo dr Pfarrer Frank Bangerter vo dr Christus-Chile Züri-Örlike i dr Mundart gfyret het; d Musig derzue isch die schöni Dialäkt-Jodelmäss «Bhüet Euch!» gsi, wo d Dirigäntin und Komponischtin Marie-Theres von Gunten-Walthert vo Beatebärg mit Tegscht vom Jules Walthert ane 2011 gschribe het.",🔎
,,,Schwizer Radio ond Färnseh,TRUE,"Mitmache tüend de Südwäschtrundfunk, s Schwizer Radio ond Färnseh ond anderi öffentlich-rächtlichi dütschi Radiosänder osserhalb vom alemanische Schprochruum, de ORF ond sit äm Johr 2004 s Radio Rai Südtirol.",🔎
,,,Schwyzer Raadio un Fäärnseh,TRUE,"Anne 2006 isch dr eerscht Fäärnsehfilm ""Flanke ins All"" no iirem Draibuech bim Schwyzer Raadio un Fäärnseh (SRF) uusechuu, 2007 derno ""Heldin der Lüfte"" un 2011 ""Nebelgrind"", beedi zäme mit dr Josy Meier.",🔎
,,,Schwyzer Raadio SRF,FALSE,Er hät aber glych für d Redakzioon na bis i s 17i bi de Namenerchlëërigen am Schwyzer Raadio SRF mitgmachet.,🔎
4087,Hans Bock der Ältere,Hans Bock dr Elter,Hans Bock dr Elteri,TRUE,Dr Hans Bock dr Elteri het 1579 d Restaurierig vom Holbei sine Bilder usgfüehrt.,🔎
,,,Hans Bock em Eltere,TRUE,"Er het e Wunderkammere, s sogenannte Amerbachkabinett ufbaut, und het in däm Zämmehang under Anderem em Kunstmooler Hans Bock em Eltere Ufdreeg gee.",🔎
4088,Gebirgspass,Bärgpaß,Bassstrooss,FALSE,D Bassstrooss vo Oberdorf über e Wissestäibass () uf Gänsbrunne het Stiigige bis zu 22 % und isch äini vo de stozigste in dr Schwiz.,🔎
,,,Alpebass,FALSE,"Dr Malojabass (italiänisch ""Passo del Maloja"", rätoromanisch ) isch e Schwiizer Alpebass, wo 1815 Meter über em Meeresspiegel lit und s Bergell mit em Engadin, beidi im Kanton Graubünde, verbindet.",🔎
,,,Schtraassepass,FALSE,Dr Sattel isch en langzogne Schtraassepass im Kanton Schwyz.,🔎
,,,Pass,FALSE,"D Pfortè bildet èn nidrigè Pass, wo flankyrt wörd vom Eichbärg im Nordè bzw.",🔎
,,,Pässli,FALSE,"D Siblinger Höh isch è Pässli am Südfuèß vum Randè-Massyv i dè Schwyz , wo vo H 14 übberquert wörd, welli widderum Schaffuusè mit Schlaatè vobindè duèt .",🔎
,,,Strassupass,FALSE,"Der Simplonpass oder churz der ""Simplon"" (it. ""Passo del Sempione"") isch un Strassupass in dä Wallisär Alpä.",🔎
,,,Pässe,FALSE,"S'Gebirge mit abgrundete Bergforme wird vu vile Pässe durquert, vu dene dr Schipkapass dr bedütendst isch.",🔎
,,,Bäss,FALSE,Er isch gnueg wit ewägg vo andere Bärg und zwüschene hets Bäss oder Dääler.,🔎
,,,Bärgpass,TRUE,"Dr Lukmanierpass, wo uf und uf heisst, isch e Bärgpass i de Alpe zwüsche de Kantöön Graubünde und Tessin.",🔎
4089,Giengen an der Brenz,Gẽänge,Geanga,TRUE,Dr Stoch isch z Geanga uf s Margarete-Steiff-Gymnasium gange un het dert anne 1989 s Abitur gmacht.,🔎
,,,Geange,TRUE,Noch eme Theologiistudium an dr Universitet Dibenga isch dr Gittinger z Fellbach un z Geange Vikar gsii.,🔎
,,,Gẽänga,TRUE,"Nochbergmoeda send Hermerenga ond Gẽänga em Norda, Niderschtotzenga em Weschta, ond Bächna ond Medliga em bayerische Landkroes Dillenga em Sida ond Oschta.",🔎
,,,Giinga a dr Brenz,FALSE,"Juli 1847 z Giinga a dr Brenz, wo se am 9.",🔎
,,,Giinga an dr Brenz,FALSE,"Februar 1877 z Giinga an dr Brenz, † 30.",🔎
4090,Reim,Riim,riime,FALSE,"D terza rima (dütsch Terzine) si än italiänischi Värsform, wo us Schdroophe vo drei Ziile beschdoht, wobii sich die erschd und dritti Zille mitenand riime und die zweiti sich mit dr erschde und dritte Zille vo dr neggschde Schdrophe riimt.",🔎
,,,Baarriim,FALSE,"Wie d Romään isch s ""Klagebüechli"" in vierhebige Baarriim gschriibe.",🔎
,,,Ändriim,FALSE,"Ode häi im Allgemäine käi Ändriim; es handlet sich drbii um langi Gedicht, wo in gliichmäässigi Stroofe gliideret si.",🔎
,,,griimti,FALSE,Mäistens isch iiri ursprünglig griimti Form in Prosa ufglööst worde und mä het sä in ere volksdümlige Sprooch verbräitet.,🔎
4091,Kohlenstoff,Kohlestoff,Choolestoff,TRUE,Die fossilen Brennstoff basiere uf organische Choolestoff-Verbindige.,🔎
,,,choolestoff,FALSE,Die anorganischi Chemii (churz: AC) oder Anorganik isch d Chemii vo alle choolestofffreie Verbindige und e baar Usnaame.,🔎
,,,chohlenstoffhaldiger,FALSE,"Usgehend vu dr absolute Helligkeit vu 8,5 un ere fer Asteroide mit dunkler, chohlenstoffhaldiger Oberflächi typische Albedo vu öppe 0,066 losst sich fer d'Leukothea e middlere Durmesser vu öppe 105 Kilometer ableite.",🔎
,,,Cholestoff,TRUE,Si chunt nume i pflanzliche Zäle vor und wird vo de Pflanze als Spiicher für Cholestoff und Energii brucht.,🔎
,,,Carbon,FALSE,"Barium (Ba, 56) Berkelium (Bk, 97) Beryllium (Be, 4) Bismut (Bi, 83) Blei (Pb, 82) Bohrium (Bh, 107) Bor (B, 5) Brom (Br, 35) C. Cadmium (Cd, 48) Calcium (Ca, 20) Californium (Cf, 98) Cäsium (Cs, 55) Carbon (C, 6) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Cer (Ce, 58) Chlor (Cl, 17) Chohlestoff (C, 6) Chrom (Cr, 24) Copernicium (Cn, 112) Cuprum (Cu, 29) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Curium (Cm, 96) D. Darmstadtium (Ds, 110) Dubnium (Db, 105) Dysprosium (Dy, 66) E. Einsteinium (Es, 99) Erbium (Er, 68) Europium (Eu, 63) F. Fermium (Fm, 100) Ferrum (Fe, 26) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Fluor (F, 9) Francium (Fr, 87) G. Gadolinium (Gd, 64) Gallium (Ga, 31) Germanium (Ge, 32) Gold (Au, 79) H. Hafnium (Hf, 72) Hassium (Hs, 108) Helium (He, 2) Holmium (Ho, 67) Hydrargyrum (Hg, 80) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Hydrogen (H, 1) I.",🔎
,,,chohlestoffhaltigi,FALSE,"Si besitzt e dunkli chohlestoffhaltigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,067.",🔎
,,,Chohlestoff,TRUE,"Deswittere sin Spure vu Sürstoff, Chohlestoff, Schwäfel, Neon un fascht allene andere Elemente gfunde worre.",🔎
,,,Chohlestoffverbindige,FALSE,"50 % Wassereis, 30 % silikatischem Gstei un 20 % Chohlestoffverbindige, wie bispilswiis Methan, bestoht.",🔎
,,,chohlestoffhaldigi,FALSE,"Si besitzt e dunkli, chohlestoffhaldigi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,065.",🔎
,,,chohlestoffriichi,FALSE,"Ceres besitzt e dunkli chohlestoffriichi Oberflächi mit ere Albedo vu 0,09.",🔎
,,,chohlestoffhaldige,FALSE,"Ab eme Abstand vu öppe 2,5 AE dominiere die dunkle, chohlestoffhaldige Asteroide vu dr Spektralklasse C (Albedo ~0,05).",🔎
4092,Dekabristen,Dekabriste,Dekabristebeweegig,FALSE,"Noch em Lyzeum isch er ""Kollegiesekretär"" am Petersburger ""Kollegium für Uswärtigi Aagläägehäite"" worde, isch vil in s Theater gange und Mitgliid vo dr Litratuur- und Theatergmäinschaft Grüeni Lampe (Зелёная лампа) worde, wo vo dr Dekabristebeweegig beiiflusst gsi isch.",🔎
,,,Dekabrischtè,TRUE,"Johrhundert entworfè worrè, unter anderem vo dè Dekabrischtè, wo gu Sibiriè vobannt worrè sin.",🔎
4093,Region Hochrhein-Bodensee,Region Hoochryy-Boodesee,Regionalverband Hochrhii-Bodesee,FALSE,Dr Landkreis g'hört zum Regierigsbezirk Friburg un zum Regionalverband Hochrhii-Bodesee.,🔎
,,,Hochrhy-Bodesee,FALSE,Im Johr 2004 isch er au Mitglid vu dr Verbandsversammlig vum Regionalverband Hochrhy-Bodesee wore.,🔎
,,,Region Hochryy-Bodesee,FALSE,Singe (Hontes) bildet e Mittelzäntrum in dr Region Hochryy-Bodesee.,🔎
4094,Ornavasso,Urnafaasch,Ornafaasch,TRUE,Joorhundert d Walser vo dr Gmeind Ornafaasch erwäänt.,🔎
,,,Urnafasch,TRUE,"Im romaanische Dialäkt vù Urnafasch, ital.",🔎
4095,St. Jakobs-Denkmal,S Joggeli-Dänggmol,Joggeli-Dänggmol,TRUE,1824 het dr Wocher s erste Joggeli-Dänggmol z Baasel entworfe: e nöigotische Pfiiler us Sandstäi.,🔎
,,,Joggeli Dänggmol,FALSE,"Es isch vor allem im Im Hof sim Iisatz z verdanke, ass s Joggeli Dänggmol und s Hebel-Dänggmol verwirkligt worde si.",🔎
4096,Göppingen,Geppenge,Göppingè,TRUE,"bi Faarzüüg vo dè Breitschaftsbolizei, am Sitz vom Breitschaftsbolizeibräsidium (Göppingè = GP), zuèzlõ.",🔎
,,,Geppenga,TRUE,Vu 2009 bis isch er Vorsitzer vum griene Ortsverband z Geppenga gsii.,🔎
,,,Gepenge,TRUE,"Beischbiil send Judadörfer wia Jebenhausen (Gepenge), Rexinge (Horb), Baisingen (Roadaburg), Freudental odr Buttenhausen (Mensenga).",🔎
,,,Göppinge,TRUE,"Dört isch bschlosse worde, daß de Ulrich V. de Stuegeter Teil kriegt, mit de Städt Cannstatt, Göppinge, Marbach, Neuffe, Nürtinge, Schorndorf un Waiblinge.",🔎
,,,Gebbenga,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
,,,Farndao,FALSE,"D Lina Stöhr (* 1872 z Farndao, † 1938 (Ord obekannd)) isch a Dichdore vo viile humorvolle schwäbische Gedichd gwäa, zo iror Zeid em Wirddabärgischa weid bekannt ond gärn gläasa.",🔎
,,,Göppige,TRUE,Dr Name „Staufer“ leitet sich vo dr Burg Stauf uf em Hohestaufe am Nordrand vo dr Schwäbischen Alb bi Göppige ab.,🔎
,,,Gebbeng,TRUE,"Uffgwaggsa isch-se enn Farndau, haed on Sdadddåel vo Gebbeng.",🔎
4097,Vorort (Vorsitz),Vorort (Geschichte),Vorört,FALSE,"Noch dr Mediationsverfassig het die Schwiizerischi Eidgenosseschaft sächs Vorört gha, Freiburg, Bärn, Solodurn, Basel, Züri und Luzärn.",🔎
,,,Vorort,FALSE,"As Zentralinstanz het wie in dr alte Zit die eidgenössischi Dagsatzig fungiert, wo sich jedes Johr im ene andere vo de drei «Vorort» Züri, Bärn oder Luzärn versammlet het.",🔎
4098,Tuberkulose,Tuberkulose,tuberkulose,FALSE,Es isch s erste Sanatorium für unbemittleti tuberkulosechranki Baasler gsi.,🔎
,,,Schwindsucht,FALSE,"Si Vater, dr Schriiner Johannes Hodler, isch früeh an dr Schwindsucht gstorbe.",🔎
,,,Üsszehrung,FALSE,Gstorwa ìsch’r àn’ra Üsszehrung àm 14.,🔎
4099,Grosser Rat (Basel-Stadt),Dr Basler Groossi Root,Basler Grosse Root,FALSE,"Vo 1804 bis 1823 isch er Mitgliid vom Basler Grosse Root gsi, 1806 isch er in dr Chlii Root gwehlt worde, won er bis 1815 gsässen isch.",🔎
,,,Grooss Root,FALSE,"Dr Grooss Root het 135 Mitgliider ghaa, 82 vom Land und 53 us dr Stadt, wo diräggt und indiräggt gweelt worde si.",🔎
,,,Baasler Groossroot,FALSE,"Vo 1890 bis 1893 isch er Baasler Groossroot gsi; und denn het em si Aarbetsgääber Baasler Versichrige verbote, öffentligi politischi Ämter uszüebe.",🔎
,,,Basler Root,FALSE,D Universität Basel isch as e Folg vom Basler Konzil under em Bischof vo Basel Johann vo Venninge vom Basler Root uf en Initiative vo de Bürger gründet worde.,🔎
,,,Grossrootsbeschluss,FALSE,"Juni 1859 het me per Grossrootsbeschluss e Gsetz zer Schtadterwitterig verabschiidet, was s Ändi vo de Schtadtmuure bedüttet het; innerhalb vo rund zwanzig Joor sind d Schtadtmuure gschlaift und fascht alli Schtadtdoor abgrisse worde.",🔎
,,,Baasler Grossroot,FALSE,"Er isch zwäimol Freisinnige Baasler Grossroot gsi, vo 1846 bis 53 und vo 1859 bis 63.",🔎
,,,Baasler Root,FALSE,"Dr Händel mit em Dombrobst isch vor e Baasler Root cho und e Kommission het entschiide, ass die bäide Gschäid zämmgläit wurde und dass s Gschäid us em Meyer und zää Schäidlüt wurd bestoo, wo fümf vo dr Zumft zu Räblüt und die andere fümf us de übrige Zümft müesse ernennt wärde.",🔎
,,,Groosse Root vo Basel,FALSE,Er isch im Groosse Root vo Basel gsässe und isch 1771 Diräkter vo dr iiflussriiche Kaufmaaschaft vo dr Stadt worde.,🔎
,,,Basler Groosse Root,TRUE,"Im Basler Groosse Root het si 3 vo de 100 Sitz, im Iiwoonerroot vo Rieche het si 6 vo 40 Sitz und isch die drittsterksti Chraft.",🔎
,,,Groosse Root vom Kanton Baasel-Stadt,FALSE,"Vo 1968 bis 1980 isch d Gerster im Groosse Root vom Kanton Baasel-Stadt gsässe, zerst as Bardeiloosi, spööter as Verdrätere vom Landesring vo de Unabhängige.",🔎
,,,Basler Groossi Root,TRUE,1690 het dr Basler Groossi Root dr Chlai Root entmachdet und het si Machstellig gege die Revolutionäre vom 1691er-Wäse chönne verdeidige.,🔎
,,,Baasler Groosse Root,TRUE,"Dr Calini isch Mitgliid vo dr Freisinnig-Demokratische Bardei gsi und isch 1920–1923, 1929–1935 und 1938–1941 im Baasler Groosse Root gsässe.",🔎
,,,Grooße Root vu Baasel-Stadt,FALSE,Syter anne 2012 isch d Katja Christ Mitgliid vu dr Grienliberaale Bartei vu Baasel-Stadt un het iri Bartei syter 2014 bis zue irem Rugdritt 2019 im Grooße Root vu Baasel-Stadt verdrätte.,🔎
,,,Kantonsparlamänt,FALSE,"Vo 1964 bis 1975 isch er Gmäindrat (aso Mitglid vo de Legislative) vo Locarno gsy, vo 1967 bis 1975 Mitglid vom Grosse Rat (em Kantonsparlamänt) vom Kanton Tessin und vo 1975 bis 1983 Staatsrat (Regierigsrat) vo däm Kanton.",🔎
,,,Groossroot,FALSE,"1794 isch er in dr Groossroot gwehlt worde und im Johr druf het er zwüsche de Preusse, de Spanier und Frankriich vermiddlet.",🔎
,,,Groosse,FALSE,Vo 1840 bis 1850 isch er Mitgliid vom Groosse und vo 1847 bis 1850 au vom Chläine Root gsi.,🔎
,,,Basler Groossrot,FALSE,Er isch zur Zyt dr Präsident vom Basler Regierigsroot und het vorher im Basler Groossrot und Nazionalroot politisiert.,🔎
,,,Obrigkäit,FALSE,"D Obrigkäit het allerdings dr Volksbildig immer misdraut, wil si Angst gha het, ass iir Machtmonopol chönnt in Froog gstellt würde, wenn d Lüt besser bildet weere.",🔎
,,,Gross Root,FALSE,"Die gsetzgäbendi Bhörde vom Kanton isch de ""Gross Root,"" wo nöierdings 140, vom Volk für en feschti Amtsduur vo vier Joor, im Proporzverfaare gwèèlti Mitglider het.",🔎
,,,Groosse Root,FALSE,"Im Kantonsparlamänt, em Groosse Root, het Rieche elf Verdrätter und Bettige äine.",🔎
,,,Grosse Rot,FALSE,Zuedäm isch är e Verträter vom obere Baselbiet im Grosse Rot z Basel gsi.,🔎
,,,Grosse Rat vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,"Dr Bernoulli isch der Partei vo sim Vater bidrätte, em Landesring vo de Unabhängige (LdU), für die er vo 1941 bis 1944, vo 1950 bis 1953, vo 1956 bis 1968 und in de 1970er Johr as Freiwirtschaftler Mitglied im Grosse Rat vom Kanton Basel-Stadt gsi isch und in verschidne Kommissione mitgwirkt het.",🔎
,,,Gross Rot vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,"Im 2012, isch si in dr Gross Rot vom Kanton Basel-Stadt gwählt worde.",🔎
,,,Groossrat,FALSE,"Mai 2004 z Naters) isch e Baasler Autor vo Schrifte über d Gschicht vo dr Stadt Baasel gsi, e Groossrat und e lokaale Sportfunkzionär.",🔎
,,,Basel-Stadt,FALSE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,Grossratskommission,FALSE,1984 isch der Koepp in d Grossratskommission für Dänkmolsubventione gwählt worde; bis 2001 isch är Mitglid vo dere Kommission gsi.,🔎
,,,Grosse Root vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,"Vo 2005 bis 2016 isch si im Grosse Root vom Kanton Basel-Stadt gsi; doo het si dr Frakzioon ""Grüens Bündnis"" ghulfe.",🔎
,,,Grooss Root vo dr Stadt Baasel,FALSE,Si Soon Isaac Liechtehan isch 1583 as Grichtsherr vom Chläibaasel in dr Grooss Root vo dr Stadt Baasel cho und si Epitaaf im Chrüzgang vom Baasler Münster isch eender usfüerlig.,🔎
,,,Groosse Root vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,"1947/48, vo 1953 bis 1964 und no äinisch vo 1968 bis 1978 isch dr Miville im Groosse Root vom Kanton Basel-Stadt gsässe, 1977/78 isch er au dr Bresidänt gsi.",🔎
,,,Groossi Root,FALSE,"De Groossi Root het es aber abgläänt, de Entscheid no emool z diskutiere.",🔎
,,,Basler Parlamänt,FALSE,"S Basler Parlamänt haisst ""Grosse Root,"" het e vierjöhrigi Amtsperiode und het syt 2009 100 Mitgliider.",🔎
,,,Grossroot,FALSE,"April 1795 hai dr Karl August von Hardenberg für Preusse und dr François de Barthélemy für die Französisch Republik z Basel ä Friidesverdrag underschriibe, wo vom Basler Grossroot Peter Ochs vermiddlet worden isch, und Preusse isch uus em 1.",🔎
4100,Italianisierung,Italiänisierig,Italienisierig,TRUE,Im Faschismus isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee.,🔎
,,,Italiänisierigspolitik,FALSE,"Under em Faschismus hät mer au versuecht, die slawische Minderheite, wo nach em Erste Wältchrieg 1919 zu Italie cho sind, z unterdrücke und in ere rücksichtslose Italiänisierigspolitik ihri Sproch und kulturelle Breuch verbote.",🔎
,,,italianiséert,FALSE,"Untr’m Faschismus untr’m Benito Mussolini sin àlli Gemeindenàmme italianiséert wore, àwwr nooch’m Waltkriej sin se wédr én’r àlt frànzeesch Form reoffizialiséert wore.",🔎
,,,Italienisierigsbolitik,FALSE,Im Faschismus under em Benito Mussolini isch di franzesisch Sproch verbote wore un s het e starki Italienisierigsbolitik gee.,🔎
4101,Niederdeutsche Sprache,Niiderdütsch,plattdüütsche,FALSE,"Er isch e berüempte plattdüütsche Mundartschriftsteller, Lehrer un Dialäktoloog gsi und er zelt zu de Pionier vo der nöie niderdüütsche Literatur.",🔎
,,,Weschtniderdüütsche,FALSE,"Die alt Mundart, wo zum Weschtniderdüütsche ghört, chönne no vill Lüüt.",🔎
,,,nidertütschi,FALSE,"D ""Dialäktology,"" wo sich mit der Erforschig vo de tütsche Dialäkt – obertütschi, mitteltütschi und nidertütschi Mundarte – abgit, hät iri gross Zyt öppe zwüsched 1880 und 1950 ghaa.",🔎
,,,niderdütsche,FALSE,Im nördlige Eichsfeld schwätzt mer e niderdütsche Dialäkt vom Ostfälische.,🔎
,,,Nidertüütsch,TRUE,S Nidertüütsch im Norde hät di zweit Luutverschiebig nöd mitgmacht und isch linguistisch nöd klar vom Holländische abgränzbar: D Gruppierig vom Nidertüütsch als Tüütsch is linguistisch begründed.,🔎
,,,niderdytsch Sproch,FALSE,Dezämber 2019 im oschtfrisische Leer) isch e amerikanisch-dytsche Germanischt un Spezialischt fir di saterfrisisch un di niderdytsch Sproch gsii.,🔎
,,,niderdytsche,FALSE,Bis hite het sich do die erzgebirgisch Dieläkt in eme niderdytsche Umland ghalte.,🔎
,,,plattdüütsche Sprooch,FALSE,Z Frysland läbe d Erdmantjes; der Name und was si mache isch öppis vo dr plattdüütsche Sprooch.,🔎
,,,niederdüütschi,FALSE,Biischpiilswiis werded viili niederdüütschi Dialekte nur under Niederdüütsch bzw.,🔎
,,,oschtfrysische,FALSE,Dr Willrath Dreesen het im oschtfrysische Dialäkt es paar Wäärch gschribe.,🔎
,,,Niiderditsch,TRUE,Johrhundert isch Niiderditsch d allgmeini Umgangssproch in de Stadt gsi.,🔎
,,,Pladddeitsch,FALSE,"Deet isch’s iblich gwäa, dass manche Pfarrer emmr môl wiidr em Goddesdenscht uf Pladddeitsch predigt ond so mit ihrer Botschaft au Leit erreicht hend, wo et so arg mit dr Kirch vrbonda gwäa send.",🔎
,,,niderdütsch,FALSE,"D Elbe (niderdütsch ""Elv"", tschechisch: ""Labe"") isch e mitteleuropäische Strom, wo z Tschechie d Quelle het, dur Dütschland fliesst und in d Nordsee mündet.",🔎
,,,nidertütsche,FALSE,"""Moin"" isch uursprüngli e nordweschtnidertütsche Gruess gsii und bedütet aigetli «(en) Schöne», gchürzt us ""mooien Dag"" «schööne Taag».",🔎
,,,Blattdütsch,FALSE,"Im Frôngischè heißt s Schipf, Schüpf odder Spint, z Norddütschland au Steg odder Stegfleisch (vo Blattdütsch ""steken"", „stächè“)",🔎
,,,niderdytsche Sprooch,FALSE,"S Holländische het sich us em niderfränkische Dialekt vu dr niderdytsche Sprooch sit dr Reformation zu ere eigeständige Hochsproch entwicklet, im glyche Zug wie d Niderlande zwische 1520 un 1648 ussem Dytsche Rych usgschiide sin.",🔎
,,,Niderdytsche,FALSE,"D Sprooch ghört zu de Westgermanische Sprooche und isch eini vo de vyle Variante vo de fränkische Dialekte, wo vom Niderdytsche bis in's Oberdytsche reiche.",🔎
,,,Niderdüütsch,TRUE,"Die wichtigere weschtgermanische Sprooche und Sproochfamilene sind s Änglisch, s Hochdüütsch, s Niderländisch, s Afrikaans, s Niderdüütsch, s Frysisch und s Jiddisch.",🔎
,,,Niderdytsch,TRUE,"Im Side wyycht s Niderdytsch vor dr mitteldytsche Dialäkt zruck un au in dr niderdytsche Dialäkt, wu dr grescht Deil vum Bearbeitigsbiet uusmache, git s großi Unterschid.",🔎
,,,niiderditsch,FALSE,"Johrhundert d niiderditsch Dialäktdichtung begrindet het, het sich dankbar as e Schiäler vum Hebel bezeichnet.",🔎
,,,plattdüttschem,FALSE,"Wie Fìnnland vù de Schwede bsetzt worre-n-isch, hät e neue Iiflùss ùf d'Sprooch iigsetzt, ins Estnisch sìn durch de Düttsch Orde Lehnwörter mìt plattdüttschem Ursprung chùù.",🔎
,,,Nider,FALSE,"S isch vum Richard Wossidlo gsammlet un vum Hermann Teuchert gschribe wore, un s isch sträng alfabetisch un zwosprochig aagleit (uf Nider- un Hochdytsch).",🔎
,,,niidersäggsische Sprooch,FALSE,S Angelsäggsische het sini wääsentlige sproochlige Wurzle in dr altsäggsische Sprooch und drotz ere underschiidlige Entwicklig wääred 1500 Joor git s immer no e Huffe Gmäinsaamkäite zwüsche dr änglische und dr niidersäggsische Sprooch.,🔎
,,,Plattdütsche,FALSE,"Allerdings cha sich des au ändere, wie zum Byspil im Fall vùm Plattdütsche, wo hüt fascht nümm bruucht wird ùn vo de frienere „H-Sprooch“, em Hochdütsche, als Alldaagssprooch abglööst worde isch.",🔎
,,,plattdytschi,FALSE,"Anne 2002 isch au ne plattdytschi Ibersetzig vum erschte Band (""Harry Potter un de Wunnersteen"") im Michael Jung-Verlag uusechuu, ibersetzt vum Hartmut Cyriacks un em Peter Nissen.",🔎
,,,niderdytsche Dialäkt,FALSE,Vu dr niderdytsche Dialäkt im Norde wird Mittelfränkisch dur d Benrather Linie („maken/machen-Linie“) abgränzt.,🔎
,,,Plattditsch,FALSE,"Drnäbe hets Ibersetzige ins Hochditsch, ins Plattditsch un no in anderi Sproche gä.",🔎
,,,niderdytsch,FALSE,"""Pommersche Wörterbuch"", churz PWB) isch e großlandschaftlig Dieläktwerterbuech, wu dr niderdytsch Wortschatz vu dr ehmolige preußische Provinz Pommern (in dr Gränze vu 1936) erfasst, wisseschaftlig bearbeitet un in eme drejbändige Wärch dokumäntiert.",🔎
,,,nidderdütsch,FALSE,"Diè urschprünglichi sprõchlichi Zuèordnung folgt dè Uffdeilung vum dütschè Sprõchruum in èn nidderdütschè un èn hochdütschè Sprõchruum, d Deilungslinniè volauft a dè Benrather Linniè.",🔎
,,,Niiderdütsche,FALSE,"John (usgsproche []) isch e Niiderdütsche und schlesische Familiename, wo dur d Zsämmeziehig vom Name Johannes entstande isch.",🔎
,,,niiderdytsche,FALSE,"Im Oschte vu Kassel drifft d Germersheimer uf Benrather Linie, wu di mitteldytsche vu dr niiderdytsche Dialäkt drännt un verlauft zämme mit däre bis an d Oschtgränze vum dytsche Sproochruum, hite an dr Oder, friejer bis uf Oschtpreuße.",🔎
,,,Niderdiitsch,TRUE,I de früe Neuziit het sich s Niderdiitsch langi Ziit nebet em Hochdiitsche als Schriftsproch behauptet.,🔎
,,,Niderdytsch Sprochruum,FALSE,"Im Norde goht s ryyfränkisch Dialäktbiet bis an d Benrather Linie („maken/machen“-Linie), wu nerdlig vu Kassel verlauft, un dodermit an dr Niderdytsch Sprochruum.",🔎
,,,Plattdytsch,FALSE,"Z Schleswig-Holstei werde vier Sproche/Dialekte gschwätzt: Dytsch, Plattdytsch, Nordfrysisch und Dänisch.",🔎
,,,Niiderditsche,FALSE,"E Entrundung hets ime große Deil vum ditsche Sprochgebiät gä, nit betroffe sin numme dr grescht Deil vum Niiderditsche un vum Hochalemannische, üsserdäm dr grescht Deil vu Voradelbärg.",🔎
,,,Nidertüütsche,FALSE,"De ""Saturni Dies"" hät aber gliich überläbt: Im Nidertüütsche, zum Biispiil z Weschtfale und im ostfriisische Platt, im Niderländische, im Friisische bzw.",🔎
,,,Niderdütsch,TRUE,"Zwar isch s Dänisch ziemlig stark vom Niderdütsch beyflusst worde, aber d Gränze zwüschem dütsche und em dänische Sprochberych isch e rächt harti.",🔎
,,,niderdüütsche,FALSE,Si bringes in iirem Buech in ere niderdüütsche Fassig.,🔎
,,,Plattdütsch,FALSE,"Es ghört innerhalb vo de germanische Sprooche zur Gruppe vo de weschtgermanische Sprooche, wo unter andrem au Alemannisch, Dütsch, Niiderländisch, Plattdütsch un Friesisch dezueghöre.",🔎
,,,plattditschi,FALSE,"In dr große Üsgab vu 1857 – des isch diä letscht, wu dr Wilhelm zämmegstellt het – sin aü plattditschi Dialäktgschichte drin: Im Märli ""Die sieben Schwaben"" kumme e baar schwebischi Gsätzli vor, zum Biispiil: Aber aü d hochditsche Gschichte zeichne sich dur e eifachi, volkstimigi Sproch üs.",🔎
,,,Platt,FALSE,Z Breinigerberg rädt ma Hochdytsch und Stolberjer Platt.,🔎
,,,niiderdütschi,FALSE,"April 2015 z Achim bi Bremen gstorben isch, isch e niiderdütschi Schauspiilerin und Mundartautoorin gsi.",🔎
,,,plattdütsch,FALSE,"""Sachsen-Anhalt,"" plattdütsch ""Sassen-Anhalt"") isch ä Land in der Bundesrepublik Dütschland.",🔎
,,,Niderdiitsche,FALSE,I de früe Neuziit het sich s Niderdiitsche langi Ziit nebet em Hochdiitsch als Schriftsproch bhauptet.,🔎
4102,Landammann der Schweiz,Landamma vo dr Schwiiz,Landammaa vo dr Schwiiz,TRUE,Mai 1801 e vierchöpfige Chliine Root under em Vorsitz vom ene Landammaa vo dr Schwiiz d Republik gleitet.,🔎
,,,Landamme vo de Schwiiz,TRUE,"Währed de Helvetik isch s Regierigsoberhaupt vo de zentralisierte Helvetische Republik ab 1802 ""Landamme"" gnännt worde, und im widerhärgschtellte Schtaatebund vo de Mediationszyt het en ""Landamme vo de Schwiiz"" als Verträter vo de Bundesgwalt gägenüber vo de Kantön regiert.",🔎
,,,Landamma vo der Schwiiz,TRUE,1804 isch er Landamma vo der Schwiiz worde.,🔎
,,,Schwizer Landammaa,FALSE,"Es het au kei Schwizer Landammaa me gee, und die einzigi Kompetänz vom Bund isch in dr gmeinsame Sicherheitspolitik glääge.",🔎
,,,Landamme vo dr Schwiz,TRUE,"Dr Vorsitz vo dr Dagsatzig het dr Landamme vo dr Schwiz gha, wo au dr Schultheiss oder Bürgermeister vom Direktorialkanton gsi isch.",🔎
,,,Landamma vo dr Schwiz,TRUE,"Februar 1803 het dr Napoleon d Vermittlungsakte em Föderalist Louis d’Affry ge, won är sälber zum Landamma vo dr Schwiz ernennt gha het.",🔎
4103,Rosenfeld,Raosafäld,Rausafeld,TRUE,"Om Balinga rom liaged dia Städtle Geislenga (it des ah dr Staig), Rausafeld, Schemberg, Dotternhausa, Bisinga, Hoigerloch ond dia zwoi andre grausse Städt vom Lankrois, Albschtadt ond Hechinga.",🔎
,,,Rosafäld,TRUE,Se hådd z Rosafäld em Graes Balenga gläabd.,🔎
,,,Däbenga,FALSE,Vu 1964 bis 1971 het er e Stell as Gmaibfaarer z Däbenga ibernuu.,🔎
4104,Rat für gegenseitige Wirtschaftshilfe,Rat für gegesitigi Wirtschaftshilf,Root fǜr gegesittigi Wirtschaftshilf,TRUE,"Rumänie isch Mìtglììd vùm ""Root fǜr gegesittigi Wirtschaftshilf"" (COMECON), vùm Warschauer Pakt ùn vù de UNO gsìì.",🔎
,,,RGW,FALSE,Dè Bau vo schwèrè Diselloks (Baureihe V 180 / BR 118) i dè DDR hèt nõch èm Beschluss vom RGW ygschtellt wörrè müèsè.,🔎
,,,Rat für gägesitigi Wirtschaftshilf,TRUE,"D Tschechoslowakei isch 1945 Gründigsmitgliid vo de Vereinte Natione ksi, 1949 vom Rat für gägesitigi Wirtschaftshilf und 1955 vom Warschauer Pakt.",🔎
4105,Wasterkingen,Waschterchinge,Wasterkinge,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Chlettgau, im Oste an d Schwizer Gmeinde Wasterkinge und Hüntwange, im Süde an Glattfälde und Weiach, beidi au in de Schwiz (Kanton Züri), und an Kaiserstüehl, Fisibach und Rümike (Kanton Aargau).",🔎
,,,Waschterkingè,TRUE,"S Gebièt umfasst vo Wescht nõch Oscht d Gmeindè Waschterkingè, Hüntwangè, Wyl un Rafz, s lyt nördlich vom Hochrhy.",🔎
4106,Papier,Papier,Babyyr,TRUE,"Gloobabyyr, i de Schwyz AB-Bapyyr, isch e Art Tissue-Babyyr us Zällstoff, wu mer bruucht zum Abwische noch em Schysse oder Brunze.",🔎
,,,Bapiir,TRUE,"Zu sällere Zit het mä afo Bapiir mache in dr Stadt, und ä Generation spööter het men au afo Büecher trucke.",🔎
,,,Blatt,FALSE,"Anderi Bischbil im Dütsche si ""Blatt, Bund, Gramm, Kilo, Maa, Baar, Pfund, Sack, Schuss und Stück"".",🔎
,,,Babiir,TRUE,"E Dranskriptionssyschtem isch e Lütschrift, wu mer drmit in ere gordnete Art d Lüt vu dr gsprochene Sproch ufs Babiir bringt.",🔎
,,,Babbiirst,FALSE,"E künstlerischi Kollaasche cha zum Bischbil Zitigsuschnitt, Bänder, farbigi Babbiirstück, Fotografie enthalte, wo uf e feste Undergrund oder uf Liinwand gliimt worde si.",🔎
,,,Papiirfluet,FALSE,Under em Iidruck vo dr Verwaltigsarbet het er denn au emol es Gedicht vo der Papiirfluet gmacht.,🔎
,,,Babier,TRUE,"Des isch zwar no it ganz sicher, aber a anders Dokument vo 1427 schpricht scho oideitig vo dr Babiermacherei a Raveschburg.",🔎
,,,Papiir,TRUE,"Wemma'na Papiir datsua ninnt, kamma mepma Strêêl vo Muul Musig mahha.",🔎
,,,Babyyrhäärsteller,FALSE,D E. Holtzmann & Cie. AG isch emool ain vu dr greeschte dytsche Babyyrhäärsteller gsii mit em doomoolige Hauptsitz im Murgdaal z Baade-Wiirtebäärg.,🔎
,,,Babbiir,TRUE,"S Leistigsaagebot richtet sich bsunders an d Branche Öl und Gas, Energie, Chemii und Pharma, Zällstoff und Babbiir, Metallverarbeitig, Mineral, Marine und Turbolader.",🔎
4107,Basel-Vorstädte,S Basler Vorstedt-Quardier,Vorstedt,FALSE,"D Grossbasler Altstadt stosst nume an ei anders Stadquartier aa, nämlig an d Vorstedt.",🔎
,,,Vorstedtkwardier,FALSE,"Im Joor 1531 het d Stadt Basel e Gebiet mit eme Gartehuus und ere Wiibrässi bim runde «Lueginsland»-Eggedurm am Spaalegraabe, wo mä von em us wit ins Elsass het chönne luege, für dr inneri Garde vo dr Breedigerchille im Vorstedtkwardier usduscht.",🔎
,,,Vorstedtgwardier,FALSE,Dr Petersblatz befindet sich im Vorstedtgwardier in dr Schwizer Stadt Basel.,🔎
,,,Vorstedt-Quardier,FALSE,Si befindet sich im Vorstedt-Quardier vo dr Stadt Basel.,🔎
,,,Baasler Vorstedtkwardier,TRUE,S Geburtshuus vom Johann Peter Hebel lit am Dootedanz 2 im Baasler Vorstedtkwardier.,🔎
,,,Stäinevorstadt,FALSE,"S Stäinekloster, s het au Maria-Magdalena-Kloster ghäisse, isch emol e Kloster in dr Stäinevorstadt z Baasel gsi.",🔎
4108,Provinz Sondrio,Provinz Sondrio,Brovinz Sondrio,TRUE,D Passtrooss verbindet s schwiizerische Rhiiwald in dr Region Viamala mit dr Stadt Kläwe in dr italiänische Brovinz Sondrio und em Comersee.,🔎
,,,provinz Sondrio,FALSE,"Nochbergmeinde send näbä Poschiavo diä italiänische gmeinde Grosotto, Vervio, Tirano, Villa di Tirano, Bianzone, Teglio und Chiuro, wo alli zu dä provinz Sondrio ghörid.",🔎
,,,Sünders,FALSE,"Grossi Ortschaften im Vältlin sind Bormio, Livigno, Tirano, Sünders und Morbend.",🔎
4109,Royal Navy,Royal Navy,Chriegsflotte,FALSE,"Joorhundert het s für vili Joorzäänt d Handels- und Chriegsflotte gha, wo bi witem die grösste uf dr ganze Wält gsi si.",🔎
,,,Royal Navy Academy,FALSE,Mit drizääni isch er uf d Royal Navy Academy z Portsmouth gange und isch Kadett worde.,🔎
4110,Makedonisch-Römische Kriege,Die Makedonisch-Römische Chrieg,Dritte Makedonisch-Römische Chrieg,FALSE,D Schlacht vo Pydna isch d Entschäidigschlacht im Dritte Makedonisch-Römische Chrieg gsi.,🔎
,,,Zwäite Makedonisch-Römische Chrieg,FALSE,Im Zwäite Makedonisch-Römische Chrieg (200–197 v. d.,🔎
,,,drei Chrieg,FALSE,"Si si aber in Komflikt zu Rom cho, wo si Macht im östlige Middelmeerruum vergröösseret het und noch drei Chrieg het Makedonie si Unabhängikäit verloore und isch zur römische Browinz Macedonia worde.",🔎
,,,Chrieg gege Rom,FALSE,S Köönigriich Makedonie het drei Chrieg gege Rom gfüert und isch noch jeedem Chrieg e chli chliiner worde.,🔎
,,,Makedonisch-Röömische Chrieg,TRUE,"isch im Makedonisch-Röömische Chrieg de makedonischi König Philipp V., nochdem er Sparta eroberet het, miteme Heer bis as Vorpirg Tainaron zoge.",🔎
4111,Zürichgau,Zürigau,Zürigöi,TRUE,"Dr Ort Züri, s wichtige Zäntrum vom Zürigöi, het er scho eroberet gha.",🔎
,,,Züürigau,TRUE,"Si Soon Arnold het si Iifluss in dr domoolig Züürigau usdeent und wird 976 urkundlig as Vogt vo de Chlööster Schänis, Grossmünster und Fraumünster erwäänt, und si Iifluss het über d Güeter vo dene Chlööster vom Linthgebiet bis in die hütige Kantöön Aargau, Uri und Züüri glängt.",🔎
,,,Zörigau,TRUE,"S Chlooster het sofort bim alemannische Volch und sim Adel vill Aahänger gfunde, won em Güeter vor alem im Thurgau und Zörigau gschenkt hend, aber au sus im alemannische Piet.",🔎
4112,Markgrafschaft Baden-Baden,Markgrafschaft Bade-Bade,Markgrofe vun Bade-Bade,FALSE,"Anne 1442 isch ai Helfti verpfändet un 1497 verkaüft wore, sitthär het s e Kondominium mit dr Markgrofe vun Bade-Bade gää.",🔎
,,,Baade-Baade,FALSE,Ane 1535 isch d Maarggroofschafd Baade ùfdaild wooren in di boode Linie Baade-Baade ùn Baade-Durlach.,🔎
,,,Markgrofschaft Bade-Bade,TRUE,"Mit dr Herrschaft Mohlburig isch Kibbenä sitt 1442/97 unter em Kondominat Moers-Saarwerden/Bade gstande, 1627 isch s Kondominat ufglest wore un Kibbenä isch mit dr Herrschaft Mohlburig an d Markgrofschaft Bade-Bade kumme.",🔎
,,,Badè-Badè,FALSE,"Dè jezig Bahnhof Badè-Badè hiiß urschprünglich Oos, sit 1906 Badè-Oos bis zu dè Stilllegig (1977) vom Stadtbahnhof un hèt denn selen Namè erhaaltè.",🔎
,,,obere,FALSE,"Em Markgraf Karl Friedrich isch es durch e gschickti Politik glunge, nach de Vereinigung von de obere und de undere Markgrafschaft im 1771i, in de Folg von de französische Revolution sis Land stark z erwitere und vom Markgraf zerscht zum Kurfürscht und dann zum Grossherzog ufzschtiige.",🔎
4113,Safawiden,D Safawiide,Safawiide,TRUE,"D Laag vo de Juude het sich no verschlächderet, wo d Safawiide 1501 an d Macht cho si.",🔎
,,,Safawide,TRUE,""">Selim I. und de Safawide vom Persische Riich under em Schah Ismail I. stattgfunde.",🔎
,,,Saffawide,TRUE,"Si het zum Sassanideriich ghöört, spööter isch si noch dr Invasion vo de Turkvölker vo öbbe 1270 bis 1305 d Hauptstadt vom Riich vo de Ilchane im Iran gsi, vo öbbe 1469 bis 1502 vom Riich vo de Aq Qoyunlu und vo 1502 bis 1548 vo de Saffawide.",🔎
4114,Leichtathletik,Liichathletik,Lychtathlet,FALSE,Juni 2019) isch en Schwyzer Lychtathlet gsii.,🔎
,,,Liichtathletik,TRUE,"Jugendrige), Unihockey, Volleyball, Durnerinne, Basketball, Handball und Liichtathletik.",🔎
,,,Liechtathleetin,FALSE,"Juni 1992 z Bärn uf d Wält cho isch, isch e Schwiizer Liechtathleetin.",🔎
,,,Liächtathletik,TRUE,"Bis it 30er Jahre hät de Klupp au no anderi Sportartä gmacht, zum Bischpil Ruedere, Boxe, Liächtathletik, Handball und so wiiter.",🔎
,,,Liechtathletik,TRUE,"Di hüfigste Verletzige vom ene Muskel sind Muskelverletzige mached öppe e Drittel vo allne Sportverletzige uus, bsunders bitroffe sind Ballsport, Chraftsport und Liechtathletik.",🔎
,,,Lychtathletik,TRUE,"Bis zum Änd vu irem Jura-Studium anne 2000 het d Rehlinger aktiv Lychtathletik dribe, aafangs Meekampf, speter vor allem Wurfdiszipline, un het do au d Landesmaischterschaft chenne gwinne.",🔎
4115,17. August,17. Augschte,17. Ougschtä,TRUE,t/x-wiki Dr Thierry Daniel Henry isch am 17. Ougschtä 1977 z'Les Ulis (Paris) uf d W,🔎
,,,17. Auguscht,TRUE,"5"">1885 z Stuegert, † 17. Auguscht 1967 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
,,,17. Auschte,TRUE,"Dr Ignaz Andreas Anton Adam Felner (* 17. Auschte 1754 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
4116,Temperatur,Tämpratuur,Tämberaduur,TRUE,Dù di siidlig Laag isch Baade-Wiirdebäärg vù dr Tämberaduur häär wèèrmer wie anderi Bùndesländer.,🔎
,,,Owwerflächatämpràtüür,FALSE,Siina Owwerflächatämpràtüür lììgt um 5800 K.,🔎
,,,Tämprature,FALSE,Uf Montserrat herrscht dropischs Klima mit Tämprature zwüsche 23 und 30 °C ohni usgsprocheni Räge- oder Drocheperiode.,🔎
,,,Tämperature,FALSE,Dur d Hechelag chenne d Tämperature am Dag seli stark schwanke (zwische −15 °C znacht im Winter un bis iber 30 °C am Dag im Summer).,🔎
,,,Quälltemperadur,FALSE,"Quällè chönnèd nõch meerèrè Aschpèkt klassifizyrt wörrè: nõch èm hǜdroschtatischè Drugg uff s Grundwasser, nõch èm zitlichè Volauf vo dè Quällschüttung, nõch dè Quälltemperadur, nõch èm Ghalt a glöstè gasförmigè un feschtè Stoff, nõch dè Strukturmerkmõl odder nõch dè Art vo gschaffenè Läbbensrüüm, wo bim Uusdritt entschtônn.",🔎
,,,temperadur,FALSE,Obbergärigi Hefe bruucht bi dè Gärung höcheri Umgebungstemperadurè (15–20 °C) wiè untergärigi Hefe (4–9 °C) un isch dõhèr aafälliger für Frèmdpilz un Bakteriè.,🔎
,,,Lufttempratur,FALSE,"De wichtigschde von dene phikikalische Greesânâ send: Luftdruck, Wend, Lufttempratur (normalrweise im Schaddâ ond en 2 m ibr m Bodâ), Bodâtemratur (also d Lufttempratur 5 cm ibr m Bodâ), Luftfeichde, Niedrschlagsart ond -menge, Bewelkong, Sonnâscheindaur ond vrschidâna lang- ond kurzwellige Strahlongswert.",🔎
,,,Tämpratuurbeständikait,FALSE,"E wichdigs Merggmol vo Kunststoff isch, ass mä iiri technische Äigeschafte, wie d Formbarkäit, d Herti, d Elastizideet, d Bruchfestikäit, d Tämpratuurbeständikait, Wermiformbeständikäit und die chemischi Beständikäit, dur d Waal vom Usgangsmaterial, vom Härstelligsverfaare und vo de Additiv wo mä drzue git, in wite Gränze cha variiere.",🔎
,,,Temperadur,TRUE,"Dè Vordeil vo lychterè Schinnèbrofyl lyg zum einè i dè Matriaalerschparnis, zum anderè abber dõdry, dass bi starkè Schwankigè vo dè Temperadur d Chräft wègè dè Wärmiuusdeenung gringer sin.",🔎
,,,tämpratuur,FALSE,"Im Januar liggt d Middeltämpratuur untr -35 °C, Extremwärt untr -50 °C chömed au vor.",🔎
,,,Tämpratur,TRUE,"Für e baar Elimänt und Verbindige gnüege scho d Standardbedingige (Tämpratur 20 °C, Druck 1 bar), für dass si gaasförmig si; wenn d Tämpratuure aber gnueg hooch si, wird jedi Materie in e gaasförmige Zuestand versetzt.",🔎
,,,Tämperatur,TRUE,"Bis zu närä Tämperatur vo 667,7 °C liht Uran i der alfa-Modifikation vor, vo da a bis zu närä Temperatur vo 774,8 °C i dr beta-Modifiktion und vo da a i dr gamma-Modifikation.",🔎
,,,Tämppratuur,TRUE,"Bi de Druck- und Tämppratuurbedingige, wo e Sublimazioon bassiert, existiert kä flüssige Aggregaatzuestand, wie mä s im Faasediagramm rächts cha gsee.",🔎
,,,Tämperatuure,FALSE,Je nach Regioon gälte verschideni Tämperatuure als Minimalwärt für en ungwöönlech heisse Taag.,🔎
,,,Tampràtuura,FALSE,"D’ Ardàtmosfäära wìrd vertikààl ìn mehrera Schìchta glììdert, wu unterschììdliga Tampràtuura härrscha.",🔎
4117,Liechtensteinisches Landesmuseum,Liachtaschtaanischs Landesmuseum,Liachtaschtanische Landesmuseum,TRUE,"Z Vadoz hät's es Kunschtmuseum Liachtaschta, s Liachtaschtanische Landesmuseum und di Liachtaschtanische Landesbibliothek.",🔎
,,,Nazionalmuseum vo Liechtschtei,FALSE,"Uf dr Usgraabig im ""Wälschdörfli"" z Chuur troolet nen undereinisch en schöni antyki Figuur us Guld vor d Füess – ""ina statuetta"" – , wo emen ächte Bodefund, wo hüt im Nazionalmuseum vo Liechtschtei ghöört, nochezeichnet isch.",🔎
4118,Quantenfeldtheorie,D Kwantefäldtheorii,Kwantefäldtheorie,TRUE,"Das erklääre die (relativistische) Kwantefäldtheorie, wie d Kwantenelektrodünamik as speziell-relatiwistischi Theorii vo dr elektromagnetische Wäggselwirkig und d Kwantechromodünamik as Beschriibig vo dr starke Chraft, wo d Baustäi vo de Atomkärn zämmehebt.",🔎
,,,Quantefeldtheori,TRUE,"Falls d'Gravitation dur ä Quantefeldtheori beschribbar isch (Quantengravitation), sott s'Graviton, ä hypothetischs Dailli, wo bislang no nit noochgwise isch, existeeren.",🔎
,,,Kwantefäldtheorii,TRUE,"Fälder si au sälber füsikalischi Objekt: In dr Kwantefäldtheorii isch s Fäld dr fundamentali Begriff, wo alli Äigeschafte vo dr Materie und de Chreft drus entwigglet wärde.",🔎
,,,Quantäfäldtheorii,TRUE,"E Quantäfäldtheorii, wo di schwachi Wächselwürkig zäme mit de elektromagnetischä Wächselwürkig beschriibt, isch s ""Glashow-Weinberg-Salam-Modäll"".",🔎
,,,kwantefäldtheoretischi,FALSE,D Kwanteelektrodünamik (QED) isch im Raame vo dr Kwantefüsik die kwantefäldtheoretischi Beschriibig vom Elektromagnetismus.,🔎
,,,Kwantefäldthoerii,TRUE,Vo dr Theorii us isch s Standardmodäll e Kwantefäldthoerii.,🔎
4119,Vivisbachbezirk,Vivisbachbezirk,Vivischbach,FALSE,"Joorhùndert all mee vùm Französische verdrängt worde, ùn werde hüt hauptsächlig no in de Bezirk Greyerz, Glâne, Vivischbach ùn Saane vo meischt ältre Lüt gschwätzt.",🔎
,,,Bezirk Vivisbach,FALSE,Hüt bruucht mer en fascht nume no im Kanton Friburg für de Bach und de Bezirk Vivisbach.,🔎
,,,Vivisbach,FALSE,"I de Bezirk Graiärz, Glane, Saane ond Vivisbach sind öppe 800 Poya bekannt.",🔎
,,,Vivischbachbezirk,TRUE,"Am hööggschte isch de Aadeil 2000 im Greyerzbezirk mit 4,23% (1990 no 7,24%) gsi, gfolgt vùm Glanebezirk mit 2,54% (1990: 3,6%), em Vivischbachbezirk mit 1,32% (1990: 2,33%) ùn em Saanebezirk mit 1,04% (1990: 1,5%).",🔎
4120,Rhein-Main-Gebiet,S Rhii-Main-Gebiet,Rhin-Main-Gebiat,TRUE,"S Rhin-Main-Gebiat mit Frankfurt, Mainz un Wiesbade.",🔎
,,,Rhy-Main-Region,FALSE,"Wôrend dè Main vor allem im unterfrängische Abschnitt durch sidlungsarmes Gebièt durrè gòt, isch d Untermainebèni vo Aschèburch bis zuè dè Mündung von èrè großè Sidlungsflächè un vill Vokeerswäg vom Rhy-Main-Region bschtimmt.",🔎
,,,Rhy-Main-Biet,TRUE,D Stadt ghert zum Rhy-Main-Biet un bildet ais vu dr zeh Oberzäntre vum Land Hesse.,🔎
,,,Rhy-Main-Gebièt,TRUE,S Rhy-Main-Gebièt isch vokeersgeographisch d Mitti vo Dütschland un Europa.,🔎
,,,Rhein-Main,FALSE,Vor allem im Ballungsruum Rhein-Main um Frangfurt ummè git s è baar großi Binnèhäffè.,🔎
,,,Rhii-Main,FALSE,"D Bundesautibaan 5 (Abkürzt: BAB 5) – Churzform: Autibaan 5 (Abkürzt: A 5) – isch e dütschi Autibaan, wo 440 Kilometer lang isch und vom Hattebacher Dreiegg in Hesse dur d Balligsrüüm Rhii-Main und Rhii-Neckar uf Süüde bis zum baade-württebärgische Wiil am Rhii an dr dütsch-schwizerische Gränze goot.",🔎
4121,15. Februar,15. Februar,15. Hornung,TRUE," z’ Nacogdoches, Texas; † 15. Hornung 1966 z’ <a href=""Washington%2C",🔎
,,,15. Februaar,TRUE,"yzer – uf d Wält choo na as ""Eduard Schweizer"" – (15. Februaar 1874 z Z",🔎
4122,Johannes Calvin,Johannes Calvin,Calvin,FALSE,"1541 het dr Calvin Gämf reformiert und vo dört het sich si Spiilart vom Protestantismus, dr Calvinismus, au z Frankriich und in andere europäische Länder afo usbreite.",🔎
,,,Jean Calvin,FALSE,Jahrhundert zèrsch im dütsche u dè im französysche Spraachruum sy aagschtoosse worde – im Dütsche Ryych (Sachse) vom Martin Luther (1517) ùn i der Schwyz 1525 vom Huldrych Zwingli z Züri u 1536 vom Jean Calvin z Gämf.,🔎
,,,Calvinischt,FALSE,"Si Vatter isch e Calvinischt gsii, intressiärt an politische un theologische Diskussione, un het versuecht, däm Bue e Schuelbildig zuekumme z lo, bsunders aü dur eigene Unterricht.",🔎
,,,calvinistisch,FALSE,"Di Ungaarischspraachige sind zum Täil katolisch, zum Täil refermiert (calvinistisch) und zum Täil sind s Unitaarier (di dritt Gruppe lèènt d Drüüfaltikäit vo Gott ab).",🔎
4123,Vorderzungenvokal,Vorderzungewokaal,Vordervokal,FALSE,Un zwar wird de „ch-Luut“ nooch Vordervokal (Vokal wo im vordere Deil vum Mund artikuliert were) un Konsonante als usgsproche (z. B.,🔎
,,,Vorderzungevokääl,FALSE,Aber e baar Sprooche wie Dütsch und Franzöösisch underschäide grundeti und gspräizti Vorderzungevokääl mit dr gliiche Vokqaalhööchi (z. B.,🔎
4124,Mosambik,Mosambik,Mosàmbik,TRUE,"Vu 1982 bis 1985 ìsch’r Beroter gsìì àn dr Nuntziawìrda ìn dr Dominikànischa Repüblik, un vu 1985 bis 1989 Beroter àn dr Nuntziawìrda ìm Mosàmbik.",🔎
,,,Mozàmbik,TRUE,"Làngsàhm verbraitet sech da Gaijer witterscht àss Südàfrik, ma fendet jetz o schu klainera Kolonia em Lesotho, en d’r Mozàmbik un en d’r Nàmibia.",🔎
4125,Mittlere Brücke,Die Middleri Brugg,Baasler Rhiibrugg,FALSE,"D Klostergeböid si im ene äigene Klosterbezirk am Rhiiuufer flussab vo dr Baasler Rhiibrugg baut worde, und für das het mä d Stadtmuure erwiteret.",🔎
,,,Brugg,FALSE,"Tradizionell ""reformiert"" isch der ehemalig Bärner Aargau mit de hütige Bezirk Aarau, Brugg, Chulm, Länzbrg und Zofige.",🔎
,,,Middlere Brugg,TRUE,"D ""Iisegass"" (Verbindig zur Middlere Brugg), d ""Märtgass"" (Verbindig zum Fischmärt und vo dört zur Schiffländi), s ""Martinsgässli"" (Verbindig zur Martinskiirche), d Vergnüegigsstroosse ""Freiji Strooss"" und ""Gärbergass"", d ""Huetgass"", d ""Sattelgass"" und d ""Stadthuusgass"" als Verbindige zu de Vorstedt fönge alli bim Märtblatz aa.",🔎
,,,Mittlerè Basler Brugg,FALSE,"Geografisch gseh meint mer mit em Begriff ""Hochrhy"" Aafangè duèt dè Hochrhy am Ändi vum Undersee bi Stròmkilometer 25,4 bi dè Rhybrugg vo Staa, uffhörè duèt er bi dè Mittlerè Basler Brugg bi Stròmkilometer 166,6.",🔎
,,,Middleri Rhiibrugg,FALSE,"1978 het si Ersti Briis bi de Wettbewärb ""Middleri Rhiibrugg Baasel"" (für d „Helvetia auf der Reise“) und ""Fußgängerzone Freiburg im Breisgau"" bechoo.",🔎
,,,Middlere Brügg,TRUE,"Es isch in de Joor 1872–1873 diräkt am Kläibaasler Rhiiufer baut worde, öbbe 50 Meter flussuf vo dr Middlere Brügg äwägg.",🔎
,,,Rhybrugg,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,Mittlere Brugg,TRUE,"Mit der Mittlere Brugg und de Basler Fährene isch s no mit dr Glaibasler Altstadt uf der andere, und—wie mänggi Groossbasler dängge— falsche Siite vom Rhii verbunde.",🔎
,,,Mittleri Brugg,TRUE,Die beide Altstadt-Quartier si verbunde dur die Mittleri Brugg und eini vo de Rhiifährene.,🔎
,,,Rhiibrugg,FALSE,"Ihri Chöpf het mä uf dr Rhiibrugg – wie s dr Jacob Burckhardt beschriibe het – uf iisigi Spitz gsteckt und dört si si bliibe, bis si verfuult si.",🔎
,,,erste Rhiibrugg,FALSE,Joorhundert noch em Bau vo dr erste Rhiibrugg im Joor 1225 us eme Dorf zum ene Stedtli gwachse.,🔎
,,,Middleri Brugg,TRUE,"Die Middleri Brugg goot uf s Bouwäärch vo anne 1225 zrugg, wo dr Bischof Heinrich vo Thun het lo mache.",🔎
,,,erst Baasler Brugg über e Rhii,FALSE,"Wo d Zääringer usgstorbe gsi si, häi im Joor 1225 d Baasler Bischöf die erst Baasler Brugg über e Rhii lo baue und s rächtsrhiinischi Siidlig het sich witer entwigglet.",🔎
4126,Region Heilbronn-Franken,Region Haalbrunn-Frangge,Region Haalbrunn-Franke,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Haalbrunn-Franke im Regierigsbezirk Stuagert.,🔎
,,,Regionalverband Haalbrunn-Franke,TRUE,Ab 1994 bis 2004 isch si Mitglid vu dr Verbandsversammlig vum Regionalverband Haalbrunn-Franke un dert im Blanigsuusschuss gsii.,🔎
4127,Badische Staatsbrauerei Rothaus,Baddischi Staatsbrauerei Rothuus,Baddischè Staatsbrauerei Rothuus,FALSE,"Seebrugg isch früèner Umschlagpungt für dè Güètervokeer vo dè Baddischè Staatsbrauerei Rothuus gsi, wo öppè füüf Kilometer witter wèg obberhalb vum Mettmadal lyt.",🔎
,,,Roothuus-Brauerei,FALSE,"Im Badischè isch er in Fokus gruckt, sit er als Alleivorschtand d Roothuus-Brauerei leitet.",🔎
,,,Brauerei Rothuus,FALSE,"È Bsunderheit isch dè Byrdransport: Diè elf Kilometer entfèrnti Brauerei Rothuus hèt schu 1873 drei Küèlwägè aagschafft, wo im Düèngemer Baanhof stationyrt gsi sin.",🔎
,,,Badisch Staatsbrauerei,FALSE,"Wichtigschtes und bechanntischtes Unternämme isch diè Badisch Staatsbrauerei im Wyler Roothuus, dirèkt obberhalb vom Zinkè Brünlisbach und obberhalb von èm Rank vom obberè Mettmadal glègè.",🔎
,,,badische Staatsbrauerei,FALSE,Sin Brüeder Thomas Schäuble isch Inneminischter vo Bade-Württebärg gsi un gegewärtig de Chef vo de badische Staatsbrauerei z Rothüs im Schwarzwald.,🔎
,,,Brauerei Ròòthuus,FALSE,"Für Byrtrinker wichtiger isch d Brauerei Ròòthuus, wo 2,5 südöschtlich un è bitzeli nidriger uff dè glychè Büggele lyt.",🔎
,,,Bröuerej Rothuus,FALSE,"D Bröuerej Rothuus het e eigeni Fassig, wu d Textzyylede ""In Rastatt ist die Festung"" dur ""In Rothaus ist die Brauerei"" ersetzt woren isch.",🔎
,,,Ròthuus-Brauerei,FALSE,"D Schluchseerinnè, i wellèrè sich schu d Schwarza zum Ur-Schluchsee uffgschtaut hèt, gòt übber diè Schwèllè witter im Dal vo dè Mettma bis zum Grõfuusemer Wyler Amertsfäld, wo d Rǜnni uff Höchi vo dè Ròthuus-Brauerei i s Kerbdal vo dè Mettma übbergòt.",🔎
,,,Badisch Staatsbröuerej Rothuus,TRUE,Titelsponsor isch syt 2002 di Badisch Staatsbröuerej Rothuus.,🔎
,,,Ròòthuus-Brauerei,FALSE,au èn Iiswyèr für diè sit 1791 i dè Nõchi glegeni Ròòthuus-Brauerei gsi.,🔎
,,,Bièr,FALSE,"Diè folgendè Bièrsortè wörréd in 0,5-Liter-Guttèrè aabotè: È baar Sortè wörrèd i dè 0,33-Liter-Gütterle aabotè: Im Jubiläumsjohr 2016 (225 Johr Rothuus-Brauerei, 60 Johr Dannèzäpfle) isch s nadurtrüèbe, unfiltryrte Bièr ""Schwarzwald Maidle"" im 0,33-Liter-Gütterle aabotè worrè.",🔎
,,,Badischè Staatsbrauerei Roothuus,TRUE,"Seebrugg isch früèner èn wichtigè Baanhof für dè Güèterumschlaag vo dè Badischè Staatsbrauerei Roothuus gsi, woraa hüt zwei Güterwagongs am Ènd vo dè Dreiseèbaan erinneret.",🔎
,,,Roothuus Brauerei,FALSE,Seebrugg hèt für diè Roothuus Brauerei sowiè durch dè Wintertechnik-Hèrschteller Schmidt uss St. Bläsy è bescheideni Bedütig durch Güètervokeer gwunnè.,🔎
4128,Attischer Seebund,Attisch Seebund,attisch-delische Seebund,FALSE,"443/442 v. d. Z. isch er Hellenotamias (Verwalter vo dr Schatzkasse vom attisch-delische Seebund) gsi, 441/39 zämme mit em Perikles Strateg im samische Chrieg.",🔎
,,,Gebiet vom Seebund,FALSE,"Die athenische Apoikie si au eng mit Athen verbunde gsi, was bi Apoikie vo andere ""poleis"" nid immer eso gsi isch, und dr Grund für das isch vor allem gsi, ass Athen mit sine Kleruchie im Gebiet vom Seebund si Herrschaft gsicheret het.",🔎
,,,Attisch-Delische Seebund,FALSE,""">Kallias as Verdräter dvo Attisch-Delische Seebund und em Perserriich under em Groossköönig <a href=""Artaxerxes%20I.",🔎
,,,Seebund,FALSE,"Die Lang Muure, wo d Schdadt mit em Hafe Piräus verbunde häi, si abbroche und dr Seebund isch ufglöst worde.",🔎
,,,attisch-delischi Seebund,FALSE,"Non es Johr hai d Grieche zsämme gege d Perser kämpft und häi 478 underem Schbartaner Pausanias Byzantion iignoh, aber denn hai sich d Schbartaner zruggzoge und d Athener und die ionische Grieche sich sälber überloo, und die hai dr attisch-delischi Seebund gründet (477).",🔎
,,,Attische Riich,FALSE,"D Seemacht vo Athen isch in dere Schlacht vollständig vernichdet worde, und wo dr Lysander mit sinere Flotte dr Piraeus blockiert het, isch s Attische Riich verloore gsi, d Stadt het sich nüme chönne verdäidige und het bedingungslos kapituliert.",🔎
,,,Delisch-Attischi Seebund,FALSE,700 Beamti zum dr Delisch-Attischi Seebund z verwalte).,🔎
,,,Seemacht Athen,FALSE,"S markantiste Bischbil drfür wien em das glunge isch, isch wien er underschäidet zwüsche de verschidnige churzfristige Aaläss für dr Peloponnesisch Chrieg und de langfristige Ursache, wo in dr domoolige griechische Groossmächt-Rivalidäät zwüsche dr Seemacht Athen und dr Landmacht Sparta glääge si.",🔎
,,,attische Seebund,FALSE,"Wil sich d Spartaner gwäigeret häi, dr Schutz vo de Grieche in Chläiasie z übernee, isch s 478/77 v. d. Z. zum Hegemoniiwäggsel vor Byzanz choo und zur Gründig vom attische Seebund, wo vo Athen aagfüert worde isch.",🔎
,,,Attischi Seebund,TRUE,Innebolitisch het dr Peloponnesisch Bund noch emä lange Chrieg (431-202) Athen und dr Attischi Seebund besigt.,🔎
,,,Attische Bund,TRUE,"D Athener si mit ere Flotte vo 38 Triere (drunder au Verbündeti us Chios und Lesbos) uf Melos glandet, zum d Insle z underwärfe, wo bis denn im Chrieg nöitral bliibe isch und nid het welle Mitgliid im Attische Bund wärde, wil si e Kolonii vo Sparta gsi isch.",🔎
,,,Attische Seebund,TRUE,"Vili Mitgliidschdaate vom Attische Seebund si nid glücklig gsi, wil Athen si nid as gliichberechtigti Mitgliider behandlet het, und hai vom Johr 412 v. Chr.",🔎
,,,attisch Seebund,FALSE,"Das isch au d Zit gsi, wo Athen dur dr attisch Seebund si grössti Macht ghaa het, und und sich dank dere kulturell entfaltet het.",🔎
4129,Zentralalpen,Zäntralalpe,Zentralalpe,TRUE,"De hööggscht Pùnkt isch de Muttler mit 3’294 m ùn de diefscht isch d ""Spissermühle"" mit 1'511 m. D Samnaungrùppe isch e Bergchette wo zue de Zentralalpe ghört ùn im Dùrschnitt 2700 bis 3000 m hooch isch.",🔎
,,,Zentraalalpe,TRUE," Tauernfänster isch die geoloogischi Bezäichnig von ere Regioon in de Zentraalalpe in Ööstriich, wo wie im e Fänster penniinischi Deckine und möögligerwiis au helvetischi Deckine füüre chömme und drum ume wie e Raame si Gstäi vom Ostalpin.",🔎
4130,Zwillingsparadoxon,S Zwillingsparadox,Zwillingsparadox,TRUE,"Wäge dr Zitdilatazioon entstoot s sogenannte Zwillingsparadox, wo dr Zwilling, wo in dr Rageete furtfliegt, zu sim Brueder zruggchoo muess, das häisst er stigt vo äim Inerzialsüsteem in e zwäits um.",🔎
,,,Zwillingsbaradox,TRUE,"Usserdäm het mä analog zum Zwillingsbaradox en Atomuur im ene Flugzüüg montiert und het denn e Gangunderschiid gegenüber Uure, wo am Bode bliibene si, chönne mässe, au wenn er seer chlii gsi isch.",🔎
4131,Jakobiner,Jakobiner,jakobinische,FALSE,"Die meiste Dochderrepublike si erst noch dr jakobinische Phase vo dr Französische Revolution 1793–1794 entstande, und ihr Schiggsal isch äng mit dr Karriere vom Napoléon Bonaparte noch 1796 verbunde gsi, vor allem mit siinen Erfolg im Italiefäldzug.",🔎
,,,jakobinisch,FALSE,Nach em Staatsstreich vom Napoleon Bonaparte 1799 het d Marseillaise als zu jakobinisch ggulte und isch am 14.,🔎
4132,Ästhetik,Esthetik,estheetische,FALSE,Nebet de Chlangaigeschaft chan e Holz aber o us estheetische Gründ uusgweelt were.,🔎
,,,ästheetischem,FALSE,Dia Operàzioon màcht maa maischtens üss ästheetischem Grund.,🔎
,,,Ästheetik,TRUE,"Siina Hàbilitàzioonsschrìft hàt „S’ Ungehöijer ìn dr wäschtliga Kunscht“ ""(Le Monstre dans l’art occidental)"" ghaissa; ’s ìsch a Essay ìwwer Ästheetik, wo sii schpeeter Wark vorààgdiita hàt.",🔎
,,,Estethik,TRUE,"Dr Achille Bonito Oliva het e Hufe Abhandlige, Essei und Rezepzioone über die avantgardistische Tendänze in dr Kunst verüffentligt und het die epochale Noochwirkige vom Manierismus uf d Estethik vo dr Modärne beschriibe.",🔎
,,,ästhetischer,FALSE,"harmonischè/linearè Obberdöön analǜsyrt un bschribbè wörrè chönnèd, isch s subjektyve Donempfindè vo psǜchoakustischè Umschtänd, kulturèllè Traditionè un ästhetischer Erwartungè abhängig.",🔎
,,,Eschteetik,TRUE,"Oktober 1841 z Oos) isch e dytsche Lehrer, Brofässer fir Eschteetik, Hofhischtoriker, Schriftsteller un Raisebuechautor gsii.",🔎
,,,Äschtetik,TRUE,"Är isch wichtig gse für di sogenannti Erkenntnisteorie, ir Etik u ir Äschtetik.",🔎
,,,esthetische,FALSE,Funkzionalismus in dr Archidektuur und im Disäin bedütet ass die räin esthetische Gstaltigsbrinzipie e weniger wichdigi Rolle spiile dr Verwändigszwäck vom Geböid oder vom Gräät und dass dä dorum d Form bestimmt.,🔎
,,,ästhetischi,FALSE,Di ästhetischi Würkig vo de Forme und de Farbe vo de Böim und ass me dermit attraktyvi Waldwääg cha alegge isch bi dene Projäkt wichtig.,🔎
,,,ästhetischè,FALSE,"Dè unterschydliche Stellèwärt vum Komponyrè i dè „U-“ un „E-Musig“ füürt eventuèll zuè uneinheitlichè Maßschtääb im evaluyrèndè, ästhetischè Voglych.",🔎
,,,esthetischi,FALSE,"D Underschiid zu andere Warietääte von ere Sprooch basiere vor Allem uf dr bsundrige Funkzioon vo dr Litratuur: Deren iiri Sprooch muess nit dr zwäckorientierte Kommunikazioon diene und äidütig zum Verstoo si, sondern si erfüllt in erster Linie esthetischi Funkzioone.",🔎
4133,Zehnt,Zähnt,Zäänt,TRUE,"Joorhundert die elsässischi Burg Waldegg ghöört, d Helfti vom Dorf Leyme, dr Zäänt und s Patronat z Wisschirch bi Leyme und anderi Güeter im Sundgau.",🔎
,,,Zeentè,FALSE,"Er hèt 1481 a dè Georg vo Ärzingè übbergää un a si Wyyb Ursula dè sèchst Deil vom Zeentè vo Mettingè, Raßbach un Lööningè.",🔎
4134,Immunologie,Immunologii,immunologischi,FALSE,"Si wird mäistens dur en Infekzioon mit Bakterie, Wiire oder Bilz verursacht, sälte au toxisch dur s Iischnuufe vo giftige Stoff oder dur immunologischi Vorgäng.",🔎
,,,Immunologi,TRUE,D Erika L. Pearce (* 1972 z New York City) isch e US-amerikanischi Zällbiologi un Immunologi.,🔎
,,,Immunoloog,FALSE,"Januar 1944 z Rieche, Basel-Stadt) isch e Schwizer Mediziner und experimentelle Immunoloog.",🔎
4135,Einwohner,Iiwohner,Lüüt,FALSE,I de Gmäind wonet öppe 5000 Lüüt.,🔎
,,,Ywoner,TRUE,"B. Dütschland, d Sowjetunion, Japan), sind hüüfig Ywoner vo bsetzte Gebiet ermordet worde.",🔎
,,,Iwohner,TRUE,Im selbi Johr hen sich d'Rümmiger Iwohner en eigini Chilche baut.,🔎
,,,Iiwooner,TRUE,"D Bevölkerigsentwigglig beschribt, wie sich Zaal vo de Iiwooner uf ere gwüsse Flechi entwigglet.",🔎
4136,Aarau,Aarau,Stadt Aarau,FALSE,"Dodemit cha mer erwarte, dass Oberämpfälde zäme mit de Stadt Aarau und andere Gmäinde, wo «Ja» gseit hend, e noji grösseri Gmäind bilde tuet.",🔎
,,,Aarou,TRUE,"Es gränzt a Aarou, Oberäntfälde, Suhr, Schönewerd ond Eppeberg-Wöschnau.",🔎
,,,Aarauer,FALSE,"Dr Aarauer Profässer erklärt i sym Bytrag, wie gwüssi Vornääme i dr schwyzertütsche Umgangssprooch vo de Lüüt dur d Deklinazioon vo Familienäme, als mundartlechi Verchlynerigsforme und grobi Abchürzige und als Übername entstande sind.",🔎
4137,Beinwil (Freiamt),Boiel,Beiwil im Freiamt,FALSE,Mai 1953 z Beiwil im Freiamt; † 5.,🔎
,,,Boiel im Freiamt,FALSE,"Zuesätzlech gränzts au a Boiel im Freiamt, Buttu und Gäutwil im Kanton Aargau.",🔎
4138,Mehlsuppe,Mehlsuppe,Mäusuppe,TRUE,Nächär goht me i ne Beiz go Mäusuppe ässe.,🔎
,,,Määlsubbe,TRUE,"Egal was sunscht s Joor duure im Lokal serviert wird, an dr Fasnacht kasch druff goh, as dr die traditionelle Fasnachtsgricht – e Määlsubbe und e Ziibele- oder Kääswähjie glängt wärde.",🔎
,,,Mählsuppe,TRUE,Im Badische und au z Basel gits a de Fasnacht Mählsuppe mit Ziibelewaie odr es git au Chäswaie.,🔎
4139,Vorarlberg,Vorarlbearg,Vorarlberger,FALSE,isch e Vorarlberger Arzt un Dialäktdichter gsii.,🔎
,,,Võralbäarg,TRUE,D Gmõand liid zmeatst im San Galler Rhintil ar Grenza zum Võralbäarg (Öschtriich) und wead doar da Alparii und d Uslöüfer vom Alpstõa igrahmat.,🔎
,,,Voradlberg,TRUE,"Do Bezirk Doarobiro ist flächomäßig dar klennste Bezirk z Voradlberg, heat abor di größt Bevölkorungsdichte.",🔎
,,,Vorarlbärgischen,FALSE,"Mit de Verhältnis im Chrieg het der Haller z Schiers, wo jo grad a dr Landesgränzen under em Rätikon lyt, diräkt nume wenig z tue gha; die heiklischti Sach isch es gsi, won es paar Schüeler uf ere Bärgtuur über d Gränze groote und vo de Ööschtrycher interniert worde sind, bis se der Leerer Haller usem Vorarlbärgischen isch go heihole.",🔎
,,,Vorarlbärger,TRUE,"Es isch durch de Johann Michael Beer, e Vorarlbärger Baumeister, baut worre; de Johann Kaspar Bagnato hät's spöter verändert.",🔎
,,,vorarlbärgische,FALSE,"Zu dene ghööre öppe die unghoblete ""Wildllüüt"" vo der Kanisflue im vorarlbärgische Bregänzerwald.",🔎
,,,Vorarlbärgische,FALSE,"April bi Schwaderloh in dr Nöchi vo Konstanz, am 17. hai d Eidgenosse Düenge eroberet und am 20. hai si bi Frastanz im Vorarlbärgische im Kaiser Maximilian si Schwöbische Bund besiigt.",🔎
,,,Vôraadlbêrg,TRUE,Ts Muntafuu isch a Taal z Vôraadlbêrg.,🔎
,,,Voralbearg,TRUE,"Dor Breogozarwold ischt a Region z Voralbearg (Öschtriich), gnauor i anama gebirgigo Woldgebiet südöschtlich vo Breogoz, in dor Nöhe vom Bodasee.",🔎
,,,voradlbäorgar,FALSE,Luschnou lit ar schwyzar Grenz diräkt am Rhin im ondrö voradlbäorgar Rhintal.,🔎
,,,Vorarlbäärg,TRUE,"Walsertitsch isch dr Dialäkt va nu Walliser Sidler – du Walser – im Aostatal, im Piemont und im Tessiin (lüeg Südwalserisch), im Bündnerland, im Liechtuschteinischu und im Vorarlbäärg.",🔎
,,,Voradelberg,TRUE,hond d Römer Voradelberg erobert und Brigantium ignoo.,🔎
,,,Voradlbärg,TRUE,S Unter- und s Oberländische schtönd nööcher zu de Tielekt von binochbuurte Voradlbärg as zu de Tielekt im Werdebergische i de Schwiiz wo Hööchalemannisch gredt werd.,🔎
,,,Voralbärg,TRUE,"D Ostschwyz bildet en Teil vo de Gränze zu Süd-Dütschland, Liechtestei und em Öschtrichische Voralbärg.",🔎
,,,Voradelbärg,TRUE,"Aü z Voradelbärg schwätzt e große Deil vu dr Bevelkerig Alemannisch, do wirke aber, wiä im alemannische Sprochgebiät z Frankrich un z Ditschland, gegeläifigi Faktore.",🔎
,,,Voradlbärgische,FALSE,"Mit iim zäme het si drü Joor lang i der ""Pfälzerhütte"" vom Düütschen und em Öschtrychischen Alpeverein, wo uf em Bättlerjoch a der Gränze zum Voradlbärgische stoot, und derno im „Grüneck“ z Vaduz gwirtet.",🔎
,,,Vorarlbärg,TRUE,"Liachtaschta isch a Land i da Alpa, wo am Rhii lit und umgeba isch vo da Schwizer Kantön Sanggalla im Weschta und Graubünda im Süda und em östrichischa Bundesland Vorarlbärg im Oschta.",🔎
,,,Voradelbeärg,TRUE,"Sebdämber 1964 hed s International Walserdräfe z Remmalju ùn z Im Land schdad gfùnde mid Delegatione vù dr Schwyz, vù Voradelbeärg, vù Liechtestaa ùn vù Italie.",🔎
,,,vorarlberg,FALSE,D Burg Neu-Ems (o „Schloss Glopper“ odr im Dialekt blös „Glopper“) ischt a mittlalterliche Burganlag i dr vorarlbergischa Stadt Ems.,🔎
4140,Halsgraben,Halsgraben,Halsgrawe,TRUE,"Vorglageret isch e 12 Meter diefe un 3,5 Meter braite, nadirlige Felsspalt mit ere kinschtlig uusghauene Sohle, wu schins d Funktion vun eme Halsgrawe iwernumme het.",🔎
,,,Halsgraabe,TRUE,"Ummiddelbar vor dr Aalaag het mä e Halsgraabe usghoobe, wo öbbe 9 Meter bräit gsi isch.",🔎
,,,Halsgrabe,TRUE,Si isch uf drei Siite vom ene felsige Abhang und im Norde dur ä Halsgrabe gschützt.,🔎
,,,Halsgräbe,TRUE,Dur tiefi Halsgräbe wo als Hinderniss diene isch au dr Schutz vo dr Nordwescht- und vo dr Südoschtsyte künschtlich verbesseret worde.,🔎
4141,Schwarzwaldbahn (Baden),Schwarzwaldbahn,Badische Schwarzwaldbahn,FALSE,Hornberg litt an dr B 33 un an dr Badische Schwarzwaldbahn.,🔎
,,,Badischi Schwarzwaldbaan,FALSE,"Nõchdem Guètach 1873 a d Badischi Schwarzwaldbaan aagschlossè worrè isch, lòn sich dört Künschtler wiè Wilhelm Hasemann, Curt Liebich un Fritz Reiss nider, wo d ""Guètacher Künschtlerkolony"" bildet hèn.",🔎
,,,Schwarzwaldbaan,TRUE,"Nochdem mit dè Badischè Hauptbaan diè wichtige Nord-Süèd-Achsè Monnèm–Basel sowiè d Aabindig vom Bodenseeraum realisyrt gsi isch, hèn sich diè witerè Netzuusbautè uff d Erschlièßig vom Raum Pforzè mit dè Streggi Karlsruè–Pforzè–Müülacker (eröffnet 1859–1863), d Aabindig vom Odèwaald un Tauberfrankè mit dè ""Odèwaaldbaa"" Heidelberg–Mosbach–Würzburg (eröffnet 1862–1866) sowiè dè Schaffig von èrè Diräktvobindig vo Karlsruè noch Konschtanz ohni dè Umwäg übber Basel in Form vo dè ""Schwarzwaldbaan"" (eröffnet 1866–1873).",🔎
,,,Baddischè Schwarzwaldbaan,FALSE,Mai 1934 isch d Vobindungskurvè vom Baanchnotè Duttlingè zum Abzwygbaanhof Hattingè (Baddè) a dè Baddischè Schwarzwaldbaan.,🔎
,,,Schwarzwaldbohn,TRUE,"D Gmai lejt on de Schwarzwaldbohn un het e Bohnhof, wu d Regionalzig vun de Ditsche Bohn un au Zig vun de Ortenau-S-Bahn onhalte.",🔎
4142,Ghibellinen und Guelfen,Ghibelline und Guelfe,Ghibelline,FALSE,"Sogar Fäldzüg gege d Ghibelline, de Ahänger vom Kaiser z Italie, si no zu Chrüzzüg erklärt worde.",🔎
,,,Ghibelline und d Guelfe,FALSE,"In de 1290er Johr isch d Florentiner Gsellschaft in zwei Lager deilt gsi, d Ghibelline und d Guelfe.",🔎
,,,Ghibellin,FALSE,"Au im Gregor si Nochfolger, wo eigetlig e Ghibellin gsi isch (e Begriff wo z dere Ziit ufcho isch für die Kaiserdreue), und wo d Wahl von em dr Friedrich zerts understützt het, het mit dr herte Linie wiitergmacht.",🔎
,,,ghibellinisch,FALSE,"Die Stadt isch draditionell ghibellinisch, d. h. kaiserdreu gsi.",🔎
,,,Guelfe,FALSE,"Si Familie het politisch d Guelfe gege d Ghibelline understützt—dr Dante sälber het in dr Kavallerii kämpft—aber si isch nit prominänt gnue gsi, für dass si ins Exil hätt müesse go, wo d Ghibelline an dr Macht gsi si.",🔎
4143,Gränichen,Gräniche,Gränich,TRUE,Wege siim Heimatort Gränich hät er als Vertreter vom Kanons Aargau gulte.,🔎
,,,Grääniche,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Seen sind Schofise, Staufe, Länzbrg, Eglischwil, Seenge, Hallwil, Dürrenäsch, Töüffetu und Grääniche.",🔎
4144,Freistaat (Republik),Freistaat,Freischdaat,TRUE,Noch dr Revolution vo 1918 isch Karlsrueh bis zum Ändi vom Zweite Wältchrieg d Hauptschdadt vom Freischdaat Bade gsi.,🔎
,,,Fräischtààt,TRUE,Erfurt / ìsch zitter 1991 d’ Làndeshàuiptschtàdt vum Fräischtààt Thüringa.,🔎
,,,Freischtaate,FALSE,Dr italienischi Politiker und Historiker Niccolò Machiavelli hät zwüsched Elleiherrschafte (Autokratie) und Freischtaate (Republike) underschiede.,🔎
4145,Umweltschutz,Umwältschutz,Umwältschutzorganisiatione,FALSE,Si isch anne 1961 grindet wore un isch aini vu dr greschte internationale Natur- un Umwältschutzorganisiatione.,🔎
,,,Schutz vo der Umwält,FALSE,D Fachverein luegen au für en Schutz vo der Umwält und füre Naturschutz bim Bärgschtyyge.,🔎
,,,Umwaltàktìwìschta,FALSE,"Jüüni 1973 z’ Bratislava, Tschechoslowàkäi), ìsch a slowààkischa Jurischta, Umwaltàktìwìschta un soziààlliberààla Politikera.",🔎
,,,ekologische,FALSE,"D Lehr bstoht us ere Mischig vu Reinkarnationslehr, Karmadänke, Farbelehr, spiritistische Quälle, alternativer Medizin, ekologische Idee, em Rychtsflugschybemythos un mee.",🔎
,,,Umwält,FALSE,"Dodrzue ghört ihr Iidräte für e starch Staat und dr Service public, gege wiitgehendi wirtschaftligi, aber für gsellschaftligi Liberalisierige, für meh Umwält- und Klimaschutz, für en ussepolitischi Öffnig vo der Schwiiz und e Sicherheitspolitik, wo uf dr Grundlaag vom Pazifismus stoot.",🔎
,,,Umwältbelaschtig,FALSE,"Diè voschtärktè Vokeersleischtigè uff churzè Relationè voschärfèd d Situation uff dè Autobaanè, well s Vokeersuffchò un dõdemit au d Staugfòòr sowiè d Umwältbelaschtig höcher worrè isch.",🔎
,,,Umwältschudz,TRUE,"I de 1970er Jaar hed sin Iifluss abgnoo, under angerem wil er zviu verschidni Thèmene ghaa hed, wo nümm zämebasst héi: dr Umwältschudz (wo dr LdU öpen ab 1970 verdéidigd het), soziaali Verantwortig u dr Liberalismus.",🔎
,,,Umweltschitzerin,FALSE,"September 2006 én Birdel (Haut-Rhin), Frànkrich), geboreni ""de Turckheim"", ésch e elsassischi Politikerin, Pazifischtin un Umweltschitzerin (v. a. geje Atomenergie) gsin.",🔎
,,,Umwältpolitik,FALSE,"Innepolitisch isch er vor allem i de Energy-, Bildigs- und Umwältpolitik engagiert gsy.",🔎
,,,Umwältbewegig,FALSE,"Bedüütendi Theeme, wo s Archyv dokumäntiert, sind öppe: d Arbet, d Arbeiterbewegig, d Gschicht vo de Gwärkschafte, dr Sozialismus, d Verhältnis vo de Gschlächter, d Migrazioon, d Sozialpolitik, soziali Bewegige, d Umwältbewegig und d Fridensbewegig.",🔎
,,,Umwäutschutz,TRUE,Er het sich so für Mönscherächt u dr Umwäutschutz igsetzt.,🔎
,,,Umwalt,FALSE,"Oktoower 2021 z’ Eerschtain, Unterelsàss) ìsch a elsassischer Umwalt- un Mänscharachtsàktiwischt gsìì.",🔎
,,,Umwaltschutz,TRUE,"Sa schtällt sìch geega-n-Iiwànderung, Islàm un politischa-n-Umwaltschutz.",🔎
,,,Umwältschützer,FALSE,August 1974 häi sich Umwältschützer us Baade und em Elsass bin ere groosse Demonstrazioon gege s badische Atomchraftwärk und d Bleifabrik zur Badisch-Elsässische Bürgeriniziative zämmegschlosse und vier Wuche druf s Bauareal z Markelse bsetzt.,🔎
,,,Klimàschutz,FALSE,"Bii dr Öiropàwààhl 2019 hann d’ Grianapàrtäija-n-a güata Ärgaabniss g’hàà — vor dr Wàhl ìsch dr soodg’nànnta Klimàschtraik, ema Jugendligabeweegung fìr Klimàschutz gsìì.",🔎
4146,29. Mai,29. Mai,29. Meie,TRUE,Dr Paul Wirz (* 29. Meie 1892 z Moskau,🔎
,,,29. Mei,TRUE,Dr Jakob Klaesi (* 29. Mei 1883 z Lu,🔎
,,,29. Mäi,TRUE,De Guntram Saladin (* 29. Mäi 1887 z Gr,🔎
4147,Bellinzona,Bellinzona,Bellenz,TRUE,"Uri, Schwyz u Nidwalde hei zämme d Vogtei Reffier (1403-1422 un ab 1495), Bollenz (1477-1480 un ab 1495) un Bellenz (ab 1500) in Bsitz gha.",🔎
,,,Belänz,TRUE,"S VSI isch hüt es Projäkt vom ""Centro di dialettologia e di etnografia"" z Belänz, wo me 2002 ggründet hät.",🔎
,,,Ravecchia,FALSE,"Novämber 1906 z Ravecchia, Burger vu Savièse un Granges (VS); † 13.",🔎
,,,Bäletz,TRUE,"S Dicziunari Rumantsch Grischun isch, näbed em Schwyzerischen Idiotikon z Züri, em Glossaire des patois de la Suisse romande z Nöieburg und em Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana z Bäletz, äis von vier nazionaale Wöörterbüecher.",🔎
,,,Belänzer,FALSE,Er isch au i der Belänzer Gmäindspolitik aktyv gsy und hät sich dezue ane mit em Gurynertüütsch abggèè.,🔎
4148,Moselfränkische Dialekte,Moselfränkische Dialekte,moselfränkischi,FALSE,"Dernäbe sin im Lauf vu dr fimfezwanzg Johr bairischi, oschtränkischi, moselfränkischi, rhyfränkischi, lothringischi, plattdytschi, frisischi un anderi Dialäktautore us em ganze dytschsprochige Ruum a s Dailnämmer bi dr Literaturwärchstatt derby gsii.",🔎
,,,moselfränkisch,FALSE,"""Lëtzebuergesch,"" ésch e moselfränkisch'r Dialekt un de Nàtionalsprooch vum Grossherzogtum Luxeburi - newe Frànzeesch un (Hoch-)Ditsch de offiziell Sprooch vum Ländel.",🔎
,,,Moselfränkische Dialäkt,TRUE,Di ripuarische Dialäkt bilde mit dr Moselfränkische Dialäkt dr mittelfränkisch Dialäktruum.,🔎
,,,moselfränkische Dialäkt,FALSE,"Zue dr mittelfränkische Dialäkt zellt mer di ripuarische Dialäkt un di moselfränkische Dialäkt, wu au s Lothringisch un Luxeburgisch derzue ghere.",🔎
,,,Moselfrankisch,FALSE,Dr lothrìngisch Dialekt vun Oolgrengen ghert zem Moselfrankisch.,🔎
,,,Moselfränkisch,FALSE,Mer underscheidet einersits Moselfränkisch und Rhyfränkisch.,🔎
,,,moselfränkische,FALSE,S Luxeburgisch isch e moselfränkische Dialäkt.,🔎
4149,Britische Besatzungszone,Britischi Bsatzigszone,britische Bsatzigszone,FALSE,Si het dr „Ernännte Landdag“ in dr andere Länder in dr amerikanische un britische Bsatzigszone entsproche.,🔎
,,,Britische Bsatzigszone,TRUE,Jänner 1947 isch di amerikanisch mit dr Britische Bsatzigszone zur Bizone zämegschlosse wore.,🔎
,,,Britischi Besatzigszonè,TRUE,"Für diè Britischi Besatzigszonè sin unter Generaldirèktor Max Leibbrand z Bylefäld d Rychsbaan-Generaldirèktion für diè Rychsbaandirèktion Essè, Hamburg, Hannover, Köln, Münschter (Weschtfalè) un Wuppertal bildet worrè.",🔎
,,,Britischè Zonè,TRUE,"D Rychsbaandirektionè Essè, Hamburg, Hannover, Köln, Münschter (Westfalè) un Wupperdal sin i dè ""Rychsbaan-Generaldirektion i dè Britischè Zonè"" unter Generaldirektor Max Leibbrand z Bylefäld zämmègfasst.",🔎
,,,Britischi Zonè Rhyland,FALSE,"""BR"" für diè Britischi Zonè Rhyland odder ""AB"" für diè Amrikanischi Zonè z Bayern.",🔎
,,,britische,FALSE,"März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii.",🔎
4150,Bezirk Bucheggberg,Bezirk Buechibärg,Bezirk Buecheggbärg,TRUE,"  Buechegg isch e Iwonergmeind im Bezirk Buecheggbärg vom Kanton Soledurn, Schwiz.",🔎
,,,Buechibärg,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Buecheggberg,FALSE,"Ätikofe (amtlich ""Aetigkofen"") isch e Iiwohnergmein im Bezirk Buecheggberg im Kanton Soledurn, Schwiiz gsii.",🔎
4151,Guinea,Guinea,Ginea,TRUE,Im Norde gränzt dr Senegal mit em Gränzfluss Senegal an Mauretanien un im Siden an Ginea un Ginea-Bissau.,🔎
,,,Guineakischte,FALSE,Si goht bis an d Rägewaldzone vu dr Guineakischte un vum Kongobecki.,🔎
4152,Welschland,Welschland,Wäutschland,TRUE,"Im alemannische Rum gitt me sech i dene Gebiet, wo am Wäutschland neecher sy, drü verteilt uf beidi Backe, i angerne Orte sy o zwöi oder eis Müntschi üeblech.",🔎
,,,Wälschland,TRUE,"I dr Dütschschwiiz wird s Französische un vor allem d französischsprochige Schwiiz au als ""Wälsch"" oder ""Wälschland"" bezeichnet.",🔎
4153,Leymen,Layme,Leyme,TRUE,"Es gränzt an Frankryych mit de Gmeinde Leyme und Neuweiler, an Kanton Soledurn mit Bättwil und Witterswil und an d Baselbieter Nochbergmeinde Oberwyl und Därwyl.",🔎
,,,Laime,TRUE,"Nochbergmaine si di soledurnische Metzerle-Mariestai, Bättwyl un Witterschwyl, di basellandschaftliche Ettige un Blaue un s französisch Laime.",🔎
4154,Umayyaden,D Umayyade,Umayyade,TRUE,"Abbaside, Ayyubide, Umayyade, Fatimide, Aghlabide, Almohade, Almoravide, Tulunide, Idriside, Tahiride Afghanistan.",🔎
,,,Omajade,TRUE,"In dr Form خليفة الله (""Ḫalīfat Allāh""), also „Stellverdräter vo Gott [uf Ärde]“ existiert dr Kalife-Ditel sit de Omajade, wo vo 661 aa regiert häi.",🔎
,,,umayyadisch,FALSE,"Dr umayyadisch Kalif Umar ibn al-Chattab (717–720) het für d Dhimmis Reegle ufgstellt zum d Eer vo de Muslim vor ene z schütze; under anderem het er zwar verbote ass Chillene und Sünagooge zerstöört wurde, aber er het nid erlaubt, alti z restauriere und nöiji z baue.",🔎
,,,umayyadische,FALSE,"Bi Akronion si si uf die arabischi Armee vom umayyadische Kalif Hischam droffe, wo vom al-Malik ibn Su'aib und 'Abdallah al-Battal aagfüert worde isch.",🔎
4155,Neue Sachlichkeit (Kunst),Nöiji Sachlichkäit,Neui Sachlichkeit,TRUE,"As «Entarteti Kunst» hai im NS-Regime alle Kunstwärk und kulturelle Strömige gulte, wo im Kunstverständnis und Schönheitsideal vo de Nationalsozialiste nid entsproche hai: dr Expressionismus, dr Dadaismus, die Neui Sachlichkeit, dr Surrealismus, dr Kubismus oder dr Fauvismus.",🔎
,,,Nöije Sachligkäit,TRUE,"Dr Stil vo dr Nöije Sachligkäit het neoexpressionistische Pathos gha, unter anderem in Wärk vom Otto Dix, George Grosz und Christian Schad, wo realistischi Daarstellig zum Däil mit ere satirische Gsellschaftskritik verbunde häi.",🔎
,,,neue Sachlichkeit,FALSE,"In de früeje Wärk vom Tanguy gspüürt mä d Iiflüss vom Expressionismus, vom Kubismus und vo dr neue Sachlichkeit.",🔎
,,,Neie Sachlichkeit,TRUE,"Manche vo selle Bilder koo mr zor Kunschtrichdong ""Neie Sachlichkeit"" rechna.",🔎
,,,Neue Sachlichkeit,FALSE,"Er isch eine vo de bedütende Verdräter vom Magische Realismus, ere Underform vo dr Neue Sachlichkeit.",🔎
,,,Neie Sachligkait,TRUE,"Wiichtig woore isch d Akademy, wu jetz in „Badische Landeskunstschule“ umgnännt wooren isch, as Zäntrum vu dr Neie Sachligkait, voreb s nazionaalsozialistisch Regime d Refoormbsträäbige unterbroche het.",🔎
4156,Plagne BE,Plagne BE,Plagne,TRUE,"D Nachbergmeinde si La Heutte, Orvin, Sauge (ehmols Vauffelin u Plagne), Romont, Sorvilier, Bévilard, Malleray, Reconvilier u über e Spitz Tavannes gsi.",🔎
,,,Pläntsch,TRUE,Jänner 2014 het d Gmeind mit Pläntsch zur noie Gmeind Sauge fusioniert.,🔎
4157,Schweizerischer Nationalfonds,Der Schwiizerisch Nazionalfonds,Nazionalfonds,FALSE,"Für die Arbet isch si im ene Nazionalfonds-Projäkt em Zämehang zwüsche der Jurafroog und der sproochlichen Ideology noche gange; si het undersuecht, wie i der Gschicht vom Jura bi de jurassische Separatischte die wälschi Sprooch es Kampfmittel gäge s dütschsproochige Bäärn gsi isch.",🔎
,,,Schwyzerische Nazionaalfond,TRUE,Mit Understützig vom Schwyzerische Nazionaalfond oder mit Drittmittel hät si e ganzi Räie Projäkt uufzoge.,🔎
,,,Schwyzerische Nazionaalfonds,TRUE,Vo 2001 bis 2010 isch si au Mitgliid im Forschungsraat vom Schwyzerische Nazionaalfonds (Abt.,🔎
,,,Nationale Forschigsschwerpünggt,FALSE,"D Universität Basel isch e Volluniversität und het siibe Fakultete und die drei Nationale Forschigsschwerpünggt Nanowüsseschafte, Sesam und Bildkritik.",🔎
,,,Schwiizerische Nazionalfonds,TRUE,"Nach ere Studiezyt a der Uni z Montpellier, wo vom Schwiizerische Nazionalfonds understützt worden isch, isch der Greub anne 2000 für zwöi Joor Redakter am Französischen Etymologische Wörterbuech FEW am CNRS-Labor ""Analyse et traitement informatique de la langue française ATILF"" z Nancy und 2001 wüsseschaftleche Mitarbeiter vom Wälschschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR worde, wo zum Sproochezäntrum vo der Uni Nöieburg ghört.",🔎
,,,SNF,FALSE,"Was d Namekund aagaat, isch er 2001–2004 bim SNF-Projäkt «Datenbank der Schweizer Namenbücher» und 2003–2006 bim SNF-Projäkt «Thurgauer Namenbuch» deby gsy, und ab 2016 hät er zäme mit der Elvira Glaser as Co-Läiter vom SNF-Projäkt «Die Siedlungsnamen des Kantons Zürich» a der Uni Züri fungiert.",🔎
,,,Schwyzerische Nationalfonds zur Ferderig vu dr wisseschaftlige Forschig,FALSE,Vu 1980 bis 1982 isch er Dekan vu dr Filosofische Fakultet I gsii un vu 1973 bis 1984 Forschigsrot vum Schwyzerische Nationalfonds zur Ferderig vu dr wisseschaftlige Forschig.,🔎
,,,Schwiizerische Nationalfonds,TRUE,"Der Jean Georges Baer het au em Schwiizerische Nationalfonds ghulfe, und er isch als früenen und angaschierte Naturschützer dr Presidänt vo dr Schwiizerische Nationalparkkomissioon woorde.",🔎
,,,Nationalfond,FALSE,"Grundlag fir d Publikation isch s vum Nationalfond unterstitzt Projäkt «Onoma», wu an dr Expo.02 presäntiert woren isch.",🔎
,,,Schwiizerisch Nazionalfonds,TRUE,Der Schwiizerisch Nazionalfonds het sid 1952 ghulfe d Chöschte trääge.,🔎
4158,Velar,Velarer Konsonant,velare Luut,FALSE,Allerdings sin die meischt in freier Variation mit de entsprächende velare Luut.,🔎
,,,velare,FALSE,anatomisch unmögli en velare Vibrant z bilde wyl weder s Gaumesegel (Velum) noch s Mittelstugg vo dr Zunge beweglich gnue sin gägenander z vibriere.,🔎
,,,velar,FALSE,"En andres Byspil isch d Ussproch vùm „ch-Luut“ im Alemannische, wo entweder velar (IPA: ) oder uvular (IPA: ) cha sy.",🔎
,,,welaarem,FALSE,"I äinere hät er ganz äxakt alne Fäll naagspüürt, wo e bsunders (etimoloogisch birächtigts oder au nöd birächtigts) /n/ uuftaucht, nämli vor alweolaarem und welaarem Plosyv – suscht, i andere Luutumgäbige, chunts aber nöd voor.",🔎
,,,velarisierts,FALSE,velarisierts L [] säge.,🔎
4159,Schwarzes Loch,Schwarzes Loch,Schwarze Loch,FALSE,"D Lengsaggse vo dere gigantische Dobbelhelixstruktuur zäigt uf s supermassive Schwarze Loch Sagittarius A* im Zentrum vo dr Milchstrooss, wo 300 Liechtjoor ewäg isch.",🔎
,,,Schwarze Lecher,FALSE,"Dr Stephen Hawking het wichtigi Arbete zue dr Kosmology, dr Allgmaine Relativitätstheory un dr Fysik vu dr Schwarze Lecher gliferet.",🔎
,,,schwarze Löcher,FALSE,D Chreft vo de Gezite chömme diräkt vo dr Ruumzitchrümmig und si bsundrigs stark bi Objekt mit seer groosse Masse wie bi schwarze Löcher.,🔎
,,,Schwarze Löcher,FALSE,Die korrekt Beschribig vu Neutronesterne un Schwarze Löcher oder d'Erklärig vu de Periheldrillig vum Merkur sin aber de allgmaine Relativitätstheori vorbehalde.,🔎
,,,Schwarzi Löcher,FALSE,In dr Astrofüsik und Kosmologii wird dr Begriff Singularidäät vilmol sünonüüm für Schwarzi Löcher brucht oder in de Urknalltheorie für d Aafangssingularidäät.,🔎
4160,Liste der Nobelpreisträger für Physiologie oder Medizin,Lischt vu dr Nobelbryysdreger fir Fysiologii oder Medizin,Nobelbriis für Medizin,FALSE,"1962 häi dr Crick, dr Wilkins und dr Watson für iir rüümligs Modäll vo dr DNA dr Nobelbriis für Medizin überchoo.",🔎
,,,Lischte vo de Nobelpriisträger für Physiologie und Medizin,TRUE,"""Lueg au:"" Lischte vo de Nobelpriisträger für Physiologie und Medizin Verleihigskriterie.",🔎
,,,Nobelbriis für Füsiologii oder Medizin,FALSE,Er het 1962 dr Nobelbriis für Füsiologii oder Medizin überchoo.,🔎
4161,Flawil,Flowil,Flòòbel,TRUE,"De Bezirk isch ane 1803 gschaffe woore und hett us de Gmainde Mògelschpèrg, Gantertschwil, Bötschwiil, Lütischborg, Mòslig, Chìlperg, Jòònschpel, Oberozwil, Hènòu, Flòòbel und Tègersche bistande.",🔎
,,,Floowiiller,FALSE,"1953 hett er zom 150 jöörig Jubiläum vom Kantoo Sanggale de Teggscht vom Sant Galler-Lied gschrebe, d Melodii dezue hett de Floowiiller Walter Schmid (1906-1983) komponiert.",🔎
,,,Floowil,TRUE,"D Gmaind grenzt a Ozwil, Oberbüre, Floowil, Degersche und Jonschwil.",🔎
,,,Floowiil,TRUE,"S Rindl (amtlich Rindal) isch e Queertaal zo de Tuur im Ondertoggeborg, wo Floowiil mit Lütischborg verbindet.",🔎
4162,Montafon,Muntafuu,Montafoo,TRUE,Für s Montafoo isch d Lischte di erschti Kwelle vom Bärgbou.,🔎
,,,Muntafu,TRUE,"Dia am schwerschta verständlicha Dialäkt sind dia fa Luschtnou, dia vom Breagazer Would und dia vom Muntafu.",🔎
,,,Gaschôrra,FALSE,Des kemmpa a Wêrtar ‚Schgalôsa’ (Schtôppla) ôdr da daarfnemma Gaschôrra (Gaschurn) und Gamprii (Gamprin).,🔎
,,,Mantafuu,TRUE,"D Vereerig vo dr heilige Agate kännt me-n au öppe bi dr uralte Chile vo Agathazäll bi Burgbeärg, z Friibeg in dr Chile vom Stadtteil Hochdorf, z Hoaschdedda, wo en Stadttäil isch vo Mäßschdedda, z Mìnkhüse un z Mìchelbàch im Elsass, z Möischter i dr Agatha-Pfarrei z Nüderef, z Bueri, i dr Sankt-Agate-Kapälle z Schwyz, z Dietike, z Fislisbach, z Äredinge, z Zeinige, im Chlooschter Wettige-Mehrerau bi Bregenz, i dr alte Agatha-Kapälle vo de Bärglüüt am Krischtbärg im Silberdaal vom Mantafuu, z Rotzige, z Alteschried, i dr Agatekapälle bi Disentis am alte Wäg zum Lukmanierpass und z Scharans im Domleschg.",🔎
4163,Meisterschwanden,Mäisterschwande,Meischterschwande,TRUE,"Nochbargmeinde sind Lüüpu im Nordweschte, Boniswil im Norde, Meischterschwande im Oschte, Böju im Süde, Riinech im Südweschte und Zezbu im Weste.",🔎
,,,Meisterschwande,TRUE,"Im 1982 isch er Sozialdiakon worde, z erscht in de Chiuchegmein Zofige, vo 1986 bis 1997 in de Chiuchegmein Meisterschwande-Fahrwange und vo 1997 bis zu sim Tod z Birr.",🔎
,,,Maischterschwande,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Seenge sind Egliswil, Villmärge, Saarmeschtrf, Maischterschwande, Boniswil, Haubu und Seen.",🔎
,,,Mäischterschwande,TRUE,Sit de Schlüüsig vo dere Normalschpurstrecki 1997 betribt d BD en Buslinie zwüsched Wohle und Mäischterschwande.,🔎
4164,Aargauer Zeitung,Aargauer Zitig,Aargauer Ziitig,TRUE,"D Aargauer Ziitig hät d Schlagziile „Duschen mit Doris“ kreiert, wo zum inoffizielle Wahlkampfslogan worden isch.",🔎
,,,Aargauer Zytig,TRUE,"De Sänder sälber isch es Unternähme vo de AZ Medien Gruppe, wo au d Aargauer Zytig usegit.",🔎
,,,AZ Medien Gruppe,FALSE,So isch er vom 2002 bis ins 2009 erschte Ombudsmaa bi de AZ Medien Gruppe gsi.,🔎
4165,Königreich Ägypten,Königriich Ägypte,Egüpte,FALSE,"D Rebellion het in dr Kyrenaika aagfange und sich uf Züpere, Mesopotamie und Egüpte usbraitet, aber nid uf Judäa.",🔎
,,,Chönigriich Egüpte,TRUE,"Dr Naame „Gasasträife“ und sini geografischi Form het er noch em erste arabisch-israelische Chrieg 1948/49 bechoo, wo Israel und s Chönigriich Egüpte e Waffestillstandsabkomme underschriibe häi.",🔎
,,,Könnigrych Ägûptè,TRUE,"Au nõchdèmm 1922 s Protektorat uffghobbè worrè isch un s Könnigrych Ägûptè errichtet worrè isch, hèt Großbritanniè d Kontrollè übber d Kanaalzonè bhaaltè.",🔎
,,,Egipte,FALSE,"Aaschliessend het är z Egipte Szene vo Kairo und Umgäbig gmolt, meischtens in dr Akuarelltechnik.",🔎
,,,Königriich,FALSE,1922 isch Ägypte unabhängig worde und isch bis 1953 es Königriich gsi.,🔎
,,,ägyptische,FALSE,Dorum het sich dr Caesar zue ere radikalere Reform entschlosse un im Grund dr ägyptische Sunnekalender igfüehrt.,🔎
4166,Architektur der Renaissance,Dr Archidekturstiil vo dr Rönessans,Schtiil vu dr Rönaissans,FALSE,S’ Gebäi ìm Schtiil vu dr Rönaissans ìsch zitter 1920 àls Histoorisch Dankmool vu nàzionààler Bediitung g’schìtzt.,🔎
,,,Rönaissans,FALSE,"Ainiga Gebäijer sìnn a Mìschung üss verschììdena Schtihl, drunter Jugendschtil, Rönaissans un Klàssizìschmus.",🔎
,,,Schtiil vu dr Renaissance,FALSE,S’ Mieg-Hüüs ìsch ain vu da weeniga Hiiser ìm Schtiil vu dr Renaissance z’ Mìlhüüsa.,🔎
,,,Rönessans,FALSE,"In däm Middelalter, wo jetz chiem, häig er dr Erst welle si, wo d Gsetz vom Lääbe und Dood vo dr Esthetik vollständig wurd verstoo und in dr Laag wurd si, s Wort ‚Rönessans‘ uszspräche.",🔎
,,,Rönessans-Stiil,FALSE,Dr Ringelhoof isch e historischs Geböid an dr Petersgass 23 z Baasel im spootgotische und Rönessans-Stiil.,🔎
,,,Schtiil vu dr schpeetera Renaissance,FALSE,S’ Hüüs ìsch ìm Schtiil vu dr schpeetera Renaissance bàuia worra.,🔎
4167,Wagenhausen TG,Wagehuuse TG,Etzwile,FALSE,Au im alemannische Sprochruum hät s mindestens ei Bauwerch vom Gustave Eiffel: d Ysebahnbruck über de Rhy zwüsche Etzwile (Kanton Thurgau) und Hemishofe (Kanton Schaffuuse).,🔎
,,,Etzwylè,FALSE,Novembèr 1894 hèt d NOB mit èm Abschnitt Füèrthalè–Etzwylè è Deilschtugg vo dè hütigè Seelinniè übber Chrützlingè un Konschdanz uff Rorschach a dè Schaffuuser Baanhof aabundè.,🔎
,,,Wagehuuse,TRUE,"D Thurgauer Nachburgmeinde sind Basadinge-Schlatige im Norde, Wagehuuse im Nordoschte, Hütwyle im Oschte und Nüüfere im Südoschte.",🔎
4168,Internationale Rotkreuz- und Rothalbmond-Bewegung,Die Internazionali Rotchrütz- und Rothalbmondbeweegig,IKRK,FALSE,"Mai 1937 z Thun) isch e Schwizer Lehrer, humanitäre Hälfer (SRK, IKRK, SKH) und Autor.",🔎
,,,Internationale Rotchryz- un Rothalbmond-Bewegig,FALSE,"Die Dokumänt hän zem erschte Mol d Verletzig vu dr Mänscherächt un vu dr Gämfer Konventione bewise, wie zem Byschpel dr systematisch Entzug vum Kontakt vu bstimmte Gfangene zur Internationale Rotchryz- un Rothalbmond-Bewegig.",🔎
,,,Rote Chryz,FALSE,"Fascht 40 Johr lang isch er aktiv gsii bim Rote Chryz, unter anderem as Erschthilfs-Uusbilder.",🔎
,,,Internazionaali Rotchrüz-Beweegig,FALSE,"Die Internazionaali Rotchrüz-Beweegig (IKRK) het zwar immer wider brobiert z erräiche, ass d Konzentrazioonslaager wie d Chriegsgfangenelaager behandlet wurde, aber die nazionaalsozialistische Behörde und s Dütsche Roote Chrüz, wo gliichgschaltet gsi isch, häi en ängi Zämmenaarbet verwäigeret.",🔎
,,,Rotu Chriz,FALSE,"Das isch än Feschtlegig, wasch im Rotu Chriz z'Ehru vam Gründär, dum Henry Dunant, und schinum Hejmatland agnu hent.",🔎
,,,Internationale Komitee vom Rote Chrüüz,FALSE,"S Internationale Komitee vom Rote Chrüüz isch für siini Friedensbemüehige sogar dreimal (1917, 1944, 1963) uuszeichnet worde, 1963 zäme mit dr Internationale Föderation vo de Rotchrüüz- und Rothalbmond-Gsellschafte.",🔎
,,,Internazionaale Kumitee vum Roote Chryz,FALSE,"Näb dr Fraueräächt het si si au mit Frooge vu dr Chrankebflääg bscheftigt un isch ab 1922 as Noofolgeri vu dr Marguerite Frick-Cramer di zwoot Frau gsii, wu Mitgliid Internazionaale Kumitee vum Roote Chryz wooren isch, zwische 1930 un 1932 isch si di eerscht Vizebresidänti vu sällem gsii.",🔎
,,,Rotchryzhälferi,FALSE,"Wu dr Eerscht Wältchrieg aagfange het, het si si d Adrienne Thomas z Metz 1914 mit sibzee Johr as freiwilligi Rotchryzhälferi gmäldet un het deert ds Gruuse vum Chrieg in dr Lazarett chänegleert.",🔎
,,,Rootkritz,FALSE,"Nohdam àss dr Hurrikàn Harvey d’ Schtàdt Houston getroffa hàt, hàt d’ Minaj àn’ra Uffforderung vum Komiker Kevin Hart uff da Soziààla Nätzwark mìtgmàcht un hàt 25.000 Dollar ìm Rootkritz gaa.",🔎
,,,Roote Chryz,FALSE,"Fir d Laitig vu dr SRK Chinderhilf hän d Näf, dr Hommel un dr Farny mit dr Fluchthilf dr Neitraliteetsgrundsatz vum Roote Chryz verletzt ghaa.",🔎
,,,Internazionali Rootchrüz- und Rothalbmond-Beweegig,FALSE,"Si si au d Amtssprooche von e Hufe internazionale Organisazione (zum Bischbil d UNESCO, d NATO, s Internazionale Olympische Komitee, die Internazionali Rootchrüz- und Rothalbmond-Beweegig).",🔎
,,,Internazionaale Komitee vom Roote Chrüz,FALSE,1917 isch si noch drei Joor in hooche Posizioone bim Internazionaale Komitee vom Roote Chrüz (IKRK) as ersti Frau e Delegierti vo dr Organisazioon worde und 1918 s erste wiiblige Mitgliid im Läitigsgremium.,🔎
,,,Rote Chrüz,FALSE,"In dr Schwiz het dr Henry Dunant (1828–1910), dr Gründer vom Rote Chrüz d Aasiidlig vo Jude in Palestina understützt.",🔎
,,,Internationales Komitee vom Roten Kreuz,FALSE,"E Johr spöter isch z Gämf s ""Internationale Komitee vo de Hilfsgsellschafte für d Verwundetepfläg"" gründet worde, wo sit 1876 dr Name Internationales Komitee vom Roten Kreuz (IKRK) het.",🔎
,,,Internationale Komitee vom Rote Chrüz,FALSE,Uf d Initiative vom Gänfer Henry Dunant (1828–1910) isch 1863 z Gämf s spötere Internationale Komitee vom Rote Chrüz gründet worde.,🔎
,,,Internazionaale Komitee vum Roote Chryz,FALSE,"Är het derzue iiber sächzg Johr lang as humaniteere Spitzefunktioneer bim Internazionaale Komitee vum Roote Chryz (IKRK) gwiirkt, wu um des Zyt dreimool mit em Friidesnobelbryys uuszaichnet wooren isch – eso vylmool wie bis hite kai anderi Organisazioon.",🔎
4169,Das Narrenschiff (Brant),«Das Narrenschyff» vom Sebastian Brant,Narrenschiff,FALSE,"Spööter het er z Basel hschafft, wo die berüemte Holzschnitt für em Sebastian Brant sis Narrenschiff entstande si (Erstdruck 1494).",🔎
,,,Das Narrenschiff,FALSE,"Si Wärk ""Das Narrenschiff"", wo 1494 veröffentligt worde isch, het si Ruem as Autor vom dütsche Humanismus begründet.",🔎
,,,Narreschiff,FALSE,"1498–1499 het dr Geiler e Räije vo Bredigten über em Sebastian Brant sis ""Narreschiff"" ghalte, wo 1520 vom Pauli editiert und veröffentligt worde si.",🔎
,,,S Narreschiff,FALSE,"Die Kombinazioon vo Babbiirbrodukzioon und usgezäichnete Druckereie (bsundrigs d Familie Amerbach und dr Johann Froben) het drzue gfüert, ass e Hufe bedütendi Publikazioone vom Humanismus (S Narreschiff, s Loob vo dr Toorhäit, d Erasmus-Bible) z Basel erschiine si; das isch au dr Grund drfür, ass sich dr Erasmus vo Rotterdam z Basel niidergloo het.",🔎
4170,Legislative,Legislative,legislatyvi,FALSE,Si isch di legislatyvi Gwalt vom Land.,🔎
,,,Legislativgwalt,FALSE,"D Gmeindsversammlig beldet d Legislativgwalt, de föifchöpfigi Gmeindrot d Exekutivgwalt.",🔎
,,,Legislatiive Organ,FALSE,"In chliinere Gmäinde isch er mäistens au dr Vorsitzend vo dr Gmäindiversammlig, wo s oberste Legislatiive Organ von ere politische Gmäind isch.",🔎
,,,Bundeslegislative,FALSE,"D Bundeslegislative isch zämmegsetzt us em König, dr Abgordnetekammere mit hundertfufzig Mitgliider und em weniger bedütende Senat mit sächzig.",🔎
,,,legislativi,FALSE,Es Kantonsparlament isch es Parlament und die legislativi Gwalt vo eme Schwizer Kanton.,🔎
,,,gsetzgäbende,FALSE,"Im ene Staatebund chönne Gsetz vo dr gsetzgäbende Körperschaft vom Bund keini diräkte Uswirkige uf d Bürger ha, si wärde nume zur Verabschiidig an d Parlamänt vo de Gliidstaate delegiert, usserdäm bestoht en Usdrittsrächt für d Gliidstaate.",🔎
,,,Autor vo Gsetz,FALSE,"Sältener, und denn im Allgemäine us juristischer Sicht, wird au dr Urheeber vom ene Wärk vo dr nitliterarische Kunst wie Musig, Fotografii, Filmkunst und dr Wüsseschaft, zum Bischbil dr Softweerautor, dr Autor vo Gsetz oder dr Autor in dr Zoologii, wo as Erste e Lääbewääse beschribt.",🔎
,,,legislativ Gwalt,FALSE,Di legislativ Gwalt in ere Gmeind ligd in de Schwiiz normalerwiis bi de Gmeindsversammlig.,🔎
,,,legislativ,FALSE,Diä het sowohl exekutiv wiä au legislativ Kompetenze ghet.,🔎
4171,Waage,Woog,Wooge,TRUE,"D DMS si s Kärnstück vo vile Tüpe vo Kontrollgräät: Chraftsensore, Wooge in alle Gröössenornige, vo Hushaltswooge bis zu Kranwooge, Drucksensore oder au Dräimomäntsensore.",🔎
,,,Wigè,TRUE,È Gleiswòòg isch è Baanaalaag zum Wigè vo Ysèbaafaarzüüg.,🔎
4172,Füllinsdorf,Füllschdrf,Fülltschrf,TRUE,Bi dr Pfarrei Munzach sind au d Ortschafte Fränkedoorff und Fülltschrf gsi.,🔎
,,,Füllinschdef,TRUE,"Mänggisch fasst mä d Region um Liestel (v. a. dr Daalboode vo dr Hülfteschanz bis Sissach mit de Ort Fränkedef, Füllinschdef, Liestel, Lause, Itige und Sissach zämme mit Buebedorf) oder äifach dr Bezirk Liestel as «middlers Baaselbiet» zämme.",🔎
4173,Partizip,Partizip,Partizip Präsens,FALSE,So im Hochditsche: Partizip Präsens:  Des wirkt allerdings in dr gsprochene Sproch gstelzt un wird wennig eso gsait.,🔎
,,,Partizip Perfekt,FALSE,"D eifach Vergangeheit wird mit eme Hilfsverb (sii oder ha) un em Partizip Perfekt bildet: ""i bi gsii, i bi gange (ggange), i bi gloffe; i ha gha (ghet), i ha welle (wölle), i ha gschlofe (gschlaaffe), i ha gfercht"" (gförcht, gförchtet, gfǜrchtet) usw.",🔎
4174,Fotorealismus,Fotorealismus,fotorealistisch,FALSE,D Darstellig isch fotorealistisch und mäistens überdimensioniert.,🔎
,,,fotorealistischi,FALSE,"Si Ideaal isch nit umbedingt en exakti, lääbensdröiji Nochbildig, wie si für e Realismus tüpisch isch, sonder e fotorealistischi Überstäigerig vo dr Wirklichkäit, en „überscherfti Realidäät“.",🔎
4175,Beratende Landesversammlung des Landes Baden,Berotendi Landesversammlig fir s Land Bade,Berootend Landesversammlig vu Baade,FALSE,"Vu 1946 bis 1947 het im Gebei di Berootend Landesversammlig vu Baade daagt, vu 1947 bis 1951 het s Alt Chaufhuus as Barlemäntsgebei vum Landdaag vu Baade dient.",🔎
,,,Berotende Landesversammlig,FALSE,"Är isch syt 1946 Mitglid gsi vu dr Berotende Landesversammlig un isch anne 1947 in dr Landdag vu Wirttebärg-Hauezollre gwehlt wore, wun ere bis zue syym Dod aaghert het.",🔎
,,,Berotend Landesversammlig,FALSE,Di Berotend Landesversammlig un dr Landdag vu Bade hän vu 1946 bis 1952 im Historische Chaufhuus vu Fryybeg dagt.,🔎
4176,Gäu (Baden-Württemberg),Gai,Obere Gae,FALSE,"Nagld leid enora graesora Daalweidong, zwisch-m Obere Gae em Oschda ond-m Schwarzwald em Wäschda, am Zẽmafluss vor dor Nagld ond dor Walddach.",🔎
,,,Gäulandschaftè,FALSE,"Weschtlich wörd er begränzt durch diè Obberrheinischi Düèfebeni, öschtlich durch d Gäulandschaftè.",🔎
,,,Gäu,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
4177,Uvular,Uvularer Konsonant,uvulare,FALSE,"De Luut ""ḫ"" werd Laryngal gnennt, isch aber en uvulare Riibluut und werd wie s Alemannische ""ch"" (IPA: []) uusgsproche, chan je noch Stelig im Woort o stimmhaft sii (IPA: []).",🔎
,,,uvulari,FALSE,"för de uvulari Riibluut und werd wie s Alemannische ""ch"" (IPA: []) uusgsproche, chan je noch Stelig im Woort o stimmhaft sii (IPA: []).",🔎
,,,uvalere,FALSE,"Im Dütsche wird R hüt meischtens als ""Zäpfli-r"" [] (uvalere Vibrant) oder als [] uusgsproche.",🔎
,,,uvular,FALSE,"En andres Byspil isch d Ussproch vùm „ch-Luut“ im Alemannische, wo entweder velar (IPA: ) oder uvular (IPA: ) cha sy.",🔎
4178,Oberwolfach,Obberwolfä,Oberwolfe,TRUE,"D Burgruine lyt uf eme gäche Bärgcheigel uf rund 318 Meter iber Normalnull in eme Sytedal vu dr Kinzig, am linke Stade vu dr Wolf zwische Wolfe un em Ortsdeil Kirche vu Oberwolfe.",🔎
,,,Owerwolfach,TRUE,Im Siide grenzt Bad Petersdal-Griesbach an Owerwolfach un im Siidweschte an Owerhamerschbach.,🔎
4179,Recep Tayyip Erdoğan,Recep Tayyip Erdoğan,Erdoğan,FALSE,Merz 2016 het dr Böhmermann in syre satirische Late-Night-Show „Neo Magazin Royale“ mit eme Gedicht iber dr tirkisch Bresidänt Erdoğan d Gränze vu Satire wellen ufzaigen as Reaktion uf d Debatte um e satirisch Video iber dr Erdoğan uf NDR extra 3.,🔎
,,,Recep Tayyip Erdogan,FALSE,"Meh Staate hei zwar diktatorische Iischlag, füehre aber no Wahle düüre, au wenn si deils manipuliert si, und si hei deils nur no iigschränkti Grundrächt für d Bevölkerig (das isch denn e «Glänkti Demokratie»), das gilt zum Bischpiil für Russland unter em Vladimir Putin, d Türkei unter em Recep Tayyip Erdogan, der islamisch Iran und au Venezuela.",🔎
4180,Mannheim,Manne,Mane,TRUE,Er isch au Biraater gsy vom Leibniz-Inschtituut für Tüütschi Spraach z Mane.,🔎
,,,Mannemer,TRUE,"Dr Mannemer Astronom Friedrich Nicolai - e Schüeler vum Carl Friedrich Gauß - het fer s'Johr 1800 ε = -49,40"" / Jhdt errechnet (nooch hyttigem Wissesstand 47"").",🔎
,,,Monnèm,TRUE,"Sie volauft durch diè Oberrheinischi Dièfebeni vo Monnèm über Heidelberg, Karlsruèh, Raschtatt, Badè-Oos, Offèbürg un Fryburg im Briisgau nach Baasel un wörd deshalb au Oberrhybahn benamst.",🔎
,,,Mannem-Friedrichsfeld,FALSE,Juli 1957 z Mannem-Friedrichsfeld; † 28.,🔎
,,,Manne I,FALSE,Mit Uusnahm vum Wahlchrais Manne I het d CDU alli Diräktmandat gwunne.,🔎
,,,Monem,TRUE,"Dezue anen isch d Chrischte d Verträtteri vom ""Schwyzerischen Idiotikon"" i de Kommissioon «Nazionaali Wöörterbüecher» vo de Schwyzerischen Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte (sit 2007), Presidäntin vom Kuratoorium für s ""Digitaal Wöörterbuech vo de tüütsche Schwyz"" (DWDS; sit 2006), Eerschti Voorsitzeri vo der ""Internazionaale Gsellschaft für Dialäktology vom Tüütsch"" (IGDD; vo 2015 bis 2022) und Mitgliid vom Internazionaale Wüsseschaftliche Raats vom ""Leibniz-Inschtituut für Tüütschi Spraach"" z Monem (sit 2012).",🔎
,,,Monnem,TRUE,"Sie isch vo dè Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne als Teil vu der Badischi Hauptbahn erbaut worre, wo em Rhy noo uffwärts vu Monnem bis Konschtanz goot.",🔎
,,,Manne-Rheinau,FALSE,Anne 1953 isch si uf Manne-Rheinau zoge.,🔎
,,,Mannhe,TRUE,D Stadt wird vo de Bundesstroße B28 (vo Stroßburg über de Schwarzwald uff Ulm) und de B36 (vo Lohr uff Mannhe) durchzoge.,🔎
,,,Mannhei,TRUE,"Karlsrueh isch noch Schduddgard, wo öbbe 75 km südöschdlig lit, und vor Mannhei (öbbe 60 km nördlig) die zweitgröschd Schdadt vom Land Bade-Württebärg und het ä Flechi vo öbbe 173 km².",🔎
,,,Mannem,TRUE,"Dia zwai stärkschde Zueflüss münde vu rächds ii: dr Neckar bii Mannem und dr Main bii Wiesbade, gegenybr vu Mainz.",🔎
4181,Erde,Erde,Êrde,TRUE,"Sui beschäftigt sich also mit älle phisikalische Vorgeng in dr Atmosphäre von der Êrde (ond ggf au andre Plânedâ), ond mit ällem, was auf diâ phisikalische Vorgeng an Eifluss hôd.",🔎
,,,Ärd,TRUE,"No Grönland isch Neiginea di zwootgrescht Insle vu dr Ärd un isch wytruumig vu zahlryyche Inselgruppe umgee, wu geografisch in die Hauptgruppe chenne unterdailt wäre: Z Papua-Neiginea het s rund 15-21.000 Hecheri Pflanze, dodervu rund 3.000 Orchideenarte, rund 800 Korallenarte, rund 600 Fischarte, 250 Suuger und 760 Vogelarte.",🔎
,,,Wèlt,FALSE,Hützutags wachst er fasch uf de ganzè Wèlt vertèilt í allnè gmässigtè sowí tropischè Klimazonè.,🔎
,,,Ärdchruste,FALSE,"Die mäiste Gstäi in dr Ärdchruste (und au uf de andere Planete) si Silikatgstäi (Hauptbestanddäil si Fäldspät und Kwarz), nume e chliine Brozäntsatz si Karbonat.",🔎
,,,Ärdkrusta,FALSE,Au d'Ärdkrusta und dr Kosmus tinent strahlu.,🔎
,,,terra,FALSE,"""terra"" „Ärde“, „Land“; ""australis"" „südlig“) isch d Bezäichnig vom ene hüpotetische Südkontinänt, wo in dr Antike bostuliert worde isch.",🔎
,,,Ärdä,FALSE,"Es isch s’Ergäbnis vonere gmeinsame Kilimandscharo-Beschtygig u verzäut vo üsem Planet Ärdä, wo vonere usichtbare Zivilisationsform bewohnt u beherrscht wird.",🔎
,,,Ärden,FALSE,"Öpis ganz psunders isch, ass dr Tschimborasso dä Bärg isch, wo syn Gipfel am wytischten ewägg vom Middlpunkt vo dr Ärden isch.",🔎
,,,Ard,FALSE,"D’ Àtmosfäär vu dr Ard, àui Ardàtmosfäär gnännt (von un ), ìsch d’ gààsformiga Hìlla vu dr Ardoowerflächa.",🔎
,,,Erdoberflächi,FALSE,"Rund 70 % vo de Erdoberflächi isch mit Wasser deckt, s meischte devo isch Salzwasser.",🔎
,,,Èrdè,TRUE,"D Oschtsee (au Baltisches Meer, vo lat. ""Mare Balticum"", odder au ""Baltischi See"" gnennt) isch è 413.000 km² großes un bis zuè 459 m düèfes Binnèmeer z Europa un giltet als es gröschte Brackwassermeer vo dè Èrdè, au wenn i dè weschtlichè Oschtsee (""Beltsee"") uffgrund vom Wasseruustuusch mit dè Nordsee zmeischt èn höcherè Salz- un Suèrschtoffghalt beobachtet wörrè ka.",🔎
,,,Äärd,TRUE,S hed hid no iiber 6500 Schbrooche ùf dr Äärd.,🔎
,,,Ärde,TRUE,"Drgege wird d' Umdrehigszit vo dr Ärde in Bezug uf d' Fixschtärn (23 Schtunden, 56 Minute un 4 Sekunde) Schtärndag odr Siderische Dag gnennt.",🔎
,,,Ärdoberflechi,FALSE,"D Geografy (vo griech. γεωγραφία ""geografia"") oder Ärdkund isch d Wüsseschaft, wo sich mit de rümliche Struktur und de Entwicklig vo de Ärdoberflechi befasst, ihri physischi Bschaffeheit aluegt und d Wält au als Ruum und Ort vom menschliche Läbe und Handle beschrybt.",🔎
,,,Wält,FALSE,2.6 Milliarde Ahänger die grössti Religion uf dr Wält un eini vu dr fümf Wältreligione.,🔎
,,,Äärde,TRUE,"D ""Science-Fiction"" dänkt sech uus, was in dr Zuekumft oder wit äwäg vo der Äärde chönt mööglig sy, und si brobiert mit spannende Gschichte z beschrybe, wie s denn oder döört zuegoot.",🔎
4182,Kloster Moutier-Grandval,Chloschter Moutier-Grandval,Moutier-Grandval,FALSE,Im Joor 999 het der burgundisch König Ruedolf d Abtei Moutier-Grandval im Birstal obe mit allem wo drzue ghört het em Bischof Adalbero em Zwöite vo Basel gschänggt.,🔎
,,,Münschter-Granfälde,FALSE,""">Eugen III. het in dere Urkund beschtätiget, dass s Dorf zu de Propschtei Münschter-Granfälde ghört.",🔎
,,,Münster-Granfälde,FALSE,"Die ehemolige Zuegwandten Ort Gämf, Mülhuuse, s Fürstedum Neueburg, Biel, Neuestadt, Münster-Granfälde und d Herrschaft Rhäzüns hai nüme zur Helvetische Republik ghört.",🔎
4183,Weibliches Geschlecht,S wiiblige Gschlächt,wiiblige,FALSE,"Frau (mhd. ""frouwe"" vo ahd. ""frouwa"" „vornäämi Frau; Herrin“) bezeichnet hüte en erwaggsnige wiiblige Mensch.",🔎
,,,wiibliche gschlächt,TRUE,S'aschtronomische Zeiche vom Planet Venus isch s'gliiche wie mer au in dr Aschtrologii und dr Biologie bruucht: s'Symbool vom wiibliche gschlächt (lueg bim Lemma).,🔎
,,,wiiblige (feminine) Gschlächt,FALSE,"E Hufe Dier und Pflanze bruche zwäi Gschlächter zum sich furtpflanze: s männlige (maskuline) ""und"" s wiiblige (feminine) Gschlächt – im Underschiid zu Arte, wo sich sälber befruchde.",🔎
4184,Gender,Gender,Gschlächt,FALSE,"Homosexualität isch e Wort, wo je nochdäm wie s bruucht wird, gliichgschlächtligs sexuells Verhalte, erotischs und romantischs Begehre gegenüber Persone vom eigene Gschlächt und au d Identitäte, wo druf aufbaut si, cha bezeichne – öbbe wemm mä sich sälber as lesbisch oder schwul definiert.",🔎
,,,Gender Studies,FALSE,In dr weschtlige Gsellschafte isch syt dr 1990er Johre e Trend z erkänne wäg vu dr Konzentration uf d Unterdruckig vu Fraue hii zuen ere Betrachtig vu dr Gschlächterverhältnis insgsamt (Gender Studies).,🔎
4185,Ühlingen-Birkendorf,Üülingè-Birchèdorf,Ühlingè-Birchèdorf,TRUE,Zum Rothuuser Land ghörèd Gmeindè Gròòfuusè un Ühlingè-Birchèdorf.,🔎
,,,Uhlingè-Birchèdorf,TRUE,"Im Landkreis Waldshuèt, bi Witznau (Gemeind Uhlingè-Birchèdorf), mündet d Schwarza i d Schlüècht.",🔎
,,,Üehlige,FALSE,"Wyle gränzt im Weschde an Görwihl und Albbruck, im Süde an de waldshüet-düengemer Stadtdeil Düenge, im Oste an Wüetöschige und im Norde an Höcheschwand und Üehlige.",🔎
,,,Üülinge-Birchedorf,TRUE,"Septämber 1866 z Riede, Gmai Üülinge-Birchedorf; † 5.",🔎
,,,Üülingè-Birchèforf,TRUE,"d Mettmadalschpèrri (; ""Mettmastausee"") isch è Bumpspycher-Stausee im Dal vo dè Mettma bi Brendè, Gmeind Üülingè-Birchèforf, im Süèdschwarzwald.",🔎
,,,Birchedorf,FALSE,Luddi isch um d Brieder Manuel un Christopf Dörflinger vu Birchedorf entstande.,🔎
,,,Brände,FALSE,Februar 1939 z Brände) isch e dytsche Dialäktdichter.,🔎
,,,Üülingè,FALSE,"Dezembèr 1890, übber diè aalti Befeschtigungsaalaagè uff èm Sèmbärg gschribbè, daß diè großi Nöchi vum Schloßbückle-Befeschtigungspungt zum Sèmbärgringwall, hauptsächlich d Gschtaltung vum èrschteren als zimli regelmäßigs Vyregg, vomuètè lò würd, daß es èn römischè Urschprung hèt sy chönnè.“ Vomuètlich a sellèrè Strõß isch au dè bim hütigè Breitwisèhof vor Üülingè nõchgwisene römische Guètshof glegè.",🔎
,,,Üülinè-Birchèdorf,TRUE,"Brändè (amtlich ""Brenden"") isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Üülinè-Birchèdorf im Landchrais Waldshuèt z Badè-Württèbärg Geography.",🔎
,,,Üülingen-Birchèdorf,TRUE,"5 km kunnt dè Fluss kurz vor Üülingè, dèm südlichè Ortsdeil vo Üülingen-Birchèdorf, widder in è flachi Dalmulde.",🔎
,,,Ühlingè,FALSE,in Volängerig Ühlingè im Schlüèchtdal.,🔎
,,,Ühlinge-Birchedorf,TRUE,"Grõfuusè gränzt im Norde und Weschte an d Gmeind Schluchsee im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald, im Oste a d Stadt Bòòdorf und im Süde an Ühlinge-Birchedorf.",🔎
,,,Üülinge,FALSE,"Derzue het si e Hufe Theaterstuck gschribe, wu regelmäßgi vu Chinder an dr Hauptschuel Üülinge ufgfiert wore sin, wel ihri Dochter Corinna Vogt scho lang z Üülinge wohnt.",🔎
,,,Üehlige-Birkedorf,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an d'Gmeinde Öschige und Üehlige-Birkedorf, im Oste an Chlettgau, im Süde an Küssaberg und im Weste an di Großi Chreisstadt Waldshüet-Dienge.",🔎
,,,Birchèdorf,FALSE,"Nõchdem sich 1501 Schafuusè dè Eidgenossèschaft aagschlossè hèt, un 1530 Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schafuusè im Uusduusch übbergangè isch., hèn sich diè Wäg vo Schlaatè links un Stüèlingè rächts vo dè Wuètè mee un mee drènnt.",🔎
,,,Ühlige-Birkedorf,TRUE,"S Dorf ghört im Gmeindeverwaltigsverband ""Obers Schlüchtdal"" mit Sitz z Ühlige-Birkedorf a.",🔎
,,,Frauèkloschter Bèrau,FALSE,"Vowandti sin d Maria Gertrud vo Beck vo Willmèdingè gsi († im Frauèkloschter Bèrau) un Johann vo Beck vo Willmèdingè († im Kloschter St. Bläsy), Nichtè un Ènkel vom Johann Jakob vo Beck.",🔎
,,,Löhningè,FALSE,"Dè Kelch wyst uff diè aalt Pfarrei vo Schwèrzè hy, wo die umligendè Dörfer un Wyler Hagnau, Endermettingè, Löhningè, Muhrè, Raßbach, Horrè mit dè Hööf Lütisloh un Rehhaaldè, un dè hütige Hauptort Öschingè bis i s 17.",🔎
4186,Strahlung,Straalig,Strahlig gsi,FALSE,"Vu 1960 bis 1983 isch s Meter s'1.650.763,73-fach vu dr Wellelängi vu dr sich im Vakuum usbreitende Strahlig gsi, wo vu Atome vum Nuklid Krypton-86 bim Ibergang vum Zuestand 5d5 zum Zuestand 2p10 usgsendet wird.",🔎
,,,Schtrahle,TRUE,Schpööter sind denn no tuusigi wiiteri an Schtrahle-Chräbs vorziitig gschtorbe.,🔎
,,,Strahlongswert,FALSE,"De wichtigschde von dene phikikalische Greesânâ send: Luftdruck, Wend, Lufttempratur (normalrweise im Schaddâ ond en 2 m ibr m Bodâ), Bodâtemratur (also d Lufttempratur 5 cm ibr m Bodâ), Luftfeichde, Niedrschlagsart ond -menge, Bewelkong, Sonnâscheindaur ond vrschidâna lang- ond kurzwellige Strahlongswert.",🔎
,,,Strahligsdurlässigkeit,FALSE,"In dr Regel isch e Atmosphäre kei homogeni Gashülle, sundern ufgrund vu zahlriiche innere un usserer Iflüss in mehreri meh oder wäniger chlar gegenenander abgrenzti Schichte izdeile, wo vor allem dur d'Temperaturabhängigkeit vu chemische Prozesse in dr Atmosphäre un d'Strahligsdurlässigkeit abhängig vu dr Höchi entstehn.",🔎
,,,Strahlig,TRUE,Manchi Atomreaktore nutze Wasser fer d'Abschirmig vu dr radioaktive Strahlig.,🔎
,,,Schtrahlig,TRUE,Andersch gseit: s 9'192'631'770-fachi vo dr Periodeduur vo em Übergang zwüsched de beide Hyperfiinschtrukturniveaus vom Grundzueschtand vo Atome vom Nuklid 133Cs entschprechende Schtrahlig.,🔎
4187,Erster Kappelerkrieg,Erschte Chappelerchrieg,Erschtä Chappelerchriäg,TRUE,"Bim Erschtä Chappelerchriäg im Jahr 1529 hät dä Bullinger dä Brüädärchriäg zwüschät de reformiärt und katholischä Eidgenossä chönnä värhindärä, indem är di noitralä Kantön als Värmittler biizogä hät.",🔎
,,,Träffe,FALSE,"Oben am Baarer Rütelihoof stoot uf der Hööchi as Tänkmool as Joor 1526, wo’s Träffe fridlech uusgangen isch, der ""Milchsuppeschtei"".",🔎
,,,Erschde Kappelerchrieg,TRUE,1529 isch er am Erschde Kappelerchrieg uf dr Site vo de Protestante derbii gsi.,🔎
,,,erscht Chappelerchrieg,FALSE,Des het zu grosse Spannige i de Eidgnossegschaft gfüürt un im 1529 het Züri de erscht Chappelerchrieg gäge di füf innerschwiizer Ort aagfange.,🔎
,,,erschte Chapplerchrieg,FALSE,"Au het me d Kompetänze vo de Offizier iigschränkt, de Sold vo de Mannschafte reduziert un de Jörg Berger, de Befehlshaber vo Züri bim erschte Chapplerchrieg, wo au scho bi de Schlacht bi Marignano zeigt het, was er cha, het dismol keis Kommando übercho.",🔎
,,,Erste Kappelerchrieg,TRUE,Juni 1529 zwüsche de katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft noch em Erste Kappelerchrieg gschlosse worden isch.,🔎
,,,erschte,FALSE,"Wäge de strategisch bsundrige Lag zwüschem reformiirte Kanton Züri un de katholische Innerschwiizer Ört, het Kappel zweimol im Zentrum vo Konflikt gschtande, em erschte un em zwaite Chappelerchrieg in de Johr 1529 un 1531.",🔎
,,,Erste Chappelerchrieg,TRUE,D Reformation het aber au d Aiggnosseschaft gspalte und s isch zum Erste Chappelerchrieg choo.,🔎
,,,Dr Erst Chappeler Chrieg,FALSE,"→ ""Lueg dr Hauptartikel Dr Erst Chappeler Chrieg"" D Reformation het die Alti Eidgenosseschaft in zwei konfessionelli Lager gspalte.",🔎
4188,Kastanien,Kaschtanie,Chestene,TRUE,Wichtigi Bispil sin die wit verbreitete Pilzchrankete vu de Chestene oder de Ulme.,🔎
,,,Kastanie,FALSE,"Eiche (""Quercus""), Bueche (""Fagus""), Kastanie (""Castanea""), Erle (""Alnus""), Wiide (""Salix"")).",🔎
4189,Genf,Gämf,Gènf,TRUE,È ganz tûpischs Byschpill isch diè 1 km langi Umgehig vom Baanhoof vo Oltè für dè Vokeer vom Sankt Gotthard in Richtig Bèrn odder Gènf.,🔎
,,,Genevra,FALSE,"""Berna, Basilea, Genevra, Lucerna"").",🔎
,,,Gemf,TRUE,"Bi Sanggale chunt d Autobaan A 1 dure, wo vo Gemf bis ins Sanggaler Rintl gaat.",🔎
,,,Genfer,FALSE," Ass si ohni d Genfer, d Bonner, d Pariser üskämte, meint dr Dichter aü vu dr „Kantönli-Alemanne“, vu dr „ditsche Schwowe-Alemanne“ un vu dr „franzöesche Alemanne“, dr schliäßt:  ""Mir getrennti Alemanne""´´ ""Kumme halt mit alle üs ..."" ""Kämte mitnand’ besser anne!!!""",🔎
,,,Gämpf,TRUE,"Eis Johr schpäter isch er Hilfsprediger in de dütschschprooige Gmeind z Gämpf worde, wo-n-er sini Frau, s Nelly Hoffmann kenneglehrt het.",🔎
,,,Gämfer,TRUE,De Ziegler isch 1967-1983 un 1987-1999 Gämfer Abgordneter im Nationalrat fir d Sozialdemokratisch Partei vo de Schwiiz gsi.,🔎
,,,Gempf,TRUE,"D Helvetier sind im Norde vom Bodesee und Rhii bigrenzt wore, wo anderi keltischi Stemm und zum Tail au Germane glebt hend, um Basel und Augst hend d Rauraker gwont, de Jura het si vo de Sequaner trennt und am Gempfersee sind d Allobroger binochburt gsii, Gempf und Nyon hend zu dem Stamm ghört.",🔎
,,,Gänf,TRUE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
4190,Enzkreis,Enzchrais,Enzgraes,TRUE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Enzkchrais,TRUE,"In dr Joor 1992, 2009, 2010, 2012 un 2017 isch si Mitgliid vu dr Bundesversammlig gsii, derzue si Deligierti uf SPD-Barteidääg gsii, langjeerig Mitgliid vu dr Aadraagskummission vu dr SPD Baade-Wiirtebäärg un stellverdrättendi Chraisvoorsitzeri vu dr SPD im Enzkchrais.",🔎
,,,Enzchreis,TRUE,Vu 1988 bis 1990 isch er Chreisvorsitzende vu dr Junge Union Enzchreis/Pforze gsi un vu 1989 bis 2002 Mitglid im Landesvorstand vu dr Junge Union Bade-Wirttebärg.,🔎
4191,Das Unbewusste,S Umbewusste,Underbewusste,TRUE,"Er het dr Begriff vom Underbewusste welle understriiche, dorum isch er wäärend em Vordraag vo zwäi Barsoihünd begläitet gsi, het e Diefseedaucheraazug aagha, won e Autichüeler drüüber aagmacht gsi isch, und in dr Hand het er e Billiardstock ghebt.",🔎
,,,unbewussti,FALSE,"Si isch e psüchofüsiologischs oder e psüchischs Fenomeen, wo usglööst wird dur die bewussti oder unbewussti Woornäämig vom ene Eräignis oder ere Sitazioon.",🔎
,,,Unbewussts,FALSE,"In dr Psüchologii het er bewiise, ass dr Mensch en Unbewussts het und de Ärzt het er dr Root gee, Fieber z mässe.",🔎
,,,Unbewusste,FALSE,"Si Aasatz isch zwar rationalistisch gsi, er het aber er au d Rolle vom Unbewusste anerkennt und het d Kunst as Schöpfigsakt parallel zur Natur empfunde.",🔎
4192,Hohentengen am Hochrhein,Hochetenge am Hochrhy,Hohetenge,FALSE,"Zu de letsch gnannte Ämter hei au d Chirchspil Kadelburg, Lienheim und Hohetenge gehört.",🔎
,,,Hohedenge,FALSE,"Nachbargemäinde sind Hohedenge, Glattfelde (Exklave ""Neuhus""), Eglisau, Wil und Waschterchinge.",🔎
,,,Bärgöschingè,FALSE,"Zwǜschè m Kaaltè Wangè un èm Wannèbärg, öppè uff 450 Meter NHN, lyt a dè nördlichè Wangè vom Hochrhy s Dorf Bärgöschingè, wiè Stettè èn Ortsdeil vo Hohètèngè.",🔎
,,,Hoètängè am Hochrhy,TRUE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
,,,Hoètèngè,FALSE,"Dè Sender Wannèbärg isch èn Tǜpèdurm mit Sendeyrichtig vom SWR für UKW-Rundfunk uff èm Wannèbärg (Gemarkig Hoètèngè-Börgöschingè), ènèm Bärg vom Chlynè Randè z Baddè-Württèbärg.",🔎
,,,Hohentenge,FALSE,"D Nochbrgmeinde vo Fisibach sind Hohentenge nördlech vom Rhy, im Landchreis Waldshüet vo Bade-Württeberg, und südlech vom Rhy Chaiserschtuel, Siglischdorf, Wyslikofe und Rümike im Aargäu und Weich und Bachs im Züribiet.",🔎
,,,Hoèdängè,FALSE,"Dè Gränz isch z Laufèburg i dè Stròmmitti feschtglait worrè, wa für dè Hochrhy-Abschnitt Hoèdängè-Gränzach-Wyylè bis hüt (Stand:2018) gildèt.",🔎
,,,Hoèdengè,FALSE,"Am Suèdfueß isch au Boonèärz gförderèt worrè, drum drait d Gegènd um Hoèdengè, wo am Fuèß vom Chaaltè Wangè lyt, dè Spitznammè ""Boonèvirtel"", Gwässer.",🔎
,,,Hohètèngè,FALSE,"D Rhybrugg Kaiserschtuèl–Hohètèngè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Kaiserschtuèl un èm Schloss Röttèlè bi Hohètèngè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannè duèt.",🔎
,,,Börgöschingè,FALSE,"Dè Sender Wannèbärg isch èn Tǜpèdurm mit Sendeyrichtig vom SWR für UKW-Rundfunk uff èm Wannèbärg (Gemarkig Hoètèngè-Börgöschingè), ènèm Bärg vom Chlynè Randè z Baddè-Württèbärg.",🔎
,,,Hochetenge,FALSE,"""Röteln""), isch e Felseburg uf eme Felse in Ortslag vu dr Gmei Hochetenge am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Hooedänge,FALSE,"Badischi Gmaande im Chläggi: Chläggi, Dettighofe, Hooedänge, Jeeschtätte, Lottschtätte, Küssabärg, Lauchringe un Düenge.",🔎
4193,Département Eure-et-Loir,Département Eure-et-Loir,Eure-et-Loir,FALSE,"D’ Beauce ìsch a frànzeescha Làndschàft, wo Taila vu da hìttiga Départements Eure-et-Loir, Loir-et-Cher so wia klainera Taila vum Loiret, Essonne un Yvelines däckt.",🔎
,,,Loir-et-Cher,FALSE,"D’ Beauce ìsch a frànzeescha Làndschàft, wo Taila vu da hìttiga Départements Eure-et-Loir, Loir-et-Cher so wia klainera Taila vum Loiret, Essonne un Yvelines däckt.",🔎
4194,Moräne,Moräne,Sytemoräne,FALSE,"Die dütlechschti Landschaftsform, wo är cha ufboue, sy d Sytemoräne, teilwys schön prismatisch gformt.",🔎
,,,Moränè,TRUE,"S Bernauer Dal isch è breits Beggè, welles durch chlyni Dalschtufè, Moränèwäll, sumpfigi Senkè, chlyini Dobel un rundhöggerartigi Felsköpf glideret isch.",🔎
,,,moräne,FALSE,Dr Honeret lit uf ere Sitemoräne vom Linthgletscher.,🔎
,,,Endmoräne,FALSE,"Wo sich öppe um 17'000 vor Chrischtus s Ys hät afange zruggzie, het sich s Wasser, wo vom Linthgletscher abgflosse isch, a de Endmoräne gstaut, so as de Zürisee entstanden isch.",🔎
,,,Ändmoräne,FALSE,"Früener isch de Griifesee bis uf Dübedorf gange, won er sich anere Ändmoräne gschtaut hät.",🔎
,,,Sitemoräne,FALSE,Dr ursprünglich (in der Neuzitt) höchsti Gletscherstand chame no guet an de no fascht unbewachsene Sitemoräne abgläse wärde.,🔎
,,,Moränelandschaft,FALSE,"S Hinterland isch isch e buckligi Moränelandschaft, wu in dr letschte Yyszyt entstanden isch.",🔎
,,,moränè,FALSE,"È witeri hüüfige Bildungsform sin Mäander­räscht un ehemòligi Durchbrüch, wo diè tǜpischè Sidlungshöger im Alpèruum abgänn, Klippè (vorglagerti Formationsräscht), vulkanischi un andri monolithischi harti Steis­räschtè, sowiè fossili Großmoränè un andri postglaziali Chlyformè (glaziali Seriè).",🔎
,,,Randmoreene,FALSE,"De isch e Randmoreene vom Riigletscher, wo sich vor 19500 Joor i de letschte Iiszitt vom Nordoste her bis a Bichwil ane gschobe hett.",🔎
,,,Èrdmoränè,FALSE,"Draa Dünè), Strandwäll, Èrdmoränè u. ä. wörred nit als Däler bezeichnet, sondern als Dalungè, Dalzüüg, Dalfurchè, Furchè, Senkè odder Muldè.",🔎
,,,Moräänen,TRUE,"Und no bis in Aargau abe het me grossi und chlyni Spuure vom Rüüssgletscher: das sin d Moräänen und d Chiisflechinen im Wiggertal, im Suuretal, em Wynetaal, a der Bünz und im aargauische Rüüsstaal und teils no im Limettaal, der Sämpacher-, der Baldegger- un dr Hallwylerssee, chlyni Ried und Weiher wie im Wauwilermoos und ganz vill Findling bis uf Länzbrg abe und no i vilnen andere Gmeinde, so wie d Ärdmannlischtei bi Woole.",🔎
,,,Ändmorääne,FALSE,D Stadt befindet sich an dr Mündig vom Foss in d Ouse an dr Ändmorääne vom ene Gletscher in dr Iiszit.,🔎
,,,Moränèwall,FALSE,"Nõchdemm dè Seebach durch è Luggè im Moränèwall gfundè hèt, wellè dè Feldsee in Richtig Bärèdal abgränzt, flüèß er durch s Bärèdal oschtwärts bis zum weschtlichè Zipfel vom Titisee, wo ner i dè See mündet.",🔎
,,,Èndmoränè,FALSE,Sèlli Felswand bschtòt uss Gneis mit uffligèndem Èndmoränèmatriaal.,🔎
,,,Gletschermorääne,FALSE,"Do isch mit vil Gschtei vo de Gletschermorääne s Piet, wo hütt druff s Dorf mit de drü Fälder ringsume und au d Fluer vo ""Straalig"" isch, ufgschüttet worde.",🔎
,,,Gletschermoräne,FALSE,"Für d Kwartärgeolooge isch d Flechi vo ""Plassegge"" a dr Landesgränze obena Partnun bi Sankt Antönie, unter em Sarotlapass, intressant, wo me ganz guet es Fäld vo vil Gletschermoräne cha beobachte.",🔎
,,,Randmorääne,FALSE,"Es isch es chlyses, breits Tääli, wo zwüsche Zylete vo Randmorääne vom yschzytliche Rüüssgletscher entstanden isch.",🔎
,,,Morëëne,TRUE,"D Ängi wird de Lengi naa vo zwee Höger durzoge – beed sind Morëëne –, drum gaats vil ufen und abe, wä-me si wott dezwäris durlauffe.",🔎
,,,Endmoränè,FALSE,"Bekannt isch dè göchi Endmoränènwall vo dè ""Menzèschwander Kluusè"".",🔎
4195,Schloss Kyburg,Chyburg,Chüeburg,TRUE,"Eerscht wo dänn d Habsburger e Burg i de Nööchi, d Chüeburg, übernoo händ, händ si dèm Döörffli s Stadträcht ggèè.",🔎
,,,Chybuurg,TRUE,"Im Züri-Oberland liit au d Chybuurg, und bi Pfäffike isch s Röömerkaschtell Iirgehuuse.",🔎
4196,Bläsitor,S Bläsidoor,Blääsidoor,TRUE,"E Noochfaar vom Werthemann, en Andreas Werthemann het 1758 s Huus am Schlüsselbärg mit em Jakob Christoph und em Johannes Leuthin für Land uf em Horbärg vor em Blääsidoor usduscht.",🔎
,,,Bläsidoor,TRUE,"S Isteiner- oder «niidere Door», wo spöter Bläsidoor ghäisse het, isch zum erste Mol 1256 erwähnt worde, und s Riechedoor, s «oobere Door», 1265.",🔎
4197,Mutschellen,Mutschälle,Mutschelle,TRUE,S Dorfzäntrum ligt uf ere chliine Hochäbeni zwüsche em Mutschellepass im Süde un em sanft abfallende Südhang vom Haseberg () im Norde.,🔎
,,,Mutschellepass,FALSE,"Vo dämm us goot’s abe zum 551 Meter höche Mutschellepass, wo d Passhöchi uf 511 Meter ligt.",🔎
,,,Mutschäle,TRUE,Si liit zwüschet Bade und em Mutschäle.,🔎
4198,Faschismus,Faschismus,neofaschistische,FALSE,Im Geegesatz zu de neofaschistische und revisionistische Rächtsbardeie in dr Noochchriegszit verzichdet dr Rächtspopulismus uf e völkisch brägts Wältbild; an Blatz vom klassische Rassismus verdrättet er kulturelle Rassismus.,🔎
,,,fàschìschta,FALSE,Ar ìsch bii dr nàzionàlìschta Beweegung Action française gebìlda worra un hàt àb da Joohra 1930 fàschìschta Schtàndpunkta vertratta.,🔎
,,,faschischtischi Bewegige,FALSE,"Johrhundert si faschischtischi Bewegige entschdande, wo d Nation über alles gschdellt hai und, vor allem in Nordeuropa, si nit nume kulturell, sondern au uf Grund vo 'Rasse' definiert hai.",🔎
,,,Fàschìschmus,TRUE,"Màncka Histooriker sààga, àss dia Vereehrung a Àrt vu Fàschìschmus ìsch.",🔎
,,,Näifàschìschta,FALSE,"Bii da Summerversàmmlunga waara Vertratter vu verschììdana frànzeescha rachtsextreema Beweegunga-n-iiglààda — doo ààna kumma zem Biischpììl kàthoolischa Nàzionàlìschta, Nàzionààlrevoluzionäära, Näifàschìschta un Identitäära.",🔎
,,,Faschischte,FALSE,"Die Radikalisierig het zu Dikdature gfüehrt, z Dütschland vo de Nationalsozialischte, z Italie vo de Faschischte und z Japan vo dr Kaiserlige Hilfsgsellschaft, wo dr Zweit Wältchrieg agfange hai.",🔎
,,,Faschischde,FALSE,"Im zwanzigschde Johrhundert isch d Ideologii vom Imperialismus noch em Erschde Wältchrieg vo zwei gegesätzlige totalitäre bolitische Bewegige z Europa übernoh worde, de russische Kommunischde uf dr einte und de Faschischde im Königriich Italie und de Nazi z Dütschland uf dr andere Siite.",🔎
,,,Frontebewegig,FALSE,"D Krise het au in der Schwiz zur Entstehig von ere rächtsbürgerlige antimarxistische nationale Erneuerigsbewegig gfüehrt, der Frontebewegig.",🔎
,,,faschistische Bewegige,FALSE,"Wäge de soziale Brobleem, wo si verursacht het, wird si as e wichdigi Mitursach für s Entstoo vo dr nazionalsozialistische Diktatur und für s Sterkerwärde vo de faschistische Bewegige über Dütschland uuse aagluegt.",🔎
,,,Faschiste,FALSE,1922 hond d Faschiste mit em Marsch uff Rom d Macht ibernomme und de Benito Mussolini isch Minischterpräsident vo Italie worre.,🔎
,,,faschischdische Grubba,FALSE,"Obwohl der en Deitschland bloß en-ra stark abgschwechda ond arg vrstemmlada Fassong zeigt wuud, nemmet dees nazionale ond faschischdische Grubba em Laemmle ibl.",🔎
,,,Frontischt,FALSE,"Dr Zeller isch Autor vu dr eerschte Biografy iber dr Schwyzer Militeer, Oberscht un Frontischt Emil Sonderegger gsii.",🔎
,,,faschistischi,FALSE,Die Nationali Front (NF) isch e schwizerischi faschistischi Partei währed de 1930er und 1940er Johr gsi.,🔎
,,,neofaschìschta,FALSE,Sa ìsch ìm neofaschìschta Movimento Sociale Italiano un schpteer ìn dr Pàrtäi Alleanza Nazionale taatig gsìì.,🔎
,,,faschistische,FALSE,"Bsunders i faschistische Diktature sowie im öschterriichische Schtändestaat und Franco-Schpanie isch es gebrüüchlich gsii, dass de jewiilige Nationalhymne unmittelbar di jewiiligi Parteihymne gfolgt isch, wo dur das en ähnliche Schtatus wie d Nationalhymne selber beaaschprucht hät.",🔎
,,,Fàschìscht,FALSE,"Ar ìsch friahjer üss dr Action française üssgschlossa worra gsìì, un b’schribbt sìch salbscht àls Fàschìscht.",🔎
,,,faschistoidi,FALSE,"Er warnt au drvor, ass autoritäri, faschistoidi Süsteem sich chönne entwiggle mit dr Usreed, ass si Rächt und Ordnig welle verdäidige.",🔎
4199,Remiremont,Remiremont,Romberg,FALSE,"Ar hàt àwwer z’ Romberg glabt, ìm Oschta vum Vogesa-Département.",🔎
,,,Rùmbari,FALSE,"Àuigscht 1831 z’ Rùmbari, Département Vogesa; † 2.",🔎
4200,Süßen,Siesse,Sieße,TRUE,"D Lauter, dr grescht Zuefluss vu dr Fils, mindet z Sieße.",🔎
,,,Siassa,TRUE,"An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).",🔎
4201,Ostmitteldeutsche Dialekte,Oschtmitteldytschi Dialäkt,Oschte,FALSE,September isch d' Dagunnachtglichi - dr subsolar Punkt schtoht gnau über em Äquator un d'Sunne goht an sällem Dag gnau im Oschte uf un gnau im Weschte unter.,🔎
,,,oschtmitteldytsche,FALSE,"Zum Mitteldytsch zelle di weschtmitteldytsche un di oschtmitteldytsche Dialäkt mit däne Dialäktryym: D Zueornig vum Sidniderfränkisch (Limburgisch) zwische dr Benrather Linie (maken/machen-Isoglosse) im Side un dr der Uerdinger Linie (ik/ich-Isoglosse) im Norde isch nit eidytig, vun e Deil Sprochwisseschaftler wird s em Niderdytsch zuegordnet, vu andere em Mitteldytsch.",🔎
,,,Oschtmitteldytsch,FALSE,"Dr Name ""Ryynische Fächer"" chunnt dohär, ass d Isoglosse vu dr Tenuesverschiebig vu Oschte här (Oschtniiderdytsch/Oschtmitteldytsch) mee oder weniger idäntisch verlaufe mit dr Benrather Linie un sich derno aber bi Kassel in Richtig Ryy allmee uffächere no Noorde un Siide.",🔎
,,,Ostmitteldütsche,FALSE,Nit verweggsle sött mer s slawisch Schlesisch mit em Ostmitteldütsche Dialäkt Schlesisch.,🔎
,,,oschtmitteldytsche Dialäkt,FALSE,Des mitteldytsch Sprochgebiet isch dodermit s Biet vu dr weschtmitteldytsche un dr oschtmitteldytsche Dialäkt un goht im Side vu dr Pfalz an dr Speyerer Linie lang bis in s Erzgebirg un im Norde vu Aachen iber Nordhesse bis in s sidlig Brandeburg.,🔎
,,,ostmitteldytsche Dialäkt,FALSE,Di weschtmitteldytsche Dialäkt bilde zämme mit dr ostmitteldytsche Dialäkt (Thüringisch-Obersächsischi Dialäktgruppe) di mitteldytsche Dialäkt.,🔎
4202,Gregorianischer Choral,Gregoriànischer Chorààl,gregorianischa Choral,FALSE,"Dr Honegger schbannt seine musikalische Beega ganz weit aus: S wechslet sich ab volksliadhafde Weisa, Cheer em Stil vo-ma gregorianischa Choral, impressionischdische Harmonia mit Ondrbrechonga vo-ma sinkobiirda Jazz, emmr môl wiidr gwirzt mit kräfdige Dissonanza.",🔎
,,,Gregorianische Choral,TRUE,«Jubili» häi spööter au rituell festgläiti Melisme vom Gregorianische Choral ghäisse.,🔎
,,,gregorianischè,FALSE,Abbildig) un d Orgelpfyyfè sin pythagoreisch gschtimmt worrè un i dè gregorianischè Musizyrbraxis bruucht worrè.,🔎
,,,gregorianische Choral,FALSE,"Us dr Aafangsziit vu dr Abtii gits ä Viilzahl vu erhaltene und guet dokumentierte Neumehandschrifte, wo ä groussi Bedüütig für d Reschtituzioun vom gregorianische Choral hend (Kodex Einsidle).",🔎
,,,gregoriàànischa,FALSE,D’ ältschta gregoriàànischa Melodii (ìm àchta Kìrchatoon) ìsch ums Joohr 1000 z’ Kempta-n-ìwwerliafert.,🔎
,,,Gregorianisch Choral,TRUE,"Drotz ass s Gregorianisch Sakramentar un au dr Gregorianisch Choral nit vu ihm gsii sin, het mer im Mittelalter gsait, s seie Schepfige vum Gregor gsii go ene greßeri Autoritet gee.",🔎
,,,Gregorianischè Choräl,TRUE,"Wôrènd dè unteri Grunddon vum Raamèintervall als Schlussdon (Finalis) bruucht worrè isch, isch sini Oktavyrig uffgrund vu Melodyvolaufsreglè bi dè Gregorianischè Choräl nit als Schlussdon bruucht worrè.",🔎
4203,Indogermanische Ursprache,Indogermanischi Uursprooch,indogermanische,FALSE,"S Wort chennt uf dr indogermanische Wurzle ""*tu-"" mit dr Bedytig „schwelle“ zruckgoh.",🔎
,,,indoeuropäischi,FALSE,"Des bedütet dass dr indoeuropäischi Luut /""*kw/"" zu /p/ isch verschobe worre, e Luutwandel wo au im Griechischi un mangi Italischi Sproche z'beobachte isch.",🔎
,,,indogermanisch,FALSE,"Dè Bstanddeil „Fell“ stammt vom germanischè ""*fel-"" für „Hutt“ (indogermanisch ""*pel-"", vgl.",🔎
,,,Protoindoeuropäisch,FALSE,"Ähnlich isch Protoindoeuropäisch ""*ekuos"" (Ross) im Gallische zu ""epos"" worre, im Keltiberische zu ""eqos"" worre un im Altirische heisst's ""ech"".",🔎
,,,Indogermanische,FALSE,B. di bekannte Luutverschiebige vom Indogermanische zu de germanische Schprache).,🔎
,,,indogermanischi,FALSE,"Hisdorisch gseh glidert sich de russisch Wortschatz in indogermanischi Erbwörter, slawischi, ostslawischi un russischi Wörter (entstande noch de Spaltig vu de ostslawische Sproche).",🔎
,,,indogermaanische,FALSE,"au s latiinische Wort ""cornu"", wo s gliiche bedütet, e Bildig zu dr indogermaanische Wurzle ""*ker[ə]-"" „Horn“, „Gweih“, wo au d Wörter ""Hirni"" und ""Hiirsch"" und latiinisch ""cervus"" druf zrugggöön.",🔎
,,,indoeuropäische,FALSE,"D Genealogi vomene Urwese, Soo und drai Söö, wo Stammvättere vomene Volch sind, isch en alts Muster, wo im indoeuropäische Ruum verbraitet isch.",🔎
4204,Badische Bauernschule,Badischi Buureschuel,Baddischi Buèrèschuèl,TRUE,Vo 1948 bis 1955 hèt sich z Schwèrzè diè Baddischi Buèrèschuèl in èrè ehemòligè Baracke vom Arbètsdiènscht befundè.,🔎
,,,Baddischè Buèrèschuèl,TRUE,"Dè Wäg zum Gipfel un èm Turm, wo druff stòt, füürt a dè ehemòligè Baddischè Buèrèschuèl vorby.",🔎
,,,Baadisch Buureschuel,TRUE,Di 1948 vum BLHV grindet Baadisch Buureschuel isch anne 2004 wider zuegmacht woore.,🔎
4205,Rothenthurm SZ,Routeturä,Roteturm,TRUE,"D Passhöchi liit uf 932 m ü.M. bi Biberegg, südweschtlich vo Roteturm.",🔎
,,,Rothedurm,TRUE,Dr Reding het drotz de militärische Erfolg bi Rothedurm am 4.,🔎
,,,Rothethurm,TRUE,"Nachbersgmeinde vo Sattel sind Rothethurm, Schwyz, Schteine und Schteinerberg, Oberägeri und Underägeri.",🔎
4206,Basler Fähren,D Basler Fährene,Münsterfähri,FALSE,Zwüsche dr Wettsteibrugg und dr Mittlere Rhiibrugg verbindet zuesätzlig d Münsterfähri die beide Deil vo Basel.,🔎
,,,Fährene,FALSE,"Uf em Rhy fahre au d Boot vo dr ""Basler Personenschifffahrt AG"", und im Stadtzäntrum chame mit de Fährene übere Fluss: das sin d Dalbe-Fähri – dr «Wild Maa» –, d Münschter-Fähri – dr «Leu» –, d Klingedaal-Fähri – dr «Vogel Gryff» – un d Santihanns-Fähri – dr «Ueli».",🔎
,,,Fäärene,FALSE,"Usser dr alte Rhiibrugg si s Fäärene gsi, wo s Grooss- und s Chläibaasel verbunde häi, und die si guet gloffe.",🔎
,,,z Basel,FALSE,"z Basel) oder aber will me schlicht kei Brugge baue ka oder will: so isch dr Niderrhy stellewys ei Kilometer breit und im Mittelrhy isch es dermasse gebirigig, dass en Bruggebau e sehr uffwändigi und tyyri Sach wärde wurd.",🔎
,,,Münsterfääri,FALSE,D Däilnäämer schwümme (oder lön sich lo driibe) öbbe fufzää Minute lang dr Rhii aabe vo dr Münsterfääri am Chläibaasler Rhiiufer bis zum undere Rhiiwääg.,🔎
,,,Baasler Fäärene,TRUE,Äini vo de Baasler Fäärene landet hüte e chlii bachab vom ehemoolige Rhiidöörli.,🔎
,,,Harzgraabefääri,FALSE,"Mä het aber vorlöifig käi Brugg baut, sondern 1854 d Harzgraabefääri mit dr gliiche Liniefüerig iigrichdet.",🔎
,,,Rhiifährene,FALSE,Die beide Altstadt-Quartier si verbunde dur die Mittleri Brugg und eini vo de Rhiifährene.,🔎
,,,Baasler Fäärigsellschaft,FALSE,"Er het sich 1854 drfür iigsetzt, ass zum en äignigs «Künstlerhuus» z finanziere, d Baasler Fäärigsellschaft gründet wurd, was dr spööter Bau vo dr Kunsthalle Baasel mööglig gmacht het.",🔎
,,,vier Personefährene,FALSE,"S linggsrhiinische Grossbasel wird dur e Iisebahnbrugg, vier Stroossebrugge und vier Personefährene mit em rächtsrhiinische Chlaibasel verbunde.",🔎
,,,Basler Fäärene,TRUE,"Zum über e Rhii z cho, cha mä aber au äini vo de vier Basler Fäärene bruuche.",🔎
4207,Seldschuken,D Seldschuke,Groossseldschuke,FALSE,"Dezämber 1072), isch vo 1063 bis 1072 Sultan vo de Groossseldschuke gsi.",🔎
,,,Seldschukä,TRUE,Anatoliä isch i latinischä Werch noch dä Landnahm vo dä türkischä Seldschukä scho sit äm 12.,🔎
,,,Seldschuke,TRUE,"En innere Verfall het denn igsetzt, won em 1071 d Katastroph vu Mantzikert gfolgt isch: Noch der Niderlag gege d Seldschuke isch Chleiasie binne 20 Johr türkisch worre.",🔎
,,,seldschukische,FALSE,"Spööter isch Sultan dr übligi Ditel vo de seldschukische, ayyubidische, mamlukische, osmanische und andere Herrscher in dr muslimische Wält gsi.",🔎
4208,Leibeigenschaft,Liibeigeschaft,Lybeigeschaft,TRUE,Si het 1790 d Lybeigeschaft im Baselbiet ufghobe und am 20.,🔎
,,,Liibeiguschaft,TRUE,"Di Büru hent schich im Züäschtand vannär Liibeiguschaft bfunnu, schi sind also persönlich abhängig vam Grudnherr und ufrii gsi.",🔎
,,,Liibäigeschaft,TRUE,"D Bewohner vo der Landschaft häi zwar gwüssi Rächt gha und häi hüfig Ämter in de Dörfer, wie das vom Undervogt, vo de Gschworene, vom Grichtsmaa, vom Bammert und anderi sälber chönne ernenne, aber d Liibäigeschaft und d Abgobe häi ene die stedtischi Obrikäit verhasst gmacht.",🔎
,,,Hörige,FALSE,"S ""Mortuarium"" isch e Naturalabgoob an dr Grundherr gsi, wo bim Dood vom ene Hörige fellig worde isch.",🔎
,,,Lybaigeschaft,TRUE,Im nämlige Johr isch d Lybaigeschaft im Firschtedum abgschafft wore.,🔎
,,,Liibäigescheft,TRUE,"Eso häi si welle gege s autokratische Reschiim vom Zar, gege d Liibäigescheft, d Willküür vo dr Bolizei und d Zensur brotestiere.",🔎
,,,Lyybaigeschaft,TRUE,"Wäg dr feschtgfahrene gsellschaftlige Strukture wie dr Autokraty un dr Lyybaigeschaft het s agrarisch bregt Rych aber all weniger chenne Schritt halte mit dr Induschtrystaate, wu si rasant entwicklet hän.",🔎
,,,Libeigeschaft,TRUE,D'Libeigeschaft isch erscht 1783 abgschafft worre.,🔎
,,,Leibeigene,FALSE,Doo dedurch ischs Volk zu Leibeigene abgschdige.,🔎
,,,Liibeigeni,FALSE,Freiji und Liibeigeni hai chönne hörig si.,🔎
,,,Leibeigeschaft,TRUE,"S Verheltnis zwüschen em Underdan und siiner Obrigkeit isch rächtlig greglet gsi und het verschiideni Formen aagnoh, von ere Underornig, wo ehnder symbolisch gsi isch, bis zur Leibeigeschaft.",🔎
,,,Leibeigèschaft,TRUE,"Wer sich dè Leibeigèschaft entzogè hèt, hèt sogar mit èm Voluscht vo sim gsamte Hab un Guèt bschtrõft worrè chönnè, wenn er unter Acht un Bann gnõ worrè isch.",🔎
,,,liibäigene,FALSE,"D Freihäite, wo alli Zuewanderer — nid nume die jüüdische — bechoo häi, si im Gegesatz zur Unfreihäit vo de liibäigene Buure gstande, wo au uf dene Ländereie gläbt häi.",🔎
,,,Leibeigeni,FALSE,"Die meiste von ene si Leibeigeni worde oder si wenigstens fast vollkomme vo ihre Grundherre abhängig gsi, wo si ihr Land von ene pachtet hai.",🔎
,,,Liibäigeni,FALSE,"und d Zwangsarbäiter (Sklave; Liibäigeni wie d Helote in Sparta; Schuldchnächt, wo aber zum Bischbil in Athen per Gsetz verbote gsi si).",🔎
4209,Präfekt (Frankreich),Französischè Präfèkt,Präfèkt,FALSE,Durch d Dezèntralisyrunggsetz vo 1982 isch d Stellung vom Generalrõt gegèübber dèm vo dè Regrung nominyrtè Präfèkt gschtärkt.,🔎
,,,Präfektè,FALSE,"Z Frankrych isch d Präfektur () dè Amtsbezirk von èm Präfektè, sèllè Bezirk isch deggungsglych zum Department.",🔎
,,,Präfekt,FALSE,"D Funktion vom ""Regionalpräfekt"" wird in Personalunion vom Präfekt vom Département usgüebt, wo sich der Hauptort vo der Region befindet.",🔎
4210,Lunge,Lunge,Lungenblôsli,FALSE,Durch diè elastischè Fasèrè i dè Lungè sowiè dè Obberflächèchräft i dè Lungenblôsli (Retraktionschräft) zièt sich d Lungè zämmè un s Zwärchfèll widder i d Kuppelform zrugg.,🔎
,,,Lung,TRUE,"Glichziddig schitze d Gnoche inneri Organ, wii d Schädelgnoche s Ghirn un de Brusschdkorb s Herz un d Lung.",🔎
,,,Atemluft,FALSE,"Es cha si, ass dr Musiker das mit sinere Atemluft macht, mäistens mit eme Instrumäntemundstück.",🔎
,,,Lungè,TRUE,"Well sich d Lungè i dè Ruum sitlich vom Scheitelpungt vo dè Zwärchfellkupplè bis maximaal zuè sèllèrè Aasatzlinniè uusdeenè chan (""Recessus costodiaphragmaticus""), bschtimmt d Zwärchfellaasatzlinniè au diè maximali Lungèperkussionsfeld.",🔎
4211,Hauptsignal,Hauptsignaal,Houptsignal,TRUE,"Si hei aber e Rangierfahrstrass ygstellt gha, so das ds Houptsignal isch gschlossen blibe.",🔎
,,,Signals,FALSE,"D Bedièner vom Stellwärk stellt sell im Raamè vo dè Faarwärkbrüèfig fescht, bevor er è Zugfaart mit èm Signals durchs Signal Hp 1 oder Hp 2 frei git.",🔎
4212,Babylonische Gefangenschaft,Babylonische Gefangenschaft,babylonische Exil,FALSE,Die Bearbeitig isch spöter im babylonische Exil abgschlosse worde.,🔎
,,,Babylonisch Gfangeschaft,TRUE,"Das isch dr Afang gsi vo dr Diaschbora, wo in dr jüdische Dradition die Babylonisch Gfangeschaft häisst.",🔎
,,,Babylonische Gfangeschaft,TRUE,"D Baasis isch die Samaritanischi Torah und alles, wo s Juudedum wääred und noch dr Babylonische Gfangeschaft veränderet und ernöieret het, wird vo de Samaritaner abgläänt.",🔎
4213,Erbach (Donau),Ärrbach,Renga,FALSE,"No 1945 het d Foorschtdiräkzioon vu Siiwiirtebäärg-Hauezollre drei Versuechsaaschtalte mit unterschiidlige Schwäärpinkz z Hächenga, z Renga un z Fraidestadt yygriichtet ghaa.",🔎
,,,Erbach,FALSE,"Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig , Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.",🔎
4214,Basler Münsterschatz,Basler Münsterschatz,Münsterschatz,FALSE,"Es het e Bildersturm uf d Kunstwärk im Münster gee, aber dr Münsterschatz het vor dr Zerschdörig khönne grettet wärde.",🔎
,,,Münschterschatz,FALSE,Leider isch bi dere Ufteilig vil usenander grisse worde wo eigentlich zäme ghört; zum Byschpil dr Münschterschatz.,🔎
4215,Aschermittwoch,Äschermittwuch,Aschermittwuch,TRUE,Dr Funkesundtag isch normalerwys dr erschte Sundtag noch m Aschermittwuch.,🔎
,,,Äschlimettwoch,TRUE,"Dodemit isch gmeint, dass me sech am Güdismäntig und -zyschtig nomol de Buuch gfüllt, vor ab em Äschlimettwoch d Faschtezyt aafoht.",🔎
,,,Èschemitwuche,TRUE,"D ""Fasching"" isch vor allem an de letschte dreij Täg vor de Faschtezitt gfairet wore, am Morge vum ""Ziischtik,"" noch friehjer am Morge vum ""Èschemitwuche,"" sin di junge Buebe mit de Musing dur s Dorf zu ihre Maidle gange.",🔎
,,,Äscheremektig,TRUE,"Fasnacht: vom Schmutzige Donnschtig bis am Funkesonntig ""Gidio Hoseschtooss:"" Am Äscheremektig.",🔎
,,,Äschermikde,TRUE,"D wichtigst Zit im Johr isch d Fasnet, wo vum Schmutzige Dunstig bis zum Äschermikde daueret.",🔎
,,,Äschermitwuch,TRUE,"I dr Faschtezyt vom Äschermitwuch bis zum Karsamschtig gönd Chind uf d Strasse go Chlefele, so wie früener mit de Rätsche.",🔎
,,,Äschermigde,TRUE,"Sicher isch, dass s Funkefür mit sim Termin am Suntig noch em Äschermigde uf de frihere Aafang vu de Fasteziit zruckgoht (deshalb au d regionale Bezeichnung ""Alte Fasnet"").",🔎
4216,Palästinensische Befreiungsorganisation,Die palestinensich Befreijigsorganisazioon,Paleschtinensischi Befreijigsorganisation,TRUE,"Die Paleschtinensischi Befreijigsorganisation (PLO) het, anders as die Paleschtinensischi Autonomiibehörde, sit 1974 Beobachterstatus bi de Vereinte Natione (Beschluss vo der UN-Vollversammlig 3237).",🔎
,,,PLO,FALSE,"D Usenandersetzige si mäistens vom Libanon usgange, wo z schwach gsi isch, zum dr PLO Gränze z setze.",🔎
,,,Palestinensische Befreijigsorganisazioon,TRUE,Sit em Novämber 2004 isch er dr Vorsitz vo dr Palestinensische Befreijigsorganisazioon (PLO).,🔎
,,,Palestinänsische Befreijigsorganisazioon,TRUE,Februar 1969 dr dritt Vorsitzend vo dr Palestinänsische Befreijigsorganisazioon (PLO) gsi und vom 12.,🔎
4217,Clos du Doubs,Clos du Doubs,Epiquerez,FALSE,"De isch er sit 1897 füüfevierzg Joor lang Primar- und de Sekundaarleerer z Epauvillers, Saignelégier, z Les Bois und z Epiquerez gsi und het doo drby au die alte Dialäkt vo de Freibäärgen aglueget.",🔎
,,,Ocourt,FALSE,"Wo si Vatter uf Amerika usgwanderet isch, het er mit dr Muetter z Ocourt gwoont, i däm Doorff underhalb vo Saint-Ursanne am Doubs.",🔎
,,,gliichnamige Gmeind,FALSE,Jänner 2009 zu de gliichnamige Gmeind.,🔎
4218,Moskau,Moskau,Moschkàui,TRUE,"Üsserdam hàt d’ Busquets àn mehrera Vorschtällunga un Kumferanza dur d’ gànz Kàtàlonia mìtgmàcht, wia àui ìn àndra Schtädt vu Schpània, un z’ Alghero (Sàrdinia), z’ Moschkàui, z’ Leipzig, z’ Berlin un z’ Kràkaui.",🔎
,,,Moschkau,TRUE,"Ìns Wättbewarb ìsch sa ìm Mai 2018 z’ruckkumma, fìr d’ Kwàlifikàziona fìr d’ Waltmaischerschàfta z’ Moschkau.",🔎
,,,Moskou,TRUE,Ougschte 2022 z Moskou) isch e russische Politiker gsi.,🔎
4219,Sausenburg,Suseburg,Suseberg,TRUE,"Dr Heinrich het d Herrschaft iber Hachberg mit dr Stadt Ämmedinge iberchuu, dr Rudolf d Landgrofschaft Suseberg mit em neje Stammsitz, dr Suseburg un d Vogtei iber s Chloschter St. Bläsi un d Probschteie dodervu, Bürgle, Sitzechilch un Witenau, 1315 no erwyteret um d Herrschaft Röttle.",🔎
,,,Sueseburg,TRUE,D Residänz hän si vu dr Sueseburg uf d Burg Röttele verleit.,🔎
,,,Susebärg,TRUE,"Dur dr Zämmeschluss vu dr Herrschaft Röttele, Susebärg un Badewyyler isch derno s Markgreflerland entstande.",🔎
,,,Sauseburg,TRUE,In de Nöchi vom Ortsdeil Vogelbach isch d Ruine Sauseburg.,🔎
,,,Landgrofschaft Suseburg,FALSE,"Septämber 1444 dur dr Zämmeschluss vu dr Herrschaft Röttele, dr Landgrofschaft Suseburg un dr Herrschaft Badewyyler entstanden isch, em geografische Biet, wu d Naturryym ""Markgrefler Higelland"" un d ""Markgrefler Ryyebeni"" derzue ghere un em Wyyböubiet Markgreflerland, wu uugfehr em Verbraitigsbiet vum Guetedel­aaböu entspricht.",🔎
4220,Hospental,Oschpìdall,Ospidall,TRUE,"Reialp, Andermatt und Ospidall gheeret zum Urscheletall.",🔎
,,,Oschpital,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Geschenä sind Walliser Gmeind Obergoms, d Bärner Oberländer Gmeind Gadmä und im Üürnerland Wassä, Gùùrtnällä, Andermatt, Oschpital und Reialp.",🔎
,,,Ospìdall,TRUE,"Im Urscheletall liged drai Gmainde: Üf der Matt (au Andermatt), Ospìdall und Frìalp (au Reialp).",🔎
,,,Oschpidall,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Reialp sind d Walliser Gmeind Obergoms, Geschenä, Oschpidall und d Tessiner Gmeinde Airolo und Bedretto.",🔎
,,,Hoschpetal,TRUE,"Im Innere vu dr Gruppe git s nume churzi Däler, d Ortschafte sin wäge däm am Rand: Oberwald, Realp, Hoschpetal, Andermatt, Biasca, Giornico, Faido, Airolo un Bedretto.",🔎
4221,Labiodental,Labiodentaler Konsonant,labiodentale,FALSE,"Allerdings fängt de Luut statt mit eme labiodentale Luut mit eme bilabiale aa, ùn goot deno zumene über.",🔎
,,,labiodentale Konsonante,TRUE,"In dänne Sprooche, wo de Luut als Allophon hen, ergit sich de Luut uss oder dur Assimilierig vor labiodentale Konsonante (/ /).",🔎
4222,Wehra,Weera,Wääredal,FALSE,Si lyt am Uusgang vum Wääredal uf ere Aahechi iber dr Stadt.,🔎
,,,Wehratal,FALSE,D Erdmannshöhli isch e Charschdhöhli im Wehratal im Südschwarzwald.,🔎
,,,Wehradal,FALSE,"Er wird im Süde durch s Tal vom Hochrhy, im Norde und Weste durch s Wysedal, im Oste durch s Wehradal begränzt.",🔎
,,,Weeradal,FALSE,"Bläsy, übberqueert diè hügelig Hochflächi vom Dachsbärg un Ibach un windet sich schlieèlich vo Todtmoos durch s Weeradal èm Zyl z Weer entgegè.",🔎
,,,Wehradaal,FALSE,"D Stigige sìn ìm Allgemeine samft, steiler sìn nùme sälli zùm Wehradaal ìm Weste (600 m) ùn zùm Hoochrhii ìm Sǜǜde (480 m).",🔎
,,,Weere,TRUE,Dert lit si zwische Schopfe un Bad Säckinge an de Weere und zwar numme wänig underhalb vum Weerestausee un vum wildromantische Weeredal.,🔎
4223,Tonumfang,Dònumfang,Doonumfang,TRUE,"Im Vordergrund stoot d Melodik, wo singbar und im Doonumfang mäistens begränzt isch, und es bestoot en ängi Beziejig zwüschen em Teggst und em Doon.",🔎
,,,Skala,FALSE,"S Singe het au e rhüthmischi Struktur, wo mee oder weniger genau definiert isch, und vilmol wärde brezis definierti Doonhööchene im Raame von ere Skala oder Räije iigsetzt.",🔎
,,,Donumfang,TRUE,"Dè Donumfang isch in öppè glych wiè bi dè Bosuunè, woby sèlbscht wit mensuryrti Euphoniè i dè Höchi oft è bitzeli besser aaschprèchèd.",🔎
4224,Frainc-Comtou-Sprache,Franc-comtois,Gräfschäftler Sprooch,FALSE,Das isch e Form vo dr Gräfschäftler Sprooch.,🔎
,,,Freigrafschäftler Sprooch,FALSE,"Bi de Sproochforscher het dr Surdez as äine vo de bedüütende Könner vo dr Freigrafschäftler Sprooch im schwiizerische Jura ggulte, zäme mit em François Fridelance z Charmoille.",🔎
,,,Grafschäftlerischen,FALSE,"Das isch es satirischs Gedicht mit 760 Väärs, wo der eerscht Entwurf drvoo vom J.-L. Bisot gsi isch, und dr Raspieler hets in jurassisch Patois übertreit, won e Mundart vo dr Sproochfamilie vom Grafschäftlerischen isch.",🔎
,,,Grafschäftler Sprooch,FALSE,Im Jura isch s alte Patois e Mundart vo der Grafschäftler Sprooch.,🔎
,,,Grafschäftler Französisch,FALSE,"I synere Zyt z Dijon, i dr Hauptstadt vo der französische Regioon Bourgogne-Franche-Comté, het dr Dottin au die regionali Sprooch vo dere Landschaft bis in französisch Jura aglueget, s Patois vo döört, wo zum Grafschäftler Französisch ghöört.",🔎
,,,Comtois,FALSE,Anne 1753 het d Brun us sproochdidaktische Gründ es Übersetzigswörterbuech Comtois–Französisch gschribe.,🔎
4225,Burg Hohenstaufen,Burg Hohestaufe,Hohestaufe,FALSE,Sälli sin nit verwandt mit em Hochadelsgschlecht vu dr Hohestaufe un hän d'Herrschaft Staufe fascht 500 Johre kontinuierlich zum Lehe gha (fier e deilwiis agnummes Allodialguet finde sich keini Beleg).,🔎
,,,Burg Stauf,FALSE,Dr Name „Staufer“ leitet sich vo dr Burg Stauf uf em Hohestaufe am Nordrand vo dr Schwäbischen Alb bi Göppige ab.,🔎
4226,Gliederfüßer,D Arthropode,Gliiderfüesser,FALSE,D Insekte (Insecta) si die arteriichsti Klass vo de Gliiderfüesser (Arthropoda) und au die arteriichsti Klass vo de Dier überhaupt.,🔎
,,,Gliiderfießer,FALSE,Hexapoda) oder Hexapode ghere zum Unterstamm vu dr Dracheädier un dodermit zum Stamm vu dr Gliiderfießer (Arthropoda).,🔎
,,,Arthropde,TRUE,"Dr Begriff Faarynx wird au bi de Wirbelloose wie Bärdierli, Würm und Arthropde verwändet für dä Däil vo iirem Verdauigsdrakt, wo analog zur Faarynx vo de Wirbeldier isch.",🔎
,,,Arthropode,TRUE,"Die Art vo Härz chunnt bi Arthropode vor, aber au bi Urochordata (Manteldier) und bi Embryo vo Wirbeldier.",🔎
,,,Arthopode,TRUE,"Vor allem Arthopode hän in dr suustoffryyche Atmosphäre vum Karbon zem Deil gigantischi Uusmaß entwicklet, zem Byschpel Insekte wie dr Deifelsnagel ""Meganeura"", wu im fycht-warme Klima vu dr Moos gläbt het.",🔎
,,,Gliderfießer,FALSE,"Dodrunter sin au e Dail vu dr Gliderfießer (Arthropoda) wie d Anomalocarida (""Anomalocaris"").",🔎
4227,14 v. Chr.,14 v. Chr.,14 vor üserer Zyträchnig,FALSE, sind vo anne 25 bis 14 vor üserer Zyträchnig ggange. um was es de Röömer gangen isch. Es isch ,🔎
,,,14 vor üserere Zyträchnig,FALSE,er gwoont; denen iires Land sin d Röömer anne 14 vor üserere Zyträchnig cho erobere. Das isch die letschti Akzioon gsi vo,🔎
4228,Universitätsspital Basel,Universidäätsspiddaal Baasel,Uniwersidäätsspiddaal Baasel,TRUE,Er isch dr Sitz vo dr Verwaltig vom Uniwersidäätsspiddaal Baasel.,🔎
,,,Kantonsspidaal Baasel,FALSE,Administrativ het si bis 1977 zur Fridmatt ghöört und isch denn dr Läitig vom Kantonsspidaal Baasel understellt worde.,🔎
,,,Uniwersidäätsspiddaal,FALSE,"D Geböid uf dr östlige Site vo dr Strooss vom Markgrööflerhoof bis zum Holstäinerhoof, wo hüte bäidi zum Komplex vom Uniwersidäätsspiddaal ghööre, si alli abbroche worde.",🔎
,,,Bürgerspiddaal,FALSE,Däm sini Erbe häi s 1922 em Bürgerspiddaal verchauft.,🔎
,,,Baasler Uniwersidäätsspiddaal,FALSE,Uf em rästlige Gebiet vom Kloster stoot s Baasler Uniwersidäätsspiddaal.,🔎
,,,Uniwersidäätsspiddal,FALSE,"Si befindet sich am Dootedanz 19 im ""Vorstedt-Kwardier"" grad näben em Uniwersidäätsspiddal.",🔎
,,,Universiteetsspitaal Baasel,TRUE,"Novämber 1969 z Kircha) isch e Schwyzer Ginekoloogi, Laitendi Dokteri vu dr Frauekliinik un Schefdokteri vum Ginekoloogische Tuumorzäntrum am Universiteetsspitaal Baasel un Brofässeri fir Ginekology an dr Universiteet Baasel.",🔎
,,,Uniwersidäätsspidaal Baasel,TRUE,Er stoot an dr Hebelstrooss 2 z Baasel und isch hüte Däil vom Geböidkomplex vom Uniwersidäätsspidaal Baasel.,🔎
,,,Bürgerspiddaal Baasel,FALSE,1889 isch d Rekonvaleszänzstazioon vom Bürgerspiddaal Baasel in d Villa iizooge und bis 1966 dört bliibe.,🔎
,,,Baasler Bürgerspiddaal,FALSE,Joorhundert s erste Baasler Bürgerspiddaal gsi.,🔎
,,,Uniwersidäätsspitaal,FALSE,Zwüsche 1962 und 1968 het dr Schwizer Archidekt Otto Senn e nöis Geböid am alte Standort baut und 1978 isch d Medizinbibliothek as Filiale vo dr Uniwersidäätsbibliothek im Uniwersidäätsspitaal (früener: Kantonsspital Baasel) gründet worde.,🔎
4229,Arrondissement Mulhouse,Arrondissement Milhüüse,Milhüse,FALSE,"Johrhundert (Westfälische Fride 1648, Strosburi 1681) mét Üssnàhm vun Milhüse, wo bis 1798 Teil vun de Schwizer Eidgenosseschàft gsin ésch.",🔎
,,,Milhüüsa,FALSE,Zamme mit Strossburi und Milhüüsa ghéért Kolmer züe de drei grééschti Städt im Elsass.,🔎
4230,Museum für Stadtgeschichte (Freiburg im Breisgau),Museum fir Stadtgschicht Fryybeg,Stadtmuseum,FALSE,"Fir di chinschtlerisch Uusgstaltig sin großi Barockchinschtler vu dr Region härzoge wore, vor allenm dr Christian Wentzinger, wu di meeschte Sandstaiplaschtike im Schlosspark gstaltet het, wu d Orginal dervu mittlerwyli im Stadtmuseum stehn.",🔎
,,,Museum fir Stadtgschicht,FALSE,"Sii no 1761 am Minschterblatz baut, scho mit frieklassizistische Detail uusgstattet Wohn- un Atelierhuus „Zum Schönen Eck“ (Wentzingerhuus) beherbergt siter anne 1994 s Friburger Museum fir Stadtgschicht.",🔎
4231,Sizilien,Sizilie,Siziliä,TRUE,"Wäge spetere Wanderunge vu däne Stämm isch aü s Gebiit vu dr Dialäkt nit immer e an einem Fläcke, zum Biispiil Dorisch het mer unter anderem uf dr Peloponnes, uf Kreta, Rhodos un in Siziliä gfunde, Dialäktgebiit hän sich deilwiis aü gegesittig verdrängt.",🔎
,,,sizilianisch,FALSE,De sizilianisch Vulkan Ätna isch ebefalls no dere Götti bnennt.,🔎
,,,Sizilia,TRUE,"Dr Grìnder, Rudolf von Altenburg, ìsch ànna 1053 ìn Sizilia umkumma.",🔎
,,,sizilianischi,FALSE,Die sizilianischi Expedizioon und die vergääbligi Belaagerig vo Syrakus dur en athenischi Armee 415 bis 413 v. d. Z. isch mit ere vernichtende Niiderlaag für Athen z Änd gange.,🔎
,,,Sizile,TRUE,"Juli 1941 z Palermo, Sizile) isch en italiänische Jurist und Politiker vom Partito Democratico.",🔎
,,,Sizylie,TRUE,Joorhundert z Sizylie am Hof vom Kaiser Friedrich em Erschte entstande.,🔎
,,,Nordsizilie,FALSE,Witer uf Süüde däilt sich dr Apennin in äinzelni chliineri Gebirgsdäil wie d Sila und dr Aspromonte uf und findet si Fortsetzig in de Gebirg vo Nordsizilie.,🔎
,,,sizilianische,FALSE,"), wo de Agaatestai nochem sizilianische Fluss Achates (hütt: Dirillo) gnennt hett.",🔎
,,,Sizilianer,FALSE,Septämber 2010 stattgfunde und der Sizilianer Vincenzo Nibali het se gwunne.,🔎
4232,Codex Manesse,Codex Manesse,Manessische Liederhandschrift,FALSE,Von em sind sibe Lieder i de Manessische Liederhandschrift enthalte; gstorben isch er ane 1261.,🔎
,,,Liederhandschrift vom Manesse,FALSE,D Stück vo dene vürnäämen alte Dichter sind i der berüemte Liederhandschrift vom Manesse ufgschribe.,🔎
,,,Zürcher Liederhandschrift,FALSE,"S berüemtischt Zürcher Buech us säber Zyt isch die grooss Zürcher Liederhandschrift, wo em Musigliebhaber Rüdiger Manesse z verdanken isch; i dèm schöön uusgmaalete Wèèrch sind ganz vil Gedicht vo de groosse tüütschspraachige Minnesänger zämegstelt; äis Stuck isch vom Zürcher Minnesänger Johannes Hadlaub.",🔎
,,,Manessischa Liaderhandschrift,FALSE,Dr Gottfried von Neifen ischt en dr Manessischa Liaderhandschrift an dr 17.,🔎
,,,Groosse,FALSE,Vo 1840 bis 1850 isch er Mitgliid vom Groosse und vo 1847 bis 1850 au vom Chläine Root gsi.,🔎
,,,Groosse Häidelbärger Liederhandschrift,FALSE,"Im en andere Wärk vom Rudolf, em ""Alexander"", wird uf e Gopfriid as Epiker und Sangspruchdichter von ere Spruchstroofe in dr Groosse Häidelbärger Liederhandschrift (Codex Manesse) aanegwiise, dört häisst s allerdings, ass dr Ulrich vo Liechtestäi iire Verfasser sig.",🔎
,,,Manessische Handschrift,FALSE,"27 Stroofe von em in acht (villicht nüün) Döön si in dr Wiigartner Liederhandschrift und in dr Manessische Handschrift überliiferet, es existiert au no en anonümi Däilüberliiferig in witere Liederhandschrifte us de 14. und 15.",🔎
,,,Manessischa Liadrhandschreft,FALSE,Er wörd i dr Manessischa Liadrhandschreft erwähnt.,🔎
,,,Handschrift C,FALSE,"Usser de Minnelieder het s no ä Sangspruch vom Walther vo dr Vogelwäid, Fragmänt von ere ""Mariechlaag"" (wo in dr Handschrift C im Gopfriid vo Stroossburg zuegschriibe wird, aber nit vo däm stammt), d Minneleer vom Johann vo Konstanz und ä spöötere Iidraag vo zää Ziile uf dr Site 310.",🔎
,,,Manesse-Handschrift,FALSE,Als Mitheruusgäber hät er bim Abtruck vo der berüemte Manesse-Handschrift mitgmacht.,🔎
4233,Gesang,Gsang,Sängeri,FALSE,Novämber 1979) isch e Schwiizer Sängeri und Songwriter vo Sevele im Sanggaller Rhytal.,🔎
,,,Sängere,FALSE,"November 1992 z Nashville, Tennessee als Destiny Hope Cyrus) isch a US-amerikanischi Schouspiilere u Sängere.",🔎
,,,Sanger,FALSE,"Jüüni 1994 z’ Wolverhampton, Anglànd), ìsch a britischer Rapper, Sanger, Müüsikànt un ehamooliger YouTuber.",🔎
,,,sängere,FALSE,"Juni 1996 z Beverly Hills, Kalifornie, USA) isch en amerikanischi Dschäässängere gsi.",🔎
,,,-Sänger,FALSE,"King) isch äine vo de iiflussriichste Blues-Gitarriste und -Sänger gsi und äine vo de „drei Kings vom elektrische Blues“, näben em Albert King und em Freddie King.",🔎
,,,Stimm,FALSE,Mänggisch bezäichnet mä au die menschligi Stimm as Muusiginstrumänt.,🔎
,,,Singe,FALSE,"Vom Badische Bahnhof z Basel us füehrt au no d Hochrhiibahn über Badisch-Rhiifälde, Säckchinge uf Singe entlang em Hochrhii.",🔎
,,,sangera,FALSE,"Dezamber 1982 als ""Onika Tanya Maraj"" z’ Port of Spain, Trinidad un Tobago) ìsch a Rapperin, R&B- un Popsangera un Schàuischpììlera, wo ìn da Verainigta Schtààta labt.",🔎
,,,Vocals,FALSE,"Im 1995 hei Werner (Vocals), Erik (Bass), Bert (Mixer), Martin (Gitarre), Roger (Gitarre), Ernst-Jan (Schlagzeug), und Peter (Keyboard) e Death Metal Band gründet, wo sech mit der Zit zure Symphonic-Doom-Metal-Band entwicklet het.",🔎
,,,Sängerin,FALSE,"September 1981 z Houston, Texas) esch e US-amerikanischi R&B ond Soul-Sängerin, Schouspelerin ond Model.",🔎
,,,Gsangs,FALSE,"Under ere Arie (vo ‚Wiis‘, ‚Luft‘, vo vo ‚Luft‘) verstoot mä e Gsangssstück, wo solistisch vordräit und vo Instrumänt begläitet wird, im Allgemäine vom ene Orchester.",🔎
,,,Operesängeri,FALSE,Oktober 2018 au dert) isch e spanischi Operesängeri (Sopran) gsii.,🔎
,,,Singer,FALSE,"Oktober 2010 z Haarlemmermeer, Holland) isch en US-amerikanische Soul- und Rhythm-and-Blues-Singer gsi.",🔎
,,,Gsàng,TRUE,"Asperges (làtiinisch ""aspergere"", „ààschprìtza“) ìsch a Gsàng, womm’r ìn dr reemisch-kàthoolischa, àltkàthoolischa un ànglikànischa Kìrcha biim sunntigliga Taifgedachtniss sìnga.",🔎
,,,Stimmartist,FALSE,"November 1975; aigentlich ""Martin Ulrich"") isch en Schwizer Stimmartist, Beatboxer und Musiker.",🔎
,,,sängeri,FALSE,"Augschte 1984 z Krasnojarsk, Sowjetunion) isch e dytschi Schlagersängeri, Dänzeri un Entertaineri.",🔎
,,,Sangera,FALSE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
,,,Gsangslehrer,FALSE,"Mai 1906 z Biel) isch e Schwiizer Gsangslehrer, Musigverleger und Komponist gsi.",🔎
,,,Soli,FALSE,"Der Messias) isch en Oratorium vom Georg Friedrich Händel uf Bibelteggst in ere Zämmestellig uf Änglisch vom Charles Jennens für vier Soli (SATB), Chor und Orchester.",🔎
,,,Gsangsstimme,FALSE,"Sinfonii vom Ludwig van Beethoven wärde au Gsangsstimme (Soliste und/oder Chor) iigsetzt, s Orchester bhaltet aber immer si dominierendi Funkzioon.",🔎
,,,Gsäng,FALSE,Dr Pepusch het d Theme vo de 69 Muusig-Nummere us populääre Arie und Gsäng gnoo und het sälber nume d Uwerdüüre und äi Lied komponiert.,🔎
,,,gsungeni,FALSE,"Lied (vo middelhochdüütsch ""liet"", wo „Stroofe“ bedüttet het) isch dr Sammelbegriff für chliineri, gsungeni Komposizione mit Muusig und Tegscht.",🔎
4234,Parti communiste français,Parti communiste français,Frànzeescha Kommünìschta Pàrtäi,FALSE,D’ Soziàlìschta Pàrtäi (PS) hàt zamma mìt dr Frànzeescha Kommünìschta Pàrtäi (PCF) un Europe Écologie Les Verts (EELV) mehrera Lischta-n-àbschtìmmunga getroffa.,🔎
,,,Kommünìschta Pàrtäi,FALSE,Àls Schpìtzakàndidààtin vu La France insoumise ìn dr Regioon Näi-Àkwitàània ìsch sa vu mehrera Mìtglììder vu dr Kommünìschta Pàrtäi un vu dr Näija Àntikàpitàlìschta Pàrtäi unterschtìtzt worra.,🔎
,,,kommünìschta,FALSE,Ànna 2007 ìsch d’ Pàrtäi ìn dr frànzeescha Kommünààlpolitik mìt äbb 10.000 gwählta Politiker (d’rvu äbb 800 Bìrgermaischter) presänt gsìì; ìn dara Zitt ìsch sa mìt 138.000 Mìtglììder d’ wìchtigschta kommünìschta Pàrtäi ìn Wäschtöiropà gsìì.,🔎
,,,komunischte,FALSE,Z'Paris het är sich mit de komunischte Verbündeti „Republikanischi Widerstandsunjon“ agschlosse.,🔎
4235,Rickenbach LU,Reckebach LU,Rickebach,TRUE,"Di wichtigschte Gmeinde uffm Hotzewald sinn Rickebach, Herrischried und Görwihl.",🔎
,,,Rickebach LU,FALSE,"Die vier Aargauer Gmeinde Burg, Böiu, Mänzike, Riineach und s Dorf Pfäffike (Gmeind Rickebach LU) si zun ere zsämmehangende Agglomeration mit meh als 17'000 Iiwohner verschmulze.",🔎
,,,Reckebach,TRUE,"Nachbergmeinde vo Möischter send Eich, Ärmisee, Göiesee, Hetzchöuch, Höudisriede, Reckebach, Römerswiu, Schänke ond Sämpech im Kanton Lozärn ond Böiu ond Mänzike im Kanton Aargau.",🔎
4236,12. Februar,12. Februar,12. Hornung,TRUE,"915 z’ Versailles; † 12. Hornung 2017 z’ Saint-Germain-en-Laye,",🔎
,,,12. Februaar,TRUE,> z Chüsnacht; † 12. Februaar 1962 z Z,🔎
4237,Amerbach (Familie),D Familie Amerbach,Amerbachs,FALSE,"D Kartüüser si vo woolhabende Bürger finanziell understützt worde, wie de Amerbachs und andere, und immer wider si Lüt us em Daig und vo dr Uniwersidäät em Orde biidräte.",🔎
,,,Amerbach,FALSE,"Si Ursprung het s aber, wie s Kunstmuseum Basel au, im Amerbachkabinett, dr bürgerlige Kunstkammere vo dr Familie Amerbach us em 16.",🔎
,,,S Amerbachs,FALSE,S Amerbachs.,🔎
,,,Familie Amerbach,FALSE,"Die Kombinazioon vo Babbiirbrodukzioon und usgezäichnete Druckereie (bsundrigs d Familie Amerbach und dr Johann Froben) het drzue gfüert, ass e Hufe bedütendi Publikazioone vom Humanismus (S Narreschiff, s Loob vo dr Toorhäit, d Erasmus-Bible) z Basel erschiine si; das isch au dr Grund drfür, ass sich dr Erasmus vo Rotterdam z Basel niidergloo het.",🔎
,,,Amerbach-Kabinett,FALSE,"Die staatlige Museum vom Kanton Basel-Stadt si 1661 entstande, wo d Stadt und d Universität Basel s private Amerbach-Kabinett kauft hai und si die eltisti Museumssammlig vom ene bürgerlige Gmeinwäse, wo ununterbroche bis hütte bestoot.",🔎
,,,Amerbachkabinett,FALSE,"S Museum isch zwar 1821 gründet worde, aber sini eltiste Sammlige göön uf s Amerbachkabinett zrugg.",🔎
4238,Stimmhafter uvularer Frikativ,Stimmhafte uvulare Frikativ,lenierte uvulare Frikativ,FALSE,"S Zäpfli-r sälber het mindeschtens vier verschidni Ussprooche wo mögli sin: als Uvularer Vibrant , lenierte uvulare Frikativ , uvulare Approximant , oder lenierte velare Frikativ .",🔎
,,,stimmhafte uvulare Frikativ,FALSE,Am hüüfigschte isch en stimmhafte uvulare Frikativ bzw.,🔎
4239,Monophysitismus,Monofüsitismus,miaphysitisch,FALSE,"Dr Simplicius het dr Entschaid vum Konzil vu Chalcedon gege di miaphysitisch Häresy verdaidigt, het dr Mänsche z Italie gege d Germane ghulfe, wu Rum eroberet hän, un isch anne 472 in e Händel mit e Chaser Anthemius grote.",🔎
,,,Monophysitestryt,FALSE,"As Autor het er Sändschrybe an dr Patriarch vu Konstantinopel Sergios gschickt, wu ihn im Monophysitestryt uf sy Syte het welle zie.",🔎
,,,monophysitische,FALSE,"Zum schweere Erb, wo dr Justinian hinderloo het, het usser dr leere Staatskasse die aaduurendi Spannig zwüsche de orthodoxe und de monophysitische Christe ghöört.",🔎
,,,monophysitische Lehr,FALSE,"Johrhundert unter em oschtreemische Chaiser Herakleios entwicklet woore, go d Zwoonaturelehr Chrischti, wu uf em Konzil vu Chalcedon feschtglait wooren isch, mit dr monophysitische Lehr uuszsehne.",🔎
,,,Monophysite,FALSE,"In ere Zyt vum Stryt zwische Nestorianer, Chalcedonier (Orthodoxe) un Monophysite het dr Akakios, dr Patriarch vu Konstantinopel, anne 482 s Henotikon verfasst ghaa.",🔎
,,,monofüsitische,FALSE,"Joorhundert meerhäitlig zu de orientalisch-orthodoxe, monofüsitische Chille ghöört, wo mit dr griechisch-orthodoxe Chille vo de nördlige Browinze sit 451 verstrite gsi si.",🔎
,,,Miafüsite,FALSE,"In dr Religionsbolitik isch dr Maurikios, won e Aahänger vom Konzil vo Chalkedon gsi isch, de „Miafüsite“ gegenüber tolerant gsi.",🔎
4240,Risch (Gemeinde),Risch ZG,Rotchrüz,FALSE,"Bim Baanhof vo Brugg chöme d Ysebaanlinie vo Basel, Züri, Aarau und Rotchrüz zäme; vom Bözbärgdunnel fahre vil internazionali Güeterzüg dur Brugg und über Otmisinge und Rotchrüz zum Gottert und uf Italie; die Züg müesse nümmen im Baanhof go chehre, sid chly weschtlech dervo die diräkti Linie vo der grosse Aarebrugg uf Huuse gmacht worden isch.",🔎
,,,Riisch,TRUE,"Nachbergmeinde vo Honau send Gisike ond Root im Kanton Lozärn, Riisch im Kanton Zug ond Dietel im Kanton Aargau.",🔎
,,,Rootchrüz,FALSE,A der Ysebaanlinie vo Rootchrüz uf Länzbrg und Brugg heds e Haltstell bi Bänzischwiil.,🔎
4241,Tafelberg,Dafèlbärg,Daaflebärg,TRUE,"Dr Gupf oobe nooch cha abgrundet si, spitzig wie e ""Horn"" oder flach wie bim ene Daaflebärg oder ""Stuel "".",🔎
,,,daafelbärgförmige,FALSE,"Si isch um und uf eme daafelbärgförmige Massiv us Andesitgstäi, wo öbbe 335 Meter hooch isch, baut gsi.",🔎
4242,S-Bahn Zürich,S-Bahn Züri,Zürcher S-Baan,FALSE,"È Bsunderheit isch s Stumpfgleis 5, wo d Züüg vo dè Zürcher S-Baan y- un uusfaarèd.",🔎
,,,S-Bahn-Verbindige,FALSE,Einsidle hät ä Ändbahnhouf vu dr Schwiizerische Südoschtbahn (SOB) mit halbstündliche S-Bahn-Verbindige uf Züri.,🔎
,,,Zürcher S-Baan-Netz,FALSE,Durch diè gränzübberschritendi Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblänz isch Waldshuèt Endschtation vo dè Linniè S27 (Baddè–Turgi–Döttigè–Koblänz (CH)–Waldshuèt) un S41 (Winti–Bülach–Zurzi–Koblänz–Waldshuèt) vom Zürcher S-Baan-Netz.,🔎
,,,Netz vo Zürich,FALSE,"Ider Schwiz isch nur ds Netz vo Zürich en S-Bahn im strengste Sinn, wie ds Dütschland meischt verwendet.",🔎
,,,S-Baan Züri,TRUE,Im Johr 2007 hèn däglich zirka 34 Züüg vo dè Linniè 41 Waldshuèt-Winterthur vo dè S-Baan Züri übber s Bauwärch vokeert.,🔎
,,,S-Bahn,FALSE,"Denäbed hät s Dorf au d Halteschtelle ""Hurde"" a dr Bahnlinie Pfäffike-Rapperschwiil und isch dank dr S-Bahn vom Zürcher Verkehrsverbund und de Verbindige vo dr Südoschtbahn guet is Netz vom öffentliche Verchehr integriert.",🔎
4243,Kulturpreis der Stadt Basel,Dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel,Kulturbriis vo dr Stadt Basel,TRUE,2009 het si für die künstlerischig Laitig vom Festival dr Kulturbriis vo dr Stadt Basel überchoo.,🔎
,,,Kunstbriis vo dr Stadt Basel,FALSE,"1987 het s Theater Spilkischte dr Kunstbriis vo dr Stadt Basel überchoo, 1995 dr ASTEJ-Briis für Kulturvermiddlig und 1999 si die beide Gründer vom Theater, d Oswalt und dr Imbsweiler, mit em Hans Reinhart-Ring, dr höggste schwizerische Theateruszeichnig gehrt worde und mit em Briis vo dr internationale ASSITEJ, em Wältverband vo de Theater für e jungs Publikum.",🔎
,,,Kunstbriis vo dr Stadt Baasel,FALSE,1974 het si dr Kunstbriis vo dr Stadt Baasel überchoo.,🔎
,,,Kulturbriis vo dr Stadt Baasel,TRUE,2012 isch er mit em Kulturbriis vo dr Stadt Baasel uszäichnet worde.,🔎
4244,Samedan,Samaade,Sameede,TRUE,"De ersti grossi Näbefluss, wo vo rächts in Inn flüüsst, isch de Flaz bi Sameede, und de bringt im Johresdurchschnitt me Wasser als de Inn bis do ane füert.",🔎
,,,Samade,TRUE,"Noch de Talstazion vo de Bahn uf Muottas Muragl verlauft d Strecki em Flughafe vo Samade und em Inn entlang über La Punt Chamues-ch und Zuoz bis noch S-chanf, wo s Ziil im Gebiet «Vuorcha» uf ere Höchi vo knapp isch.",🔎
,,,Samedä,TRUE,"Juli 1908 isch dr Abschnitt zwüsche Pontresina und Samedä eröffnet wordä, gliichzitig wiä d Fortsetzig i d Morteratsch vu dr Berninabahn.",🔎
4245,Angewandte Kunst,Kunstgwärb,Aagwandte Kunst,FALSE,"Dr Begriff Graphiker (vo griechisch ""γραφική"" [""τέχνη""], ""grafikí"" [""téchni""], d Kunst vom Schriibe, Zäichne, Moole) wird in dr Aagwandte Kunst wie au in dr Bildende Kunst brucht.",🔎
,,,aagwandti Kunst,FALSE,"Zu de Kunstgattige vo dr bildende Kunst häi ursprünglig d Baukunst, d Bildhauerei, d Moolerei, d Zäichnig und d Grafik ghöört und s Kunstgwärb, wo au as aagwandti Kunst oder Gebruuchskunst bezäichnet wird.",🔎
,,,aagwandti Kunscht,FALSE,"Der Wylenmann het Grafikdesign, Plakat, Siebdruck, Lithographie, aagwandti Kunscht und Wandmolereie gmacht.",🔎
4246,Liste der Bischöfe von Basel,Lischte vo de Bischöf vo Basel,Bischof vo Basel,FALSE,"D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli).",🔎
,,,Bischof z Basel,FALSE,Bischeffinge isch erschtmols anno 1010 as e Gschenk an dr Bischof z Basel schriftlich erwähnt.,🔎
,,,Basler Bischof,FALSE,Kaiser Heinrich II. hez im Basler Bischof Adalbero s'Wildbannrächt ime Beriich vu dr Friburger Bucht verlihe.,🔎
,,,bischöfligs,FALSE,1960 het d Christophorusgmäind dur e bischöfligs Dekret en äigeni Pfarrei überchoo.,🔎
,,,Imer vo Ramstäi,FALSE,"Äins vo sine wichdigste Verdienst isch d Stifdig vo dr Uniwersidäät Baasel im Joor 1460 gsi, en anders ass er d Stadt und d Landschaft Pruntrut und dr Elsgau wider zrugüberchoo het, wo vom Imer vo Ramstäi verchauft worde isch.",🔎
,,,Baasler Bischöf,FALSE,"Wo d Zääringer usgstorbe gsi si, häi im Joor 1225 d Baasler Bischöf die erst Baasler Brugg über e Rhii lo baue und s rächtsrhiinischi Siidlig het sich witer entwigglet.",🔎
,,,Bischof vu Basel,FALSE,"S Gschlächt vu dr Isebärger het zum freie Adel ghert, si sin Vasalle vum Bischof vu Basel gsii.",🔎
4247,Genitiv,Genitiv,Umschriibig vum Genitiv,FALSE,"Wit verbreiteti Gmeinsamkeite sin s Kurzverb, d Assimilation vu dr Vorsilbe ""ge-,"" dr n-Abfall, d Umschriibig vum Genitiv, dr Präteritumschwund, d Infinitiv-Partikel, d Relativpartikel un anderi.",🔎
,,,Genitiiv,TRUE,"Alpha (α) ìsch dr äärschta Büachschtààb vum griachischa Àlfàbeet, un Centauri (dr Genitiiv zem làtiinischa ""Centaurus,"" der Käntàuir) zaigt d’ Züagheerikait zem Schtarnbìld vum Käntàuir.",🔎
,,,Genityv,TRUE,"Das Tänken i Regle hät natüürli au dezue gfüert, das de Matthys Sache notiert, wo allwääg niemert gsäit hät, öppe d Genityv ""eisis"" ‚«eines», vomene, vo äim‘ oder ""bêdsis"" ‚«beider», vo beede/bäide‘.",🔎
,,,Genitivfoorme,FALSE,In dr Siidwalserdialägd sin s no lääbigi Genitivfoorme erhalde.,🔎
4248,Uzwil,Uzwil,Ozwil,TRUE,"D Gmaind grenzt a Ozwil, Oberbüre, Floowil, Degersche und Jonschwil.",🔎
,,,Nideruzwil,FALSE,"Dezember 1963 as ""Karin Maria Sutter"" z Nideruzwil; haimetberächtigt z Jonschwil und Cherchbärg) isch e Schwizer Politikeri (FDP) und isch am 5.",🔎
4249,Volksrepublik China,Volksrepublik China,chinesisch,FALSE,"Indie gränzt an Pakistan, s chinesisch Autonom Biet Tibet, Nepal, Bhutan, Myanmar un Bangladesch.",🔎
,,,Chinese,FALSE,"Wesetlich konkreter als bi dr Amerikaner sin aber inzwische schinbar d'Plän vu dr Chinese, wo offebar etwa 2018-20 e Molandig plane.",🔎
,,,chineesische,FALSE,"Februar 2020 z Wuhan gstoorben isch, isch e chineesische Dokter gsi.",🔎
,,,südostchinesische,FALSE,Quanzhou () isch e bezirksfreiji Stadt in dr südostchinesische Browinz Fujian.,🔎
,,,VR China,FALSE,In dr VR China isch dr Nomittag arbetsfrei fir Fraue.,🔎
,,,kineesischa,FALSE,"Üsserdam hàt d’ Twinings-Gsällschàft Pàrtnerschàfta mìt dräi Nìtregiarungsorgànisàzioona ìm Ìndià un Kina unterzaichnet: z’äärscht ànna 2010 mìt Mercy Corps ìm Darjeeling fìr dr Züagàng züa Trìnkwàsser äntwìckla; drnooh ànna 2011 mìt’m UNICEF ìm ìndischa Bundesschtààt Assam, fìr d’ Blutàrmüat un d’ Kìnderschtarbligkait bekampfa; un ìm gliicha Joohr mìt Save the Children, fìr ìn da Kìnder ìm kineesischa Yunnan halfa.",🔎
,,,Kiina,FALSE,"Bii da Manner ìsch üüsserdam Poola-n-ärfolgriich, un bii da Fràuija hann Kiina un Kuba mehrera Tìtel gwunna.",🔎
,,,Volksrepüblik Kina,TRUE,"Dr Flug 5735 vum China Eastern Airlines (Flugnummer MU5735) ìsch a nàzionààler Liniaflug vu Kunming (Volksrepüblik Kina) uff Guangzhou (Volksrepüblik Kina) gsìì, wo àm 21.",🔎
,,,chinesischè,FALSE,"Bekannti Lunisolarkalènder sin dè jüdischè, dè traditionèlle chinesischè un dè keltische Kalènder.",🔎
,,,Volchsrepublik China,TRUE,Macau isch e Sonderverwaltigszone vo dr Volchsrepublik China.,🔎
,,,chinesische,FALSE,""">479 v. Chr. gläbt un isch unter em Name ""Kong Qiu"" (Wade-Giles: K’ung Ch’iu) in dr Stadt Qufu im chinesische Staat Lu (dr hitige Provinz Shandong) uf d Wält chuu, wun er au gstorben isch.",🔎
,,,Volksrepublik,FALSE,"Sechs Wochè hèn si s bsetzte Land bereist, wo sit 1951 vo dè Volksrepublik bsetzt isch, denõch hén si in èm ORF-Interview vo dè Laag vo dè Tibeter un dè Unterdrückung vo irer Kultur brichtet.",🔎
,,,Volgsrepublik China,TRUE,"Wichtigi Pipelines füürèd unter andrem gu Europa (hauptsächlich d Èrdölleitung Fründschaft, au ""Druschba-Pipeline"" dauft), Japan un i d Volgsrepublik China.",🔎
,,,chinesischem,FALSE,"Südlig drvo het s Häfe uf chinesischem Hoheitsgebiet z Dalian, z Qingdao, Shanghai, Shenzhen, Tianjin, Xiamen und z Yantai.",🔎
,,,Volchsrepublik,FALSE,"Die Schriftzeiche sin in de 1950er-Joor in de Volchsrepublik China vereifacht worde, ùn syt däm git es die traditionelle Schriftzeiche (im Dütsche au als ‚Langzeiche‘ bekannt) ùn die vereifachti Schriftzeiche (au als ‚Chùrzzeiche‘ bekannt).",🔎
,,,südwestchinesische,FALSE,Dali () isch d Hauptstadt vom Autonome Bezirk Dali vo de Bai in dr südwestchinesische Browinz Yunnan.,🔎
4250,Wädenswil-Einsiedeln-Bahn,Wädischwil-Äisidle-Baan,Wädi–Eisidle,FALSE,"D Schnellzüg Basel–Züri–Chur, wo ebefalls ahaltet, bütet Aschluss a d Strecki Wädi–Eisidle vo de Südostbahn.",🔎
,,,Wädischwiil-Äisidele-Bahn,TRUE,Er isch de Initiant vo de rächtsufrige Züriseebaan (Züri-Mäile-Rapperschwiil) und vo de Wädischwiil-Äisidele-Bahn (hüt SOB).,🔎
4251,Reis (Gattung),Riis (Gattig),Ryys,TRUE,"Di wichtigscht Kulturbflanze z Japan isch dr vu Korea yygfiert Ryys, gnau gnuu ""Oryza sativa japonica"" (Churzchornryys).",🔎
,,,Gattig Rys,FALSE,"Zur Gattig Rys (""Oryza"") ghöre näbscht de beide erwähnte Ryspflanze no 17 wyteri Arte, die sy aber nid domestiziert worde.",🔎
,,,Riis,TRUE,"Uf große Plantage hän farbigi Sklave Bauele, Riis, Tabak u.ä.",🔎
Ötwiil am See,Jungsteinzeit,Neolithikum,Jungstaizyt,FALSE,"Das sin e Art glaini Boorer us Silex, wo um 4000 vor Chrischtus (Jungstaizyt brucht worde sin.",🔎
,,,Endneolithikum,FALSE,Diä äbefalls iigfüehrte Rinder sind nachere relativ churzer Zitt verschwunde und sind erscht im Endneolithikum wieder vorcho.,🔎
,,,Neolithischi Revoluzion,FALSE,"Das alles het sich vilicht zugunschte vo de Manne afo ändere, wo die «Neolithischi Revoluzion» s Lääbe vo de Mensche het afo beiiflusse und d Lüüt sässhaft worde sii.",🔎
,,,Jungstaizitt,FALSE,Sälli werre in d Jungstaizitt (ca.,🔎
,,,jungsteizittlichi,FALSE,Uff em Gipfelplateau vum Schimberg het sich e jungsteizittlichi Sidlig befunde.,🔎
,,,Jungschdeinzeit,FALSE,"Dô, wo heid Gmoid Dôrâschdadt isch, hend scho en dr Jungschdeinzeit Leid gläbt.",🔎
,,,Jungschtaizyt,FALSE,Vu dr Zyt häär goot s vu archeoloogische Fund us dr Jungschtaizyt bis in d Neizyt un umfasst Aldaagsgeegeständ wie Waffe oder Gschiir vu dr Buure un us dr Alpwiirtschaft un au Chunschtgeegeständ un Oorde odereerezaiche.,🔎
,,,Jungstuaziit,FALSE,"Uf em Bann vo de Gmoa het s verschideni Sidlinge us de Jungstuaziit, zum Beispil z Hemmehofe im Gwann „Im Leh“ un z Hornstaad im Gwann „Hinterhorn“.",🔎
,,,jungsteiziitliche,FALSE,"Es sind di jungsteiziitliche Reschte vo de Pfahlbouer, wo vor öppe 5000 Jaar da gläbt händ.",🔎
,,,Jungsteizyt,FALSE,Vo dr Jungsteizyt git’s im Middelland e Huuffe Fundstelle.,🔎
,,,Jungstaizit,FALSE,D Besiedlig uf em Plateau vum hitige Münschderberg reicht zruck bis in d Jungstaizit.,🔎
,,,Pfaalbouziit,FALSE,Es git au einzelni Fünd us de Pfaalbouziit.,🔎
,,,jungstoezeit,FALSE,"Weitrum bekannt und archäologisch wichtig sind d jungstoezeitliche Pfahlbaute am Rand vum Bodesee, aber au im Egelsee bi Ruhestette, wo au i de Bronzezeit (2200-800 v. Chr.)",🔎
,,,Jungsteinzaid,FALSE,"Bei de Viechr onderschoided ma au ""Archäozoe"" (aigfiehrd vor em Joor 1500, seid dr Jungsteinzaid) und ""Neozoe"" (später aigfiehrd).",🔎
,,,Jungsteizitt,FALSE,"Jungsteizitt, fier d'Broncezitt wird ufgrund vu Gländemerkmole un Keramikbruchstücker e Höchesidlig vu dr Urnefelderkultur agnu, säll giltet au fier e iisezittlichi Sidlig vu dr Hallstattkultur.",🔎
,,,jungsteizytlige,FALSE,"Im Bütteloch hän sich scho vor 12'000 Joor yyszitligi Mensche uffgholte, vo 4500-1800 vor Chrischtus hän dört jungsteizytlige Sippe gsiidlet.",🔎
,,,Jungneolithikum,FALSE,S Fäderseebecki isch bekannt as archäologischi Fundlandschaft mit Sidligshinterlosseschafte vor allem us em Jungneolithikum un dr Bronzezyt bzw.,🔎
,,,Neusteiziit,FALSE,"Me teilt d Steiziit ii in d Altsteiziit (s ""Paläolithikum""), d Mittelsteiziit (s ""Mesolithikum"") und d Neusteiziit (s ""Neolithikum"").",🔎
,,,Jungstäizit,FALSE,Für ornamentaali Zwäck het mä Stäi aber erst in dr spoote Jungstäizit afo forme.,🔎
,,,Jungstàizit,FALSE,"Er ésch awer schu én der Jungstàizit bsédelt gsé, wie Üssgrawunge bewise.",🔎
,,,Jungschteiziit,FALSE,Im Gebiet um de Pfäffikersee händ scho i de Jungschteiziit Lüüt gwont.,🔎
,,,Jungsteizit,FALSE,Di erschte Spure von ere Bsiedlig z Birmischtorf sind us de Jungsteizit.,🔎
,,,Jugendsteizyt,FALSE,D Gegend ums hötige Dorf isch bereits während de Jugendsteizyt besiedlet gsi.,🔎
,,,Jungschteizyt,FALSE,"D Sidligsgschicht vom Aargou foot i dr Jungschteizyt a. I dr Zyt vom Römische Rych sind es paar grösseri Oortschaften entstande: Vindonissa, Augusta Raurica, Aquae Helveticae und Tenedo.",🔎
,,,neolithische,FALSE,"Wäg dr Wärchzyyg, wu brucht wore sin go die Stai z ritze, un dr Szene, wu dert abbildet wore sin, derfte die Stai di eltschte Zyygnis vun ere neolithische Materialbearbaitig in dr Sahara syy.",🔎
,,,Jungstaiziit,FALSE,Di eerschte Lüt sind scho in der Jungstaiziit id Gäged fo Muri cho.,🔎
,,,neolithischi,FALSE,E 6.000 Johr alti neolithischi Kultur uf Taiwan un em benochberte Feschtland mit ere spezifische Keramik wird mit dr frieje Austronesier in Verbindig brocht.,🔎
,,,Jungsteiziit,FALSE,"Öbbe 60'000 Fundstück us archäologische Grabige bewiise, ass s Gipfelplateau vom Üetlibärg scho sit der Jungsteiziit überregionali Bedütig gha het.",🔎
,,,Jungstoezit,FALSE,Bekannt sind d Pfahlbaute am Bodesee us de Jungstoezit und de Bronzezit.,🔎
,,,Jungschteizit,FALSE,Für dè Übbergang vo dè Jägerkulturè zum Ackerbau im Neolithikum (Jungschteizit) isch è Voänderig vo kalendarischè Vorschtelligè vom Mond- zum Sunnèkalènder bassyrt.,🔎
,,,Ändi vom Neolithikum,FALSE,"As Gloggebächerkultur wird e Kultur gege s Ändi vom Neolithikum bezäichnet, wo in Süd-, West- und Mittelöiropa (im Oste bis uf Ungarn) vo 2600 v. d. Z. ufchunnt, bis öbbe 2200 v. d. Z. duurt und nume in Groossbritannie bis öbbe 1800 v. d. Z. bestoot.",🔎
4253,Zweiter Weltkrieg,De Zweit Wältchrieg,Zweet Wältchrieg,TRUE,Dr Zweet Wältchrieg het zuen eme Boom in dr kenianische Wirtschaft gfiert.,🔎
,,,Zweitè Wältchrieg,TRUE,"Noch èm Zweitè Wältchrieg isch s widder möglich gsi, s annodubaki vobrièfte Stadrächt uusnaamswys widder z chriègè.",🔎
,,,Zweiti Wältchrieg,TRUE,Zämme mit em faschistische Italie under em Benito Mussolini häd s nationalsozialistische Riich 1939 de Zweiti Wältchrieg entfässlet und bis 1942 grossi Deil vo Europa beherrscht.,🔎
,,,Zweite Wältchrieg,TRUE,Im Zweite Wältchrieg isch s Land vo 1940 bis 1944 vo Nazi-Dütschland und ganz am südöschtleche Rand au es bitzli em Königriich Italie bsetzt ksi.,🔎
,,,Zwaide Waldchrieg,TRUE,Im Zwaide Waldchrieg isch Remmalju zwai Mool vù dydsche Flùùgzyyg bombardierd woore.,🔎
,,,zwaite Weltchrieg,FALSE,Er isch en Gägner vom Nationalsozialismus gsi un isch kurz vor em End vom zwaite Weltchrieg im KZ Flossebürg umbrocht worde.,🔎
,,,Ditsche Wehrmacht,FALSE,"1943 ésch´r wie àlli Elsasser én sinem Àlter vun de Ditsche Wehrmacht zwàngsrekrutiert wore (de ""Malgré Nous""); e Johr spoter ésch´r vum Hitlerkriej desertiert.",🔎
,,,Kriej,FALSE,Làngi Zit sin so selli Gebiete de Grund fr nàtionali Konfrontatione un Kriej gsin.,🔎
,,,zwöite Wältchrieg,FALSE,"Im zwöite Wältchrieg isch uf de Bärge ringsume eini vo de grosse Feschtige vo dr Schwiizer Armee ygrichtet worde, d ""Feschtig Saint-Maurice"".",🔎
,,,Ändi vom Chrieg,FALSE,"Churz noch em Ändi vom Chrieg häi dr Erich Neuß, dr Max Schneider, dr früeneri hallischi Kulturdezernänt Herbert Koch und anderi e nöiji ""Hallische Händel-Gesellschaft"" gründet, zum d Dradizioon vo de Händel-Festspiil witerfüere.",🔎
,,,Zweitè Weltchrièg,TRUE,"April 1945, kurz vor èm Endi vom Zweitè Weltchrièg, durch dè Volksschturm odder dütschi Pionyr gschprengt worrè.",🔎
,,,Zweete Wältchriegb,FALSE,"Im Zweete Wältchriegb het dr Volkssturm s Aawääse bsetzt, derno di franzeesische Druppe.",🔎
,,,Zweit Weltkrieg,TRUE,"Er het de politisch un wirtschaftlig Verantwortlige in dene Johr vorgworfe, durich de Ware- un Kapitalverkehr mit Nazidytschland iber Geldwäsch un Hondel mit Gold de Zweit Weltkrieg verlängert z ho.",🔎
,,,Zwäiti Wältchrieg,TRUE,"Si isch in de äinzelne Länder underschidlig lang gange und isch, wo dr Zwäiti Wältchrieg aagfange het, nid in alle Staate überwunde gsi.",🔎
,,,Zweitu Wältkchrieg,FALSE,"Bis zum Zweitu Wältkchrieg sind d Biwohner heuptsächlich iner Landwirtschaft tätig gsi, iner Folg entwicklut schich Glis sukzessiv zer Wohnsiedlih der zum Grossteil z Brig tätigu Bevölkrig.",🔎
,,,Zwete Wältchrieg,TRUE,Am Zwete Wältchrieg hän iber 40.000 Soldate us dr Goldkischte uf dr Syte vum Britische Empire deilgnuu.,🔎
,,,Zweede Wäldchrieg,TRUE,"Wel dr Hummel vù dr Nationalsozialischte as ""Systempolitiker"" difamierd ùn al mee kritisierd wore isch, isch er schliesli 1939 chùùrz vor em Zweede Wäldchrieg ùn chùùrz, voreb dr Carl Bosch gschdoorbe isch, in d USA emigirierd.",🔎
,,,2. Wäldchrieg,FALSE,"l e Diefschdand vù 870 ghaa (1852: 1311). Noch em 2. Wäldchrieg isch d Yywoonerzaal wider langsaam aagschdiige, w",🔎
,,,zweite Weltchrieg,FALSE,"Nachdem am Vormittag dr Basler Pfarrer Walter Lüthi gredt hät, hät de Eduard von Steiger am Namittag vor de rund 8'000 aawesende Jugendliche e Reed ghalte, wo er di reschtriktivi Politik vo dr Schwiiz gegeüber de jüdische Flüchtling im zweite Weltchrieg mit em berüehmt wordene Bild vom ""chliine Rettigsboot"" z rechtfertige versuecht: ""Wer es scho schtarch bsetzts chliises Rettigsboot mit beschränktem Fassigsvermöge und ebeso beschränkte Vorräte z kommandiere hät, während Tuusigi vo Opfer vonere Schiffskatastrophe nach Rettig schreied, muess härt erschiine, wenn er nöd alli aufneeh chann.",🔎
,,,Zwaita Waltkriag,TRUE,Wahrem Zwaita Waltkriag hàt’r vu 1943 bis 1945 ìm Fliagerkorps vu dr US-Àrmee bdiant.,🔎
,,,Zwet Wältchrieg,TRUE,"Die Gmeinschaftsbartei het sich aber scho anne 1939 wider ufgspalte, wel s kei Einigkeit gee het iber dr Yydritt in dr Zwet Wältchrieg an dr Syte vu Großbritannien.",🔎
,,,Zwäite wältchrieg,FALSE,Die Organisazioon het ane 1938 mit ihrere Arbet müesse ufhöre; noch em Zwäite wältchrieg isch in ihrere Nochfolg die Föderalistischi Union vo öiropäische Volchsgruppe entstande; me het se ane 1949 z Versailles gründet.,🔎
,,,Zweut Wältchrieg,TRUE,"In d Ziit vom Königriich sind unter anderem d Hochindustrialisierig, soziali Reforme und s Ziitalter vom italienische Faschismus under em Benito Mussolini, wo i de Zweut Wältchrieg gmündet hät, gfalle.",🔎
,,,zwaite Wältchrieg,FALSE,Mit em End vom erschte Wältchrieg isch Waisseburich zämme mim reschtliche Elsàss wider an Frankreich gfalle un während de Bsetzig vo Frankriich im zwaite Wältchrieg durch Nazi-Dütschland anektiirt worde.,🔎
,,,Zwoida Weltkriag,TRUE,Em Zwoida Weltkriag wuud dr Vogt zor Wehrmacht eizoga.,🔎
,,,Zwoite Wältchrieg,TRUE,Am Aafang vom Zwoite Wältchrieg isch är Kanonier vo de Schwiizer Armee gsi und er het bis zum Chriegsändi 1945 insgesamt 650 Aktivdienschttäg gleischtet.,🔎
,,,Zweitè Weltkrièg,TRUE,Während èm Zweitè Weltkrièg isch d Normandy au vo dè dütschè Wehrmacht bsetzt worde.,🔎
,,,Zweite Wältchrièg,TRUE,D Yfüprung von èm Poschtleitzaalèsischteem isch durch dè Zweite Wältchrièg zwäg chò.,🔎
,,,Zweite Wältkriäg,TRUE,Des Buech isch scho vor em Zweite Wältkriäg erschiine (1939) un isch hit – stark erwitteret – i de Usgob vo 2008 alliwiil no im Handel.,🔎
,,,Zwaite Wältkrieg,TRUE,"Vo 1940 bis 1945 het s wägen em Zwaite Wältkrieg non emol kai Stroossefasnacht gee, und d Baasler häi sich wider mit em Monstre müesse begniege.",🔎
,,,Zweitè Wèltchrièg,TRUE,Juni 1913 hèt dè Erzbischof Thomas Nörber diè widdererrichteti Kirche ygweiht.. Im Zweitè Wèltchrièg sin 1942 vir vo dè füüf Glockè beschlagnaamt und uss dè Türm entfèrnt worrè.,🔎
,,,2. Wältgriäg,FALSE,"Ober- un Unterelsass uf. Er isch glii noch em 2. Wältgriäg in Blanung gange. D Initiatore, dr Jean Fourquet,",🔎
,,,Zwaita Wältkriag,TRUE,Trotzdäm hät sich s Romanischa bis zum Zwaita Wältkriag guat köna behaupta.,🔎
,,,Zweite Wältgriäg,TRUE,Noch em Zweite Wältgriäg isch dr Gießler Rupert Schefredakteer vu dr „Freiburger Nachrichten“ wore.,🔎
,,,Zwaitä Wältchriäg,TRUE,"Doch wo noch äm Zwaitä Wältchriäg die japanische Bsetzer usägworfä worre sin, hät's än Bürgärchriäg zwüschät dä Kommunischtä undär dä Füärig vom ""Buuräfuärär"" Mao Zedong, mengmol au Mao Tse-tung gnännt, und dä nationalistischä Kuomintang undär äm General Chiang Kai-Shek (蔣介石, Pinyin-Umschrift: ""Jiǎng Jièshí"") geh.",🔎
,,,Zwaita Waltkraig,TRUE,Ar ìsch ìm Zwaita Waltkraig ànna 1939 un 1940 àm Front gsìì un ìsch ànna 1942 Profasser fìr Dogmààtik àm Groossa Priaschterseminààri z’ Schtroossburi worra.,🔎
,,,zwäite Wältchrief,FALSE,Bis an zwäite Wältchrief ane hät d Amalie Halter im Huus en Spezereilade gfüert.,🔎
,,,Zwota Weltkriag,TRUE,Am meista hat sich s Sidligsbild durch an Zwota Weltkriag gwandelt.,🔎
,,,2. Wältchrieg,FALSE, di neui Hauptstadt vo Abaúj-Torna worre. Noch em 2. Wältchrieg hät Ungarn sini Territorie zruckkriegt; di alte d,🔎
,,,Zweite Wäldchrieg,TRUE,"1946, noch em Zweite Wäldchrieg, hen d Bsatzigsmächt d Rhypfalz abtrännt und ins neu Land Rhyland-Pfalz yglideret.",🔎
,,,Waltkriej,FALSE,"Untr’m Faschismus untr’m Benito Mussolini sin àlli Gemeindenàmme italianiséert wore, àwwr nooch’m Waltkriej sin se wédr én’r àlt frànzeesch Form reoffizialiséert wore.",🔎
,,,2. Weltkrieg,FALSE,fgeh un als Museumsbahn erhalte worde. Am End vom 2. Weltkrieg het e regi Bautätigkeit iigstetzt un d' Zahl vo d,🔎
,,,2. Weltchrieg,FALSE,"As Alemannische Separatismus sind nochem 2. Weltchrieg Bistrebige gnennt wore, won e stammesföderalistis",🔎
,,,Pazifikchrieg,FALSE,Im Pazifikchrieg het d Armee vum Japanische Chaiserryych vu 1942 bis 1945 dr Norde vu dr Insle bsetzt.,🔎
,,,Zwoider Weltkriag,TRUE,"Kendheit, Jugend ond Zwoider Weltkriag.",🔎
,,,Zweute Wältkriäg,TRUE,"Derno het dr Meckel as Schriftsteller, Hörspielautor, Kritiker un Redakteur bis zuem End vom Zweute Wältkriäg in Berlin gschafft (1940-1945 isch er vo dr Wehrmacht iizoge gsi).",🔎
,,,Zwoida Wäldkriag,TRUE,Am End vom Zwoida Wäldkriag hend d Amerikaner Ulm faschd vellig heebombt.,🔎
,,,Kriag,FALSE,Z'Buren-an-der-Aar hàt'r sìch bis àm And vum Kriag versteckt un ìsch ìn dr Wìederstànd gànga.,🔎
,,,Chriegsjohr,FALSE,"Wel er stark vu dr Chriegsjohr bregt gsi isch, hän d Theme Fride un Versehnig zue dr Schwärpinkt vu syyne Text zellt.",🔎
,,,Zweitè Wältchrièg,TRUE,"Im Zweitè Wältchrièg isch dè Schluchsee mit Torf zuèdeggt worrè, um d Staumur vor èm Bombardyrè zu schützè.",🔎
,,,Zweite Waltkriej,TRUE,"1871 hàt s große Üswaànderungwalle gan un ìm Zweite Waltkriej ìsch d jìdisch Gmein gànz verschwunde, wel d Judde, wie nonig gflìchtet gsin sìn, vun dr Nationalsozialischte deportiert worre sìn.",🔎
,,,zwoida Weldkrieag,FALSE,"Em zwoida Weldkrieag send au elle Pfadfenderverbend en denne Lender verboda worda, wo Deitschland besetzt ghet hot.",🔎
,,,Zweete Wältchrieg,TRUE,"Vu dr Siger vum Zweete Wältchrieg isch Eschtrych wider as aigeständige Staat ufgrichtet wore, anne 1955 het Eschtrych derno noch em Änd vu dr Bsatzig sy duurendi Neutralität verchindet un isch dr Verainte Natione bydrätte.",🔎
,,,Zwoata Wältkriag,TRUE,"Noch'm Zwoata Wältkriag hots zwoa größare ""Wäalla vo Iwandrunga"" gea, was erklärt, warum's zwüscha 1923 und 1951 und zwüscha 1961 und 1971 an Bevölkerungsschprung gea hot.",🔎
,,,Zwäite Wältchriäg,TRUE,I dr Ziit nach em Zwäite Wältchriäg het d Isebaan e vill grössers Vercheersuufkomme z bewältige gchaa als früecher.,🔎
,,,Zwaide Wäldchrieg,TRUE,Noch em Zwaide Wäldchrieg hed s Ouschtal ane 1948 e autonome Sonderstatus griegd.,🔎
,,,zweite Wealtkriag,FALSE,"Im zweite Wealtkriag hot a viel ibr d'Allgaier Städt und Kunschtdenkmälr aufgschriebe, und weage seinr Gwitztheit isch'es ihm meeglich gwea, viele Kunschtwerk aus de deitsche Großschtädt in Kapella, Schtadl und andre, heit dät ma sage, „Depots“ auszumlagre, wo se dann de Kriag und d'Besatzung guat ibrstande händ.",🔎
,,,Zwote Weltkrieg,TRUE,"Sither isch s Turnier (mit Uusnahm vo 1942 un 1946, wägen nem Zwote Weltkrieg) alli vier Johr ustrage worde.",🔎
,,,Zweite Weltchireg,FALSE,"Wo die Alliierte im Zweite Weltchireg im Früehjohr 1945 bi Brisach dr Rhi yberquert hän, isch d Stadt dur Artilleriefyr zue 85 Prozent zerstört worre.",🔎
,,,Zwaite Weltchrieg,TRUE,"Nach em Zwaite Weltchrieg mit sine verheerende Folge für Europa isch d Idee ufcho, ma chönnt en noie Chrieg verhindere, we ma d Wirtschaftsberiich, wo für d Rüschtig wichtig sin, so duet vernetze, dass e noii Ufrüschtig gar nöd möglich isch.",🔎
,,,Zwöite Wäutchrieg,TRUE,"Amerika het sich ersch umi vouständig erhout ghäbe, wo si wärent um Zwöite Wäutchrieg massiv hii afa uufrüschte.",🔎
,,,Zwäite Wältchrieg,TRUE,1941 isch dr Vatter wärend em Zwäite Wältchrieg im Kampf gege britischi Druppe ums Läbe koo.,🔎
,,,Zweitè Wältkrièg,TRUE,"Diè dütsch Baureiè 52 isch è erheblich voeifachti Version vo dè Güèterzuglok-Baureiè 50 mit dè Achsfolg 1'E gsi, von wellerè zwischè 1942 un 1945 öppè 6500 Stugg für dè erhöhti Transportbedarf im Zweitè Wältkrièg baut worrè sin.",🔎
,,,Zweete Weltchrieg,TRUE,"Jänner 1945, dr Dag, vu s Konzentrationslager Auschwitz dur di Rot Armee im letschte Johr vum Zweete Weltchrieg befreit woren isch.",🔎
,,,zwoata Weltkriag,FALSE,"Vorm zwoata Weltkriag händ do oh viile Dütsche, die sognannta Donauschwoba glebt.",🔎
,,,Zwoide Weltkriag,TRUE,"Sebdember 1944, wia dr Zwoide Weltkriag voll tobt hôt, hend da Kauffmann – grad amôl fenf Däg nôch seim 43.",🔎
,,,Zweete Chrieg,FALSE,Im Zweete Chrieg fallt dr Wolfgang an sym 20.,🔎
,,,Zweet Weltkrieg,TRUE,"Wu de Zweet Weltkrieg aagfange het, isch er vier Johr alt gsii.",🔎
,,,Zweede Wältchrieg,FALSE,Noch em Zweede Wältchrieg het s Augschtdal anne 1948 e autonome Sonderstatus griegt.,🔎
,,,Zweit Wältchrieg,TRUE,"1939–1945: D Schwiz überstoht dr Zweit Wältchrieg nach dr Armee-Mobilisierig besser als dr Erscht, dank dr «Geischtige Landesverteidigung», ere bessere Planig und Rationierig vo wichtige Güeter, soziale Massnahme zur Understützig vo de Soldate und ihre Familie.",🔎
,,,zwöite Wäutchrieg,FALSE,"In Oscht- wie ou in Weschtdüütschland het mer nach em zwöite Wäutchrieg ganz vili glichi u eifachi u liechti Triibwäge bout, wo us viune Bouteili bout worde si, wo o im Laschtwage- und Outobusbou i glicher oder ähnlecher Form verwändet worde si.",🔎
,,,1939-45ger Kriag,FALSE,"Noh n'm 1914-18ner Kriag esch's Elsàss weder Frànzesch gseh, warend'm 1939-45ger Kriag Ditsch, zitter àn a 45 esch's Elsàss weder Frànzesch.",🔎
,,,Zweit,FALSE,"No-n-emol e Zerstörig hät im Mai 1854 durch e Brand stattgfunde, genauso durch de Erscht und Zweit Wältchrieg.",🔎
,,,2. Wältchrièg,FALSE,"ig-Genre Marsch, Polka un Walzer us dè Zit vor èm 2. Wältchrièg git für alli Saxophon-Regischter keini Stimmè (Al",🔎
,,,Zweite Wätchrieg,TRUE,Während m Zweite Wätchrieg isch d Tschechoslowakei von de Landcharte Europas verschwunde.,🔎
,,,Zweet Chrieg,FALSE,"S Elässisch Theater het bis in dr erschte Johr vum Zweet Chrieg gspiilt, ab 1941 isch s yygstellt woore, wel all mee Aktivi in Chrieg yyzooge woore sin.",🔎
,,,Zweit Wältgriäg,TRUE,"Wu dr Zweit Wältgriäg üsbroche isch, het mer nimmi kenne d Aüge drvor verschliäße, ass eso e Iisatz gfährlig isch: dr Thürer isch uf dr Schwarze Lischte vum Nazi-Reschiim witt obe gstande.",🔎
,,,zwåeda Wäldgriag,FALSE,Nåch-m zwåeda Wäldgriag isch dor Flägga schdarg nuffgwaggsa uff d Fildorhochfleche.,🔎
,,,zweite Wältgriäg,FALSE,Im zweite Wältgriäg sin vor allem sini Sonnet gege Greßewahn un Griäg vu Hand zu Hand gä wore.,🔎
,,,Chreg,FALSE,Noch em Chreg het dr Heinemann im Oktober 1945 mit andere Rotsverdrätter vu dr Evangelische Chilche z Dytschland (EKD) s Stuegerter Schuldbekänntnis unterschribe.,🔎
,,,iizooge,FALSE,"S Duo het sich drennt, wo dr Trenet iizooge worde isch.",🔎
,,,Zwäte Weltchrieg,TRUE,"Noch äm Zwäte Weltchrieg, wos mit de Wirtschaft ufe gange isch, sind än Huffe Nochkomme vo Puurefamilie i die schtädtische Regione im Mittelland zoge.",🔎
,,,Zweit Wältkriäg,TRUE,"Des Stick isch bis in dr Zweit Wältkriäg nii gspiilt wore un beliäbt gsii, isch aber vum Propagandaminischter Goebbels as ""Angriff auf die Tränendrüsen"" verspottet wore.",🔎
,,,Zweit Weltchrieg,TRUE,"De Hitler het de Zweit Weltchrieg entfesslet und het die systematisch Entrechtig und Ermordig vode europäische Jude betriibe und öbbe 6 Millione von enä lo umbringe, und d Zigüüner (Roma, Sinti) verfolgt und Hundertduusigi von enä lo ermorde.",🔎
,,,Zweete Weltkchrieg,TRUE,No dr dytsche Bsetzig vu Frankrych im Zweete Weltkchrieg anne 1940 isch Madagaskar zerscht vun ere vichydrei Kolonialverwaltig beherrscht gsii.,🔎
,,,zweita Waltkriag,TRUE,Im Johr 1918 isch widder es Französische zur Amt- und Unterrichtssproch worre und im zweita Waltkriag widder d deutsche Sproch.,🔎
,,,zweite Weltkrieg,FALSE,Dr Liberalisierungsbegriff in dr Wirtschaft isch noch em zweite Weltkrieg durich d OECD prägt worre.,🔎
,,,Zweete Wältkrieg,TRUE,"Wu s Dorf im Zweete Wältkrieg bumbardiert wore isch, isch er mit sine Eltere un andere Dorfbewohner uf Guetich ins Elzdal un speter uf Spoachenga evakuiert wore.",🔎
,,,Zweute Wältchrieg,TRUE,Nach em Zweute Wältchrieg isch d tschechoslowakischi Kultur neu formiert worde.,🔎
,,,Zweita Weltkriag,TRUE,Vor am Zweita Weltkriag sin dia Vorbereitiga meistens vo da Junga us am Dorf gmacht worra.,🔎
,,,Zweiten Weltkrieg,FALSE,S Land Rhyland-Pfalz isch noch em Zweiten Weltkrieg am 30.,🔎
,,,zwoitem Wältchrieg,FALSE,"Karate esch e japanischi Budo-Kampfkunst, wo sich sit Ändi zwoitem Wältchrieg über d Wält verbreitet het.",🔎
,,,Zweite Wæltkrieg,TRUE,70 % vo de Gebäude insgsamt und fast alli in de Innestadt sin im Zweite Wæltkrieg zerstört worre.,🔎
,,,Griäg,FALSE,"Im Innere vum Dritte Rich sin im Griäg scho alli grischtlige Verläg zuegmacht gsii, dr einzig, wu no legal publiziäre het kenne, isch dr Alsatia-Verlag z Colmer im Elsass gsii.",🔎
,,,Zwait Weltchrieg,FALSE,Wäred em Zwait Weltchrieg isch Santorini vo 1941-1944 vo tütsche und italienische Truppe bsetzt gsii.,🔎
,,,Zwäite Wältchreg,TRUE,"Am Ändi vo de 1930er Joor isch au d Daubstummenaastalt Rieche entstande und wääred em Zwäite Wältchreg zsämme mit em Ernst und Paul Vischer und em Hermann Baur s Bürgerspiddaal, wo äini vo de groosse Spiddaalbaute in sinere Zit gsi isch.",🔎
,,,Zweite Wältkrieg,TRUE,"Di zwei andere Kehler Forts, Bose und Kirchbach, sin noch em Zweite Wältkrieg gsprengt worre.",🔎
,,,Zweete Wätchrieg,TRUE,"Wie im Erschte sin au im Zweete Wätchrieg Obervoltaer as Soldate bi dr Ainhalte vu dr sognännte Senegalschitze ""(tirailleurs sénégalais)"" fir Frankrych derby gsii.",🔎
,,,Chriegszitt,FALSE,"Die beede Seeje sind i de Chriegszitt starch uusgfischet woore und d Industrilisierig het denn no de Rest ggee, well Blaalig recht empfindlich uf Wasserverschmutzig und Öberdüngig reagieret.",🔎
,,,Zwäiten Wältchrieg,FALSE,"Ursprünglig het er sich nume uf d Chrieg bezooge, wo noch em Zwäiten Wältchrieg usbroche si, und wo d USA und iiri Verbündete uf dr äinte Site, und d Sowjetunion und iiri Verbündete (dr so genannt ""Ostblock"") uf dr andere Site, iiri geopolitische und ideologische Inträssekomflikt in Drittstaate milidäärisch usdräit häi.",🔎
,,,Zweite Weltchrieg,TRUE,"Si Behörde, s Regierigspräsidium, isch sit sällem Zittpunkt fier s Biit vum ehemolige Bundesland Bade (Hauptstadt Friburg) zueständig gsi, wo nochem Zweite Weltchrieg us dr französische Besatzigszone hervorgange isch.",🔎
,,,Zweiten Weltkrieges,FALSE,"Nõch Endi vom Zweiten Weltkrieges 1945 sin Deil vo dè Dütschè Rychsbaan, wo ußerhalb vo dè im Potsdamer Abchõ feschtglaitè neuè dütschè Gränzè glegè sin, i s Eigèdum un d Vowaltig vo dè jewyligè Staatè übber, auf dennè irem Territorium si sich ab 1945 befundè hèn.",🔎
,,,Zweitu Wäältchrieg,FALSE,"Z Champex hets en bsunners groosse Alpupflanzugaartu, wa 1925 gigründute cho isch, mit mee wa 2000 Soorte va Bäärgpflanze Am Süüdrand vaner Heechi va Champex het d Schwiz im Zweitu Wäältchrieg en Feschtig fer d Artillerii mit 16 Kanoone im Bäärg igrichtut.",🔎
,,,Zweita Waltkriag,TRUE,"Küüm ìsch dr Adrien Zeller uf d Walt kumma, ìsch s Elsàss ditsch worra un sina Fàmìlia ìsch ìn Châteauroux, ìm Frànkrìch, ge wàndla, wahrem Zweita Waltkriag.",🔎
,,,Zwöiti Wältchrieg,TRUE,"Nach däm der Zwöiti Wältchrieg agfange het, het sech der BC Augsburg u der SSV Schwabe Augsburg z erscht zu nere Chriegssportgmeinschaft zämegschlosse.",🔎
,,,Zweita Waltkriej,TRUE,Dr Adrien Finck ìsch ein vun dr wichtischte elsassiche Dìchter noch em Zweita Waltkriej gsin.,🔎
,,,zweite Wältchrieg,FALSE,"Am Aafang vom zweite Wältchrieg het dr Masson z Spanie gläbt, wo die Dütsche immer meh vo Europa eroberet hai, isch er 1942 in d USA emigriert und het au e zitlang uf Martinique gläbt.",🔎
,,,Zwöite Wältchrieg,TRUE,"Wil mer tüütsch z Tüütschland bis 1941 hüüffig no mit Fraktur gschribe häd, isch mer sich s langi ſ gwonet gsi und drum au nach em Zwöite Wältchrieg no Tekschte mit emne längen ſ ddruckt worde.",🔎
,,,Zwaite Wältchrieg,TRUE,Si het as kulturells und wirtschaftligs Zentrum noch em Zwaite Wältchrieg Millione vo Lüt us Anatolie aazooge.,🔎
,,,zwaidi Weltkrieg,FALSE,Im zwaidi Weltkrieg isch Kuppene reladiv ungschore davukomme.,🔎
,,,Zweete Weltkrieg,TRUE,"In de Zit vum Zweete Weltkrieg het s nimi vil Spiil gää, anne 1944 sin Spiil endgiltig iigstellt wore.",🔎
,,,zweute Wältchrieg,TRUE,Är het d Gawallery-Regrutteschuel im Schache z Aarau gmacht und isch im zweute Wältchrieg an dr Grenze im Bärner-Jura schtazioniert gsi.,🔎
,,,Zwaiter Waltkriag,TRUE,Sitter 1941 hann d’ Ärragnisser vum Zwaiter Waltkriag d’ Àrwet ìm Kongrass gepräägt.,🔎
,,,Zweita Wealtkriag,TRUE,233 Getzner hond im Zweita Wealtkriag (1939–1945) s Leaba loh.,🔎
,,,Zweide Weldkriig,TRUE,Im Zweide Weldkriig isch des au eins vu de Hymne vu de Jüdische Partisaner gsi.,🔎
,,,Zwäte Wältchrieg,TRUE,"Wääred em Zwäte Wältchrieg het dr Bethe, wo 1933 vor de Nazi us Dütschland het müesse flüchte, am Manhattan-Projekt gschafft, wo z Los Alamos die erste Atombombe entwigglet het.",🔎
,,,Zweite Weltkriej,TRUE,Im Zweite Weltkriej isch er wii vili Elsässer in d' ditschi Armee zwàngsrekrutiert worde.,🔎
,,,Zwoata Wäaltkriag,TRUE,"Im Zwoata Wäaltkriag hond d’Japaner da Pazifik bis ume noch Kiribati erobarat, ab auf Tuvalu, Nukufetau und Nanumea sind d’Amis zersch ko.",🔎
,,,zweiti Weltchrieg,FALSE,"D Politik isch immer es wichtigs Gschprächsthema gsii i dr Familie, grad au dur de Nationalsozialismus und de zweiti Weltchrieg.",🔎
,,,Zwete Waltkriej,TRUE,"We s Elsàss im Zwete Waltkriej bsetzt gsin ésch, hàt s bi Schirmeck zwei nàtionalsozialistische Làjer gan: S KZ Nàswil-Struthof ìsch vun 1941 bìs 1944 s einzi Konzentrationslàjer z Frànkrich gsin, s Sicherungslàjer Vorbruck-Schirmeck ìsch vun 1940 bìs 1944 fér d Umerziehung vun Elsasser un Lothringer gsi, we Wéderstànd gleischtet hàn.",🔎
,,,Zwoite Weltkrieg,TRUE,"Noch em Zwoite Weltkrieg hot er zerscht e Redaktionsvolontariat und no e Stell als Redakteer i de ""Deutsche Bodensee-Zeitung"" in Konstanz gkrieht.",🔎
,,,Zwoeda Weltkriag,TRUE,De sell hôt nôch-em Zwoeda Weltkriag da Nama „Psychiatrisches Landeskrankenhaus“ kriagt ond hoeßt heit „Zentrum für Psychiatrie der Münsterklinik Zwiefalten“.,🔎
,,,Zwäit Wältchrieg,TRUE,"Wo dr Zwäit Wältchrieg usbrochen isch, het dr Stefan Zweig die britischi Staatsbürgerschaft aagnoo.",🔎
,,,zweide Wältchrieg,FALSE,Noch em zweide Wältchrieg hett sich des Dorf dann zue ere ghobene Wohngmei entwicklet.,🔎
,,,Zweite Weltkrieg,TRUE,Wegem Zweite Weltkrieg isch selli Weltuusstellung uusgfalle und s EUR-Viertel isch erscht noch 1950 fertig baut worre.,🔎
4254,Rhinau,Rhinài,Rhiinàui,TRUE,"Sa hàt z’äärscht uff Rhiinàui wälla wàndla, àwwer dr Bìrgermaischter hàt s’ Projakt àbgleehnt.",🔎
,,,Rhinàui,TRUE,"Witterscht ìm Norda sìn d kleinera Schlìnga mìt'ra einziga Schliaßa, ìn da folgenda Orta: Màrckolsa, Rhinàui, Geerschte, Stroßburi, Gàmbse, Iffezheim .",🔎
4255,Lengnau BE,Längnou BE,Längnau,TRUE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,Längnou,TRUE,"D Nachburgmeinde si Meieried, Saafnere, Meinisbeerg, Rüti bi Büre, Längnou, Oberwiil, Diessbe u Dotzige im Kanton Bärn u Gränche u Schnottu im Kanton Solothurn.",🔎
4256,Heidelberger Akademie der Wissenschaften,Haidelbercher Akademy vu dr Wisseschafte,Haidelbärger Akademy vu dr Wisseschafte,TRUE,Anne 1981 isch dr Schulin ordeli Mitglid vu dr Haidelbärger Akademy vu dr Wisseschafte gsii.,🔎
,,,Haidelbercher Akademy vu dr Wissehschafte,TRUE,Syter anne 1995 isch si oordeli Mitgliid vu dr Haidelbercher Akademy vu dr Wissehschafte gsii.,🔎
4257,Bad Wildbad,Bad Wildbad,Wildbad,FALSE,"Ufsää het anne 1367 dr Iberfall vum Grof Wolf vu Eberstein uf dr Eberhard erregt, bi me Ufenthalt „im Wildbad“ (vermuetli Wildbad oder Teinach).",🔎
,,,Wildbad em Schwarzwald,FALSE,Nochher kommt se en d Kur noch Wildbad em Schwarzwald.,🔎
,,,Calmbach,FALSE,"Dor wäsdliche Dåel vom Graes wird vo dor graosa ond vo dor glaene Enz durchflossa, dia må sich en Calmbach zor Enz voraeniged.",🔎
4258,Diaspora,Diaspora,diasporische,FALSE,D Zueghörigkeit vom ene Individuum zun ere ethnische Gruppe isch vilschichtig und im Kontext vo Migration und diasporische Realitäte mänggisch au nit eideutig.,🔎
,,,Diaschbora,TRUE,"Das isch dr Afang gsi vo dr Diaschbora, wo in dr jüdische Dradition die Babylonisch Gfangeschaft häisst.",🔎
,,,Uslandsgmäinschafte,FALSE,"Inzest isch vor allem früener zimlig verbräitet gsi, zum Bischbil under noche Bluetsverwandte im öiropäische Hoochaadel, in abgläägene ländlige Gegende oder in Uslandsgmäinschafte.",🔎
4259,Ptolemäer,Ptolemäer,ptolemäische König,FALSE,Dr Diodorus Siculus beschriibt s däglige Läbe vo de ptolemäische König.,🔎
,,,ptolemäische,FALSE,"D Ablösig vom ptolemäische geozentrische durs heliozentrische Weltbild vom Nikolaus Kopernikus und die Flucht vo viilne griechische Glehrte und andere Leischtigsträger in Weschte, wo mit dr Erschtürmig vo Konschtantinopel durs Osmanische Riich verbunden isch, händ wiiteri Markierigspünkt uf underschiidliche Ebene bildet, wo de Paradigmewechsel vonere Ziitewendi begründe händ.",🔎
4260,Partito Nazionale Fascista,Partito Nazionale Fascista,PNF,FALSE,"De Mussolini hät im Novämber 1921 d ""Fasci"" i die Nationali Faschistischi Partei (PNF) umgewandelt.",🔎
,,,Faschistische Partei,FALSE,"Als Gründer vo de Italiänische Kampfbünd und de Faschistische Partei, wo 1921 us de Kampfbünd entstande isch, isch de Mussolini 1922 nach em Marsch uf Rom vom italiänische König Viktor Emanuel III. zum Ministerpräsidänt ernännt worde und hät ab 1925 e faschistischi Diktatur errichtet und die andere politische Parteie 1928 verbote.",🔎
4261,Titterten,Ditterte,Dittere,TRUE,"Wägem sehr verzettlete Gmeinibann gränzt Niiderdorf zuedäm au an Bämbel, Dittere, Arbetschwyl, Buebedorf und Lampebrg.",🔎
,,,Titterte,TRUE,"D Ruine lit zwüsche Reigoldswil und Titterte, uf eme Felsvorsprung.",🔎
4262,Ruinaulta,Groosse Abbruch,grosse Rhyschlucht,FALSE,Und anderthalb Kilometer wyter unde mündet dr Fluss i dr grosse Rhyschlucht in Vorderrhy.,🔎
,,,Rhyschlucht,FALSE,"Uf dr Weschtsyte under däm lange Bärgmassiiv lauft d Gmaindgränze im Versamertobel under em Walserdorf Versam dur d Rabiusa, dr Näbefluss vom Vorderrhy, wo us em Safietaal obenabe und i dr grosse Rhyschlucht (Rätoromanisch ""Ruinaulta,"" das heisst uf Dütsch: ""höche Felsabbruch"") zum Vorderrhy chunt.",🔎
4263,Basler Kantonalbank,Baasler Kantonaalbangg,Baasler Kantonaalbank,TRUE,Er isch au im Bürgergmändiroot gsässe und im Bankroot vo dr Baasler Kantonaalbank.,🔎
,,,Baasler Kantonalbank,TRUE,"S Huus lit grad näben em «Huus zum Paradiis» im Baasler Banke- und Versicherigskwardier zwüsche dr Baasler Kantonalbank und dr UBS und isch dr Sitz vo dr «Fondation Thorens», wo Künstler in Noot understützt.",🔎
,,,Basler Kantonalbangg,TRUE,"D Basler Kantonalbangg, en effetligrächtligs Inschtidut, isch 1899 grindet woorde.",🔎
,,,Baasler Kantonalbangg,TRUE,"Vo 1956 bis 1980 isch er im Bankroot vo dr Baasler Kantonalbangg gsi, vo 1964 bis 1980 im Dänggmolroot Baasel-Stadt.",🔎
4264,Pjotr Iljitsch Tschaikowski,Pjotr Iljitsch Tschaikowski,Tschaikowski,FALSE,"Jalta isch wege sim milde Klima e biliebte Feri- und Kurort und meriri russischi Künstler hend z Jalta glebt, so de Musiker Tschaikowski und d Schriftsteller Tschechow und Tolstoi.",🔎
,,,Peter Tschaikowsky,FALSE,"Deert het si anne 1957 im ""Schwanensee"" vum Peter Tschaikowsky unter dr Reschy vum Wazlaw Orlikowsky debütiert.",🔎
4265,Unterengstringen,Underäischtrige,Nideräischtrige,FALSE,"Es isch e chlini Enklave im Kanton Züri, ringsume isch de Gmeindsbann vo Nideräischtrige.",🔎
,,,Underäigschtrige,TRUE,S Chlooschter Fahr isch es Benediktinerinnechlooschter bi Underäigschtrige im Limettal.,🔎
4266,Münsingen (Württemberg),Mensenga,Münsinge,TRUE,"De Ludwig I. het de Uracher Teil kriegt mit de Städt Balinge, Calw, Herreberg, Münsinge, Tuttlinge un Tübinge.",🔎
,,,Minsenga,TRUE,"A paar oinzelne Gmoinda von de Krois Biberach ond Minsenga send au no zomm Alb-Donau-Krois komma ond a paar Gmoinda vom Krois Ehinga san zu Biberach komma, außerdem no zwoi Gmoinda vom Krois Ulm zom Krois Geppenga.",🔎
,,,Münsige,TRUE,"D Nachbergmeindä vo Chonufinge si Häutlige, Freimettige, Niderhünige, Mirchu, Grosshöchstette, Schlosswiu u Münsige.",🔎
,,,Mensenge,TRUE,"Dr Stuegerter Deil unter em Ulrich V. het unter andrem d Städt Cannstatt, Geppenge, Marbach, Neiffe, Nirtenge, Schorndorf un Woeblenge umfasst; zum Uracher Deil unter em Ludwig I. hän unter andrem d Städt Balenge, Calp, Herreberg, Mensenge, Duttlenge un Dibenge ghert.",🔎
4267,Wiener Klassik,Wiener Klassik,Wyner Klassik,TRUE,"Fascht alli Meischter vo dè Wyner Klassik un au villi Komponischtè uss spôtèrè Epochè hèn ""türkischi Musig"" zityrt.",🔎
,,,Klassik,FALSE,Mai 1809 z'Wien) isch e füehrende östriichischer Komponist vu dr Wiener Klassik gsi.,🔎
,,,klassischè Musig,FALSE,"I dè klassischè Musig, i dè Ländlermusig un i dè Blõsmusig wörd d Klarinettè dõngegè traditionèll mit èm möglichscht graadè, konschtantè Dòn gschpillt.",🔎
,,,klassischè,FALSE,I dè modernè populärè Musig sowiè im Schlagwärch von èm klassischè Orcheschter wörrèd d Perkussionsinschtrumänt unabhängig vo dè Zämmèghörigkeit bzgl.,🔎
,,,klassische Stiil,FALSE,D Sinfonii gältet as e rife Usdruck vom klassische Stiil im spoote 18.,🔎
4268,"Richard Boyle, 3. Earl of Burlington","Richard Boyle, 3. Earl of Burlington",Lord Burlington,FALSE,Die bäiden häi für e Kardinals Ottoboni gschafft und denn für e Lord Burlington.,🔎
,,,Earl of Burlington,FALSE,Denn het er drei Joor lang bim Earl of Burlington in dr Nööchi vo London (Piccadilly) gwoont.,🔎
4269,Verstärker (Elektrotechnik),Versterker,Voschtärkè,FALSE," Èn Transischtor isch è elegtronischs Bauelemènt zum Schaaltè un Voschtärkè vo elegtrischè Signaal, ohni deby mechanischi Bewegigè uuszfüürè.",🔎
,,,Versterkerschaltige,FALSE,"Under Elektronik (""Leer vo dr Stüürig vo Elektrone"") verstoot mä alli Vorgäng in Stüür-, Reegel- und Versterkerschaltige und d Vorgäng in de Bauelimänt, wo drfür verwändet wärde.",🔎
,,,versterke,FALSE,"Elektroonerööre wärde brucht zum elektrischi Signal z erzüüge, gliichzrichde, z versterke oder z moduliere.",🔎
,,,versterkt,FALSE,"""keyboard"" []: Dastatur) im witere Sinn isch en elektrofons Dasteinstrumänt, wo sich us de elektronische Piano und Orgle entwigglet het und wo d Döön von em elektro-mechanisch, elektronisch oder digital erzügt und versterkt wärde.",🔎
4270,Gottfried von Straßburg,Gopfriid vo Stroossburg,Gottfrid vo Strassburg,TRUE,"Zu de bekanntischte mittelhochdüütsche Dichtige ghöred s Niebelungelied, dr „Parzival“ vom Wolfram vo Eschebach, dr „Tristan“ vom Gottfrid vo Strassburg, d Gedicht vom Walther vo dr Vogelweide und dr Minnesang.",🔎
,,,Gottfrid vo Stroossburg,TRUE,"De Gottfrid vo Stroossburg dichtet i sim ""Tristan"", as d Quelle vom Pegasus Wiishait gebi.",🔎
4271,Rheinknie,Rhyknǜǜ,Rhychnü,TRUE,"Das grosse, uf eme markante Rhychnü glägene Melmer Fäld gilt als ""Chornchammere vom Fricktal"".",🔎
,,,Rhiichneu,TRUE,"Dr östligi Chordeil lit uf ere ufgschüttete Terrasse, wo fast 20 Meter hoch isch und wo mä re d Pfalz sait, vo wo us mä e wiitläufige Blick uf ä Rhii und s Rhiichneu het.",🔎
,,,Rhychneu,TRUE,"Dr Rhy macht im Berych vo dr Stadt – im Tal zwische de Vorhöchene vom Schwarzwald und em Schwyzer Jura – e Booge gege rächts, däm sait mä s «Rhychneu».",🔎
,,,Rhyknüü,TRUE,Im Rhyknüü z Basel änderet dr Rhy sini Richtig vo weschtwärts noch Norde durch die Oberrhynischi Tiefebeni.,🔎
,,,Rhyknüè,TRUE,"(Am Ènd vom Pliozän hèt sich sellè Stròm denn im immer düèfer absinkendè Rhygrabbè un dè Nordsee zuègwendet, vo dört a s Basler Rhyknüè bildend.)",🔎
,,,Rhinknii,TRUE,"Hite isch s Basler Rhinknii dr Ybrgang vum Hochrhin zum Oberrhein, wu d Hauptfliassrichtig sich noch Nordeändert un sich d Landschaft vum hochrhinische Schichtschduafeland zum braide Grabebruch vum Oberrhingrabe hi öffnet.",🔎
,,,Rhyykney,TRUE,"Usserdäm ligt s Rhyykney in dr Stadt Basel, wo dr Birsig in Rhyy fliesst und dr Rhyy e Knick macht.",🔎
4272,Adriatisches Meer,S Adriatische Meer,Adria,FALSE,Im Weschte hät Albanie e Chüschte aa dr Adria un em Ionische Meer.,🔎
,,,Adriatische Meer,TRUE,"Italie gränzt im Norde ad Schwiiz und a Ööstriich, im Oste a Slowenie und as Adriatische Meer.",🔎
,,,Adriakischte,FALSE,"Si ghert zue dr UCI ProTour, ere Serie vu dr wichtigschte Radränne im Johr, wu anne 2005 yygfiert woren isch, un syt 2009 zem UCI World Calendar S Etapperänne zwische dr weschtitalienische tyrrhenische Kischte un dr oschtitalienische Adriakischte bietet mit ihrem abwägsligsryyche Profil vor allem dr Sprinter un dr Allroundfahrer vil Megligkeite un het sich in dr Zwischezyt fescht etabliert näb em Etapperänne Paris–Nizza, wu glyychzytig uusdrait wird.",🔎
,,,Adriatisch Meer,TRUE,"Westlig vù sällem Daal lìt s Dinari-Gebirg, wùù durch s Gebiet vù Montenegro bìs an s Adriatisch Meer längt, östlig devùù s Balkangebirg ùn di Serbische Karpate, sìì sìn durchzoge vù chleinere Flùssdäler ùn Becke.",🔎
,,,Küste vo dr Adria,FALSE,"Umbrie isch ursprünglig s Siidligsgebiet vo de Umbrer gsi, zwüsche Etrurie und dr Küste vo dr Adria.",🔎
,,,Adriaküste,FALSE,Ancona isch e Hafestadt an der italiänische Adriaküste.,🔎
,,,Adriatischs Meer,TRUE,"D' Halbinsel mit öbbe 502.000 km² Flächi (inklusiv vorglgerter Insle) wird an drei Siite dur Meere (Schwarzes Meer, Marmarameer, Ägäischs Meer, Ionischs Meer un Adriatischs Meer) begrenzt.",🔎
,,,oobere Adria,FALSE,Si lit am Golf vo Triest an dr oobere Adria diräkt an dr Gränze zwüsche Italie und Sloweenie.,🔎
,,,Adriatische,FALSE,Apulie isch e Region vo Süditalie und liit am Adriatische und Ionische Meer.,🔎
4273,Ludwig XIV.,Louis XIV.,Sunnekünnij Louis XIV,FALSE,"s ditsche Strossburi vun de frànzeeschi Armee vum Sunnekünnij Louis XIV umstellt un gezwunge wore, de Toore ze effne. So ",🔎
,,,Louis XIV,FALSE,"àga dr Necha vu mehrera Lànder. 1679 het dr Kenig Louis XIV a Festung üs Hiniga, vum <",🔎
,,,Sunnekünnij,FALSE,"ffzenemme, àls dr Ort vor dr Basler Grenz untr'm ""Sunnekünnij"" én e frànzeeschi Feschtung uemgewàndelt wore-n-é",🔎
4274,Département,Département,frànzesische Départements,FALSE,S ghert zem Elsàss un ésch s 67. vun de frànzesische Départements in de àlfabetische Räiefolig.,🔎
,,,Départements,FALSE,D'hütige Départements sin absichtlig andersch zoge worre.,🔎
,,,Departement,FALSE,"De àlt Höiptstàdt Nantes àn d´untri Loire un ihri Gejend, de greescht Teil vum Departement Loire-Atlantique fehlt.",🔎
,,,franzesische Département,FALSE,S lyt im Side vu dr Bretagne un isch s 56. in dr alfabeetische Raiefolg vu dr franzesische Département.,🔎
,,,Départmänt,TRUE,"S Départemänt Aisne [] isch es französischs Départmänt, wo sin Name vom gliichnamige Fluss überchoo hät.",🔎
,,,Department,FALSE,"Z Frankrych isch d Präfektur () dè Amtsbezirk von èm Präfektè, sèllè Bezirk isch deggungsglych zum Department.",🔎
,,,Departemänt,TRUE,S Eidgenössische Juschtiz- und Polizeidepartemänt (EJPD) isch eis vo de sibe Departemänt vo dr Schwiizerische Landesregierig.,🔎
,,,franzesische Departemänt,FALSE,Es lyt im Südoschte vu dr Region Auvergne-Rhône-Alpes un isch s 38. in dr alfabeetische Raiefolg vu dr franzesische Departemänt.,🔎
,,,franzesische Départements,FALSE,S ghert zur Region Bourgogne-Franche-Comté un isch s 58. in dr alfabeetische Raiefolg vo de franzesische Départements.,🔎
4275,Vatikanstadt,Vatikan,Vatykaan,TRUE,Für e Bou vom Pètersdoom im Vatykaan het der Rönessangspapscht Leo X. müesse Gäut haa.,🔎
,,,Mons Vaticanus,FALSE,"Wil dr Petrus ebe vermuetli z Rom am Hoger Mons Vaticanus dr Märtyrertod gschtorben isch, het dr Bischof vo Rom scho im 3.",🔎
,,,Vatikanstaat,FALSE,"I irer Eigeständigkeit anerkännt sind: Andorra, Liechtestei, Malta, Monaco, San Marino und de Vatikanstaat.",🔎
,,,Vàtikàànschtàdt,FALSE,Dezamber 1965 ìn dr Vàtikàànschtàdt schtàttgfunda.,🔎
,,,Vatikanische Biblioteek,FALSE,"Do drfür isch si 1969 bis 1970 uf Rom, wo si im Schwiizer Institut het chönne woone und i dr Vatikanische Biblioteek forsche.",🔎
,,,Vàtikàn,TRUE,Ìm Vàtikàn hàt’r àls Beroter vum Schtààtssekretàriàt gschàfft; vu 1989 bis 1998 hàt’r dr Vàtikàn vertratta bi dr Orgànisàzion fìr d’ Sìcherhait un s’ Zammaschàffa ìm Öiropà (OSCE).,🔎
,,,Vàtikàànschtààt,FALSE,"Grààd nooh siinera Kreenung hàt’r d’ Nöitràliteet vum Vàtikàànschtààt ìm Kriag ärkläärt un hàt versüacht, ànna 1916 un 1917 Frììdaverfààhra zwìscha Diitschlànd un Frànkrììch iiz’laita.",🔎
,,,Vàtikànschtàdt,FALSE,"Vu 1972 bis 1980 hàt’r àm Schtààtsekretàriàt vum Hailiga Schtüahl ìn dr Vàtikànschtàdt gschàfft, wu-n-’r unteràndrem Sekretäär vum Schtààtssekretäär Kàrdinàl Jean Villot gsìì-n-ìsch.",🔎
4276,Johannes Gutenberg-Universität Mainz,Johannes Gutenberg-Universität Mainz,Johannes-Gutenberg-Universitet z Mainz,FALSE,Anne 1968 isch er uf dr Lehrstuel fir Dogmatik II an dr Kadolisch-Theologische Fakultet vu dr Johannes-Gutenberg-Universitet z Mainz gruefe wore.,🔎
,,,Universitet Mainz,FALSE,Vu 1978 bis 1981 het dr Rudolf Post as Wisseschaftlige Mitarbaiter am Dytsche Inschtitut an dr Universitet Mainz gschafft un het 1982 bim Wolfgang Kleiber zum Dr. phil.,🔎
,,,Johannes Gutenberg-Universität,FALSE,"Es isch dr Sitz vo dr Johannes Gutenberg-Universität, vom römisch-katholische Bistum Mainz und vo mehrere Färnseh- und Radioaastalten, wie vom Südwestrundfunk und em Zweite Dütsche Färnsehe.",🔎
,,,Uniwersitet Mainz,FALSE,No dr Schuel het er an dr Uniwersitet Mainz studiert.,🔎
,,,Uni Määnz,FALSE,Noch eme Abitur 1993 z Bad Berchzawre het er Räächtswisseschafte an dr Uni Määnz studiert.,🔎
,,,Universitdet Mainz,FALSE,"Derno het si bis 2007 Bolitik, Filosofy un Psichology an dr TU Darmstadt, dr Universitdet Mainz, dr Universitet Mannem un dr Universitet Salamanca z Spanie studiert.",🔎
,,,Universiteet Mainz,FALSE,Juni 2020) isch e dytsche Sproochwisseschaftler gsii un vu 1970 bis zue syre Emeritierig 1997 Brofässer fir Histoorischi Sproochwisseschaft an dr Universiteet Mainz.,🔎
4277,FC Zürich,FC Züri,FCZ,FALSE,De Stürmer chunnt uus de Nachwuchsabteilig vom FCZ.,🔎
,,,FC Züri Letzikids,FALSE,Ànna 2011 ìsch sa mìt 11 Joohra ìn dr FC Züri Letzikids gànga ge schpìela.,🔎
4278,Wissenschaft,Wüsseschaft,Wissâschaft,TRUE,"D Meteorologie isch d Wissâschaft von dr Atmosphäre, umgängsschbrôchlich kâ mâ Wettrkunde sagâ.",🔎
,,,wüsseschaftliche,FALSE,Dr Nobelpriis isch hüt di höchschti Uuszeichnig i dr wüsseschaftliche Welt.,🔎
,,,Wìssaschàftsiirìchtung,FALSE,NAS) ìsch a ukràinischa Wìssaschàftsiirìchtung z’ Kiew.,🔎
,,,Wüsseschaftszwiig,FALSE,"D Byzantinistik isch en interdisziplinäre Wüsseschaftszwiig, wo sich mit dr Gschicht, dr Kultuur, dr Religioon, dr Kunst, dr Wüsseschaft, dr Wirtschaft und dr Politik vom Byzantinische Riich beschäftigt.",🔎
,,,Wisseschaftler,FALSE,"e. V. isch e Verainigung vu Wisseschaftler, wu si di landeskundlig Erforschig vum alemannische Sproch- un Siidligsruum zum Zyyl gsetzt het.",🔎
,,,wisseschofdlich,FALSE,"D wisseschofdlich Diszeplin, wo sich mit de Erforschung vo giftige Subschdonze, irra Wirkung in verschiideni Dosisbrich un de Bhondlung vo Vagiftunge bschäfdigt, isch d Toxikologii.",🔎
,,,Wûssèschaftè,FALSE,"S Museum (griechisch μουσεῖον, ""mouseíon"", ""Musètempèl"") – urschprünglich ""s Heiligtum vo dè Musè"", welli Schutzgöttinnè vo dè Künscht, Kultur un Wûssèschaftè gsi sin – isch è Inschtitution, wo è Sammlung vo bedütsamè un lehrrychè odder exemplarischè Gegèschtänd uffbewaart, kategorisyrt, erforscht un Deil devò usschtellt (meischtens für d Öffentlichkeit).",🔎
,,,wüsseschaftlichi,FALSE,"Dezue ghöred insbesunderi literarischi, künschtlerischi, aber au wüsseschaftlichi Arbete und sit einiger Ziit au Software.",🔎
,,,Wìssaschàft,TRUE,"Sa ìntressiart sìch àn Mathematik un Wìssaschàft, bsunderscht Àschtronomii; ìn dam Bereich hàt sa ìhra Studia ààgfànga.",🔎
,,,Wüsseschafte,FALSE,"E Gägestand vaa däne beide Wüsseschafte synd di astronomische Objekt, waa sich am Tag- und Nachthimmel zeiged.",🔎
,,,wûssèschaft,FALSE,"Nõch Uffassig vom Dütschè Museumsbund vo 1978 darf è öffentlichs Museum keini kommerzielli Struktur uffwysè (sell gildet abber nit für Privatmuseè), muss fachlich gleitet un wûssèschaftlich betreut wörrè un è wûssenschaftlichi Sammlig füürè.",🔎
,,,Wǜssèschaft,TRUE,"Auguscht isch uff sellèm Kongrèss è Resolution voabschydet worrè, wo feschtghaaltè hèt, ""„that this Congress record its opinion that the exploration of the Antarctic regions is the greatest piece of geographical exploration still to be undertaken“"", un hèt diè Wǜssèschaftler vo dè Wält uffgforderèt, Expeditionè dörthy z blaanè.",🔎
,,,wüsseschaftlige,FALSE,Die konventionelli Medizin basiert uf wüsseschaftlige Prinzipie und wird an Universitete unterrichtet und siini Praktiker wärde staatlig brüeft und lizensiert.,🔎
,,,wüsseschaftlig,FALSE,isch d Bruefs- und Standesbezäichnig für wüsseschaftlig usbildeti Fachlüt uf technischem Gebiet.,🔎
,,,Wüsseschaftler,FALSE,"Novämber 1716 z Hannover) isch e dütsche Filosoof, Wüsseschaftler, Mathematiker, Diplomat, Füüsiker, Historiker, Politiker, Bibliothekar und Dokter vom wältlige und vom Chillerächt in dr früeje Ufkläärig gsi.",🔎
,,,wüsseschaftligi,FALSE,Zun ere sachgrächte Dütig vo juristische Teggst ghöört die wüsseschaftligi Beschäftigung drmit wie d Rächtskwelle und Norme entstande si und aagwändet wärde.,🔎
,,,wisseschafdlige,FALSE,Linguischdig odr Schprochwisseschafde isch s wisseschafdlige Schdudiere vu de menschlige Schproch.,🔎
,,,Wisseschafte,FALSE,Das het sich sowohl uf d Wisseschafte wie aber au uf d Religion und Weltaaschauig bezoge - dr Positivismus isch entschprechend dr damalige materialistische Ziitströmig atheistisch gsii.,🔎
,,,Wûssèschaft,TRUE,"Museology isch im èchtè Sinn è Wûssèschaft, wo sich mit èm Phänomeen vo dè Musealidät befassè duèt.",🔎
,,,Wisseschaft,TRUE,Écologii isch d Wisseschaft vum Hüshalt vu dr Nadür.,🔎
,,,Forschig,FALSE,"D Forschig het sech dra gwöönt, d Gschichtskwelle mit ere systematische Kwellekritik z dokumäntiere, ass me sicher isch, drus die richtige Schlüss über d Vergangeheit z ziee.",🔎
4279,Zugewandter Ort,Zuegwandte Ort,Zuegwandten Oort,FALSE,"Me het dra welle erinnere, ass Rautweil en alte Zuegwandten Oort vo de Äidgnosse gsi isch.",🔎
,,,zuegwandten Ort,FALSE,"Die drizäh Ort si gsi: Nit mitzehlt si sälli Deil vo der Eidgenosseschaft, wo nit gliichberächtigt gsi si, nämlig die zuegwandten Ort, d Unterdanegebiet vo de einzelne Ort und die gemeine Herrschafte.",🔎
,,,Zugwandter Ort,TRUE,So het Murte sit 1353 als Zugwandter Ort vo de Eidgenossenschaft ghört.,🔎
,,,zuegwandte Ort,TRUE,"Graubünde, denn no die Drei Bünd, wo ä zuegwandte Ort gsi si, isch noch em Veltliner Protestantemord im Chrieg verwicklet worde.",🔎
,,,Zuegwandten Ort,FALSE,Die eidgenössische Verbündete vom Zuegwandten Ort Biel hai däm zuegluegt ohni öbbis z mache.,🔎
,,,zuegwandte,FALSE,"D Landsgmäindkantöön Uri, Schwyz, Nidwalde, Zug und Glarus und die zuegwandte suwerääne Republike Wallis und die Drei Bünd (s hütige Graubünde) häi die nöiji Verfassig abgleent.",🔎
,,,Zuegewandti Ort,FALSE,Sit 1497/98 si die Drei Bünd as Zuegewandti Ort mit dr Äidgenosseschaft verbündet gsi.,🔎
,,,zuegwandti Ort,FALSE,"Verbündeti, wo nonig Vollmitglidr i de Eidgnosseschaft gsi sind, hätt mer als zuegwandti Ort bezeichnet.",🔎
4280,Taurusgebirge,Tauros,Innere Taurusgebirg,FALSE,Die bäide Kwellflüss häi iiri Kwelle in dr Türkei im Innere Taurusgebirg und fliesse zimlig parallel gege Weste.,🔎
,,,Taurus,FALSE,April 1143 im Taurus) isch dr byzantinisch Kaiser vo 1118 bis zu sim Dood gsi.,🔎
,,,Südost-Taurus,FALSE,D Kwelle si im Südost-Taurus im Oste vo dr Türkei.,🔎
4281,Fluh,Flüè,Flue,TRUE,S Mundartwort «Flue» isch i dr Schwiiz wyt vrbreitet für markanti Felse.,🔎
,,,Flühè,TRUE,"100 m obberhalb vo dè Wylergrabbè-Mündig nennt mò wäg dè beidsitig senkrächt abbèkeièndè ""Flühè"" nõch irem Erzüüger ""Wuètèflüè"".",🔎
4282,Alb-Donau-Kreis,Alb-Donau-Krois,Alb-Doane-Krois,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern.",🔎
,,,Alb-Donao-Graes,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
,,,Alb-Done-Chrais,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Reidlenga ùn dr Alb-Done-Chrais, im Siide an dr Landchrais Raveschburg ùn im Siidweschde ùn Weschde an dr Landchrais Semmerenga.",🔎
,,,Alb-Donau-Groes,TRUE,"Nochbergmoeda send d Stadt Gẽänge em Norda, Sõõde em Oschta, d bayerisch Stadt Genzburg em Sida ond Aoschtelfenge em Alb-Donau-Groes ond d Stadt Herbrechtenga em Weschta.",🔎
,,,Alb-Dona-Krois,TRUE,"""Blaustein"") isch a Schdat em Alb-Dona-Krois en Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Alb-Donau-Chrais,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Oschtalbchrais, im Siide an dr Alb-Donau-Chrais ùn im Weschde an dr Landchrais Geppenga.",🔎
,,,Alb-Done-Kroes,TRUE,"Nochbergmoede send Haenenge, Schlat, Deggenge, Drackestõẽ, Mihlhouse, Gruibenge ond Gammelshouse (älle Landkroes Geppenge), Nellenge, Merklenge (boede Alb-Done-Kroes).",🔎
,,,Alb-Donau-Graes,TRUE,"Em Siida grenzd-or an dor Alb-Donau-Graes, em Siidwäsda a monzichs Sdiggle an dor Landgraes Reidleng ond em Wäsda an dor Landgraes Essleng.",🔎
,,,Alb-Done-Kreis,TRUE,"""Beimerstetten"") ischt a Gmoe em Alb-Done-Kreis en Bade-Wirttaberg.",🔎
,,,Alb-Doene-Chreis,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränzen an d Stadt Geislenge (im Uhrzeigersinn vu Oschte uus): Gerstette (Landchreis Hoidne), amstette un Nellenge (Alb-Doene-Chreis) un Deggenge, Iberkenge, Kuache, Donzdorf un Behmekirch (alli Landkrois Geppenge) Stadtgliderig.",🔎
,,,Alb-Donau-Chreis,TRUE,"Z Ulm, im Alb-Donau-Chreis sowiè im Landchreis Biberach, also zwǜschè Ulm Hauptbaanhof un Rièdlingè, volauft d Streggi im Berych vom Naavokeersvobund (DING).",🔎
4283,Regionaler Naturpark Lothringen,Dr Regionali Naturpark Lothringe,Regional Naturpark Lothringe,TRUE,"Dr Regional Naturpark Lothringe ""(Parc naturel régional de Lorraine)"" wird im Oschte vu dr Ortschafte Château-Salins, Mörchingen, Fénétrange un Réchicourt-le-Château begränzt.",🔎
,,,Regionàle Nàtürpàrk Lothringe,TRUE,Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringe.,🔎
,,,Regionàle Nàtürpàrk Lothringen,TRUE,Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Lothringen.,🔎
,,,Regionàle Natürpàrk Lothringe,TRUE,Dr Bànn ghert zem Regionàle Natürpàrk Lothringe.,🔎
4284,Popmusik,Popmusik,Popmuusig,TRUE,"Bim Tschääs si s mäistens chliineri Drummle, in dr Rock- und Popmuusig, wo duur sä s Drumset seer bekannt worde isch, si s vilmol gröösseri Set, au soonigi mit zwäi ""Bass Drums"" (Double Bass) und mit ere entsprächend gröössere Bandbräiti an Drummle, Becki und Perkussioonelemänt.",🔎
,,,populärer Musig,FALSE,"Dõby handlet s sich villfach um Milidär- odder Profi-Orcheschter abaer au vo engagyrtè Laiè traiti Stadtmusigè odder Uuswaalorcheschter, wo sich Originalkompositionè odder qualifizyrti Bearbeitigè vo klassischè Wärk odder populärer Musig gwidmet hèn.",🔎
,,,Pop,FALSE,Se henn älles nochgschbild vom Pop bis Hardrock.,🔎
,,,Pop-Stüggle,FALSE,"Bi moderni Pop-Stüggle, abber auch im Berych vo de elegtronische Musig wörd s Tempo übber Bpm (= Beats per minute) definyrt.",🔎
,,,Popkonzärt,FALSE,"D Kasärne Basel isch e Basler Kulturzentrum für die freiji Theater-, Danz- und Performanceszeene und für Popkonzärt.",🔎
,,,Popsong,FALSE,"Umkeert si vili Melodie, wo zu Dschäässtandards worde si, ursprünglig us de verschiidene Schaner vo dr amerikanische Underhaltigsmuusig sit dr Erfindig vo dr Schallblatte choo, drunder Gattige wie Schanson, Schlaager, Popsong, us Broadway-Shous und Miusikal oder Melodie us Hollywood-Film.",🔎
,,,Pop-Song,FALSE,"Er isch äine vo de erste Blues-Songs, wo sich as Jazzstandard etabliert und au as Pop-Song Erfolg gha het.",🔎
,,,Popmusig,TRUE,"Sit sellèrè Zit sin sǜnthetisch broduzyrti Musigschtüggle in högschstem Uusmaß populär worrè un hèn traditionell akustisch uffgnõèni Songs, vo allem im Berych vo dè Clubmusig, abber au im Berych vo dè Popmusig suksessiv mee odder wèniger vodrängt.",🔎
,,,Popsängerin,FALSE,"Jänner 1983 z Campinas, Brasilien) isch e brasilianischi Popsängerin un Songwriteri.",🔎
,,,Pop-Duo,FALSE,The Carpenters sin e US-amerikanisch Pop-Duo gsii.,🔎
,,,Popsängere,FALSE,"Dezember 1981 z McComb, Mississippi) isch en US-amerikanischi Popsängere, Schauspiilere und Designere.",🔎
,,,Popband,FALSE,"Neverage isch e Schwizer Popband, wos sit 2012 git.",🔎
,,,Popsangera,FALSE,"Dezamber 1993 uff Nantucket, Massachusetts) ìsch a àmerikànischa Popsangera un Liadermàchera.",🔎
,,,Popbänd,FALSE,ABBA isch e schwedischi Popbänd.,🔎
4285,Libyen,Libye,libysche,FALSE,Oktober 2011 z Surt) isch e libysche Bolitiker gsi.,🔎
,,,Lybie,TRUE,"D Air Malta isch zudem an der Medavia beteiligt, wo mit Turboprop-Maschine überwiegend innerhalb vo Lybie zur Unerstützig vo de Ölindustrii tätig isch.",🔎
,,,Libya,FALSE,"Ägypte, Libya und Kyrene eroberet het, het er d Titel vom enä Pharao agnoh und het bis 522 as ägyptische König gregiert.",🔎
,,,Libie,TRUE,Si het s hütige Tunesie und Däil vo Libie umfasst.,🔎
,,,libyische,FALSE,"Schließli het er mit dr Franzose brochen un het fryndschaftligi Verbindige mit em libyische Bresidänt Muammar al-Gaddafi ufgnuu, was dr Rebällen ihre wichtigscht Unterstitzer gnuu het.",🔎
4286,Basler Totentanz,Dr Basler Dotedanz,Dootedanzstadt,FALSE,"D Dootedanzstadt, s hütige Gsundhäitswääse, dr Lääbesstil vom alte Baasel, die modärne Medie und e Figur mit em Naame André chömme im ene Film zämme, wo zum Film über sälle Film worde isch.",🔎
,,,Dotedanz,FALSE,"1568 het er dr Dotedanz an dr Predigerchille, wo Fragmänt drvo im Historische Museum Basel z gseh si, restauriert und es Portret vo sich und siiner Familie und es Skelett im Stil vom Vesalius drzue zeichnet.",🔎
,,,Basler Dotedanz,TRUE,Joorhundert isch uf dr Muure vom Laiefriidhoof vom Kloster dr Basler Dotedanz gmoolt worde.,🔎
,,,Baasler Dootedanz,FALSE,"Dr berüemti Baasler Dootedanz isch sid öbbe 1440 uf dr Friidhoofmuure vom Kloster gmoolt gsi, bis die am Aafang vom 19.",🔎
4287,Kleinstadt,Chlystadt,chlinere Stedt,FALSE,"Bi chlinere Stedt chunt’s vor, ass dr Stadtpresidänt di einzigi Person mit der Ufgab vo der Exekutyven und elei dr Leiter vo dr Stadtverwaltig isch, bi de meischte und eerscht rächt bi de Grossstedt het me mit de staatliche Verfassige oder de Gmeindreglemänt sit em Mittelalter do drfüür en Stadtroot vorgsee, wo em Gmeindpresidänt bi dr Arbet hilft.",🔎
,,,Klinschtadt,TRUE,"Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.",🔎
,,,Chliistadt,TRUE,"D Gmäind wird us dr Chliistadt Rotchrüz und de Dörfer Risch, Buonas und Holzhüüsere und em Wyler Ibike bildet.",🔎
,,,Chlyschtadt,TRUE,"Dè Baanhof Stüèlingè isch dè Baanhof vo dè südbaddischè Chlyschtadt Stüèlingè im Landchrais Waldshuèt, uumittelbar a dè dütsch-schwizer Gränz.",🔎
,,,Chlystedt,FALSE,Stedt mit weniger als zwänzgtuusig Ywooner sind d Chlystedt und settigi mit hunderttuusig und meh sind d Grossstedt.,🔎
,,,Chlischtädt,FALSE,Di ländleche Regione send ossert velne Chlischtädt nor schwach besedled.,🔎
4288,Kanton Waldstätten,Kanton Waldstätten,Kantoo Waldstätte,TRUE,I de Helvetik hets zom Kantoo Waldstätte ghört und 1803 isch s zom Kantoo Üüri cho.,🔎
,,,Kanton Waldstätte,TRUE,"Noch ihrer gwaltsamen Eroberig si Uri, Schwyz, Zug und Unterwalde zum Kanton Waldstätte, Glarus mit em Sarganserland zum Kanton Linth und beidi Appezäll mit Sangalle zum Kanton Säntis zsämmegfasst worde.",🔎
,,,Kanton Waldstette,TRUE,"In dr Leventina im Norde vom Kanton si 1799 antifranzösische Unruehe usbroche, und es het e Bewegig gee vo Bellinzona abzfalle und sich Uri, wo denn Deil vom Kanton Waldstette gsi isch, aazschliesse.",🔎
,,,Waldstette,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
4289,Villmergerkriege,Villmergerchriege,erschte Villmergerchrieg,FALSE,"Im erschte Villmergerchrieg 1656, wo damals vo de Zürcher Rapperschwiilerchrieg oder Schwyzerchrieg gnännt worde isch, hät dr General Hans Rudolf Werdmüller, wo als Assischtenzrat de Bürgermeister Waser im Feld zur Siite gschtande isch, d Schtadt Rapperschwiil erfolglos belageret.",🔎
,,,Villmärgerchrieg,TRUE,"Historisch am bedütendschte sind di beide Villmärgerchrieg, wo mit zwei Schlachte in de Johr 1656 und 1712 hiir schtattgfunde hei.",🔎
,,,Erste Villmergerchrieg,FALSE,"Die konfessionelle Spannige hai au meh as hundert Johr spöter 1656 zum Erste Villmergerchrieg zwüsche dr Innerschwiiz uf dr einte und Bärn und Züri uf dr andere Siite gfüehrt, und dr Dritt Landfriide het dr ""Status quo ante"" widr härgstellt.",🔎
,,,Villmergerchrieg,FALSE,"Dr Toggeburgerchrieg, au dr Zweiti Villmergerchrieg oder Zwölferchrieg gnennt, isch e chriegerische Komflikt in dr Eidgenosseschaft gsi, wo vom 12.",🔎
,,,Zweite Villmergerchrieg,FALSE,"Der wirtschaftlig Ufschwung in de Stedt het dr militärisch Vordeil vo de Landort lo verschwinde, dorum hai 1712 im Zweite Villmergerchrieg, wo dur religiösi Spannige in der Fürstabtei Sanggalle usglöst worden isch, die reformierte Stedt d Oberhand bhalte.",🔎
4290,Region Stuttgart,Region Schduegerd,Region Stuegert,TRUE,"Ludisburg bildet mit dr sidlige Nochberstadt Kornweschte ne Mittelzäntrum in dr Region Stuegert, s Oberzäntrum vu däre isch d Stadt Stuegert.",🔎
,,,Regio Stuagort,TRUE,"Esslenga isch a Mittelzentrum en dor Regio Stuagort, mit Stuagort als Oberzentrum.",🔎
,,,Regio Stuagert,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Stuagert im Regierongsbezirk Stuagert ond håd ogfär 385.000 Aewonor.,🔎
,,,Verband Region Schduegerd,FALSE,"Dr 1973 grinded ""Regionalverband Mittlerer Neckar"" (ab 1992 ""Regionalverband Stuttgart"") isch 1994 in dr Verband Region Schduegerd iberfierd woore.",🔎
,,,Region Stuagert,TRUE,Er ghört zur Region Stuagert im Regierungsbzirk Stuagert.,🔎
,,,Regio Sduagord,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Sduagord em Regirongsbezirk Sduagord.,🔎
4291,Hochschule der Künste Bern,Hochschuel vu dr Chinscht Bärn,Literaturinschtitut,FALSE,Derzue het s 2020 e Studium fir literarisch Schrybe am Literaturinschtitut z Biel gmacht.,🔎
,,,Schwyzerische Literatuurinschtitut,FALSE,"Si het Literatuur am Schwyzerische Literatuurinschtitut z Biel/Bienne un am Dytsche Literatuurinschtitut Leipzig un Gschiicht, Filosofy un Bolitikwisseschaft an dr Universideet Lozärn un dr Freie Universideet Berlin studiert.",🔎
,,,Konservatorium fir Musik un Theater,FALSE,No dr Schauspiilleer am Konservatorium fir Musik un Theater z Bärn het si fir e baar Joor z Dytschland am Landestheater Marburg un am Theater Trier gspiilt.,🔎
,,,Konservatorium fir Musik un Theater Bärn,FALSE,No dr Matura het si vu 1988 bis 1992 e Schauspiiluusbildig am Konservatorium fir Musik un Theater Bärn gmacht.,🔎
,,,Schauspiilschuel z Bärn,FALSE,No dr Schuel het si Schauspiil an dr Schauspiilschuel z Bärn gleert.,🔎
,,,Bärner Konservatorium,FALSE,Derno het er Klavier bim Sava Savoff un Musiktheory bim Sándor Veress am Bärner Konservatorium studiert.,🔎
,,,Schwiizerische Literaturinstitut,FALSE,Si isch z Züri gross worde und het z Biel am Schwiizerische Literaturinstitut uf e literarischi Aart gleert schrybe.,🔎
,,,Hochschuel vu dr Chinscht z Bärn,TRUE,"Syter anne 2001 haltet si au Schauspiilseminaar, unter anderem an dr Hochschuel vu dr Chinscht z Bärn.",🔎
,,,Hochschuel fir Musik un Theater,FALSE,No dr Schuel het d Rebecca Indermaur an dr Hochschuel fir Musik un Theater z Bärn studiert un derno au no anderi Wyterbildige fir Filmschaupiil gmacht.,🔎
,,,Schwyzerisch Literatuurinschtitut,FALSE,"Derzue duet si dr Krneta kultuurbolitisch engaschiere, het unter anderem s Schwyzerisch Literatuurinschtitut z Biel iniziiert un isch Grindigsmitgliid vum Chinschtlernetzwäärch ""Kunst + Politik"".",🔎
,,,Schwyzerische Literaturinschtitut,FALSE,Dernääbe het er e Lehrufdrag am Schwyzerische Literaturinschtitut z Biel un isch vu 2009 bis 2013 Dramaturg am Zürcher Schauspiilhuus gsii.,🔎
4292,Internationale Filmfestspiele Berlin,Internazionaali Filmfeschtspiil Berlin,Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin,TRUE,Im Dezämber 2018 isch d Binoche as Jury-Bresidänti vu dr Internazionaale Filmfeschtspiil Berlin 2019 bstimmt woore.,🔎
,,,Berlinale,FALSE,"Sine bisher gröschte weltwite Erfolg häts Studio Ghibli mit ""Chihiros Reise ins Zauberland"" kha: De Film het nebet de zahlriche internationale Zuschauer- und Kritikerpreise im Johr 2002 de Goldeni Bär uf de Berlinale und im Johr 2003 de Oscar als beschte Animationsfilm, was ihm zum meistuszeichnete Zeichentrickfilm aller Zite g'macht het.",🔎
,,,61. Internationale Filmfeschtspiil vu Berlin,FALSE, Anne 2011 isch si in d Wettbewäärbsschüüri vu dr 61. Internationale Filmfeschtspiil vu Berlin gruefe woore. Wider dr Reschy vum Christian Petzo,🔎
,,,70. Berlinale,FALSE,"a> vergit. 2020 isch ere d Berlinale Kamera vu dr 70. Berlinale zuegsproche woore, wu ire neie Dokumentaarfilm ""P",🔎
,,,Filmfeschtspiil vu Berlin,FALSE,"Doderfir isch d Hoss 2007 uf dr Filmfeschtspiil vu Berlin mit em Silbrige Bäär as „Beschti Daarschtelleri“ geert woore – si isch doderby dr speetere Oscar-Bryysdreegeri Marion Cotillard ""(La vie en rose)"" voorzooge woore.",🔎
,,,Internationale Filmfestspiil z Berlin,FALSE,"Im 2013 ghört si zu de zäh europäische Nochwuchsschauspiller, wo im Rahme vo de Internationale Filmfestspiil z Berlin de Shooting Star übercho händ.",🔎
,,,74. Berlinale,FALSE,"ire Dokumäntarfilm ""Dahomey"" dr Guldeni Bär vu dr 74. Berlinale gwunne. Uusglääseni Uuszaichnige. Camerimage Blac",🔎
,,,Internazionaaale Filmfeschtspiil Berlin,FALSE,"Ir zweet Spiilfilm ""Alle anderen"" het sy Uuruffierig im Wettbewäärb vu dr Internazionaaale Filmfeschtspiil Berlin 2009 ghaa un isch deert mit em Große Bryys vu dr Jury un mit em Silberne Bäär fir d Birgit Minichmayr as Beschti Daarstelleri uuszaichnet woore.",🔎
,,,Internazionali Filmfeschtspil Berlin,TRUE,Camerimage Black Reel Award Directors Guild of America Award Europäische Filmbryys Internazionali Filmfeschtspil Berlin Internazoinali Filmfeschtspil vu Cannes London Film Festival Internazionali Filmfeschtspil vu Venedig New York Film Critics Circle Award Palm Springs International Film Festival Prix Lumières Rotterdam International Film Festival,🔎
4293,Drei Ehrengesellschaften Kleinbasels,D Glaibasler Eeregsellschafte,drei Ehregsellschafte vo Chleibasel,FALSE,"D Fährene si noch de Wappehalter vo de drei Ehregsellschafte vo Chleibasel dauft, de Hauptfigure am draditionelle Umzug vom Vogel Gryff.",🔎
,,,Ehregsellschafte,FALSE,"S Fest wird jedes Johr im Januar vo de drei Chleibasler Ehregsellschafte (""3E"") im rächtsrhiinische Deil vo der Schwiizer Stadt Basel organisiert.",🔎
4294,Gemüsespargel,Schbargl,Spargle,TRUE,Wysswy wird gärn kielt serviert und eignet sich guet für Fisch- und Kruschtetier-Grycht aber au zu Spargle wird är gärn trungge.,🔎
,,,Spargel,TRUE,"Zum Fäldgmüès zellt mò: Chabbis, Salòòt, Zwiblè, Gugumerè, Spargel, gääli Rüèbè, Peterle, Raanè u. v. a. Nõch dè Erntezitè unterschydet mò ""Früègmüès, Summergmüès, Hèrbschtgmüès, Wintergmüès"" un ""Duèrgmüès.""",🔎
4295,Heidenheim an der Brenz,Hoidna,Heidaheim an dr Brenz,FALSE,"Februar 1990 z Heidaheim an dr Brenz) ischt a deitscher Kirchamusiker, Kombonischt, Orglsachvrstendiger, Grafiker ond Autor gwäa.",🔎
,,,Heidaheim,TRUE,Zamma mit ihre Näherenna fertigt se dô drvo zwoi Säck voll ond vorkauft dia Kisse uf-em Markt vo Heidaheim.,🔎
,,,Hoedna,TRUE,"Si wären im Uhrzeigersinn vu Side uus ufzellt, in dr Chlammere stoht d Entfärnig vum jewylige Stadtchärn zum Oolener Stadtchärn (Luftlinie): Oberkoche (6 km), Essenge (6 km), Megglenge (10 km), Heichlenge (11 km), Abtschgmẽnd (9 km), Nuiler (10 km), Hittlenge (6 km), Raenao (10 km), Weschthouse (9 km), Looche (12 km), Bopfeng (20 km) un Nääres (20 km) (alli Oschtalbkrois), derzue Hoedna (18 km) un Kengisbronn (10 km) (beidi Landkrois Hoedna).",🔎
4296,Das kleine rote schülerbuch,Das kleine rote schülerbuch,chline rote schüelerbuech,TRUE,"As Gmeindrot hed er s ""chline rote schüelerbuech"" mediewirksam verbiete lo, was ne landeswit bekannt gmacht hed und är vo de a as umschdrittene Schueldiräkter in Erinnerig blibe n isch.",🔎
,,,s chline rote schüelerbuech,FALSE,"Obwohl dr Sutermeister innerhalb vom LdU as progressivs Parteimitglid agluegt worde n isch, het er inner- und usserhalb vo sinere Partei Ufseh erregt, wo n er im Juni 1970 ""s chline rote schüelerbuech"", es bildigskritisches Manifeschd, wo us der 68er-Bewegig use n entschdande n isch, agriffe het.",🔎
4297,Guntmadingen,Gudmedinge,Guntmadinge,TRUE,"D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.",🔎
,,,Guntmadinger,FALSE,Anno 1856 hèn d Beringer (wiè d Lööninger un Guntmadinger) kei Ysèbaa uff irèm Bann wellè.,🔎
4298,Champagner,Schàmpànier,Schämpis,TRUE,"Chlepfmoscht, Schum- oder Perlwy, isch es Schprudugetränk, wo nume ganz wenig Aukohou het und verglychbar isch mit Schämpis, Sekt, Prosecco oder Suuser, wo nach em Gäre vom Obschtsaft Cholesüüri produziert.",🔎
,,,Schàmpàànier,TRUE,Zitter 1860 wìrd doo Schàmpàànier harg’schtällt.,🔎
4299,Thomas Arne,Thomas Arne,Thomas Augustine Arne,FALSE,Mai 1732 vom Thomas Arne (Vater vom Komponist Thomas Augustine Arne) und em John Frederick Lampe und Henry Carey im Londoner Little Theatre.,🔎
,,,Thomas Augustin Arne,FALSE,"D Susannah Maria Cibber (1714–1766), e Schwöster vom Komponist Thomas Augustin Arne (1710–1778) het d Alt-Partii gsunge, und isch bald druf z London ersti Schauspiilere am Theater vom berüemte Shakespeare-Daarsteller David Garrick (1717–1779) worde.",🔎
4300,Zahn,Zaan,hinteri Stockzehn,FALSE,Bi de allermeiste Arte si in jeder Chiiferhelfti drei hinteri Stockzehn (Molare) vorhande.,🔎
,,,Eggzehn,FALSE,Eggzehn het s keini und zwüsche Schniid- und Stockzehn befindet sich e grossi zahnfreiji Lugge (Diastema).,🔎
,,,Eggzeen,FALSE,"D Eggzeen si bim Gmäine Schimpans stark gschlächtsdimorf (bi Männli si si dütlig gröösser), bim Bonobo seer vil weniger.",🔎
,,,Schneidezää,FALSE,"I dè Braxis bedütet des, dass bi längèrè Döön dè Lelli nõch unnè gwölbt wörrè sött, um dè Luftschtròm nit z behindèrè, bi Passagè mit churzè, hart aagschpilltè Döön abber a dè obberè, vorderè Schneidezää aaschtòt.",🔎
,,,Schniidzeen,FALSE,Im groosse Ganze si d Schniidzeen bräiter und d Molare häi runderi Höcker as bim Gorilla.,🔎
,,,Zee,FALSE,"Dargstellt werd er mit drai Bai und drai Chöpf, aber er het nu acht Zee und isch aioigig.",🔎
,,,Schniidzehn,FALSE,"Währed d Zahl vo de Schniidzehn immer gliich bliiben isch, het sich in vile Gruppe d Zahl vo de Stockzehn verchliineret.",🔎
,,,Molare,FALSE,Im groosse Ganze si d Schniidzeen bräiter und d Molare häi runderi Höcker as bim Gorilla.,🔎
,,,Zehn,FALSE,"Ursprünglig hai d Nager 22 Zehn gha: vier Schniidzehn, sechs vorderi Stockzehn, vier drvo im Oberchiifer und zwei im Underchiifer, und zwölf hinderi Stockzehn.",🔎
,,,Oberchiiferschniidzehn,FALSE,"D Leitigsanästhesii cha vo usse (extraorale Zuegang) oder am siitlige Schniidzahn vo dr Muulhöhli us (intraoral) gmacht wärde und schaltet Schmärze vo de Oberchiiferschniidzehn, de Eggzehn und de Prämolare, vom Mundhöhlevorhof, vo dr Oberlippe, de Nasenflügel und vom vordere Oberchiifer.",🔎
,,,Zeen,FALSE,"D Keramik wo drus industriell broduziert wird, het füsikaalische Äigeschafte, wo deene vo dr natüürlige Zaansubstanz sear äänlig si, und eso optimaal isch, zum für Zeen flicke.",🔎
,,,hinderi Backezehn,FALSE,"Im Oberchiifer git s 2, im Underchiifer 3 hinderi Backezehn (""Molare"", M).",🔎
,,,Sääbelzään,FALSE,"Was d Ufgoob vo de charakteristische Sääbelzään (Dentes canini) isch, isch bis hüte umstritte.",🔎
,,,Gebiss,FALSE,S Gebiss vo de Nager isch drotz de vile Forme vo Körperbau und Läbenswiis ihr dütligsts morphologischs Kennzeiche.,🔎
,,,Schnidzähn,FALSE,S'Gebiss isch chräftiger gsi als bim moderne Mänsche un unterscheidet sich vorallem durch d'grössri Schnidzähn un durch Taurodontie (d'Zahnwurzle trenne sich ersch churz vor dä Spitze i Äscht uf) bi dä Backezähn.,🔎
,,,wurzellos,FALSE,"D Nagzehn si wurzellos oder hai chliini, offeni Zahnwurzle, hai zum Zahnfach aane en offeni Zahnhöhli und waggse s Läbe lang nooch.",🔎
4301,Wahrscheinlichkeit,Woorschiinligkäit,Woorschinlikäit,TRUE,"D Woorschinlikäit ass mä jedes Boson am ene bestimmte Punkt cha aadräffe, isch also innerhalb vom Kondensate überall gliich grooss.",🔎
,,,Wohrschynlechkeit,TRUE,"Ar hàt d Lehr vu dr Fotometrie begrìnda un nèia Schrìtt gmàcht ìn dr Geodäsie un Trigonometrii un derzüe mìt da Projekzioone vu Làndkàrta, un ar hàt ìwer d Wohrschynlechkeit gforscht.",🔎
,,,woorschiinligste,FALSE,"Bi zuefellig verdäilte Feeler im Modäll oder in dr Mässig chunnt mä eso zum woorschiinligste Wärt für die Umbekannte, wo mä will usrächne.",🔎
4302,Winden im Elztal,Winde im Elzdal,Winde,FALSE,"An Winde vorbi nimmt d Elz bi Guetach im Brisgau d Guetach uss em Simonswälderdal uf, durquert Waldkilche, trättet bi Denzlinge in d Friburger Bucht vu dr Oberrhiebini i un nimmt d Glotter uf.",🔎
,,,Oberwinde,FALSE,"Es git zwei Krüzwäg wo zue dr Kapelle füehre, ein vu Blibich un ein vu Oberwinde us.",🔎
4303,Universität Lausanne,Universität Lausanne,Uniwersitet Lausanne,TRUE,Är het an dr Uniwersitet Lausanne studiert un mit eme Lizenziat vu dr Gaischteswisseschafte abgschlosse.,🔎
,,,Uni vo Lausanne,FALSE,"1888 isch er als eerschte Profässer für Romanischi Filology a die früsch ygrichteti Uni vo Lausanne choo, won er em Gaston Paris syni filologischi Methode für d Interpretazioon vo der alte französische Literatur i dr Wälschschwiiz ygfüert het.",🔎
,,,Uniwersiteet Lausanne,TRUE,"Si het zeerscht an dr Uniwersiteet Lausanne aafange Filmwisseschaft studiere, voreb si uf Brüssel ans Institut National Supérieur des Arts du Spectacle (INSAS) gangen isch, go deert Schauspiil lehre.",🔎
,,,Uni Losann,FALSE,Nach em Studium a dr Uni Losann isch äär 1991 Walliser Füürschpräch woorde.,🔎
,,,Universiteet Lausanne,TRUE,Dr Michel Mayor het Physik an dr Universiteet Lausanne studiert un isch anne 1971 am Observatorium Gämf im Fachberaich Aschtronomy promoviert woore.,🔎
,,,Uni Lausanne,FALSE,"I dr Nechi dervo, deils uf Bode vo Ecublens und deils z Dorigny im Gmaindbann vo Chavannes-près-Renens, stoot sid öpe 1970 d Uni Lausanne, wo vorheer im Zäntrum vo dr Stadt gsi isch; d Uni gaht uf d Lausanner Akademy zrugg, wo im 16.",🔎
,,,Uniawersiteet Lausanne,TRUE,Dr Suhn vum Bundesriichter Louis Couchepin un Kusäng vum Bundesroot Pascal Couchepin het no dr Matura 1954 Räächt an dr Uniawersiteet Lausanne studiert.,🔎
,,,Universitet Lausanne,TRUE,"Noch em Literaturstudium an dr Universitet Lausanne mit eme Lizenziatsabschluss in Gschicht het dr Charles-Henri Favrod as Schurnalischt un Reporter fir d Dageszytig ""La Gazette"" gschafft, au fir dären ihri Wuchebylag ""Gazette littéraire"".",🔎
4304,Domain,Domain,Domainnäme,FALSE,"I Domainnäme und Internetfore werd nöd selte d Zaal ""8"" för s Qaf bruucht.",🔎
,,,Domainname,FALSE,I Domainname und Internetfore werd de Buechstabe nöd selte mit de Zaal 5 widergee.,🔎
4305,Repräsentative Demokratie,Representativi Demokratii,representative Demokratii,FALSE,Kworene gits in dr representative Demokratii (bi Waale) und au in dr diräkte Demokratii (bi Abstimmige).,🔎
,,,representativi Demokratii,FALSE,"die diräkti Demokratii, die representativi Demokratii, d Radikaldemokratii odr d Basisdemokratii.",🔎
,,,repräsentative Demokratii,FALSE,"Nit zletzt isch dr Usgliich vo Partikularinträsse, wo sich widerspräche, e Grundcharakteristikum vo politisch verantwortligem Handle in ere repräsentative Demokratii.",🔎
,,,representative oder indiräkte Demokratii,FALSE,"Diräkti Demokratii underschäidet sich eso vo dr representative oder indiräkte Demokratii, wo s Volk Mitgliider vom ene Root weelt, wo denn über d Sachfrooge entschäidet.",🔎
,,,parlamentarischi Demokratii,FALSE,"Scho bald druf isch in dr Novämberrevoluzioon d Republik usgrüeft worde, und die verfassigsgääbendi Nazionaalversammlig z Weimar het s Riich 1919 as parlamentarischi Demokratii konstituiert.",🔎
4306,Calixt I.,Calixt I.,Calixt,FALSE," href=""Hippolyt%20von%20Rom"">Hippolytus un em Calixt zuegschribe. Dr Calixt isch sy wichtigschte Rotge",🔎
,,,Kallistus,FALSE,"a> vu Rom amtiert ghaa het, as Gegner vum Bischof Kallistus, un no däm sym Dod vum Pontia",🔎
4307,Dreizehn Kolonien,Die drizää Kolonie,Drizää Kolonie,TRUE,"Wo sich die Drizää Kolonie noch em Amerikanische Unabhängigkäitschrieg (1775–1783) abgspaltet häi, het s Riich sini bevölkerigsriichste Kolonie verloore, aber denn het sich Groossbritannie uf Afrika, Asie und Ozeanie afo konzentriere.",🔎
,,,drizää Gründerstaate,FALSE,"Pennsylvania (ängl. Ussprooch , dütsch au Pennsylvanie) isch e Bundesstaat im Oste vo de Veräinigte Staate vo Amerika, wo vom von William Penn gründet worde isch, und isch äine vo de drizää Gründerstaate.",🔎
,,,drizäa vo de nordamerikanische Kolonie,FALSE,"Die Amerikanischi Revolution, au dr Unabhängikeitschrieg vo de Vereinigte Staate, isch dr Ufstand währed de Johr 1775 bis 1783 gsi, wo drizäa vo de nordamerikanische Kolonie vo Grossbritannie ihri Unabhängikeit vo ihrem Mueterland gwunne und die Vereinigte Staate vo Amerika bildet hai.",🔎
,,,drizää britische Kolonie,FALSE,"In dr Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate vo Amerika (ängl.: ""Declaration of Independence""; offiziell: ""The Unanimous Declaration of The Thirteen United States of America"") häi die drizää britische Kolonie in Nordamerika am 4.",🔎
,,,Drizäh Kolonie,TRUE,"D Patriote, au bekannt as ""Whigs"", ""Congress-Men"" oder us britischer Sicht Rebelle, isch dr Name gsi wo sich d Siidler vo de britische Drizäh Kolonie in Nordamerika ge hai, wo si sich währed dr Amerikanische Revolution gege d Chrone erhobe hai.",🔎
4308,Fränkische Reichsteilung,Fränkischi Riichsdäilige,Fränkische Rychsteilige,TRUE,"S Königrych Burgund isch e Staat im Südoste vom hütige Frankrych gsi, wo dur di Fränkische Rychsteilige entstanden isch.",🔎
,,,fränkischi Riichsdeilige,FALSE,Früehneri fränkischi Riichsdeilige:,🔎
4309,Eichberg SG,Aichbärg SG,Aichbeg,TRUE,"Er grenzt im Oschte a d Sangaller Gmeende Aichbeg, Oberied, Aaltstette ond Sennwald, im Süde a Wildhuus-Alt Sankt Johann.",🔎
,,,Aichbärg,TRUE,"Johrhundert belait isch, hät s Gebiet vo Tippilzou bis in Aichbärg ghört.",🔎
,,,Aichberg,TRUE,"Zwüschet Aichberg und em Wiiler Koblwiis zwigt e Strooss i Richtig ""Muntliger Schwamm"" ab.",🔎
4310,Kanton Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne,Kàntoon Mourmelon-Vesle et Monts de Champagne,Kàntoon Moumelon-Vesle et Monts de Champagne,FALSE,Sa gheert zem Arrondissement Châlons-en-Champagne un zem Kàntoon Moumelon-Vesle et Monts de Champagne.,🔎
,,,Kàntoon Mourmelons-Vesle et Monts de Champagne,FALSE,Sa gheert zem Arrondissement Reims un zem Kàntoon Mourmelons-Vesle et Monts de Champagne.,🔎
4311,Jerusalemer Tempel,Dr Jerusalemer Tämpel,Tämpelzerstörig,FALSE,"Schrifte, wo für ds Judetum, syner Fescht u syner Gottesdienschte sy wichtig gsi, hei für d Chrischte syt der Tämpelzerstörig (70 n.",🔎
,,,Zwäite Tämpel,FALSE,"Die wichdigste vo dene Beweegige si dr Chassidismus us dr Zit vom Zwäite Tämpel, dr Chassidismus us em dütsche Middelalter und dr ostöiropäisch Chassidismus sit em 18.",🔎
,,,Jerusalemer Tämpel,TRUE,"Jerusalem vo de Römer eroberet und de Jerusalemer Tämpel fasch vollständig zerstört worde; nur di weschtlechi Muur isch blibe stoo, wo für d Jude hüt als ""Chlaagmuur"" grossi Bedütig het.",🔎
,,,jüdische Tämpel,FALSE,Chanukka erinneret an d Wideriiweijig vom zwäite jüdische Tämpel z Jerusalem im jüdische Joor 3597 (164 v. d. Z.),🔎
,,,israelitisch Tämpel,FALSE,Dr erst israelitisch Tämpel isch dört um 800 vor dr Zitewändi baut worde.,🔎
,,,Zwäite jüüdische Tämpel,FALSE,"In der Zit vom Zwäite jüüdische Tämpel isch Pessach äins vo de drei israelitische Pilgerfest gsi, wo die Glöibige uf Jerusalem zum Tämpel uf em Tämpelbärg zooge si und dört e Pessachdier gopferet häi.",🔎
,,,Herodianische Tämpel,FALSE,"Im Jerusalemer Talmud wird Safed as äine vo de Bärggipfel erwäänt, wo von ene zur Zit vom Herodianische Tämpel Füürsignal übermiddlet worde si.",🔎
,,,Tämpel z Jerusaleem,FALSE,Dr grooss Jüüdisch Chrieg gege d Röömer isch vo 66 bis 70nbsp;n. d. Z. gange und het mit dr Zerstöörig vom Tämpel z Jerusaleem gändet.,🔎
,,,Herodianischi Tämpel,FALSE,"Ursprünglig si doo dr Salomonischi Tämpel und dr Herodianischi Tämpel, wo spööter baut worden isch, gstande.",🔎
,,,Tämpel vo Jerusalem,FALSE,Settig gnaui beschriebige findet me i der Bibel oder im Tanach eigentlech numme im zämehang mit em Begägnigszält (Stiftshütte) oder em Tämpel vo Jerusalem.,🔎
,,,Tämpel z Jerusalem,FALSE,"Im Tämpel z Jerusalem het mä an däm Daag bsundrigi Opfer gopferet, es isch dr äinzigi Daag gsi im Joor, wo dr Hoochibriester in s Allerhäiligste im Tämpel het döfe iinegoo und zwar numen eläi und eso, ass niemer het öbbis chönne gsee.",🔎
,,,Eerschte Tämpel,FALSE,"Di eerschte Graableegige am 809 Meeter hooche Eelbäärg, wu bis rund 50 Meeter iiber dr Jerusalemer Altstadt goot, het s vor eppe 3000 Joor am Aafang vum Eerschte Tämpel stattgfunde.",🔎
,,,Tämpel vom Juudedum,FALSE,"Dr ersti Tämpel vom Juudedum isch, noch dr Biible vom Köönig Salomo z Jerusalem baut worde und dä isch im 6.",🔎
,,,zwäite Tämpel,FALSE,isch äine vo de bedütendste farisäische Rabbine us dr Zit vor dr Zerstörig vom zwäite Tämpel z Jerusalem gsi.,🔎
,,,Tampel vum Solomon,FALSE,Dia Pfiiler hann àn d’ Süüla vum Tampel vum Solomon ärìnnert; sa sìnn mìt Zeena ziart gsìì.,🔎
,,,jüüdische Tämpel,FALSE,"D Moschee stoot uf em Blatz, wo ursprünglig die jüüdische Tämpel gstande si.",🔎
,,,Tämpel dört,FALSE,Si Soon Salomo häig denn dr Tämpel dört döfe baue.,🔎
4312,Pulitzer-Preis,Pulitzer-Bryys,Pulitzer-Priis,TRUE,"Sitter 1917 hàt d’ Associated Press 56 Mol dr Pulitzer-Priis bikumma, drunter 34 Mol fìr d’ Fotogràfii.",🔎
,,,Pulitzer-Prys,TRUE,Er het drfüür 1928 dr Pulitzer-Prys überchoo.,🔎
,,,Pulitzer-Priisa,FALSE,"Üsserdam ìsch sa d’ Zittung, wo da maischta Pulitzer-Priisa (132) bikumma hàt, un hàt mìt knàpp àcht Millioona Àbonnanta (2021) àui d’ maischta Àbonnanta.",🔎
,,,Pulitzer-Briis,TRUE,"1953 het er dr Pulitzer-Briis und 1954 dr Literaturnobelbriis für si Novälle ""«Der alte Mann und das Meer»"" übercho.",🔎
,,,Pulitzer-Briisdräägere,FALSE,"Februar 2016 z Monroeville), isch en amerikanischi Schriftstellere und Pulitzer-Briisdräägere gsi.",🔎
4313,Riedern am Sand,Rièdèrè,Rièdèrè am Sand,FALSE,"Well Rièdèrè am Waald mit 14,8 km relativ nòch bi Rièdèrè am Sand lyt, hèt mò sich im Volksmund uff folgendi Regelung geinigt: Geografy.",🔎
,,,Riederä,TRUE,"Ab 1971 hät mer sich zsämme gschlosse zu de Gmeind Chlettgau, zsämme mit Erzige, Grieße, Rechberg un Riederä.",🔎
4314,Kanton Bitche,Kanton Bitche,Arrondissement Bitche,FALSE,"Dr Kànton hàt ìm Norde àn d Kànton Waisseburch un Werth im Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Sidoschte àn dr Kanton Kànton Haguenau, ìm Side un Sidweschte àn dr Kànton Buxwiller un dr Kànton Lìtzelstään ìm Arrondissement Zàwere un ìm Weschte àn dr Arrondissement Bitche ìm Arrondissement Sarreguemines ìm lothringische Département Moselle.",🔎
,,,Kànton Bitche,TRUE,"Dr Kànton hàt ìm Norde àn dr Kànton Bitche ìm Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle (Lothringe) granzt, ìm Nordoschte àn dr Kànton Niderbrunn ìm Arrondissement Hàwenau, ìm Oschte àn dr Kànton Buxwiller, ìm Side àn dr Kànton Pfàlzburi ìm Arrondissement Saarburch ìm Département Moselle (Lothringe) un ìm Weschte àn dr Kànton Drülìnge.",🔎
4315,Evangelische Landeskirche in Baden,Evangelischi Landeschile in Bade,Evangelische Landeskirch in Bade,FALSE,Karlsruhe isch dr Sitz vo dr Evangelische Landeskirch in Bade.,🔎
,,,Evangelische Chilche,FALSE,"Wù dr Hummel 1906 in d DtVP yydräde isch, isch er glyychzydig us dr Evangelische Chilche uusdräde.",🔎
,,,Evangelische Landeschilch Bade,FALSE,"Die vier Gmeie bilde d ""Evangelische Gesamtkirchengemeinde Rheinfelden"", wo zum Chilchebezirk Löörrech vo dr Evangelische Landeschilch Bade ghört.",🔎
,,,Evangelische Landeschilche z Bade,TRUE,Oktober 2020 z Karlsrue) isch en evangelische Theolog un Landesbischof vu dr Evangelische Landeschilche z Bade gsi.,🔎
,,,Evangeelisch Landeschilche z Baade,TRUE,Dreegeri isch di Evangeelisch Landeschilche z Baade Geschichte.,🔎
,,,Evangeelische Landeschilche z Baade,TRUE,"Wel s im Baadische doodmool e Mangel an evangeelische Gaischtlige gee het, het en d Ooberchilchebeheerde vu dr Evangeelische Landeschilche z Baade anne 1820 as Vikar uf Aldene gruefe un bal druf as Bfaarverwääser fir für Chränzech.",🔎
4316,Parkinson-Krankheit,Parkinson-Chranket,Parkinson,FALSE,"Vollnarkose wärde sälte gmacht, vor allem wenn sisch s um s letschte Aug, wo no öbbis cha gsee, handlet, bi Paziänte mit Parkinson oder em Restless-Legs-Syndrom) oder psüchische Stöörige.",🔎
,,,Parkinson-Krànket,TRUE,Ìn sina letschta Johra hàt‘r àn dr Parkinson-Krànket glìtta.,🔎
4317,Lauffen (Ettikon),Dè Ettikoner Lauffè,Choblezer Louffe,FALSE,Vo Choblez här d Schiff dr Rii uf dörthi z zie wär wäg em Choblezer Louffe nid guet gange.,🔎
,,,Middlere Lauffe,FALSE,"Bi Ettikon und Choblez isch d Stromschnelle vom Middlere Lauffe, und wyter unde, bi Lauffeburg, isch wider e grosse Wasserfall gsi, der alt Lauffe, wo jetz wägem Wasserchraftwärch Lauffeburg nümme z gseh isch.",🔎
,,,Mittlere Lauffe,FALSE,"Noch bim Schwiizer Ufer vom Rhy hed s oberhalb vom Mittlere Lauffe en Insle, wo Grien heisst.",🔎
,,,Ettikoner Lauffe,TRUE,"Dr Emil isch zäme mit sym Brueder Rudolf (1910-1943) un dr Schweschter Lieselotte uf däm Ettikoner Hof ufgwagse, wu diräkt am Ettikoner Lauffe im Rhy lyt.",🔎
,,,Ettiker Lauffè,TRUE,"Dè Nammè ""Chlynè Lauffè"" hèt dè Katarakt für d Unterscheidig zum ""Grossè Lauffè"" (Rhyfall) un zum ""Mittlerè Lauffè"" (Ettiker Lauffè).",🔎
,,,Choblezer oder Ettikoner Lauffe,FALSE,"Den chunt wider e Stromschnälle, dr Choblezer oder Ettikoner Lauffe.",🔎
,,,Ettikoner Lauffè,TRUE,Ettikon isch dè weschtlichschte Ortsdeil vo Küssabärg un lyt am Hochrhy bim Ettikoner Lauffè.,🔎
,,,middler Lauffe,FALSE,"Noch em Rhyfall sind das bsunders no dr middler Lauffe bi Choblez und dr Lauffeburger Lauffe, wo hüt wägem Stausee vom dörtige Chraftwärch nümme z gseh isch.",🔎
,,,Choblezer Lauffe,FALSE,"Chly underhalb vom ""Chly Rhy"" isch die wildi Flussstrecki vom Choblezer Lauffe.",🔎
,,,Mittleri Lauffe,FALSE,"E chly wyter oben isch im Rhy de Mittleri Lauffe mid Bänk vo Chalchschtei im Flussbett, wo für d Schiff gfärlech sind.",🔎
4318,Rapperswil-Jona,Rapperswil-Jona,Rapperschwiil-Jona,TRUE,Januar 2007 en Ortsteil vo de politische Gmaind Rapperschwiil-Jona.,🔎
,,,Rapperschwil-Jona,TRUE,Januar 2007 mit dä Nachbarstadt zu Rapperschwil-Jona zämägschlossä hät) irä Namä von ere här hät.,🔎
,,,Rapperschwil,FALSE,"Die beede Seetäil trännt de ""Seedamm"" zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde.",🔎
,,,Rappi-Jone,TRUE,"Nachbersgmeinde vo Freiebach sind Rappi-Jone, Wollerau, Feusisberg und Altedorf.",🔎
,,,Rapperschwyl,FALSE,"Di gröössere Rüüm, wo sich daadeby usescheled, sind die: s Oberbaselpiet mit em weschtliche Fricktaal; s Oberaargöi (öb au mee vom Bëërnpiet, gseet mer uf de Chaarte nööd), Luzëërn mit em Südweschtaargöi und e bitz Soleturn, s zäntraal Aargöi mit em öschtliche Fricktaal, s Züripiet ooni de nördlich und nordöschtlich Rand, aber mit em aargauische Badepiet und em Freiamt, mit em nördliche Zugerland und um s sanggalisch Rapperschwyl ume; Schafuuse, s Zürcher Rafzerfäld plus Glattfälde, s Wyland und d Gäged vo Elgg, di weschtlich Helfti vom Tuurgi plus nachli öppis am Bodesee; di öschtlich Helfti vom Tuurgi, s weschtlich Sanggaler Fürschteland, s Toggeburg (plus grad na an Walesee ane) und s Appizällerland.",🔎
4319,Brombach (Lörrach),Lörrach-Brombach,Broomech,FALSE,No dr Schuel het er im Bedriib vum Vater Induschtrychaufmann glehrt un derno z Broomech gläbt un gschafft.,🔎
,,,Brombach,FALSE,Di eltiste Spure vu mänschliger Bsidlig chömme us de Römerzit un sin z Muulburg un z Brombach in de Nöchi gfunde wore.,🔎
,,,Brombech,FALSE,"Als nägschtes bassiert dr Fluss die Ortschafte Mulburg, Steine, Brombech, Hauge und Haage.",🔎
,,,Löörech-Brombach,TRUE,"""Hauptartikel: Löörech-Brombach, Löörech -Haage, Löörech -Hauge, Satellitestadt Salzert, Löörech -Stette, Löörech -Düllinge, Löörech -Tumringe"" Löörech wird in d Chernstadt (s Stadtzentrum), d drei Ortsdeil (Haage, Brombach und Hauge) und d drei Stadtdeil (Tüllinge, Stette und Tumringe) underdeilt.",🔎
,,,Brombacher,FALSE,"Sell Gebiet mit Klei- und Mittelbetrieb lígt südöstlich vo Hauinge, deilwís au uff Brombacher Bode.",🔎
4320,Basel-Breite,S Basler Breiti-Quartier,Breiti,FALSE,"Under Länge oder Längi verschtaht mer: Lueg au Breiti, Höchi",🔎
,,,Bräiti Kwardier,FALSE,"Dr RFCB het uf alle mööglige Blätz gspiilt, uf dr Bruntrutermatte, z Gläihünige und im Bräiti Kwardier bis er 1982 in s Joggeli züüglet isch.",🔎
,,,Bräiti,FALSE,"Joorhundert, im Joor 1901, e Baulinieblaan für d Erwiterig vo de Quartiere Wettstäi, Dalbe und Bräiti gmacht worde isch, isch din au e Stroossebrugg blaant gsi, wo 120 Meter bachab vo dr Verbindigsbaanbrugg hätt sötte baut wärde.",🔎
,,,Bräitikwardier,FALSE,S Birsköpfli lit im Bräitikwardier iizwängt zwüsche dr Birs und em Rhii.,🔎
4321,Masse (Physik),Masse,massivi,FALSE,"Vorzäiche vo formula_18 underschäidet mä zitartigi Minkowski-Wektore (was kausal „Eräignisbäärli“ entspricht, wo dur „massivi Körper“ chönne beiiflusst wärde), ruumartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal ""nit"" chönne beiiflusst wärde) und - as Gränzfall - liechtartigi Minkowski-Wektore (Bäärli vo Eräigniss, wo kausal nume dur Liechtsignal chönne beiiflusst wärde).",🔎
,,,Rueenergii,FALSE,Wenn s ruet isch d Energii Für chliini Gschwindigkäite (Taylorentwigglig in formula_24) bechunnt mä für d Rueenergii d Newtonschi kinetischi Energii üüber Bi hoochenergetische Däili cha mä mässe ass die Nööcherig falsch isch.,🔎
,,,schwere,FALSE,"E Gezittechraft wird dur d'Gravitationswirkig vume schwere (Himmels)körper verursacht, und wirkt uf e usdähnts Objekt in dem Gravitationsfeld.",🔎
,,,Màssa,TRUE,Doo fìnsch a Lischta vu da Schtarna mìt’ra g’schätzta Màssa vu mìndeschtens 25 M☉.,🔎
,,,Massi,TRUE,Die uf e Körper wirkend Schwerkraft isch gliich im Produkt us sinere Massi un dr Fallbeschlünigung.,🔎
,,,Rueenergie,FALSE,"In jedem Fall muess die verfüegbari Energii mindestens so grooss si wie d Summe vo de Rueenergie vo de Däili, wo sölle erzügt wärde, sust cha s nid bassiere.",🔎
,,,Gwicht,FALSE,Für die statischi Bemessig vo de Brugge sin die domols schwerschte Kanone vo de Friedrich Krupp AG mit enem Gwicht vo 140 Tonne maßgèbend gsy.,🔎
4322,Sonderbundskrieg,Sonderbundskrieg,Sonderbundchrieg,TRUE,"Scho früeh hät er sich i dr Politik betätiget, hät a de Freischarezüüg und am Sonderbundchrieg aktiv teilgnaah.",🔎
,,,Sonderbundschrieg,TRUE,"Johrhundert si die katholische Ort dank ihrer militärische Übermacht in dr Eidgenosseschaft politisch füehrend bliibe, denn het sich s Blatt gwändet, und im letschte Schwizer Bürgerchrieg, em Sonderbundschrieg, het dr Liberalismus de katholisch-konservative Kantön e neue Bundesstaat ufzwunge, wo die konfessionelle Gegesätz no di noh verchliineret het.",🔎
,,,Sonderebundschrieg,TRUE,Dr Dufour het zu de erste Generäl in dr Gschicht vo dr Schwiizer Armee ghört und het die eigenössische Druppe im Sonderebundschrieg aagfüehrt.,🔎
,,,Kampf,FALSE,"Im Sonderbundskomflikt het er brobiert zwüsche de Liberale und de Konserwative z vermiddle und wo s denn zum Kampf cho isch, het sich Baasel-Stadt zerst nöitral verhalte, schliesslig aber doch Drubbe dr Daagsatzig zur Verfüegig gstellt.",🔎
4323,Max-Planck-Institut für Immunbiologie und Epigenetik,Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiologii un Epigenetik,Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology,FALSE,Ab 1998 het si am Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology z Fryburg promoviert un 2001 ire Doktortitel (Dr. rer.,🔎
,,,Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology un Epigenetik,TRUE,Syter 2015 isch si Laiteri vu dr Abdailig Immunmetabolismus vum Max-Planck-Inschtitut fir Immunbiology un Epigenetik z Fryburg.,🔎
4324,Kyburg (Adelsgeschlecht),Kyburger,vo Kyburg,FALSE,"Vo denn aa het sich dä noch sim nöije Stammsitz ""vo Kyburg"" gnennt.",🔎
,,,Chyburger,TRUE,"D Region Bade isch im höche Middelalter zerscht unter de Herrschaft vo de Grafe vo Länzbrg gsi, ab 1173 den im Bsitz vo de Chyburger, u nach em Usschtärbe vo dere Familie im 1264i hei d Habsburger d Herrschaft übernoh.",🔎
,,,vu Kiburg,FALSE,"E Zämmehang mit de Grofe vu Kiburg, wu in de hitige Nord- un Oschtschwiz ihri Herrschaftschwerpinkt ghet hän, giltet hit as froglig.",🔎
,,,Grofe vu Kyburg,FALSE,"Noch em Dod vum Berthold V. sin d Bsitzige vu dr Zähriger zwische dr Grofe vu Kyburg un dr Grofe vu Urach ufdeilt, d Stadt Bärn e freji Ryychstadt wore.",🔎
,,,kyburgischem,FALSE,Warèvokeer in nordsüdlicher Richtig un dè Schutz vo kyburgischem Eigèdum nördlich vom Rhy hèn wool scho um 1180 zum Bau von èrè feschtè Rhyübbergang bi Dièssèhoffè gfüürt.,🔎
,,,Hartmann III. vo Kyburg,FALSE,"storbe isch, si d Allodie vo dere Sitelinie an dr Hartmann III. vo Kyburg gange, dr Maa vom Arnold sinere Dochter Richenza.",🔎
,,,vo Chyburg,FALSE,"vo Chyburg gnennt het, het d Richenza vo Länzburg-Bade ghürootet.",🔎
,,,Groofe vo Kyburg,FALSE,"D Here vo Brislach si e Dienstmannegschlächt vo de Herzöög vo Zääringe gsi und wo die usgstorbe si, vo de Groofe vo Kyburg.",🔎
,,,kyburgisch,FALSE,"Si isch urschprünglich kyburgisch gsi, schpöter isch de Grundbsitz zu de Habsburger übereggange.",🔎
,,,Grafe von Kyburg,TRUE,Dozmol isch s grosse Erb vo de Grafe vo Länzbrg verdeilt worde und Mäisterschwande isch zu de Grafe von Kyburg cho.,🔎
,,,Grafe vo Kyburg,TRUE,"Der Under-Aargou, also meh oder weniger s Gebiet vom hütige Weschtaargau, het im Mittelalter nachenand de Grafe vo Länzbrg, de Grafe vo Kyburg und de Herzög vo Habsburg ghört.",🔎
4325,Griechische Mythologie,Griechischi Mythologi,griechischen Mythologii,TRUE,"De Gorgasos () isch i de griechischen Mythologii e Hailheros gsii, wo nume lokaali Bidüttig ghaa hett.",🔎
,,,griechische Müthologii,TRUE,"D Leda (altgr. Λήδα, Lēdā) isch in dr griechische Müthologii d Dochter vom ätolische Köönig Thestios und vo dr Eurythemis.",🔎
,,,griechische Mythologii,TRUE,"D Artemis () isch in de griechische Mythologii eini vun de zwelf große olympische Gottheite, d Gettin vun de Jagd, vum Wachstum un de Geburt un glichzitig d Beschitzerin vun de Schwache un de Kinder.",🔎
,,,griechische Mythos,FALSE,Nochem griechische Mythos isch Amyklai vom Amyklas gründet wore.,🔎
,,,grichische,FALSE,"Nooch dere Hypothese isch in dr Früehphase vu dr Planeteentwicklig e ebba marsgrosse Planetoid, wo nooch dr Mueder vu dr grichische Mondgötti Selene biswiile ""Theia"" gnennt wird, mit dr Proto-Erde, wo domols scho ebba 90% vu ihrer hütige Masse gha het.",🔎
,,,griechische Mythologie,FALSE,"Bnennt worre isch der Mond nochem Jüngling Ganymed, ä Mundschenk vu de Götter un au ainem Gliebte vum Zeus us de griechische Mythologie (Zeus het zwar Fraue fer sini Amoure bvorzugt, aber nit nur).",🔎
,,,griechisch Mythologii,TRUE,"D Hebe () isch in de griechisch Mythologii d Göttin vun de Jugend, ""d Göttin mit de Rosewange"", ä Tochter vum Zeus un de Hera.",🔎
,,,griechische Göttinne,FALSE,"Bi de wiitere Entdeckige isch d Nomenklatur biibhalte worde und d Aschteroide sind nach römische und griechische Göttinne benännt worde; das sind gsii: (2) Pallas, (3) Juno, (4) Vesta, (5) Astraea, (6) Hebe, usw.",🔎
,,,grichische Mythologi,TRUE,"Daift worre isch dr Mond uf d'Io, in dr grichische Mythologi e Schätzli vum Zeus (entspricht im römische Jupiter).",🔎
,,,Griechische Müthologii,TRUE,"Die Schlacht isch us dr Griechische Müthologii under de Bezäichnige ""Dr Erst Thebanisch Chrieg"" und ""Dr Zuug vo de Siiben gege Thebe"" bekannt.",🔎
,,,griechisches Mythologii,FALSE,"De Kydon (altgriechisch: Κύδων, ""Kýdōn"") isch i de griechisches Mythologii de Eponym vo de Kydone und de Gründer vo de kretische Stadt Kydonia gsii.",🔎
,,,Götterkanon,FALSE,"Was aber de Grieche s Gfüül zämmezghööre vor allem gee het, isch dr Götterkanon gsi, wo us de homerische Epe bekannt isch und wo sich in dr archaische Zit die erste Tämpelbaute druf bezooge häi.",🔎
,,,griechisch Mythologie,TRUE,"""Καλυψώ, Kalypsō"") isch in de griechisch Mythologie ä Nymphe gsii, wu de schiffbrüchig Odysseus gliebt un denne sibe Johr long bi sich uff de Insel Ogygia feschtghalte het.",🔎
,,,Götter,FALSE,"Dä griechischi Mythos isch en alti Gschicht us de griechische Mythologie, wo de Camus neu interpretiert het: De Sisyphos isch ursprünglich en Maa, wo vo de Götter zur Schtraf für sini Läschterige dezu verdammt wird, uf ewig en Schtei en Bärg ufezschtosse, wo aber immer wider aberollt, damit er ihn wider mues ufeschtosse.",🔎
,,,antike Müthology,FALSE,"Es isch es monumäntals Määrli, wo es Bild vom Universum i dr antike Müthology zeichnet und derby grad als satirischs Bild vo dr aktuelle mönschleche Gselschaft dänkt gsi isch.",🔎
,,,griechische Götter,FALSE,""", panellēnoi agōnes) si gsamtgriechischi Wettkämpf zu Eeren vo de griechische Götter gsi und si an religiöse Kultstette abghalte worde.",🔎
,,,grichischè Mythologi,TRUE,"""Ἰώ, Iō"") isch in dè grichischè Mythologi d'Dochtèr vum Flussgott Inachos.",🔎
,,,Griechische Mythology,TRUE,Ire Name laitet si vu dr Bärgnymphe Adrasteia us dr Griechische Mythology ab.,🔎
,,,griechischa Mythologie,FALSE,Da Nama «Atlantischa Ozean» kummt us da griechischa Mythologie und hoasst eigentlich «Meer vom Atlas».,🔎
,,,grichisch,FALSE,"grichisch ""erebos"" „Dunkel, Schatteriich“.",🔎
,,,grichische Götter,FALSE,"Dr Olympus Mons (Lat. fr ""Berg Olymp""), trefflig daift uf dr Namme vum Sitz vu dr antike grichische Götter, isch e wohrschins erloschene Vulkan in dr Tharsis Regio uf em Planet Mars.",🔎
,,,grischische Mythologi,TRUE,Daift worre isch er uf e Ort us dr grischische Mythologi.,🔎
,,,griechische Mythologi,TRUE,Drache spiile in de griechische Mythologi e Roll.,🔎
,,,Olympische Götter,FALSE,D Ilias-Daarstellig vo de Olympische Götter het woorschinlig vil zur Entwigglig von ere nazionale griechische Religioon bidräit und brägt die öiropäischi Kunstgschicht und Gäisteswüsseschaft bis in d Geegewart.,🔎
,,,Müthologii,FALSE,In de Wärk vom Sümbolismus git s bsundrigi Motiv us dr antike Müthologii und biblischi Allegorie.,🔎
,,,grichische Mythologie,TRUE,"Anno 1983 isch si offiziell uf de Namme vu de Nymphe Thebe, us de grichische Mythologie daift worre, de Dochter vum Flussgott Asopos.",🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,griechischen Mythologie,FALSE,De Aphareus () isch i de griechischen Mythologie e König vo Messenie De Aphareus isch de Soo vom Perieres und vo de Gorgophone.,🔎
4326,Komoren,Komore,Komorer,FALSE,"Näbe dr Madagasse läbt e großi Zahl vu Uusländer uf dr Insle, vor allem Komorer un der Franzose, in jingerer Zyt aber au e Huffe Chinesen un Inder.",🔎
,,,Komoore,FALSE,"Dr Roger Pfund het au anderi Banknotenserie entwoorfe, unter anderem di letscht Banknoteserie vu Frankryych (1982 bis 1997), Malaysia (2007), di argentiinisch Banknote mit em Portrait vu dr Evita Peron (2009/2010) un di aktuäll Banknoteserie vu dr Komoore.",🔎
4327,Alte Musik,Alti Muusig,Aalter Musig,FALSE,"Im Raamè vo dè Historischè Uffführungsbraxis vo Aalter Musig wörrèd sèllèwäg älteri Stimmigssischteem widder voschtärkt erforscht, um im Zämmèschpyl mit dè historisch adäquatè Inschtrumänt authentischi Aalti Musig machè z chönnè.",🔎
,,,Aaltè Musig,TRUE,"Altpartiè vo dè Aaltè Musig wörrèd au vo Kontratenör gsungè, bsunders bi Ufffüürigè vo dè historischè Ufffüürigsbraxis.",🔎
,,,Alte Muusig,TRUE,Si zelt hüte zur sogenannte Alte Muusig.,🔎
,,,Aaltèr Musig,TRUE,"In Begleittegscht zuè dè Historischè Ufffüürungsbraxis bi Aaltèr Musig cha mò hüüfig läsè èrè ""aaltè Mensur"" bi Giigè, Bosuunè usw.",🔎
,,,aaltè Musig,TRUE,I dè aaltè Musig isch dè penetrante Klang vum tenoralè Spitzèdon isch dõdegegè nit erwünscht.,🔎
4328,Wildenmannlisloch,Wildmannlisloch,Wildemannliloch,TRUE,"Am Seluu isch s Wildemannliloch, e Höhli wo ide Staizitt benutzt woren isch.",🔎
,,,Wildmanndlisloch,TRUE,"Im Toggeburg isch am Seluun obe s «Wildmanndlisloch», wo hütt e Bärgwanderwääg hiigoot.",🔎
,,,Wildemannlisloch,TRUE,S Wildemannlisloch (1682 m.ü.M) am Noordhang vom Seluu isch vor guet 40’000 Joor zittewiis vo Neandertaler uufgsuecht woore.,🔎
4329,Bairisch,Bairisch,bairischè Dialèkt,FALSE,"Öschtlich vom alemannischè Sprõchruum, im bairischè Dialèkt, wörd s Wort ""Pichl"" statt ""Büèl"" bruucht.",🔎
,,,Oberööschterrychisch,FALSE,"S gaat deby um Züritüütsch, Bëërntüütsch, Nordelsëëssisch, Hessisch us Darmstadt, Oberööschterrychisch, Luxeburgisch, Weschtfäälisch us em Münschterland und Nordsächsisch vo de Niderelbe bi Hamburg (beides Nidertüütsch).",🔎
,,,bairische Mundart,FALSE,Mängmol het si au öpis i der bairische Mundart gschribe.,🔎
,,,bairischè,FALSE,D Musig vo dè Gruppè Haindling isch Popmusig mit starkè Iischlääg vo Jazz un bayrischer Volksmusig un mit übberwigend bairischè Tegscht.,🔎
,,,bairisch-österreichisch,FALSE,"Hinterdupfinge oder Hindertupfige (bairisch-österreichisch: ""Hintertupfing"") isch dr Namme vun ere fiktive Ortschaft.",🔎
,,,Bairische,FALSE,"Di dütschi Mùndart vo Samnaun ghört als einzigi in de Schwyz nit zum Alemannische, sùndern zum Bairische.",🔎
,,,süüdbairischi,FALSE,"Scho bald sind aber Aarbeten über hööchschtalemanischi und süüdbairischi Tialäkt usechoo – e paar wenig häts au scho vorane ggëë –, wo e ganzi Räie vo Wokaal im Uusluut prësëntiert händ, wo nach de Luutgsetz vo de Junggramatiker gaar nüme hetted tërffe daa sy, wän s vo churzen althoochtüütsche Wokaal abstamed.",🔎
,,,bairischi,FALSE,"Im Fall vo Samnaun isch d Germanisierig vo Tirol uss gange, so dass Samnaun hüt de einzig Ort in de Schwyz isch, wo e bairischi Mundart gschwätzt wird.",🔎
,,,bairische Dialekt,FALSE,Beriehmt wore isch d Prell mit em humoristische Liad „Die Schönheitskönigin von Schneizlreuth“ im bairische Dialekt.,🔎
,,,bairisch Mundaart,FALSE,"1815 hät er en eerschte Versuech undernaa, di bairisch Mundaart daarzstele.",🔎
,,,bairischi Dialäkt,FALSE,Müglecherwys gilt si ou für entsprächendi bairischi Dialäkt.,🔎
,,,bairisch,TRUE,"I de restliche dütschsprochige Gebiet werd Walserdütsch gredt, wo zum Höchstalemannische ghört, und schlussendli isch do no s Dorf Samnaun, wo als ainzige Ort i de Schwiz en bairische Dialekt gredt werd.",🔎
,,,Bayrisch,TRUE,"Mittelhochdüütsch bezeichnet kei Standardschprach (im Gegesatz zur Umgangsschprach), sondern isch als Gegebegriff zum Mittelniderdüütsche z verschtah und umfasst demnach d Schprache vo allne mitteldüütsche (Thüringisch, Hessisch, Rhyfränkisch) und oberdüütsche Regione (Alemannisch, Bayrisch).",🔎
,,,bairisch-östriichische,FALSE,"  Hutzla (""döörti Bire"" schwizertütsch, ""Kletze"" im bairisch-östriichische Sprochruum) send Bira, mo mr trocknat hot.",🔎
,,,bairischi Sprooch,FALSE,"Do drin beschrybt er usfüerlech, wie sech sid dr spootantike Zyt s Rätoromanische entwiklet het, wie spöter s Alemannische is Bündner Alpegebiet vo Churräzie cho isch, und vo Oschte us em Tirol und em Vinschgau die bairischi Sprooch, und wie d Ywanderig vo de Walser in alt Sproochruum vom Romanische i dr Ostschwiiz d Sproochlandschaft no vil mee veränderet het.",🔎
,,,Mittelbairisch,FALSE,Dr Dialekt vo Adelzhausen ghert zom Mittelbairisch,🔎
,,,Altbayrisch,FALSE,De Tielekt vom Gidicht isch Altbayrisch.,🔎
,,,bairische Dialäkt,FALSE,"E Ussnaam isch d Gmei Samnaun im Bündnerland, wo en bairische Dialäkt gschwätzt wird.",🔎
,,,altbayrische Dialekt,FALSE,"De mit ""de poeta"" („vom Dichter“) betitleti althochtütschi Text isch um 810 im altbayrische Dialekt ufgschribe wore, zaigt aber altenglischi Spuure.",🔎
,,,bairische,FALSE,"S Wort für „Buur“ isch im Vallader in de bairische Form ""paur"" überno worde, im übrige Romanische aber in de alemannische Form als ""pur"".",🔎
,,,Südbairische,FALSE,"Öpe sid em Ändi vom Middelalter isch im Vintschgau näben em Rätoromanisch mee und mee au s Dütsch bruucht worde, und zwor houptsächlech e Dialäkt vom Südbairische wie fascht im ganze Tirol, wo sech vom undere Taalabschnidd bi Meran us s Taal ufwärts und über de Reschepass vom Inntaal här bis is Vintschgau usbreitet het.",🔎
4330,Waldighofen,Wàldighoffe,Wàldighoffer,FALSE,"Dr Wàldighoffer Wenkerboge isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19.",🔎
,,,Waldighofe,TRUE,Dezämber 1892 z Waldighofe; † 12.,🔎
4331,Iran,Iran,iranische Reschiim,FALSE,"Bsundrigs s islamistische iranische Reschiim brucht in sinere antizionistische Rhetorik regelmäässig äidütig antisemitischi Konnotazioonen und Bilder, für dass dr „Underschiid vo Zioniste und Jude, wo immer wider gmacht wird, ad absurdum“ gfüert wurd.",🔎
,,,Islamische Republik Iran,FALSE,Juni 2013 dr designiert Bresidänt vo dr Islamische Republik Iran und lööst dr Mahmud Ahmadinedschad am 3.,🔎
,,,iran,FALSE,"תחרות קריקטורות אנטישמיות ישראלית) isch vo zwei israelische Künschtler als Antwort ufe Holocaust-Karikature-Wettbewärb vo der iranische Zitig ""Hamshahri"" veraschtaltet worde, wo sinersits en Antwort uf dänischi Mohammed-Karikature gsi isch.",🔎
,,,Persische Riich,FALSE,""">Selim I. und de Safawide vom Persische Riich under em Schah Ismail I. stattgfunde.",🔎
,,,iranischi,FALSE,"S hütige Schtaatsgebiet entspricht em nördlige Deil vo der historische Region Aserbaidschan, deren ihre südlig Deil isch än iranischi Provinz.",🔎
,,,iranische,FALSE,I de iranische Verfassig hät de sogennanti Wächterrat d Funktion vomene Verfassigsgricht mit letzschter Kompetänz i allne Entscheidige.,🔎
,,,persische,FALSE,I einige orientalische Schtaate wird under anderem s persische Wort Wesir benutzt.,🔎
,,,Iràn,TRUE,"Rafsandschan ( odd’r ""Rafsenǧān""; àui Bahrāmābād bnännt) ìsch a Schtàdt ìn dr Prowìnz Kerman ìm Südoschta vum Iràn.",🔎
,,,Nordiran,FALSE,"Reed isch au vom ene Milidäärschlaag im Süde und vo Dribut us dr westlige Shakaregioon, Sri Lanka und em Nordiran.",🔎
4332,Wanderratte,Wanderradde,Ratze,FALSE,"Er jagt znacht Müüs, Ratze, Hase, Vögel und au Igel, woner uf de Rugge cheert und dene de Buuch uufschlitzt.",🔎
,,,Wandrradd,TRUE,"D ""Wandrradd (Rattus norvegicus)"" hod se aus Oschdasie en dr ganza Wäld ausbroidad.",🔎
,,,Wanderratz,TRUE,"Denebet lebet uf de Insle no de Wiissbrustigel (""Erinaceus roumenicus"") und chlinneri Süüger, wie de Feldmützger (""Crocidura leucodon""), drai Muusaarte und d Westblindmuus (""Spalax leucodon""), denn no de Huusratz (""Rattus rattus"") und eender seelte ono de Wanderratz (""Rattus norvegicus"").",🔎
4333,Diepoldsau,Tippilzou,Diöpoldsou,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,Dipilzou,TRUE,"D Emilie Kuschter-Weder, wo vo anne 1893 bis 1970 z Dipilzou gläbt het, isch e Oschtschwiizer Mundartdichteri gsi.",🔎
,,,Dieplzouer,FALSE,"Dura Erscht Wealtkriag hots denn a paar Verzögriga gia, im Johr 1923 isch denn dr Rhi bim Dieplzouer-Durstich i sis neu Flussbett gleitet wora.",🔎
,,,Dieplsou,TRUE,"Alta grenzt a 5 andere Gmoanda, däs sind Ems im Bezirk Dorabira, Götzis und Mäder, wo o im Bezirk Fealdkirch ligend und Oberriet und Dieplsou im Schwizer Kanton St. Galla.",🔎
4334,Rassismus,Rassismus,rassischtische,FALSE,"Dr Bücheler meint, dr Gäng seig frei vu rassischtische Vorurdeil gsii un verzellt dr Fall vum Lolo (Lorenz Spindler), e Glassekamrad un Sinti-Bue.",🔎
,,,Antirassismus,FALSE,"Dr Verein gege Tierfabrike unterem Erwin Kessler het deshalb en Nazi-Vergliich mit de Jude angschtellt, und dr Kessler isch deshalb gschtützt uuf d Antirassismus-Schtrafnorm zu Gfängnis verurteilt worde.",🔎
,,,rassischi,FALSE,"Die Rächtsextreme si vor allem gege d Zuewanderig, wo d Globalisierig mit sech bringt, wil das, wie si behaupte, gföörlig für die rassischi “Reinheit” vom eigene Volch sig.",🔎
,,,rassistisch,FALSE,"D Nation isch im allgemeine vom Kulturelle und Historische här definiert worde, und nid uf em Begriff vo dr Rasse ufbaut gsi, aber vor allem die nationalsozialistische Bewegige si virulänt rassistisch und bsundrigs antisemitisch gsi.",🔎
,,,rassistische,FALSE,"Er isch meermols ufgfalle wäge sine rassistische, sexistische und homofoobe Ussaage und het 2007 sogar as Kanzler vom Cold Spring Harbor Laboratory müesse zruggdräte drwääge.",🔎
,,,Rasseideologii,FALSE,"D Iisatzgrubbe si e wichdigs Instrumänt bi dr Umsetzig vo dr nazionalsozialistische Rasseideologii und dr Völkermordpolitik Zämme mit andere Däätergrubbe si si wääsentlig am Holocaust (Schoah) und am Porajmos, em Völkermord an de öiropäische Roma in dr Zit vom Nazionalsozialismus bedäiligt gsi.",🔎
,,,ràssìschter,FALSE,"Dr Éric Zemmour ìsch mehrmols waga siina umschtrìttena Üssààga vor àm Grìcht gsìì; ar ìsch mehrmols fräigschproocha worra, àwwer ìsch ànna 2011 waga-n-Uffrüaf züa ràssìschter Dischkriminiarung un ànna 2018 waga Uffrüaf zem Hàss geega d’ Moslämer verurtailt worra.",🔎
,,,ràssistischa,FALSE,Dàs hàt ràssistischa un üsslanderfììndliga Reàkzioona üssgleest.,🔎
,,,rassistischi,FALSE,"Joorhundert, häi aber no käni rassistischi Motiv ghaa.",🔎
,,,Rassenideologie,FALSE,"Uf dr äinte Site het si zwar Gwalt und d Rassenideologie abgleent, wil si em Christedum wurde widerspräche, uf dr andere Site häi die Glöibige nit nume s Rächt sondern sogar d Pflicht gha, sich gegen e schädlige und zersetzende Iifluss vo de Juude im Wirtschafts- und Kulturlääbe z ‹weere›.",🔎
,,,ràssistisch,FALSE,D’rbii wara d’ Begrìffa „Volk“ un „Nàzioon“ ràssistisch odd’r ethnopluràlistisch verschtànda.,🔎
,,,ràssìschta Dischkriminiarung,FALSE,"Wia-n-ìhr Brüader hàt sa unt’r ràssìschta Dischkriminiarung glitta, dänn sa ìsch ain vu da saltana fàrwiga Kìnder ìn dr Regioon gsìì.",🔎
4335,Bad Urach,Aurich,Urach,TRUE,"Dr Grof Eberhard V. im Bart, ab 1495 Herzog Eberhard I., wu z Urach residiert isch, het d Regierig vum Land ibernuu un d Residänz uf Stuegert verleit, dr Hauptstadt vum andre Landesdeil.",🔎
,,,Auricher,FALSE,Dr Ludwig het dr Auricher Dail iberchu mit dr Biet im Weschten un Side vum Land mitsämt sällene im Elsass.,🔎
,,,Uracher,FALSE,"Dr Stuegerter Deil unter em Ulrich V. het unter andrem d Städt Cannstatt, Geppenge, Marbach, Neiffe, Nirtenge, Schorndorf un Woeblenge umfasst; zum Uracher Deil unter em Ludwig I. hän unter andrem d Städt Balenge, Calp, Herreberg, Mensenge, Duttlenge un Dibenge ghert.",🔎
4336,Johann Heinrich Pestalozzi,Johann Heinrich Pestalozzi,Heinrich Pestalozzi,FALSE,"Zu de Patriote hai dr Peter Ochs zellt, wo d Verfassig vo dr Helvetische Republik gschriibe und as Mitgliid vom exekutive Direktorium währed eme Johr d Politik massgäbend beiflusst het, dr Waadtländer Frédéric-César de la Harpe wo im Juni 1798 Diräkter worden isch und dr Ochs 1799 gstürzt het und im Jänner 1800 sälber si Regierigsboste im e Staatsstreich verlore het, dr Jean-Jacques Cart, wo 1797 sich für en Aaschluss vo dr Schwiz an Frankriich usgsproche het und as Helvetische Senator dr Föderalismus bekämpft het, dr Bärner Philipp Albert Stapfer, wo die pedagogische Erneuerige vom Heinrich Pestalozzi z Burgdorf understützt het, au wenn dä sich vo de politische Radikale distanziert het, und vili anderi meh.",🔎
,,,Häiri Peschtelutz,FALSE,D Suter isch au langjëërigi Mitarbäiteri a de kritischen Uusgaab von em Häiri Peschtelutz syne Brief gsy.,🔎
4337,Historisches Museum Basel,S Historische Museum Basel,Historische Museum z Basel,TRUE,D Charte sin im Historische Museum z Basel usgstellt.,🔎
,,,Historische Museum vom Kanton Basel-Stadt,FALSE,Zwüsche 1890 und 1894 häi d Archidekte-Brüeder Kelterborn d Barfüesserkiirche zum Historische Museum vom Kanton Basel-Stadt umbaut.,🔎
,,,Historische Museum Basel,FALSE,"1568 het er dr Dotedanz an dr Predigerchille, wo Fragmänt drvo im Historische Museum Basel z gseh si, restauriert und es Portret vo sich und siiner Familie und es Skelett im Stil vom Vesalius drzue zeichnet.",🔎
,,,Historische Museum Baasel,FALSE,Usserdäm befindet sich dört au die permanänti Kutschen-Usstellig vom Historische Museum Baasel.,🔎
,,,Muusigmuseum Basel,FALSE,"Im Loonhoof befinde sich sithär s Hotel «Au Violon» (dr Naame isch en Aaspiilig uf s ehemoolige Gfängnis), die «Baseldytschi Bihni», e Dschääsklub und s «Muusigmuseum Basel».",🔎
,,,Muusigmuseum,FALSE,"Uf em alte Kloosterareal befinde sich unter anderem s Muusigmuseum, wo im Herbst 2000 iigweit worde isch, e Hotel, e Restorant, die «Baseldytschi Bihni» und e  Dschääsklub.",🔎
,,,Historische Museum,FALSE,"Johrhundert am Määrtblatz baut worden isch, odr d Barfüesserkiirche vo de Franziskaner, wo noch dr Reformazion ziitwiis as Lager bruucht und sit 1894 ä Deil vom Historische Museum isch.",🔎
4338,Spalentor,S Spaledoor,Schpaledoor,TRUE,"Vo de Schtadtdoor si numme s Santihansdoor, s Dalbedoor und s Schpaledoor ybrig gloo worde; bim Schpaaledoor isch d Erhaltig dänggbar knapp gsi: bi dr Grossrootsabschtimmig isch numme ai Schtimm meh gege dr Abriss vom Door gsi.",🔎
,,,Spaledoor,TRUE,"1849 het mä s Museum in dr Auguschtynergass baut, und vo 1859 aa si d Stadtmuure abbroche worde und nume ä baar vo de grössere Stadtdoor, s Spaledoor, s Santihansdoor und s Dalbedoor, het mä lo stoo.",🔎
,,,Schbaaledoor,TRUE,"Es het e rächteggige Grundriss gha und si Funkzioon isch s gsi, mit Kanone, wo me uf de Dürm nid het chönne ufstelle, d Flanke vom Schbaaledoor z schütze.",🔎
,,,Spaaledoor,TRUE,"Es het näbem Spaaledoor as schönsts Basler Door gulte, isch aber fümf Johr noch dr Verabschiidig vom Basler Stadterwiiterigsgsetz vo 1859, im Juni 1864, doch abgrisse worde.",🔎
4339,Ministeriale,Ministerial,Dienstadel,FALSE,"Dr Karl het brobiert d Riichsverwaltig z vereinheitliche und dr Hofklerus und e Dienstadel, won er neu erschaffe het hai se usgfüehrt.",🔎
,,,Diènschtlüt,FALSE,"Johrhundert vo dè Hèrrè vo Birchèdorf, Diènschtlüt vom Freihèrr vo Chrenkingè, dènnè iri Exischtenz vo dè Mitti vom 12.",🔎
,,,Minischterali,FALSE,"S Adelsgschleècht vo Mandach sin einscht Minischterali vom Hochschtift Konschtanz gsi, irè Wappè isch no im Ortswappè vo Mandach erhaaltè blibbè.",🔎
,,,Minischtrial,TRUE,"D Quälle (Historia Welforum, Otto vu St. Bläsi) brichte, dass dr Hugo e baar Stroßeraiber (""latrones"") ufgriffe het, di aigene Minischtrial dervu freigloo, di welfische aber hiirichte loo het.",🔎
,,,Ministerialegschlächt,FALSE,"As Bsitzer vo de Bärefelsische Güeter sin d ""Herre vo Aesch"" dokumentiert, e ritterligs Ministerialegschlächt vo de Groofe vo Thierstäi.",🔎
,,,Minischteriale,FALSE,Jahrhundert s erscht Mol gnännt wore un isch im Bsitz vu Minischteriale vu dr Herzeg vu Zährige gsi.,🔎
,,,Minischtriali,FALSE,Uf dr Burg hän zytwyys Minischtriali vu dr Zähriger gläbt.,🔎
,,,Dienstaadel,FALSE,"Zu de Psitticher het vor allem dr stedtisch Dienstaadel ghöört, zu de Stärner dr Landaadel.",🔎
,,,Meneschteriale,FALSE,"S Wappe èntsprecht dem vo de Herre vo Rèmige, emene om 1300 usgstorbene Meneschterialegschlächt vo de Habsborger.",🔎
,,,Ministeriali,FALSE,Iiri Mitgliider si Ministeriali vom Bischof vo Basel gsi.,🔎
,,,Ministerialidäät,FALSE,Joorhundert aa Patriziat us em ehemoolige Ortsaadel oder dr örtlige Ministerialidäät uusebildet.,🔎
,,,Ministerialadel,FALSE,Ministerialadel worde.,🔎
,,,Minischteriali,FALSE,S Gschächt sin urspringli Minischteriali vu dr Zähringer gsii un isch ab 1120 belait.,🔎
4340,Museum an der Augustinergasse,S Museum an dr Augustinergass,Museum an dr Augustinergass,TRUE,"Johrhundert het mä d Gipsabgüss, wo mä e Hufe drvo kauft het, meh beachdet, und die si zerst im neue Museum an dr Augustinergass, vo 1887 aa im ene eigene Usstelligsruum in dr Kunsthalle Basel zeigt worde.",🔎
,,,Museum in dr Auguschtynergass,FALSE,"1849 het mä s Museum in dr Auguschtynergass baut, und vo 1859 aa si d Stadtmuure abbroche worde und nume ä baar vo de grössere Stadtdoor, s Spaledoor, s Santihansdoor und s Dalbedoor, het mä lo stoo.",🔎
,,,nöije Museum,FALSE,Die öffentlige Sammligsbeständ us em Huus zur Mugge si in s nöije Museum khoo.,🔎
,,,Geböid vom Berri an dr Augustinergass,FALSE,"Er het d Sammlig usbaut, und vilmol mit sim äigene Gäld zaalt 1849 isch s Museum in s nöje Geböid vom Berri an dr Augustinergass züüglet.",🔎
4341,Adel,Adel,adelige,FALSE,"I der Sozialgschicht seit men ere Familie und ere wytere gsellschaftliche Gruppe rund um ene Sippe öppen au ""Huus,"" so wie bi de adelige Dinaschtie: me redt vom «Huus Habsburg», vom «Huus Liechteschtai» und änliche grosse Familene.",🔎
,,,Niidere Adel,FALSE,"Näbe Territorialfürste wie em Herzog vom Tirol und em Groof und spöötere Herzog vo Württebärg si dr Hoochi Aadel wie d Wärdebärg, d Montfort, d Gundelfinge, d Hälfestäi, d Waldburg und d Fürstebärg verdräte gsi und Ritter und Edelchnächt vom Niidere Adel wie au Prelate vo de Gäistlige Territorie.",🔎
,,,Aadelsfamilie,FALSE,S Huus Liachtaschtaa zellt zue dr eltschte Aadelsfamilie z Europa un stellt hite s Staatsooberhaupt vum Fiirschteduum Liachtaschtaa.,🔎
,,,Àdelsgschlacht,FALSE,"D’ Grààfa un Fräihärra Waldner vu Freundstein (ìn Frànkrììch: ""Waldner de Freundstein"") sìnn a àlta elsassischa-n-Àdelsgschlacht, wo schpeeter àui Bsìtzunga ìn dr Ortenàui ghàà hàt.",🔎
,,,adel,FALSE,"Es sind es paar Gedicht vo Minnesänger us dere Regioon erhalte, öppe vom Hesso vo Rynech, em Steinmar, em Werner vo Hombärg und em Walter vo Klinge – der Aargau mit syne vile Burgen und adelige Familene muess es guets Pflaschter für die Kunscht gsi isy.",🔎
,,,edle,FALSE,"Dr jüdisch Gleerti und Schüeler vom Gottfried Wilhelm Leibniz isch e modärne Wüssrschaftler gsi und au usserhalb vo dr jüdische Gmäind as „edle Juud“ gschetzt worde, was für sälli Zit ussergwöönlig gsi isch.",🔎
,,,adligi,FALSE,"Ähnligi Instrumänt si scho früehner z Ängland, z Schottland und in andere europäische Länder bruucht worde, im Allgemeine für zum adligi Verbrächer z chöpfe, ä Hiirichtigswiis, wo as schmärzfrei und nit ehrerüehrig und dorum as bsundrigs Privileg aagluegt worden isch.",🔎
,,,adlige,FALSE,"Dr althochdütschi Begriff Vogt, au Voigt oder Fauth (französisch ""bailli"", änglisch ""bailiff"" oder ""reeve"") isch abgleitet vom latiinische Wort „advocatus“ („dä wo anegrüeft worden isch“) und bezeichnet allgemein e herrschaftlige, meistens adlige Beamten im Mittelalter und dr früehje Neuziit, wo as Verdräter vom ene Feudalherrscher in eme bestimmte Gebiet im Name vom Landesherr regiert und grichtet het.",🔎
,,,Aadels,FALSE,"Dr Stephan Dušan isch us em serbische Aadelshuus vo de Nemanjide gstammt, wo 1192 d Herrschaft übernoo het.",🔎
,,,Landadel,FALSE,"Aber denn isch für s Byzantinische Riich e Schwechiperiode cho, wo vor allem dr Landadel gschuld gsi isch draa, wil er s Themesüsteem undergraabe het.",🔎
,,,Adligi,FALSE,"Wil zu säbere Ziit di meischte Lüüt (au Adligi) nöd händ chöne schriibe und lääse, cha mer vermuete das en de Lüütprieschter vo Altdorf gschribe häd.",🔎
,,,Aadel,TRUE,"Ass es en Usenandersetzig zwüsche Zümft und Aadel gee het, cha bezwiiflet wärde, wil e Hufe vo de Zumftgwärb vo dr ridderlige Kultur gläbt häi und grad bi Durnier am mäiste verdient häi.",🔎
,,,Aadlige,FALSE,"S Gedränk isch dennzumol wäge de Gwürz, wo seer düür gsi si, nume an de Hööf vo Köönig und riiche Aadlige üüblig gsi.",🔎
,,,Adelsgschlächt,FALSE,D Ahnereihe vom schwäbisch-fränkische Adelsgschlächt vo de Grafe Stauffenberg isch bis is 13.,🔎
,,,Aadligi,FALSE,Die häi sälber Lääche an anderi Aadligi chönne vergää.,🔎
,,,Adelsfamilie,FALSE,D Kypselide si en Adelsfamilie vo Korinth gsi.,🔎
,,,Aadelsgschlächt,FALSE,"D Groofe vo Nöijeburg si e Schwizer Aadelsgschlächt gsi, wo sini Güeter im hütige Kanton Nöijeburg ghaa het.",🔎
,,,Junker,FALSE,"Am Süddurm het s e Wandbild mit eme Esel uf rotem Grund, wo uf em Dudelsack vom ene Junker spiilt.",🔎
,,,aadeligi,FALSE,"Joorhundert het dr Ditel mäistens aadeligi Manne bezäichnet, wo e Domherre- oder Domizellarius-Präbende gha häi, also s Rächt uf bestimmti Bezüg.",🔎
,,,aadlige Gschlächt,FALSE,"Er het us eme aadlige Gschlächt gstammt, wo in dr Nööchi vo Maastricht si Sitz gha het.",🔎
,,,Adlsgschlächt,FALSE,Ds Fürschtutum Habsburg isch fär mehreri Jahrhunärti z dominiärundi Adlsgschlächt in Mittlöiropa gsi.,🔎
,,,gadelt,FALSE,"Füüf spôter isch s Buèrèdorf denn zum ""Rosèdorf"" gadelt worrè.",🔎
4342,Kondensator (Elektrotechnik),Dr Kondänser in dr Elektrotechnik,Kondensatore,FALSE,"Bi ihne ersetze analogi Bauelemänt (Versterker, Kondensatore) d Logikprogrammierig.",🔎
,,,kapazitive,FALSE,Wie stark das cha mä mit kapazitive oder optische Sensore mässe und eso d Struktur vo dr Oberflechi vergröösseret daarstelle.,🔎
,,,Kondensator,FALSE,"Dört het er e („Strauhalm“-) Elektroskop erfunde zum ganz chliini Mänge vo Elektrizidäät z mässe (1783), het en äigeni Spannigsäihäit iigfüert (s Wort „Spannig“ stammt au vo iim), zum d Mässige chönne kwantifiziere, und het uusegfunde, ass d Ladig, wo uf e Kondensator brocht wird und si Spannig broporzional zuenander si  1792 het er vo de Frosch-Experimänt vom aageene Anatom Luigi Galvani ghöört, wo dä uf animalischi Elektrizidäät zruggfüert het.",🔎
,,,Kondenser,FALSE,"bruuched vill elegtronischi Bauelemènt, wiè si au in normalè elegtronischè Schaltigè vowendet wörrè, byschpillswys Transischtorè, Kondenser, Diodè un Widderschtänd.",🔎
4343,Spalenschwibbogen,Dr Spaleschwibbooge,erste Spaaledoor,FALSE,"Am Aafang isch s vor em erste Spaaledoor gstande, wo mit em Bau vo dr üssere Stadtmuure s innere Spaaledoor worde isch.",🔎
,,,Spaaleschwibbooge,TRUE,"E Bärnere, wo 1693 im Spaaleschwibbooge gfolteret worde isch und doch nüt zuegee het, isch in s Bääreloch im Kunos Durm gheit worde und het sich bald druf s Lääbe gnoo.",🔎
,,,Stadtdoor dörte,FALSE,"S Stadtdoor dörte isch dr Hauptiigang zur Stadt gsi, bis im 14.",🔎
,,,dennzumolige Spaaledoor,FALSE,D Barfüesser häi 1231 e Klooster gründet uf em offnige Gländ dusse vor dr Stadtmuure vor em dennzumolige Spaaledoor.,🔎
,,,Innere Spaalestadtdoor,FALSE,Joorhundert s Innere Spaalestadtdoor gstande isch.,🔎
4344,Gottmadingen,Gottmedinge,Gottmadinger,FALSE,"D' Gmeind grenzt im Norde a de Gottmadinger Ortsteil Randegg, im Oschte ad' Schwiizer Gmeinde Buäch und Ramse im Kanton Schaffhuuse, im Süede ad' Schtadt Diessehofe im Kanton Thurgau und im Weste a Dörflinge im Kanton Schaffhuuse.",🔎
,,,Gottmadinge,TRUE,"Zue däm Mittelberaich ghere d Stedt un Gmeine Aach (Hegau), Büsinge am Hochryy, Enge, Gailinge am Hochryy, Gottmadinge, Hilzinge, Mühlhuuse-Ehinge, Rilasinge-Worblinge, Steißlinge, Tenge und volkertshuuse im Landchreis Konschtanz.",🔎
,,,Gottmèdingè,TRUE,"Als dütschi Bundesstrõß füürt si witter übber Gottmèdingè, Singè un Radolfzèll bis Ludwigshaffè am Boddèsee, wo si uff d B 31 drǜfft.",🔎
,,,Gottmedingè,TRUE,D Begrifflichkeitè hèn sich zletscht 1934 widder gänderèt: Mit èm Bau vo dè Vobindigskurvè vo Duttlingè nõch Hattingè in Baddè i sellèm Johr isch è durchlaufendi Streggi vo Stuègètt übber Duttlingè un Hattingè gu Singè un witer bis a diè Schwizer Gränz bi Gottmedingè bzw.,🔎
4345,Kolkrabe,Rapp,Kolkraab,TRUE,"Dr Kolkraab isch dr grössti Spatzevogel, und eso au dr grösst Singvogel.",🔎
,,,Grabb,FALSE,"Noch em Kluge isch dr Rappe e Minz gsii, wu zerscht im Elsass prägt wore isch, si het e Adler zeigt, wu as Grabb (Rapp) gützt (verspottet) wore isch.",🔎
,,,Grabbe,FALSE,"Typischi Vegel sin Grabbe, Singdrossle, Zitronegirlitz un Wasserpfiffer (Wasserpieper), aber mer drifft aü uf Wanderfalke, Aüerhiäner un Haselhiähner.",🔎
,,,Chograpp,TRUE,"Vo de rund 70 Vogelarte brüetet nume rund 15 Arte ufem Archipel, drunder de Spatz (""Passer domesticus""), d Felsetube (""Columba livia""), d Silbermööfe (""Larus argentatus""), d Huubelerch (""Halerida cristata""), d Nebelchraie (""Corvus cornix""), de Chograpp (""Corvus corax"") oder s Wänneli (""Falco tinnunculus"").",🔎
,,,Raabe,TRUE,Druufhii sölled zwee Raabe d Mörder bis uf Züri verfolgt haa und so händ die zwee Röiber vor Gricht gfüehrt wärde chöne.,🔎
,,,Graager,FALSE,"In dr Ortler-Alpe het s gringi Bständ vu Adler, Uhu, Graager un Urhiener, e wenig mee git s Haselhuen un Alpüeschtaihuen un no mee s Alpeschneehuen.",🔎
,,,Rappe,FALSE,Er wird i hundert Rappe iiteilt.,🔎
,,,Raab,TRUE,"Johrhundert isch dees e Figur vun em schwarze Raab gsi, als Symbol fir Krieg und Pescht oder villiicht sogar en Erinnerung aan germanische Totevögel.",🔎
4346,Babylonien,Babylon,Babylonie,TRUE,598 Jerusalem eroberet und sini Iiwooner ins Exil uf Babylonie verschlebbt.,🔎
,,,neubabylonische Riich,FALSE,Es isch abglöst worde vom neubabylonische Riich (7. und 6.,🔎
,,,Babylonier,FALSE,"Johrhundert hai d Babylonier, zsämme mit de Meder und de Perser s assyrische Riich zerschdört.",🔎
,,,Neubabylonische Ziit,FALSE,Währed dr Neubabylonische Ziit isch s Nanna Quartier vergrösseret worde und mä het ä riisige Muure drum ume baut.,🔎
,,,babylonische,FALSE,"587 vor dr Ziitwändi isch d Sdadt vom babylonische König Nebukadnezar zerstört worde, und me het siini Iiwohner si nach Babylonie ins Exil gschickt.",🔎
,,,Babyloonie,TRUE,"S Riich isch 539 v. d. Z. undergange, wo Babyloonie vo de Achämeniide, wo s Altpersische Riich gründet häi, underworfe worde isch.",🔎
,,,alta Babylon,FALSE,"Aschtronomi hot's scho im alta Babylon gea, wo d Prieschta scho gnau da Nachthimml beobachtet und Entwicklunga ufzoachnet hond.",🔎
,,,babylonisch,FALSE,D Entscheidig öb me sich söt mit Ägypte verbünde oder de Mesopotamier isch nie liicht gsi und Fählkalkulatione wie im Fall vo de Babylonier hai chönne schlimmi Folge ha: Im Johr 598 het dr babylonisch König Nebukadrezzar II.,🔎
,,,noibabylonische,FALSE,"Öber s Raui Kilikie isch nöd vill bikannt, i de noibabylonische Zitt isch do s Land Pirindu glege.",🔎
,,,früebabylonischi,FALSE,Verschidnigi früebabylonischi und hethitischi Relief zaiget Luteniste.,🔎
4347,Wirtschaftswissenschaft,Wirtschaftswüsseschaft,wirtschaftswüsseschaftlig,FALSE,"Bis zum Ändi vo de 2000er Joor häi e baar Uniwersidääte au e wirtschaftswüsseschaftlig brägte Diplom-Anglistik-Studiegang aabote, wo sithäär vo ""Bachelor-/Master""-Studiegäng ersetzt worde isch.",🔎
,,,Wirtschafts,FALSE,"Die klassischi nöizitligi Iidäilig underschäidet Natur-, Gäistes- und Gsellschaftswüsseschafte und Gebiet, wo dank dr Verwüsseschaftligung drzue cho si: Agrar-, Ääscheniöör-, Wirtschafts-, Rächtswüsseschaft und Medizin.",🔎
,,,Wirtschaftswisseschafte,FALSE,"Hit isch dr akademisch Fokus braiter un umfasst näbe Bolitikwisseschafte au Jura, Wirtschaftswisseschafte, Finanzwisseschaft, Marketing, Kommunikation, Urbanismus/Stadtplanig, Management oder Journalismus.",🔎
,,,Wirtschaftswisseschaft,TRUE,"Derno het er Wirtschaftswisseschaft studiert, vu 1964 bis 1966 an dr Fordham University z New York un vu 1966 bis 1968 an dr Wharton School z Philadelphia.",🔎
,,,Wirtschaftswisseschaftler,FALSE,"Jänner 2015 z Paris) isch e franzesische Wirtschaftswisseschaftler, Schurnalischt, Autor un Hochschuellehrer gsii.",🔎
,,,Wìrtschàftswìssaschàfta,FALSE,D’rwillscht hàt’r Wìrtschàftswìssaschàfta g’schtudiart.,🔎
,,,Wirtschaftswüsseschafte,FALSE,An dr Universidäät Basel het er Wirtschaftswüsseschafte studiert.,🔎
4348,Semitische Sprachen,Die Semitische Schbrooche,ursemitischi,FALSE,"dr ursemitischi ""p""-Lut im Arabische zu ""f"" worde isch).",🔎
,,,semitischi Sprooch,TRUE,"Öberholt und wösseschaftlich widerlait isch d These, as s Rätische e semitischi Sprooch sai.",🔎
,,,semitische Sprooche,TRUE,Gliichzittig gìt's lexikalischi Ähnligkeite zù de semitische Sprooche.,🔎
,,,westsemitischi Sprooch,FALSE,"As Westsemite wered Völcher bizaichnet, wo uursprüngli im Piet vom hüütige Syrie, Libanon, Israel und Palästina glebt hend und zom Tail no hütt lebid und e westsemitischi Sprooch gredt hend.",🔎
,,,semitischa Schproocha,TRUE,"Ar hàt nìt Pfàrrer wälla wara, àlso hàt’r änder semitischa Schproocha gschtudiart — d’rfìr ìsch’r bis 1788 àn d’ Üniwärsiteet vu Jena, Leipzig un Göttinga gànga un hàt d’ Unterrìchta vum Johann Gottfried Eichhorn, vum Johann Jakob Griesbach un vum Christian Gottlob Heyne gfolgt.",🔎
,,,semitisch,FALSE,"Dr Namme Europa isch vermuetli e ursprünglich asiatischi Schöpfig fer „Obeland“, vu semitisch ""ereb"" „Obe“, bzw.",🔎
,,,Semitisch,FALSE,Är stammt wi andere Buechtschtabe us em Semitische; si urschprünglige name isch waw [ו].,🔎
,,,semitische,FALSE,Sini Wurzle sin in verschidene semitische Alfabêt z finde.,🔎
,,,semitische Sprochgruppe,FALSE,S Arabische werd inere aigne Schrift gschribe und ghört zude semitische Sprochgruppe innerhalb vode afro-asiatische Sprochfamili.,🔎
,,,semitischi Sproch,TRUE,"Hebräisch (עִבְרִית, Ivrit) isch e semitischi Sproch und ghört as sonigi in di afro-asiatisch (früehner ""hamito-semitisch"") Sprochfamilie.",🔎
,,,semitische Schbrooche,TRUE,"Die akkadisch Schbrooch, wo zu de semitische Schbrooche ghört, isch in dr alte Babylonische Periode dr Dialäkt gsi, wo am wiitischde in Mesopotamie verbreitet gsi isch.",🔎
,,,nordwestsemitisch,FALSE,"Kanaan (nordwestsemitisch ""kn'n"", Alalaḫ ""ki-in-a-nim""KI, akkadisch LÚ""ki-na-aḫ-num""MEŠ, assyrisch KUR""ki-na-aḫ-ḫi"" und KUR""ki-na-ḫi"", babylonisch KUR""ki-na-ḫa-a-a-u"", Hurritisch KUR""ki-na-a-aḫ-ḫi"", hethitisch KUR URU""ki-na-aḫ-ḫa"", arabisch کنعان, hebräisch כְּנַעַן, ägyptisch ""p3-k-3-n-ˁ-n-ˁ"", griechisch Χανααν, ""Chanaan"") isch im Alterdum hauptsächlig as Bezeichnig vo dr südwestlig-syrische Region bruucht worde und noch de Aagriff vo de Seevölker uf s Gebiet Palästina (Peleset) usgwiitet worde.",🔎
,,,Semitische,FALSE,"Au in andere Schbrooche wird dr Name für d Region oder Deil drvo vo dr Exischdänz vo de beide Flüss abgleitet: die alte Ägypter hai em Riich vo de Mitanni, wo im weschtlige Mesopatamie glägen isch, Naharina ""(nhrn)"" gsait, nach em Semitische ""Zweiflussland"": aram.",🔎
,,,semitische Schproche,TRUE,"Numme konsonantischi Lut wärde gschribe—wie die semitische Schproche (Arabisch, Hebräisch usw.)",🔎
,,,semitischi Sproche,TRUE,"D Sproche vu Eritrea gheere zue zwoo vu dr große Sprochfamilie z Afrika Tigrinisch, Tigre und Arabisch sin semitischi Sproche, Saho, Bilen, Afar un Bedscha sin kuschitischi Sproche – boodi sin Näscht vu dr afroasiatische Sprochfamilie.",🔎
4349,Landtagswahl in Baden-Württemberg 2006,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2006,Landdagswahl 2006 z Bade-Wirttebärg,FALSE,Bi dr Landdagswahl 2006 z Bade-Wirttebärg het er im Wahlchrais Main-Tauber as landeswyt jingschte Kandidat fir dr Landtag kandidiert.,🔎
,,,am 26. Merz 2006 gwehlt,FALSE,nszuegherigkait un Wahlkrais. Dr 14. Landdag isch am 26. Merz 2006 gwehlt wore. Di 1. Plenarsitzig isch am 13. Juni 2006 gs,🔎
,,,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg,FALSE,"Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg im Merz 2011 händ i Griene mit 24,2 Brozänt vu dr Stimme s bescht Ergebnis uf Landesebeni iberhaupt iberchuu.",🔎
4350,Neuenkirch,Nöiechöuch,Neuechöuch,TRUE,"Si liid zwösche (vo Wescht noch Oscht) Lozärn im Südweschte und Süde, Äbike im Süde, Bueri im Oste, Öschebach ond Rotheborg im Norde ond Neuechöuch im Nordweschte.",🔎
,,,Neuechirch,TRUE,"Der Bach foot nit mid ere eigene Kwellen aa, wo s Wasser früsch us em Bode chiem; nei, dä Punkt won er afoot isch eigentlech der Uuslouf vom Sämpachersee, und me chönt hüdrologisch die bar ganz churze Bech oben am See au als Oberlöif vo der Suure aluege, der lengscht vo dene wär die ""Grossi Aa,"" wo sälber im oberschte Deil au en andere Name het: es isch der ""Sellebodebach,"" und dä chunt vo Härdmänigen obenabe (Gmeind Neuechirch).",🔎
4351,Liste Schweizer Generäle,Liste vo de Schwiizer Generäl,General,FALSE,"Di ""Vereinigti Bundesversammlig"" wählt d Bundesrööt, de Bundespräsident oder d Bundespresidänti, d Bundesrichter, de Bundeskanzler oder d Bundeskanzlerin und im ene Fall, wo s zum Chrieg chönt cho und mä öppe müesst s Militäär uufbiete, de General as Oberbefäälshaber vo dämm.",🔎
,,,Liste vo de Schwizer Generäl,TRUE,(→Liste vo de Schwizer Generäl) Währed em Bockechrieg het dr Oberst Jakob Christoph Ziegler die eidgenössische und zürcherische Druppe kommandiert.,🔎
,,,erste Generäl in dr Gschicht,FALSE,Dr Dufour het zu de erste Generäl in dr Gschicht vo dr Schwiizer Armee ghört und het die eigenössische Druppe im Sonderebundschrieg aagfüehrt.,🔎
4352,Ungarndeutsche,Ungarndütschi,Ungarndütsche,TRUE,Si mache e Großdeil vo de Ungarndütsche us.,🔎
,,,ungarndütsche,TRUE,"Baranya (IPA: , ungarndütsche Name: ""Branau"") isch s südligste vo de 19 Komitat vo Ungarn.",🔎
,,,ungarndütschi,TRUE,Allerdings git's vor allem im Chleigebiet Dorog no ungarndütschi und slowakischi Minderheite.,🔎
4353,Nöggenschwiel,Rosèdorf Nöggèschwyl,Nöggeschwyl,FALSE,"Zu de Gmeind Wyle ghöred Bannholz, Byrbronnè, Nöggeschwyl und Remetschwyl.",🔎
,,,Nöggèschwyl,FALSE,"Èm Stausee nõch füürt d Kreisstrõß 6561 vo dèrè uus è Gmeindestrõß uff dè Buckel im Weschtè gu Nöggèschwyl, Gmeind Wylè, füürt.",🔎
4354,Hauptstadt,Haupstadt,Hauptschdadt,TRUE,S'ghört zum glychnamige Bezirk un isch d'Hauptschdadt vum Kreis Shkodra.,🔎
,,,hauptort,FALSE,Under dr französische Herrschaft isch Riinech denn für churzi Ziit Kantonshauptort vom Département du Mont Terrible worde.,🔎
,,,Bundeshouptstadt,FALSE,"Im Jahr 2000 isch d Bundeshouptstadt vo Dütschland nid meh Bonn, sondern Berlin gsy.",🔎
,,,Hoptort,TRUE,"Da Hoptort isch Vadoz, wo oh dr Wohnsetz vom Förscht vom Land isch.",🔎
,,,Hoiptstàdt,TRUE,"D’Hoiptstàdt het de namligi Nàmme wie’s Lànd: Luxemburg , frieh’r ""Lützelburg"" (analog: Lutzelbourg, F.).",🔎
,,,Bundesstadt,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
,,,Hauptschtadt,FALSE,Mitti Jänner 2005 sin z'Belize Unruehe i dr Hauptschtadt Belmopan usbrôche.,🔎
,,,Chef-lieu,FALSE,"Z´r Adminischtràtivregion Bretagne g´heere de vier Departementi Finistère (Pen ar Bed), Morbihan, Côtes-d’Armor un Ille-et-Vilaine un de Chef-lieu ésch Rennes.",🔎
,,,Höiptort,TRUE,De Höiptort ésch Aosta (frz.,🔎
,,,Hauptort,TRUE,Dr Hauptort vom Kantons Usserschwyz het abgwächslet zwüsche Lache und Eisiidle.,🔎
,,,Houptstadt,TRUE,Im 1983 het de Houphouët-Boigny d'Houptstadt vo Côte d'Ivoire vo de Küschtestadt Abidjan zu syneri Geburtsstadt Yamoussoukro im Landesinere la verlege.,🔎
,,,Hàuiptschtàdt,TRUE,Palikir ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu da Federiarta Schtààta vu Mikroneesia ìm Pazifischa-n-Ozeàn.,🔎
,,,Houptschtadt,TRUE,D Stadt Bridgetown im Parish Saint Michael isch d Houptschtadt vom karibische Insleschtaat Barbados und äbeso däm si Houpthafe und wirtschaftlichs Zäntrum.,🔎
,,,zentralè Ort,FALSE,"Er bezeichnèt èn zentralè Ort uff dè unterè Stufè nõch èm Sischteem vo dè Zentralè Ört, wo im wesèntlichè uff dè dütsch Geograf Walter Christaller (1893–1969) zrugggòt.",🔎
,,,Làndeshàuiptschtàdt,FALSE,Erfurt / ìsch zitter 1991 d’ Làndeshàuiptschtàdt vum Fräischtààt Thüringa.,🔎
,,,Hauptschadt,TRUE,"Santiago de Chile, offiziell und churz Santiago isch d Hauptschadt vo Chile und ligt in de Santiago Region an de Oschküschte.",🔎
,,,Hauptstedt,FALSE,"Hütt ghöre zu de Weltstedt es paar psunders wichtigi Hauptstedt so wie öppe <a href=""Washington%2C%20D.C.",🔎
,,,Houptstadd,TRUE,"Yamoussoukro (uusgsproche: ""jamuussuukro"") isch syt März 1983 die offizielli Houptstadd vaa de Elfebeiküste (Côte d'Ivoire).",🔎
,,,Hàuiptort,TRUE,Sii Hàuiptort (frz.,🔎
,,,Hoptstadt,TRUE,"Stockholm (""stock"" ‚Stock, Baumstamm‘; ""holm"" ‚chlinni Insle‘) isch d Hoptstadt vo Schwede.",🔎
,,,Hauptschtatt,TRUE,"Khûr (amtlich ""Chur"", rät. (Surselvisch), ""Coira"" (Surmeirisch), (Oberengadinisch), (Unterengadinisch), ital. ""Coira"") isch d Hauptschtatt vom Schwizzer Khantôn Graubünda.",🔎
4355,Ölmalerei,Öölmoolerei,Eelmoolerei,TRUE,"Si setzt iri Theme vor allem dur Eelmoolerei uf Lyynwand, aber au dur Gouache uf Babyyr um.",🔎
,,,Eelbild,FALSE,"Äs bsunders scheens Eelbild im Formaat 98 × 78 cm us em Jaar 1910 zäigd d Mundartdichteri Hedwig Egger-von Moos, wo mit zwäi Chind under mä Boim sitzd.",🔎
,,,Eelbilder,FALSE,"Anne 1954 het er Hinterglasbilder gmacht, ab 1956 het er derno schwärpunktmäßig Eelbilder gmoolt.",🔎
,,,Bilder,FALSE,"D Bilder und d Figuure vom häilige Theodul, wo in vilne Chile z gseh sind, zäige iin deils zäme mid em Tüüfel, wo en Glogge träit, und mängmol au mid eme Wytrüübel.",🔎
,,,in El,FALSE,"S Bild isch in El uf Lynwand gmolt, het d Maß 98,5 × 108,5 Zäntimeter un isch in Privatbsitz.",🔎
4356,29. März,29. Merz,29. Merze,TRUE,Dr Fritz Pümpin (* 29. Merze 1901 z ,🔎
,,,29. Meerz,TRUE,"%99bica"">Dębica, Poole; † 29. Meerz 2020 z Krakau",🔎
4357,Zunft,Zumft,Zimft,FALSE,"Dernäbe het s Dokumänt un Exponat iber dr Wandel vum Stadträcht z Fryybeg vu dr Grofe vu Urach iber s Ufchuu vu dr Zimft, dr Ibergang zue dr Habsburger bis zum Aaschluss an Bade.",🔎
,,,Zumftufstand,FALSE,"D Mäister vo dr Stadt, wo d Representante vom patrizische Bürgerdum gsi si, häi no brobiert, d Juude z schütze, aber im e Zumftufstand, wo vo de aadlige Familie understützt worde isch, si si entmachdet worde.",🔎
,,,Oberstzunftmeischter,FALSE,"Uf sini politische Ambitione z Züri het sich sis Aasähe z Mailand un z Frankriich au positiv usgwirkt: 1476 isch er Bauherr worde, 1479 bis zu sim Tod städtische Pfleger un 1480 einer vo drei Oberstzunftmeischter, wo jewils Stellvertreter vom Bürgermeischter sin gsi un im Rot de Iifluss vo de Zünft verträte hei.",🔎
,,,Oberstzumftmeister,FALSE,"Erst gege s Ändi vom Johr 1797 häi sich d Machtverheltnis in der Stadt afo verändere, die revoluzionäre Patriote under der Füehrig vom Oberstzumftmeister Peter Ochs si an s Rueder cho und d Baselbieter häi non e chli nochghulfe, wo si d Schlösser vo de Landvögt, d Waldeburg, d Farnsburg zwüsche Gälterchinde und Buus und d Homburg z Buckte abebrennt hai.",🔎
,,,zumft,FALSE,"Wil si eme zumftgmäässe Gwärb nid häi döfe noochgoo und ene au d Beschäftigung mit em Ackerbau verbote gsi isch, häi si sich iir Lääbe im Handel, as Pfandleier oder im Zins– und Wäggselgschäft verdient.",🔎
,,,Gilde,FALSE,"D Gwandschniider, wo in dr dr Altstadt vo Braunschweig aasäässig gsi si, häi en äigeni Gilde gründet, d Gwandschniider vo de andere Stadtdäil häi sich dr Gilde vo de Liinduechmacher aagschlosse.",🔎
,,,Zumfd,TRUE,Häftlimachr send em Middlaldr a oigene Zumfd gwea.,🔎
,,,zunft,FALSE,"Joorhundert gsi, wo sich zunftartig zämmegschlosse häi.",🔎
,,,Oberstzumftmäister,FALSE,Er isch e baar mol Oberstzumftmäister worde und isch zwüsche 1382 und 1408 e baar mol as Achtburger im Root gsässe.,🔎
,,,Ooberzumftmäister,FALSE,"Am 30.Januar 1525 het dr Root beschlosse, ass jetz dr Ooberzumftmäister Jakob Meyer zum Hirze und dr Mäister vo dr Gäärber- und Schuemacherzumft, dr Urban vo Brunn, die nöije Pflääger vom Lienert wurde si.",🔎
,,,Zouft,TRUE,"Wichtig isch em au d Mitgliidschaft i de Zuger Zouft vo de Schnyder, Tuechschèèrer und Gwèèrbslüüt gsy.",🔎
,,,Oberzumftmäister,FALSE,"Dr Heinrich (1439 bis 1490) isch e Rootsher und Oberzumftmäister gsi, dr Lienhart (1469–1521) Vogt uf Münchestäi und Obervogt uf Hombärg und dr Jakob (1472–1518) Obervogt uf Farnsburg.",🔎
,,,Zumftstadt,FALSE,Au in dr Zumftstadt Baasel isch d Laag vo de Zümft immer schwiiriger worde und wirtschafts-liberaali Idea häi sich mee und mee bräit gmacht.,🔎
,,,Zümft,FALSE,"Hüfig sind die Ufständ au verbunde gsi mit anderne soziale Spannige, öppe zwüsched em Patriziat oder de Zümft.",🔎
,,,Ooberstzumftmäister,FALSE,"Joorhundert het dr Hoof im Achilles Leissler ghöört, wo 1767 Ooberstzumftmäister gsi isch und au anderi wichtigi Böste gfüllt het.",🔎
,,,Zümfte,FALSE,"Bischbiil für Korporazioone, wo im Middelalter und in dr früeje Nöizit as ""universitas"" bezäichnet worde si, si die handwärklige Zümfte und Kaufmegilde, politischi Kollegie für e Handel, für d Sicherhäit, en politische Root und für d Justiz, und den au religiöösi Bruederschafte und Konvänt vo Abteie und au öpe studäntischi Veräinigunge und Korporazioone vo de Magister im Berych vo dr Schuel und vo dr Wüsseschaft.",🔎
,,,Handwerkszimft,FALSE,"Di gotische Fenschter im Langhuus sin zmaischt vu de Handwerkszimft gstiftet wore, d Symbol vu sällene wie Bretschle, Stifel usw.",🔎
,,,Zoift,FALSE,D Zouft zum Chämbel isch äini vo de Zoift vo Züri.,🔎
,,,Zumftbrueder,FALSE,"Si sige in d Kiirche iine, wo en ungschickte Zumftbrueder mit siiner Hellebarde en Altarbild umgstosse haig.",🔎
,,,Zümpft,FALSE,"Au diè durch d Übberiikumpft gründeti Gmeinschaft sèlbscht würd Einig benamst, so zum Byschpill diè städtischi Schwurgmeinschaft vo dè Bürger odder d Zämmèschlüss vo dè Handwärcher un dè Kauflüt i dè Zümpft un dè Gildè.",🔎
,,,Zonft,TRUE,"De Brüeder Fritschi esch s imaginär Oberhoupt vo de grööschte und elteschte Zonft vo Lozärn, de ""Zonft zu Safran"", wo um 1400 gründet worden esch.",🔎
,,,Handwärkerzümft,FALSE,"Zwar häi die absolutistische Monarche mit dr Zentralisierig vo de Regierigsfunkzione iiri Posizion gsterkt, si si aber eso finanziell vo de Handwärkerzümft und vom Bürgerdum, wo am Entstoo gsi isch, abhängig worde.",🔎
,,,Zöuft,TRUE,"Jetz sind di alte Familene vom Stadtadel a de Macht gsi, zäme mid de Pruefslüüt vo de Handweerch, wo sech derna i de 13 Zöuft gruppiert händ.",🔎
,,,Zünft,FALSE,"Februar 1798 händ dä Gross Raat vo Züri und d Zünft än Erklärig akzeptiärt, wo glichi Rächt vo Stadt und Landschaft versprochä hät.",🔎
,,,Zumfthuus,FALSE,"Dr Bääre isch au langi Zyt s Zumfthuus vu dr Schuemacher gsii, wäge däm cha mer dr Bääre au im Fänschter vu dr Schuemacherzumft im Fryburger Minschter sää.",🔎
,,,Zumftstedt,FALSE,"Basel het zsämme mit Züri, Schaffuuse und Sanggalle zu de wichdigste Zumftstedt in dr Eidgenosseschaft ghört.",🔎
,,,Zouftfääne,FALSE,"So Musigverein bringe bi de Fäschtumzüüg Abwächslig is zimli asträngende stundelange Waarten und lauffe; me ghöört se scho wytem ide Gasse, und bi de erschte Töön und wemme afe dr Faane über de Chöpf gseht säge d Lüüt, wo scho lang am Stroosserand warte: «jetz chömesi!» So Musige mit iirne Fääne laufen öppe bi de Jugendfäscht und am am Sächsilüütenumzug z Züri mit, wo men au d Zouftfääne umetreit.",🔎
4358,Hanf,Hanf,Cannabis,FALSE,Bi uns bekannt wora isch dia Gruppa vor allem wegs eana Engagement für d Legalisierung vom Cannabiskonsum.,🔎
,,,Hampf,TRUE,"D Hampfriibi hèt dè Vowandlig vom Hampf in Flachs möglich gmacht, dèmit sin Kleider un Leinèsäck gmacht worrè.",🔎
4359,École polytechnique fédérale de Lausanne,École polytechnique fédérale de Lausanne,École Polytechnique Fédérale de Lausanne,FALSE,"Z Ecublens im Bezirk Westlausanne, chly usserhalb vo Lausanne am Flüssli ""La Sorge"", isch di wälsch Technisch Hochschuel, d École Polytechnique Fédérale de Lausanne EPFL.",🔎
,,,ETH Lausanne,FALSE,"E spektakulèèri Sach isch d Wüsseschaftsuusstelig «Fänomena» vo ane 1984 gsy, wo d ETH Züri und d ETH Lausanne zäme mit der Uni Züri und anderne Partner ganz vil tächnischi und natuurwüsseschaftlichi Sache im Park am Zürihorn uufgstellt händ.",🔎
,,,EPFL Lausanne,FALSE,"Är isch Diräkter vu dr Aidgnessische Foorschigsaastalt fir Wald, Schnee un Landschaft, Profässer am ""Institute for Atmosphere & Climate"" vu dr ETH Züri un Profässer im Fachberaich ""Architecture, Civil and Environmental Engineering"" an dr EPFL Lausanne gsii.",🔎
,,,EPFL,FALSE,"Der Lausanner Architekturhistoriker und Professor an der EPFL Pierre Frey beschriibt en eso: «Le Corbusier war ein radikaler Theoretiker einer Art räumlichen Eugenik und ein rabiater Antisemit … Le Corbusier hätte, ohne mit der Wimper zu zucken, auch für Hitler gebaut.»""Le Corbusier – Grossbaumeister des Faschismus"".",🔎
4360,Arrondissement Saverne,Arrondissement Zàwra,Arrondissement Zàwre,TRUE,Ìm Sìde granzt s àn s Arrondissement Zàwre un s Arrondissement Stroosburi un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemìnn ìm Département Moselle (Lothrìnga).,🔎
,,,Bezìrk Zàwra,FALSE,"Dr Adrien Zeller stàmmt üs'ra Fàmìlia vu lokàla Gwählta vum Bezìrk Zàwra, ìm Unterelsàss.",🔎
,,,Arrondissement Zàwere,TRUE,Ìm Sìdweschte hàt s àn s Arrondissement Zàwere un ìm Nordweschte àn s Arrondissement Saargemind ìm Département Moselle z Lothrìnge granzt.,🔎
,,,Zàwra,FALSE,Avrìl 1940 ìn Zàwra; † 22.,🔎
4361,Feldberg (Berg im Schwarzwald),Feldberg im Schwarzwald,Fèldbärg,FALSE,"D Wuètè, Wuètig, Wuètich oder au Huètè isch en Fluss, wo am Fèldbärg entschpringt und nach 90 km z Düenge in Rhy mündet.",🔎
,,,Feldbärg,FALSE,"S'Wiisetal (gnamset noch em Fluss „Wiise“) als nordöschtliche Teil vom Landkreis g'hört zum Hochschwarzwald un zieht sich uffe bis zum Feldbärg, 'm höchschte Bärg vom Schwarzwald.",🔎
,,,Fäldbärg,FALSE,"Es beschribt uf e ganz e feinfülegi Art und sehr persönlech und mit schöner Fantasy der Wäg vom Fluss Wiise vo der Kwelle am Fäldbärg s Taal zdurab – an Todtnau, Schöne, Huuse, Schopfe, Brombech, Löörech und Stette verby: bi alne dene Oorte dure, wo ins Hebels Wärch als wider vorchöme – und bis zletscht zum Rhy, wo se zur Bruut nimt, wie s im Text heisst.",🔎
,,,Faldberri,FALSE,"De Gipfel isch wie bim Faldberri oder´m Schwàrzwàld-Belche kahl - àwwer nit durich menschlichi Aktivitäte („""Chaumes naturelles""“).",🔎
,,,Fäldberg,FALSE,"Utzefäld isch im Belcheland im Naturpark Südschwarzwald, nit wit vom Fäldberg.",🔎
,,,Fäldberggletscher,FALSE,"D Gmeind litt uff 870 bis 1215 Meter i me wite Dal, wo in de letschte Yszit vom Fäldberggletscher gformt worre isch.",🔎
,,,Fälberg,FALSE,"Im Wechste lyt dr Schwarzwald, di hegschte Pinkt vun eme cha mer guet säh, dr Fälberg im Sidweschte un d Hornisgrind im Nordweschte.",🔎
,,,Fèldbärg-Massyv,FALSE,"Dè Seebuck isch èn hochè Buckel vom Fèldbärg-Massyv un isch, noch em Baldeweger Buck, dè dritthögschte Bärg im Schwarzwald.",🔎
,,,Fälbeg,FALSE,"Dr hegschd Midelgebiirgsgibfel isch dr Fälbeg im Schwaarzwald (1493 Meeder), gfolgd vùm Große Arber im Bayerische Wald (1456 Meeder).",🔎
,,,Fäldbèrg-Massyv,FALSE,Dè Chapèllèchopf isch èn hochè Bärg im Hochschwarzwald südöschtlich vom Fäldbèrg-Massyv un weschtlich vom Schluchsee im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald.,🔎
,,,Fældberg,FALSE,"D Lag am Dreiländereck Dütschland-Schwiz-Frankrych, d Nöchi zum Fældberg und zum Wiesedal sin für d Schwörstädter Wirtschaft e Vordeil.",🔎
,,,Feldberggletscher,FALSE,Sie Entstehig verdankt er im Feldberggletscher.,🔎
,,,gliichnammige Bärg,FALSE,"Sitz vum Verei isch Fäldberg uff em gliichnammige Bärg, wu mit 1.493 Meter de höchst Bärg vum Schwarzwald isch.",🔎
,,,Feldbärgmassyv,FALSE,"Wôrend er bi einzelnè Autorè nu d Landschaft um s Feldbärgmassyv bezeichnèt hèt, hèn en anderi mit èm Sûdschwarzwald glych gsetzt.",🔎
,,,Fäldbergbiet,FALSE,"Iim verdankt mer e grooßi Zaal vu Natuurschutzbiet z Siidweschtdytschland, vor allem im Baadische, doodrunter s Fäldbergbiet, s Wollmatinger Ried, d Halbinsle Mettnau, dr Mindelsee, s Wuetach- un Gauchachdaal, s Schwenninger Moos, s Wildseemoor bi Kaltebronn im Schwaarzwald, d Reißinsle un d Kuckucksinsle.",🔎
,,,Fèldbärggipfel,FALSE,"Bis i dè Auguscht iè wörd dè Bach dõ vom Schmèlzwasser vom Wächtè am gächè ""Oschterrain"" vom Fèldbärggipfel gschpyst.",🔎
4362,Elektrostatik,Elektrostatik,Elektrostatischi Phänomän,FALSE,Elektrostatischi Phänomän sin einèwäg scho im Alterdum bekannt gsi.,🔎
,,,elektrostatischi Wäggselwirkig,FALSE,"Mä het schon e baar Erfolg gha, zum Bischbil het mä die elektrostatischi Wäggselwirkig und die magnetischi Wäggselwirkig veräint, wo dur e Magnetismus und die »magnetische Chreft« beschriibe wärde und as relativistische Nääbeneffekt vo elektrische Ström erklärbar si.",🔎
,,,elektrostatische Potenzial,FALSE,"s Grawitazioonspotenzial oder s elektrostatische Potenzial, oder um e Wektorfäld wie z. B.",🔎
,,,elektrischi Fäldsterki,FALSE,"Zwüsche de bäide Elektroode vom Kondänser fliesst dr Stroom as Verschiebigsstroom, und mit em änderet sich die elektrischi Fäldsterki.",🔎
,,,Potenzialdifferänz,FALSE,"Wenn elektrisch gladnigi Däili mit dr Masse formula_3 dur en elektrischs Fäld in Beweegig gsetzt wärde, bechunnt mä die kinetischi Energii formula_10 us em Brodukt vo Ladig formula_11 und Potenzialdifferänz formula_12 über: formula_13 Dr Impuls vom Däili isch denn: formula_14 Spezielli Relatiwidäätstheorii.",🔎
4363,Gallien,Gallie,Gallia,TRUE,As hôt sech oss dar Omgangsprôch vo da röömischa Kollonischta (vôrallam Legjoneer vo Gallia) entwigglat.,🔎
,,,Gàllia,TRUE,Bibrax ìsch a Oppidum vu da Remer ìm belgischa Gàllia gsìì.,🔎
,,,gallischi,FALSE,"D Helvetier hend noch römischem Vorbild a erne Gotthaite römischi Näme gee (""Interpretatio Romana"") und mengisch denn de gallischi Name aneghenkt.",🔎
,,,Gallische Provinze,FALSE,I de Gallische Provinze isch er hüüffig miteme Güggel oder emene Widder dargstellt wore.,🔎
,,,Galliè,TRUE,"Wôrend dè Kämpf zwûschè Römer un Alemannè z Galliè, èm hütigè Frankrych, un spôter au jensits vom Rhy, in wellènè Martinus unter m Kaiser Julian diènt hèt, hèt sich sin Glaubè vodüèft.",🔎
,,,Galie,TRUE,""">Constantius II. ermuetigt wore, de Usurpator Magnentius z Galie aazgryfe.",🔎
,,,gallien,FALSE,Vo döt weg sind se witer noch Südweschtgallien zoga und hond um 418 in da Gegend vo Toulouse eana Tolosanisches Riich gründet.,🔎
,,,Gallièr,FALSE,Schu d Gallièr hèn Holzbruggè kènnt.,🔎
,,,gallie,FALSE,Äini het sich de Züüg vo de Westgoote aagschlosse und het sich schliesslig mit iine in Südgallie niidergloo.,🔎
,,,Galliä,TRUE,"Johrhundert hän d Alamanne viil Griäg mit dr Remer ka, meischtens verursacht durch alamannischi Eroberigs- oder Raübzig in Galliä.",🔎
,,,Gàllier,FALSE,Ìn da Àuiga vum Julius Cäsar ìsch d’ Matrona mìt’m Unt’rlàuif vu dr Sequana (Seine) d’ Granz zwìschem Volk vu da Belger un da aigentliga Gàllier.,🔎
,,,Nordgallie,FALSE,"Dr Syagrius, wo bis öppen anne 486 gläbt het, isch der letscht röömisch Fürscht vo Nordgallie gsi.",🔎
,,,Gallia Comata,FALSE,"Dr Cäsar het en zum Statthalter vo dr Browinz Gallia Comata gmacht, isch aber am 17.",🔎
,,,Gàllischa,FALSE,Dr Nàmma vum Fluss kummt vu dr Gàllischa Gättin vu da Flìss „Matrae“.,🔎
,,,Südwest-Gallie,FALSE,"418 häi d Westgoote under iirem Köönig Wallia die Iberischi Halbinsle verloo, zum sich in Südwest-Gallie in dr Browinz Akwitaanie und Däil vo de Browinze Novempopulana und Narbonensis niiderzloo, won ene d Röömer zuegwiise häi.",🔎
,,,gàllischa,FALSE,"’S ìsch a làtiinisiarta Form vu’ma gàllischa Wort, wo üss da Elemanter ""Duro-"" (< ""duron"", „Toor“, „gschlossana Màrkt“, „Plàtz“, „Forum“ > „gschlossana Schtàdt“, „Schtädtla“) un ""-cor-t"" („Zäntrum“, „Schtàdt“, „Hàuiptschtàdt“).",🔎
,,,Gallier,FALSE,"Im Johr 387 vor Chrischtus isch Rom vo de Gallier plünderet und zerschtört worre, aber d Burg uf em Kapitol hond si nit erobere kenne, und so sind si gege Lösegeld wider abzoge.",🔎
4364,Realität,Realidäät,Wirkligkäit,FALSE,"Metafüsischi Süsteementwürf behandle in iire klassische Forme die zentraale Brobleem vo dr theoretische Filosofii: d Beschriibig vo de Fundamänt, Vorussetzige, Ursache oder „erste Gründ“, de allgemäinste Struktuure, Gsetzligkäite und Brinzipie und vom Sinn und Zwäck vo dr ganze Wirkligkäit bzw.",🔎
,,,reali,FALSE,"Mit em Wort Volk (mittelhochdütsch ""volc"" us althochdütsch ""folc"", vo urgermanisch ""fulka"" „Abdäilig vo dr Armee“) wärde allgemäin (groossi) Grubbe vo Mensche bezäichnet, wo dur kulturelli Gmäinsamkäite, reali oder fiktivi gmäinsami Abstammig oder e politisch und rächtlig organisierte Persooneverband zun ere underschäidbare Äihäit zs#mmegfasst si.",🔎
,,,wirklig,FALSE,"Er het nume sinnligi Woornäämige as wirklig anerkennt und Erkenntnis, wo razional von ene abgläitet gsi si.",🔎
,,,Wirklichkeit,FALSE,D Beziehige zwüschen em Subjekt und dr Wirklichkeit wärde esthetisch sterker as bi de andere literarische Gattige verallgemeineret.,🔎
4365,Logarithmus,Logarithmus,logarithmisch,FALSE,"Hèlligkaits-Skala isch logarithmisch, wil gemäß èm Weber-Fechner-Gesetz fast jedi Sinnempfindig vu Mènschè (un dè maistè Deere) im Logarithmus vum Raiz proportional isch.",🔎
,,,Logarithme,FALSE,"Er het s Rächne mit Logarithme, wo denn neu gsi isch, z Dütschland verbreitet.",🔎
4366,Töpferei,Hafnerei,Döpferware,FALSE,Doon wird as Roostoff für Döpferware und Keramik sit em Jungpaläolithikum brucht.,🔎
,,,Döpferei,FALSE,"D Futuriste häi sich in alle Kunstforme usgläbt: Moolerei, Bildhauerei, Döpferei, Graafik, Broduktdisäin, Archidektuur und Innenarchidektuur, s Theater, dr Film, d Moode, Textil, d Litratuur, d Muusig und sogar d Gastronomii.D Hauptexponänte vo dr Beweegig si d Italiäner Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Tullio Crali and dr Luigi Russolo gsi und d Russe Natalia Goncharova, Velimir Khlebnikov, und dr Vladimir Mayakovsky.",🔎
,,,Haafner,FALSE,"Dr Wolfgang Haas isch e Suhn vum Haafner Friedrich Haas un syre Frau Luise, geb.",🔎
,,,Döpfereie,FALSE,D Döpfereie vom Ämmedaal ghööre zu de bekanntiste in dr Schwiz.,🔎
,,,Tongeschirr,FALSE,"Chacheliflicker warad Leid, mo s henigs Tongeschirr ausbessrd hend.",🔎
,,,Döpfer,FALSE,"Die mäiste Handwärker häi in de Stedt gläbt, usser de Schmiid, de Döpfer und andere Härsteller vo Brodukt, wo vil brucht und vo spezialisierte Arbäiter gmacht worde si.",🔎
,,,Hafner,FALSE,"Zeigt wird e original erhalteni Hafnerwerkstatt mit Tongruebe, Schibe, Glasurmühli un denkmolgschützte Holzbrennöfe.",🔎
4367,Hausmeier,Huusmeier,Husmeier,TRUE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
,,,Husmeiere,FALSE,Beidi Brüeder sin in ihrem Omt dr fränkische Husmeiere in ere verbitterte Fendschaft gegeiber gstonde.,🔎
4368,Abitur,Abitur,Abituur,TRUE,Noch em Abituur 1990 am Wiirtschaftsgimnasium z Offeburg het d Katja Mast bis 1992 Bankchauffrau bi dr Sparkasse Offeburg gleert.,🔎
,,,Àbitüür,TRUE,"D’ Anderl hàt d’ Àbitüür bschtànda un hàt àb 2000 z’ Berlin gschtudiart: d’ Physik hàt sa àm Zäntrum fìr Astronomii un Astrophysik vu dr Täcknischa Üniwärsiteet vu Berlin gschtudiart, un d’ Filosofii àm Ìnschtitüüt fìr Filosofii, Wìssaschàfts- un Täcknikgschìcht vu dr salwa Üniwärsiteet; drfìr hàt sa Àbschlussàrweta ìm Braich Astrophysik un Filosofii vum Gaischt gmàcht.",🔎
,,,Abiduur,TRUE,"Derno isch si uf s Rotteck-Gimnasium z Fryburg gange, wu si anne 1990 s Abiduur gmacht het.",🔎
,,,Àbitür,TRUE,Ar hàt ànna 1931 ’s Àbitür bschtànda.,🔎
,,,Abi,FALSE,"Nôch seim Abi, wo-nr am renommiirda Stuegerter Eberhard-Ludwig-Gymnasiom abglegt hôt, hôt’r uff Wonsch vo seim Vadder ôôgfanga, an dr Technischa Hochschuel Stuegert Archidekduur zo studiira, obwohl’r dô drzua ibrhaupt koi Luscht ghet hôt.",🔎
4369,Statue,Statue,Standbilder,FALSE,"Oft wörred si als Standbilder uff Bruggè uffgschtellt un denn au als ""Bruggèheiligè"" benamst.",🔎
,,,Standbild,FALSE,As Hommaasche an dä wichdig Zürcher und Förderer vo dr Bibliothek stoot im Bodmer si Standbild rächts näbe dere vom Conrad Gessner über em Iigang vo dr Zentralbibliodeek Züri.,🔎
,,,Figur,FALSE,"Nid wyt vo dr Veschperbild-Chilche isch bim Schloss Seyfridsbärg e Lourdes-Grotte, wo d Pilger bi dr Figur vo dr Maria Cherze azünde und Votivgabe ablegge.",🔎
,,,Figuur,FALSE,"Uf dr Usgraabig im ""Wälschdörfli"" z Chuur troolet nen undereinisch en schöni antyki Figuur us Guld vor d Füess – ""ina statuetta"" – , wo emen ächte Bodefund, wo hüt im Nazionalmuseum vo Liechtschtei ghöört, nochezeichnet isch.",🔎
4370,Jüdischer Krieg,Dr Jüdisch Chrieg,Ufstand vo de Juude,FALSE,"Wo d Römer schliesslig dr Ufstand vo de Juude häi chönne zämmeschloo, häi si dr Tämpel im Joor 70 n. d. Z. zerstört.",🔎
,,,Jüdische Chrieg,TRUE,"Im Jüdische Chrieg, wo im Johr 66 n. Chr.",🔎
,,,jüdisch-römische Chrieg,FALSE,Dä Tämpel isch im jüdisch-römische Chrieg im Joor 70 noch dr Zitwändi vo de Römer zerstöört worde.,🔎
,,,Jüüdische Chrieg,TRUE,"Die historisch Bedütig vo Jawne chunnt drvo, ass dört noch dr Zerstöörig vo Jerusalem und vom Tämpel im Jüüdische Chrieg im Joor 70 n. d. Z. dr Jochanan ben Sakkai e ""Beit Midrasch"", e Leerschuel, gründet het, wo s Juudedum dr Zit ooni Tämpel aabasst het.",🔎
,,,Erst Jüdisch Chrieg,FALSE,"Wider under dr Chnutte vo Fremde häi d Juude meereri chliineri Ufständ gmacht, bis es in de Joor 66–70 zum groosse Ufstand vo de Juude gege Rom cho isch, wo as dr Erst Jüdisch Chrieg e groosse Däil vo de siibe Büecher füllt.",🔎
,,,groosse jüüdische Ufstand,FALSE,"Die Däil si in dr Zit vom Hadrian noch em groosse jüüdische Ufstand zur Browinz ""Syria Palaestina"" reorganisiert worde.",🔎
,,,jüdische Ufständ,FALSE,"dr Pannonisch Ufstand, dr Boudicca Ufstamd und au die jüdische Ufständ).",🔎
,,,Jüüdisch Chrieg,TRUE,Dr grooss Jüüdisch Chrieg gege d Röömer isch vo 66 bis 70nbsp;n. d. Z. gange und het mit dr Zerstöörig vom Tämpel z Jerusaleem gändet.,🔎
,,,Jüüdischen Chrieg,TRUE,Die ersti historischi beläiti Erwäänig vo dr Stadt isch us em Joor 66 n. d. Z. Dr Flavius Josephus het denn zur Verdäidigung gegen e Aagriff vo de Römer im Jüüdischen Chrieg e baar galiläischi Bärgdörfer lo befestigte und zu Bollwärk lo usbaue.,🔎
,,,jüdischen Ufständ,FALSE,Währed der römische Herrschaft über Judäa isch s meh as ei Mol zu jüdischen Ufständ gege die römischi Bsatzigsherrschaft cho.,🔎
4371,Kloster Lützel,Chloschter Lítzel,Lützel Kloschter,FALSE,Do ìsch aui a Gmälda un drèi Reliquschriina wo vum ehmàliga Lützel Kloschter kumma; dàs Kloschter ìsch wahrend dr Frànzeescha Revolution ufgleest worra.,🔎
,,,Chloschter Lìtzel,TRUE,"De Ursprung vo de Gmeind ligt im Chloschter Lìtzel, wo direkt uf de ehemalige dütsch-franzesische Sproochgrenz glege-n-isch.",🔎
,,,Chloschter Lützel,TRUE,"Grad änet dr Gränze bi Lützel stoht s Chloschter Lützel, wo e Zit lang bi dr Löieburg es Priorat betribe hät.",🔎
4372,Westerstetten,Weschdrschdett,Weschderschtett,TRUE,"D Nochbergmoede vo Weideschtett send  Die Gemeinde grenzt im Norden an Aalde, Hoolzkirch, Lõãse, Nẽẽschtett ond Weschderschtett.",🔎
,,,Weschderstett,TRUE,Si chunt vo Weschderstett und isch anne 2008 vom Andy Susemihi und em Thommy Bloch gründet worde.,🔎
,,,Weschterstetta,FALSE,"Nochboargmoinda sind em Norda Weschterstetta ond Broidenga, im Oschta Bärastadt ond d´Stadt Langenau, im Sida Ulm ond em Weschta Dôrastadt.",🔎
4373,Motor,Motor,Motoorfahrzüüg,FALSE,"Joorhundert, wo d Motoorfahrzüüg erfunde worde sind.",🔎
,,,Verbrännigsmotoore,FALSE,"1897 hät die aagfange, Autoo mit Verbrännigsmotoore z poue.",🔎
,,,Dieselmotoora,FALSE,"Infraschàll kààt àui dur Ìwwerschàllknàlla un Explosioona (keemischa so wia Nukleààrexplosioona) ärziigt wara, odd’r dur täcknischa Grääter wia Dieselmotoora, Wìndraader un ainiga Ernärgiiumwàndler.",🔎
,,,Elektromotoore,FALSE,"D BBC het für vil Chraftwärch i dr Schwiiz und uf dr ganze Wält d Maschine bout, wo mit ere Usgangschraft elektrische Stroom gmacht händ, und drzue ane d Transformatoore für s Stromnetz und au Elektromotoore, wo me dr Stroom prucht het.",🔎
,,,Motoor,TRUE,"Wo im spoote nüünzääte Joorhundert d Auto erfunde gsi sind, het z erscht ane 1893 d Firma ""Panhard et Levassor"" es chlyses Transportfahrzüüg mid emene Motoor entwiklet.",🔎
,,,Motoore,FALSE,Hützetags gilt dä Name nume no für schwääri Fahrzüg mid Motoore.,🔎
,,,Motorè,FALSE,D Prototǜpè vo dè Leischtungsgruppè III hèn sich zum Voglychè i irè Motorè un Gedrybe unterschiddè un sin vo dè Bundesbaan uusgièbig teschtet worrè.,🔎
,,,Diiselmotoore,FALSE,S Schiff hed vier zwölf-Zylinder-Diiselmotoore vo dr Motoorefabrigg Deutz vo Köln.,🔎
4374,Tertiär,Tertiär,tertiär,FALSE,"D' Entstehig vu dr hütige balkanische Flora het sich während tertiärer, iiszittlicher un noochiiszittlicher Phase vollzoge.",🔎
,,,tertiärs,FALSE,"S' Balkangebirge (churz de ""Balkan"") isch e tertiärs Faltegebirge in Südosteuropa, wo dr Hauptkamm im hütige Bulgarie lit.",🔎
,,,terziärâ,FALSE,"Dui Kande isch s Kliff vom terziärâ Molassemeer, wo von dô aus bis zo de Albâ gângâ isch.",🔎
4375,Bezirk Liestal,Bezirk Lieschtel,Liestel,FALSE,Au in dr Eidgenosseschaft isch z Liestel am 17.,🔎
,,,Lieschtl,FALSE,Hornig 1974 z Lieschtl) isch e Schwizer Architekt und Politiker gsii.,🔎
,,,Bezirk Liestel,TRUE,"Im Bezirk Waldeburg het d ""bz"" mit 32 Prozänt vo de Huushalt die stärksti Abdeckig, im Bezirk Liestel si s 29 Prozänt.",🔎
4376,Friedhof am Hörnli,Dr Friidhoof am Hörnli,kantonale Zentralfriidhof,FALSE,"S Museum isch dank ere private Initiative im Johr 1994 gründet worde und befindet sich im kantonale Zentralfriidhof vom Kanton Basel-Stadt in de Rüüm vom alte Krematorium, wo umbaut worde si drfür.",🔎
,,,Friidhoof am Hörnli,TRUE,"Mit rund 40'000 Gräber und ere Flächi vo öpe 50 Hektare isch de Friidhoof am Hörnli vo de Stadt Basel, wo uf Riechemer Bode ligt, de gröscht Friidhoof vo de Schwiz.",🔎
,,,Zentraalfriidhoof am Hörnli,FALSE,1923 het er dr Wettbewärb für e Zentraalfriidhoof am Hörnli gwunne und isch denn 1924 im Bräuning si Partner worde.,🔎
,,,Zäntralfridhof Hörnli,FALSE,"Der Kannefäldpark z Basel isch 1868 als stedtische Fridhof uftoo und fasch sächzg Joor spöter, wo s z Basel nume no der Zäntralfridhof Hörnli pruucht het, 1932 en algemeine öfentleche Park worde; sider het d Stadtgärtnerei die grossi Grüenflechi mit de alte Böim teils als Arboreetum wyter entwiklet.",🔎
4377,Händel-Festspiele Halle,Händel-Festspiele Halle (Saale),Händel-Festspiil Halle,TRUE,"Zurzit wärde im Händel sini Wärk z Dütschland in Konzärt und Theateruffüerige gspiilt und denn het s au no drei bsundrigi Händel-Festspiil: die Internazionale Händel-Festspiil Göttinge, (wo us em Oskar Hagen sine Opereuffüerige in de 1920er entstande si), d Händel-Festspiil Halle (sit 1952, vom GMD Horst-Tanu Margraf aagstoosse, es het vier Vorlöifer für das jöörlige Festival ge: 1922, 1929, 1935 und 1948.)",🔎
,,,Händel-Festspiil,FALSE,Er isch 1952 bi dr Gründig vo de Händel-Festspiil z Halle drbii gsi und denn as Dirigänt.,🔎
4378,19. November,19. Novämber,19. Nofämber,TRUE," 1947 uf d Wält cho und am 19. Nofämber 2005 gstoorben isch, isch die ",🔎
,,,19. Novamber,TRUE," RMI (revenu minimum d'insertion) igfiahrt, um àm 19. Novamber 1990 s Gsetz ìwer d Contributi",🔎
,,,19. Novembr,TRUE,oißa hôt (* 18. oder 19. Novembr 1786 z Eutin</,🔎
4379,Nationalrat (Schweiz),Nationalroot,Nationalratskandidat,FALSE,Fü e LdU isch er ou Nationalratskandidat gsi.,🔎
,,,Nationalreti,FALSE,Vu 1999 bis 2003 isch si Nationalreti gsi.,🔎
,,,Nationalratskandidatur,FALSE,"Drum händ verschiedeni Parteie versuecht, ihn für e Nationalratskandidatur z gwünne.",🔎
,,,Nazionalrat,FALSE,Uf Bundesebeni schickt dä Kanton Jura je zwei Verträtter in Schtänderat und in Nazionalrat.,🔎
,,,Nationalrootswahle,FALSE,Si het 2007 zum erschte Mol im Kanton Züri und im Kanton Sanggalle bi de Nationalrootswahle mitgmacht und z Züri grad drei Sitz überchoo.,🔎
,,,Nazionalrats,FALSE,"Si grööschd Erfolg hed dr LdU bi de Waale vo 1967 gha, wo d Partei sächzä Nazionalrats- u dr èerschdi Ständeratssidz berchòo hed.",🔎
,,,Nazionaalrot,TRUE,August 1980) isch en Politiker vo dr Mitti und es Mitglied vom Nazionaalrot.,🔎
,,,Natialrot,FALSE,"Au gits bi de Wahle zum Natialrot kei landeswiti Prozenthürde, wo e Partei müesst erreiche, damit si ins Parlament cha iiziehe.",🔎
,,,Nationalröötin,FALSE,Si isch Nationalröötin und d Presidäntin vo der Grüene Partei vo der Schwiiz gsi.,🔎
,,,National,FALSE,Er hät siin Kanton Genf verträte sowohl im National - wie au im Schtänderat.,🔎
,,,Natzionalrot,TRUE,"Wil im Ständerot, im Vergliich zum Natzionalrot, eher elteri Politiker sind, hät di chlini Chammere de Übername ""Stöckli"" übercho.",🔎
,,,Nationaalrat,TRUE,Der Kanton Wallis het acht Sitza im Nationaalrat und zwei Sitza im Ständerat.,🔎
,,,Nationalrat vo dr Schwiiz,FALSE,"Dr promovierti Volkswirtschafter isch 20 Jahr lang Mitglied im Nationalrat vo dr Schwiiz gsii, wo er 1967 als jüngschts Mitglied ine gwählt worde isch.",🔎
,,,Nazionalrot,FALSE,  Dr Johann Jakob Baader isch Schwyzer Nazionalrot und Dokter gsi.,🔎
,,,Schwiizer Nationalrat,FALSE,"De Farbstein, wo ursprünglich us em russische Kongrässpole cho isch, isch ab 1922 s zweite jüdische Mitglied vom Schwiizer Nationalrat ksi, bis er 1938 us Protäst gäge d Behandlig vo flüchtende Jude a de Schwiizer Gränze zruckträte isch.",🔎
,,,Nazionalraat,TRUE,1979 isch si für de Kanton Züri in Nazionalraat choo.,🔎
,,,Nationalraat,TRUE,D Gössi ghört sit de Parlemäntswahle 2011 em Nationalraat aa.,🔎
,,,Nazionaalroot,TRUE,Dezämber 2011 isch dr Schenk as Verdrätter vum Kanton Bärn Mitgliid vum Nazionaalroot gsii.,🔎
,,,Nationalratswahle,FALSE,"D Nationalratswahle im Herbscht 2003 händ zu wiitere empfindliche Schtimmeverluscht für dr Ruth Metzler ihri Partei CVP gfüert, währet di rächtsbürgerlichi SVP namal schtarch zuegleit hät und Aaspruch uf en zweite Sitz i dr Landesregierig erhobe hät (Zauberformle).",🔎
,,,Nationaurot,TRUE,Er het zwei Mol für d EVP für de Nationaurot kandidiert.,🔎
,,,Nationalrot,TRUE,Dr Nationalrot wo tuet s Volk röpresentiere und dr Ständerot wo tuet d Kantön röpresentiere.,🔎
,,,Schwyzer Nazionaalroot,FALSE,Vu 2019 bis 2023 isch si Mitgliid im Schwyzer Nazionaalroot gsii.,🔎
,,,Nazionalroot,TRUE,I der Wahl vom Jahr 2019 het d'SP 39 Sitz im Nazionalroot überchoo.,🔎
,,,Nazionalrääti,FALSE,"Iri Mueter isch d Ursula Mauch, wo für de Kanton Aargäu vo 1979 bis 1995 Nazionalrääti gsi isch, ire Vater de Ingeniöör Samuel Mauch.",🔎
,,,Nationalrätin,FALSE,Si isch sit anne 2011 Nationalrätin.,🔎
,,,Nazionalröötin,FALSE,"Si isch von 1987 bis 1997 Nazionalröötin gsi, vo 1995 bis 2007 Regierigsröötin vom Kanton Züri und vo 2007 bis 2015 Ständeröötin.",🔎
,,,Nationalrötin,FALSE,Vo 2019 bis 2023 isch si Nationalrötin gsi.,🔎
,,,Nationalrät,FALSE,De Film wirft en Blick hinter d'Kulisse vom Parlamentsbetrieb im Bärner Bundeshus und begleitet füf Nationalrät us verschidne Parteie währed de Debatte um es neus Gsetz zur Gentechnik («Gen-Lex»).,🔎
4380,Köniz,Chüniz,Niederwangen,FALSE,Im Jahr 1298 hei d'Freiherre a dr Site Freiburgs gäge d'Stadt Bärn kämpft u si i de Schlachte vo Dornbühl u Niederwangen gschlage worde.,🔎
,,,Chöniz,TRUE,"Nachbersgmeinde sind Allmedinge, Belp, Bern, Chehrsatz, Chöniz, Oschtermindige, Schtettle, Vechige und Worb.",🔎
4381,Antike,Antiki,antiks,FALSE,"""Suanetes""; ) sind en antiks Volch i de Bündner Alpe gsii und wered zu de Räter grechnet.",🔎
,,,antiiks,FALSE,"D Kydone (altgriechisch: Κύδωνες, ""Kýdōnes"") sind en antiiks Volch gsii, wo im üsserste Weste vo de Insle Kreta glebt hett.",🔎
,,,Antikè,TRUE,S Wort „Museum“ daucht zum èrschtè Mõl i dè hellenistischè Antikè uff.,🔎
,,,antike,FALSE,Bi de antike Grieche isch dr Herodot dr bekanntischt Geograf gsi.,🔎
,,,Antiku,TRUE,"Där Bigriff Mittlaltär bizeichnut än Epocha innär europäischu Gschicht zwischu där Antiku und där Neuziit, wa d'chrischtlich, antiki, d'cheltisch, d'germanisch und d'slawisch Äntwicklig zämufiährt.",🔎
,,,antik,FALSE,Massalia isch dr antik latinisch Namme vu dr Stadt.,🔎
,,,antike Zyt,FALSE,"Es het scho sit der antike Zyt ganz starchi Fuerwärch ggä, wo me druff schwäri Gägeständ, zum Bischpiil grossi Steine, Süüle, Trämel oder Boumstämm und Maschine, het chönnen uflade.",🔎
,,,antiku,FALSE,"Schi hent d'Lehre va antiku Glehrtu vorbireitut, und du Bodu fär d'Renaissance gäbnut.",🔎
,,,Alti Zyt,FALSE,"Wenn s Ändi vo dr antike Zyt gsi isch, do drüber redt me scho, sit me z Öiropa agfange het d Wältgschicht i die drüü grossen Epoche Alti Zyt, Mittelalter und Nöji Zyt yteile.",🔎
,,,antiki,FALSE,D Alemanne oder Alamanne (; ahd. Alaman) sin e antiki un friemittelalterligi Stammesgruppe us em germanische Kulturchreis gsi.,🔎
,,,klassische,FALSE,"E Hoplit ( vo , hóplon ""Chriegsgräät, schweeri Waffe, schweeri Rüstig, Schweerbewaffneti"") isch e Soldaat in dr Hauptdrubbe vo de griechische Armeä in dr archaische und klassische Zit gsi.",🔎
,,,Antik,TRUE,"Obwool Erdeel scho in de Antik gnutzt worre isch, het d systematischi Erschliissung vum Rohstoff erscht in de zwaite Hälft vum 19.",🔎
,,,Àntika,TRUE,Ìn dr Àntika-n-ìsch àn dara Schtälla-n-a grossa griachischa Siidlung gsìì.,🔎
,,,Alterdum,FALSE,"D Geografy isch scho im Alterdum ä wichdigs Hilfsmiddel gsi, sich uf dr Ärde z rächt z finde.",🔎
,,,alte,FALSE,"Dr Pentameter (vo griechisch ""pente""–fümf + ""metron""—Mass) isch es Värsmass, wo sitdäm s vo de alte Grieche erfunde worden isch, immer widr vo de Dichder an ihri Bedürfnis und ihri Schbrooch aabasst worden isch.",🔎
,,,Antiiki,TRUE,"Im ältere Sanskrit werd er ""Himavan"" »Schneeriich« gnennt, wa i de Antiiki as ""Emaon mons"" und ""Imaus mons"" öbernoo woren isch.",🔎
,,,spootantike,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,antiken Epoche,FALSE,"Wo d Langobarde im sächste Joorhundert uff Itaalie cho sin, het das döört s Ändi vo der weschtrömischen antiken Epoche mit sech broocht.",🔎
,,,spotantiki,FALSE,"Als Herrscher in ere Umbruchsziit het er uf dr einte Siite an spotantiki und römischi Draditione aknüpft, uf dr andere Siite hai sich zu dere Ziit die middelalterlige Verhältnis afo bilde.",🔎
,,,antikes,FALSE,D Kelte () sin ä antikes Volk z Mitteleuropa gsi.,🔎
,,,antika,FALSE,"Deet fellt dui Uffgab em Chor vom antika Drama zua, wia mr uff zeitgenessische Abbildonga seha kôô.",🔎
,,,antiki Zyt,FALSE,"Joorhundert mit de Chanson de geste, de Lieder über alti Helde, und de Romään über die antiki Zyt so richtig agfange, die altokzitanischi isch am Ändi vom 11.",🔎
,,,antiiki,FALSE,"Las (; bim Homer: Λάας, ""Lăas"" m.) isch en antiiki Periökestadt und e wichtige Hafe vo Sparta gsii, wo spööter zo de Eleutherolakone ghört hett.",🔎
4382,Hauptwil-Gottshaus,Hauptwil-Gòtsus,Hauptwil-Gottshuus,TRUE,"D Nochbergmainde sind Amerschwiil im Norde, Egnach im Oschte, Häggeschwil und Hauptwil-Gottshuus im Süde und Ziilschlacht-Sitterdoorf im Weschte.",🔎
,,,Hoptwil-Gottshuus,TRUE,Nochbergmainde sind döt Bischofszäll und Hoptwil-Gottshuus.,🔎
,,,Hauptwil,FALSE,"Sei dridda Hauslehrerstell fendet’r 1801 en Hauptwil en dr Schweiz, wo-nr am-ma Dechterle vom a deitscha Kaufmâ Onderricht geit.",🔎
4383,Hyperbolische Geometrie,Die hyperbolischi Geometrii,hyperbolische Ruum,FALSE,"hyperbolische Ruum, riemannsche Mannigfaltigkeite) entwigglet worde si und es sich im Rahme vo der spezielle und allgemeine Relativitetstheorii zeigt het, ass me für d Beschriibig vom Ruum in der Physik anderi Ruumbegriff bruucht wie dr Minkowski-Ruum oder d Lorentz-Mannigfaltigkeit.",🔎
,,,hyperbolische,FALSE,"Er het sich mit em n-Körper-Brobleem befasst, und au wichdigi Biidrääg gmacht zur kwalitative Theorii vo de Differenzialgliichige, dr Theorii vo de analütische Funkzioone in meerere komplexe Wariable, dr Theorii vo de automorfe Forme, dr hyperbolische und algebraische Geometrii und dr Zaaletheorii.",🔎
4384,Architektur,Archidekduur,Architäktin,FALSE,Er isch mit dr Architäktin Gret Loewensberg verhüüratet und hät zwei erwachseni Söhn.,🔎
,,,Bàuischtiil,FALSE,"Ìm Frànkrììch wìrd a Gebäi àls Monument historique („histoorisch Dankmol“, Plurààl ""monuments historiques"") iig’schtuuft, wänn’s a riicha Gschìcht odd’r Bàuischtiil un somìt a wìchtiga histoorischa Bediitung hàt.",🔎
,,,Archidekduurbüro,FALSE,"D Archidekde Bräuning, Leu, und Dürig häi vo de 1930er bis in d 1950er Joor e Baasler Archidekduurbüro gfüert, won e Hufe öffentligi Baute, Gschäfts- und Gwärbhüüser und Industriiaalaage baut het.",🔎
,,,Archidektin,FALSE,"Merz 2016 z Miami, Florida) isch e britischi Archidektin, Archidektuurbrofässorin und Disäinere gsi, wo us em Irak cho isch.",🔎
,,,Architèkt,FALSE,Dè Baanhof isch i dè Johr 1895-1902 vom Architèkt Marius Toudoire baut worrè.,🔎
,,,Architäkt,FALSE,Merz 1936 z Lohr) isch e dytsche Architäkt un Dialäktdichter.,🔎
,,,architektonischi,FALSE,"As ander wichtig Zäntrum giltet Sankt Petersburg, wu zwische 1712 un 1917 Hauptstadt gsi isch un e architektonischi un kulturälli Brugg vu Russland no Weschteuropa bildet.",🔎
,,,Architäkte,FALSE,D Chile vo Hiirzebach isch uf d Plään vo den Architäkte Max Aeschlimann und Armin Baumgartner poue woorde.,🔎
,,,Baukunst,FALSE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Bauchunst,FALSE,"Allgmeiner heisst tektonisch: klar ufbaut, wie in dr Bauchunst gfüegt.",🔎
,,,Archidektuur,TRUE,"D Futuriste häi sich in alle Kunstforme usgläbt: Moolerei, Bildhauerei, Döpferei, Graafik, Broduktdisäin, Archidektuur und Innenarchidektuur, s Theater, dr Film, d Moode, Textil, d Litratuur, d Muusig und sogar d Gastronomii.D Hauptexponänte vo dr Beweegig si d Italiäner Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Tullio Crali and dr Luigi Russolo gsi und d Russe Natalia Goncharova, Velimir Khlebnikov, und dr Vladimir Mayakovsky.",🔎
,,,Architäktuur,TRUE,De Streuli hät a der Äidgnössische Tächnische Hoochschuel z Züri Architäktuur gstudiert.,🔎
,,,Architekt,FALSE,April 1991 au deet) isch en schwiizerische Architekt und Schriftsteller gsi.,🔎
,,,Archdekte,FALSE,"Es isch vo de Archdekte Quintus Miller (* 1961, z Aarau) und Paola Maranta (* 1959, z Chur) gründet worde.",🔎
,,,Archidekt,FALSE,Dr Archidekt Charles Percier het d Entwürf drfür gmacht und no im Joor 1802 het mä afo baue.,🔎
,,,Boukultur,FALSE,"Was d Seepromenade für d Zürcher Boukultur ales z büüte hät, beschrybt churz zämegfasst en nöie Proschpäkt vom Schwyzer Häimetschutz.",🔎
,,,Archidektduurbüro,FALSE,"Rasser & Vadi isch e Baasler Archidektduurbüro gsi, wo vo sinere Gründig 1951 aa fast zwäi Joorzäänt läng e fachlig beachdets Wärk im Stiil vom Nöije Baue fürebrocht het.",🔎
,,,Architektonischi,FALSE,"Architektonischi Monumänt vo Maarsei sind öppe d Bärgchile ""Notre-Dame de la Garde"", d Burg uf dr Insle ""Iff"", d Chile ""Cathédrale Sainte-Marie-Majeure de Marseille"", s Chlooschter ""Saint-Victor"", dr Durm vom König René, d Feschtig ""Saint-Nicolas"", s Schloss ""Longchamp"", em Le Corbusier syni modärni ""Cité Radieuse"" und dr “dekonstruktivistisch” Durm mit em Hauptsitz vo dr Reederei CMA CGM.",🔎
,,,Architäktur,TRUE,"Anne 1987 het si mit em Martin Steinmann s Biro ""arge baukunst"" grindet un sider Biecher un Artikel zue Architäktur un Stedteböu gschribe.",🔎
,,,architekdoonische,FALSE,Si widmet sich dr Erforschig vo architekdoonische Züügniss und will die ere bräitere Öffentligkäit zuegänglig mache und git e Hufe Publikazioone uuse.,🔎
,,,Architektuur,TRUE,Dr Verein luegt für d Boukultuur und di gueti Architektuur i dr Schwiiz.,🔎
,,,Architäkturbüro,FALSE,Gigon/Guyer heisst es Architäkturbüro vo Züri.,🔎
,,,Archidektur,TRUE,"D Neuerige si bsunders uffallend in dr Archidektur, dr Buechmoolerei in ere Volländig, wo Künstler in andere Länder nid erreicht hai, und dr Goldschmiidkunst.",🔎
,,,Bàuiplànzaichner,FALSE,"Juni 1899 àui doo) ìsch a Strossburjer Bàuiplànzaichner un Stàdtbàuiinspektor gsìì, wo ìn sinera Haimetsstàdt zàhlricha Gebäi zaichnet hàt.",🔎
,,,Archidekte,FALSE,Dä isch vo de bäide Archidekte Herzog & de Meuron e bitz renoviert worde und mit eme kontrastierende Nöibau vergröösseret worde.,🔎
,,,Archdekt,FALSE,"Dr Josep Roca i Bros (uf d Wält cho 1815 z Abrera, Brovinz Barcelona, gstorbe 1877 z Figueras, Brovinz Gerona) isch e schbanische Archdekt gsi.",🔎
4385,Seelisberg,Selisbäärg,Selìsbäärg,TRUE,"D Nachburgmeinde vo Baawä sind Selìsbäärg, den Vierwaldstättersee und Isenthal.",🔎
,,,Seelisbärg,TRUE,Dr Platz lyt im Gebiet vo dr Gmeind Seelisbärg.,🔎
4386,Burg Tannegg,Burg Dannegg,Burg Alt-Tannegg,FALSE,D Herre von Tannegg sin dervor uf dr Burg Alt-Tannegg gwohnt.,🔎
,,,Tannegger,FALSE,D Tannegger sin é Sitèlinniè vo dè Hérrè vo Blomegg gsi.,🔎
4387,Norden,Norden,nerdlichschti,FALSE,Alpnach isch diä nerdlichschti Gmäind vo Obwaldä.,🔎
,,,Nord,FALSE,Drotz em industriellen Ufschwung si aber vili Schwizer und Schwizerinne vo de schlächte wirtschaftlige Verhältniss zur Uswanderig uf Nord- und Südamerika und noch Russland zwunge gsi.,🔎
,,,Nordä,TRUE,"Das (au ""der"") Azimut (vo arabisch ""as-sumut"" - ""die Wege"", Plural vo ""asamt"": ""der Weg"") isch die uf Nordä bezogeni horizontali Richtig zumene Gschtirn oder zumene Punkt uf der Erdoberflächi.",🔎
,,,nördlichè,FALSE,"Argentiniè hèt diè Antarktischi Halbinslè für sich beaaschprucht, well selli Landzungè a irem nördlichè Èndi nu öppè 1480 km vo dè Südschpitzè vo Südamerikas entfèrnt isch.",🔎
,,,Norda,TRUE,"Dia andra Himmelsrichtunga sind Weschta, Norda und Süda.",🔎
4388,Deutsche Sprache,Deitsche Sproch,Tüütsche,FALSE,"S Iteliänische isch d Amptssprooch vom ganze Land, und dernäbe sind i teil Regioone au s Tüütsche, s Ladinische, s Französische und s Slowenische als Amptssprooche anerchant.",🔎
,,,(Hoch-)Ditsch,FALSE,"""Lëtzebuergesch,"" ésch e moselfränkisch'r Dialekt un de Nàtionalsprooch vum Grossherzogtum Luxeburi - newe Frànzeesch un (Hoch-)Ditsch de offiziell Sprooch vum Ländel.",🔎
,,,dütschschprochige,FALSE,Es isch en dütschschprochige Kanton.,🔎
,,,Dütscha,FALSE,"Eppas was s im Dütscha ned wirklich git, isch im Französischa gang und gäbe: Bemühunga zu Erhalt und Pflege vo da Schproch.",🔎
,,,dütschi Sprach,TRUE,"1890 hät er em Militärdienst de Rügge khert, isch Pazifist worde und is Dütsche Riich uf Preuße umzoge, wo er die dütschi Sprach glehrt hät.",🔎
,,,offiziell,FALSE,"Oftrige (offiziell: ""Oftringen"") isch e Gmeind im Bezirk Zofige vom Schwiizer Kanton Aargau.",🔎
,,,ditschsprochig,FALSE,'S Elsàss ésch tràditionell bis uff e pààr Derfer àn de Grenze ditschsprochig gsin.,🔎
,,,dütsche Spraachruum,FALSE,"De Begriff isch im gsamte dütsche Spraachruum als Schimpfwort verbreitet und wird in Interjektion, in adverbiale oder adjektivische Bstimmige bruucht, sehr hüüfig ade stell vomene Adverb: „Das gseht ja scheisse us.“ Es wird meischtens verwändet als Uusruef bi uufträtende Schwirigkaite und Missgschick oder als Fluech zum Uusdruck vo de Frustration und de Verärgerig.",🔎
,,,ditsche Sprooch,TRUE,"Dr Wenkerboge vo Oddeschwang isch e Blatt für di grosse Uffnahm vo dr ditsche Sprooch, wo de Sprochforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Ditsch Sprochadlas gmacht het.",🔎
,,,düttsch,FALSE,"De Christus vùm Spìtze (düttsch: ""Der Christus der Gipfel,"" gressoneydüttsch: ""Der Christus vom Spétze,"" französisch: ""Le Christ des sommets,"" Idaliänisch: ""Il Cristo delle vette"") isch e Bronzestatue vùm Jesus Christus, wùù ùf em Gipfel vùm Balmehorn ùf-e-re Hööchi vù 4.167 Meeter stoht.",🔎
,,,Hoochtüütsch,FALSE,"Di offiziell Spraach isch Hoochtüütsch, aber me redt im grööschte Täil vom Kanton Züritüütsch, en hoochalemanische Dialäkt.",🔎
,,,dütsche Sprooch sig,FALSE,"Dr Wolf Schneider het gsäit, ass s Magazin dr oberst Verhunzer vo dr dütsche Sprooch sig.",🔎
,,,Dyytsch,FALSE,"Dr Namä isch vom latyynische Wort «speluca», wo uf Dyytsch «Hööhli» heisst, abgleitet.",🔎
,,,ditsch,FALSE,"S Elsàss geht vun de nàtionali ditsch-frànzeeschi Grenz én dr Mitt vum Fluss àn de heechschti Grate vun d Vogese – mét e pààr Stickele Lànd uff'm Oschtufer, wo in elsàssischi Gmeinde gheere.",🔎
,,,deidsche,FALSE,"Des deidsche Word ""Pfüdze"" isch ebenso davo abgeleided.",🔎
,,,Hochditsche,FALSE,Denoch isch es vum Hochditsche immer mehr verdrängt worre und ab dr Mitte vum 20.,🔎
,,,Ditsch,FALSE,"Das hat under anderem zur Folg gha, dass der franzésch Maire 1877 durch e ditsche ersètzt wore ésch; s Ditsch ésch ab 1883 d àinzige Amtssproch gsé.",🔎
,,,Ditsche Sproch,TRUE,"D Tabälle zeigt, wiäviil Sitte in wellere Sproch sin: D Theme gehn um Land un Sproch legt Wärt druf, ass s Alemannisch un s Fränkisch im Elsass un z Lothringe as e Deil un e Üsdrucksform vu dr Ditsche Sproch gsähne wird.",🔎
,,,dütschsproochig,FALSE,"Lut da Volkszellig vo 2000 sind 76,7 % vo da Bevölkerig dütschsproochig und 15,5 % romanischsproochig.",🔎
,,,hochdütsch,FALSE,"i der alte Kanzleisproch «Ergö[u]w») (hochdütsch: ""Aargau;"" französisch: ""Argovie;"" italiänisch: ""Argovia;"" rätoromanisch: ""Argovia""), isch en Kanton vo de Schwyz.",🔎
,,,hoochdiitsch,FALSE,"Baia Mare (hoochdiitsch ""Frauenbach"" odd’r ""Groß-Neustadt"", saltaner numma ""Neustadt"" odd’r ""Neustadtl"", ungàrisch ""Nagybánya"") ìsch a Schtàdt ìm Nordwäschta vum Rumäänia, wo-n-ìm Joohr 2011 äbb Iiwoohner ghàà hàt.",🔎
,,,Tütsche,FALSE,"Im Tütsche chömet Plosiv, wo dör d Nase glöst werdet, nume i de laasche Uusprooch im Wortusluut vor und chönnet, im Gegesatz zum Alemannische denn sogär ganz assimiliert werde, wie ""habn"" »haa«, ""redn"" »rede« oder ""liegn"" »lige«.",🔎
,,,düütsche Sprooch,TRUE,"""Laschtwage"" isch es alts Wort vo der düütsche Sprooch.",🔎
,,,Tütsch,FALSE,"Er het nebet Englisch au Altgriechisch, Latiin, Französisch, Italienisch und echli Spanisch und Tütsch glernt.",🔎
,,,tüütsche Spraach,TRUE,"S Tüütsch Wöörterbuech isch di grööscht läxikograafisch Daarstelig vo de tüütsche Spraach, wo s git.",🔎
,,,hochditsche,FALSE,"Wämmer im Alemannische Sätz anenander reiht, gits fascht alli Megligkeite, wus aü in dr ditsche Standardsproch un in dr hochditsche Umgangssproch git, si wäre aber sältener gnutzt.Nit sälte wird im Alemannische näbegordnet anstatt untergordnet.",🔎
,,,dyschsprochige,FALSE,"Juli 1961 z Huuse) isch e dyschsprochige Schriftsteller, wu au uf Alemannisch schrybt.",🔎
,,,dydsch Schbrooch,TRUE,"Wän mer s Ladyynisch as uusgschdoorbe aasiid, no chaa mer au saage, as es Althochdydsch oder s Mittelhochdydsch uusgschdoorbe sin oder au d Schbrooch vùm Goethe, wel si di dydsch Schbrooch midlerwyyli au verändered hed ùn nieme me di glyych Schbrooch bruuchd wie dr Goethe in syyne Wäärch.",🔎
,,,hochdüütsch,FALSE,"Vo de Lieder im Röseligarte sind öpe 80 Stück, also so zimli d Helfti, i verschidene Tieläkt vom Schwiizerdüütsche gschribe; 72 Lieder sind hochdüütsch i verschidene Variante; es baar sind wäge der länge Singtradizioon au gmischt mit hochdüütsche und schwiizerdüütschen Usdrück und Värs; gwüssi Lieder sind sehr alt, ganz wenigi chömet, wo di Liedforschig zeigt het, usem Middelalter, und si überlifere drum altertümlechi düütschi und deils au alemannischi Sproochforme.",🔎
,,,Hochdiitsch,FALSE,I de früe Neuziit het sich s Niderdiitsche langi Ziit nebet em Hochdiitsch als Schriftsproch bhauptet.,🔎
,,,dütschsprochige,FALSE,"Si het i der Kantonsgschicht und i der Sprochgeografii vom Wallis e symbolischi Bedütig, wil si offiziell als Gränze zwüsch em dütschsprochige Oberwallis und em wälsche Underwallis gilt.",🔎
,,,Hoochdiitsch,FALSE,Ìn dana Lehrànschtàlt wìrd’s uff Frànzeesch un Diitsch unterrìchtet —Hoochdiitsch un Elsassisch bzw.,🔎
,,,Dütschen,FALSE,Me het s es paar Mol nöi truckt und au i verschidene Fassigen is Dütschen übertreit.,🔎
,,,düütschsproochegi,FALSE,Thusis isch e düütschsproochegi Gmeind.,🔎
,,,Germanischtik,FALSE,Dr Jacob gilted as dr Grinder vu nere „sträng philologische Germanischtik“ (Sonderegger).,🔎
,,,Düütsche,FALSE,"Im Düütsche wird dr Luutwert nöd verwendet, er erinneret echli as Gurgle.",🔎
,,,dydsch,FALSE,"Z Eischeme isch nie di dydsch Schrifdschbrooch bruuchd woore, bis in d 20er Joor isch Franzeesisch gschriibe woore, derno Idalieenisch.",🔎
,,,düütsche,FALSE,"Dr Buechschtabe S hät in düütsche Texte e durchschnittlichi Hüüfigkeit vo 7,27%.",🔎
,,,Tiitsch,FALSE,"Bi dr Volchszellig 2000 heint vannu Iwonru 82,7 % Franzeesisch als Höiptspraach aagigää, 5,5 % Tiitsch, 3 % Italienisch und 8,8 % anneri Spraache.",🔎
,,,ditschi Sproch,TRUE,S het ke iberregionali ditschi Sproch gä.,🔎
,,,hochdytsch,FALSE,  s Wort Flaggä isch ä hochdytsch Lehnwort.,🔎
,,,Dütschsproochige,FALSE,"En wichtige Grund defür isch di starchi Zuewandrig vo Dütschsproochige gsi, bsunders ab 1910 hen nämli vili Manne vo Trans dütschsproochigi Fraue ghürotet.",🔎
,,,düütschsproochigs,FALSE,"Sid em Middelalter isch Urnafaasch es düütschsproochigs Dorf gsi, eis vo dene, wo am wytischte im Süüde fasch am Rand vo de Alpe lige.",🔎
,,,hochdytsche Dialäkt,FALSE,Di mitteldytsche Dialäkt zelle zue dr hochdytsche Dialäkt.,🔎
,,,dt,FALSE,Sanggale (IPA: ; dt.,🔎
,,,düütschsprochigi,FALSE,"Derno isch s Puureland vergrösseret worde, wo der Grundherr Heinrich vo Joux (1304–1326) düütschsprochigi Sidler, vermuetlich us der Düütschwschiiz, het lo cho, und me hät em Dorf derno ""Les Allemands"" (also übersetzt ""die Düütsche"") gseit.",🔎
,,,dütsche Sproch,TRUE,"Dr Massiv esch bekannt wäge sim ""Slang"", woner i de dütsche Sproch brucht.",🔎
,,,düütsche Schprach,TRUE,isch d Bezeichnig für e älteri Phase vo dr düütsche Schprach öppe zwüsched 1050 und 1350.,🔎
,,,tüütschi Spraach,TRUE,"A der Uniwërsitëët Bëërn hät er Tialäktology und Volchskund, tüütschi Spraach und Schwyzergschicht gstudiert.",🔎
,,,dütschsprochig,FALSE,"Politisch hät Roggelle zum Chrais Schams ghört und isch di ainzig dütschsprochig Gmaind im sus rätoromanisch prägte Schams, chirchlich ghörts aber uf Thusis füre.",🔎
,,,dütschsproochige,FALSE,In dütschsproochige Ziitige isch d Bezeichnig „NEAT“ aber immer no gebrüüchlig.,🔎
,,,Teytsch,FALSE,"Bi dr Volchszeuuig 2000 hend vu dr 6983 Eywoner 91,6 % Teytsch aus Haiptspraach aaggää und 8,4 % anderi Spraache.",🔎
,,,Tuitsch,FALSE,"Bey dr Volchszelig 2000 hend vo dr 3544 Eywoner 88,2 % Tuitsch als Haüptspraach aaggää, 1,8 % Franzöösisch und 8,7 % anderi Spraache.",🔎
,,,dütsche Sprochruum,FALSE,"un schwäb. ""Boarisch"") isch e Gruppe vo Dialäkt im Südoschte vom dütsche Sprochruum.",🔎
,,,Deitsch,FALSE,Des Buach vom BiPi hot m'r schnell ibersezd ond scho 1909 of Deitsch verkaufd.,🔎
,,,dütscher Sproch,FALSE,"Reaktor mische Elektro, Drum´n´Bass, Jazz und Funk und singe meischt in dütscher Sproch.",🔎
,,,Dütschsproochig,FALSE,"Dütschsproochig sin 13 % gsi, un 2 % hen e andri Sprooch gha.",🔎
,,,ditschsproochige,FALSE,"Dr Strosburjer Chrischtkindelsmärik steht in de Tradition vun de Wihnàchtsmärike, wo bsundrs im ditschsproochige Rüüm bsteht (""une spécificité du monde germanique"") un wo aach ""Advent(s)markt"" odr ""Glühweinmarkt"" odr nooch lokali Spezialitäte zem Bispiil ze Aache ""Printenmarkt"" gheisse were.",🔎
,,,ditsch Schproch,TRUE,"Sine Usschproche isch wiä s „S“ in de ditsch Schproch om Silbeofong (stimmlos; in altgriechische Werter, wu hit verwendet werre, stimmhaft gschproche).",🔎
,,,dütsche Sprach,TRUE,"Vili findit, dass d'Liädtexterin sehr guät mit der dütsche Sprach und ihrä Redewändige schpilä cha.",🔎
,,,schriftdiitsch,FALSE,"Chärns (schriftdiitsch ""Kerns"") isch ä Gmäind im Kanton Obwaldä.",🔎
,,,Dytsch,FALSE,"Z Schleswig-Holstei werde vier Sproche/Dialekte gschwätzt: Dytsch, Plattdytsch, Nordfrysisch und Dänisch.",🔎
,,,ditschsprochige,FALSE,Diä zwee sin nit numme Märlisammler gsii; si ghere zu dr greschte ditschsprochige Sprochwisseschaftler.,🔎
,,,düütschä Sprachruum,FALSE,"Im düütschä Sprachruum wärded für dä Bruef au andäri Bezeichnige wie ""Räbbuur"" z Bade, ""Wengerter"" z Württemberg, ""Weinzierl"" uf Bairisch, ""Weinhauer"" z Öschterriich oder au ""Weinbauer"" im Tirol brucht.",🔎
,,,düütschsproochige Ruum,FALSE,"S Internazionale Mundartarchiv „Ludwig Soumagne“ isch en Yrichtig, wo tuet d Dialäktliteratur vom düütschsproochige Ruum dokumäntiere.",🔎
,,,Standarddütsch,FALSE,"Jede Vokau bis ufe Schwa cha entweder läng sy oder churz, u zwar genau i der glyche Vokauqualität (nid wi im Standarddütsch, wo di länge Vokale bis ufen // viu gschlossniger sy aus di churze).",🔎
,,,ditsch Sproch,FALSE,"Zum Iisatz vum Thürer het aü ghert, ass er polnischi, ungarischi, tschechischi un anderi Flichtlingsstüdänte in d ditsch Sproch iigfiährt het.",🔎
,,,hoochtütsch,FALSE,"De Kanton Frybùrg (seisler- u bärntütsch: ""Kanton Frybùrg;"" hoochtütsch: ""Kanton Freiburg;"" französisch: ""Canton de Fribourg;"" Fryybùrger Patois: ) isch a Kanton im Weschte vo de Schwyz.",🔎
,,,tüütsch Spraach,TRUE,"Er isch der eerscht gsy, wo-n-e richtig groosses Wöörterbuech gschribe hät, wo di tüütsch Spraach im Fokus staat.",🔎
,,,ditschi Sprooch,TRUE,"Johrhundert gsin, wii én dr ditschi Sprooch, én ihre elsässisch Dialekt un Hochditsch, gschriwwe het.",🔎
,,,dytschsprochigi,FALSE,"Vor em Erschte Wältchrieg het s uf em Biet vu dr hitige Ukraine (Galizie, Bukowina, Wolhynie, Schwarzmeerkischte) ne dytschsprochigi Minderhait vu ne baar hundertdöusert Mänsche gee, hite sin s no villicht 30.000 bis 40.000.",🔎
,,,daitsch,FALSE,"Metz (frànzeesch ""Metz"" [], daitsch un lothrìngìsch []) ìsch e frànzeesche Stàdt ìm Arrondissement ìm Département Moselle ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Lothrìnge).",🔎
,,,dytsch,FALSE,"Noch witere 15 Kilometer, drei Kilometer hinter dr dytsch-holländische Gränze bi Millingen aan de Rijn, fangts grosse Flussdelta vom Rhy aa.",🔎
,,,deutsch,FALSE,"D Chemins de fer du Jura, abgchürzt CJ, deutsch Jurabahne, sind en Isebahngsellschaft im Jura iner Schwiz.",🔎
,,,düütschi Sprooch,TRUE,So wie dr Vatter Alexandru Veteranyi und d Muetter Iosephina het au d Aglaja bim Zirkus gschaffet; si het keini Schuele bsuecht und drum het si die düütschi Sprooch ganz sälber müesse leere läse und rede.,🔎
,,,Hochdytsch,FALSE,"Im Allemannische hets ä bsundri Bewandnis demit: Was im Hochdytsch ä aghängts ""-lein"" odr ""-chen"" isch, des isch im Schwebische ä ""-le"" un im räschdliche Alemannisch ebbe ä ""-li"".",🔎
,,,Dütschlehrer,FALSE,"Wo-n-er den z Berlin, z Nöieburg und z Bärn gstudiert gha het, isch er im 1912i Dütschlehrer am Lehrerseminar z Soledurn worde.",🔎
,,,deytscha Sproach,FALSE,"Dr Wenkerboge vo Bãẽnd isch e Blatt für di grosse Oufnahm vo dr deytscha Sproach, wo dr Sproachforschr Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Deytscha Sproachadlas gmacht hod.",🔎
,,,deytsche Sproach,TRUE,"Dr Wenkerboge vo Wasserburg isch e Blatt für di grosse Oufnahm vo dr deytsche Sproach, wo dr Sproachforscher Georg Wenker vo 1852 bis 1911 für de Deytscha Sprochadlas gmachat hod.",🔎
,,,Düütschi Sprooch und Literatur,FALSE,"No im Joor 1853 isch der Groth i di holschteinische Hauptstsadt Kiel ggange; das isch uf en Yladig vom Germanischt und Saageforscher Karl Müllenhoff (1818–1884) gsi, wo als erschtr Profässer vo der Uni Kiel Düütschi Sprooch und Literatur glehrt und zäme mit em Mommsen und em Storm e Saagen-, Lieder- und Märlisamlig vo Schleswil-Holschtei gmacht het.",🔎
,,,dütsche Sproochruum,FALSE,Er het öbbe 100 Millione Doondrääger verchauft und isch äine vo de bedütendste Underhaltigsmusiker im dütsche Sproochruum gsi.,🔎
,,,Tüütsch,FALSE,"Und das isch nöd lätz: Syni Werk, wi öppe syni Fauschtdichtige oder ""D Lyde vom junge Werther"" sind i brilliantem, schönschtem klassischem Tüütsch gschribe.",🔎
,,,Ditsche,FALSE,"D Insle sin anno 1600 vun de Spanier beoschprucht worre un sin später on d Ditsche gonge, Wil s Atoll im trockenere Norde vum Marshall-Areal leit, sin d Urywohner numme sehr selte in Kontakt mit de Kolonialherre kumme.",🔎
,,,Düütschen,FALSE,"Subschtantiv sind in flektierende Schprache deklinierbar („büügbar“), im Düütschen exischtiered vier Fäll (""Kasus""): Nominativ, Genitiv, Dativ und Akkusativ.",🔎
,,,Dütschè,FALSE,Dè sprõchlichè Hèrkunft von èm Flussnammè folgt au hüüfig s grammatische Gschlècht im Dütschè.,🔎
,,,dytsche Sproch,TRUE,"Lehrschwäärpinkt sin Gotisch, Althochdytsch, Altsächsisch, Mittelhochdytsch, Gschicht un Grammatik vu dr dytsche Sproch un Namekund gsii.",🔎
,,,Dütsche,FALSE,"Syt di erschti offizielli Beschrybig vo de Tengwar im Buech vom Ringchrieg isch publiziert worde, hei anderi Lüt e Huuffe Tengwar-Modi erfunde für Sprache wi ds Spanische, ds Dütsche, ds Esperanto oder ou ds Bärndütsch (lueg Weblinks).",🔎
,,,Dütsche Sprooch,TRUE,Schriftdütsch isch e gschribni Version vo de Dütsche Sprooch.,🔎
,,,tüütsch,FALSE,"De Rhy (oberrhiialemannisch au ""Rhin"", schwäbisch ""Rei"", rätoromanisch ""Rein"", tüütsch ""Rhein"", französisch ""Rhin"", ripuarisch ""Rhing"", niederländisch ""Rijn"") isch eine vo de gröschte Flüss vo Europa.",🔎
,,,Diitsch,FALSE,"Bi dr Volkszellig 2000 hend vo dr 8541 Iiwohner 88,3 % Diitsch als Hauptsprach aagää, 0,2 % Franzesisch, 2,5 % Italienisch und 11,5 % anderi Sprache.",🔎
,,,Gërmanischtik,FALSE,"Z Züri hät er a der Uni Gërmanischtik, italienischi Literatuur und Volchskund gstudiert, und promowiert hät er bim Stefan Sonderegger.",🔎
,,,düütsch,FALSE,"  Noieburg (französisch ""Neuchâtel"", frankoprovenzalisch ""a Ntchati"" , düütsch ""Neuenburg"") isch e politischi Gmeind und e Stadt im Kanton Noieburg.",🔎
,,,dütschschproochige,FALSE,"En modärne Sozioläkt, wo sich im dütschschproochige und im alemannischschproochige Ruum uusbildet, isch d Dschänderschprooch, wo for allem fo politisch progressiife und guet uusbildete Lüüt, hüüffig Akademiker*inne, gschribe wird und fo Büetzer oder kultuurkonserwatiife Persoone abgleenet wird.",🔎
,,,schriftdütsch,FALSE,"  Gaueschtäi (schriftdütsch: ""Auenstein"") isch en Iiwohnergmeind im Bezirk Brugg vom Kanton Aargau.",🔎
,,,tüütsche Spraachruum,FALSE,"S Rhyynisch Wöörterbuech («Rheinisches Wörterbuch») isch äis von rund dryyssg soginante «groosslandschaftliche Wöörterbüecher», wos im tüütsche Spraachruum git und wo all obertüütsche, mitteltüütschen und nidertüütsche Tialäkt läxikograafisch erfassed.",🔎
,,,hochditsch,FALSE,"Do isch eifach dr hochditsch Satz gnumme wore, d Wortfolg biibhalte wore un alli Werter sin in e schwebischi Lütform (Luutform) iberdrait wore.",🔎
,,,Hoochdytsch,FALSE,"Dr Yfluss vo de hochalemannische Dialäggt und vom Hoochdytsch wird greesser und so het sich s alte ""Baseldytsch"" zumene nöiere ""Baseldütsch"" entwigglet.",🔎
,,,Düütsche Sprooch,TRUE,"Vo ihm isch die erschti grossi Wörtersamlig von ere schwiizerdüütsche Mundart und eini vo de erschte vo dr Düütsche Sprooch, und do drmit het dr Spreng as erschte Germanischt a dere Uni gwürkt.",🔎
,,,düütsche Schpraach,TRUE,Bi dr Verschriftig vo dr düütsche Schpraach gege s Endi vom erschte Jahrtuusig n. Chr.,🔎
,,,Hochditscha,FALSE,"D Referanz vum Elsassischa ìsch s Hochditscha ; àlso s gschrìwena Elsassischa müeß, wenn meeglig, ìm Ditscha gliicha.",🔎
,,,Hoochdiitscha,FALSE,"Sa hàt àui àls Ziil, d’ Lehr vum Elsässerdiitscha un vum Hoochdiitscha vum Kìndergàrta bis àn dr Üniwärsiteet iiz’fiahra.",🔎
,,,dütschi Standardsproch,FALSE,"S Französische, s Änglische oder d dütschi Standardsproch hen überdurchschnittlich viili Vokal.",🔎
,,,tütsch,FALSE,"Bi jedere Vogelart isch de tütsch, de italienisch und de rätoromanisch Name aaggee und dzue no de latiinisch-wösseschaftlichi, de französisch und de englisch name.",🔎
,,,ditsche Sproch,TRUE,"Aber dr Gräter het gmeint, e zue eifrigi Provinzialkultur vum Dialäkt kennt e Gfohr sii fir d Eiheit vu dr ditsche Sproch, wu fascht s einzig seig, was d Nation no diäg zämme binde un charakterisiere.",🔎
,,,ditsche,FALSE,"  Der Johann Peter Hebel isch en ditsche Dichter, evangelische Theolog, Prälat un Pädagog gsi.",🔎
,,,tütsch Sprach,TRUE,"Germanistik isch di akademisch Disziplyn vo de Gäischteswüsseschafte, wo di tütsch Sprach und di tütschsprachig Literatur i de Vergangehäit und de Gägewart erforscht, dokumäntiert und vermittlet.",🔎
,,,düütsche Sproochgebiet,FALSE,"Im ganze zämehangende düütsche Sproochgebiet isch Zärmatt hüt dä Ort, wo am wytischte im Süde ligt.",🔎
,,,Hochditsch,FALSE,"De Regionalsprooch bsteht üss'm lokal Dialekt – ém greescht Teil vum Elsàss redd m'r alemànnischi, ém Norde sidfrankischi oder rhinfränkischi (pfälzisch) un ém Krumme Elsàss saar-rhinfränkischi Mundàrte – un àls Schriftsprooch Hochditsch.",🔎
,,,Düütsch,FALSE,Klaipeda (uf Düütsch Memel; Polnisch Kłajpeda) isch ä Litauischi Hafeschtadt aa dr Oschtsee.,🔎
,,,Düüsch,FALSE,"Sid ane 2005 sind z Pole es bar anderi Sprooche offiziell als Minderheitesprooche anerchannt: Kaschubisch, Armenisch, Düüsch, Hebräisch, Jiddisch, Litauisch, Russisch, Slowakisch, Tschechisch, Ukrainisch, Wyssrussisch, Karaimisch, Lemko, Romani und Tatarisch.",🔎
,,,Titsch,FALSE,"Der Kanton Wallis (Titsch: ""Wallis""; Französisch: ""Valais""; Italienisch: ""Vallese""; Rätoromanisch: ""Vallais"") isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.",🔎
,,,Hoochditsch,FALSE,Uf Hoochditsch wìrd dr Akkusativ 4.,🔎
,,,dütschi,FALSE,"Är isch Mitgründer vo ""X Filme Creative Pool"", wo scho ainigi erfolgrychi dütschi Film (""Good bye Lenin"" (2003), ""Lola rennt"" (1998)) usebrocht hän.",🔎
,,,dütschè,FALSE,Im Zweitè Wältchrièg sin i dè Oschtsee einigi Kämpf zwischè dè dütschè un sowjetischè Flottè- un U-Boot-Vobänd ausgfochtè worrè.,🔎
,,,dütsch,FALSE,"Merz 1965 z Münster, Westfalen als ""Maximilian Lenz"") isch näbenem Sven Väth dr bekanntischt dütsch Techno-DJ und -Broduzänt.",🔎
,,,dydsche Schbrooch,TRUE,Fir d Gschiichd vù dr di dydsche Schbrooch sin zwoo idg.,🔎
,,,dütschsprochigen,FALSE,"Er het e Künstlerlaufbahn as Landschaftsmooler agfange, het in dr Regenerazioonszit politischi Lyrik afo schriibe und isch as eine vo de erfolgriichste dütschsprochigen Autore vom 19.",🔎
,,,ditschsproochigi,FALSE,"’S war newwe’m Elsass de zweit ditschsproochigi Region (Saar-Rhinfränkisch un Moselfränkisch) vun Frànkrich, àww’r numme ém eschtlich un ém nördlich Drittel vun de Moselle (àn de Grenz zue Ditschlànd un Luxeburi).",🔎
,,,Dytsche,FALSE,Näbe Dytsche schwätzt si au Schwyzerdytsch.,🔎
,,,hochtüütsch,FALSE,Er schriibt uf hochtüütsch.,🔎
,,,höchdüütschi,FALSE,"Aostatal hän offiziel höchdüütschi, französischi oder italiänischi Nääme.",🔎
,,,tüütschi,FALSE,"Eerscht 1964 hät er dänn wider chönen a d Uni zrugg und hät deet bim Paul Zinsli, bim Walter Henzen und bi anderne tüütschi Spraach, Literatuur und Volchskund, Romanischtik und italienischi Literatuur gstudiert.",🔎
,,,düütschsproochige,FALSE,Es isch psunders als Netzwärch für di gschäftlechi und au privati Komunikazioon für Lüüt im düütschsproochige Ruum – der Regioon D-A-CH – dänkt.,🔎
,,,dytsche Sprochruum,FALSE,"Di International Schopfemer Mund-Art Literatur-Wärchstatt (dt. ""Internationale Schopfheimer Mund-Art Literatur-Werkstatt"") isch e Literaturveraastaltig, wu syter anne 1989 z Schopfe alljohr im Friejohr stattfindet un hite aini vu dr wichtigschte Dräffe vu Dialäktautore us em dytschsprochige Ruum isch Zue dr Mund-Art Literatur-Werkstatt wäre sechs oder sibe Dialäktautore us em ganze dytsche Sprochruum yyglade, zmaischt e jede us eme andere Dialäktruum.",🔎
,,,tüütsche Sprooch,TRUE,"Es isch es choschtbars und uralts Dokumänt vo dr alemannische Sprooch, und s erschte Zügniss überhoupt, wo’s vom Alemannisch git, und sogar au grad no s eltischte Buech i dr tüütsche Sprooch.",🔎
,,,Hochtütsch,FALSE,"Uf Hochtütsch schtiit uf de Ortstafele aber ""Zumholz"", obwou wommer ali zäme uf Seislertüütsch «Zumhouz» sääge.",🔎
,,,dütschschprachige,FALSE,"Bsunders im dütschschprachige Ruum isch d Enttüschig gross gsii, wo am 20.",🔎
,,,dütschsproochigi,FALSE,Es isch s eerschte ganz groossen Ereignis im Joor für di dütschsproochigi Buechszeene.,🔎
,,,diitsch,FALSE,"’S gìtt àwwer nàdììrlig ìn da USA àui Mìnderhaita, wo àndra Schproocha reeda un Anglisch àls Zwaitschprooch glarnt hann, wia zem Biischpììl d’ schpànisch- frànzeesch-, diitsch- und kineesischschproochiga Mìnderhaita.",🔎
,,,tüütsche,FALSE,"De Begriff spillt mit 'Hyper-Bildige' zu de Früeneuhochtüütsche Diphthongisierig, da heisst, en Hööchalemannisch-Sprecher wo beobachted dass zum Bispil ""Huuch"" im Standardtüütsche zu ""Hauch"" worden isch, chönnti uf d Idee choo, das au ""hööch"" zu ""hauch"" worde wäri.",🔎
,,,Dütsch,FALSE,"Bir Voukszeuuig 2000 hei vo de 128634 Iiwohner 81,2 % Dütsch aus Houptsprach aagää, 3,6 % Französisch u 3,9 % Italienisch.",🔎
,,,ditschsprachigu,FALSE,"Innär ditschsprachigu Schwiz het schich entsprächund där militärischu Vorgschicht z'maritima Wort ""Flagge"" niä igibürgrut.",🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,Hochdüütsch,FALSE,"Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche.",🔎
4389,Wehratalsperre,Wehradalschperri,Weera-Stausee,FALSE,"Durch dè Waald wit obberhalb vo dè Weera volauft dè Wäg witer am Uusbligg a dè Felsèhüttè uff dè anderè Schluchtsitè vorby, bevor er widder absi zum Weera-Stausee füürt.",🔎
,,,Weeradalschperri,TRUE,"Diè folgendi Tabèllè lischtet diè beidè bestehendè Bumpschpycherchraftwärch mit irè zuèghörigè Spycherbeggè un è baar technischi Datè uff sowiè diè derzit blaante drittè Aalaagè: S Weerabeggi, uffgschtaut durch d Weeradalschperri, hèt zuèsätzlich è Chlywasserchraftwärch mit Durchschtrömturbinè un èrè Leischtung vo 1,135 MW.",🔎
4390,3. Februar,3. Februar,3. Hornung,TRUE,"%29"">Efaula, Alabama; † 3. Hornung 1898 bi <a href=""Hillsboro%20%",🔎
,,,3. Febber,TRUE,Dr Max Josef Metzger (* 3. Febber 1887 z Sc,🔎
4391,Bachelor,<i>Bachelor</i>,Baccalaureus artium,FALSE,Er het 1626 an dr Uniwersidäät Baasel dr Baccalaureus artium gmacht und denn Rächtswüsseschafte studiert.,🔎
,,,Bachelor of Science,FALSE,"Dè Bätschelor (Bachelor of Engineering odder Bachelor of Science) isch èn èrschtè beruèfsqualifizyrendè akademische Grad, wo je nõch Prüèfungsordnung vom jewyligèe Fachberych nõch èrè Studièezit vo 6 bzw.",🔎
,,,Baccalaureus,FALSE,"Er isch vermuetlig 1233 Baccalaureus worde und uf Frankriich gange, zum an dr Universität Paris z schaffe, wo denn s Zentrum vom intellektuelle Läbe in Europa gsi isch.",🔎
,,,Bätschelor,TRUE,(FH)) isch uffgrund vom Bologna-Brozèss durch è zweischtufigs Sischteem vo beruèfsqualifizyrender Studièabschlüss (tǜpischerwys i dè Form vo Bätschelor un Maschter) ersetzt worrè.,🔎
,,,Bätscheler,TRUE,"Dr Grad isch „Diplom-Ingenieur”, abkürzt: „Dipl.-Ing.”, gsi, sit dr Umstellig vom Studiesüsteem wird er jetz vom Bätscheler- und Maastergraad im Ääscheniöörwääse abglööst.",🔎
,,,BA,FALSE,"Si isch uf s ""Connecticut College for Women"" und het am Barnard College dr BA in Änglisch und Anthropoligii gmacht.",🔎
,,,Bakkalaureus,FALSE,"Er het vo 1460 bis 1471 an dr Uniwersidäät z Freiburg im Brisgau u. a. bim Konrad Stürtzel studiert, het 1462 dr Bakkalaureus und 1463/64 dr Magister Artium überchoo.",🔎
4392,Teningen,Däninge,Kindringer,FALSE,"De Kindringer Wenkerboge isch e Blatt vu däre groß Uffnahm vu de ditsche Sprooch, wu zwische 1876 un 1887 vum Sproochforscher Georg Wenker vorbereidet worre isch.",🔎
,,,Däninger,FALSE,D Familie läbt im Däninger Ortsdail Heimbach Dr Brupbach isch Mitglid vu dr Freie Wehler z Däningen un hockt syt 2019 im Ortschaftsrot vu Heimbach.,🔎
,,,Dänige,TRUE,Mit Dänige zämme het Mundingä ä Bahnhof an dr Rhidalbahn.,🔎
4393,St. Johann (Württemberg),Sãnkt Johãnn,Ohnastetta,FALSE,Dezember 1928 z Ohnastetta; † 15.,🔎
,,,Sankt Johann,FALSE,"Basel het sächs Baanhööf vo der Ysebaan: der Bahnhof Basel SBB, früener ""Centralbahnhof,"" und der Baadisch Bahnhof, der Bahnhof Sankt Jakob, der Bahnhof Sankt Johann, der Französisch Bahnhof für d Elsässer Linie, der Bahnhof Dreispitz und dr Basler Rangschierbahnhof.",🔎
4394,Mongolisches Reich,S Mongolische Riich,Mongolische Riich,TRUE,Joorhundert am grösste gsi und s drittgrösste Riich in dr Wältgschicht (noch em Britische Wältriich und em Mongolische Riich).,🔎
,,,Mongolè,FALSE,Dõrin isch d Unterwèrfig vo dè Sachalin-Bwooner unter d Mongolè unter dè Füürig vum Kublai Khan ab 1264 erwäänt worrè.,🔎
4395,Beinwil am See,Böiu,Böju,TRUE,"Nochbargmeinde sind Lüüpu im Nordweschte, Boniswil im Norde, Meischterschwande im Oschte, Böju im Süde, Riinech im Südweschte und Zezbu im Weste.",🔎
,,,Beiwil am See,FALSE,"November 1942 z Herisau), Bürger vo Beiwil am See (AG), isch en Schwiizer Politiker (FDP).",🔎
,,,Böiel,TRUE,"Grösseri Dörfer im Seetal sind, vo Süüde här gseh, Eschebach, Hoftere, Ballwil, Ärmesee, Hitzkirch, Mäischterschwande, Böiel, Seenge, Boniswil, Seon und Egliswil.",🔎
4396,Wilhelm Tell,Wilhelm Tell,Tellsgschicht,FALSE,Diä drei Urkantön hanged mit dr Tellsgschicht zäme.,🔎
,,,Wilhälm Täll,TRUE,"I der Innerschwyz isch er uf de Spuure vom Wilhälm Täll gwandlet, und z Züri hät er bim Johann Chaschper Laveter gwont.",🔎
4397,Madang Province,Madang (Provinz),Madang,TRUE,"D Nochberprovinze sin Morobe im Oschte, Madang im Norde, Simbu im Weschte un Gulf im Side.",🔎
,,,Provinz Madang,FALSE,S Bismarckgebirg ghert zue dr zäntrale Chette vu Gebirg z Neiginea un lyt in dr Hauptsach in dr Provinz Madang.,🔎
4398,Avestische Sprache,Avestisch,Avestische,FALSE,"Die Sprooch ghört zum indoiranische Zwiig vo de indoeuropäische Sprooche und isch am nöchste verwandt mit iranische Sprooche, wie em Avestische oder Persische.",🔎
,,,avest,FALSE,Dr Zarathuschtra (avest.,🔎
,,,avestisch,TRUE,"De Zoroastrismus, au Parsismus oder Mazdaismus (avestisch: ""daēnā māzdaiiasni-""; mittelpersisch: ""dēn māzdēsn""), isch e Religioo, wo hütt im Iran und im westliche Indie verbraitet isch.",🔎
4399,Theater Basel,Theater Basel,Basler Theater,FALSE,In de Joohr 1977–1979 isch är im Basler Theater als Schauspiiler und Autor dätig gsi.,🔎
,,,Stadttheater Basel,FALSE,Derno het si 1929 bis 1932 am Stadttheater Basel gspiilt.,🔎
,,,Stadttheater,FALSE,April 1930 z Basel im Stadttheater ürufgfiährt wore isch.,🔎
,,,Theater Baasel,TRUE,Hüte stoot uf dr Liigeschaft s Theater Baasel.,🔎
,,,Theaters Basel,FALSE,"Mit verschiiidene Künstlerinne häi si Wideoaarbäite, ""Performances"" und Büünibrogramm entwigglet wie zum Bispil für d Gränzgmäind Gottliebe ""Die Gottlieber Revue"", d Büünibrodukzioone 2019 ""Let's sing Arbeiterin*"" und 2020 ""Alte Tiere hochgestapelt"", as Brodukzioon vom Theaters Basel mit dr erwiterete Formazioon ""Les Reines Prochaines and Friends*"" mit em Lucas Acton, dr Sibylle Aeberli, dr Michèle Fuchs, dr Sibylle Hauert, em Chris Hunter, em David Kerman, em Chris Regn, em Marcel Schwald, dr Dorothea Schürch.",🔎
,,,Blömlitheater,FALSE,"Zu de früeje Wärk vom Berri ghört au s Blömlitheater an dr Theaterstrooss z Baasel, won er 1829/31 baut het und wo die letschte Räst von em 1969 ganz verschwunde si.",🔎
,,,Baasler Theater,FALSE,1971/1972 isch er Stipendiat am Baasler Theater.,🔎
,,,Theater am Blömli,FALSE,"Es het sich e Theaterkommission bildet, und die het beschlosse, e nöis Stadttheater lo baue, s Theater am Blömli.",🔎
,,,Stadttheater Baasel,FALSE,D Yvette Kolb het iri Danzuusbildig ab 1950 an dr Ballettschuel vum Stadttheater Baasel gmacht.,🔎
,,,Baasler Stadttheater,FALSE,"Er isch au Bresidänt vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft gsi, Vizebresidänt vo dr Sparkasse Baasel und isch im Verwaltigsroots vom Baasler Stadttheater gsässe.",🔎
,,,3-Sparte-Theater,FALSE,"Dr Forschigs- und Wirtschaftsberiich «Life Sciences» (mit internazionaalen Firmesitz vo dr farmazöitische und dr chemische Industrii), Banke (Bank für en Internazional Zaaligsusgliich), Dransbort und Logistik (Binnehaafe vo dr Schwiz), Mässwääse (Basel World, Art Basel) und Kultuur (3-Sparte-Theater, Beyeler-Museum) si im Gebiet wo men em au «metrobasel» säit, bsundrigs stark verdräte.",🔎
,,,Basler Stadttheater,FALSE,"Währed de Chriegsjohr isch er zum erste Mol uf de Bühnebrätter gstande: im Basler Stadttheater, bi dr Soldatebühni ""Bäredatze"" und im ""Cabaret Kaktus"".",🔎
4400,Freiburger Patois,Frybùrger Patois,Greyerzer Patois,FALSE,"""Bellegarde"", Greyerzer Patois ) isch a Gmei im Grüesch Bezirk im Kanton Frybùrg i der Schwiz.",🔎
,,,Friburger Patois,TRUE,Cressier (Friburger Patois ) isch e bolitischi Gmai im Kanton Nöieburg.,🔎
,,,frankoprovänzalische Friburgermundart,FALSE,"«Poya» hääst i de frankoprovänzalische Friburgermundart ""Alpuffahrt.""",🔎
,,,Frybùrger Patua,FALSE,Eso isch de Frybùrger Patua als Volchssprooch vùm Bärndütsche ersetzt worde.,🔎
,,,Fryburger Oberländer Patois,FALSE,"Er het Romään, Churzgschichte und Theaterstuck gschribe, alles im Fryburger Oberländer Patois, der regionale Form vo dr Frankoprovänzaalische Sprooch vom wytere Greyerzerland.",🔎
,,,Fryburger Mundart,FALSE,"Vil vo de Lieder im Repertoire sind im Patois, der alte Fryburger Mundart gschribe, wo zum Frankoprovänzalische ghöört.",🔎
,,,Frybùrger Frankoprovänzaalisch,FALSE,"Im wäutsche Töu gits no Gmiine, wa me Frybùrger Frankoprovänzaalisch redt.",🔎
,,,Fryybùrger Patois,TRUE,"De Kanton Frybùrg (seisler- u bärntütsch: ""Kanton Frybùrg;"" hoochtütsch: ""Kanton Freiburg;"" französisch: ""Canton de Fribourg;"" Fryybùrger Patois: ) isch a Kanton im Weschte vo de Schwyz.",🔎
,,,Patua,FALSE,"Im Fryburger Patua hiisst de Ortsname vo Düdinge , im Französische siit mu ""Guin"" .",🔎
,,,Friburger Patua,FALSE,"Dütschi Fluernäme und settigi, wo vom Friburger Patua prägt si, vermüsche sich i där topografisch zümlich bewegti Bärglandschaft.",🔎
,,,Fryburger Patua,FALSE,"D Gmiin ligt a de Spraachgrenza vom dütschfryburgische Kantonstüu zum wäutsche Tüu im Weschte, wo mu sid um Mittuauter der Fryburger Patua und hüt ging mee Französisch redt.",🔎
,,,Fryburger Patois,TRUE,"Plassäub (amtlich ""Plasselb"", Fryburger Patois ) isch e Gmiin im Seisabezirk vam Kanton Frybùrg i de Schwyyz.",🔎
,,,patois,FALSE,"Solbàch (patois ""Solbet"", frz.",🔎
4401,Riegel am Kaiserstuhl,Riegel am Kaiserstüehl,Riigel,FALSE,"Im weschdliche Dail vu dr Gmei verlauft – ohni Ortsdurchfahrt – d L113 Brisach–Riigel–Freiamt, wo uf d Höchi vu Niderrotwiil vu dr L115 Rotwiil–Bötzinge–Umkirch troffe wird.",🔎
,,,Riegel,FALSE,Kurz druf mündet bi Riegel au die us Friburg im Brisgau chummend Dreisam in d Elz.,🔎
,,,Riegel am Kaiserstuehl,TRUE,"Si entstot im glichnamige Dal bi Chilchzarte dur dr Zämmefluss vum Rotbach (Quelle in dr Gegend vum Feldberg) un em Wagesteigbach, fliesst dur Friburg im Brisgau un mündet bi Riegel am Kaiserstuehl in d'Elz.",🔎
,,,Rigel,FALSE,"D Glodder (au: Glodderbach) isch e Schwarzwaldbach, wo am Berg Kandel entspringt, dur's Glodderdal fliesst un am Nordεnd vu dr Friburger Bucht in dr Oberrhinische Diefebeni bi Rigel in d'Elz mündet, eme Näbefluss vum Rhi.",🔎
,,,Riegel am Kaiserstuel,TRUE,D Burg Riegel isch e ehmoligi Burg bi dr Gmei Riegel am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.,🔎
4402,Fledermäuse,Fledermäuse,Flädermuusarte,FALSE,"Uf Neuguinea läbe 400 bis 600 Vogelarte (zem Byschpel 43 Paradisvogelarte un 12 Arte vu Laubevegel), iber 400 Amfibie, 455 Schmätterlingsarte un 180 bekannti Suger, dodrunter verschideni Chnager un rund 70 Flädermuusarte.",🔎
,,,Flädermüüs,TRUE,"Die vier Füess chönne im Lauf vo dr Evolution sekundär wiider verlore gange si, wie bi de Schlange (Serpentes), oder d Vorderbei hai sich zu Flosse (Walfisch) oder Flügel (Vögel, Flädermüüs, Flugsaurier) entwicklet.",🔎
,,,Fläädermüüs,TRUE,E Hufe Arte vo Fläädermüüs lääbe in ehemoligi milidäärischi Aalage und Höölene.,🔎
,,,Flädermuus,TRUE,"D Forscher dänke, der ursprünglich Wirt vo däm Virus sig e Flädermuus gsi; vo verschidene südoschtasiatischen Aarte vo Flädermüüs sind änlechi Viire bekant; bin eren Aart vo Schuppetier het men es Virus gfaunde, wo fasch gnau die glychligi Erbalaag het wie di nöie SARS-Vire.",🔎
,,,Flädermüs,TRUE,Es het nämlech früehner bes of es paar Flädermüs kei Säugetier gha.,🔎
,,,Fläädermyys,TRUE,"S het e großi Aazahl vu sältene Bflanze, Vegel (unter anderem Großfueßhiener) un Suuger (unter anderem Fläädermyys).",🔎
4403,Epilepsie,Epilepsii,Fàllendaweh,FALSE,Àm Ààfàngsjoohr 1936 hàt’r a Fàllendaweh-Ànfàll ghàà; ar ìsch mìt Bedaiwungsmìttel behàndelt worra.,🔎
,,,Epilepsy,FALSE,"Anderi Wöörter, wo mit ""Wee"" pildet sind, sind öppe ""Chopfwee"" – das gchänt me hüt na –, ""s falet"" oder ""s böös Wee"" für d Epilepsy, ""s chalt Wee"" für en fiebrige Zuestand, wo mer vo Schüttelfroscht plaaget wiird, und für Malaria, ""s trinke(d) Wee"" für s Delirium tremens vo den Alkohooliker und ""s wild Wee"" für d Toobsucht.",🔎
4404,FC Bayern München,FC Bayern München,FC Bayern Müche,TRUE,Septämer mit der Parti zwüschem FC Bayern Müche u em FC Schalke 04 (8:0) eröffnet worde.,🔎
,,,FC Bayern Münche,TRUE,"Im Jahr 1918 het der TVO als Verträter vo Donaugou im Halbfinal vo der ""Oberkreismeischterschaft"" gäge FC Bayern Münche als Verträter vo Oberbayern verlore.",🔎
,,,FC Bayern,FALSE,"Da dä der Ball i d Hand gno het, het der Schitsrichter Dokter Markus Merk das als Rückpass gwärtet u e indiräckte Freistoss für e FC Bayern gä.",🔎
4405,23. Mai,23. Mai,23. Mäi,TRUE," ווײַנרײַך ""Uriel Wajnrajch"" ); uf d Wält choo am 23. Mäi 1926 z Wilna",🔎
,,,23. Meie,TRUE, z Gälterchinde; † 23. Meie 1904 z Moskau,🔎
4406,Sprachatlas von Bayerisch-Schwaben,Sprochatlas vu Bayrisch-Schwabe (SBS),Sprochatlas vu Bayerisch-Schwabe,TRUE,"Dr VALTS het – wiä aü dr Sprochatlas vu Bayerisch-Schwabe (SBS) – e hochi Ortsdichti, im Liächtestei sin alli Ortschafte erfasst, z Voradelbärg fascht 90% vu dr politische Gmeine.",🔎
,,,SBS,FALSE,"SSA III/1.301–303; SBS Band 6 Karte 15–17, 174; SDS Band III Karte 1, 2, 55; VALZ Band 3 Karte 70a, 70b).",🔎
,,,Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwaabe,TRUE,D alemannisch Dialekt z Bayrisch-Schwaabe sin bschriibe im Schweebische Wèèrderbuech ùn im Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwaabe bzw.,🔎
,,,Sprochatlas vu Bayrisch-Schwobe,TRUE,dr Schwyzer Sprochatlas oder dr Sprochatlas vu Bayrisch-Schwobe.,🔎
,,,Sprochatlas vu Bayrisch-Schwabe,TRUE,"Aü anderi sprochwisseschaftligi Arbete in dr oberditsche Dialäktologii verwände des Dranskriptionssyschtem, do drunter isch dr Vorarlbärger Sprochatlas un dr Sprochatlas vu Bayrisch-Schwabe.",🔎
,,,Schboochadlas vo Bayerisch-Schwoba,TRUE,"Em Schboochadlas vo Bayerisch-Schwoba wurd, wann s Laudschrifd sei sodd Au d andre Endronga send blos mid Sondraaweisonga wia werrad „Murmellaute“ – Zoicha mo halb vrschwendad – gschrieba.",🔎
,,,Sprôchadlas von Boerisch-Schwôbâ,TRUE,"""“ Dr Sprôchadlas von Boerisch-Schwôbâ, wo anno … erhobâ wôrâ isch, hôd sôene Gwährspersonâ dr Satz „als ich noch ein kleiner Bub war …“ ibersedzâ lao.",🔎
,,,Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwoobe,TRUE,"B. dr Vorarlberger Schbroochatlas, dr Siidweschdddydsch Schbroochatlas (SSA) oder dr Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwoobe.",🔎
4407,Lepontier,Lepontier,Lepontisch,FALSE,"D'keltischi Sproch vo Norditalie (Lepontisch) un s'Galatische werre zwar separat bhandlet, hen sich aber warschynts nüt bsunders vonenander unterschiede.",🔎
,,,Leponzier,TRUE,"Das sind d Helvetier im Middelland, d Leponzier im Tessin, d Seduner im Wallis und am Gänfersee, d Allobroger um Gänf, d Räter i der Südoschtschwiz (u derzue im Vorarlbärg u im Allgöi) u d Rauraker im Jura und i dr Gägend rund um Basel gsi.",🔎
,,,lepontischi,FALSE,"Bi Vevey sind s a d Nantuate grenzt und i de Alpe a verschidnig keltischi, lepontischi und rätischi Stemm.",🔎
,,,Lepontischi,FALSE,"Zue de Antike Keltischi Schprôche hän s'Gallischi, s'Galatischi, s Keltiiberischi, s Lepontischi un s Brythonischi ghört.",🔎
4408,Donauversinkung,Dueneversickerig,Donauvosinkig,TRUE,"Diè beidè letschtè Ereignis uff èm Wäg zum hütigè Zuèschtand sin zum einè im Zùg vo dè letschtè Eiszit, scho unter dè Augè vo dè Menschheit, dè Voluscht vo dè Fèldbärgdonau a d Wuètè un dè Hochrhy, ufffällig markyrt durch s ""Wuètèknüè"" im Volauf vo dè Wuètèschlucht, un zum anderè d Donauvosinkig zum Boddèsee un Hochrhy hy.",🔎
,,,Doeneversickerong,TRUE,Uf dr Gmarkong hot s Doel vo dr Doeneversickerong.,🔎
,,,Donauversickerig,TRUE,"Schu sichtbar im Duè isch d Voänderig vom Yzugsgebièt vo dè Obberè Donau bi dè Donauversickerig z Immèdingè, wo d Donau unterirdisch übber diè Schwarzi Aach i dè Aachhaffè un dõdemit i s Yzugsgebièt vom Rhy übbergòt, womit au s Grundwasser vo Donau-Yzugsgebièt i s Rhy-Yzugsgebièt übberè gòt.",🔎
,,,Donauvosickerig,TRUE,"Hattingè lyt è bitzeli südlich vo dè Donauvosickerig, wo s Wasser vo dè Donau vosickerè duèt un 11,7 Kilometer witer südlich i dè Karschtquällè vom Aachhaffè bi Aach widder hinnè fürrè chunnt.",🔎
4409,Churrätien,Churräzie,Rätie,FALSE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,räätische,FALSE,"S LIR het meh weder drüütuusig Artikle über Ortschafte, s Lääbe vo bekante Lüüt und Familene us em drüüsproochige Bündnerland und au divärsi Sachartikel zum chly wytere räätische Ruum.",🔎
,,,Churrätie,TRUE,Für zweihundert Joor isch s sognannti Churrätie deno vo yyheimische Romane verwaltet worde.,🔎
,,,Chuurrëëzie,TRUE,I männgem Uufsatz aber verbindt er die bäide Theeme Namekund und Früegschicht und schrybt dän über Näme bi de Germaanen oder im alte Chuurrëëzie.,🔎
,,,churrätische,FALSE,"Dr Ursprung vo dr Familie isch umbekannt, wil si aber Bsitz uf bäide Site vo de Alpe gha het, wird vermuetet, ass si us em churrätische Hochaadel abstammt und woorschinlig mit dr Familie da Torre verwandt gsi isch.",🔎
,,,Chuurräzie,TRUE,Im Middelalter het s zum nördleche Berych vo Chuurräzie und zum rätoromanische Sproochgebiet ghört.,🔎
4410,Mittelzentrum,Middelzentrum,Mittlzentrig,TRUE,"Des isch d Kroisstadt on no dazua d graescht Stadt em Oschtalbkrois un vo dr ganze Region Oschtwirttebärg, wu se a Mittlzentrig davo bilt.",🔎
,,,Mittelzèntrum,TRUE,"S sött è gwissi Vylfalt a zentralè Yrichtungè uffwysè, zum Byschpill: Periodischi, übber dè dägliche Bedarf usègehendi Warè un Diènschtleischtungè stôn im nägschstè Mittelzèntrum zur Vofüègung, z.",🔎
,,,Middlbereich,FALSE,"Haed isch se midd ire 40.000 Aewohnor nåch Essleng, Filderstadt, Niirdeng, Kircha ond Laefälda-Ächdordeng d seggsdgraesda Sdadd em Landgraes Esslenga ond ghaerd zom Middlbereich Essleng em Oberzentrum Sduagord.",🔎
,,,Middlzedrom,TRUE,Gebbeng bilded a Middlzedrom fir d Gmaendena dromrom.,🔎
,,,Mittelberaich,FALSE,"Ditzenge ghert zum Mittelberaich Stuegert, wu d Stadt Stuegert au s Oberzäntrum derzue isch.",🔎
,,,Middlzentrum,TRUE,Fir d’Flegga dromrom isch Esslenga a Middlzentrum mit älle Eikaofsmeglichkeida.,🔎
,,,Middlzentrom,TRUE,Fr d Gmeinda em Omkrois bildat Gmend a Middlzentrom.,🔎
,,,Middlzendrom,TRUE,Gebbeng isch a Middlzendrom en dor Regio Stuagort mid Stuegert als Oborzendrom.,🔎
,,,Middlzendrum,TRUE,"Nåch Essleng, Fildorsdadd ond Niirdeng isch Kircha d virdgraesda Sdadd em Landgraes Esslenga und bilded s Middlzendrum fir d Gmaendena dromrom.",🔎
,,,Mittelzendromm,TRUE,"Se isch nåch Waebleng, Fällbach ond Schorndorf de virrdgraeschd Sdadd vomm Rems-Murr-Graes ond bilded a Mittelzendromm firr d Gmaendena enn dor Omgäbong.",🔎
,,,Mittelzäntrum,TRUE,Zämme mit Kornweschte bildet Ludisburg a Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Mittelberiich,FALSE,"Si isch no dr Kreisstadt Offeburg un dr Stedt Lohr, Kähl un Achere di fimftgrescht Stadt vum Ortenaukreis un ghert zum Mittelberiich Offeburg im glichnomige Owerzäntrum.",🔎
,,,Mittelzendrom,TRUE,Baggnagn bilded a Mittelzendrom enn dor Regio Sduagord; Oborzendrom isch Sduagord.,🔎
,,,Mittelzentre,FALSE,"Um en Oberzentrum ume het s im Allgemäine mehreri Mittelzentre, und um die ume git s Underzentre.",🔎
,,,Midelzändre,FALSE,Dernääbe gid s zwelf Midelzändre:,🔎
4411,Karneval in Venedig,dr Karneval z Venedig,Karneval vo Venedig,TRUE,De Karneval vo Venedig lockt jeds Johr es paar Tuusig Touriste i d Lagunestadt.,🔎
,,,Karneval z Venedig,TRUE,"Wo dr Domenico Scarlatti uf em Karneval z Venedig dr maskiert Händel inkognito uf eme Cembalo het ghöört spiile, häig er gsäit: ""„Das isch äntwääder dr berüemti Sachs oder dr Düüfel!“"".",🔎
4412,Kopfschmerz,Chopfwee,Chopfweh,TRUE,"D Infektion bewirkt hochs Fieber, Schüttelfroscht, Chopfweh und ä allgemeins Unwohlsi, schpöter groossflächigi Huut- und Organbluetige.",🔎
,,,Kopfschmarza,FALSE,"Ìm burgundischa Dorf Thurey hann äbba 15 Iiwoohner àb März 2020 plätzlig a ungweehnliger, tiafer Lüüt fànga-n-àà heera, wo-n-ìhr Kopfschmarza, Ìwwelkait, Kràftloosikait un Schloofloosikait gaa hàt.",🔎
4413,Suizid,Suizid,umbrocht,FALSE,1954 het er sich seer woorschinlig umbrocht.,🔎
,,,sälber umbrocht,FALSE,"Vier von ene, drunder dr August Spies si ghänkt worde, äine het sich in siner Zälle sälber umbrocht.",🔎
,,,Sälbstmord,FALSE,"Vom Salvador Allende hai die neue Herrscher behauptet, er haig Sälbstmord begange.",🔎
,,,Sälbschtmordversuech,FALSE,"Im April 2003 het si diräkt vor eme Konzertuftritt e lycht Schlegli ghaa, wu si sich aber ganz dervu erholt het dernoo D Michelle het e Zytlang unter schwäre Depressione glitte un het no aigenen Aagabe e Sälbschtmordversuech unternuu.",🔎
,,,Selbstmord,FALSE,"De Camus dänkt, dass ihn nid emal en Selbstmord us dem absurden, also entfremdete, Läbe chönnti befreie, dänn au der Selbstmord wäri sinnlos, wills keis Paradies und kei Gott gieb.",🔎
,,,umzbringe,FALSE,"Er het ommer wider ärnsthafti seelischu Krise erläbt, und het 1854 brobiert sich umzbringe.",🔎
4414,Nepal,Nepal,nepalesische,FALSE,Im buddhistischen Kloster vo Khumjung im nepalesische Khumbu chamer en aagäbliche Yeti-Skalp besichtige.,🔎
,,,nepal,FALSE,Dr Tara-Air-Flug 197 ìsch a plànmaassiger Ìnlàndsflug vu dr nepaleesischa Fluggsällschàft Tara Air vu Pokhara uff Jomsom àm 29.,🔎
,,,Neepaal,TRUE,"Ab dr 1950er Joor het si d Kägi in dr Entwickligshilf engaschiert, ab 1952 het si fir UNO gschafft, unter anderem z Neepaal un Tuneesie.",🔎
4415,Gärtringen,Gärdrenge,Gärdrenga,TRUE,"Zom Middlbereich Beblenge/Sendlfenga ghaered Aidlenge, Altdorf, Ẽhnenga, Gärdrenga, Grafenao, Hildrizhausa, Holzgerlenga, Magstadt, Scheeåech, Sdoenabronn, Waldabuach ond Weil.",🔎
,,,Gärdreng,TRUE,"Folgende Stedt ond Gmaendena grenzed a Härrabärg ã (em Uhrzåegor nåch): Deggapfronn, Gärdreng, Nufreng, Hildrizhausa ond Aldorf (älle Landgraes Bebleng), Ammorbuach (Landgraes Dibeng), Gaefälda ond Jeddeng (båede Landgraes Bebleng) ond Wildberg (Landgraes Calb).",🔎
4416,Stäfa,Schtääfe,Stäfe,TRUE,"Auguscht 1888 z Stäfe, † 4.",🔎
,,,Schtäfa,TRUE,: Schtäfa im Kanton Züri).,🔎
,,,Stääfe,TRUE,"Das Maal hät er lang z Stääfe bim Maaler Johann Heinrich Meyer (em ""Kunschtmeyer,"" wie-n-em de Goethe gsäit hät) gwont.",🔎
,,,Schtääfa,TRUE,"D Nachbergmäinde vo Richterswil sind Wädischwiil, Wollerau und au no Schtääfa Gschicht.",🔎
4417,Blumberg,Blumbärg,Füètzè,FALSE,"Ab Achdorf gòt disèll Isoglossè südöschtlich witer zimli gnau übber Füètzè bis zum Hochè Randè, wo si uff diè dütsch-schwizer Gränz drûfft.",🔎
,,,Bluemberg,TRUE,"Diè rächti Flankè vo dè Wuètèflüè nennt mo au ""Blomegger Flüè"", diè fanget bi Bluemberg-Achdorf als Fortsetzig vom Wuètèknüè aa.",🔎
,,,Zollhuus-Blummberg,FALSE,Deshalb isch de durchgehendi Vokehr zwische de Bahnhöf Luuse-Blumegg un Zollhuus-Blummberg am 22.,🔎
,,,Fiètzè,FALSE,"D B 314 schlängelt witer durchs Dal vom Fiètzèmer Müllibach, wo si sich vom Grimmelzofer Steibruch wèg d B 314 durch d Müllibach-Schlucht schlänglèt, vorby a dè Viadukt vo dè Sauschwänzlebaan un dè Ort Fiètzè un Epfèhoffè, windet sich d B 314 uff d Höchi vom Große Randè, wo si bi öppè 800 m Höchi s Dorf Randè tangyrt.",🔎
,,,Blummbörg,TRUE,"Im nördliche Abschnitt zwische Hintschingè un Blummbärg sin so nu die Haltepünkt Blummbörg-Riedöschingè un Zollhuus-Blummbörg a hischtorischor Stell widdererrichtet worrè, d Empfangsgebäude vo Aulfingè un Kirchè-Huusè hèt mò zwar stillglait un a brivat vokauft, stenn abber no, wenn au absits vo dè Streggi.",🔎
,,,Blummbärg,TRUE,"D ""ä-è""/""e""-Isoglosse volauft a dè Gränz zwischè m öschtlichè Schwarzwald zu dè Baar hy, d. h. uff dè Linniè Hüfingè-Blummbärg.",🔎
,,,Blummberg,TRUE,Ab 1976 het sich en Vorein mit Sitz in Blummberg konschtituiert.,🔎
,,,Fieze,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Epfèhofè,FALSE,"Uff wellèrè Sitè dõdeby Randè lyt, cha mò scho dõ dra erkennè, dass Randè am obberè Rand vom Kommèdal aagsidlet isch, un dè Kommèbach via Epfèhofè im sich aaschlièßendè Fützèmer Beggi i dè Müllibach entwässerè duèt, wellè sich widderum übber d Wuètè in Hochrhy bi Waldshuèt ergièßt.",🔎
,,,Bluembärg,TRUE,D Burg Alt-Bluembärg isch e Burgruine bi dr Stadt Bluembärg im Schwarzwald-Boor-Chreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Fützèmer Beggi,FALSE,"Uff wellèrè Sitè dõdeby Randè lyt, cha mò scho dõ dra erkennè, dass Randè am obberè Rand vom Kommèdal aagsidlet isch, un dè Kommèbach via Epfèhofè im sich aaschlièßendè Fützèmer Beggi i dè Müllibach entwässerè duèt, wellè sich widderum übber d Wuètè in Hochrhy bi Waldshuèt ergièßt.",🔎
,,,Blüemberg,TRUE,"D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde.",🔎
,,,Epfehofè,FALSE,"Belièbt isch d Sauschwänzlebaan, wo vo Wizè übber Grimmelzofè, Epfehofè un Füètzè mit Keerdunnel un Viadukt gu Blummbärg volauft.",🔎
,,,Zollhuus-Blummbärg,FALSE,"Dè südlichè Deil vo dè Baar bi Blummbärg lyt uff knapp übber 700 ü. NN, dè Bahnhof Zollhuus-Blummbärg lyt uff gnau 702 m ü. NN, un markyrt glychzitig dè Übbergang vom Mittel- uff dè Nordabschnitt vo dè Sauschwänzlebahn.",🔎
,,,Epfèhoffè,FALSE,"D B 314 schlängelt witer durchs Dal vom Fiètzèmer Müllibach, wo si sich vom Grimmelzofer Steibruch wèg d B 314 durch d Müllibach-Schlucht schlänglèt, vorby a dè Viadukt vo dè Sauschwänzlebaan un dè Ort Fiètzè un Epfèhoffè, windet sich d B 314 uff d Höchi vom Große Randè, wo si bi öppè 800 m Höchi s Dorf Randè tangyrt.",🔎
,,,Blummbärger,FALSE,D Wuètèflüè liget witgehend uff Stüèlinger un deilwys uff Blummbärger Gemarkig.,🔎
4418,Italienische Sozialrepublik,Italiänischi Sozialrepublik,Iteliänische Sozialrepublik,TRUE,Währet em Zweite Wältchrieg isch d Stadt vo 1943 bis 1945 d Hauptstadt vo de radikalfaschistische Iteliänische Sozialrepublik gsi.,🔎
,,,Italiänische Sozialrepublik,TRUE,"De italiänischi Faschismus (italiänisch ""Fascismo Italiano""), bezeichnet die politischi Bewegig vom Benito Mussolini, wo vo 1919 bis 1943 im Königriich Italie und vo 1943 bis 1945 i de Italiänische Sozialrepublik existiert hät.",🔎
,,,italienische Sozialrepublik,FALSE,"D Wehrmacht hät denn in dr Operation „Fall Achse“ Norditalie bsetzt und hät mit de italienische Sozialrepublik en Marionettestaat gschaffe, wo bis 1945 existiert hät.",🔎
,,,italiänische Sozialrepublik,TRUE,"D Wehrmacht hät denn in dr Operation Fall Achse Norditalie bsetzt und hät mit de italiänische Sozialrepublik en Marionettestaat gschaffe, wo bis 1945 existiert hät.",🔎
4419,Lausen BL,Lause BL,Lause,TRUE,"Nochbergmeinde sin Lieschtel (talabwärts), Lause (ännet em Bärg im Ergolztal), Ramschbrg (uff em Bärg), Höllschtä (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Lambebrg (uff em Bärg), Niiderdorf (ännet em Bärg im Waldeburgertal), Arbetschwyl (uff em Bärg), Ziefe (talufwärts), Lupsige (uff em Bärg) und Sältisbärg (uff em Bärg).",🔎
,,,Lausener,FALSE,"Iiri Farbigkäit und d Liechtspiil wo dur sä entstöön, brääge s Innere vo dr Kiirche wääsentlig und gän em zämme mit em Root-Bruun vom Klinkerboode us Lausener Doon e bsundrige, iiladende Charakter.",🔎
4420,Grindel SO,Gringel SO,Gringel,TRUE,"Nochbergmeine si Gringel im Kanton Soledurn, Montsevelier, Corban, Courchapoix, Vicques und Courroux im Kanton Jura und Lieschberg und Laufe im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Grindel,FALSE,"Wahle het diräkti Strosseverbindige uf Breitebach, Büsserach, Grindel und Laufe.",🔎
4421,Rheinfall,Rhyfall,Riifall,TRUE,"Zue de Gmäind ghööred s Doorff Uewise (hoochtüütsch ""Uhwiesen"") uf ere Terrasse vom Cholfirscht, d Sidlig Lòuffe (hoochtüütsch ""Laufen"") mit em Schloss Lauffen am Riifall un de Wiiler Nool (hoochtüütsch ""Nohl"") uf de änere Siite vom Rii.",🔎
,,,Rhiifall,TRUE,Jestette lit im Chläggi im usserschte Süde vo Bade-Württeberg am Hochrhii öppe 6 km vom Rhiifall weg.,🔎
4422,Böttstein,Böötschde,Böötschte,TRUE,Ännet em See sind d Nochbergmeinde Böötschte und Lüggere.,🔎
,,,Chlidöttige,FALSE,"So het me si bi de Renovation vo 1990-1995 wider ersetzt und zwar durch e Bossard-Orgle, wo scho einisch in de Chile isch gsi und wo de Armin Hauser vo Chlidöttige rekonschtruiert het.",🔎
4423,Bruggerberg,Bruggerbärg,Bruggerbäärg,TRUE,"D Aare flüsst zwüschem Bruggerbäärg und dr Iflue dur en Kluus vom Jura gäge Norden, em Rhy zue.",🔎
,,,Räinerbärg,FALSE,"Vom Räinerbärg und ab dr Lägere, Vo Gisli-, Wasserflueh, vom Wyßestäi, Im Bärnischen und über Neueburg, Durs Wattland y bis gägem Gämferegge Händ d Jurabärge gflammt, en Fackelzug Dr Schwyzergränze noh, und übers Land Vom ewige Schnee, vom wyße Gletscherrugge Vo tusig Alpespitz het s widerglüchtet, E wunderbari großi Bundesfyr.»  Mit em ""Juramareili"" het dr Haller zum Schryben i dr Mundart gfunde, und das notabene no bevor er uf Züri isch go d Germanistik grüntlich aluege.",🔎
4424,Alexandria,Alexandria,alexandrinisch,FALSE,"Des chennt dr alexandrinisch Dokter Herophilos vu Chalkedon (um 290 v. Chr) gsii syy, dodermit hätt d Agnodike im 3.",🔎
,,,Alexandrie,FALSE,Über Marokko und Jerusalem isch d Familie schliesslig noch Ägypte cho und het sich 1165 z Alexandrie niiderglo.,🔎
,,,alexandrinische,FALSE,"D Schrift drüber vom Archimedes isch nit erhalte, es isch nume e Zämmefassig vom alexandrinische Mathematiker Pappos (4.",🔎
4425,Blasmusik,Blõsmusig,Blasmusig,TRUE,Ds erschte Mau igspilt het die Polka d Scherzachtaler Blasmusig; d Blasmusig wo dr Norbert Gälle bis hüt säuber derbi isch.,🔎
,,,Blaasmusigformazioone,FALSE,"Näbet de klassische Orchäschter hät Züri au Musigveräin, wo als Blaasmusigformazioone organisiert sind.",🔎
,,,Blōsmusig,TRUE,"I dè sogenanntè ""Schwizer Notation"" für Posaunèchör un Blōsmusig i dè Schwiz wörd dè Violynschlüssel für alli Inschtrumänt einheitlich in B transponyrend ygesetzt, also au für Tuba, Baritonhorn un Posuunè.",🔎
4426,Morphologie (Linguistik),Morfologii,morfoloogischi,FALSE,"woorde sind, wänn i de Folgesilbe es /i/, /i:/ /j/ oder /iu/ choo isch – lengscht klaar, und das der Umluut zeerscht nu es Alofoon gsy isch, nachane zum Foneem woorden isch und zletscht morfoloogischi Funkzioonen übernaa hät, natüürli au, und das die morfoloogisch Umluutig nachanen analoogisch um sich griffe hät, isch au bikant.",🔎
,,,Forme,FALSE,"Vo woo chunt weli Ändig?, und zum Zwäite nu de Luut und vil au de Forme, aber nie de Sintax gwidmet gsy sind.",🔎
,,,Morphologii,TRUE,"Vokalismus, Konsonatismus, Morphologii, Wortgeografii usw.",🔎
,,,Wortleer,FALSE,Morfeem isch e Begriff us dr Wortleer.,🔎
,,,Morfology,TRUE,"Syni Forschigsschwärpinkt sin Sprochgschicht un Dialäktology, Lexikology, Morfology, Sintax un Sprochwandel, derzu au jiddischi Sproch.",🔎
,,,morfoloogischen,FALSE,Nach sym morfoloogischen Aafang hät er si dänn mit de Sintax abggëë.,🔎
,,,morfologisch,FALSE,"Historisch wie au aktuell spiile zwäi Aasätz vo Artkonzept e wichdigi Rolle: s äinte, dr biologisch Artbegriff, basiert uf dr Grundlaag von ere bostulierte Furtpflanzigsgmäinschaft, s andere, dr morfologisch Artbegriff, uf dr Aanaam von ere Grubbe vo Indiwidue mit charakteristische gmäinsame Artmerkmol, wo mä mit ene klar will abgränze, wär zuen ere Art ghöört und wär nid.",🔎
,,,Morfologyy,TRUE,"D Bisprächer vo irer Aarbet, de Primus Lessiak und de Karl Bohnenberger, händ bhauptet, die althoochtüütsche Wokaal segid halt au i dëne Fall überall lang gsyy; der Albert Baachme hät wie d Wipf sälber (§§ 23 und 72) feschtgstellt, das d Betoonig im Walisertüütsch glyychmëëssiger uf d Silbe vertäilt segid und das d Ändsilbe drum nöd eso liecht abgfale sind; de William G. Moulton hät vermuetet, s frankoprowänzaalisch Patois, wos ganz ëënlichi Flexioonsstruktuure git, heg di tüütschen Uusluut im Oberwalis gstützt (was voruussetzt, das d Sprächer vom Alemanisch und em Frankoprowänzaalisch na lang i de glyche Regioon näbetenand gläbt händ und nöd wie spööter i tränte Spraachgibiet) – und scho d Wipf hät gsäit (§ 25), s Täärbinertüütsch tööni ganz romaanisch; und wider anderi säged, im Fal vo Ändige, aso vo de Morfologyy, gäbs äinewääg anderi Voorgäng i de Spraachentwicklig weder im Fal vo de Stammsilbe, wil Ändige ja ganz bistimti Funkzioone händ.",🔎
4427,Schweizer Alpen-Club,Schwiizer Alpeklub,Schwiizer Alpeclub,TRUE,"Noch dr Iideilig vom Schwiizer Alpeclub liit der Bärg in de Luzärner Voralpe, eme Deil vo de Zentralschwiizer Voralpe, noch anderen Iideilige in de Ämmedaaler Alpe.",🔎
,,,Schwiizerische Alpeklub,FALSE,"I de Bärge vo dr grosse Gmeind Bangis findt me drü Bärghütte vom Schwiizerische Alpeklub: d ""Cabane du Mont Fort"", d ""Cabane de Chanrion"" un s Biwak ""Aiguillette à la Singla"".",🔎
,,,Schwiizer Alpe-Klub,TRUE,Ane 1945 het dr Schwiizer Alpe-Klub d Usbildig vo de Lawinehünd wytergfüert.,🔎
,,,Schwiizer Alpe-Club,TRUE,"Am Vierwaldschtättersee isch dr allererschti Schwiizer Alpe-Club (SAC) beheimatet, und zwar als e rein britischi Aaglegeheit.",🔎
,,,Schwyzer Alpe-Club,TRUE,"Si wäre in eme Alpinfierer vum Schwyzer Alpe-Club zäme mit dr Schwyzer Voraple un dr Unterwaudner Voralpe bschribe, dailwys au elainig gfiert.",🔎
,,,SAC,FALSE,"Der alt Naame vom Bèèrg – «Uto» – findt me z Züri hüt na, öppe bim Utoggèè am See oder im Name vo de groosse Zürcher SAC-Sekzioon.",🔎
,,,Schwizer Alpè-Club,TRUE,Dè Schwizer Alpè-Club SAC betrybt uff èm Hasèbuck i dè Nöchi vom Hagè è Hüttè.,🔎
,,,Schwizer Alpeklub,TRUE,S erschte Schutzhuus ufem Belche isch ane 1868 mit Hilf vom Schwarzwaldverein und vo dr Basler Sekzion vom Schwizer Alpeklub bout worde.,🔎
4428,Kaiserreich Trapezunt,Kaiserreich Trapezunt,Kaiserriich Trapezunt,TRUE,"Noch dr Erooberig vo Konstantinopel dur d Chrüzridder vom Vierte Chrüzzuug 1204 si drei byzantinischi Noochfolgerstaate entstande: s Kaiserriich Nikaia, wo dr Kaiser Theodor I. Laskaris im Exil in dr byzantinische Dradizioon witergläbt het, s Despotat Epirus und s Kaiserriich Trapezunt, wo sich under de Noochkomme vo de Komnene no vor dr Erooberig vo Konstantinopel abgspalte het.",🔎
,,,Chaiserriich Trapezunt,TRUE,"Nochdem i de Chrüüzzüüg Byzanz ane 1204 vo de Europäer eroberet woren isch, isch d Südchüste vo de Krim zäme mit de Gotthia zum Chaiserriich Trapezunt cho.",🔎
4429,Domain (Internet),Domäne (Internet),Internetdomains,FALSE,"""squatter"" = Huusbsetzer) isch e abfälligi Bezeichnig für es Regischtriere vo Internetdomains, wo dem, wo si regischtriert, eigetlich nit zuestöhn odr wo er selbr nit bruche will.",🔎
,,,Domäni,TRUE,"D' Domäni vo dr Website vom Präsident vo dr Vereinigte Schtaate, www.whitehouse.gov, het zwei bekannti ""Tippfehler"": www.whitehouse.com, e pornografischi Website un www.whitehouse.org, e satirischi Syte.",🔎
,,,Domains,FALSE,"Septämber 2006 z Schtuegert de als gmeinnützig anerchännti Verein Wikivoyage gründet, wo Eigetümer vo de Domains und Betryber vo de Webserver isch.",🔎
,,,Domäne,TRUE,De änglischi Begriff Domaingrabbing bezeichnet es missbräuchlichi Reserviere vo nere Domäne.,🔎
4430,Bad Peterstal-Griesbach,Bad Petersdal-Griesbach,Petersdal,FALSE,Dr Willi Keller (* 1952 z Petersdal) isch e dytsche Schurnalischt un Autor.,🔎
,,,Bad Pedersdal-Grisbach,TRUE,S läit on de B 28 zwische de Gmoinde Bad Pedersdal-Grisbach und Luddebach.,🔎
,,,Bad Peterschdool-Griisbach,TRUE,"S owere Ränchdool bii Bad Peterschdool-Griisbach isch znäkscht in waldrichi Buntsondstinhochfläche ingeschnitte un wondelt sich zu ra offenare, seer unruhig un stil räliefierte Doollondschoft, vu därre s Zäntrum d Klainstodt Oppenau isch.",🔎
,,,Bad Griesbach im Schwarzwald,FALSE,Augschte 1818 z Bad Griesbach im Schwarzwald unterzaichnet wore.,🔎
,,,Griesbach im Schwarzwald,FALSE,Auguscht 1818 z Griesbach im Schwarzwald unterschribe het.,🔎
4431,Kreuzweg,Grizwäg,Krüzwäg,TRUE,"Es git zwei Krüzwäg wo zue dr Kapelle füehre, ein vu Blibich un ein vu Oberwinde us.",🔎
,,,Chryzwäg,TRUE,D Dagzyte vum Stundegebätt un vor allem Chryzandachte wie dr Chryzwäg wäre au gfyyrt.,🔎
,,,Chrützwägschtation,FALSE,Ebbèfalls im Uffdraag vom Staatlichè Hochbauamt hèt bis März 1993 d Köllner Bildhauer Elmar Hillebrand un Theo Heiermann 14 Chrützwägschtationè entworfè.,🔎
,,,Chrüzwäägstazioone,FALSE,"D Ustattig im Innere isch nöigotisch mit drei Flügelaltär vom Freiburger Joseph Dettlinger, blüemlede Glasgmäld, Wandgmäld mit de Chrüzwäägstazioone, Kiirchebänk und Biichtstüel.",🔎
,,,Chrüzwäg,TRUE,"D Via Dolorosa (lat.), öbersetzt ""Liidenswäg"", arabisch طريق الآلام, Umschrift: tariq al-alam, isch e Chrüzwäg z Jerusalem.",🔎
,,,Kriizwaag,TRUE,Uff’m Waag züa dr Kìrìch ìsch a Kriizwaag mìt 14 Schtàzioona iigrìchta worra.,🔎
,,,Chrützwäg,TRUE,"È Bsunderheit vo dè Loretokapèllè isch dè Loretowäg, èn Chrützwäg, wo am Fuèß vom Stadtwäg aafangt, un fascht barallel, abber vill steiler, dirèkt zum Vorblatz vom Kloschter, zwǜschè Kloschterkirchè und Fridhof, füürt.",🔎
,,,Chrüzwääg,TRUE,Dr Chrüzwääg het dr Bildhauer Max Uehlinger (* 1894 z Züüri; † 1981 z Minusio) in Stäi ghaue und s Chranzrölief us Messing stammt vom Franz Herger.,🔎
4432,Landmauer Gamsen,Landmüra Gamsu,Landmüra vo Gamsu,TRUE,Eis vo de bekanntestu Sehenswürdikeite isch eu d alt Landmüra vo Gamsu.,🔎
,,,Landmüra,FALSE,D alt Landmüra isch z Gamsu.,🔎
4433,Zweiter Punischer Krieg,Dr Zwäit Punisch Chrieg,Zwäite Punische Chrieg,TRUE,Sini Wurfmaschine si bi dr Verdäidigung vo Syrakus wääred dr römische Belaagerig im Zwäite Punische Chrieg iigsetzt worde.,🔎
,,,Zwoata Punischa Kriag,FALSE,"Chr., hond d‘Karthager s’Gebiet übanoh, und noch m Zwoata Punischa Kriag isch’s als ""Septem Fratres"" (""Sieben Brüder"") zum Römischa Riich ko, und d’Iiwohna hond s‘römische Bürgerrecht kriagt.",🔎
4434,Avicenna,Avicenna,Ibn Sina,FALSE,"In dr Zyt vum Nidergang vum Remische Rych in dr Spotantike sin die Aasichte nume im eschtlige, griechisch bregte Dail iberliferet wore, wu si im frieje Mittelalter vu arabische Glehrte, wie em Ibn Sina, wider ufgnuu wore sin.",🔎
,,,avicennische,FALSE,Es basiert uf dr jüüdisch-kalamitische Theologii und dr peripatetische-avicennische Filosofii und beziet Stellig zu grundlegende religiöse und filosofische Frooge.,🔎
4435,Gemeinden des Kantons Uri,Gmäinde vum Kanton Üüri,19 Gmeindä,FALSE,"Drvo: Dr Kanton isch i 19 Gmeindä üfteilt, Bezirk gits keini.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Uri,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Uri Kanton Schwyz.",🔎
4436,Bezirk Winterthur,Bezirk Wintertuur,Groossruum Wintertuur,FALSE,"S Züripiet (abgsee vom Oberland) lyt zwüsched dëne beede Zoone und isch dëmentsprächend labyl; de Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz zäiget für de Groossruum Wintertuur i synere Charte I 48 Zämefall wie im Tuurgi, aber im Underland und am See Tränig.",🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
4437,Erasmus von Rotterdam,Erasmus vo Rotterdam,Erasmus,FALSE,"Dr Erasmus, dr Paracelsus, dr Daniel Bernoulli, dr Leonhard Euler und dr Friedrich Nietzsche hänn alli emol dert gschafft.",🔎
,,,Erasmus vu Rotterdam,TRUE,Ànna 1513 ìsch'r dr Frìnd vum Erasmus vu Rotterdam worra.,🔎
4438,Ready-made (Kunst),Objet trouvé,Ready-made,FALSE,"Mit däm isch e Geegestand, wo industriell broduziert worden isch, e Ready-made, zum Kunstwärk erkläärt worde.",🔎
,,,Ready-mades,FALSE,"Au in dene Wärk het er s Umbewusste, Dröim und Gfüül dargstellt und het wie dr Marcel Duchamp mit sine Ready-mades ungwöönligi Materialie brucht.",🔎
4439,Buchdruck,Buechdruck,Buechdruckerkunscht,FALSE,"Er hät de Fall vo Konschtantinopel als Aafang vo dr Neuziit aagsetzt, wo zur Flucht vo Glehrte uf Italie und deet zum Uufblüehe vom Humanismus gfüehrt hät, D Verbreitig vom Humanismus isch dur d Erfindig vo dr Buechdruckerkunscht um 1450 wäsentlich gförderet worde und hät dr kulturgschichtliche Epoche vo dr Renaissance wiiteri Impuls gee.",🔎
,,,Truker,FALSE,"Drü Gedicht vom Kuen het dr Truker Ludwig Albrecht Haller als «Volchslieder» de Psuecher vom Fäscht mitgää: ""Die alten und die neuen Schweizer, Küh-Reihen für d’Oberländer-Sennen"" und ""Lied für alli brave Schwytzer, am 17.",🔎
,,,Büächdruck,TRUE,"Zum Bischpil d'Ärfinnig vam Büächdruck (umd 1450), d'Ärobrig va Konschtantinopl (1453), d'Äntdeckig va Amerika 1492 odär du Bigin vannär Reformation (1517).",🔎
,,,Bleisatz,FALSE,"S Geviert (englisch quad) isch a typografische Maßeinheid aus dr Zeit vom Bleisatz mid bewegliche Lettra, mo au em moderna Satz am Rechner noo vrwended wurd.",🔎
,,,trukts,FALSE,"Er het die alte Sprooche und bsunders au s Hebräisch guet beherrscht, und 1543 het er z Basel die eerscht Usgab vom Koraan als trukts Buech useprocht.",🔎
,,,Buechdruckereie,FALSE,Dr Begriff wird uf underschiidligi Art für Buechdruckereie und für Apideeke bis hüt brucht.,🔎
,,,Drucker,FALSE,Juli 1722 z Amsterdam) isch e franzöösisch-niiderländische Drucker und Verleger gsi.,🔎
,,,Buechtruk,TRUE,"Meischtens redt me vo Liederbüecher, wenn’s verfilfältegti Liederwärch sind, wo i dr neue Zyt normalerwys im Buechtruk gmacht und im Buech- und Musighandel verdeilt wärde.",🔎
,,,Buechtruck,TRUE,"De Buechtruck, wo de Johann Gutenberg i de Mitti vom 15.",🔎
,,,Buechdruckkunst,FALSE,"D Basler Babbiirmüüli, au s ""Schwizerische Museum für Babbiir, Schrift und Druck"", isch e Museum in dr Schwizer Stadt Basel und widmet sich hauptsächlig dr Heerstellig vo Babbiir, dr Buechdruckkunst, em Buechbinde und dr Schrift im Allgemäine.",🔎
,,,Buechdruckerkunst,FALSE,"Im Lauf vo de Johrhundert si Drucker und grossi Glehrti in d Stadt cho, was Basel zum ene Zentrum vo dr früejere Buechdruckerkunst und vom Humanismus gmacht het.",🔎
,,,Trucker,FALSE,"Bekannti früechi Basler Trucker si dr Johannes Petri (1441–1511), dr Johann Amerbach (1444–1513) und dr Johann Froben (1460–1527) gsi.",🔎
,,,Druckarèi,FALSE,Jorhundert ìsch d Firma a Druckarèi worra.,🔎
,,,Buechdruckermaischter,FALSE,Si isch wider haimchuu un het anne 1959 dr Buechdruckermaischter Emil Buhr ghyrote.,🔎
,,,Buechtruker,FALSE,Der Pieder Moron vo Bonaduz het bi iim d Leer als Buechtruker gmacht und ghulfe e Reie vo früene rätoromanische Büecher usezggä.,🔎
,,,Buechdrucker,FALSE,"Dr Johannes Petri (1441-1511) isch ä Buechdrucker z Basel gsi, wo mit em Johann Froben und em Johann Amerbach zsämme gschafft het.",🔎
,,,Büecher trucke,FALSE,"Zu sällere Zit het mä afo Bapiir mache in dr Stadt, und ä Generation spööter het men au afo Büecher trucke.",🔎
4440,Froschlurche,Froschlurch,Frösch,FALSE,"Fir Frösch ond ähnliche Viechr isch dr ""Chytridpilz"" mo aus Asie ond Afrika wahrscheinle mid em Viechrhandl aigfiehrd worra isch, gfährle.",🔎
,,,Frosch,FALSE,"S Museum zäigt Duurustellige über verschiideni Themene uf ere Flechi vo mee as 3'000 m2: Fink & Star (Vögel in dr Schwiz); Bär & Luggs (Süüger in dr Schwiz); Gold & Rubin (Mineralie us dr ganze Wält); Pyrit & Bärgkristall (Mineralie us dr Schwiz & dr Regioon Basel); Höölebäär (us em Jura); Ammonit & Donnerkeil (Verstäinerige us dr Regioon Basel); Füür & Wasser (d Dünamik vo dr Ärde); Dino & Saurier (Dinosaurier und iiri Umwält); Mammut & Seebelzaandiiger (Gschicht vo de Süüger); Dintefisch & Summervoogel (Wirbelloosi Dier); Fisch & Frosch (Fisch, Reptilie & Amfibie us dr Schwiz); Kolibri & Kakadu (Vögel us dr ganze Wält); Quagga & Dodo (Bedroot & usgstorbe); Grottenolm & Fläädermuus (d Wält vo de Höölene) Dier us dr Regioon und au exotischi Exemplaar si usgstellt.",🔎
4441,Bergwald,Gebirgswald,Bergwälder,FALSE,"I de Schwiz sind voralem Bergwälder i de Alpe gaignet, wo a Nordhäng stönd, so zwöschetere Hööchi vo 1100 bis 1600 m.ü.M., well s chüeli Klima för e regelmäässige Wuchs sorge tuet.",🔎
,,,Bärgwälder,FALSE,I de Alpe findt me Bann- oder Schutzwälder vorallem under de Bärgwälder.,🔎
,,,Bärgwald,FALSE,"Wôrend früèner für d Schaffig vo neuè Weideflächè vill un unkontrollyrt abgholzt worrè isch, isch d Pfleeg vo vorhandnè Alpflächè wiè au d Rodig vo Bärgwald i dè gsamtè Alpè hüt strèng reglementyrt.",🔎
4442,Erweckungsbewegung,Erweckigsbeweegig,Erweckigsbeweegige,FALSE,"Joorhundert, d Erweckigsbeweegige vom 19.",🔎
,,,Erweckig,FALSE,"Dr Begriff Fromms Basel bezäichnet d Frömmigkeit vo de konservativ-bürgerlige Kräis in dr Stadt Basel, wo vom Pietismus und dr Erweckig brägt gsi isch.",🔎
,,,Erweckigsbewegig,TRUE,"Johrhundert hets, unterstützt durch de Erweckigsbewegig, durch de Widerstand gege d liberal Theologii und gege staatlichi Iigriff in d Chile Abspaltige vo Freichilene geh.",🔎
4443,Tang-Dynastie,D Tang-Dünastii,Tang,FALSE,Die si im klassische Stil in dr Tang-Zit aagläit worde und zien die mäiste Turiste us China sälber aa.,🔎
,,,Tang-Dünastie,TRUE,"Chang'an isch d Hauptstadt vo dr Westlige Han-Dünastii gsi und au vo de Xin, Sui und Tang-Dünastie.",🔎
,,,Tang-Zit,FALSE,"Dr Li Bai () (* 701; † 762), au Li Po, gältet näben em Dù Fǔ () as dr bedütendsti lüürischi Dichder vo China in dr Tang-Zit.",🔎
,,,Tang-Dünastii,TRUE,Das isch z China sit dr Tang-Dünastii üüblig und e wichdigs Legitimazionsmiddel vo jeedere Dünastii gsi.,🔎
4444,Kanton Hochfelden,Kànton Huffalde,Hochfelden,FALSE,"Dr Kànton hàt bis März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Werth und Sulz ìm Arrondissement Waisseburch granzt, ìm Oschte àn dr Kànton Bischwiller ìm Side un Sidweschte àn d Kànton Brumath un Hochfelden ìm Arrondissement Strasbourg-Campagne un ìm Nordweschte àn dr Kànton Nìderbrunn.",🔎
,,,Kànton Huufalde,TRUE,"Dr Kànton hàt bìs März 2015 ìm Norde àn dr Kànton Hàwenau un dr Kànton Bìschwiller ìm Arrondissement Hàwenau granzt, ìm Oschte àn Ditschlànd mìt em Ortenaukreis em Regierungsbezirk Friburi z (Bade-Wirttebari), ìm Side àn d Stàdt Stroosburi ìm Arrondissement Stroosburi-Stàdt un àn dr Kànton Mundelse un dr Kànton Drüdersche un ìm Weschte àn dr Kànton Huufalde.",🔎
4445,Achern,Achre,Acherè,TRUE,"Zwischè Bruchsal und Acherè vokehret d Stadtbahnliniè S31, S32, S4 un S41 vo dè Stadtbahn Karlsruè.",🔎
,,,Achere,TRUE,Ä ghert zem Baan vu dr Gmei Seebach in dr Nechi vu Achere im nerdlige Schwarzwald.,🔎
4446,See,See,Seeä,FALSE,Di nadyyrlige Seeä hän in dr Haubdsach e glaziale Uurschbrùng.,🔎
,,,Binnesee,FALSE,"Zu sälle zelt mä au Aserbaidschan, Kasachstan und Turkmenistan, wo am Kaspische Meer lige, wil das e Binnesee ohni diräkti Verbindig zum Wältmeer isch.",🔎
,,,Seeje,FALSE,I de Liste vo de Schwizer Seeje sy Seeje mit erer Flächi vo über 1 km² sortiert ufglischtet.,🔎
,,,Seè,TRUE,"Dè öschtliche Deil vo Usedom ghört zu Polè, un hèt wiè Rügè è reichi Glyderig in Halbinslè, ußerdem exischtyret dört vill Seè.",🔎
,,,Seä,FALSE,"Pfahlbau – im Plural: Pfahlbaute (au ""Stelzebaute"") – si Holzbaute, wo uf Pfähl an Flüss, am Ufer vo Seä, in Sümpf oder am Meer stönd.",🔎
,,,Binneseä,FALSE,Binneseä wie öbbe s Kaspische Meer wärde drbii nit berücksichtiget.,🔎
,,,Seeè,FALSE,De Silsersee (Rätoromanisch: ; noch de Ortschaft Sils) isch de südöstlichscht vo de drü Seeè vo de Engadiner Seeèplatte.,🔎
,,,Seeü,FALSE,"Schiff, wo über s Meer faare, wärde au as ""Seeschiff"" bezäichnet, die andere, wo nume uf de Flüss und de Seeü faare, häisse ""Binneschiff"".",🔎
,,,Bärgsee,FALSE,"Wyt am Bärg obe isch dr chly Bärgsee ""Lag Miert"".",🔎
4447,Bezirk Waldenburg,Bezirk Wolbrg,Bezirk Waldeburg,TRUE,"S Yyzugsgebiet vo Lieschtel bestoht vor allem uss sinere Agglomeration (Fränkedef, Füllschdrf, Lause), em ganze Bezirk Waldeburg, Sältis- und Lupsibärg, Herschbrg, Buebedorf und d Gmeinde vom soledurnische Oristal (Nuglar-St. Pantaleon, Büre).",🔎
,,,Amt Waldeburg,FALSE,1803 ischs Dorf vom Amt Waldeburg an Bezirk Lieschtel umteilt worde.,🔎
,,,glyychnaamige Bezirk,FALSE,"Wolb(e)rg, Wolbeg, Waldeburg oder Waldebuug (hochdytsch ""Waldenburg"") isch e Yywoonergmeind und Hauptort vom glyychnaamige Bezirk im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Waldeburg,FALSE,"So wie au bi andernen Oort, öppe Zofigen, Wiedlisbach und Waldeburg, mache si us dr Sidlig z Lieschtel e Stadt.",🔎
4448,Nasalvokal,Nasalvokal,nasalierts,FALSE,"D Lut // (im Norde vom Sprochruum) und // (nasalierts //), wo's im Französische nit git, werre noch re Konvention als <çh> bzw.",🔎
,,,Nasalierig,FALSE,"Mir schrybed daa beedi i de Dieth-Schrybig – esoo hät s d Guggenheim-Grünberg au sälber i de Publikazioon vom Fonogrammarchyv und i irem Wöörterbuech gmachet («mhd.» = mittelhoochtüütsch; es Strichli über em Wokaal bidüütet Lengi; e Tilde bidüütet Nasalierig; es ""s"" mit Pünktli drunder isch e stimmhafts, wie i ARD-Tüütsch ""Sonne"" oder i änglisch ""zero"").",🔎
,,,Nasalvokäl,TRUE,"E Bsunderheit vum Bretonische sin d'Nasalvokäl, unter de keltische Sproche eimoolig; s'Bretonische het siibe Nasalvokäl, [] un [] sin allerdings sälte.",🔎
,,,Nasal,FALSE,"Drei Vokal vum Vosgien chömme im Französische nüt vor: dr Nasal ""in"" isch würkli e [], im Standardfranzösisch isch des sunscht d Nasalierig vumene andre Vokal, nämli [].",🔎
,,,nasale Vokal,FALSE,"Di nasale Vokal , , klinge ehner wie ihri Entsprächige ohni Nasalisierig.",🔎
,,,Nasallaut,FALSE,"Weil’s em Schwäbischa (wia au en andre Dialekt) koi einheitlicha Schreibong geit, weist dr Rudolf Paul druff nô, dass’r fir de schwäbische Nasallaut dia zwoi Sonderzoiche vorwendet hôt: Als Tekschtbeischbiil diint dr Ôfang vom Psalm 23:  (1) Dr Herrgott ischd mae Hirt, fehla duet mr s an nex.",🔎
4449,Königreich Rumänien,Königriich Rumänie,rumäänische,FALSE,Dezämber 1963 z Bariis) isch e rumäänische Schriftsteller und Mitbegründer vom Dadaismus gsi.,🔎
,,,rumänisch,FALSE,"De latynisch Name isch ""Debretinum"", de dütsch ""Debrezin"", de tschechisch und slowakisch ""Debrecín"", de rumänisch ""Debreţin"" und de polnisch ""Debreczyn"".",🔎
,,,Rumäänie,FALSE,"Juni 1903 z Piatra Neamț, Rumäänie; † 12.",🔎
,,,rumänischer,FALSE,Merz 1966 z Bariis) isch e franzöösische Mooler vo jüüdisch-rumänischer Abstammig gsi und e bedütende Verdräter vom Surrealismus.,🔎
,,,rumänische Chenig,FALSE,"Juni 1900 an ihre Suhn Karl chuu, wu rumänische Chenig gsii isch.",🔎
,,,König vo Rumänie,FALSE,Aaghörigi vom Huus Hoochezollere-Sigmaringe si vo 1866 bis 1947 König vo Rumänie gsi.,🔎
,,,rumänische,FALSE,"In dr Zyt vu dr dytsche, rumänische und ungarische Bsatzig im Zweete Wältchrieg (1941 bis 1943/44) isch di domolig Ukraine as Rychskommissariat Ukraine zum greßere Dail unter ere dytsche Zivilverwaltig gstande.",🔎
,,,Chönigrych Rumänie,TRUE,Ds Gebiet vor Republik het lang zum Russische Zarerych ghöört und e churzi Zyt lang zum Chönigrych Rumänie.,🔎
,,,Chönigriich Rumänie,TRUE,An de Versammlig vu Gyulafehérvár im Johr 1918 isch d'Vereinigung vu Sibebürge mit em Chönigriich Rumänie bschlosse wore.,🔎
,,,Chönigriich,FALSE,1881 hät de Carol I. vù Hohezollere-Siigmaringe Rumänie zùm Chönigriich gmacht.,🔎
4450,Ultramontanismus,Ultramontanismus,Ultramontanisierig,FALSE,"Joorhundert in e huffe öiropäische Staate e Faase vo dr Ultramontanisierig, dr Zentralisierig und vom Antimodernismus aagfange.",🔎
,,,ultramontane,FALSE,"Er het sich z Solodurn niidergloo, won er 1833 in dr Gross Root gwehlt worden isch und zu de Afüehrer vo dr ultramontane Partei zelt.",🔎
,,,Ultramontaniste,FALSE,"Ihri Gegner hai de politisch organisierte Katholike vorgworfe, si siige Ultramontaniste, wo sich vom Papst wurde lo länke.",🔎
4451,Obertoggenburg,Obertoggeburg,Obertoggeborg,TRUE,Johann im Obertoggeborg ermöglicht het.,🔎
,,,Bezirk Obärtoggäburg,FALSE,Nesslau isch vo 1831 bis zo där Ifüärig vo dä Wahlchreis (2002) Hauptort vom Bezirk Obärtoggäburg gsi.,🔎
4452,Mohawk (Sprache),Kanien'keha:ka (Sprooch),Kanien'keha,FALSE,Er chùnt in de meischte Sprooche vo dr Wält vor; zue de Ussnaame ghört zum Byspil s Kanien'keha.,🔎
,,,Mohawk,FALSE,"Dr Mohawk-namme vo dr Stadt isch ""Teiotenonhsà:kton"".",🔎
4453,20. September,20. Septämber,20. Septämber,TRUE,"a>, Bürgeroort Chüniz; † 20. Septämber 1962 z Chüniz) isch en Schwyze",🔎
,,,20. Sebdembr,TRUE,"ttenburg%20am%20Neckar"">Roddaburg am Neckr, † 20. Sebdembr 1986 en Same",🔎
,,,20. Sebdember,TRUE,Dr Reinhold Ohngemach (* 20. Sebdember 1943 z Stu,🔎
4454,Liste der lebendigen Traditionen in der Schweiz,Liste der lebendigen Traditionen in der Schweiz,Läbige Kulturguet vo dr Schwiiz,FALSE,Dr Bruuch stoot uf dr Lischte vom Läbige Kulturguet vo dr Schwiiz.,🔎
,,,Lischte vo de läbige Tradizioone vo de Schwiz,TRUE,S Albanifäscht isch uf de Lischte vo de läbige Tradizioone vo de Schwiz.,🔎
,,,immateriälls und läbigs Kulturguet,FALSE,"Als markante Dail vo dr Basler Fasnacht trait au dr Schnitzelbangg zum Bild vo dääre Dradition by, wo als «immateriälls und läbigs Kulturguet» sit ane 2017 in ere UNESCO-Lischte ufgschriben isch.",🔎
,,,Lischte vo de läbige Tradizioone vo dr Schwiiz,TRUE,"D ""Abbayes vaudoises"" sind uf de Lischte vo de läbige Tradizioone vo dr Schwiiz.",🔎
,,,Schwiizer Inwäntar vo de läbige Tradizioone,FALSE,Ane 2017 isch s Chlefele is Schwiizer Inwäntar vo de läbige Tradizioone ufgnuu worde.,🔎
,,,immateriälle und läbige Kulturguet,FALSE,"Als wäsentleche Deil vo dr Basler Fasnacht sind au d Gugge es Elimänt vom «immateriälle und läbige Kulturguet», wo sid ane 2017 in ere UNESCO-Lischte ufgschriben isch.",🔎
4455,Iselin,Iselin,Iiseli,TRUE,Dr Frey isch dr Soon vom Groossroot und Handelsmaa Hans Rudolf Frey und dr Anna Maria Iiseli gsi.,🔎
,,,Iisely,TRUE,"Dä het in de 1750er Joor e baar Zimmer an dr Johann Jakob Hebel vermietet, wo Diener im Huus vom Major Johann Jakob Iisely gsi isch.",🔎
,,,Isely,TRUE,1591 het dr Ludwig Isely d Sammlige vo sim Unggle Basilius Amerbach gerbt.,🔎
,,,Iseliys,FALSE,"Joorhundert si d Buurgets mit alle Familie vom Daig, de Iseliys, de Meriaas, de Saresys, dr Stäächelys, de Vischers und de Wettstäis verschwöögeret gsi.",🔎
4456,Fronreute,Frõreide,Fronreite,TRUE,"D'zu gheeret di sidliche Gmoinda vom Landkrois, des sind also di Schtädt ond Gmoinda Boiafurt, Boindt, Berg, Burneck, Fronreite, Griekraut, Horgazell, Schlier, Vogt, Waldburg, Waigardta, Wilhelmsdorf, Wolfegg und Wolpertschwende.",🔎
,,,Frōreide,TRUE,"Dää Mittelberaich umfasst d Stedt un Gmeine im sidlige Deil vum Landchreis Raveschburg, näbe dr Raveschburg un Wãẽgaade d Gmeine Bãẽnd, Bärg, Burnegg, Boeafurt, Frōreide, Grĩgraut, Horgazäll, Schliar, Voogt, Waldburg, Wilhälmsdorf, Wolbardschwende un Wolfegg.",🔎
4457,Schächten,Schächte,Schochet,FALSE,"D Gmai het e Kantor iigstellt, wu au Schochet un Religionslehrer gsii isch.",🔎
,,,Metzger,FALSE,Noch iire Spiisgebot häi d Juude äigeni Metzger und Beck ghaa.,🔎
4458,30. April,30. April,30. Aprile,TRUE,Dr Paul Zinsli (* 30. Aprile 1906 z Kuur,🔎
,,,30. Abrellä,TRUE,"Georg Fient (* 30. Abrellä 1845 in Castanna z <a href=""Pa",🔎
,,,30. Àwrìl,TRUE," z’ Centerville, Texàs; † 30. Àwrìl 1919 z’ Palestine, Texàs) ìsch",🔎
4459,Rudolf von Tavel,Rudolf von Tavel,Tavel,FALSE,"Am Afang vom Buech luegt si zrugg uf d Mundartliteratur vom Bärnbiet, wo mit em Kuen, em Tavel, em Greyerz, em Grunder und em Gfeller e feschti Form gfunde und i der jüngere Zyt tank begabten Autooren und Musigmacher vil Freiheit gwunne heig.",🔎
,,,Ruedolf vo Tavel,TRUE,"Schrifsteuwer us dere Zyt sy öppe der Emil Balmer, der Simon Gfeller, der Otto vo Greyerz, der Kari Grunder, d Maria Lauber, der Carl Albert Loosli u der Ruedolf vo Tavel gsy.",🔎
4460,Sachsen-Anhalt,Sachse-Ahalt,Saggsa-Ãhald,TRUE,Nirdeng isch d´ Partnerschdadd vo Oullins (Frangreich) ond Rhondda Cynon Taff (Wales); außordem ischs faschd Partnerschdadd vo Soroksár (Ungarn) ond Zerbschd (Saggsa-Ãhald).,🔎
,,,Sachsè-Aahalt,TRUE,"Z Schleswig-Holschtei, Meck-Pomm un Sachsè-Aahalt bevorzugt mò Zuèlassungè nõch dè Muschter ""SH 3XXXX"", ""MVL 3XXXX"" un ""LSA 4XXXX"".",🔎
,,,Saggse-Anhalt,TRUE,"Joorhundert: ""Hall in Sachsen"") isch e kräisfreiji Groossstadt im Süüde vo Saggse-Anhalt und lit an dr Saale.",🔎
,,,Sagse-Anhalt,TRUE,Vu 1993 bis 1994 het si em Griene-Landesvorstand u Sagse-Anhalt aaghert.,🔎
,,,Sachse-Anhalt,TRUE,"Verwaltigsgmeinschafte sind Körperschafte vom öffentliche Recht i de düütsche Bundesländer Bade-Württemberg (deet Veriibarti Verwaltigsgmeinschaft), Bayern, Sachse, Sachse-Anhalt und Türinge.",🔎
4461,Mystras,Mystras,Mystra,TRUE,"Nochdem 1249 Mystra vo de Franke gründet und bifestigt woren isch, isch es de Franke glunge d Mani z kontrolliere.",🔎
,,,Mistrá,TRUE,"Er het debii nebet Mistrá ""(Mizithrá)"" no zwoo Burge uf de Mani errichte loo, um d Melinger, e slawische Stamm, wo i de Berge glebt hend, under d Kontrole bringe.",🔎
,,,Mistra,TRUE,het 1249 d Hauptstadt vo Achaia uf Mistra bim antike Schbarta verläit.,🔎
4462,Jenische,Jenische,Jenisch,FALSE,"Dodrin sin au d Frogelischte berucksichtigt wore, wu dur Knaus un Fuchs vum Schillingsfürster Jenisch werhobe wore sin.",🔎
,,,jeenischa,FALSE,Dr René Kueny ìsch ànna 1911 z’ Rìxa bii Mìlhüüsa ìn’ra jeenischa Fàmìlia-n-uff d’ Walt kumma.,🔎
,,,jenischi,FALSE,"Im Rahme vom Kampf gege s «Landstriicherdum» isch 1926 s Hilfswärk Chinder vo der Landstross vo der Pro Juventute gründet worde, zum jenischi Chinder ihren Eltere wägznäh.",🔎
,,,Jäänische,TRUE,"Wo-n-er emool e Jäänische gchännegleert het, wo si Lääbesgschicht uufgschribe gha het, het dr Schläpfer si für Sondersprooche afo inträssiere.",🔎
,,,jenische,FALSE,Einsidle isch Heimetourt vu verschidene jenische Familie.,🔎
4463,Elektrophon,Elektrofoon,elektrofons,FALSE,"""keyboard"" []: Dastatur) im witere Sinn isch en elektrofons Dasteinstrumänt, wo sich us de elektronische Piano und Orgle entwigglet het und wo d Döön von em elektro-mechanisch, elektronisch oder digital erzügt und versterkt wärde.",🔎
,,,Elegtrophòn,TRUE,"Bi Elegtrogitarrè sin zwar die Wirkungè, wo dè Klang voändèrè düèn, vo Voschtärker un Effèktgräätessenzièll, trotzdèmm wörred si nit zuè dè Elegtrophòn zellt.",🔎
4464,Seeschlacht bei Curzola,Seeschlacht bi Curzola,Seeschlacht bi Curtola,TRUE,September 1298 in dr Seeschlacht bi Curtola besigt und sich für Joorzäänt e Vorrangstellig in Italie gsicheret.,🔎
,,,Schlacht bi Curzola,TRUE,"Wo dr Venezianer Marco Polo noch dr Schlacht bi Curzola zwüsche de Flotte vo Venedig und Genua au Chriegsgfangene vo de Genueser worde isch, het dr Rustichello in de Joor 1298−1299 d Räisebricht vom Marco Polo ufgschriibe.",🔎
4465,Güterschuppen,Güèterschopf,Güèterschöpf,TRUE,Güèterschöpf (MORA C).,🔎
,,,Güèterschuppè,TRUE,S EG un dè Güèterschuppè vom Baanhof Kappel-Grüèwald sin scho sit längerm in Brivatbsitz.,🔎
4466,Grafschaft Greyerz,Grafschaft Greyerz,Groof vo Greyerz,TRUE,Näben em Groof vo Greyerz und em Herzog René II.,🔎
,,,Groofschaft Greyerz,TRUE,"D Herrschaft, wo um die Zyt unter em Schutz vù dr Groofschaft Greyerz gstande isch, isch 1504 an Frybùrg übergange.",🔎
,,,Greyerzerland,FALSE,"In dänne Gegende, bsùnders im Wallis ùn em Greyerzerland, spiilt de Patois no e gwüssi Roll, au wenn di meischte Sprecher über 50 Joor alt sin.",🔎
,,,Grafe vo Greyerz,FALSE,"Joorhundert isch es zwüschem Bischof und de Grafe vo Greyerz, wo bi yrere Burg s Stedtli Greyerz gründet hend, zum ene Striit um d Herrschaft i der Regioon cho.",🔎
4467,Notenschlüssel,Notèschrift,Bassschlüssel,FALSE,"D Tenorhornschtimm wörd im Violynschlüssel notyrt, wärend d Stimmè für s Bariton oft au im Bassschlüssel gschribbè wörred.",🔎
,,,Violynschlüssel,FALSE,"D Tenorhornschtimm wörd im Violynschlüssel notyrt, wärend d Stimmè für s Bariton oft au im Bassschlüssel gschribbè wörred.",🔎
,,,Schlüssel,FALSE,Er isch zum Schlüssel zümftig gsi und isch 1368 und 1380 für sä im Root gsässe.,🔎
4468,Graben-Neudorf,Grabe-Noidorf,Grabbè-Neudorf,TRUE,"Anlass für sellè Streggebau isch e Forderung vom Milidär gsi, no è zweiti, nördlichi Zuèfahrt nõch Strõßburg z haa, wo mit Hilf vo dè Streggi Grabbè-Neudorf–Karlsruè–Raschtatt–Roeschwoog (Elsass) gschaffè worrè isch.",🔎
,,,Grabè-Neudorf,TRUE,"Im nördlichè Deil zwischè Monnèm un Karlsruè exischtyrèd also zwei trenti Streckènè, einersits d Strecki Monnèm–Grabè-Neudorf–Karlsruè (so gnannti Rhybahn) sowiè d Strecki Monnèm–Heidelberg–Bruchsaal–Karlsruè-Durlach–Karlsruè (Badè-Kurpfalz-Bahn), wo è Deilstrecki vo dè Rhydalbahn darschtellt.",🔎
,,,Grabe-Neudorf,TRUE,"D Nochbargmeinde sind ennet em Rhii Germersche, Lingefäld und Römerbärg und uf de badische Siite Oberhuse-Rhiihuse, Waghäusel, Brusel, Grabe-Neudorf und Dettene.",🔎
4469,Calypsotief,Kalypsotief,Kalypsotüüff,TRUE,"Im Ionische Meer litt s Kalypsotüüff, wo de tüüfsti Punkt vom ganze Mittelmeer isch.",🔎
,,,Kalypso-Tüüf,TRUE,"S Mittelmeer bildet meriri Chessel wo stail abfalet, di tüüfst Stell lit mit 5'267 m im Kalypso-Tüüf im Ionische Meer.",🔎
4470,Dativ,Dativ,Daativ,TRUE,Im Surbtaalerjiddisch chunt nach ere Präposizioon de Daativ mee voor weder im Schwyzertüütsch und im Schrifttüütsch.,🔎
,,,Daatyv,TRUE,"De surbtaalerjiddisch Artikel, s surbtaalerjiddisch Adjektyv und s surbtaalerjiddisch Pronoome händ im Daatyv Plural ekäi äigeti Form, sondern si isch mit dèren im Nominatyv idäntisch – andersch as im Alemanisch.",🔎
4471,Niedereschach,Näderesche,Niddereschach,TRUE,Dè urschprüngliche Blaan hèt è Trassèfüürung witter nördlich übber Niddereschach vorgsää.,🔎
,,,Nideresche,TRUE,"Wia-nr oi Johr alt gwäa ischt, ischt’r mit seine Eltra noch Nideresche em Schwarzwald-Baar-Kreis zoga, weil deet sei Vadder zom Birgermoischtr gwehlt worra ischt.",🔎
4472,Patriziat (Alte Eidgenossenschaft),Schwizer Patrizier,Patrizierfamilie,FALSE,"Dr Stammvater vo dr Baasler Patrizierfamilie isch dr Duech- und Siidehändler Christoph (Stoffel) Burget (1490–1578) us em Münsterdaal im Schwarzwald, wo 1523 Baasler Bürger und 1553 Mitgliid vom Groosse Root worde isch, wo d Familie bis hüte ununterbroche verdräte gsi isch.",🔎
,,,Patrizierhüüser,FALSE,"S Blaue und s Wisse Huus, au Riichestäiner- und Wendelstörferhoof gnennt, si zwäi Patrizierhüüser, wo näbenenander am Rhiisprung 18 und 16 in der Stadt Basel si.",🔎
,,,Patriziat,FALSE,Bi dr Reschtauration 1814 hät er gege d Machtübernaahm vom Patriziat kämpft und isch zu drei Jahre Landesverwiis verurteilt worde.,🔎
4473,Farnern,Faarnere,Farnere,TRUE,"Nochbergmeine si Äädmischdorf, Günschbrg, Baum, Wäuscheror u Gänsbrunne im Kanton Soledurn u Seehof u Farnere im Kanton Bärn.",🔎
,,,Farne,TRUE,"Nochbergmeine si Kammersrohr, Hopperschte, Riedhouz, Baum u Herbertswiu im Kanton Soledurn u Farne un Attiswiu im Kanton Bärn.",🔎
4474,Endingen AG,Ändige AG,Endige,TRUE,"Im 1799 het de Kanton Bade 40'982 Iiwoner gha, wobi d Jude, wo z Lengnau und z Endige gläbt hei, nöd zellt worde sind.",🔎
,,,Underändige,FALSE,"Und de weiss er au no vo so Beobachtige bi Underändige, bim Schloss Troschtburg und au vo Chilchlerb.",🔎
,,,Endingè,TRUE,Etlichi Judè sin woll südlich übber dè Hochrhy i s aagränzende Surbdal uff ¨Endingè witerzogè.,🔎
,,,Ändige,TRUE,"Im Johr 1843 sind 358 Birger us de Gegend um de Kaiserstuel, bsunders us Ändige, Wyhl un Oberberge ibber Le Havre uf Venezuela usgwandert.",🔎
,,,Èndingè,TRUE,Seer wòrschinlich isch diè jüdisch Gmeind vo Stüèlingè uff Düèngè gangè odder si hèn sich dè jüdischè Gmeinde in Èndingè oder Lèngnau im Surbdal aagschlossè.,🔎
,,,Ändigen,TRUE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,Ändiger,FALSE,"Wo a de Schwyzerische Landesuusstelig («Landi») 1939 s Fonogrammarchyv vo der Uni Züri e ganz Räie Schwyzer Mundaarte voorgfüert hät, hät si gfunde, me mües doch au s Ändiger und s Längnauer Jiddisch uf Schallplatten uufnëë, vor as es ganz uusgstoorben sei, und s für spööteri Gänerazioone dokumäntiere!",🔎
4475,Fußball-Europameisterschaft 2008,Fußball-Europameisterschaft 2008,Fuèßball-Europameischterschaft,FALSE,"Größeri Bekanntheit hèt d Band durch iri Tour chriègt, wo vo irer Heimèt zum Èndschpyl vo dè Fuèßball-Europameischterschaft z Wien gmacht hèt.",🔎
,,,Öiropamäisterschaft im Schutte,FALSE,"So isch im Joor 2002 s Festzentrum vom Äidgenössische Durnfest mit 75'000 Däilnäämer z Bad Buebedorf gsi und 2008 het mä für d Öiropamäisterschaft im Schutte dört e ""nüünts Stadion"" für ""public viewing"" ufgstellt, wo kä groosses Inträssi gfunde het und sidder wider abgrisse worde isch.",🔎
4476,Industrielle Revolution,Die Industrielli Revolution,Induschtrielli Revolution,TRUE,"Es Bischpiil, wo d Chaufchraft en grossi Rolle gschpiilt het, isch die Induschtrielli Revolution in England gsii, wo ja als erschti überhaupt schtattgfunde het.",🔎
,,,Industrielle Revoluzioon,TRUE,"Historisch isch d Stadt äng mit de ""canuts,"" de Siidewääber, verchnüpft, wo die driibendi Wirtschaftschraft wäärend dr Industrielle Revoluzioon gsi si.",🔎
,,,induschtrialisierti,FALSE,Jaarhundert as e früe-induschtrialisierti Stadt wider wichtig woorden isch.,🔎
,,,Induschtriè,FALSE,Dè Güètervokeer isch wèg dè dört kaum vorhandènè Induschtriè a sèllèrè Strèggi fascht bedütungslos gsi.,🔎
,,,Industrialisierigszitalter,FALSE,S Industrialisierigszitalter hät vor allem Tekschtilbedrieb uff Hänner brocht.,🔎
,,,Industrialisierig,FALSE,"Ìn de Zitt vù de Industrialisierig isch Huusindustri bedrììbe worre, was e wirtschaftlige Ùfschwung bedüttet hät, gliichzittig hät's abber als Folg vù schlächte Ernte ùn vù de Ǜbervölkerig vùm Hotzewald ìm 18. ùn 19.",🔎
,,,ìndüschtriälla Revoluzioon,TRUE,Mìt dr ìndüschtriälla Revoluzioon hàt ma Metàllschrüüwa fàscht ìwweràll bnutzt.,🔎
,,,Industrielli Revoluzioon,TRUE,"Si Wältsicht isch sicher dradizionell gsi, und die Industrielli Revoluzioon und iiri Uswirkige uf d Gsellschaft sin em bedänklig vorchoo.",🔎
,,,Induschtrialisierg,FALSE,"D Gebei sin vun ere Ruebe- un Zichoriefabrik bruucht wore, dodermit het z Känzinge d Induschtrialisierg aagfange.",🔎
,,,Induschtryzäntrum woorde,FALSE,"Scho gly isch es zumenen Induschtryzäntrum woorde, bsunders d Automobil-Induschtry isch starch gsy und isch es bis hüt na.",🔎
,,,industrielli Revolution,TRUE,"Kapitalistischi Undernähmer, wo drvo gläbt hai, ass si immer meh immer billiger chönne produziere und verchaufe, hai die alte Begränzige welle ufhebe, und so isch die industrielli Revolution Hand in Hand mit dr liberale politische Revolution gange.",🔎
,,,induschtrialisierig,FALSE,De Gschäftsnochlass vo Laué und Co. esch es Zügniss för t Früehinduschtrialisierig im Aargau.,🔎
,,,Hochindustrialisierig,FALSE,"In d Ziit vom Königriich sind unter anderem d Hochindustrialisierig, soziali Reforme und s Ziitalter vom italienische Faschismus under em Benito Mussolini, wo i de Zweut Wältchrieg gmündet hät, gfalle.",🔎
,,,Induschdrialisierig,FALSE,"D Zahl vo de Groossfamilie isch mit dr Induschdrialisierig in de Induschdriiländer scho vor em Zweite Wältchrieg gfalle, aber d Familieblanig wo mit dr Antibabypille sit de 1970er Johr eifach worden isch, het in Bevölkerigsschdadistike ä klari Schbuur in dr Geburtekurve hinterlo, dr so genannt ""Billeknick"".",🔎
,,,Induschtrialisyrung,FALSE,Dampflokomotyvè sin au d Drääger vo dè mit dè Induschtrialisyrung ysetzendè rasantè Entwicklig vo dè Transporttèchnik sowiè vom nationalè wiè au internationalè Handel.,🔎
,,,Induschtryalisiyrig,FALSE,Z Ängland sin wöhrend dè Induschtryalisiyrig mit sinerè uffstrebendè Ysè- un Staalhèrschtellig neui Schinnèsischteem entwicklet.,🔎
,,,Induschtrialisyrig,FALSE,"Für vill Ortschaftè, wo mò bis dörthy nur mit dè Kutschè hèrrè chò isch, hèt diè Baan dè Schlüssel für d Induschtrialisyrig dargschtellt.",🔎
,,,Induschtrialisiirig,FALSE,"Wettige isch e katholischi Gmeind blibe, bis es wäge de Iirichtig vom Lehrerseminar im ehemalige Chloschter und wäge de Induschtrialisiirig wider Reformierte in de Gmeind gäh het.",🔎
,,,Induschtrialisierig,FALSE,"Im Johr 1774 het Basel nume 15.040 Ywohner gha, und d Stadt isch au in de neggschte Johrzähnt nume langsam gwachse, bis wäge dr Induschtrialisierig in dr zweite Helfti vom nünzääte Johrhundert d Stadtbevölkerig schtargg het afo wachse.",🔎
,,,Induschtrielisierig,FALSE,D Induschtrielisierig im letschte Jahrhundert hät de Bierbranche en massive Strukturwandel bracht.,🔎
,,,industrielle Revoluzion,FALSE,"Drhinder steckt aber e vilschichtigs Gflächt us metaforischer Sümbolik zur Dütig vo dr Wält, dr Natur und dr Seel, wo sich vom räine Nützligkäitsdänke, wo im Zitalter vo dr industrielle Revoluzion gang und gääb gsi isch, abghoobe het.",🔎
,,,induschtrialisiert,FALSE,"S Wiisendal isch eini vo dr Gegnige im früejere Großherzogtum Bade, wo am früejeschte induschtrialisiert wore isch.",🔎
,,,Industrielli Revolution,TRUE,"Di Industrielli Revolution het au in Georgiè stattgfunde, wyl Bodeschätz gfunde worde sind.",🔎
,,,Früeindustrialisierig,FALSE,"D Ursprüng vo dr Romantik lige i de gsellschaftliche Umbrüch, wo d Früeindustrialisierig usglöst hän, aber au bi de reaktionäre Karlsbader Bschlüss vo 1819, wo de Lüt d Hoffnig uf meh Freiheit eweggnoo und si in e bidermeierlichi Wält tribe hän.",🔎
,,,Industrialisierung,FALSE,Joorhundert het in Quebec d Industrialisierung und d Urbanisierig aagfange.,🔎
,,,industrielli Revoluzioon,TRUE,"Dr Begriff goot uf die industrielli Revoluzioon zrugg, aber hüte isch si Definizioon umstritte.",🔎
,,,industrielle Revolution,TRUE,"Johrhundert bis zu de industrielle Revolution isch Troge, wia en grosse Tääl vom Appezällerland, dur de Betriib vo Wäbereie und Stickereie zu Wohlstand cho.",🔎
4477,Wisen,Wise,Wiise,TRUE,"Am flachere nerdlige Rhyufer, wo d Myndig vo dr Wiise isch, het s usserhalb vom Stadtzäntrum groossi Induschtrygebiet.",🔎
,,,Wyse,TRUE,"Dumringe (; älter ""Duemerge"" ()), isch sit 1935 e Stadtdeil vo Lörrach, wo westlich vo de Wyse litt.",🔎
4478,Bahnhof Blumberg-Zollhaus,Baanhof Blummbärg-Zollhuus,Zollhuser Baanhof,FALSE,Mit sèllèré Buslinniè wörd sit 1955 bis hüt dè Schinnèersatzvokeer zwǜschèm Wizämer Baanhof un èm Zollhuser Baanhof bi Blummbärg durrègfüürt.,🔎
,,,Bhf. Zollhuus-Blummbärg,FALSE,uèt. D Aitrachdalbaan gòt vo Hintschingè übber dè Bhf. Zollhuus-Blummbärg gu Waldshuèt a d,🔎
,,,Baanhof Zollhuus,FALSE,als Museum im Baanhof Zollhuus.,🔎
,,,Baanhof Zollhuus-Blummbärg,TRUE,Südlich vum NSG lyt näbbèm Dörfle Zollhuus dè Baanhof Zollhuus-Blummbärg am Scheitelpungt vo dè Sauschwänzlebaan.,🔎
4479,Langobardische Sprache,Langobardisch,Langobardische,FALSE,"D Lutverschiebig het au s Langobardische südlich vode Alpe und im Norde s Fränkische erfasst, wobi jede fränkische Dialekt verschide starch tailgnoo het.",🔎
,,,Langbordisch,TRUE,"Althochditschi Literatür isch gschriibe wore uf Altalemannisch, Altbairisch, Langbordisch (z Oberitaliä) un im obere Altfränkisch.",🔎
,,,lbrd,FALSE,Hathagât; lbrd.,🔎
,,,langobardische,FALSE,Inere langobardische Uurchund (um 720) chunnt de Manename Auriuuandalus vor.,🔎
4480,Römerstein (Gemeinde),Remerschdõẽ,Remorsdoe,TRUE,"Metzeng håd d Funkziõ vom-a Middlzendrom en dor Regiõ Näggor-Alb fir d Sdadd Aurich, fir Deddeng, Grabasdedda, Gråfabärg, Hilba, Riadrich ond Remorsdoe.",🔎
,,,Römerstein,FALSE,"Nochbergmoede send Gruibenge em Norde, Mihlhouse em Nordoschte, Drackestõẽ em Oschte, Haoschtadt em Sidoschte, Weschterhõẽ (Alb-Done-Kroes) em Side, Römerstein (Landkreis Reutlingen) em Sidweschte ond Lenningen em Weschte ond Neidlingen (boede Landkreis Esslingen) em Nordweschte.",🔎
4481,Niklaus Rudolf von Wattenwyl,Niklaus Rudolf von Wattenwyl,vo Wattewyl,FALSE,"Novämber 1813 si acht Dag spöter 15–20'000 Ma under em General vo Wattewyl an d Gränze gschiggt worde.Die alliierte Druppe hai d Gränze zwar mehrmols verletzt, es isch aber nit zu Kämpf cho.",🔎
,,,Niklaus Rudolf vo Wattewyl,TRUE,"Die eidgenössisch Armee isch in dr Mediationszit dreimol under em General Niklaus Rudolf vo Wattewyl mobilisiert worde, 1805, 1809 und 1813.",🔎
4482,Bregenzerwald,Breogozarwold,Breagazerwold,TRUE,"Zum Bezirk ghörant dr Breagazerwold, s Leiblachtal, das Klenne Walsertal, d Hofsteiggmoanda, das Rhiindelta und dr öschtarrichisch Doal vom Bodesee.",🔎
,,,Breagazr Wold,TRUE,"Dia andra Tälr mit eana Flüss sin: s Muntafu (Ill) ; s Kloschtertal (Alfenz); s Große Walsertal (Lutz), s Brandnertal (Alvier), s Laternsertal (Frutz), s Leiblachtal (Leiblach), dr Breagazr Wold (Breagazr Ach), s Klenne Walsrtal (Breitach) und dr Tannberg (odr Montasapon bzw.",🔎
,,,Breagazar Wald,TRUE,"Doarobiro litt a dor Ostsitto vom Rhiital, eabba 10km südle vo Breagoz, uf 437m vor-om Breagazar Wald am Aafang vo do nörldliga Kalkalpa.",🔎
,,,Bregezerwald,TRUE,"1414 het er Wartau öbernoo und 1424 s Rintl mit Altsätte, Rhinegg und de inneri Bregezerwald.",🔎
,,,Brägezerwald,TRUE,"Au i Teil vum binochbarte Land Vorarlberg, nämlig im Brägezerwald un zum Teil im Rhintel, fäält dr Artikel.",🔎
,,,Brägazerwåld,TRUE,"Dimülsch (amtlich ""Damüls"") ischt a Gmääind im Bezirk Brägaz (Region Brägazerwåld) z Vorarlberg, Öschtriich.",🔎
,,,Bregenzerwaald,TRUE,"Des für dè Bau vowendeti Holz, 20 extra grossi Dannè (au Dollbäum benamst) un 400 normali Dannè, sin im Bregenzerwaald gschlagè un nõch Schaffhuusè gflösst worrè.",🔎
,,,Breagazerwald,TRUE,"Alberschwende ischt a Gmuand im Bezirk Breagaz (Region Breagazerwald) z Vorarlberg, Öschtriich.",🔎
,,,Breagazarwold,TRUE,"Bi guatam Weatta goht d Sicht vu da Allgäuer- und Lechtaler Alpa im Oschta üba da Breagazarwold, d Silvretta bis vu da Schwyzar Beag und dam Schwarzwald im Weschta.",🔎
,,,Breagazerwould,TRUE,"Dr Dialekt im Breagazerwould hoaßt Wälderisch, isch zimli viilfältig und kaa in drü groaße Gruppana ingtoalt weara: Luschnouer Dialekt.",🔎
,,,Breagazarwald,TRUE,"Doarobiro litt am Rand vo do Ostalpa, am Fuoß vom Breagazarwaldgebirge.",🔎
,,,Breagazer Wald,TRUE,Alberschwende lit südlich vom Bodesee im Breagazer Wald.,🔎
,,,Breagazer Would,TRUE,"Dia am schwerschta verständlicha Dialäkt sind dia fa Luschtnou, dia vom Breagazer Would und dia vom Muntafu.",🔎
4483,East Sepik Province,East Sepik Province,Oschtsepik,FALSE,Dr Großdail vum Fluss fließt dur d Provinze Sandaun un Oschtsepik z Papua-Neiginea.,🔎
,,,East Sepik,FALSE,"D Nochberprovinze vu Enga sin East Sepik, Madang, Western Highlands, Southern Highlands un Hela.",🔎
4484,Siblingen,Siblinge,Süblinge,TRUE,"Schaffuusischi Gmaande wo zum Chläggi ghööret: Beringe, Gäächlinge, Gudmedinge, Halau, Lööninge, Nüüchilch, Oberhalau, Rüedlinge, Süblinge, Traadinge und Wilchinge.",🔎
,,,Siblingè,TRUE,Diè Streggi füürt dört entlang vo dè Hauptstrõss 14 übber Beringè un Lööningè noch Siblingè.,🔎
4485,Kandel (Berg),Kandel (Berg),Kandel,TRUE,"D Glodder (au: Glodderbach) isch e Schwarzwaldbach, wo am Berg Kandel entspringt, dur's Glodderdal fliesst un am Nordεnd vu dr Friburger Bucht in dr Oberrhinische Diefebeni bi Rigel in d'Elz mündet, eme Näbefluss vum Rhi.",🔎
,,,Kandèl,TRUE,"Markanti Büggel sin sûdlich vo dè Kinzig Kandèl (), Wyßdannèhöchi (), Obberegg (), Roorhardsbärg (), Bränd (), Stögglewald (), Mooswaldchopf () un, nördlich vo dè Kinzig, Brandèchopf () un Lettschtädter Höchi ().",🔎
4486,Familie (Biologie),D Familie in dr Biologi,familie,FALSE,"D Raabevögel (Corvidae) si e Vogelfamilie us dr Ordnig vo de Spatzevögel (Passeriformes), Underordnig Singvögel (Passeri).",🔎
,,,Korbblütlr,FALSE,"D ""Ambrosia"", a Grubba va Korbblütlr (""Asteraceae""), isch au vo Nordamerika komma, wahrscheinle en ara Voglfuddrmischong.",🔎
,,,Unterfamilie,FALSE,"D Huusratte (""Rattus rattus""), alemannischi Näme), e Chnagdier (Rodentia), wu zue dr Unterfamilie vu dr Altwältmyys (Murinae) zellt.",🔎
,,,Underfamilie,FALSE,D Mammutböim (Sequoioideae) sy e Underfamilie wo zu der Pflanzefamilie vo de Zypressegwächs (Cupressaceae) ghört.,🔎
,,,Famylie,FALSE,"D Gattig Sùnetou (""Drosera""; alemannischi Näme) bǜudet mit iiras uber 170 Aarte iini vo de grööschti Gattig vo de fliischfrässende Pflanze, si zöüt zù de Famylie vo de Sùnetougwächs (Droseraceae).",🔎
,,,Üüberfamilie,FALSE,"Mä nimmt aa, ass sich d Raubdier scho im früeje Paleozään in die bäide Raubdier-Üüberfamilie vo de Chatzenartige (Feliformia) und de Hundartig (Caniformia) ufgspalte häi.",🔎
,,,Familliè,FALSE,"Er ghört zu dè Gattig vo dè Frauèschuèh (""Cypripedium"") i dè Familliè vo dè Orchideè (Orchidaceae).",🔎
,,,Pflanzefamilie,FALSE,"D Süessgreeser (Poaceae = Gramineae) sin e Pflanzefamilie, wo uf dr ganze Wält und in alle Klimazone verbreitet isch.",🔎
,,,Familiene,FALSE,D Aaornig vom Jochbei und d Form vom Underchiifer si Merkmol zur Klassifizierig vo de Familiene.,🔎
,,,Familiè,FALSE,"D Lakritze (""Glycyrrhiza glabra""), au Süèßholz benamst, isch è Pflanzèart uss dè Unterfamilliè vo dè Summervogelblüètler (Faboideae) innerhalb vo dè Familiè vo dè Hülsèfrüchtler (Fabaceae).",🔎
4487,Frauenfeld,Frauefäld,Frauefeld,TRUE,Februar 1947 z Frauefeld) isch en Schwiizer Bundesrat (FDP) gsii.,🔎
,,,Frouefäld,TRUE,"Dr Otto Sutermeister het a dr Uni Zöri gstudiert o isch Leerer z Pätterlinge, z Paris, z Wintertuur, z Frouefäld, am Zörcher Leererseminaar z Chüsnacht, a dr Kantonsschuel Aarou, am Sanggaller Lehrerseminaar Mariabärg bi Rorschach o z Bärn gsi.",🔎
,,,Frauèfäld,TRUE,"In èrè Könnigsurkundè, wo hüte im Staatsarchiv z Frauèfäld uffghebbt wörd, bschtätigt dè Könnig Konrad III. am 7.",🔎
,,,Geerlike,FALSE,"1908 isch er is tuurgauische Geerlike, öppe föif Kilometer vo Bertschike wägg und nooch bi Frauefäld, gon es nöis Huus boue, won er wyters als Puur und Schriftsteller gläbt het.",🔎
,,,Frauefèld,TRUE,"Basedinge-Schlaattinge (amtlich ""Basadingen-Schlattingen"") isch e politischi Gmaind im Bezirk Frauefèld im Kanton Thurgau, Schwiz.",🔎
4488,Zunft zu Brotbecken,Zumft zu Brootbeck,Zumft zu Brotbeck,TRUE,In dr Zumft zu Brotbeck isch er Vorgsetzte und Schriiber gsi.,🔎
,,,zu Brootbegg,FALSE,D Zümpft zu Metzger und zu Brootbegg serwiere chliini Mümpfeli drzue.,🔎
4489,Inquisition,D Inkwisizioon,reemischa-n-Inkwisizioon,FALSE,"Dr Index librorum prohibitorum („Verzaichniss vu da verbootana Biacher“, kurz àui Index Romanus, „reemischer Index“) ìsch a Verzaichniss vu dr reemischa-n-Inkwisizioon, wu fìr jeeder Kàthooliker d’ Biacher uffglischtet hàt, wo s’ Laasa vun’na àls schwaara Sìnda gulta hàt.",🔎
,,,Inkwisizioon,TRUE,"Im däm Joor het er sich vor dr Inkwisizioon für die berüemte Gmäld, wo im dütschsproochige Ruum as die ""aazoognigi"" und die ""blutti Maja"" bekannt worde si, wo si äigentlig die aazoognigi und ""die blutti schööni Frau"" sötte häisse.",🔎
,,,Inkwisizion,TRUE,Si isch im ene Inkwisizionsbrozäss as Häx verurdailt worde und am 30.,🔎
4490,Katholische Hochschule Freiburg,Kadolischi Hochschuel Friburg,Katholische Fachhochschuel fir Sozialwäse,FALSE,Vu 1980 bis 1985 het er an dr Katholische Fachhochschuel fir Sozialwäse z Fryburg Sozialwissenschafte studiert.,🔎
,,,Katholische Hochschuel Fryburg,TRUE,Derno het si an dr Katholische Hochschuel Fryburg Sozialarbet studiert.,🔎
,,,Kadolische Hochschuel Fryburg,TRUE,Noch eme Johrespraktikum z Baiersbronn het si im Oktober 2010 e Bachelorstudium in Hailpedagogik an dr Kadolische Hochschuel Fryburg aagfange.,🔎
4491,Seide,Siide,Siidehuet,FALSE,"S Publikum het en as „Bip“ kennt, e tragikomische Gloon im e Sträifehemmli mit eme wiss gschminkte Gsicht, eme verbüülte Siidehuet und ere rote Blueme.",🔎
,,,Sid,TRUE,"D erschti BH sin us Line gmacht gsi, sit de 1920er-Johr sin si au us Sid, Musselin oder Batischt härgstellt worre.",🔎
,,,Sidewäbereie,FALSE,"Sit 1775 hät d Familie Staub z Mänidorf Mousseline-, Bauele- und Sidewäbereie gha und ab 1866 no e groossi Gärberei.",🔎
,,,Sydenbandwäberei,FALSE,Är het sich in dr Sydenbandwäberei wyterbildet.,🔎
,,,Siidewääber,FALSE,"Historisch isch d Stadt äng mit de ""canuts,"" de Siidewääber, verchnüpft, wo die driibendi Wirtschaftschraft wäärend dr Industrielle Revoluzioon gsi si.",🔎
,,,Syyde,TRUE,"Hergstellt worde isch d Chleidig meist uss lokale Produkt uss de Landwirtschaft un de Viezucht wie Leder, Wolle, Flachs, Hanf un Syyde.",🔎
,,,Siden,FALSE,Zeerscht hät er as Groosschauffmen und Sideninduschtrielle z Züri und z Mailand gwürkt.,🔎
,,,Side,TRUE,"Mit däre Firma häd er vor allem Riis, Bauele und Side id Schwiiz exportiert und europäischi Produkt uf Asie pracht.",🔎
,,,Siidè,TRUE,"I drochener Umgebung cha Bèrnschtein durch Riibè a textilem Gwebe (Baumwullè, Siidè) odder Wullè elegtroschtatisch uffgladè worrè.",🔎
,,,Sydebandwäber,FALSE,Juni 1962 z Lieschtel) isch e Schwyzer Sydebandwäber gsi.,🔎
,,,Syde,TRUE,"1930 het d Sydebandwäberei, die „Oberi“ oder „Roti Fabrik“ z Gälterchinde zuedo.",🔎
,,,Syderaupe,FALSE,Z'China hän Chatze d'Kokons vo Syderaupe vor Müüs un Ratte gschützt un i Tempel Manuskripte.,🔎
4492,Luwische Sprache,Luwischi Sprooch,luwisch,FALSE,"För ""maχ"", wo im Lemnische ""mav"" luutet, werd wege luwisch ""mawa"" ""vier"" au de Wert vier vorgschlage, dezue passt luutlich d Form ""muvalχ"", wo denn vierzg sii müest.",🔎
,,,luw,FALSE,De Iya isch e luwische Gott und trait de Biiname König (luw.,🔎
,,,Luwisch,FALSE,"Es git Züügnis drvo für s Akkadisch, s Elamitisch, s Hethitisch, s Luwisch, s Hurritisch und s Urartisch.",🔎
,,,kailschriftluwisch,FALSE,"Kuisḫamassani (kailschriftluwisch: ""Kuišḫamaššani"" „irged e Gotthait“) isch e luwische Göttin.",🔎
,,,hieroglyphe-luwischi,FALSE,"Do hieroglyphe-luwischi Inschrifte us de Kommagene d Kubaba mit de Göttin Ala glichsetzid und die äänlichi Züüg wie d Artemis hett, chamer aanee, as d Perasia en äänlichi Funktion ghaa hett.",🔎
,,,Luwische,FALSE,"D Mentsche im Hethitische Riich hend verschidnigi Sprooche gredt, so s Hethitische, s Palaische, s Luwische, s Hattische und s Hurritische und me hett offebaar dozmool kai Begrifflichkait vo „Volch“ oder „Ethnii“ im hüttige Sii ghaa, sondern all Lütt, wo im Hethitische Riich glebt hend, sind „Mane / Fraue / Lütt vom Land Ḫattusa“ gnennt wore.",🔎
,,,luwische,FALSE,Au de Name vom luwische Hirschgott Runtiya hett die Bidüttig.,🔎
,,,Hieroglyphe-Luwisch,FALSE,"Aber nöd nu d Ägypter hend e hieroglyphischi Schrift bruucht, bikannt sind au usem Nöche Oste Hieroglyphe-Luwisch und Hieroglyphe-Urartäisch und uf Kreta di kretischi Hieroglypheschrift, wo s ältischt Schriftsystem vo Europa isch und denn no z Amerika d Maya-Schrift.",🔎
,,,luwischi,FALSE,"Under de tuusige vo Näme i dene assyrische Tegscht, chömet e paar hethitischi, verainzelt au luwischi vor, si sind di ältiste indogermanische Schriftzügnis.",🔎
4493,Luxemburg (Stadt),Luxeburg (Stadt),Luxämburg,TRUE,Sa hàt ìhra Sìtz z’ Luxämburg.,🔎
,,,Lëtzebuerg,TRUE,Bartreng ghert zum Kanton Lëtzebuerg im Distrikt Lëtzebuerg.,🔎
,,,Luxeburg,TRUE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Luxeburg Stadt,FALSE,Déifferdeng isch nuh Luxeburg Stadt un Esch-sur-Alzette di drittgrescht Gmai vum Land un het wie Esch e Uusländeraadail vu iber 50 %.,🔎
,,,Clausen,FALSE,Juni 1886 z Clausen uf d Wält cho und am 4.,🔎
,,,Letzèbursch,TRUE,Im Hochgschwindigkeitsvokeer mit èm TGV un èm ICE wörred Zyl z Letzèbursch un Dütschland aagfaarè.,🔎
4494,Scuol,Scuol,Sent,FALSE,Er isch dr Soon vom Jon Pult vo Sent im Underengadyn und vo dr Barbara geb.,🔎
,,,Ftan,FALSE,"Augschte 1838 z Ftan) isch e refermierte Schwiizer Theoloog, Schriftsteller und Lehrer gsi.",🔎
,,,Ardez,FALSE,"Dr Chönig het verschidnegi Plätz und Ufgobe verpachtet, wo mit em Reise und mit em Warevercheer z tue gha händ: Tafärne, also früeni Hoschpiz a de Bärgstroosse, sind erwäänt a däne Ort: Schaa, Chur, Lenz, Zuoz, Ardez, Marmorera, Bivio, Sils im Engadin und z Bondo.",🔎
,,,Schuls,FALSE,"Moritz, Samaade, Schuls und Zernez im Engadin, Landegg, Imst, Innsbruck, Hall in Tirol, Rattebärg, Wörgl und Kufstein im Tirol, schliesslich no Roseheim, Wasserburg, Mühldorf, Altötting und Passau z Bayere.",🔎
4495,Lauffen am Neckar,Laafe,Lauffe am Necker,FALSE,Merz 1861 z Lauffe am Necker; † 21.,🔎
,,,Laafa,TRUE,"S Hoimedgfühl wurd au pflegt en de Narrazenfd, de Hoimetverei, zom Beischbiel in Laafa ond en Landschaftsverei wia em Schwarzwaldverei.",🔎
,,,Lauffa am Neggr,FALSE,"März 1770 en Lauffa am Neggr, † 7.",🔎
4496,Schwetzingen,Schwetzingen,Schwetzige,TRUE,Septämber 1826 z Schwetzige.,🔎
,,,Schwetzinge,TRUE,D Hardt isch d Bezeichnig von ere Landschaft am mittlere Oberrhii zwüsche Raschtatt und Schwetzinge.,🔎
,,,Schwetzingè,TRUE,"Well dè Stadt Monnèm, dèrè irè natürlichss Yzugsgebyt um Schwetzingè un Hoggenè umè glègè isch, dè Umwäg über Heidelberg nit gfallè hèt, isch 1870 als zweiti Strecki d Rhybahn Monnèm–Schwetzingè–Grabè-Neudorf–Eggèschtei–Karlsruè eröffnet worrè.",🔎
4497,Taurer,Taurer,Taurisch,FALSE,Si hend Gotisch (Γοτθικῆ) und Taurisch gredt.,🔎
,,,taurischi,FALSE,"De Name Perasia füert de Strabon uf altgriechisch πέραθεν (""pérathen"") „vo enet her“, well de Orest di taurischi Göttin enet vo de Krim öbere uf Kilikie broocht heb, e hellenistischi Interpration, wo d Grieche o vo de Göttin Ma verzellt hend, aber im End nünt mitem Wese vo dene Göttine z tue hett.",🔎
,,,Skythotaurer,FALSE,"De Hafe isch sit de Antiki agloffe wore und isch as ""Skythotauron limen"" (Σκυθοταύρων λιμήν »Hafe vo de Skythotaurer«) oder Athenaion limen (᾿Αθηναῖων λιμήν) bikannt gsii und bi Sudak sind au Fund vo de Taurer gmacht wore.",🔎
4498,Aserbaidschan,Aserbaidschan,Aserbaidschàn,TRUE,"Ìm Harbscht 2020 hàt dr Gruppafiahrer Marc de Cacqueray-Valménier àm Kriag um Bargkarabach mìtgmàcht, fìr d’ Àrmeeniar geega-n-Aserbaidschàn unterschtìtza.",🔎
,,,aserbaidschanische,FALSE,Syt 2015 isch si ghyrote mit em aserbaidschanische Tenor Yusif Eyvazov.,🔎
4499,Sudetendeutsches Wörterbuch,Sudetedytschs Werterbuech,Sudetedytsche Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vu dr oschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Brandeburg-Berlinische Werterbuech (Berlin-Brandeburgischi un Lausitzischi Dialäkt), im Thüringische Werterbuech (thüringischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr obersächsische Mundarte (obersächsischi Dialäkt), im Schlesische Werterbuech (schlesischi Dialäkt), im Sudetedytsche Werterbuech (ostmitteldytschi Dialäkt vum Sudeteland) un im Preußische Werterbuech (hochpreußischi Dialäkt).",🔎
,,,Sudetedytsche Werterbuch,TRUE,Dr Wortschatz wird vum Sudetedytsche Werterbuch erfasst un bschribe.,🔎
4500,Arrondissement Thann,Arrondissement Dànn,Arrondissement Thànn,TRUE,"S Arrondissement hàt ìm Norde àn d Arrondissement Colmar granzt, ìm Siidoschte àn s Arrondissement Mulhouse un ìm Siidweschte àn s und Arrondissement Thànn.",🔎
,,,glichnammige,FALSE,"""Canton de Thann"") isch bìs März 2015 e Untergliderung vum glichnammige Arrondissement im franzeesche Département Owerelsass (Haut-Rhin) gsii.",🔎
4501,Dottikon,Dottike,Doddigche,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Häntschigche sind Länzbrg, Otmisinge, Doddigche, Filmärge, Dintigche und Amerswyl.",🔎
,,,Doddike,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Otmisinge sind Brunegg, Määgewyl, Hägglige, Doddike, Häntschike, Länzbig und Möörike-Wildegg.",🔎
4502,Schweizer des Jahres,Schwyzer*i vum Joor,Schwyzer vum Joor,FALSE,Jänner 2007 zum Schwyzer vum Joor.,🔎
,,,Schwiizer vom Johr,FALSE,Im Jänner 2008 isch der Abderhalden Jörg au zum Schwiizer vom Johr 2007 gwählt worde.,🔎
4503,Halle (Saale),Halle (Saale),Halle,TRUE,"Em Friahjohr 1509 kehrt dr Baldung üss Halle, wü ar d'Hallesche Dom mitgstälte het, in d'Fraje Reichsstàdt Straßburg zréck.",🔎
,,,Halle a.d. Saale,FALSE,"Im dütschsproochige Ruum dänkt mä vor allem an s äinzige Händel-Dänkmol in Dütschland, wo as Däil vo dr Erinnerigsfiir an si hundertst Doodesdaag vo Dütsche und Brite zämme im Händel sinere Geburtsstadt Halle a.d. Saale iigweit worde isch.",🔎
,,,Halle an der Saale,FALSE,September 2006 het d DMG ihre Sitz in Halle an der Saale.,🔎
,,,Halle a. d. Saale,FALSE,Märzgreg. 1685 z Halle a. d. Saale; † 14.,🔎
,,,Halle an dr Saale,FALSE,D Bibliothek vo der DMG befindet sech z Halle an dr Saale.,🔎
4504,Nagetiere,Nager,Naagetier,FALSE,"As handlet sich ùm chlyyni Naagetier mit ame'n a bùschige Schwyyf, wo i vǜle Länder vo de Wäut vorchäme.",🔎
,,,Nagedier,FALSE,"Für Nagedier si d Murmeli ehnder gross: Si hai je noch dr Art e Chopf-Rumpf-Lengi vo 30 bis 60 Santimeter, drzue chunnt e 10 bis 25 Santimeter lange Schwanz.",🔎
,,,Nagetier,FALSE,Biber (Castoridae) sind e Familie i dr Ornig vo de Nagetier (Rodentia).,🔎
,,,Nagdier,FALSE,"Si si nooch verwandt mit de Nagdier (Rodentia) und bilde mit dene d Ornig ""Glires"".",🔎
,,,Chnager,FALSE,"Uf Neuguinea läbe 400 bis 600 Vogelarte (zem Byschpel 43 Paradisvogelarte un 12 Arte vu Laubevegel), iber 400 Amfibie, 455 Schmätterlingsarte un 180 bekannti Suger, dodrunter verschideni Chnager un rund 70 Flädermuusarte.",🔎
,,,Naager,TRUE,"Si isch urschprünglig ä Zoonose vo Naager (Murmeldier, Ratte, Eichhörnli), in dene ihre Populatione cha si enzootisch si.",🔎
,,,Nagdiergattig,FALSE,"D Müüs (""Mus"") si e Nagdiergattig us dr Gruppe vo de Altwältmüüs (Murinae).",🔎
,,,Chnagdier,FALSE,"D Huusratte (""Rattus rattus""), alemannischi Näme), e Chnagdier (Rodentia), wu zue dr Unterfamilie vu dr Altwältmyys (Murinae) zellt.",🔎
4505,Babylonisches Exil,S babylonische Exil,Babylonische Exil,TRUE,"Wo denn d Juude us em Babylonische Exil zruggchoo si, häi si am gliiche Ort dr zwäit Tämpel baut, wo 516 vor dr Zitwändi fertig worden isch.",🔎
,,,babylonischen Exil,FALSE,"S Althebräische isch e kanaanitischi Sproch und isch in der Region währed Johrhunderte gschwätzt worde bis zum babylonischen Exil vo de Jude, zerst as archaischs Hebräisch, wo s biblische Lied vo dr Deborah (Richter 5) drin gschriibe isch.",🔎
,,,babylonische Exil,TRUE,Die Bearbeitig isch spöter im babylonische Exil abgschlosse worde.,🔎
,,,babylonische Juudedum,FALSE,"Die mäiste ""Midraschim"" si im Land Israel entstande, dr Biidrag vom babylonische Juudedum zu dere Gattig isch chlii.",🔎
,,,exiilisch,FALSE,"Me findet sä im Talmud: Die Uffassig basiert uf dr spezifisch biiblische Theologii: Noch dr exiilisch-noochexiilischen Brofetii vom Deuterojesaja sölle ""Gojim"", das häisst Nitjuude, am Riich vo Gott, wo chunnt, Däil haa, wenn si d Äinzigk#it vo JHWH, em Gott vo Israel, und sine wichdigste Gsetz (Tora) wurde anerkenne.",🔎
,,,Babylon exiliert,FALSE,"Im Johr 586 hain en d Babylonier zerstört, und e grosse Deil vo de Judäer isch z Babylon exiliert (586–539 v.",🔎
,,,Babylonische Exiil,TRUE,"E Hufe konservatiivi Juuden häi dört gläbt, sit si us em Babylonische Exiil (vo 538 n. d. Z. aa) zruggchoo si.",🔎
4506,Großer Sprung nach vorn,Dr Grooss Sprung noch vorne,Grooss Sprung vorwärts,FALSE,"Gliichzitig het dr Mao Kampanie und Programm voraadriibe, bsundrigs dr Grooss Sprung vorwärts und d Kultuurrevoluzioon, wo Millioone vo Lüt wägen e umchoo si und wo wääsentligi wirtschaftligi Schäade und Verlust an kulturellem Erb verursacht häi.",🔎
,,,Groosse Sprung noch vorne,TRUE,Anders als bi dr Kampanie vom Groosse Sprung noch vorne mit mee as 20 Millione Doote het mä in dr Kulturrevoluzioon d Wirtschaft und d Landwirtschaft witgehend in Rueh gloo.,🔎
,,,grossä Schprung noch vornä,TRUE,"Dämit isch zwor d'Unabhängigkait vo China widärhägestellt gsi, jedoch hät di teilwiis desaströsi Politik vom Mao Zedong Dutzändi vo Millione vo Menschäläbä koschtät, wiä zum Bispiil im ""grossä Schprung noch vornä"" odär dä sogenanntä ""Kulturrevolution"".",🔎
4507,Gemeinderat,Gmoidrot,Gmäindiroot,TRUE,E Bürgermäister in Baade-Württebärg isch dr Vorsitzend vom Gmäindiroot vo sinere Gmäind und läitet d Verwaltig vo dr Gmäind.,🔎
,,,Gmoidsrot,TRUE,Zeitweilich gheert’r au em Enenger Gmoidsrot oo ond wird em Birgermoischder sei Stellvortredor.,🔎
,,,Gmeinderot,TRUE,Gmeinderot.,🔎
,,,Gmairot,TRUE,Dr Ulrich Maurer isch vu 1971 bis 1980 fir SPD Mitglid vum Gmairot vu dr Stadt Stuegert gsii.,🔎
,,,Gmeindrat,TRUE,Ebefalls ab 1972 isch er bis 1983 Mitgliid vom Gmeindrat vo dr Schtadt Züri gsii.,🔎
,,,gmeindroot,FALSE,Dä gmeindroot vo Horb bestoht us föif mitgliider.,🔎
,,,Gmandrot,TRUE,Dr Gmandrot hät d Sitzvertalig (inkl.,🔎
,,,Gmeirot,TRUE,Vu 1998 bis 2005 het d Sommaruga em Gmeirot vu Köniz aaghert.,🔎
,,,Gmeindsroot,TRUE,"Zwüsche 2005 und 2011 isch dr Jon Pult es Mitglied vom Gmeindsroot in Chur gsi, und vo 2010 bis 2018 het er im Grosse Rot vo Graubünde politisiert.",🔎
,,,Gmaindsrot,TRUE,Vu 2002 bis 2005 het dr Hofreiter em Gmaindsrot vu syym Wohnort Sauerlach aaghert.,🔎
,,,Gmainderôôt,TRUE,Gmainderôôt.,🔎
,,,Gmeindiroot,TRUE,Die usfüehrendi Behörde isch dr fümfchöpfig Gmeindiroot.,🔎
,,,Gmairoot,TRUE,Dr Jenny isch vu 1986 bis 2000 Mitglid vum Gmairoot vu Sool gsii.,🔎
,,,Gemeindrat,TRUE,D Mitglider vom Gemeindrat (Exekutive) händ jede es beschtimmts Amt.,🔎
,,,Gmäirôt,TRUE,Usfüerendi Behörde esch de Gmäirôt.,🔎
,,,Stadtrot,FALSE,Dr Stadtrot bstoht us 44 Mitglider:,🔎
,,,Gemeinderoht,TRUE,"Balenga hat en Gemeinderoht ond en Schultes, dia Ortsdoil it, dia hend nur mehr en Ortschaftroht mit em Ortsvorsteher.",🔎
,,,Gmeinrot,TRUE,"Ìn dam Gebäi befìndet sìch s historischa Museum vu Milhüüsa, un do màcht aui dr Gmeinrot sina Versàmmlunga.",🔎
,,,Gmäindrot,TRUE,"Vo 1984 bis 1989 isch er im Gmäindrot z Zäinige ghockt, deno im Grosse Rot vom Kanton Aargau, won er unter anderem Mitglid vo dr Gschäftsprüefigskommission und vo dr Juschtizkommission gsii isch.",🔎
,,,Gmoidrôt,TRUE,"Em Johr 1994 hot’r da Gmoidrôt soweit brôcht, dass der seira Schual da Nama ""Carl-Laemmle-Gymnasium"" gäa hot.",🔎
,,,Gmaenderåd,TRUE,Dor OB hådd ao dor Vorsizz vom Gmaenderåd.,🔎
,,,Gmaireed,TRUE,vù dr Gmaireed ùn Ooberbùùrgermaischder vù dr Schdadchrais gweeld.,🔎
,,,Gmoendsroot,TRUE,Moischtens hot im Roothaus o dr Gmoendsroot sei Sitzong.,🔎
,,,Gmeindrot,TRUE,De Ingo Wellenreuther isch vo 1999 bis 2013 Mitglid vom Gmeindrot z Karlsrueh gsi.,🔎
,,,Gmeindsrot,TRUE,De Gmeindsrot bstoht us 48 gwehlte Mitglider.,🔎
,,,Gmaindsreti,FALSE,"Ihre erscht bolitisch Amt het si ab 1987 as Gmaindsreti z Romanel-sur-Morges ghaa, vu 1994 bis 1995 isch si Gmaindsbresidänti gsii.",🔎
4508,Hellikon,Hellikon,Heliken,FALSE,"D Pro Natura Aargau het gseit, bi de rätselhafte tüüffe Löcher, wo s bi Heliken im Bode chürzlech gää het, chönn me jetz mol ine Wonig vo de Härdmänndli abeluege!",🔎
,,,Hellike,FALSE,"Nochbergmeinde sin Roteflueh, Ormalinge, Buus und die aargauische Hellike und Wägestätte.",🔎
4509,Erster Mai,Dr Erst Mai,erschti Mai,TRUE,Dr erschti Mai isch dr internationali Fiirtag (in Düütschland: gsetzl.,🔎
,,,Erschte Mai,TRUE,No dr Maachtibernahm vu dr NSDAP isch dr Erschte Mai zum Nationalfyyrtig erklert wore.,🔎
,,,Dag vu dr Arbet,FALSE,"Am Dag vu dr Arbet 1994 isch dr Bodo Ramelow näb em Gregor Gysi, em Gerhard Jüttemann, dr Gabi Zimmer un em Heinrich Fink uf dr zäntrale Maifyyr vu dr PDS z Erfurt as Redner ufdrätte.",🔎
,,,Internationale Dag vu dr Arbet,FALSE,Mai as Internationale Dag vu dr Arbet gfyrt.,🔎
4510,Volt,Volt,kV,FALSE,Zuèsätzlich zuè dè Vokeerswäg gön au drei Hochschpannungstrassè vo dè Southern California Edison mit 500 kV Hochschpannung übber dè Gipfel.,🔎
,,,Kilovolt,FALSE,D' Regelspannige gühnd vu 10 bis 380 Kilovolt.,🔎
4511,Satellitenstaat,Satellitenstaat,Vasallestaat,FALSE,Dä Kaiser bruucht für sini Grossmachtpolitik en stabile Vasallestaat.,🔎
,,,Satellitestaat,TRUE,1807 isch dä franzöösischi Satellitestaat an Frankriich aagschlosse worde.,🔎
4512,Moostierchen,Mieschdierli,Bryozoa,FALSE,"Sessili Forme un sonigi, wu in Kolonie läbe, sin in wenige Gruppe vu dr Bilateria verdrätte, zem Byschpel bi Kamptozoa un Bryozoa.",🔎
,,,Moosdierli,TRUE,"Anderi Organismegruppe, wu Gstai bildet hän, sin Moosdierli (Bryozoa, verneschtleti oder fecherfermigi Dier, wu Kolinie bilde) un Forme vu dr Foraminifere, d Großforaminifere (vor allem ""Schwagerina"" un ""Fusulina"" us dr Ornig vu dr Fusulinida).",🔎
,,,Mierschdierli,TRUE,As letschte vu dr große Stämm vum Dierrych erschybne au d Mierschdierli (Bryozoa) un des scho in ere beachtlige Vilfalt.,🔎
4513,Rems-Murr-Kreis,Rems-Murr-Kreis,Rems-Murr-Chrais,TRUE,"Er gränzd im Noorde an dr Landchrais Haalbrunn, im Oschde an dr Rems-Murr-Chrais ùn im Siide an di chraisfrèi Schdad Stuagert ùn an dr Landchrais Beeblenga.",🔎
,,,Rems-Murr-Chreis,TRUE,Si isch no dr Chreisstadt Woeblinge di zwotgrescht Stadt vum Rems-Murr-Chreis un bildet zämme mit Woeblinge ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Rems-Murr-Krais,TRUE,"Bi dr Kommunalwahle 2014 isch si in dr Kraisdag vum Rems-Murr-Krais gwehlt wore, si isch dert Mitglid im Verwaltigs-, Schuel- un Kulturuusschuss.",🔎
,,,Rems-Murr-Kroes,TRUE,"Nochbergmoede send Kerne, Waistadt (boede Rems-Murr-Kroes), Balmerschweiler ond Esslenge (boede Landkroes Esslenge).",🔎
,,,Rems-Murr-Krois,TRUE,"""Region Mittlerer Neckar"") ghaise ùn ùmfasd dr Schdadkrais Schduegerd, dr Landkrois Beblenge, dr Landkrois Esslenge, dr Landkrois Geppinge, dr Landkrois Landkrois Ludwigsburg ùn dr Rems-Murr-Krois mid insgsamd 179 Schded ùn Gmaine.",🔎
,,,Rems-Murr-Graes,TRUE,"Dor Landgraes Essleng grenzd im Nordosda an dor Rems-Murr-Graes ond em Osda an dor Landgraes Gebbeng, im Sida an dor Landgraes Reidleng ond em Wäsda an dor Landgraes Bebleng.",🔎
4514,St. Anton (Wettingen),Sankt Anton (Weddige),Antonchile,FALSE,"Do dezue ghöred öppe s Wettiger Roothuus, d Bezirksschuel, di modärni Antonchile und der alt Schlachthof.",🔎
,,,Sankt Anton,FALSE,"D Chilegmeind isch aber in zwei Pfarreie ufteilt, wo jewils en eigeni Chile hend, die älteri Chile Sankt Sebastian und d Chile Sankt Anton.",🔎
4515,Semiten,Semite,semitische,FALSE,Sini Wurzle sin in verschidene semitische Alfabêt z finde.,🔎
,,,semitischs,FALSE,"D Fönizier si e semitischs Volk im Alterdum gsi, wo hauptsächlig z Fönizie im Gebiet vom hütige Libanon und Sürie an dr Kuste vom Middelmeer gläbt het.",🔎
4516,Chantische Sprache,Chantischi Sproch,Chantische,FALSE,Dört ghört's zämme mit em Mansische und em Chantische (wo di obugrische Sproche bilde) zum ugrische Sprochzwyg.,🔎
,,,Chantisch,FALSE,"Numme zwei Sproche ghöre zum obugrische, Mansisch/Wogulisch und Chantisch/Ostjakisch.",🔎
,,,Chantisch/Ostjakisch,FALSE,"Zu de ugrische Sproche ghöre Ungarisch, Chantisch/Ostjakisch und Mansisch/Wogulisch.",🔎
,,,chantische,FALSE,"E sproochligi Verwandtschaft bstoht zù de chantische, mansische, udmùrtische, mordwinische Sprooch, em Mari, em Komi ùn de ostseefinnische Sproochfamììlie.",🔎
4517,Faizabad (Afghanistan),Faizabad z Afghanistan,Faizabad,FALSE,Eschkaschem isch dr Strooss nooch 150 Kilometer vo Faizabad ewägg.,🔎
,,,Faisabad,FALSE,"D Stadt Faisabad isch dennzumol für iiri blaugrüene Lapislazuli-Eedelstäi berüemt gsi, wo aagääblig die finste Lapislazuli uf dr Wält gsi sige.",🔎
4518,Pädagogische Hochschule Karlsruhe,Pedagoogischi Hoochschuel Chaarlsrue,Kallsruu,FALSE,"Si isch aini vu de segs Pedagogische Hochschuele z Bade-Wirtteberg, di andere sin z Fryburg, z Kallsruu, z Haidelberch, z Ludisburg un z Gmend.",🔎
,,,Charlsrue,FALSE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
4519,Multiplikation,Multiplikation,multipliziert,FALSE,"Wil d Subtraktion nüt anders isch as en Addition mit em inverse Elimänt, cha e Subtraktion au in dr Form von ere Addition gschriibe wärde, wenn dr Subtrahend vorhär mit em Faktor −1 multipliziert wird: formula_14",🔎
,,,Multiplikazioone,FALSE,"Punkträchnig vor Strichrächnig isch e Konwenzioon in dr Rangfolg vo Operatore in dr Mathematik und säit, ass Multiplikazioone (do mit eme Mol-Punkt gschriibe) und Divisioone (do mit eme Doppelpunkt gschriibe) vor Addizioone und Subtrakzioone duuregfüert wärde.",🔎
,,,Multiplikazioon,TRUE,"Die ganze Zaale bilde e Ring in Bezuug uf d Addizioon und d Multiplikazioon, d. h. si chönne ooni Iischränkig addiert, subtrahiert und multipliziert wärde.",🔎
4520,Dehydratation (Medizin),Dehydratation (Medizin),Dehüdratazion,TRUE,"Au zur Feelernäärig ghöört d Dehüdratazion, wemm mä Flüssikäit verliert, wil mä nid gnueg drinkt.",🔎
,,,Dehüdratazioon,TRUE,Er het ufghöört ässe; und wäge dr Dehüdratazioon het er nüm chönne schlucke und mä het en bis zu sim Lääbensändi dur e Naasesonde ernäärt.,🔎
4521,Regensdorf,Rägischtoorf,Rägischdoorf,TRUE,Die äinzigi Stadt (im statistische Sinn) im Bezirk isch Rägischdoorf.,🔎
,,,Rägeschdorf,TRUE,Hüttike ligt am Fuess vom Altbärg an de Schtroos vo Würelos uf Rägeschdorf.,🔎
,,,Rägeschdorff,TRUE,"Dr gröösser Deil vom Furttal isch im Züribiet i de Bänn vo de Gmeinde Buchs, Tälike, Tänike, Hütike, Otelfinge, Bopelse und Rägeschdorff.",🔎
4522,Bilderverehrung,Bildervereerig,Bildervereerer,FALSE,"Er het dr Übernaame ""Ikonophilos"" überchoo, wil er zu de Bildervereerer ghöört het.",🔎
,,,ikonodul,FALSE,Aber nid wie die bäide isch er in religiööse Frooge ikonodul (bilderfründlich) iigstellt gsi (lueg Bilderstrit).,🔎
,,,Ikonodule,FALSE,"Allerdings si d Schrifte vo de bilderfindlige Autoore noch em Siig vo de Ikonodule vernichdet worde, sodass d Kwelle für die Zit fast usschliesslig us dr Perspektive vom Siiger gschriibe und dämentsprächend broblematisch si.",🔎
,,,Ikonoduli,FALSE,"Ikonoduli Chroniste häi em aber dr Ruef aaghängt, ass er e gnaadeloose Bilderstürmer gsi sig und e Hufe Mönch verfolgt und umbrocht häig.",🔎
,,,Bilderkult,FALSE,"I de Joore 753 und 754 isch z Hiereia s ikonoklastischi Konzil abghalte woore, wo de Bilderkult i de christliche Cherche verbotte het.",🔎
,,,ikonodule,FALSE,"Dr Kaiser Leo III. häig, so verzelle s weenigstens die ikonodule Chroniste, 726 dr sogenannti Bilderstrit aagfange, wo über 110 Joor lang gange isch und mee as äinisch zum Bürgerchrieg worde isch.",🔎
4523,Poppen & Ortmann,Poppen &amp; Ortmann,Poppen & Ortmann Druckerei und Verlag KG,FALSE,"Muetergsellschaft vu dem Verlag isch d BZ.medien GmbH & Co. KG, wu selber e Dochter vu dr Poppen & Ortmann Druckerei und Verlag KG isch.",🔎
,,,Poppen,FALSE,Dr Gött het syni Schauspiil z Fryburg bi Poppen un bi Fehsenfeld drucke loo.,🔎
4524,Schottland,Schottland,Schottlond,TRUE,"S isch nit klar, eb s nationali Domain fir Schottlond gäbe soll, oder eifach fir Syte uf Schottisch D Kampagne isch no de erfolgriiche Yfierung vun de .cat Domain vun de katalanischsprochige Gmeinschaft gmacht worre.",🔎
,,,schottisch,FALSE,"vo Ängland und Schottland) het mä dä änglische, schottische und irische Aahänger gsäit vo de Droonbretendente us em Huus Stuart, wo im Exil gläbt häi (vor allem vo 1688 bis 1766).",🔎
,,,schottischi,FALSE,"Er het usserdem schottischi Wurzle. Als Teenager het er mit sine Fründe (unter anderem mit em Sam Raimi (wo spöter vor allem für d Verfilmige vo Spiderman berüehmt worde isch) aagfange, Super-8-Film z drehe, und so isch sis Interesse a de Filmwelt gwachse.",🔎
,,,schottische,FALSE,Dr Bohnhof vun Jordanhill isch e Bohnhof z Jordanhill im schottische Glasgow.,🔎
,,,schottischen,FALSE,"Vo 1922 bis 1927 isch er ""Lecturer in German"" im schottischen Aberdeen gsy.",🔎
,,,Schottlànd,TRUE,Ìm Janner 1829 hàt d Margarethe Stockhausen mìt dr italianischa Sangera Angelica Catalani a Tournee ìn Schottlànd gmàcht.,🔎
,,,Schottische,FALSE,"Dodrus isch denn im Änglische ""Reginald,"" im Niiderdütsche ""Reinout"" und im Schottische ""Ranald"" oder ebe ""Ronald"" worde.",🔎
4525,"James Brydges, 1. Duke of Chandos","James Brydges, 1. Duke of Chandos",Earl of Carnarvon,FALSE,"Wo dr Händel zrugg z Groossbritannie gsi isch, isch er im Summer 1717 as Huuskomponist in d Dienst vom Earl of Carnarvon, wo spööter Duke of Chandos worden isch, dräte.",🔎
,,,Cannons,FALSE,"Im Händel sini Wärk, won er für d Herzogsresidänz z Cannons bi Edgware komponiert het, umfasse die zwölf ""Chandos Anthems"", die ersti Fassig vo ""Esther"" und die völlig nöiji änglischi Fassig vo ""Acis and Galatea"" (Teggst: John Gay).",🔎
4526,Autonome Region Sizilien,Autonomi Region Sizilie,Autonome Regioon Sizilie,TRUE,"D Provinz Agrigent (uf iteliänisch: ""Provincia di Agrigento"") isch e Provinz vo dr Autonome Regioon Sizilie im Süde vo Italie.",🔎
,,,sizilianisch,FALSE,De sizilianisch Vulkan Ätna isch ebefalls no dere Götti bnennt.,🔎
,,,Region Sizilie,FALSE,"Barcellona Pozzo di Gotto (sizilianisch: ""Bacciallona Pizzaottu"") isch e Gmeind i de Provinz Messina i de Region Sizilie in Italie mit Iiwohner (Stand ).",🔎
4527,Bahnhof Seebrugg,Baanhof Seebrugg,Museumsbaanhof Seebrugg,FALSE,"Sit etlichè Johr git s au è Köf II im Museumsbaanhof Seebrugg, wo si Voschuèbdiènschte i dè Gleisharfè vorichtet un bim Baanhofsfèscht, wo all Johr stattfindèt, für Publikumsfaartè bruucht wörd.",🔎
,,,Bhf. Seebrugg,FALSE,"of"">Abschtellbaanhööf (z. B. d Gleisharfè vum Bhf. Seebrugg a dè Dreiseèbaan) un <",🔎
4528,Seewis im Prättigau,Seewis im Prättigau,Seewis,FALSE,"Bis var churzem heds – va undä ufä uufgäzellt – diä Gmäindä ggään: Seewis, Valzäinä, Grüsch, Fanòòs, Schiärsch, Furnä, Jenaz, Fiderisch, Luzäi, Santantöniä, Chüblisch, Guntersch, Saas und Chlooschtersch.",🔎
,,,Seewiser,FALSE,"Dass är as Maiefälder im Seewiser und Schierscher Diälekt gschribä hed, chönnti da draa liggä, dass imschä Frau Ursula Hitz va Seewis gsin ischt und äär dött ghuuset hed und dass imschä Mamä ä Schierschäri gsin ischt – und är dr dürtwilä viil bim Naani z Schiersch gsin ischt.",🔎
4529,Gomaringen,Gõmreng,Gomarenga,TRUE,1837 wuud dr Schwab Pfarrer z Gomarenga bei Diibenga am Fuaß vo dr Schwäbischa Alb.,🔎
,,,Gomreng,TRUE,"Dußleng hådd sich mit de Nåchborgmaendena Gomreng ond Naera zom Gmaendevorwaldongsvorband Stoelach-Wiesaz (""Steinlach-Wiesaz"") mit Sitz z´ Gomreng zsẽmagschlossa.",🔎
,,,Gõmrenga,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Messenga (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Naera, Gõmrenga (Landchreis Dibenga), Reitlenga, Sõnnabihl (bodi Landchreis Reitlenga, Burrladenga, Hächenga (bodi Zollerealbchreis), Bodlshausa un Ofderdenga (bodi Landchreis Dibenga).",🔎
4530,Europäischer Aal,Ool,Aal,FALSE,"Dr Rhyfall chönd d Fisch ufwärts nit überwinde, usser dr Aal.",🔎
,,,Ööl,FALSE,"Er fresst nöd nu Fisch, wie Ööl, Schleie, Schwööl oder Charpfe sondern mag au Chrepsli, Frösche, Würmer, chliini Wasservögel und mengisch schnappt er sich au e Muus.",🔎
4531,Balingen,Balenga,Balenge,TRUE,"D Spange vo Balenge trait en Inschrift wo schwer z lesen isch: ᚨᛊᚢᛉᛞᚾᛚᛟᚨᛗᛁᛚᚢᚲ (""axxz dnlo amiluk"".",🔎
,,,Balenger,FALSE,"Dr Roland Groner het in sim Buech ""Gschriebå wiå gschwätzt"" näb ere Wortsammlung im zweete Deil aü e üüsfierligi Grammatik vum schwebische Dialäkt im Balenger Rüüm zämegstellt.",🔎
,,,Baalinge,TRUE,Er isch uf d Latynschuel z Baalinge und s Gymnasium z Maulbronn und het denn z Tüübinge Rächt und Theology studiert.,🔎
,,,Balingè,TRUE,"Villmee isch au dè Bau vo sellèm Deilschtugg èn Reschtè von èm anderè Ysèbaabaubrojèkt: Württèbärg hèt Preußè vodraaglich zuègsicherèt, è Ysèbaaschtreggi vo Tybingè übber diè hohèzollerisch-preußischè Hechingè, Balingè un Ebingè is hohèzollerische Sigmaringè z bauè.",🔎
,,,Balinge,TRUE,"D Gmeind Bahlinge am Kaiserstüehl ghert züem Landgreis Emmedinge (Bade-Wirtteberg, Dytschland) De Ort isch nit z'verwexle mit dr Greisstadt Balinge im Zollrealbgreis.",🔎
,,,Balinga,TRUE,Heslwanga isch a Stadtdoil vo Balinga im Zollrealbkrois z Bade-Wirtteberg.,🔎
4532,Schweizer Radio DRS,Schwizer Radio,Schwiizer Radio,TRUE,"Es bildet, zsämme mit em Schwiizer Radio, sit em 1.",🔎
,,,Schwizer radio DRS,FALSE,"Vo 1969 bis 1974 isch dr Kelterborn Schefredakter vo dr ""Schweizerischen Musikzeitung"" gsi und vo 1974 bis 1980 het er d Hauptabdäilig Muusig vom Schwizer radio DRS gläitet.",🔎
,,,Radio DRS,FALSE,"Är het näbe vier Roman au Rundfunkbyydreg verfasst, tem Byschpel vu 1994 bis 2000 s ""Wort zum neuen Tag"" fir Radio DRS.",🔎
,,,Radio Züri,FALSE,Im Joor 1969 het er d Laitig vu dr Unterhaltigsabdailig bi Radio Züri in dr SRG ibernuu.,🔎
,,,Schwiizer Radio DRS,FALSE,Noch eme Abstächer in d Wärbig isch dr Gmür bis 1964 bim Radio Züri (em hütige Schwiizer Radio DRS) für s Ressort Underhaltig zueständig gsi.,🔎
,,,Schwyzer Radio DRS,FALSE,"Är het Verlagschaufmann glehrt un het anne 1970 sy Arbet as Redakteur un Moderator vu dr Sändig ""Regionaljournal Zentralschweiz"" bim Schwyzer Radio DRS aagfange.",🔎
,,,Schwizer Radio DRS,FALSE,Oobedrii het er langi Zyt für e Näbelspalter gschafft und im Alter no em Schwizer Radio DRS Kurzbyträg gliiferet.,🔎
4533,Glarner Alpen,D Glarner Alpe,Glarner Alpe,TRUE,Im Kantuu Glaris gits grossi Höhenunderschid: Vum flache Talbode uf 414 Meter Höchi stygt das Gländ bis uf über 3600 Meter i de Glarner Alpe.,🔎
,,,Glarneralpe,TRUE,"Und zoberscht obe hesch e herrlichi Uussicht uf de Walesee, de Zörisee, d Glarneralpe und natürli uf de Säntis im Alpstei.",🔎
4534,Hohenfels (bei Stockach),Hauefels,Hoèfels,FALSE,"Inzwùschè hèn d Krenkinger kein Chlutter mee cha, un hèn sellèwäg d Krenkinger Hèrrschaft im Johr 1361 a diè im Linzgau aasässigè Hèrrè vu Hoèfels voscherblèt, welli si 1410 a diè us èm Zürigau stammendè Edlè vo Rumlang vokauft hèn.",🔎
,,,Hohenfels,FALSE,"Nochbergmain sin Hohenfels im Sidoschte, Stocke im Side, Eigeltingen im Sidweschte, Emmingen-Liptingen im Nordweschte, Neuhausen ob Eck im Norde un Sauldorf im Nordoschte.",🔎
4535,Gemeinden des Kantons Thurgau,Gmainde vom Kanton Thurgau,Gmeinde vom Kanton Thurgau,FALSE,"Sit 2011 gids im Thurgau füüf Bezirk, dr Name vom Bezirk isch au dr Name vom Hauptort: ""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Thurgau Kanton Tessin.",🔎
,,,Gmeinde im Thurgau,FALSE,"""Lueg au: Gmeinde im Thurgau"" Wirtschaft.",🔎
4536,Sprengstoff,Sprängstoff,Schprengschtoff,TRUE,"Det hot er Chemie schtudiert, und sit 1862 versuecht s Nitroglyzerin als Schprengschtoff in d Technik iizführe.",🔎
,,,Sprèngschtoff,TRUE,"Mit dè Wachsè vo dè Städt, dè induschtrièllè Vofüègbarkeit vo Sprèngschtoff un dè Änderig vo dè Chriègstagtik zugunschtè von èrè höchèrè Mobilidät hèn sich söttigi tagtischi Vordeil allerdings voflüchtigt.",🔎
4537,Schwäbisch Gmünd,Gmend,Gmnd,FALSE,"Juli 1945 z Gmnd, am 15.",🔎
,,,Gminder,FALSE,Briegl geldád vor ellem als regionale Keschdlichkait vo dor Gminder.,🔎
,,,Schwäbisch Gmendd,FALSE,1992 hot älles ogfanga mit Ufftritt en Schwäbisch Gmendd.,🔎
,,,Gmender,FALSE,B. Briegl send a Gmender Spezialidät.,🔎
,,,Gmẽẽd,TRUE,D Gschäfdsschdel vùm Regionalverband isch z Gmẽẽd.,🔎
,,,Schwäbisch Gmend,FALSE,A Zeitlang hot-se au an Lehrufdrag an dr Fachhochschual fir Geschdaldong en Schwäbisch Gmend ghet.,🔎
4538,Hamburg,Hamburg,Hamborch,TRUE,"Noch em Abitur an dr Kooperative Gsamtschuel (KGS) Leeste anne 1983 het si z Hamborch e Semeschter Tanzpedagogik studiert, derno isch si vu 1984 bis 1986 uf d Hochschuel fir Musik un Theater Hannover gange un vu 1986 bis 1987 uf d Otto-Falckenberg-Schuel z Minga.",🔎
,,,Hamburg-Finkenwerder,FALSE,D Ändmontasch vum Fluugzyyg findet im franzesische Toulouse un d Kabinenuusrischtig im dytsche Hamburg-Finkenwerder statt.,🔎
,,,Hamburger,FALSE,"Mit em Hamburger Komponischt Johannes Brahms, wo bis zu sinere Abreis uf Wien ane 1872 au vil uf Heide, d Stadt vo sine eigene Vorfahre, cho isch, isch der Groth befründet gsi; im Huus Groth het men em Brahms sini Lieder sälber immer gärn gsunge, wi der Groth em Komponischt ane 1872 gschribe het Mit sine Mundartschrifte isch es em Groth trum ggange, z zeige ass es e plattdüütschi Literatur git, wo glychwärtig wie die hochdüütschi isch – grad eso wieners us em Südweschtdüütsche für die alemannischi Sprooch vom Johann Peter Hebel sine Gedicht gwüsst het.",🔎
,,,Hamburch,TRUE,z Hamburch oft un bi dè Pariser Métro Gebruuch gmacht.,🔎
4539,Politische Gemeinde,Politischi Gmeind,Gmaind,FALSE,"En Iiwohner ischt a Bewohnär von ara Gmaind oder amana Land, wo da gmäldet und i da Iiwohnermäldedatei mit sina Data itrait ischt.",🔎
,,,Ywohnermeind,FALSE,"Stude (amtlech ""Studen"") isch e Ywohnermeind im Verwautigschreis Seeland im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,politeschi Gmainda,FALSE,  Dr Kanton Graubünda hät 101 politeschi Gmainda.,🔎
,,,politischi Gmeinde,TRUE,"Da sind eemaligi politischi Gmeinde, wo fusioniert sind, Ortsteil, Zivilgmeindene, Wiiler und Ortschafte, wo scho immer zun ere andere politische Gmeind ghört händ.",🔎
,,,pilitischa Gmaind,TRUE,"Scheid (rätoroman. ""Sched"") isch a Dorf i da pilitischa Gmaind Domläschg, wo zum Krais Domleschg (bis Ändi 2017) bzw.",🔎
,,,Iiwohnergmein,FALSE,Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner.,🔎
,,,politischi Gmai,TRUE,Urdorf isch e politischi Gmai im Bezirk Dietike vùm Kanton Züri in der Schwyz.,🔎
,,,Iwonergmaind,FALSE,"Chanderstäg (amtlich ""Kandersteg"") isch e Iwonergmaind im Verwaltigskrais Frutige-Nidersimmetal im Berner Oberland.",🔎
,,,Politischi Gmäinde,FALSE,"De Kanton Züri isch i die zwölf Bezirk uuftäilt, mit de Näme vo de wichtigschte Gmäinde: Politischi Gmäinde häts im Kantoon nach den Ygmäindige z Züri (1893 und 1934) und z Wintertuur (1922) langi Zyt 171 ghaa.",🔎
,,,Ggmäind,FALSE,"Oberlungkhofe, oder au nor Lungkhofe (amtlich ""Oberlunkhofen""), ischt es Pfaardorf ond e Ggmäind im Chälleramt im Kanton Aargau.",🔎
,,,Iiwònergmaand,FALSE,"Halau (amtlich ""Hallau"", bis 1934 ""Unterhallau"") ischt è Iiwònergmaand im Bezirk Underchläggi im Kantòn Schafuuse, Schwiiz.",🔎
,,,Munizipalgmeind,FALSE,Troistorrents (fp. [a tʀetɔʀɛ̃]) isch e Munizipalgmeind im Kanton Wallis in de Schwiiz.,🔎
,,,politisch Gmeind,TRUE,Jänner 2019 isch di politisch Gmeind Golate ufghobe u zu Chaunech iigmeindet worde.,🔎
,,,Politische Gmeind,TRUE,"Münchringe (amtlech ""Münchringen"") isch es Dorf ir Politische Gmeind Jegischtoorf im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Ywohnermiind,FALSE,"Frutige (amtlech ""Frutigen"") isch e Ywohnermiind im Verwaltigschreis Frutige-Nidersimmetal im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Iiwonerpmaand,FALSE,"Wilchinge (amtlich ""Wilchingen"") isch e Iiwonerpmaand im Bezirk Underchläggi im Kanton Schafuuse, Schwiiz.",🔎
,,,politischi Gmoand,TRUE,"Tippilzou (hochtütsch: ""Diepoldsau"") ischt a politischi Gmoand im Sangaller Rhintl.",🔎
,,,Iiwohnergmäinde,FALSE,"De Bezirk hät 15 Iiwohnergmäinde, isch 130,01 km² grooss und hät 35'041 Iiwohner (Ändi 2020).",🔎
,,,Ywonergmeind,FALSE,"Ittige (amtlech ""Ittigen"") isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,politischi,FALSE,Hüffig sin ökonomischi und politischi Gründ viil wichtigèr.,🔎
,,,Iiwonergmäind,FALSE,"  Töttige (amtlich ""Döttingen"") isch en Iiwonergmäind im Norde vom Kanton Aargau.",🔎
,,,Yywoonergmeind,FALSE,"Wolb(e)rg, Wolbeg, Waldeburg oder Waldebuug (hochdytsch ""Waldenburg"") isch e Yywoonergmeind und Hauptort vom glyychnaamige Bezirk im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,politische Gmeinde,FALSE,"Sider sind die einzelne politische Gmeinde vom Kanton diräkt de Kantonsbehörde understellt; ihri algemeine Aglägeheite wärde vom kantonale Gmeindampt im Finanzdepartemänt vom Kanton Nöieburg überwacht und die bsundere, öppe was der Wald und d Arealentwicklig agoot, vo de Dienschte i den andere Departemänt.",🔎
,,,Ywonerpmaand,FALSE,"Er isch bis Endi 2012 e Ywonerpmaand im Bezirk Oberchläggi im Kanton Schafuuse, Schwyz, gsi.",🔎
,,,politischi Gmeend,TRUE,Schlatt-Hasle ischt e politischi Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiz.,🔎
,,,Munizipalgmaind,FALSE,Es händ sich dozmol d Munizipalgmaind Hüttlinge und die vier Ortsgmainde Eschikofe (BFS-Nr.,🔎
,,,politischi Gmaind,TRUE,"Dass a Ortschaft a aigeni Poschtlaitzahl hät, bedütet also nöd, dass es sich umana sälbschtschtändegi politischi Gmaind handlet.",🔎
,,,Ywonermiind,FALSE,"Baatebärg (amtlech ""Beatenberg"") isch e Ywonermiind im Verwaltigskreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Ywoonergmeind,FALSE,"Murgede (amtlich ""Murgenthal"") isch e Ywoonergmeind im Bezirk Zofige im Kanton Aargau.",🔎
,,,Iiwohnergmäänd,FALSE,"Im Büeler (amtlech ""Bühler"") isch e Iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Mittelland).",🔎
,,,politische Gmeind,TRUE,"Im Kanton Appezell Innerrhode sind d Bezirk öppis ganz anders, nämli di underschti Verwaltigseinheit; en Bezirk isch deet s Äquivalent zunere politische Gmeind.",🔎
,,,Ywonergmeend,FALSE,"Rüschegg isch e Ywonergmeend im Verwautigschrees Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Gmai,FALSE,"Airolo (lombardisch ""Airö(u)/Aire(u)"" [ajˈrøː/ajˈrøw/ajˈreː/ajˈrew], dytsch ""Eriels"" oder ""Jerels"", ) isch e Gmai im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,politischu Gemeind,TRUE,"Bratsch (walliserditsch: ""Bratsch"") isch es Dorf und Teil vo der politischu Gemeind Gampel-Bratsch im Bezirk Leuk im ditschsprachigu Teil vom Kanton Wallis iner Schwiiz.",🔎
,,,politischi Gmainde,TRUE,De Kantoo Sanggale hät 77 politischi Gmainde (Stand Mitti 2015).,🔎
,,,politische Gmaind,TRUE,Gantertschwil (IPA: []) isch es Dorf i de politische Gmaind Bötschwil-Gantertschwil im Toggeborg i de Schwiz.,🔎
,,,politischi Gmäinde,FALSE,Januar 2018 genau 166 politischi Gmäinde (vo 1934 bis 2013 sinds umveränderet 172 gsii).,🔎
,,,politischi Gmänd,TRUE,"I de Rüüti (amtlich ""Reute"") isch e politischi Gmänd im Voderland vom Kanton Appezäll Usseroode i de Schwiz.",🔎
,,,Munizipalgmei,FALSE,"Vischp (mu seit ""Fischp"" [fɪʃp]; amtlich schribt mu ""Visp;"" frz. ""Viège"") isch en Munizipalgmei im Bizirk Vìschp im Kanton Wallis, Schwiz.",🔎
,,,Eywohnergmäind,FALSE,"  Ängelbäärg (amtlich ""Engelberg"") isch ä Eywohnergmäind im Kanton Obwaldä i dr Schweyz.",🔎
,,,Gméind,FALSE,Schlossrued (uusgschbroche []) ische Gméind im Bezirk Chom im Schwiizer Kanton Aargou.,🔎
,,,politaschi Gmaind,TRUE,"Tomils isch a ehmolagi politaschi Gmaind, wo zum Krais Domläschg im Bezirk Hinderrhy vom Kanton Graubünde ghört hät.",🔎
,,,Iiwohnergmaand,FALSE,"De Kanton Schafuuse hät 26 politischi Gmaande, wo me Iiwohnergmaand saat:",🔎
,,,bolitische Gmäinde,FALSE,"Si isch noch bolitische Gmäinde sortiert; es het din 70 Äinzelbaute, 32 Sammlige und drei archeologischi Fundstelle.",🔎
,,,politischi Gmaand,TRUE,Aaltstetta isch e Stadt und e politischi Gmaand im Waalkrais Rintl vom Kanton San Galle.,🔎
,,,Ywonermeind,FALSE,"Meichiuche isch e Ywonermeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,politischi Kmeind,TRUE,Häggeschwil isch ä politischi Kmeind im Kanton St. Galle.,🔎
,,,politeschi Gmäänd,TRUE,"Rüte) ischt emool e politeschi Gmäänd (offiziöll as ""Bezirk"" bezächnet) im Kanton Appezöll Inneroode gsee.",🔎
,,,politische Gmäind,TRUE,"Chyburg, alt Chibèèrg (amtlich ""Kyburg""), isch es Doorf i de politische Gmäind Ilau-Efrèètike im Bezirk Pfäffike vom Schwizer Kanton Züri.",🔎
,,,politeschi Gmeend,TRUE,  Schwendi ischt emol politeschi Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode gsee.,🔎
,,,politischi Gemeind,TRUE,Dezember 2008 en politischi Gemeind vom Bezirk Östlich Raron im ditschsprachigu Teil vom Kanton Wallis iner Schwiz gsi.,🔎
,,,Iiwohnergmeind,FALSE,"Bettlach) isch isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Lääbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Ywoonergmäind,FALSE,"Zoorzi (au ""Zuurzi"" und ""Zùùrzi"" gschribe, amtlich hoochtüütsch ""Zurzach"") isch en Ywoonergmäind im Kanton Aargau.",🔎
,,,politeschi Gmeind,TRUE,"Oute (amtlich ""Olten"") esch e Schtadt ond e politeschi Gmeind im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Gmaine,FALSE,"Dr Staat Gambia isch in fimf ""Regione"" un zwoo Gmaine (), d Stadt Banjul un d Gmai Kanifing, unterdailt.",🔎
,,,Ywohnergmeinde,FALSE,Me seit dene Ywohnergmeinde.,🔎
,,,politeschi Gmiin,TRUE,"Belmont-Broye isch e politeschi Gmiin im Broyebezirk, wa zum Kanton Fryburg ir Schwiz ghert.",🔎
,,,iiwohnergmäänd,FALSE,"  Gääss (amtlech ""Gais"") isch e iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Mittelland).",🔎
,,,politischi Gmiin,TRUE,"""Gurmels"") isch a Teil vam Schwyzer Kanton Fryburg, gnau gsiit isch Gurmus a politischi Gmiin im Seebezirk ( ""District du Lac""), im Gebiet va Dütschfryburg.",🔎
,,,Ywohnergmeind,FALSE,"Länzbrg (offiziell: ""Lenzburg,"" oder umgangssprochlech ""Leibere"") isch e Stadt und e Ywohnergmeind zmitts im Kanton Aargau.",🔎
,,,politischa Gmaind,TRUE,"Almens (rätoromanisch Almen) isch a Dorf i da politischa Gmaind Domleschg, wo i de Region Viamala vom Kanton Graubünde ligt.",🔎
,,,Munizipaalgmäinde,FALSE,"D Stadt isch de Sitz vom Statthalter vom helvetische Kanton Züri woorde, wo i de Gmäinde die modèrne Munizipaalgmäinde ygfüert hät.",🔎
,,,polítischi Gmaind,TRUE,Tuendorff oder Tuendereff isch e polítischi Gmaind im Bezírk Frauefäld im Schwiizer Kanton Turgau.,🔎
,,,gmeind,FALSE,  Bocholtz (Bóches) isch es dorf im südöschtliche teil vom limburgische hügelland und isch teil vor gmeind Simpelveld in de Niderlande.,🔎
,,,Yywoonergmäinde,FALSE,"Dr Kanton Basel-Stadt umfasst drei politischi Gmäinde, wo Yywoonergmäinde gnennt wärde (Stand Februar 2005): Gschicht.",🔎
,,,Ywonergmiind,FALSE,"Unterseen isch e Ywonergmiind im Verwaltigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,politeschi Gmäind,TRUE,"  Taal ischt e politeschi Gmäind am Nordendi vom Sanggaller Rhintl, zwüsche Rorschach und Sammergreete, am Delta vom alte Rhi am Bodäsee.",🔎
,,,Gmei,FALSE,"Dä Kaufvertrag, wo im Original im Nationalarchiv z'Paris verwahrt isch, wird als Geburtsurkunde vo dr Gmei Rümmige betrachtet, wil jeglichi frueneri Ufzeichnige und auch Bodefünd, wo uf e frueneri B'siedlig hindüte chönnte, fehle.",🔎
,,,politeschi Gmaand,TRUE,Bis Ändi 2018 isch Oberstamme en aagni politeschi Gmaand gsii.,🔎
,,,iiwohnergmeind,FALSE,"  Horb (amtlech ""Horw"") isch en iiwohnergmeind im wahlchreis Lozärn-Land im kanton Lozärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,politische Gemeinde,FALSE,"""Grenchen"", frz. ""Granges"") isch e politische Gemeinde und Hauptort vom Bezirk Läbere im Kanton Solothurn ir Schwiiz.",🔎
,,,Ywohnergmììnd,FALSE,"Briens (amtlech ""Brienz"") isch e Ywohnergmììnd im Verwaltigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Gmainda,FALSE,"Wils nöd in allna Kantön Städt hät, sait mr juristisch «Hauptort» zo da Gmainda oder Ortschafta (vgl.",🔎
,,,politaschi Gmõand,TRUE,Oberriet ischt a politaschi Gmõand im Waalkrais Rhintl vom Kantõa San Galla.,🔎
,,,Iiwohnergmäin,FALSE,"Bräitebach (amtlich ""Breitenbach"") isch e Iiwohnergmäin im Bezirk Tierstäi im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,politischa Gmoand,TRUE,Muntlaga ischt a Doarf ir politischa Gmoand Oberriet im Waalkrais Rhintl vom Kantoa Sanggalle.,🔎
,,,politische Gmäinde,TRUE,"Dr Wakkerbriis isch e Briis, wo dr Schwizer Häimetschutz (SHS) politische Gmäinde in dr Schwiz git für e bischbilhafte Ortsbildschutz.",🔎
,,,Munizipaalgmei,FALSE,"Sankt Petersburg isch en Munizipaalgmei im Bizirk Entremont im Kanton Wallis, Schwiz.",🔎
,,,Municipalggmaind,FALSE,"Di hütig Ggmaind Tuendorff isch 1995 éntschtande duur t Verainigung vu den Óórtsggmainde Tuendorff und Lueschtereff, wó schó vóheer i de Municipalggmaind Tuendorff zämeggfasst gsy sind, mit der Óórtsggmaind Wétzike, wó vu 1803 bis 1994 zur Municipalggmaind Lommis gghöört hät.",🔎
,,,Yywohnergmai,FALSE,"entstande dur d Fusion vu dr Derfer Brot-Dessus (wo vorhär zue Brot-Dessous im Val de Travers unde ghert hät) un Plamboz, wu anne 1875 as Yywohnergmai un 1888 as Gietergmai zämmegschlosse wore sin.",🔎
,,,politisch Gmäind,TRUE,1893 isch di politisch Gmäind Ängi i d Stadt Züri ygmäindet woorde.,🔎
,,,Iwonermeind,FALSE,"Zufike (amtlich ""Zufikon"") isch e Iwonermeind im Bezirk Brämgarte im Schwiizer Kanton Aargau.",🔎
,,,bolitischi Gmai,FALSE,Aire-la-Ville (frankoprovenzalisch []) isch e bolitischi Gmai im Kanton Gämf in dr Schwyz.,🔎
,,,politischi Gmäind,TRUE,"Horge (amtlich ""Horgen"") isch e politischi Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Horge im Kanton Züri, Schwiiz.",🔎
,,,Munizipalgemeind,FALSE,Dezember 2016 en Munizipalgemeind vom Bezirk Goms im ditschsprachigu Teil vom Schwizer Kanton Wallis gsi.,🔎
,,,politeschi Gmeine,FALSE,"De Kanton Soledurn hät 109 politeschi Gmeine, wo ""Iiwohnergmeine"" gnennt wärde (Stand: 1.",🔎
,,,Gmeindä,FALSE,"Ufm Mutschälle ligät viär Gmeindä: Berikä, Ruädischtettä-Friedlisbërg, Widä und Obärwil-Liäli.",🔎
,,,Iiwonermeind,FALSE,"Nederroodlef, bi Usswärtige Nederroordorf, amtlich ""Niederrohrdorf"", esch es Dorf ond e Iiwonermeind im Aargau.",🔎
,,,bolitischi Gmeind,TRUE,"  Riinech (BL) (hochdütsch ""Reinach"") (in Basel bekannt als ""Ryynach"") isch e bolitischi Gmeind im Bezirk Arlese vom Kanton Basel-Landschaft in der Schwiiz.",🔎
,,,politische Gmai,TRUE,"Camorino (lombardisch ""Camorin"") isch e Dorf in dr politische Gmai Bellinzona im Kanton Tessin in dr Schwyz.",🔎
,,,Iiwoonergmeinde,FALSE,"De Kanton Basel-Landschaft hett 86 politischi Gmeinde, wo me Iiwoonergmeinde nennt.",🔎
,,,politeschi Gmeinde,FALSE,I der Schwiiz händ vil politeschi Gmeinde es baar Ortschafte.,🔎
,,,Ywohnergemeind,FALSE,Aarbärg isch äs chlisäs Stedtli u ä Ywohnergemeind im Seeland.,🔎
,,,politeschi Gmaind,TRUE,Flowil () isch ä politeschi Gmaind zwüsched Sanggale und Wil im Kanton Sanggale i de Schwiz.,🔎
,,,politischi Gmei,TRUE,"""Claruna"") isch e politischi Gmei und de Hauptort vom Kantu Glaris.",🔎
,,,Gmäinde,FALSE,"S Äierlääse isch e Bruuch in verschidene Gmäinde in dr Nordwestschwiz, aber au in andere Gegende wie im Oberriet im Sanggaller Rhiidaal isch s bekannt.",🔎
,,,politischi Gmeind,TRUE,"Inderlache (amtlech ""Interlaken"", bis 1891 ""Aarmühle"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Inderlache-Oberhasli im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Iiwohnergmeinde,FALSE,"De Kanton Aargau het 210 Iiwohnergmeinde, wo noch dr Kantonsverfassig als Iiwohnergmeinde organisiert sind.",🔎
,,,Gmiin,FALSE,"  Zumhouz FR isch a chliina Ort i der Gmiin Plaffeie, u as isch bis 2016 e ehemaligi Gmiin im obere Seisebezirk gsii.",🔎
,,,politeschi Gmëënde,FALSE,De Kantoo Appezäll Osseroode het 20 politeschi Gmëënde.,🔎
,,,politischä Gmäind,TRUE,Froidwyl (amtlichi Schrybwys: Freudwil) isch ä ehemaligi Zivilgmäind und äs Quartiär vo dä politischä Gmäind Uschtär im glychnamigä Bezirk.,🔎
,,,politischi Gmiine,FALSE,Im Kanton Frybùrg gits 133 politischi Gmiine (Stand: Jenner 2020).,🔎
,,,Iiwoonergmäind,FALSE,D Geböid si 1942 und 1968 in d Hand vo dr Iiwoonergmäind vo dr Stadt Basel choo.,🔎
,,,Gemeind,FALSE,D Lonza Arena isch en Ischsporthalla iner Schweizer Gemeind Visp im Kanton Wallis.,🔎
,,,Politischi Gmeinde,FALSE,Zum Bezirk ghöred 15 Politischi Gmeinde.,🔎
,,,politeschi Gmoand,TRUE,Aichbärg isch a politeschi Gmoand im Kantoa San Galla.,🔎
,,,bolitischi Gmaand,TRUE,Bis Endi 2004 isch es e selbschtändigi bolitischi Gmaand gsii.,🔎
,,,Iiwonergmeind,FALSE,Fislischbach isch e Iiwonergmeind im Bezirk Bade im Schwiizer Kanton Aargau.,🔎
,,,politische Gmainde,TRUE,"April 2013 entstande, will di politische Gmainde Bogno, Certara, Cimadera und Valcolla mit de Gmaind Lugano fusioniert händ.",🔎
,,,politische Gmeend,TRUE,"""Gonten"") ischt e politische Gmeend (me sääd offiziöll Bezirk) im Kantoo Appezöll Inneroode i de Ostschwiz.",🔎
,,,politischi Gmeyn,TRUE,"Zäu (amtlech ""Zell"") esch e politischi Gmeyn em Wahlchreis Wilisou vom Kanton Lozärn i de Schwyyz.",🔎
,,,Gmäind,FALSE,"Pfäfike (hoochtütsch ""Pfäffikon"") isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.",🔎
,,,Gmainde,FALSE,"Im Schwizer Kanton Appezöll Inneroode sind d Bezirk identisch mit de Gmainde und im Kanton Tessin sind d Bezirk no i Chrais undertailt, im Kanton Graubünde sinds da au gsii, aber wäg de Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worde.",🔎
,,,Gmeinde,FALSE,Folgendi Städt un Gmeinde grenze an d Stadt Friburg im Brisgau.,🔎
,,,Iiwohnergmain,FALSE,"Hufstette-Flüe (amtlich ""Hofstetten-Flüh"", bis 1985 ""Hofstetten SO"") isch e Iiwohnergmain im Bezirk Dorneck im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Politischi Gmaind,TRUE,"Serravalle isch e Politischi Gmaind im Chrais (Circolo) Malvaglia, im Bezirk Blenio vom Kanton Tessin i de Schwiz.",🔎
,,,Yywohnergmeind,FALSE,Péry-La Heutte isch e Yywohnergmeind im Verwautigs-Chreis Bärner Jura vom Kanton Bärn ir Schwyz.,🔎
,,,bolitische Gmai,TRUE,"Brenles (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf in dr bolitische Gmai Lucens im Bezirk Broye-Vully im Kanton Waadt, Schwyz.",🔎
,,,Iwonergmeind,FALSE,"  Buechegg isch e Iwonergmeind im Bezirk Buecheggbärg vom Kanton Soledurn, Schwiz.",🔎
,,,Iiwohnegmeinde,FALSE,"De Bezirk het 18 Iiwohnegmeinde (Aafang 2010), isch 156,73 km² gross un het 31'601 Iiwohner (End 2016).",🔎
,,,Gmiine,FALSE,Zùm Seisebezirk gköre 17 Gmiine:,🔎
4540,Wappenscheiben des Klosters Wettingen,Wappeschiibe im Chrüüzgang vom Chloschter Wettige,Glasschyyben im Chrüüzgang,FALSE,"Under em Abt Peter isch zu der wärtvolle groosse Gruppe vo farbig gmoolete Glasschyyben im Chrüüzgang no en schööni Reihe vo nöie Wappeschybe derzue choo; der Abt het die Gleser, wo vo Gönner derfür s Gält gää worden isch, bim Glasmooler Christoph Brandenberg vo Zug lo mache.",🔎
,,,Wappeschiibe im Chrüzgang,FALSE,D Wappeschiibe im Chrüzgang sind zwüsche 1873 und 1881 reschtauriert worde.,🔎
,,,Sammlig vo 137 Wappeschiibe,FALSE,Im Chrüzgang findt sich e Sammlig vo 137 Wappeschiibe.,🔎
,,,Wappeschiibe im Chrüzgang vom Chloschter Wettige,TRUE,Me cha di alti Chloschterchile und de Chrüüzgang mit de farbige Wappeschiibe aluege (lueg bi Wappeschiibe im Chrüzgang vom Chloschter Wettige).,🔎
4541,Oberbau (Eisenbahn),Obberbau vo dè Ysebaan,Trasse,FALSE,"Wil s Trasse vo de Baan nöd immer gliich stail isch, sondern näb de staile au no fasch flachi Abschnitt hät, isch för die Baan e neui Technik entwickled worde, wo die Naigigsunderschiid för de Faargascht tuet uusgliiche.",🔎
,,,Obberbau,FALSE,"Bi dè Vorbereitig uff d Integration i s Ringzug-Sischteem hèt mò dè marode Obberbau vo dè Aitrachdalbaan komplètt sanyrt, bsunders s Schotterbett un d Schwellè.",🔎
,,,Schotterobberbau,FALSE,"Stopfè isch e Methodè, wo bim Bau un i dè Inschtandhaltung vo Gleis mit Schotterobberbau aagwendèt wird zum vertikali Unebbèheitè i dè Höchi un horizontali Voschièbungè längs un rächts/links i dè Gleislaag durch Aahebbè un/odder Voschièbè vum Gleis, Weichè un Chrützungè durch Unterfüèttèrè vo dè Baanschwällè mit Schotter z besitigè.",🔎
4542,Ludwig der Deutsche,Ludwig II. dr Dütsch,Ludwig de Dütschi,FALSE,"869 gstorben isch, het sich dem syn Unkel, de Karl de Kahli, wo über s Westfrankerych gherrscht het, und de Ludwig de Dütschi, wo über s Ostfrankenrych gherrscht het, de Teil vom Lothar z Burgund 870 no einisch im Vertrag vo Meerssen: Wo de Ludwig II.",🔎
,,,Ludwig dr Dütschi,FALSE,"Johrhundert aa – im Karl si Grosschind, dr Ludwig dr Dütschi isch sit 843 König (lueg dr Verdrag vo Verdun) – hai s Ostfrankeriich und s Großmährische Riich vom Sventopluk wäge Mähre afo händle; vo 862 aa isch au Ungarn e Problem worde.",🔎
,,,Ludwig em Dütsche,FALSE,"Johrhundert erstunlig noch zu de Karolinger gsi; sällemols sin dört e Dochter vom Ludwig em Dütsche, d Berta, und d Frau vom <a href=""Karl%20III.",🔎
,,,Ludwig em Dütsch,FALSE,Ane 852 het de Apt Wolvene († 23.Dezember 877/8) s Chloster em Chaiser Ludwig em Dütsch vermacht.,🔎
,,,Ludwig dem Deitschen,FALSE,"Bald vorzeddlet sich dr Walahfrid en deane polidische Wirra, weil’r a glihender Vorehrer vom Keenich Lothar I. ischt, d Reichenau abr em Bereich vom Ludwig dem Deitschen ligt.",🔎
,,,Ludwig de Dütsch,FALSE,843 hät de Ludwig de Dütsch s Ostfränkische Rych gründet.,🔎
,,,Ludwig de Tütsch,FALSE,Ane 833 het denn de Chaiser Ludwig de Tütsch em Chlooster di fraiji Aptwaal versproche und 854 het er s Chloster vo jegliche Ziiszalige an Bischof vo Chostetz bifrait.,🔎
,,,Ludwig dr Dütsch,FALSE,Im Friide vo Verdun 843 isch dr westlig Deil vo dr Alemannia an dr Kaiser Lothar gfalle und dr König Ludwig dr Dütsch het dr Räscht übercho.,🔎
,,,Ludwig em Tütsche,FALSE,"De Erzbischof Adelram vo Salzburg († 836) het em Ludwig em Tütsche († 876), woner no e Bueb gsii isch, e theologisches Büechli gschenkt.",🔎
,,,Ludwig de Tüütsch,FALSE,"Im Mittelalter sind d Burg uf em Lindehoof und s Fraumöischter, wo de König Ludwig de Tüütsch ane 853 a de Limet gründet hät, regionaali Zäntre vom Herzogtum Schwaabe gsy, wo sich naadisnaa drumume d Stadt entwicklet hät.",🔎
,,,Ludwig de Deutsche,FALSE,"Us Uurkunde kaa mer erkenne, dass d Kaiser Ludwig de Fromme, Ludwig de Deutsche und Karl de Dicke Oschtere gern uf de Pfalz gfeiert hond.",🔎
,,,Ludwig II. em Dütsche,FALSE,"ref=""Karl%20der%20Kahle"">Karl em Kahle und em Ludwig II. em Dütsche ufdeilt worde. Dr Karl het dr südwestlig Deil und",🔎
,,,Ludwig,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
4543,16. Oktober,16. Oktober,16. Okdobr,TRUE,"1"">1911 z Stuegert, † 16. Okdobr 1991 en <a href=""M%C3%BCnchen""",🔎
,,,16. Oktobr,TRUE,Dr Eduard Paulus (gebora am 16. Oktobr 1837 en St,🔎
,,,16. Oktoober,TRUE,"=""Kanton%20St.%20Gallen"">Kantoon St. Galle; † 16. Oktoober 2022 z Rü",🔎
4544,Kabarett,Gabare,Kabarettischt,FALSE,"Februar 1952) isch en Schwiizer Autor, Kabarettischt, Moderator und Schauspiler.",🔎
,,,Cabaret,TRUE,"1952 isch dr Brassens mit Erfolg im Bariiser ""Cabaret"" vo dr bekannte ""Chanteuse"" Patachou ufdräte und het churz druf sini erste Blatte ufgnoo.",🔎
,,,kabarett,FALSE,"Zum Muusigtheater zelt mä im dütsche Sproochruum näben e baar Sonderforme d Opere, d Operette, s Singspiel, wo kabarettistisch gfärbt isch, und s Miusikl, eo in dere Räijefolg entstande si.",🔎
,,,Kabrett,TRUE,"1967 hot er s ""Kleintheater am Bundesplatz"" ereffnt, wo Jazzkonzert, Theadr- on Kabrettvorschdellunga on nadirlich seine oigne Brogramm schdaddgfonda henn.",🔎
,,,Kabarettist,FALSE,Dezember 1952 en Kirchheim unter Teck) isch a deitscher Kabarettist on Comedian.,🔎
,,,Kabarettistin,FALSE,"April 1928 z Züri) isch e Schwiizer Dänzere, Schauspiilere und Kabarettistin.",🔎
,,,Gabarettistin,FALSE,Januar 1971 z Baasel) isch e Schwizer Schauspiilere und Gabarettistin.,🔎
,,,Kabareddischt,FALSE,"März 1953 z Waiblenga em heidiga Rems-Murr-Kreis) ischt a deitscher Kabareddischt, Parodischt, Autor ond Schauspiiler.",🔎
,,,Musig-Kabarètt,FALSE,Iri Uffdritt wörrèd durch komödiantischi Iilagè sowiè durch Gesangsschtüggle im Styl von ém Musig-Kabarètt berycherèt.,🔎
,,,Gabarettischt,FALSE,"März 1943 z Biel) isch e Schwiizer Schriftsteller, Gabarettischt und Liedermacher.",🔎
,,,Kabrettischd,FALSE,"Januar 1933 z Lozern) isch an Schweizer Kabrettischd, Schrifdschdellr, Regisseur on Schauspiiler, wo seid de 1970er amma broida Publikum en Deitschland on en dr Schweiz wegga seine witziche TV-Sketch als Emil bekannt isch.",🔎
,,,Gabarettist,FALSE,"De Blues Max (* 1951 als Max Werner Widmer am Bodesee) isch en Schwizer Gabarettist, Musiker und Sänger.",🔎
,,,Kabarettoobe,FALSE,Derno het er bis zue syre Wahl in dr Landdag sechs Johr lang im Ludisburger Scala gschafft un het dert in dr Hauptsach Jazzkunzärt un Kabarettoobe organisiert.,🔎
4545,Epitaph,Epitaaf,Epitaf,TRUE,S Innere vo dr Kiirche isch mit e Hufe Epitafe usgstattet.,🔎
,,,Eptaaf,TRUE,"Wo d Eptaaf in dr Rhiifälder Martinskiirche restauriert worde sin, het men en 1945 um Root gfrogt.",🔎
,,,Gràbschrìfta,FALSE,"D’ maischta Gràbschrìfta han d’ Herra vu Adelsheim gmàcht, drunter d’ Grìnder vun da baida Hàuiptlinia dr Poppo vu Adelsheim († 1369) un dr Beringer vun Adelsheim († 1357), un àui dr Martin vun Adelsheim († 1497), wu d’ Kìrich grìnda hàt.",🔎
4546,Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald,Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald,Landkreise Brisgau-Hochschwarzwald,TRUE,In dr Osthälfti vum Stadtdeil het s'Landrotsamt vum Landkreise Brisgau-Hochschwarzwald si Sitz.,🔎
,,,Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwald,TRUE,"In dr 60er Joor isch Obfige ais vù dr Mùschderdèèrfer vù dr baade-wiirdebäärgische Dorfsanierig gsii Im Joor 1957 hed dr doomoolig Chrais Fryybeg z Obfige ne Versöechsgaarde fir Obsdböu yygriichded, hide wiird er vùm Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwald bedriibe.",🔎
,,,Landkreis Brysgau-Hochschwarzwald,TRUE,Vo Kirchzartè bis Unnèdingè wörd dè Landkreis Brysgau-Hochschwarzwald passiert; dè Abschnitt Deggingè-Donaueschingè lyt im Schwarzwald-Baar-Kreis.,🔎
,,,Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald,TRUE,Im Johr 1985 isch er fir di Grienen in dr Kraisdag vum Landkrais Brysgau-Hochschwarzwald yyzoge.,🔎
,,,Landchrais Hochschwarzwald,TRUE,"Holzschlag isch diè nördlichschte Ortschaft im Landchrais, d Gränz zum Landchrais Hochschwarzwald volauft a dè linkè Haaldè vom Rychèbächle.",🔎
,,,Landkrais Brysgau-Hoochschwaarzwald,TRUE,Anne 1973 isch er zum Landroot vum neie Landkrais Brysgau-Hoochschwaarzwald gwehlt wore un isch no au zwai Mool in däm Amt bstetigt woore.,🔎
,,,Brysgau-Hochschwarzwald,FALSE,"D Gmeind gränzt im Nordoste und Oste an d Stadt Todtnau, im Süde an Utzefäld, im Weste an Aitere und im Nordweste an Münschterdal im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald.",🔎
,,,Landkreis Brisgau Hochschwarzwald,TRUE,"Nochbergmeine sin (vu Norde im Uhrzeigersinn): Wyhl am Kaiserstüehl, Forche, Endinge, Riegel, Bahlinge, alli im Landkreis Emmedinge, Vogtsburg, Landkreis Brisgau Hochschwarzwald sowie Artzene un Marckelse im französische Elsiss.",🔎
,,,Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald,TRUE,Mit dè Umbenennig vom ehemôligè Landchreis Neuschtadt/Schwarzwald in Landchreis Hochschwarzwald (1956–1973) un èm hütigè Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald isch dè Begriff au zum Nammè von èrè Vowaltigseinheit worrè.,🔎
,,,Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald,TRUE,"S Schloss Umkirch, au ""Hohenzollernschloss"" oder ""Königlich Rumänisches Schloss"" gnännt, isch e Schloss vu dr schwebischen Hohenzollern z Umkirch im Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landchreis Breisgau-Hochschwarzwald,TRUE,"S Gmeindegebiet erstreckt sich vom Rand vom Wiesedal in 600 Meter Höchi bis zum Gipfel vom Belche in 1414 Meter über NN.Knapp 60 % vom Gmeindegebiet isch bewaldet.D Gmeind gränzt im Norde an Münschterdal im Landchreis Breisgau-Hochschwarzwald, im Süde an d Stadt Schönau im Schwarzwald ind im Weste an Bölle und Neuewäg.Zu de Gmeind Schöneberg ghöre s Dorf Schöneberg, de Wyler Änteschwand, de Zinche Windbölle und s Hus Belchehus.",🔎
,,,Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald,TRUE,Lueg au Landchrais Brisgau-Hochschwarzwald,🔎
,,,Brisgau-Hochschwarzwald,FALSE,"Buechebach isch e Gmei im Südschwarzwald im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald (Bade-Württeberg, Dytschland) Geographi.",🔎
,,,Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald,TRUE,"D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde.",🔎
,,,Briisgau-Hochschwarzwald,FALSE,"Er ersträckt sich übber di chreisfräii Stadt Friiburg im Briisgau un d Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald, Emmedinge, Lörrach, Waldshüet un de Schwarzwald-Baar-Chreis.",🔎
,,,Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf,FALSE,"Si ùmfasd dr Schdadkrais Fryybeg, dr Landchrais Bryysgau-Hoochschwaarzwaldf, dr Landkrais Ämedinge ùn dr Ortenaukrais.",🔎
,,,Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald,TRUE,Dr Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald fiert bis hite di eschtrychische Farben im Wappe.,🔎
,,,Landkrais Brisgau-Hochschwarzwald,TRUE,Im Spotjohr 1987 isch si in dr Kraisdag vum Landkrais Brisgau-Hochschwarzwald noogruckt.,🔎
,,,Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald,TRUE,"Die kreisfrei Stadt im glichnammige Regierigsbezirk isch Sitz vum Regionalverband Südlicher Oberrhi un vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald, wo si nohzue ganz umgä isch drvu.",🔎
,,,Breisgau-Hochschwarzwald,FALSE,"Dr Landkreis Lörrach isch e Landkreis im üsserschte Südweste vom Bundesland Bade-Württeberg (Dütschland) un grenzt im Süde an d' Schwyz (Kanton Basel-Stadt, Basel-Land un Aargau), im Weschte an's Elsass (Frankriich), im Norde an de Landkreis Breisgau-Hochschwarzwald un im Oschte an de Landkreis Waldshuet.",🔎
,,,Lkr. Breisgau-Hochschwarzwald,FALSE,"ref=""Schluchsee%20%28Gemeinde%29"">Schluchsee (Lkr. Breisgau-Hochschwarzwald), im Oste an Hüsere un",🔎
,,,Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald,TRUE,"S längerè Quällbächle heißt ""Aubach"" un entschpringt guèt 1 km öschtlich vum Schluchsee un fascht 1 km weschtlich vo dè Ortschaft Fuulèfürscht (Gmeind Schluchsee) im Landchrais Briisgau-Hochschwarzwald.",🔎
,,,FR,FALSE,"heißt, in Deile vu FR un BE ""Wächsi n."" usw.",🔎
4547,Zell LU,Zäu LU,Zäu,TRUE,"D Nochbergmeynde send Auberswiu, Ettiswiu, Gättnou, Grosswange, Hergiswiu, Lutere, Mänznou, Ufhuse ond Zäu.",🔎
,,,Zell,FALSE,Durchs Wiisetal fiehrt vo Basel übr Lörrach un Schopfe d Wiisetalbahn uf Zell.,🔎
4548,Junge Union,Die Jungi Unioon,Jung Union,TRUE,No syym Yydritt in di Jung Union anne 1969 isch er 1971 au in d CSU yydrätte.,🔎
,,,Christlich-Demokratische Juged,FALSE,"Dr Kretschmer isch 1989 in di Christlich-Demokratische Juged yydrätte in het vu 1993 bis 2002 em Landesvorstand vu dr Jungen Union Sachsen un Niderschlesien aaghert, vu 1995 bis 2001 isch er Landesschatzmaischter vu dr JU gsii.",🔎
,,,Jungen Union,FALSE,De Axel Fischer isch zwüsche 1992 un 1993 im Landesvorschtand vo de Jungen Union vo Bade-Württebärg gsi un isch sit em 1993i im CDU-Bezirksvorschtand vo Nordbade.,🔎
,,,Jonge Onion,TRUE,1977 hot er z' Ditzinga an Ortsverband von der Jonge Onion grendet un hot do richtig a'gfanga mit der Boladig.,🔎
4549,Gesellschaft für das Gute und Gemeinnützige Basel,Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Basel,Gsellschaft für s Guete und Gmännützige Basel,TRUE,"Merz 1777 d Gsellschaft für s Guete und Gmännützige Basel gründet, wo 1807 d GGG Stadtbibliothek Basel ufdoo het.",🔎
,,,Gsellschaft für s Gueteund Gmeinnützige Basel,FALSE,"Februar 1867 gstande, won e Initiative vom Basler Waisevaters Johann Jakob Schäublin-Vögtlin und dr Gsellschaft für s Gueteund Gmeinnützige Basel gsi isch.",🔎
,,,GGG,FALSE,Si organisiere die jöörlige Jungbürgerfiire und schaffe mit dr GGG zämme zum d Integrazioon z fördere.,🔎
,,,Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Baasel,TRUE,"Iiri Beständ wärde vo de Institutsbibliotheke vo dr Uniwersidäät, de Allgemäine Bibliotheke vo dr GGG (Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige Baasel) und ere Räije vo Spezialbibliotheke ergänzt.",🔎
,,,dr Gmäinnützige Gsellschaft,FALSE,1829 isch er Bresidänt vo dr dr Gmäinnützige Gsellschaft worde.,🔎
,,,Gsellschaft für s Guete und Gmeinnützige Basel,TRUE,"Im Johr 1780 het d Gsellschaft für s Guete und Gmeinnützige Basel d ""Döchterschuel"" ufdo, für zum d Bildig- und d Bruefschance vo Maitli z verbessere.",🔎
,,,Gsellschaft zur Förderig vom Guete und Gmäinnützige in Baasel,FALSE,"1887 het dr Zumftvorstand vo dr Bürgergmäind d Erlaubnis überchoo, iir Zumfthuus an d «Gsellschaft zur Förderig vom Guete und Gmäinnützige in Baasel» z verkaufe.",🔎
,,,Gmäinnützige Gsellschaft,FALSE,"Denn isch 1897 d Frauenarbetsschuel vo dr Gmäinnützige Gsellschaft GGG iinechoo, bis dass au si mee Blatz brucht het und sich 1916 e nöis Schuelhuus gsuecht het.",🔎
,,,Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige,TRUE,"Im Joor 1898 het d Adele Merian-Iselin dr Basler ""Gsellschaft für s Guete und Gmäinnützige"" Land und 700'000 Franke vermacht, zum z Basel e Homöopathischi Klinik mit mindestens fuffzää Bett baue.",🔎
,,,Gesellschaft zur Aufmunterung und Beförderung des Guten und Gemeinnützigen,FALSE,"As ächte Menschefründ het er sich bsundrigs um die Arme und Chranke kümmeret und isch im Johr 1777 dr Hauptinitiant und e Gründigsmitgliid vo dr 'Gesellschaft zur Aufmunterung und Beförderung des Guten und Gemeinnützigen', churz die ""Gmeinnützigi Gsellschaft"" oder ""GGG"" gsi.",🔎
4550,Instrumentenmundstück,Inschtrumäntèmundschtugg,Mundschtüggle,FALSE,"I dè Bau- un Spillwys sin s Hörnle un d Drumbeetè fascht glych, dõrum isch èn Wechsl zwǜschem Kornètt un Drumbeetè für fortgschritteni Spiller lycht möglich, anderersits git s nebbè dè schu erwääntè Merkmòl è baar wichtigi witteri Unterschyd: durch dè stärker konisch gformte Schallbecher un è Mundschtüggle, welles èn dünnèrè Rand voglichè mit dè Drumbeetè un èm dùèferè Kessel hèt, hèt s Kornètt èn weicherè, runderè Dòn, wo anderschdummè abber au nit diè dǜnamischè Möglichkeitè vo dè Drumbeetè biètet un s Spillè vo hochè Notè erschwèrè duèt.",🔎
,,,Kessel- odder Trichtermundschtugg,FALSE,"È Blèchblõsinschtrumänt isch è Blõsinschtrumänt, wo d Döön mit èm Kessel- odder Trichtermundschtugg nõch èm Brinzyp vo dè Polschterpfyfè aablõsè wörd.",🔎
,,,Chesselmundstück,FALSE,Si isch es Äärofoon und mä bloost uf ere mit eme Chesselmundstück noch em Brinzip vo dr Bolsterpfyffe.,🔎
,,,Kessèlmundschtugg,FALSE,Blôsè wörd s Baritonhorn mit èm Kessèlmundschtugg.,🔎
,,,Kesselmundstüggle,FALSE,"Für s Mellophon wörd meischtens è Kesselmundstüggle - bauglych mit sellèm vom Althorn odder vo dè Drumbeetè - bruucht, well s jo au als Althorn-Ersatz vowendet wörd.",🔎
,,,Mundschtugg,FALSE,Dè Übbergang vo dè Schwingig vo dè Lippè zu dè Donsüülè wörd durch d Mundschtugg bewärchschtelligt.,🔎
,,,Instrumäntemundstück,TRUE,"Es cha si, ass dr Musiker das mit sinere Atemluft macht, mäistens mit eme Instrumäntemundstück.",🔎
,,,Mundstück,FALSE,D Luftsüüe im Instrumänt wird vom Schbiiler am Mundstück zu Schwingige aagregt.,🔎
,,,Kesselmundschtugg,FALSE,S Euphonium wörd mit èm Kesselmundschtugg gschpillt.,🔎
4551,Conrad Gessner,Conrad Gessner,Chuered Gässner,TRUE,Naawyse cha me bim Maler drüberusen au Yflüss us de Wöörtersamlige vom Chuered Gässner.,🔎
,,,Conrad Gässner,TRUE,"Was in Chroonike vom Ägidius Tschudi, em Johannes Stumpf, em Valerius Anshelm, em Gerold Edlibach, em Heinrich Bullinger und em Johann Jakob Wick (d «Wickiana»), den Aktesamlige zur Zürcher Reformazioon und den Äidgnössischen Abschiid oder in natuurkundliche Wälzer vom Conrad Gässner staat, hät er au gwüsst – die hät er all für s ""Idiotikon"" exzërpiert.",🔎
4552,Schwerzen,Schwèrzè,Schwerze,TRUE,"S Schloss Willmendinge isch e Schloss im Dorf Willmendinge bi Schwerze, em Ortsdeil vo de Gmeind Öschinge im Landchreis Waldshuet i Bade-Württeberg am Unterlauf vo dè Wuètè.",🔎
,,,Schwerzè,TRUE,"Wòrschinlich hängt sell au mit dè Bschaffèheit vom Dalboddè am rächtè Rand vom Wuètèdal zämmè, dört gòt dè Boddè vo dè Wuètè wäg ebbèèrdig gegè diè rächt Haaldè zuè, gegèübber a dè linkè Haaldè, sin s Dorf Schwerzè un dè Zinkè Willmèdingè uff ènèm Bord aaglait worrè, wo öppè 20 m übber m Dalboddè un dõmit dè öfters übberschwemmtè Dalwisè lyt.",🔎
,,,Schwärzè,TRUE,"Anno 1389 sin folgendi Chrènkinger am Start gsi ""Johans von Krenkingen fry her und her zu Tuengen, hoffrichter des Romischen richs und Diethelm von Krenkingen fry, Kilcher (Kirchherr) zu Tuengen und ze Schwärzè, gebruder"" Unter dè Grõfè vo Habsburg-Laufèburg (1282–1408).",🔎
4553,Rechtsextremismus,Rachtsextremischmus,rächtsextreme,FALSE,"""Alternativ fir Dytschland"") isch e rächtspopulistischi dytschi Bartei mit rächtsextreme Tendänze.",🔎
,,,Räächtsextreeme,FALSE,"Wel dää au mit dr Stimme vu dr AfD ins Amt gwehlt wooren un des as Dammbruch un as aktivi Kooperazioon mit Räächtsextreeme yygschetzt wooren isch, het des fir bundeswyt Ufsää gsorgt un em Kemmerich massivi Kritik broocht.",🔎
,,,rächtsradikali,FALSE,"Di Nationalsozialistisch Tütsch Arbaiterpartei (hochtütsch Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei, churz NSDAP) isch vo 1920 bis 1945 e faschistischi (rächtsradikali) tütschi Partei gsy.",🔎
,,,Rächtsextreme,FALSE,"Die Rächtsextreme si vor allem gege d Zuewanderig, wo d Globalisierig mit sech bringt, wil das, wie si behaupte, gföörlig für die rassischi “Reinheit” vom eigene Volch sig.",🔎
,,,extreema Rachta,FALSE,Saint-Nicolas-du-Chardonnet ìsch hìtt s’ wìchtigschta Gotteshüüs vum kàthoolischa Tràdizionàlìschmus so wia vu kàthoolischa Gruppa ìnnerhalb vu dr extreema Rachta z’ Pàriis.,🔎
,,,rechtsextrem,FALSE,"D Schwizer Demokrate (SD) si e Partei ir Schwiz, wo als rechts (oder mängisch o rechtsextrem) igstuft isch.",🔎
,,,rachtsextreemer,FALSE,"Jüüni 1928 z’ La Trinité-sur-Mer, Département Morbihan, Bretagne àls ""Jean Marie Louis Le Pen"") ìsch a frànzeescher rachtsextreemer Politiker.",🔎
,,,rachtsextreema,FALSE,"Dr Rassemblement National (""RN"", Elsässerdiitsch Nàzionààla Versàmmlung; bis Jüüni 2018: Front National, ""FN"", Nàzionààler Front) ìsch a rachtspopülìschta bis rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch.",🔎
,,,Rächtsextremismus,TRUE,"Wil s Hooggechrüz s Symbol vom dütsche Nationalsozialismus gsi isch, isch s bis hüte e Symbol, wo mit em Rächtsextremismus, Rassismus und Antisemitismus identifiziert wird.",🔎
,,,Räächtsextremismus,TRUE,"Sozialwisseschaftler, Hischtoriker un s Bundesamt fir Verfassigsschutz (BfV) stelle in dr Posizioone vum Höcke Räächtsextremismus bzw.",🔎
4554,Parlamentswahl in Frankreich 2024,d’ Pàrlàmantswààhl ìn Frànkrììch ànna 2024,vorgezoogana Pàrlàmantswààhl,FALSE,"A pààr Taaga nooh dr Wààhl ìsch sa üss dr Pàrtäi üssg’schlossa worra, wial sa ìn Hìnsìcht vu dr vorgezoogana Pàrlàmantswààhl d’ RN-Kàndidààta unterschtìtzt hàt.",🔎
,,,näija Pàrlàmantswààhla,FALSE,"Ìn’ra Reed àm Farnsah geega 21 Ühr hàt dr Schtààtspresidant Emmanuel Macron bekànnt gaa, àss’r d’ Nàzionààlversàmmlung wurd uffleesa, fìr àss näija Pàrlàmantswààhla ìn Frànkrììch schtàttfìnda.",🔎
4555,Jemen,Jemen,Nordjeme,FALSE,"De abessinischi Iflussbereich het zitwiis de Süde vo Ägypte, die östliche Gebiet vom Sudan, Nordjeme sowie westlichi Teil vo Saudi-Arabie und später au über Dschibuti umschlosse.",🔎
,,,jemenitische,FALSE,"Nadschran (au Najran, Nejran oder Nagran; us altsüdarabisch ""ngrn""; früener ) isch e Stadt im südwestlige Saudi-Arabie in dr Nööchi vo dr jemenitische Gränze.",🔎
,,,jemen,FALSE,"Februar 1979 z Taizz, Jemenitischi Arabischi Republik) isch e jemenitischi Schurnalischti, Bolitikeri, Mänscheröchtsaktivischti un Mitglid vu dr Oppositionsbartei al-Islah, em jemenitische Ableger vu dr Muslimbruederschaft.",🔎
,,,yemenitisch,FALSE,"Do devoo sind de yemenitisch Gott ˁAṯtar, de axumitisch ˁAstar und de ugaritisch ˁAṯtaru entstande, ales männlichi Fruchtbarkaitsgötter.",🔎
,,,Jeme,TRUE,"Vu däre Stadt uus isch mit em Jeme, mit Phönizie, Nabatäa, Griecheland, Rom un „Azania“ Handel dribe wore un sälbscht indonesischi un malaiischi Händler sin an dää Ort chuu, wu schtrategisch ginschtig glägen isch an dr Handelsruute dur s Root Meer.",🔎
,,,Südjemen,FALSE,"Im November 1986 händ Afghanistan, Angola, Äthopie, Südjemen, Laos, Mosambik und Nicaragua als Beobachter an eme Treffe teil gno.",🔎
,,,Königriich Jeme,FALSE,"S Kaiserreich hät ab 1952 en Zuegang zum Rote Meer ksi, dä es indirekt mit em Königriich Jeme (Nordjeme) im Oste verbunde hät, de jedoch 1993 mit de Unabhängigkeit vo de ehemalige Provinz Eritrea verlore gange isch.",🔎
4556,Großherzoglich Badische Staatseisenbahnen,Großherzoglich Badischi Staatsysebaanè,Großherzoglich Badischè Staatsysebaanè,TRUE,"Nõch dè Gründig vo dè Dütschè Rychsbaan im Johr 1920 isch diè Badischi Hauptbaan zämmè mit dè anderè Streggè vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysebaanè i dè Bsitz vo dè Rychsbaan übbergangè, so dass nebbè dè Lokomotyvè vo dè badischè Bauart au Lokomotyvè vo anderè ehemõligè Länderbaanè sowiè diè neu entwickletè Dampflokomotyvè vo dè Einheitsbauartè uff dè Badischè Hauptbaan zum Ysatz cho sin.",🔎
,,,Badischè Staatsysebaanè,FALSE,Auguscht 1857 hèn diè Badischè Staatsysebaanè mit dè Schwizerischè Nordoschtbaan dè Bau vo dè gränzübberschritendè Baanschtreggi Waldshuèt-Koblänz-Turgi mit dè Rhybrugg agfange.,🔎
,,,Baddischè Staatsbaan,FALSE,Mai 1890 vo dè Baddischè Staatsbaan als Strategischi Baan für d Umgehig vo dè Schweiz erschtellt worrè.,🔎
,,,Großherzoglich Badischè Staatsbahn,FALSE,"Unter sinerè Bauleitig sin unter anderem d Bahnstreggè Oltè - Neu-Solothurn - Busswil un Neu-Solothurn - Biberischt (1876) entschtandè, in Zusammenarbeit mit der Nordostbahn die Bötzbergbahn von Pratteln nach Brugg (1875) und die Aargauische Südbahn von Rupperswil nach Immensee (zwischen 1874 und 1882), in Zämmèarbèt mit dè Nordoschtbahn un dè Ywohnergmeind Brèmgartè d Bahnschtreggi Wollè - Brèmgartè (1876) un in Vobindig mit dè Großherzoglich Badischè Staatsbahn d Bahnschtreggi übber dè Rhy z Basel (1873).",🔎
,,,Großherzoglich Badischè Staatsysèbahnè,TRUE,Mai 1887 vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysèbahnè eröffnet worrè.,🔎
,,,Großherzoglich Badischè Staatseisenbaan,FALSE,"D Faarzüüg vo dè Gattig XII, ab 1868 III, vo dè Großherzoglich Badischè Staatseisenbaan sin Personenzug-Dampflokomotyvè.",🔎
,,,Baddischi Staatsysèbaan,FALSE,Juni 1868 hèt diè Baddischi Staatsysèbaan dè Abschnitt vo dè Schwarzwaldbaan zwǜschè Ängè im Hegau un Eschingè uff dè Baar eröffnèt.,🔎
,,,Badischè Staatsysèbaanè,TRUE,1875 isch er als Vorschtand vo dè technischè Abdeilig vo dè Generaldirektion vo dè Badischè Staatsysèbaanè i dè badischè Staatsdiènscht zrugg gangè.,🔎
,,,Großherzoglich Badische Staatsysebahnen,TRUE,Bis zu de Gründig vo de Dütschi Rychsbahn (DR) sin uff de Sauschwänzlebahn uusschliesslich folgendi Lokomotvgattige vo de Großherzoglich Badische Staatsysebahnen zum Ysatz : Selli Gattige hét mo bis etwa 1959 uff de Sauschwänzlebahn beobachte könne.,🔎
,,,Grossherzoglich Baddischè Ysèbaan,FALSE,"1861 hèt mò s Trassee denn sogar nördlich vo dè Landstrõss (hüt d H 14) haa wellè, demit d Baan nôcher bim Dorf isch, sèllèwäg hèt è Kommission schu für d Landbsitzer mit dè Grossherzoglich Baddischè Ysèbaan übber diè notwendigè Enteignungè vohandlèt.",🔎
,,,Großherzoglich Baddischi Staatsysèbaanè,TRUE,"Aafangspungt vo dè Wuètèdalbaan isch sit 1875 dè Obberlauchringer Baanhof gsi, bis dört hy hèt diè Großherzoglich Baddischi Staatsysèbaanè (GBadStB) s èrschtè Zyl vo dèrrè Baanschtreggi erreicht ghaa, nämlich mit Stüèlingè è wittèri baddischi Amtsschtadt a s baddische Baannetz aazschlièßè.",🔎
,,,Groossherzoogligi Baadischi Baan,FALSE,Das isch äini vo de erste groosse Brodukzioonsaalaage im Klybeck gsi mit ere äigene Dampfdurbiine und eme Aaschlussgläis an die Groossherzoogligi Baadischi Baan.,🔎
,,,Großherzoglichi Badischi Staatsbaan,TRUE,Selli Lischtè enthaaltet è Übbersicht über diè Lokomotyvè vo dè Großherzoglichi Badischi Staatsbaan.,🔎
,,,Großherzoglich Badischè Staatsysèbaan,FALSE,Diè Lokomotyvè vo dè Gattig I c vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysèbaan sin klyni Tenderlokomotyvè für dè Betrièb uff dè Bärgstreggè vom Oudèwald gsi.,🔎
,,,Großherzoglichi Badischi Staatsiisebahne,TRUE,"Die süddütsche Staate händ au iri staatliche Iisebahne (Königlich Bayerischi Staatsiisebahne, Königlich Württebärgischi Staatsiisebahne, Großherzoglichi Badischi Staatsiisebahne, Großherzoglichi Hessischi Staatsiisebahne) und witeri Reservaträcht gha.",🔎
,,,Großherzoglich Badischè Staatsysèbaanè,TRUE,vo dè Großherzoglich Badischè Staatsysèbaanè (1872–1915) eröffnet worrè sin.,🔎
,,,Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne,TRUE,"Sie isch vo dè Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne als Teil vu der Badischi Hauptbahn erbaut worre, wo em Rhy noo uffwärts vu Monnem bis Konschtanz goot.",🔎
,,,Badischi Staatsysèbaa,FALSE,Uffgrund vo dè Wûrtschaftskrisè 1873 hèt diè Badischi Staatsysèbaa d Blaanigè 1875 schlièßlich voworfè.,🔎
,,,Badischi Staatsysèbaanè,FALSE,Diè Württèbärgischi un diè Badischi Staatsysèbaanè hèn d Streggi als Deil vo voschidènè Ysèbaabrojèkt zwǜschè dè Johr 1865 un 1890 baut.,🔎
,,,Baddischè Staatsysèbaanè,FALSE,"Sèll isch im Aaschluss a d Schwarzwaldbaan vo Offèbürg gu Singè gmacht worrè, d Schwarzwaldbaan isch dèvòr vo dè Baddischè Staatsysèbaanè baut worrè.",🔎
,,,Großherzoglich Baddischè Staatsysèbaan,TRUE,"D Eigèdumsgränz zwǜschè dè Schwizerischè Nordoschtbaan (hüt SBB Infra) un dè Großherzoglich Baddischè Staatsysèbaan (hüt DB Netz) lyt i dè Mitti vo dè Rhybrugg Waldshuèt-Choblez, wo au d Landesgränz volauft.",🔎
,,,Badischè Staatsysebaan,FALSE,Dè Südabschnitt vo Lauchringè bis Wizä isch no vo dè Badischè Staatsysebaan als Deil von èrè europäischè Magischtraalè projektyrt un baut worrè.,🔎
,,,Baddischè Staatsysèbaan,FALSE,"Schu wo diè Könniglich-Württèbärgischi Staats-Ysèbaan 1868 dè èrschtè Abschnitt vo dè Donaudalbaan vo Ulm nõch Blaubeurè in Bedryb gnõ hèt, isch dè Büèz vo dè Baddischè Staatsysèbaan a dè Schwarzwaldbaan vo Singè gu Offèbürg wit fortgschrittè gsi.",🔎
,,,Großherzogli Badische Staatsyysebahne,TRUE,"Bis 1871 sin unter syte Laitig u. a. d Bahnhef vu Zug (1897 no Züri-Wollishofe verlait), Schafuuse (zäme mit dr Großherzogli Badische Staatsyysebahne) un der Hauptbahnhof Züri (noch eme PRojäkt vum Gottfried Semper) entstande.",🔎
,,,Baddischè Staatsbahn,FALSE,"Am Nordufer vom Hochrhy nõch volauft d Hochrhybaan, wo vo dè Baddischè Staatsbahn als Schlussschtuck vo dè Baddischè Hauptbaan baut worrè isch.",🔎
,,,Badischi Staatsysèbaan,FALSE,"D Faarzüüg vo dè Gattig X d, ab 1868 Gattig VII a vo dè Badischi Staatsysèbaan sin dreifach kuppleti Güèterzug-Dampfloks.",🔎
,,,Badische Staatsbahn,FALSE,"Dr Schilli isch e Suhn gsi vum Stefan Schilli, eme Schlosser vu Zunswier, wu as Wage- un Zugfierer bi dr Badische Staatsbahn gschafft het, un däm syre Frau Maria Schilli geb.",🔎
,,,Baddischi Staatsysèbaanè,FALSE,"Juni 1863 isch dè Baanhof Schaffuusè a dè gränzübberschrittende Vokeer aaghängt worrè, wo diè Baddischi Staatsysèbaanè 1863 s letschte Stugg vo dè Hochrhybaan zwüschè Waldshuèt un Konschdanz in Bedryb gnõ hèn.",🔎
,,,Badischè Staatsiisèbahn,FALSE,Diè Rhydalbahn isch vo dè Badischè Staatsiisèbahn finanzyrt un baut worrè.,🔎
,,,Badischè Staatsbaanè,FALSE,"Scho 1863 hèn diè Badischè Staatsbaanè bi Wyl am Rhy vosuècht, è witeri Rhybrugg z bauè, um asè dè Ysèbaavokeer uss èm Elsass übber yr Streggènetz z füürè.",🔎
,,,Großherzoglich Badischi Staatsysèbaan,FALSE,Mai 1900 durch d Großherzoglich Badischi Staatsysèbaan eröffnet worrè.,🔎
,,,Großherzoglich Badischi Staatsysèbaanè,TRUE,D Lokomotyvè vo dè Gattig IV d vo dè Großherzoglich Badischi Staatsysèbaanè sin Personèzug-Tenderlokomotyvè mit zwei kuppletè Achsè uss èm Johr 1891.,🔎
,,,Badischè Staatsysèbaan,FALSE,"Februar 1912 grüènes Licht für dè Bau vo derè Streggi gää hèt, isch dè Badischè Staatsysèbaan am 22.",🔎
,,,Badischi Staatsbaan,FALSE,Novembèr 1913 durch diè Badischi Staatsbaan uff Grundlaag von èm badischè Gsetz vom 2.,🔎
4557,15. Januar,15. Jänner,15. Janner,TRUE,"etteville, Arkansas; † 15. Janner 1929 z’ <a href=""Canton%20%28T",🔎
,,,15. Jenner,TRUE,"=""1922"">1922 z Sursee; † 15. Jenner 2001 z Basel</",🔎
,,,15.Jänner,TRUE,"April 1927 z Montreux; † 15.Jänner 2017 z Morges) isch e Schwyzer Schurnalischt, Autor, Fotohischtoriker, Kurator un Sammler gsii.",🔎
4558,Japanische Sprache,Japanische Sprooch,Japanisch,FALSE,"Da äs im Esperanto en fil laatinischi Wortschtämm git, töönt d’ Schpraach e bitz Romanisch, fo de Schtruktur und de Grammatik her het Esperanto aber äigetli fil mee Gmäinsamkäite mit Ostasiatische Schprache wie Japanisch und Koreanisch.",🔎
,,,jap,FALSE,D Sony Corporation (jap.,🔎
,,,Japanische,FALSE,"Vili Wörter bezeichne kulturelli Gegeständ wie kulinarischi Bsunderheite wie ""sushi"" ussem Japanische oder ""quesadilla"" ussem Spanische.",🔎
,,,Jàpànisch,FALSE,"Ànna 2014 hann d’ BTS ìhr äärscht Àlbum uff Koreànisch ""(Dark & Wild)"" un uff Jàpànisch ""(Wake Up)"" veräffentligt.",🔎
,,,jàpànische,FALSE,"Shōgi (vum jàpànische 将棋, ""s Schpeel vun de Generale"") ìsch e strategisches Brattschpeel fìr zwei Schpeeler, un d jàpànische Variante vum Schàchschpeel.",🔎
,,,Japaanisch,FALSE,""">Washington, D.C. gholt, won er as ""Language Supervisor"" de Japaanischunterricht für di amerikaanische Weermane überprüeft hät.",🔎
,,,jàpànisch,FALSE,"Dr Shinzō Abe (jàpànisch 安倍 晋三 ""Abe Shinzō"" ; * 21.",🔎
,,,Jàpàànischa,FALSE,S’ Büach ìsch noh dr äärschta Veräffentligung ànna 1951 mehr àss 20.000 mol verkàuift worra un ìsch sogààr ìns Jàpàànischa-n-ìwwersätzt worra.,🔎
,,,japaanische Sprooch,TRUE,"As witeri Schrift wird in dr modärne japaanische Sprooch s latiinische Alfabeet verwändet, wo z Japan as ""Rōmaji"" () bezäichnet wird.",🔎
,,,japanisch,FALSE,"Manga (jap. 漫画, èbbe: ""zwengloses, unbandigs Bìld"") ìsch dr japanisch Begreff fer Comics.",🔎
,,,Jàpàànisch,FALSE,"D’ Zittung kummt uff Anglisch, Jàpàànisch un Kineesisch rüss.",🔎
4559,Lauingen (Donau),Lauinga,Lauinge,TRUE,Auwald bregt s Bild vu Ulm bis Lauinge.,🔎
,,,Lauenga,TRUE,Nôch seim Abidur hôt’r s Lehrerseminar en Lauenga an dr Donau em Landkreis Dillenga bsuecht.,🔎
4560,Vertrag von Verdun,Verdrag vo Verdun,Friide vo Verdun,FALSE,Im Friide vo Verdun 843 isch dr westlig Deil vo dr Alemannia an dr Kaiser Lothar gfalle und dr König Ludwig dr Dütsch het dr Räscht übercho.,🔎
,,,Verdraag vo Verdun,TRUE,"Noch em Dood vom Kaiser Ludwig 840 und em Siig, won er zämme mit em Ludwig em Dütsche über dr eltist Brueder Lothar I. in dr Schlacht vo Fontenoy 841 errunge het, isch im Verdraag vo Verdun 843 s westlige Driddel vom Riich vo de Pyreneä bis zur Schelde an dr Karl gfalle.",🔎
,,,Vertrag vo Verdun,TRUE,"Dür e Vertrag vo Verdun ane 843 isch ds Gebiet vor Westschwiz zum Middelriich vom Chönig Lothar übergange, de zum neue Königriich Burgund, während d Ostschwiz als Teil vom Stammherzogtum Schwabe zum Ostfrankeriich, em spätere Heilige Römische Riich, cho isch.",🔎
4561,Mexiko,Mexiko,mexikàànischa,FALSE,Jüüni 1962 z’ Mexiko-Schtàdt) ìsch a mexikàànischa Füüsikera un Politikera.,🔎
,,,mexikanische,FALSE,Fer's Ussterbe vu dr Dinosaurier vor öppe 65 Millione Johre giltet d'Bildig vum Chicxulub-Krater uf dr mexikanische Halbinsle Yucatán als eini vu dr wohrschinliche Hauptursache.,🔎
,,,mexikanischä,FALSE,"Dr Axolotl (""Ambystoma mexicanum"") isch en nachtaktivä mexikanischä Schwanzlurch us dr Familia vo dä Querzahnmölch (Ambystomatidae), wo gwöhnlich nur in dr Form von ere Larve uftritt.",🔎
,,,mexikanischi,FALSE,"Juli 1954) isch e mexikanischi Moolere gsi, wo die bekanntiste Wärk von ere iiri Sälbstbordret si.",🔎
,,,mexikanischer,FALSE,"Jänner 2010 in Montreal), isch en US-amerikanischi Sängeri vu deilwiis mexikanischer Abstammig gsi, wo in Kanada gläbt het.",🔎
,,,mexikànischa,FALSE,"Dernoh hàt’r ìn d’ mexikànischa Provìnz Texas gwàndelt, ìns hìttiga Jasper County.",🔎
4562,St. Peter (Zürich),St. Peeter,St. Peeter,TRUE,"irchgemeinde"">Chilegmäind 1882 vom stedtische St. Peeter glööst und isch doo sälbständig woorde; 2019 isch",🔎
,,,Sankt Peeter,TRUE,Anderi wichtige Altstadtchile sind s Fraumöischter und de Sankt Peeter.,🔎
,,,Sankt Peter,FALSE,Die erst Ufzäichnig isch die: Dur d Uftäilig bim Chilezähnt vo de Chilegmäinde Sankt Peter und Grossmöischter isch Witike scho am 28.,🔎
,,,St. Peter,FALSE,"href=""Z%C3%BCrich"">Züri, wo si hauptsächli am St. Peter würkt. Dezue ane isch si sit 2016 im Vorstand vo ",🔎
4563,Thema (byzantinische Verwaltung),S Thema in dr byzantinische Verwaltig,Themesüsteem,FALSE,"Aber denn isch für s Byzantinische Riich e Schwechiperiode cho, wo vor allem dr Landadel gschuld gsi isch draa, wil er s Themesüsteem undergraabe het.",🔎
,,,Themearmeä,FALSE,"Joorhundert gsi, wo, zämme mit de Themearmeä, e wichdige Bestanddäil vo dr byzantinische Gränzverdäidigung gsi si.",🔎
,,,byzantinische Thema,FALSE,"Er isch us ere armenisch-griechische Familie cho, wo sich im byzantinische Thema Makedonie nidergloo ghaa het.",🔎
,,,Themenornig,FALSE,"Joorhundert au in dr oströmische Armee verschwunde, wo d Verbänd, wo de Armeemäister vo Thrakie, Armenie und vom Oriänt understande häi, vo de Gränze zruggzooge worde si und in iire nöije Ufstelligsrüüm in Chläiasie d Stritchreft vo dr nöije middelbyzantinische Themenornig bildet häi.",🔎
,,,Theme,FALSE,"E wichdige Faktor doodrfür isch usser de widerholte innerarabische Stritigkäite und de geographische Bsunderhäite vo Chläiasie s nöije Süstem vo Milidäärbrowinze gsi, die sogenannte ""Theme"".",🔎
,,,Themeverwaltig,FALSE,Dr Maurikios het d Verwaltigs uf seer bragmatischi Art reformiert und die Ändrige häi si Dood überläbt und si e Grundlaag für die spööteri Themeverwaltig worde.,🔎
4564,Erektile Dysfunktion,Erektiili Dysfunkzioon,impotent,FALSE,"Dr Dalí het zwar gsäit, ass er vollkomme impotent und sexuell unerfaare sig, aber er isch sis Lääbe lang lustbedoont an d Gala gfesslet gsi.",🔎
,,,Impotenz,FALSE,Allgemain als Impotenz werd d Erektionsunfähigkait gnennt.,🔎
,,,Erektili Dysfunktion,TRUE,"Erektili Dysfunktion cha zum Bispil uftrete, wenn ann zvill velofahrt und de Sattel ständig uf d Schwanzwurzle druckt.",🔎
,,,erektile Dysfunktion,TRUE,"Bi der erektile Dysfunktion vom Ma fehlt s aber hüfig nit an der Libido, sondern an der Erektionsfähigkeit au wenn d Libido vorhanden isch („Me will, cha aber nit“).",🔎
,,,erektili Dysfunktion,TRUE,"Zu de sexuelle Funktionsstörige vo Manne und Fraue wärde vor allem die erektili Dysfunktion, d Anorgasmii und der Vaginismus zelt.",🔎
,,,Impotänz,FALSE,Au s Stresshormon Adrenalin cha dr Abbau vo Sexualhormon bis zur Impotänz bewirke.,🔎
4565,Illfurth,Ìllfert,Ìllfìrth,TRUE,"Sa ìsch 50,5 km làng, sa geht vu Owerlàrg bis uf Ìllfìrth, wo sa mìt dr Ìll zammakummt.",🔎
,,,Illfert,TRUE,Kurz nooch ´m Stäedtele Altkirich speist se bi Illfert de Rhin-Rhone-Kànal uff e pààr Kilometer.,🔎
4566,Evangelisch-reformierte Landeskirche Graubünden,Evangelisch-reformierti Landeschile Graubünde,Evangelisch-reformierte Landes-Chile Graubünde,TRUE,Vom 2007 bis ins 2013 isch d Cornelia Camichel Chilerötin vo de Evangelisch-reformierte Landes-Chile Graubünde gsi und im Juni 2014 het d Bündner Synode si zu de erschte Bündner Dekanin gwählt.,🔎
,,,refermiert,FALSE,Joorhundert sind d Bergeller Pfarreie refermiert worde.,🔎
,,,reformiirte Bündner Landeschile,FALSE,"D Bündner Synode (frühener ""evangelisch-rätische Synode"") isch es eigeschtändigs Organ vo de reformiirte Bündner Landeschile, wo es Petitions- und Aatragrächt bim Bündner Chilerat (Exekutive) und em Evangelische Grosse Rat (Exekutive) het.",🔎
,,,Bündnerland,FALSE,"Vo dört göö d Passroutene vom Brünig (uf Luzärn), übere Suschte i Kanton Uri u überd Grimsle i ds Wauuis, und vo dört chame wyter is Bündnerland u i ds Tessin).",🔎
4567,Adelberg Meyer zum Pfeil,Adelbärg Meyer zum Pfiil,Adelbärg,FALSE,"Im Niclaus sini Söön, d Bürgermäister Adelbärg (vor 1482 - 1548) und Bernhard (1488 - 1558) häi wääred Joorzäänte d Baasler Politik gläitet und sich as Junker betitlet.",🔎
,,,Adelbärg Meier,FALSE,"Vo 1521 bis 1529 si d Junker Adelbärg Meier und Heinrich Meltinger Bürgermäister gsi, äi Joor dr äint, äi Joor dr ander.",🔎
4568,Altstätten,Aaltstetta SG,Altstetta,TRUE,"S bekanntischt Städtli näbet Rhinegg isch de ehemolig Bezirkshoptort Altstetta, wo jede Donnstig Maart ischt.",🔎
,,,Altstette,TRUE,Juni 1405 isch s zwüsche Altstette und Gais zur Schlacht am Stoss cho.,🔎
,,,Aaltstetta,TRUE,"Koblwaald ischt zämme mit de Wiiler Moos, Rechig, Freiebaach, Stoa, Koblwees, Watt, Hard und Hueb (d Hueb ghört politisch zur Gmoand Aaltstetta) d Ortsgmoand Holzrood und umfasst dodemit a Gebiet, wo wit öber s aigentliche Doarf usi goht.",🔎
,,,Altstätte,TRUE,Vu 1958 bis 1963 isch er Vikar z Herisau un vu 1963 bis 1967 Vikar z Altstätte gsii.,🔎
,,,Aaltstette,TRUE,D Musignoote derzue händ die internazionaal bekannten Oschtschwiizer Komponischte Paul Baumgartner (1903–1976) vo Aaltstette und Max Haefelin (1898–1952) vo Sanggalle gsetzt.,🔎
4569,Einheitsgemeinde,Einheitsgmeind,Einheitsgmeinde,TRUE,Die politische und administrative Uufgabe vonne sind a die beträffende politische Gmeinde und Schuelgmeinde – oder d Einheitsgmeinde ggange.,🔎
,,,Äinhäitsgmäinde,TRUE,"In de Kantöön Bärn, Jura und Soledurn zum Bischbil existiere nääbenenand Gmäinde, wo d Iiwooner- und d Bürgergmäind drennt si, und au Gmäinde, wo scho zämmegläit si (sogenannti ""Gmischti Gmäinde"" oder ""Äinhäitsgmäinde"").",🔎
,,,Einheitsgmeine,TRUE,D Stadtstaate Berlin un Hamburg bstehn uusschließli us dr glyychnamige Gmeine un sin dodermit Einheitsgmeine.,🔎
4570,Kraftwerk Waldshut,Chraftwärch Waldshuèt,Waldshuèt,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
,,,Bumpspycherwärch Waldshuèt,FALSE,Dè Stauruum vom Rhychraftwärch bruucht s Bumpspycherwärch Waldshuèt als Unterbeggi (luèg au unnè).,🔎
,,,Kraftwärk Waldshuèt,FALSE,"Für e ""Unterschtufè"", s Kraftwärk Waldshuèt, bildet dè Stausee Witznau als Obberbeggi mit èm Rhy als natürlichè Unterbeggi (Rückschtauberych vom Flusskraftwärk ""Rhynkraftwärk Albrugg-Dogerè AG"" (RADAG)).",🔎
4571,Bologna-Prozess,Dr Bolonia-Brozäss,Bolonia-Brozäss,TRUE,"Wäge dr öiropäische Hochschuelreform, wo as Bolonia-Brozäss bezäichnet wird, si au d Bruefsbezäichnige für d Ääscheniöör gänderet worde: ""Bachelor of Engineering (B.Eng.)""",🔎
,,,Bologna-Brozèss,TRUE,(FH)) isch uffgrund vom Bologna-Brozèss durch è zweischtufigs Sischteem vo beruèfsqualifizyrender Studièabschlüss (tǜpischerwys i dè Form vo Bätschelor un Maschter) ersetzt worrè.,🔎
,,,öiropäische Studiesüsteam,FALSE,"Sit dass s öiropäische Studiesüsteam in Chraft choo isch, si für e Bachelor säggs Semester vorgsee, und denn no vier Semester, wemm mä dr Master will mache.",🔎
,,,Bologna-Brozäss,TRUE,Au d Magister-Studiegäng si im Raame vom Bologna-Brozäss mäistens iigstellt worde.,🔎
4572,Manu (Hinduismus),Manu,Manu Vaivasvata,FALSE,"En andere Soo vom Surya isch de Manu Vaivasvata, wo as erste Mensch gelt und s erst Gsetzbuech gschribe hett.",🔎
,,,Manu Vaivasvat,FALSE,"De Stammvatter vo de Sunedynastii isch de Ikshvaku, de Soo vom Manu Vaivasvat.",🔎
,,,Manu Vivasvata,FALSE,"D Stammuetter vo de Moodynastii isch d Ida oder Ila, d Töcher vom Urmentsch Manu Vivasvata.",🔎
4573,Gefecht bei Rothenthurm,S Gfächt bim Rothethurm,Rothedurm,FALSE,Dr Reding het drotz de militärische Erfolg bi Rothedurm am 4.,🔎
,,,Gfächt,FALSE,"März 1499 hai Schwobe und d Eidgenosse währed em Schwobechrieg am Bruederholz näbe Riinech e Gfächt usgfochte, wo d Schwobe verlore hai.",🔎
4574,Isoglosse,Isoglosse,Isoglossâ,FALSE,"D ald Grenz zwischa Middlschwäbisch ond Oschdschwäbisch isch schwär zom ãgäa, weil ed älle Isoglossâ zsẽma falled.",🔎
,,,Isogloss,TRUE,"Im Süde vo dr Normandi ghört de Dialäkt südlig vùnere Isogloss, wo ""ligne Joret"" heisst, eigetli scho nümm zum Normännische ùn wird als ""normand méridional"" bezeichnet.",🔎
,,,Isoglossè,TRUE,"Gnauer beschtimmt ligèd d Ortsdail im Fiètzèmer Dalkessel sowiè am Achdorfer Wuètèknǜè im Berych vo dè Isoglossègränz vum Boddèseealemannisch un Hochalemannischè, wôrènd alli Ortsdail un d Stadt Blummbärg sèlber, wo nördlich oder öschtlich vo dè Wuètè ligèd, eidütig zum Boorèmerdütsch ghörig sin.",🔎
,,,Isoglossebündel,FALSE,"Au wenn bi jedere Sproch d regionale Unterschiid fliessend sin, lönn sich mehreri Isoglossebündel feschtstelle, wo e Ydeilig zuelönn.",🔎
4575,Flandern,Flàndra,fläämische,FALSE,Dr Jan van Eyck (* um 1390 z Maaseik; † 1441 z Brügge) isch e fläämische Mooler im Schbootmiddelalter gsi.,🔎
,,,Flandre,TRUE,"Johrhundert hät s e massivi Flüet vo germanische Koloniste vo Flandre, Sachse, Thüringe und Franke ge.",🔎
,,,Flandere,TRUE,"1921 het die belgischi Regierig die territoriali Äisproochigkäit in de drei regionale Sproochgebiet anerkennt: die niiderländischi Sproochzone z Flandere, die franzöösischi Sproochzone in dr Wallonii und die nöiji dütschi Sproochzone in Ostbelgie.",🔎
,,,fläämischa,FALSE,"Uffgwàcksa-n-ìsch d’ Angèle ìsch z’ Linkebeek, era fläämischa Gmainda ìm süüdliga Vorort vu Brüssel.",🔎
,,,flämische,FALSE,"Dr Wilhelm vo Moerbeke (""Willem van Moerbeke""; * um 1215; † 1286) isch e flämische Gäistlige und e bedütende Übersetzer vo antike Schrifte gsi.",🔎
4576,Lothringisch (romanisch),Lorrain,Lootringische,FALSE,"Was s Französischen agoot, mues me säge, ass näbe dr modärne französische Standardsprooch au no die verschidene andere Sprooche vo Frankrych oder die französische Regionalsprooche bruucht wärde, das sind us dr Sicht vo dr alemannische Sproochgränze s Lootringische, s Welsch i de Vogeese, s Elsässer Französisch, s Franc-comtois oder Jurassisch und vilecht au s Weschtschwiizer Französisch, wo sech aber chuum vom Standardfranzösisch underscheidet und s Frankoprovänzalisch fascht ganz verdrängt het.",🔎
,,,patois,FALSE,"Solbàch (patois ""Solbet"", frz.",🔎
4577,Turtmann-Unterems,Tùrpma-Unneräms,Turpma,FALSE,S Dorf Agaaru ligt am südleche Rand vo dr Ebeni im Roonetaal zwüsche Turpma und Leigg.,🔎
,,,Turpme-Unnerèms,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Anniviers im Gebiet, wo me s Walliser Alemannisch redt, ännet de Bärge sind: Zärmatt, Täsch, Randaa, Turpme-Unnerèms, Oberèms, Agaaru, Leigg und Salgesch.",🔎
,,,Turtma,FALSE,"Me hät a de Landi nämli zwaar chöne Toonuufnaamen aalose öppe vom Puuretüütsch vo Böju, vo Wäislige, vo Netschtel oder vo Turtma, aber s Suurbtaalerjiddisch hät äifach gfëëlt.",🔎
4578,Aufklärung,Ufklärig,Ùfchlärig,TRUE,De Leszczyński hät sich au ìn de Ùfchlärig e Namme gmacht.,🔎
,,,ufkläärte,FALSE,"Die nöie Ideä vo dr Toleranz si nid vo de Chille uusgange, sondern vo religiööse Randgrubbe und ufkläärte Filosoofe, z. B.",🔎
,,,uufklèèrerisch,FALSE,"Jarhundert uufklèèrerisch und rewoluzioonsfrüntli gsinet gsy, spööter dän aber konserwatyv woorde.",🔎
,,,Uufklèèrig,TRUE,"Jarhundert, i de Zyt vo der Uufklèèrig, hät Züri gradwägs als en europèèischi Kulturhauptstadt ggulte.",🔎
,,,Uufklärig,TRUE,"Mit de Reforme sid der Uufklärig isch me z Bade pragmatisch umggange und de Fürschte isch annere liberale Politik glääge gsi; so het der Grossherzog Karl anne 1818 em Land e nöji Verfassig ggä, won e modärni konstituzionelli Monarchy ygfüert het.",🔎
,,,Zitalter vo dr Ufkläärig,FALSE,"D Teggst und au im Händel si Verdoonig si tüpisch für d Zit vom Übergang vom Barock im ängere Sinn zum Zitalter vo dr Ufkläärig, bzw.",🔎
,,,uufklärti,FALSE,""">Joseph II. und Leopold II. no en uufklärti Form vom Absolutismus zeigt, nach dr Devise ""Alles für das Volk, nichts durch das Volk"".",🔎
,,,aufklärerischi,FALSE,"Die Helvetisch Gsellschaft isch en überkonfessionelli Schwiizerische Vereinigung vo Persone, wo aufklärerischi Ideal gha hai, im 18.",🔎
,,,Uffklärung,TRUE,"September 1777 z Berlin) ìsch a elsassischer Màthemàtiker, Physiker un Philosoph ìn dr Zitt vu dr Uffklärung gsìì.",🔎
,,,ufkleererisch,FALSE,August 1856 au dert) stammt us dr glyychnamige Lozärner Patrizierfamilie un isch e ufkleererisch gsinnti Republikaaneri un yyflussryychi Salonnière gsii.,🔎
,,,Ufchlerig,TRUE,"S het au Aasätz din fir e Gwaltedailig, wu vum Charles de Montesquieu un andere Staatsphilosophe vu dr Ufchlerig uusdänkt wore isch.",🔎
,,,ufkläärerischi,FALSE,"Die erste Schritt in dere Richdig si in dr Helvetik gmacht worde, wo ufkläärerischi Ideä sich wit verbräitet häi.",🔎
,,,Ufläärig,TRUE,"Wo s Bürgerdum wääred dr Ufläärig die füerendi Rolle in dr Gsellschaft für sich in Aaspruch het afo nee, si nöiji Tuugende, bürgerligi populäär worde: d Ordentligkäit, d Spaarsamkäit, dr Fliss, d Suuberkäit und d Pünktligkäit, wo au as die wirtschaftlige Tuugende bezäichnet worde si, wil si em Bürgerdum ghulfe häi iiri wirtschaftligi Existänz ufzbaue und z bewaare.",🔎
,,,Zytalter vo dr Ufklärig,FALSE,"November 1793 z Paris) isch e Revolutionärin, Frauerächtleri, Schriftstelleri und Autorin vo Theaterstuck und Romään im Zytalter vo dr Ufklärig gsi.",🔎
,,,Ufkläärer,FALSE,"Aber anstatt sich uf die biblischi Offebaarig (sola sriptura) z stütze, het dr Mizler uf s „Buech vo dr Natur“ gsetzt, äänlig wie d Ufkläärer Christian Wolff und Johann Christoph Gottsched.",🔎
,,,ufklärerische,FALSE,"Johrhundert ufklärerische Gedangge afo verbräite, und wo dört d Revoluzioon usbrochen isch, häi au z Basel d Patriote, wo Reforme verlangt hai, die konservative Chreft chönne überzüüge, ass öbbis müess bassiere.",🔎
,,,Uffchlärig,TRUE,S mittelungarisch Zitalter hät mit de Schlacht bi Mohács (1526) agfange und bis zu de Uffchlärig z Ungarn (1772) durt.,🔎
,,,Uffkläärung,TRUE,"Ìn siim ""Syllabus errorum"" (1864) hàt’r Liberàlìschmus, Modärnìschmus, morààlischer Relatiwischmus, Säkulàrisiarung, d’ Trännung vu Schtààt un Kìrìch un mehrera Ideea vu dr Uffkläärung haftig verurtailt.",🔎
,,,Ufkläärig,TRUE,Bis in d Zit vo dr Ufkläärig het dr Mose as historischi Person und dr Verfasser vo de Büecher vom Pentateuch (1. bis 5.,🔎
,,,aufgklärt,FALSE,"Si isch für syni politische und geistige Vorstellige nid massgäblich gsi, wie sy Brüeder im Gestapo-Verhör usgsäit het: Im Elterehuus het e toleranti Geisteshaltung und en aufgklärt-liberali Atmosphäre gherrscht.",🔎
,,,uffchlärerische,FALSE,"Di uffchlärerische Idee vu Philosophe hänn d'Ideal bstumme, d'Revolution isch e wichtige Schritt in Richtig Moderni.",🔎
,,,amerikanische Ufklärig,FALSE,"D Patriote si vom John Locke und dr amerikanische Ufklärig, und vo dr politische Philosophii vom amerikanische Republikanismus beiiflusst worde, wo vom Thomas Jefferson, vom Alexander Hamilton und vom Thomas Paine formuliert worden isch.",🔎
,,,Ufkleerig,TRUE,"Dr Längin het dr liberaale, razionaale Riichtig in dr Chilche aagheert, wu dur d Ufkleerig un dr Idealismus un dur s Dänke vum Friedrich Schleiermacher breegt gsii isch.",🔎
,,,Ufchlärig,TRUE,Im Abwehrchampf gege die uffiziegend Ufchlärig hän si sich zue us hütiger Sicht starrsinnigem Beharre uf em Aldherbrochte zwunge gsähne.,🔎
,,,aufklärerische,FALSE,"Dr Underricht in däm Institut, wo vom Martin vo Planta und vom Johann Peter Nesemann gfüehrt worden isch, und die republikanisch-aufklärerische Haltig, wo dört gherrschd hai, si für dr jung Laharpe brägend gsi.",🔎
,,,ufkläärerische,FALSE,Joorhundert aa isch Brüglige zum ene füsiokratische Musterguet im Sinn vo dr ufkläärerische Reformlandwirtschaft worde.,🔎
,,,Ufklärer,FALSE,Noch sim Dod isch d Idee von ere jüdische Besiidlig vo Palestina bi alle christlige Konfessione vo Ängland populär bliibe und isch vo Ufklärer wie vom John Locke und vom Isaac Newton verdräte worde.,🔎
,,,Uklärig,TRUE,Sit dr Uklärig ghört dr Zähnt zu de verachdete Feudalabgobe.,🔎
4579,Predigerkirche (Basel),D Breedigerkiirche z Baasel,Breedigerkiirche,FALSE,"In sim Spootwärk het er vor allem Umbaute gmacht, wie bim Völkerkundmuseum (1952/53), dr Breedigerkiirche (1953/54) und em Historische Museum (1956/57), alle in Baasel.",🔎
,,,Kiirche,FALSE,"Die erste Brüeder si vo Stroossburg choo und häi 1236 e behälfsmäässigi Kiirche lo baue, wo denn bis 1255 usbaut worde isch.",🔎
,,,Breedigerchille,FALSE,"Im Joor 1531 het d Stadt Basel e Gebiet mit eme Gartehuus und ere Wiibrässi bim runde «Lueginsland»-Eggedurm am Spaalegraabe, wo mä von em us wit ins Elsass het chönne luege, für dr inneri Garde vo dr Breedigerchille im Vorstedtkwardier usduscht.",🔎
,,,Predigerchille,FALSE,"Dr Basler Dotedanz, au as Dod vo Basel bekannt, bezeichnet e Bild, wo im Spootmiddelalter z Basel uf dr Innesite vo dr Friidhofsmuure bi dr Predigerchille gmoolt gsi isch und dr Dotedanz zeigt het.",🔎
,,,Bredigerkiirche,FALSE,Er het au bi dr Restaurierig vom Münster und vo dr Bredigerkiirche mitghulfe.,🔎
,,,Predigerchilche,FALSE,"Dr Hans Gerny isch noch em Theologiestudium an dr Chrischtkadolisch-theologische Fakultet vu dr Universitet Bärn Vikar z Möhlin an dr St.-Leodegar-Chilche un derno Bfaarer z Wegenstetten-Hellikon-Zuzgen (1962–1971), z Baden-Brugg (1962–1965) un z Basel an dr Predigerchilche (1971–1986) gsii.",🔎
,,,Bredigerkloster Baasel,FALSE,"Im Lauf vo sim Lääbe het dr Walther immer wider Klöster und Konvänt (Kloster St. Blasie, Bredigerkloster Baasel, Kloster Klingedaal) gröösszüügigi Gschängg gmacht.",🔎
4580,Deutsches Reich,Tüütsches Rych,Dütsch Rych,FALSE,"De preußisch Ministerbräsidänt Otto Bismarck isch es gsi, wo zum erschte Mol e dütsche Staat als Eiheit gründet hät: noch sine erfolgryche Chrieg gege Östrych, Dänemark und Frankrych, wo-n-er zwüsche 1864 und 1871 gfiehrt hät, isch s Dütsch Rych entstande.",🔎
,,,Dütsche Rich,TRUE,"Während em Zweite Wältchrieg isch d Ifuehr vo ""Zwischen zwei Welten"" is Dütsche Rich gschperrt gsi.",🔎
,,,Dütschland,FALSE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Dytsch Riich,FALSE,Er soll Gheimniss on s Dytsch Riich verrote ho un isch om 22.,🔎
,,,Ditsche Rich,TRUE,"Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum ""Dritt Rich"" bhàndelt.",🔎
,,,Tüütsche Riich,TRUE,"Äntli, 1869 hät mer mit em Königriich Italie und 1871 mit em Tüütsche Riich en Staatsvertraag chöne abschlüüse.",🔎
,,,Dytschs Rych,TRUE,"Februar 1937 z Villinge, Dytschs Rych; † 13.",🔎
,,,Dytsche Riich,TRUE,"öffetlichi Bauvorhabe um d Zitt vu dr Weltwirtschaftskrise isch er in dr Lage gsi, d Arbetslosequote, wo im Dytsche Riich 18 % betrage het, in sinem Amtsberiich uf 12 % zu halde.",🔎
,,,Deitscha Reich,FALSE,S Elsass hot domols noh zom Deitscha Reich ghairt.,🔎
,,,Dütsch Riich,TRUE,"Drotz de ""ewige Neutralitet"" hät s Dütsch Riich im Erschte un Zweite Wältchrieg bsetzt.",🔎
,,,Tüütsch Riich,TRUE,"Noch de Deilig vum Frankeriich het sich ussem ostfränkische Riich s Tüütsch Riich entwicklet, wo sich, nochdem sini Kenig de römisch Kaisertitel agnumme hän, au s Häiligi Römischi Riich gnennt het.",🔎
,,,Ditsche Riich,FALSE,Vu 1871 bis 1919 het Nambse wie s'gsamt Elsass zum Ditsche Riich im Riichsland Elsass-Lothringe ghört.,🔎
,,,Ditsches Riich,TRUE,"Januar 1875 ze Kayserschbari – bi Còlmer – ém Owerelsass, (domols Ditsches Riich); † 4.",🔎
,,,Dütschè Rych,TRUE,"Erschwerènd isch dezue ko, dass diè Baan vor dè Gründig vom Dütschè Rych erbaut worre isch un vollschtändig im Großherzogtum Badè volaufè hèt müèsè.",🔎
,,,Dütschi Rich,FALSE,"1906 beschlisst d Schwiz und ds Dütschi Rich, en Bahnverbindig vo Bonfol über Pfetterhausen uf Dammerkirch im Elsass z baue.",🔎
,,,Dütsches Riich,TRUE,"September 1940 z Königsberg, Oschtpreusse, Dütsches Riich; † 6.",🔎
,,,Dytsche Rych,FALSE,"Bal sin au erschti Gsandte vum Dytsche Rych, vu Frankrych un vu Großbritannie yydroffe.",🔎
,,,Dütsche Rych,FALSE,"Im Weschtfälische Friide vo 1648 isch d Eidgenosseschaft, wo vom Basler Bürgermeischter Johann Rudolf Wettschtäi verträtte worden isch, unabhängig vom Dütsche Rych worde.",🔎
,,,Düttsch Riich,TRUE,"Am Aafang hän düttschi Partäie no versüecht, durch Kooperation mìt de Slowakei meh Rächt fǜr di Sudetedüttsche z erreiche, deno isch abber d'NSDAP an d'Macht chùù, wùù 1938 s Münchner Abchùù dùùregsetzt hät; doodemìt isch s sudetedüttsch Gebiet ans Düttsch Riich gfalle.",🔎
,,,Dytsche Ryych,TRUE,"1884 isch dr Räscht vu dr Insle unter dr Niderlande, Großbritannie un em Dytsche Ryych ufdailt wore.",🔎
,,,Dysche Riich,TRUE,"Do isch Münche die drittgröschti Stadt im Dysche Riich gsi, numme Berlin un Hamburg hän mee Iiwohner gha.",🔎
,,,Dütschen Riich,FALSE,Dä Ufschwung isch äng mit der Machtergrifig vom Adolf Hitler im Dütschen Riich e baar Wuche vorhär verbunde gsi.,🔎
,,,Dütsche Riich,TRUE,Mit der Uflösig vom Dütsche Riich im Johr 1806 isch d Drennig vo der schwizerische Eidgenosseschaft vo de andere dütsche Länder ändgültig worde.,🔎
,,,Ditsch Rich,TRUE,"Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.",🔎
,,,Dütschs Riich,TRUE,"Merz 1912 z Wirsitz, Browinz Pose, Dütschs Riich; † 16.",🔎
,,,Dytsch Ryych,TRUE,"S Dytsch Ryych un Großbritannie hän sich bal e Wettränne gliferet, wär dr no freie Oschtdail vu dr Insle zerscht zum aigene Bsitz erklere diei.",🔎
,,,Düütsche Rych,FALSE,"Wo dr Robert chly gsi isch, het s Elsass als alts düütschsproochigs Piet sid es bar Jorzäänte wider zum Düütsche Rych ghört; dehei het me der Elsässer Dialäkt gredt, aber au s Französische isch im Elsass no guet bekant gsii.",🔎
,,,dütsche Riich,FALSE,"Mit de Gründig vom dütsche Riich ischs Grossherzogtum en Teil dodervo blibe, bis de Friedrich II. am 22.",🔎
,,,Dütsche Kaiserriich,FALSE,"Andrersiits wird under Bundesstaat e föderalistische ""Gliidstaat"" as Deil vo som ene Gsamtstaat verstande;  Im Fall vo de ""Vereinigte Staate vo Amerika"" und dr ""Republik Indie"" wird s Wort „Bundesstaat“ ""(state)"" im zweite Sinn bruucht, wie au für d Gliidstaate vom ""Dütsche Kaiserriich,"" wo denäbe au as ""Bundesgliider"" bezeichnet worde sin.",🔎
,,,Düütsche Riich,FALSE,"Zwüsche 1934 und 1936 het är verschiednigi Reise dur Oscht- und Südoschteuropa unternoh, 1935 isch är ds erschte Mal is Düütsche Riich greist.",🔎
,,,Ditsches Rich,TRUE,"Mai 1888 ze Neudorf, Elsass (zellemols Ditsches Rich); † 22.",🔎
,,,dütsche,FALSE,"De alti dütsche Name isch ""Scheiding"" odr au ""Unkrutmonet"".",🔎
,,,Dütschèr Rych,FALSE,"Si isch entschtandè, nõchdèmm Frankrych 1871 s Gebièt vom Elsaß-Lothringè a s Dütsche Rych abdrettè hèt müèsè un diè sich graad bildendi Dritti Französischi Republik s dörtige Netz formal vo dè ""Französischè Oschtbaan-Gsellschaft (Compagnie des chemins de fer de l’Est)"" käuflich erworbè un denn widder im Dütschèr Rych vokauft hèt.",🔎
,,,Dytsch Rych,FALSE,"Anne 1938, noch em Aaschluss vu Eschtrych an s Dytsch Rych, isch s Ausseerland no Obereschtrych uus-, derfir s sidlig Burgeland dr Steiermark aaglideret wore.",🔎
4581,Warmzeit,Warmzit,Warmzite,FALSE,"Hützudaag brucht mä dr Begriff ""Iiszit"" as Sünonüm für ""Chaltzit"", wääred en ""Iiszitalter"" Chaltzite und au Warmzite wo zwüschene cho si (Interglaziale), umfasst.",🔎
,,,Warmzyte,FALSE,"Dr Aafang vu däre Veryysigsperiod, wu mit eme Wächsel vu Chaltzyte un Warmzyte bis hite goht, wird vu dr Geologe as gaigneti Abgränzig vum Quartär vum vorige Zytabschnitt vum Neogen aagsääne.",🔎
,,,Warm,FALSE,Des losst uf e mehfache Wägsel vu Warm- un Chaltzyte schließe.,🔎
4582,Nigeria,Nigeria,Zäntral-Nigeria,FALSE,Di frieschte Beleg fir Yyseverhittig stamme vu Taruga z Zäntral-Nigeria (Nok-Kultur) un nerdli vu N’Djamena im Tschad.,🔎
,,,nigeriànischer,FALSE,"Dr Barthélémy Chinenyeze ìsch dr Suhn vu’ma nigeriànischer Schìffer, wo sii Schìff ìm Hààfa vu Dünkìrcha-n-a Pànna ghàà hàt.",🔎
4583,4. Juni,4. Juni,4. Jüüni,TRUE,"Dr Émile Paul Joseph Amann (* 4. Jüüni 1880 z’ <a href=""Pont-%C3%A0-M",🔎
,,,4. Jünni,TRUE,z Kippenewiiler; † 4. Jünni 1956 z Kons,🔎
4584,Balkanhalbinsel,Balkan (Halbinsle),Balkanruum,FALSE,""">Justin II., wo 572 e Chrieg mit Persie browoziert het, e Niiderlaag erliite het und denn waansinnig worde isch, häi d Langobarde vo 568 aa groossi Däil vo Italie bsetzt, und d Slawe si sit öbbe 580 in dr Balkanruum iidrunge und häi en bis zum Ändi vom 7.",🔎
,,,Balkanhalbinsle,TRUE,Bulgarie lyyt uf dr Oschthälfti vur Balkanhalbinsle und isch dur dr Balkan i zwoo Ebene teilt: Di nördlichi Donauebeni und di im Süde glegeni Oberthrakische Tüüfebeni.,🔎
,,,Balkanbrowinze,FALSE,"582–602) undernoo het, zum die oströmische Balkanbrowinze gege d Aware und d Slawe verdäidige.",🔎
,,,Balkanholbinsel,TRUE,Serbie lait im Zendrum vun de Balkanholbinsel.,🔎
,,,Balkaanhalbinsle,TRUE,"S Adriatische Meer, churz au d Adria, isch s lange nördlige Sitebecki vom Middelmeer zwüsche dr Apenninhalbinsle und dr Balkaanhalbinsle.",🔎
,,,Balkaan,FALSE,"Seer vil Ladinosproochigi us em Balkaan sinn im Holocaust ummbroocht worde, und nach em Zweite Wältchrieg si vili vo dene wo überläbt hai, nach Israel uusgwanderet.",🔎
4585,Burg Bärenfels (Duggingen),D Burg Bärefels bi Duggige,Burg oobe vo Ääsch,FALSE,"1488 het dr Rootsherr Ulrich zum Luft dr Luttebacherhoof im Ridder Lütold vo Bärefels ge, wo dr Familiesitz von em e chliini Burg oobe vo Ääsch gsi isch.",🔎
,,,Burg bi Duggige,FALSE,"Joorhundert het mä dr Naame „Bäärefels“ au für d Burg bi Duggige afo bruuche, wo bis denn ""Aeschburg"" ghäisse het.",🔎
4586,Pythagoras,Pythagoras vo Samos,Püthagoras,FALSE,Mit de legendääre Bricht über e Püthagoras in dr Schmiidi gältet dr Püthagoras vo Samos spöötistens sit dr Spootantike as Erfinder vo dr theoretische Muusig.,🔎
,,,pythagoräische,FALSE,"Die alte griechische Filosoofe hend öber d Widergeburt oder d Seelewanderig spekuliert, am dütlichste ide pythagoräische und orphische Lehre.",🔎
4587,Gemeindepräsident,Gmäindibresidänt,Gmäindsbresidänt,TRUE,"1928 isch er zum Gmäindsbresidänt vo Richterschwiil gwäält woorde und sibe Jaar drufabe, 1935, in Regierigsraat.",🔎
,,,Gmeindsamme,FALSE,Im 1945 isch er dr Sekretär vom Schwizerische Bau- und Holzarbeiterverband (SBHV) z Solothurn worde und 1947 dr Gmeindsamme vo Luterbach.,🔎
,,,Gmäindspresidänt,TRUE,"Dr Gmäindspresidänt häisst z Engelbärg ""Talamme"".",🔎
,,,Gmeindspräsidänt,TRUE,"Hützutag isch die analogi Bezeichnig je nach Ort Stadtpräsident, Stadtammä, Ammä, Gmeindammä oder Gmeindspräsidänt.",🔎
,,,Gmeindspräsidenti,FALSE,D Gmeindspräsidenti isch d Nelly Schindelholz (Stand 2016).,🔎
,,,Gmaibresidänt,TRUE,"Syt Jänner 2009 isch dr Buttet im Gmaitrot, dr Exekutive vu dr Gmai Collombey-Muraz un ab 2013 isch er au Gmaibresidänt gsii.",🔎
,,,Gmeindipresidäntin,FALSE,D Gmeindipresidäntin isch d Mélanie Krapp (2017).,🔎
,,,Gmeindpresidänt,TRUE,"Für d Funkzioon git’s hüt no wie au i dr Stadtgschicht ganz verschideni Nääme: I teil Länder seit men em – und vo jetz aa chöme doo nume no die männliche Amtsbezeichnige vor – au ""Bürgermeischter"" und z Dütschland öppen ""Oberbürgermeischter,"" im Liechteschteinischen isch es dr ""Ortsvorsteher,"" und früener het i gwüssne Piet d Amtsbezeichnig Gmeindpresidänt gheisse, wa i dr Schwiz i Gmeinde, wo ke Stadt sind, immer no so isch.",🔎
,,,Gmaindsbresidänt,TRUE,"Um die Zyt het er au ne bolitischi Laufbahn aagfange mit dr Wahl zum Mitglid vum Gmairot vu Beggäriäd, wun er vu 1952 bis 1958 aaghert het (ab 1955 as Gmaindsbresidänt).",🔎
,,,Gemeipresidänt,TRUE,"Va 2001 bis 2005 isch Gmeiraat va Leigg gsi, 2005 bis 2017 isch er Gemeipresidänt gsi.",🔎
,,,Gmeindsbräsident,TRUE,Gmeindsbräsident isch de Pierre-Allain Grosjean (Stang 2015).,🔎
,,,Gmeindspräsident,TRUE,D Gmeindspräsident isch dr André Christen (Stand 2015).,🔎
4588,Messenischer Golf,Messenischer Golf,Messenische Golf,TRUE,"De schmooli Landstraife zwöschet em Taygetos und em Messenische Golf isch immer zwöschet Sparta und Messenie umstritte gsii und d Grenze isch mol mee nördlich, mol mee südlich glege.",🔎
,,,Messenische Bucht,FALSE,"Uf de Halbinsle Mani sind öber 100 Hööline, wobii die maiste a de Chüste vo de Messenische Bucht liged.",🔎
,,,Messenischi Golf,TRUE,"Si isch guet 500 Meter brait und gege de Messenischi Golf offe, aber weniger guet gaignet zom lande.",🔎
4589,Christentum,Christetum,christlig,FALSE,"Au de Ööstriicher Bolitiker Heinz-Christian Strache nännt s Rèsultat „hocherfreulich“ ùn gìt z bedänke, dass s christlig Erbe vù Europa mießt gschǜtzt werre.",🔎
,,,chrischtli,FALSE,"Di chlai chrischtli Minderhait isch zum greschte Dail ethiopisch-orthodox, s git aber au ne katholisch Bischtum.",🔎
,,,christlich Glaubä,FALSE,"Intressiertä Bsuächär wird drnäbä imänä Tagesprogramm d Möglichkeit bottä, a Vorträäg und Talks zu Themä rund um dä christlich Glaubä, oder ämä Gottesdiänscht vo de chlu unkonvenzionellärä Art teilznää.",🔎
,,,Chrischtedum,TRUE,S Chrischtedum het sich vo Süde gege Norde unter dä Germane usbreitet.,🔎
,,,grischtlige,FALSE,"Dr het zu grischtlige Fäschter religieesi oder anderi Gedichter, wu basst hän, vereffentligt; des beziige Dankschriibe vu Pfarrer u.  a. noch em Griäg.",🔎
,,,christliche Lehr,FALSE,"I de moderne Forschig werd zudem postuliert, as de Zoroastrismus au starche Iifluss uf di christliche Lehr uusgüebt heb.",🔎
,,,Christianisierig,FALSE,"De Apostel Paul het en Tromm ghaa, wonem bifole het, uf Makedonie z goo und het dodemit d Christianisierig vo dem Landstrich iiglaitet.",🔎
,,,Grischt,FALSE,"April 1958 z Friburg) isch e ditsche Schriftsteller, e iberzeigte un konsequänte Grischt, e Gegner vum Nazi-Regime, e Kämpfer fir dr Friide un näbebii e Liäbhaber vu dr alemannische Literatür gsii.",🔎
,,,chrischdligi,FALSE,"Die räschtlige 9 % umfasse vor allem anderi chrischdligi Konfessione, Hindus und Parse.",🔎
,,,Chrischtin,FALSE,"Si het jetz i dr fränkische Ortschaft Adtheias gläbt, wo si Latyn gleert het und e Chrischtin worden isch.",🔎
,,,christliche Glaube,FALSE,"isch e Bekenntnis an christliche Glaube: ""Gott vor di, Tüüfel!"".",🔎
,,,christlicher,FALSE,In christlicher Zit wird in vilene Kilche dr halbrund gformt öschtlich Abschluss vum Kilcherüm – im Igang bzw.,🔎
,,,chrischdlige,FALSE,"Si isch in dr Funktion as Glaubensbekenntnis em jüdische ""Schma Israel"" odr em chrischdlige Vaterunser ähnlig.",🔎
,,,Chreschte,FALSE,Die erschte Chreschte send Jude gsi ond händ dä e de Torah bzw.,🔎
,,,Chrischtianisiärung,FALSE,Noch dr Chrischtianisiärung hets in richere Greber ab un zue e Goldblattkriz; Läbensmittelbiigabe wäre in däre Zit sältener.,🔎
,,,Chrischde,FALSE,Im dritte Johrhundert sin übber d Römerschdroos (Poebeni bis ans Ossolatal) d Chrischde igwandered.,🔎
,,,christlige,FALSE,"Rom unter em Kaiser Augustus het Judäa diräkt dur Schdatthalter afo regiere, eine drvo isch dr Pontius Pilatus gsi, wo noch dr christlige Dradition dr Jesus het lo chrüzige.",🔎
,,,christlich,FALSE,"Da het zunere Spaltig vom Mittelmeer gfüert, de Süüde, iischliessli Spanie, isch arabisch-muslimisch wore, de Norde christlich, wa zu grosse Spanige gfüert het, wo zum Tail no bis hüt nochewürkt.",🔎
,,,Christehäit,FALSE,"As Chilleunion bezäichnet mä meereri historischi Versüech, wo mä sit 1054 gmacht het, zum d Christehäit, wo sich in en orthodoxi Ost- und e katholischi Westchille gspalte het, organisatorisch wider zämmezschliesse, mäistens under em Primat vom römische Babstdum.",🔎
,,,Chrischdadom,TRUE,"S Kirchajohr ( oder ""annus liturgicus;"" au liturgischs Johr oder Herrejohr) isch em Chrischdadom d Roihafolg vo de oinzlne Feierdäg, en Kalender über es ganzes Johr, wo aber mit em übliche Kalenderjohr nöd identisch isch.",🔎
,,,christliche,FALSE,"Im Libanon isch 1989/90 e paritätischi Machtvertailig im Parlament veriibaart wore, vorene isch e festglaiti Aazaal vo Vertreter vo de ainzelne muslimische und christliche Gruppe gsetzlich abgmacht gsii.",🔎
,,,christianisiert,FALSE,"Under Alemanischem Haidetum isch d Religioo vo de Alemane z verstoo, bevor si christianisiert worde sind.",🔎
,,,Chrischtetum,TRUE,313 isch s Chrischtetum vom Kaiser Konstantin I. offiziell als Religion anerkannt worre.,🔎
,,,Chrìschta,FALSE,"D’ maischta Ìnselbewoohner sìnn Chrìschta (84 % vu dr Beväälkerung), àwwer ’s gìtt àui a bediitenda moslämischa Mìnderhait (12 %).",🔎
,,,chrischdlich,FALSE,"En chrischdlichem Umfeld liegat d Friidhööf oft om a Kirch rom ond werdat ""Kirchhof"" gnannt – au die, wo koi Kirch dabei ischd.",🔎
,,,christlech,FALSE,"Dr Falkensteinerbund isch ä schwizerische, ursprüngläch christlech-evangelisch orientierte Korporationsverband mit momentan vierne aktive Studänteverbindige, wo 1891 aus «Schweizerbund» isch gründet worde.",🔎
,,,christlich Glaube,FALSE,"Dr Chlodwig, verhirotet mit dr Christin Clothilde, nimmt nooch em Siig iber d Alamanne dr christlich Glaube a, agäblich will er vor dr Schlacht dr Christegott um Bistand bäte hegi.",🔎
,,,Chrischdedum,TRUE,"Wo sich s Chrischdedum im römische Riich verbreitet het, het sich das negativ uf d Jude usgwürkt: si si benochdeiligt, underdruckt und in vile Fäll zwangsdauft worde.",🔎
,,,chrischtlichs,FALSE,"Epiphanias (vo griechisch Επιφάνια Epiphania odr Επιφάνεια Epiphaneia), au Drükönigsdag, im liturgische Kaländer Erscheinung des Herrn, isch es chrischtlichs Fäscht, wo am 6.",🔎
,,,Chrischte,FALSE,"Us zwei Gründ sind d Liit aber trotzdem uuzfride gsi: erschtens, well er d Chrischte zum Sündebock fer de Brand gmacht und si furchtbar gstroft het, und zweitens, well er fer sich selber en größewahnsinnige Palascht mitte im Stadtzentrum baut het, s ""Goldene Huus"" (""domus aurea"").",🔎
,,,Chrischtetùm,TRUE,"Mit syne Diskussionsthese vo 1517 het der Martin Luther «zrügg zùm Aute ù Wahre» wöue, d. h. e Reformation yfüehre, ù ds Chrischtetùm vo der Späätantyke wöue widerbeläbe in ere Renaissance, das gseht men a syne theologysche Forderyge, won äär uf ds (späätantyke) Nöye Teschtamänt abschtützt ùn ùf 4 «Eley» konzäntryert: ""Sola scriptura:"" Eley d Bibù biudet d Grundlaag vom christleche Gloube, nid d Tradizioon (Galater 2, 6–9) ""Solus Christus:"" Eley der Christus, nid d Chiùche, het d Outorytät über die Glöybyge (Epheser 5, 23–24) ""Solus gratia:"" Eley dür Gottes Gnaad wird der Mönsch grettet, nid dür das won er tuet (Römer 1, 17) ""Solus fide:"" Elei am Gloube misst Gott der Mönsch, nid a syne guete Tate (Galater 2, 16) E wichtigs Aaligge vom Luther isch d «Rächtfertigungslehr» gsy, das ghäisst, dass de Mäntsch ganz eläige dur d Gnad vo Gott us de Sünd zum Häil chunt und nöd öppe dur äiges fromms Tue.",🔎
,,,christligi,FALSE,"In dr schriftlige Überliiferig und Brodukzioon vo dr Kabbala het s au gnostischi, nöiplatonischi und christligi Elimänte.",🔎
,,,chrischdlig,FALSE,"Au usserhalb vo Ägypte het si im römische Kaiserriich vili Ahänger gha und d Schdatue vo dr Isis lactans, dr süügende Isis, wo ihrem Sohn Horus d Bruscht git, het dr chrischdlig Mariekult beiiflusst.",🔎
,,,christliger,FALSE,"Oktober 1910 z Heide), Daufname Jean-Henri Dunant, isch e Schwiizer Gschäftsmaa und e Humanist vo christliger Brägig gsi.",🔎
,,,Krischdadom,TRUE,"Do isch oimol s Krischdadom mid de Deifl ond Hexa, ond drneba d Gridig an dr Obrigkeid mid em Lächerlemacha vo Aaordnonga.",🔎
,,,krìschtliga,FALSE,"D’ Kìrchalehrer (làtiinisch ""doctores ecclesiae"" ) sìnn Theolooga un Hailiga, wo-n-a sehr groossa Iifluss uff d’ Gotteslehr vu da krìschtliga Kìrcha ghàà hann.",🔎
,,,Chrischti,FALSE,"Er het deshalb en Bulle (es Schriftstück) gäge die wältlichi Gwalt, „Unam sanctam“, verfasst, won er betont, dass die wältlichi der geischtliche Gwalt (verkörperet dur de Papscht als Schtellverträter Chrischti und Nachfolger vom Aposchtel Petrus) in letschter Konsequenz untergeordnet isch.",🔎
,,,Chreschtetom,TRUE,Di germanischi Sproch verdrängt s’Galloromanische und s Chreschtetom verbreitet sech emmer meh.,🔎
,,,chrischtleche,FALSE,"D Bible isch ds Grundlagebuech, di Heilige Schrifte, vom chrischtleche Gloube.",🔎
,,,chrischdlige Chille,FALSE,"Aber es het immer non ä geischdigi Eiheit gä, drait vo dr chrischdlige Chille, und vermiddlet in Weschdeuropa dur die latinischi Schbrooch as ""lingua franca"".",🔎
,,,Chreste,FALSE,"D Russe bildet mit 58,5 % d Meerhait, gfolgt vo de Ukrainer mit 24,4 %, si sind meerhaitlich Chreste.",🔎
,,,Chrìstetum,TRUE,"Nooch em Nììdergang vò Rom hän ab 411 Wandale ùnd d'Wèstgote z Andalusie gsììdelt, si hän s Chrìstetum iigfiehrt.",🔎
,,,Christe,FALSE,"D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe.",🔎
,,,Christedum,TRUE,Joorhundert s Christedum aagnoo.,🔎
,,,christligi Chillene,FALSE,"Sit em Mittelalter hai im westeuropäische Ruum die katholische Institutione, spöter au anderi christligi Chillene die öffentligi Meinig vo dr Sexualität dominiert.",🔎
,,,chrischtlige,FALSE,Hite ghert s Mee vu dr Bevelkerig chrischtlige Konfessionen aa.,🔎
,,,Grischtetum,FALSE,"Des isch e schiitische Orde mit ere Philosophii gsii, wu viil Ähnligkeit mit em Grischtetum gha het; diä Bektaschi hän bsunders gschickt kenne diä ehmolige Grischte wiise.",🔎
,,,Chrischtèdum,TRUE,"D Jugend hèt er z Pavia vobrocht, dè Heimèt vo sim Vater z Obberitaliè, wo nèr èrschtmòls mit èm Chrischtèdum in Berüürig chò isch.",🔎
,,,Chrestetum,TRUE,"Un die Palme werd au hütt no vo villne as e knickti Irminsul interpretiert, as e Zaiche, as s Chrestetum öber s Haidetum gsigt heb.",🔎
,,,Chrìschtatumm,TRUE,Salla Mària-n-ärschiinunga hàt’s ìn àlla Äära vum Chrìschtatumm ghàà.,🔎
,,,Christelehr,FALSE,"As Herätiker sind si drum bitrachtet wore, well si i folgende Pünkt vo de orthodoxe Christelehr abgwiche hend: Audianer.",🔎
,,,chrischtlich,FALSE,"Weihnächte, isch s chrischtlich Fäscht vo de Geburt vom Jesus und damit vo de «Mönschwerdig vo Gott».",🔎
,,,krìschtliger,FALSE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D’ Daifata ìsch a krìschtliger Ritüs, wo ’s zitter dr Zitt vum Näija Täschtàmant gìtt.",🔎
,,,chrischtligi,FALSE,Viil heidnische Wortschatz isch do dur chrischtligi Lehnibersetzige un Främdwerter üs em Latiinische ersetzt wore.,🔎
,,,chrischtleche Chile,FALSE,"D Aposchtel sind i dr Tradizion vo dr chrischtleche Chile die Lüüt, wo im Jesus sym Uuftrag dr Glaube bi de Völker verchünde.",🔎
,,,Chrischten,FALSE,"Dr hailig Hippolyt vu Rom, e Zytgnoss un Widersacher vum Calixt, verzellt iber en: As junge Sklav isch dr Calixt vu sym Herr fir d Ufsicht vun ere Bank bstellt wore – är het aber s Gäld verlore, wun em vu andere Chrischten aavertröut gsii isch.",🔎
,,,Krìschtatumm,TRUE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,chrischtlichem Glauben,FALSE,D Verbindig vo chrischtlichem Glauben und soziaaler Gsinig isch vo doo a d Grundlaag vo irem Läbe gsyy.,🔎
,,,chrischtlichi,FALSE,"I derre Zit isch trotzdem e huufe Literatur uf Koptisch gschribe worre, vorallem chrischtlichi Teggscht.",🔎
,,,Früehe Christetum,FALSE,"D Epoche vom Karl em Grosse, aber au är ganz persönlig, het wäsentlich drzue bidrait, ass dr kulturelli Niidergang, wo as Folg vo dr Völkerwanderig, vom Undergang vom Weströmische Riich und vo de bildigsfindlige Tendänze im Früehe Christetum in wiite Deil vo Europa agfange het, aghalte und umkehrt worden isch.",🔎
,,,chrischtlige Konfession,FALSE,"D Mehrheit vu dr dytsche Staatsburger ghert ere chrischtlige Konfession aa: remisch-katholischi Chilche 30,7 Brozänt (vor allem z Wescht- un Siddytschland, Stand: 31.",🔎
,,,Chrischtianiisirig,FALSE,"D'latiinischi Lehnwörter lönn sich i drei Schichte yteile: d'erschti stammt no us dr Zit vor dr Bsiidlig vo England, d'zweite us dr Zit nooch dr Chrischtianiisirig vo de Engländer, d'dritti schliesslich usem Mittelänglisch nooch dr normännischi Erobrig.",🔎
,,,chrischtlig,FALSE,"Pfingschte oder elter alemannisch Pfeischte (vu griech. πεντηκοστή [ἡμέρα] ""pentekostē [hēmera]"" ‚dr fufzgscht Dag‘) isch e chrischtlig Fescht.",🔎
,,,chrischtliche,FALSE,"Die Zellwiis häd aber de Nachtäil, das nöd de Mittwuch i de Mitti vo de Wuche isch, sondern de Dunschtig: Mändig - Zischdig - Mittwuch - ""Dunschdig"" - Friidig - Samschdig - Sundig I de Veräinigte Staate vo Amerika und i de chrischtliche und de jüdische Religion zelt me d Wuchetääg vom Suntig aa.",🔎
,,,christlige Menschebild,FALSE,Si berüeft sich drbii uf s christlige Menschebild.,🔎
,,,chrischtianisiert,FALSE,"Wel Irland zue dr Länder z Europa zellt, wu am frieschte chrischtianisiert wore sin, isch e diräkti Kontinuität zue keltisch-heidnische Rite, wu niene in ere Quälle beleit isch, grad dert wenig wahrschynli un ender dr keltische Folklore syt em 19.",🔎
,,,Chrischteheit,FALSE,Rom isch s Zentrum vo de römisch-katholische Chrischteheit und het mehreri hundert Kirche im Stadtgebiet.,🔎
,,,Chrìschtatum,TRUE,"D Àbteikìrch vu Ottmerscha hàt àls Vorbìld dr Dom vu Ààcha, wo dr Karl dr Groß bàuia hàt un wo sallamols àls scheenschta Kìrch vum Chrìschtatum galta hàt.",🔎
,,,chrischtlige Glaube,FALSE,"D Uffert – uf hochdüütsch ""Christi Himmelfahrt"", ‚d Ufnahm vum Herr‘, ‚Ufstig vum Herr‘ – isch im chrischtlige Glaube d Ruggchehr vum Jesus Christus as Suhn vu Gott zue sym Vater in dr Himmel.",🔎
,,,christlichi,FALSE,"D Neuapostolischi Kirch (NAK) isch e christlichi Religionsgmeinschaft, wo sich z End vom 19.",🔎
4590,Bezirk Dielsdorf,Bezirk Tielschtoorf,Bezirk Dielschdorf,TRUE,"Rägischtoorf (i verhoochtüütschtem Neozüritüütsch au ""Rägesdorf"") isch ä politischi Gmäind im Bezirk Dielschdorf vom Kanton Züri in dä Schwiiz.",🔎
,,,Diesdorf,FALSE,"Tele M1, wo mit Tele Tell in vilne Pünkt identisch isch (Die beide Sänder teiled sich vili vo de Format, au s ""Aktuell""), chann i de Agglomeratione Aarau, Bade, Brugg, Lenzburg, Olte, Zofige, Önsinge sowie i de zürcherische Bezirk Dietike und Diesdorf und em luzernische Wahlchreis Sursi empfange wärde.",🔎
,,,Tielschtoorff,FALSE,S Züri-Underland isch de nordweschtlichi Täil vom Kanton Züri und bestaat us de Bezirk Tielschtoorff und Büüli.,🔎
,,,Tielschdrff,FALSE,Dr grööscht Deil vom Tal ghört zum Zürcher Bezirk Tielschdrff.,🔎
,,,Tielschtoorf,FALSE,"Weich (amtlich ""Weiach"") isch e politischi Gmäind im Bezirk Tielschtoorf im Kanton Züri, Schwiiz.",🔎
4591,Blutgerichtsbarkeit,Hochi Grichtsbarkeit,Urteil,FALSE,"Legendär sin sini hartè Urteil gsi sowiè diè uffwändigi Frondiènscht, wo dè Stüèlinger Landgrõf wèg dè Reparaturè vu dè Chriègsschäddè vum Schwyzerchrièg sini Untertanè abvolangt hèt.",🔎
,,,hochi,FALSE,"Es spòtmittelalterliche Grichtswesè hèt sich i diè ""hochi"" un ""nidderi Grichtsbarkeit"" glyderèt.",🔎
,,,Hoochgrichtsbarkäit,FALSE,"Basel het für sich d Hoochgrichtsbarkäit über d Solodurner Gmäinde Dornach, Hochwald, Büre, Nuglar-St. Pantaleon, Seewe und Gämpe in Aaspruch gnoo.",🔎
,,,Hochgrichtsbarkäit,FALSE,In sinere Funkzion as Landesherr het er 1468 dr Stadt Biel d Hochgrichtsbarkäit gee und 1474 het er noch ere lange Pause d Landständ wider iiberüeft.,🔎
,,,Hoochgricht,FALSE,"Über d Rächt, wo mit dr Landgroofschaft verbunde gsi si, isch s 1531 fast zun ere milidäärische Konfrontation zwüsche Soledurn und Basel choo, wo s Hoochgricht über d Soledurner Gmäinde im Sisgau für sich beaasprucht het.",🔎
,,,Bluetgrichtsbarkäit,FALSE,"Liestel het s Rächt verlore, sini bäide Schulthäiss und dr Root sälber z bestimme, der Root isch zum ene äifache Gricht abegsezt worde und het sogar d Bluetgrichtsbarkäit verlore.",🔎
,,,Bluetgrichtsbezirk,FALSE,"Dr Bluetgrichtsbezirk vo dr Groofschaft Sargans het ursprünglig d Herschaft Sargans sälber umfasst, Walestadt, Quarte und d Herschaft Nidbärg.",🔎
4592,Engstingen,Engschdenga,Gloeengsdenga,FALSE,"Vo Reidleng isch d Eisabã znäggsd s Echazdaal ruff nåch Honao baud wårda, ond nå bis 1893 dor weidore Dåel Honao–Gloeengsdenga-Mensenga, midd Zåsdanga vo Honao ã, onda emm Daal, bis nuff zor Haldesdell Lichdasdoe uff dor Albhaochfleche.",🔎
,,,Chlyängschtingè,FALSE,"È Garnitur, wo i dè Regionalbaan-Farbè lackyrt isch, isch bis 2013 a dè Summerwochèèndè im Tourischtikvokeer uff dè Schwôbischè Albbaan un dè Donaudalbaan zwǜschè m Ulmer Hauptbaanhof un Chlyängschtingè.",🔎
4593,Sundgau,Sunngau,sundgauischi,FALSE,"Das Fürschdbischdum Basel isch e Land gsi, wo meer oder weniger dr hüdigi Jura (Kandon Jura und dr Bärner Jura), s Laufetal, s Birseck und no e baar süddüdschi und sundgauischi Dörfer umfassd hed.",🔎
,,,Sundgoi,TRUE,"Büethwiller lijt ìm Sundgoi àn dr Làrg, vier Kilometer nordeschtlich vun Dàmmerkìlch, 17 Kilometer sìdweschtlich vun Sanne un 18 Kilometer sìdweschtlich vun Mìlhüüse, zwìsche dr Nochbergmeine Bàlschwiller ìm Norde un Hàgebàch ìm Sìde.",🔎
,,,Sundgöi,TRUE,Milhüse degeje isch - vellig umschlosse vum siter 1648 frànzeesche Sundgöi - bis zum 04.,🔎
,,,Sundgàui,TRUE,"Zum Bispiel: Colmer, Milhüsa, Sundgàui, Drèiecklànd... Ìm Elsàss wìrd d Zitung jeder Morga friaih heimglìefert, vu äbena 1000 Zitungtrajer.",🔎
,,,Sundgäu,TRUE,Zàmme mìt em Sundgäu ìsch s mìt em Weschtfälische Frìde 1648 frànzesisch worre.,🔎
,,,Sungau,TRUE,"Nördlich vom Chloschter, im Sungau het mer alemannisch gredt, südlich – im hütige Kanton Jura – Franc-comtois.",🔎
,,,Sunggaü,TRUE,"Noch em Bohnenberger ghert zum Niederalemannische s Elsass (üsser em Südoschtdeil vum Sunggaü), d Ortenaü, d Boor, s meischt vum Briisgaü, s ditsch Bodeseevorland un Konschtanz, s Allgai, dr grescht Deil vu Voradelbärg un fascht dr ganz Liächtestei.",🔎
,,,Sungöi,TRUE,"Barnwiller lijt ìm Sungöi, rund zwelf Kilometer sìdweschtlich vum Milhüüse.",🔎
,,,Sündgöi,TRUE,Em üsserschta Süda han m'r d'r Sündgöi met Àltkelch àls Hàuiptschtàtt.,🔎
,,,Sunngàui,TRUE,Ar ìsch àlso dr bäschta Schtìrmer vum Sunngàui worra.,🔎
,,,Sundgaü,TRUE,"B. eber üs em Sundgaü sofort richtig ka läse, was eber z.",🔎
4594,Ärmelkanal,Eermelkanal,Ärmelkànààl,TRUE,"’S lììgt ìm Norda vum Lànd ìn dr Regioon Normàndii un ìsch noh-n-em Ärmelkànààl gnännt, wo uff Frànzeesch ""la Manche"" haisst.",🔎
,,,Ermelkanal,TRUE,"Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt ""(France métropolitaine),"" erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik.",🔎
,,,Ärmelchanal,TRUE,"De atrebatischi Chönig Commius isch wäge sim Iifluss au uf diä anderi Sitä vom Ärmelchanal uf Britanniä, als Abgsandti vom Caesar det ane gschickt wordä.",🔎
,,,Ärmelkànal,TRUE,"De Bretagne ( = Frz.), uff Bretonisch Breizh (g´sproche [brɛjs]) un uff Gallo Bertaèyn, ésch e Ländel ém Nordweschte vun Frànkrich, de spitz Hàlbinsle, wie zwésche Atlantik un Ärmelkànal is Meer ràgt – àlso `s Eckle ""obe links"" vum ""Hexagon"".",🔎
,,,Ermelkanaal,TRUE,"Iiri Kwelle isch im Burgund, si fliesst vo Oste uf Westen und mündet bi Le Havre in dr Ermelkanaal.",🔎
4595,Freiherren von Vaz,Freihere vo Vaz,Fryherre vo Vaz,TRUE,"D Gägner sind einersyts syni Minischteriale (d Fryherre vo Vaz, d Matscher im Südtirol, d Sax-Misox, d Wärdebärg-Sargans und anderi) und andrersyts frömdi Landesherrschafte (s Herzogtum Mailand, d Grafschaft Tirol und d Habsburger) gsi.",🔎
,,,Freiheer vo Vaz,TRUE,Öppe i de 1280er Joore hed dr domolig Freiheer vo Vaz dütschsprochigi Puure us em Wallis – d Walser – is Land gholt und ne Land im Taal gää.,🔎
,,,Freiherre vo Vaz,TRUE,"Khiimzelle vu dr Sidlig isch di um 1150 vermuetlich vu de Freiherre vo Vaz gstifteti Prämonstratenserabtei Kloster Karwòòlda, es Tochterkloster vum süddütsche Roggeburg.",🔎
,,,Vaz,FALSE,"Dr Oberi Bund oder Graui Bund (, ""Ligia Grischa"", sältener ""La Grischa"") isch as Reaktion uf zahlriichi Fehde und Chläichrieg zwüsche de Aadelsgschlächter Belmont, Sax-Misox, Rhäzüns, Vaz, Wärdebärg, em Chloster Disentis und em Bischof vo Chur entstande.",🔎
4596,Kornische Sprache,Kornischi Sprooch,Kornische Sproch,TRUE,"S'Bretonische isch am engschte mit dr usgschtorbene Kornische Sproch verwandt, un ebefalls eng mitem Walisische.",🔎
,,,korn,FALSE,"cig, korn.",🔎
,,,Kornischi,FALSE,"D hütigi Keltischi Schprôche sin s Bretonischi, s Walisischi, s Kornischi, s Manx un s Irisch un Schottisch Gälisch.",🔎
,,,Kornisch,FALSE,"Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha.",🔎
4597,Trompete,Drumbeete,Drumbeeter,FALSE,"Septämber 1991 z Santa Monica, Kalifornie) isch en amerikanische Dschääs-Drumbeeter, -Flügelhornist, Komponist und Bändliider gsi.",🔎
,,,Trombeeda,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Trumpeter,FALSE,"April 2023 in Münche), isch en serbische Jazz-Trumpeter und -Flügelhornischt, Arrangeur und Bandschef gsi.",🔎
,,,Trombeda,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Trumpete,TRUE,De Dio het ab siim füüfte Lebensjooh ud Dränbe vu sim Vater hii Trumpete und Bassgitarre gspillt.,🔎
,,,Drombeeda,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht mr. Drei Fleeda, gleichviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, viir Tenor-Posauna, a Tscheleschda, a grauß Schlagwerk, a Celesta ond a graußa Streicher-Grubbe Handlong.",🔎
,,,Drumbeetevirtuoos,FALSE,"Bekannti Wärk vom Haussmann si d Bordret vom Drumbeetevirtuoos Gottfried Reiche (1726), vo dr Dichtere Luise Adelgunde Victorie Gottsched (Gottschedin) (um 1750) und vom Johann Sebastian Bach (1746).",🔎
,,,Trombeeda-Ruaf,FALSE,"S Finale schliaßlich fangt ôô mit-ma schnella Trombeeda-Ruaf, wo sich bald d Herner drzua-gsellet.",🔎
,,,Trumpeete,TRUE,"I däm het’s sid em Joor 1985 au es chlyses ""Trumpeetemuseum,"" wo d Gschicht vm Instrumänt, der Trumpeete, zeigt.",🔎
,,,Drombeed,TRUE,"Oiner vo de Studenda, dr Werner Kirchhofer, hôt sei Drombeed drbei ond wuud vo seine Komilidoona uffgfordret, a Solo zo blôôsa, ond glei fanget älle wiider zom Senga ôô.",🔎
,,,Drumbeetè,TRUE,"Steileri, d. h. èng mensuryrti, Schallbecher hèn d Drumbeetè odder d Bosuunè, wo wèg dè höcherè Impedanz relatyv schwèr aaschprechèd, abber èn obberdònrychè, hellè bis scharfè Dòn haa könnèd, dè schwiriger indonyrbar isch.",🔎
,,,Dschääsdrumbeete,FALSE,"D Mitgliider vo dere erste ""Hot Five"" si dr Louis Armstrong gsi, zerst am Kornett und gläägentlig au as Sänger, vo 1927 aa an dr Dschääsdrumbeete, mit sinere zwäite Frau Lil Hardin Armstrong am Klavier, em Johnny Dodds an dr Klarinette und am Altsaxofoon und em Kid Ory an dr Posuune und em Johnny St. Cyr am Banjo.",🔎
,,,Drompetè,TRUE,"Sell hèt traditionelli Gründ, i dè Praxis sin Baritonschpiller oft Blächblõser, welli uff dè hohè Inschtrumänt Drompetè, Flügelhorn odder Es-Horn aagfangè hèn un sellèwäg d B-Stimmè mit Violynschlüssel gwoont sin.",🔎
,,,Trumpetä,TRUE,"Versuechswiis sind au Instrumänt mit Chlappä oder enere Ventilmaschinä (Würkig vo de Ventil wie binere Trumpetä) bout worde, dass de Tonumfang uf e diatonischi Tonleitere (Chlappä) oder e chromatischi Tonleitere erwiteret wird.",🔎
,,,drumbeetè,FALSE,"S Kornètt isch è Blèchblõsinschtrumänt, wo trotz dè drumbeetèähnlichè Form un Stimmlaag uffgrund vo sinèrè Mensur zu dè Horninschtrumänt zellt wörd.",🔎
,,,Trombeet,TRUE,"A Streichergrubbe mit zwoi Geiga, a Bratsch, a Tschello ond-ra Bassgeig, a Fleet, a Oboe, a Klarinedd, a Horn, a Trombeet, a Posaun, a Klavier ond a grauß Schlagwerk, ondr anrem mit Marimba, Glockaspiil ond ara graußa Trommel.",🔎
,,,Drumpete,TRUE,Noch em Abitur un em Wehrdienscht im Luftwaffe Musikkorps II z Charlsrue het er an dr Musikhochschuel z Fryburg klassischi Drumpete bim Robert Bodenröder studiert.,🔎
,,,C-Trombeeda,FALSE,"Zwoi Fleeda, gleichviil Oboa, jeweils drei Klarinedda, Saxofon ond Fagodd, oi Kontrafagott, oi Piccolo-Trombeed, drei C-Trombeeda, genausoviil Tenor-Posauna, drzua noh a Bass-Posaun oder a Basstuba, a grauß Schlagwerk, a Celesta, a Ondes Martenot ond Streicher.",🔎
,,,Drumbeeté,TRUE,Trigger sin meischtens serìèmäßig bi Drumbeeté un Kornètt für è zuèsätzlichi Indònationshǜlfè am drittè Ventylröörli aabrocht.,🔎
4598,Ackerbau,Ackerbau,Buuerekultuur,FALSE,"Dodrbii goot mä von ere alt-mediterraane Volksschicht us, wo bis um 1000 v. d. Z. e sässhafti Buuerekultuur entwicklet het, und wo fremdi Volkselemänt us em Oste (fönizischi Seefaarer) wie au us em Norde (indogermanischi Italiker) in sä iidrunge si.",🔎
,,,Acker,FALSE,"Im witerè Sinne bezeichnet Alpwirtschaft odder ""Alpbetrièb"" sowoll d ""Sennerei"" (au ""Senntum"", alpini Milchwürtschaft), ""Bärgweidèwürtschaft"" (diè summerlichi Vywürtschaft, Sennwürtschaft bim Rind un Transhumanz vo Rösser, Gaiß, Schõf), als au Acker- un Fruchtaabau i dè Bergrüüm (""Bärglandwürtschaft"" im Ganzè).",🔎
,,,Aggerbau,TRUE,Mit em Ibergang zum Aggerbau isch d'Bedütig vum Johresverlauf fer Ussaat un Ern wichtiger.,🔎
,,,Ackrbau,TRUE,"Zom Doil send des Pflanza, mo mid em Ackrbau mitkomma sen und drom vo de Fachleid ""Agriophyta"" ghoissa werrad.",🔎
,,,abaut,FALSE,"D Bilddafle Obschd und Gmües git än Überblick über d Vilfalt vo de verschiidene Obschd- und Gmüessorte, wo uf dr Wält abaut, gärntet, verarbeitet und konsumiert wärde.",🔎
,,,aabaut,FALSE,"Die wichdigsti Rolle vo dr Landwirtschaft isch d Brodukzioon vo Naarigsmiddel, wenn si Nutzpflanze aabaut und Nutztierhaltet.",🔎
4599,Pornografie,Pornogràfii,pornografischi,FALSE,Anders als bi ähnliche Projekte werded au pornografischi Produktione archiviert.,🔎
,,,Pornografii,TRUE,"Oktober 1992 het wältwiit für e plante Skandal gsorgt: D Madonna, wo as Sängere sehr erfolgriich isch, het e Buech veröffentlicht, wo d Gränze zur Pornografii berüehrt und uf sadomasochistische Konzept ufbaut isch.",🔎
,,,pornogrààfischa,FALSE,Üsserdam betribbt s’ Unternamma-n-a Nätzwark üss 33 pornogrààfischa Websitta.,🔎
,,,pornografische,FALSE,"Drüber us git s aber non e Reihe vo Praktike, wo vo der Gruppe vo de Beteiligte as sexuell stimulierend empfunde wärde: Rollespiil, Verchleidig, Verzögerige oder Beschleunigunge vo sexuelle Handlige, sexuelli Handlige an eme bestimmten Ort, der gmeinsam Konsum vo erotische oder pornografische Materialie, aber au sterkeri Reiz wie Schmärz (Sadomasochismus) oder Elektrostimulation.",🔎
,,,Pornoìndüschtrii,FALSE,S’ Unternamma hàlt àui zwaimool ìm Joohr a Massa-n-àb un wìrkt wia-n-a Business-to-Business-Nätzwarker ìnnerhàlb vu dr Pornoìndüschtrii.,🔎
,,,pornografisch,FALSE,"Sälli Syte isch meischtens pornografisch odr satirisch, mänggmol aber au e Konkurrenzagebot.",🔎
4600,Beruf,Bruef,Pruef,TRUE,"Landwirt oder Puur (vo mhd. ""gebûre"" „Mitbewohner, Nochbr, Dorfgnosse“) isch en Pruef i de Landwirtschaft.",🔎
,,,Beruuf,TRUE,Als Beruuf gleert hèt er Hotelbetrièbswirt.,🔎
,,,Beruefsart,FALSE,"Fer d'Wasserverdeilig un Suferhaldig in dr Wasserlaife sorge d'""Bächlibutzer"" (e weltwitt vermuetlich einzigartigi Beruefsart).",🔎
4601,Streichinstrument,Striichinstrumänt,Striichinschtrumènt,TRUE,"È Blõsinschtrumènt wörd als Ganzes gschtimmt, bi Sitèinschtrumänt (Striichinschtrumènt, Gitarrè, Harfè) jeddi Sitè einzeln.",🔎
,,,Streichergrubbe,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht-mr zwoi Fleeda, oi Oboe, zwoi Klarinedda, oi Fagott, zwoi Herner, zwoi Kornett, oi Posaun ond a kloina Streichergrubbe.",🔎
,,,Striichinschtrumänt,TRUE,"Diè meischtè Striichinschtrumänt, öppè d Giigè, chönnèd innerhalb von èm wittè Berych grundsätzlich jeddi belièbigi Tonhöchi broduzyrè, bsunders z.",🔎
,,,Stryychinschtrumänt,TRUE,"Unterschydlichi Donschtärki wörrèd uff dè voschiddènè Musiginschtrumänt unterschydlich uusgfüürt: bi Stryychinschtrumänt wörd dè Drugg, d Gschwindigkeit vum Bogèschtrich, sowiè d Stryychschtell voändèrèt, Blôser variyrèd dè Drugg un d Stärki vum Luftschtròm.",🔎
,,,Streichinschdrumend,TRUE,"Ds Violoncello (Aussprache ˌviolɔn'tʃɛlo], Plural Violoncelli, Kurzform Cello, Plural Celli, frier au Violoncell) isch en aus verschiedene Holzarde gferdigdes Streichinschdrumend aus dr Viola-da-braccio-Familie.",🔎
,,,Streicher,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht mr. Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, viir Herner, zwoi Trombeeda, drei Posauna, oi Harf, Schlagwerk ond Streicher.",🔎
,,,Schdriichinstrumänt,TRUE,isch e Schdriichinstrumänt us verschidnige Arte vo Holz (oder nöjerdings au us Verbundwärkstoff wie Kunststoff wo mit Choolestofffaasere versterkt si).,🔎
,,,Streichr,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Striicher,FALSE,"Im ursprünglige italiänische Concerto grosso bestoot s Concertino mäistens us Striicher, z Dütschland vilmol us Blööser.",🔎
4602,Österreichisch-Ungarischer Ausgleich,Ööstriichisch-Ungarische Ussgliich,Usglich,FALSE,"D Habsburger hän de Ungarn meh Selbschtbstimmung im ""Usglich"" vun 1867 gäh.",🔎
,,,Usgliich,FALSE,Noch de Revolution hänn d Habsburger d Übberiichomme gegenübber de Ungare nümmi iighalte un bis zum Usgliich isch Ungarn e unterentwickelts Land blibe.,🔎
,,,Östriichisch-Ungarische Usgliich,TRUE,"Während de Ungarische Revolution sin im Weste vum Banat Chämpf zwüsche Dütsche, Ungare un Serbe usdrage wore, noch de Kapitulation hänn d'Habsburger Ungarn de Deil vum Banat aberkännt, erst noch em Östriichisch-Ungarische Usgliich (1873) isch es zruck unter ungarischi Herrschaft chuu.",🔎
,,,Eschteraichisch-Ungarisch Uusglich,TRUE,"Iber de Eschteraichisch-Ungarisch Uusglich im Johr 1867 het mer sii aafangs gfrait, vor allem wel de Nationalitete Selbschtverwaltung vesproche wore isch un dass sii iehri Muetersproche derfet bruuche.",🔎
4603,Ozeanien,Ozeanie,Ozeaanie,TRUE,"Das Museeum, wo i de Willa Wesendonck underpraacht isch, zäiget Kunscht us Aasie, Afrika, Amërika und Ozeaanie, dazue ane chunt na en Abtäilig mit Schwyzer Maske.",🔎
,,,Ozeaniè,TRUE,"Marching Bands sin vorneemlich i dè USA üblich, findet abber è mässigi Vobreitig z Europa, Japan odder in Ozeaniè.",🔎
4604,Lottstetten,Lottstette,Lottschtätte,TRUE,"Badischi Gmaande im Chläggi: Chläggi, Dettighofe, Hooedänge, Jeeschtätte, Lottschtätte, Küssabärg, Lauchringe un Düenge.",🔎
,,,Lottschtette,TRUE,"D Gmeind isch vo de geografische Lag her eimolig z Dütschland, si ghört zämme mit de Gmeinde Jeschtette und Lottschtette zum so gnännte Jeschtettemer Zipfel, wo uff ere Längi vo 55 Kilometer vo de Gränze züe de Schwiz umschlosse und numme über e Stroß vo Dütschland diräkt z erreiche isch.",🔎
,,,Lostette,TRUE,"D Burg Balm isch e abgangeni Burg uf eme chleine Gländssporn bi Balm, eme Ortsdeil vu dr Gmei Lostette im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Lottschtettè,TRUE,"Si isch fir d Region Chläggi un de ganz Oschtè vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeindè Chläggi, Jeschtettè, Lottschtettè, Dettikoffè, Hoètängè am Hochrhy un Küssabärg.",🔎
4605,Muse (Mythologie),D Muuse in dr griechische Müthologii,Muuse in dr griechische Müthologii,TRUE,"Dr Begriff ""Muuse"" goot uf d Muuse in dr griechische Müthologii zrugg.",🔎
,,,Musè,FALSE,"S Museum (griechisch μουσεῖον, ""mouseíon"", ""Musètempèl"") – urschprünglich ""s Heiligtum vo dè Musè"", welli Schutzgöttinnè vo dè Künscht, Kultur un Wûssèschaftè gsi sin – isch è Inschtitution, wo è Sammlung vo bedütsamè un lehrrychè odder exemplarischè Gegèschtänd uffbewaart, kategorisyrt, erforscht un Deil devò usschtellt (meischtens für d Öffentlichkeit).",🔎
,,,musischi,FALSE,"Musik (vo griechisch μουσικὴ [τέχνη] ""mousikē technē"" „musischi Kunst“) isch die organisierti Form vo Schallereigniss.",🔎
4606,Grächen,Greechu,Gräche,TRUE,"Februar 1499 z Gräche im Wallis, † 26.",🔎
,,,Grääche,TRUE,Zügnis vo dene alte Walliser Lüütli sind im Saastal dr «Gotwergischtei» uff Biele und s «Gotwergiloch» bi dr Hannigalp oben a Grääche.,🔎
4607,Färöer,Färöer,Faréérer,TRUE,"Zuärschdd blooß uff Dänämargg, Norrwägá un Schwädá bschrängd, hôdd sîch s Aldnordisché midd d Wikingán áá uff dî Orkney Insln, Schäddlandinsln, Daile vun Schottland, vun Irland und Mittelengland, di Faréérer, Island un kloiné Dailé vun Gréénland ousbreitet und ou uf d Sidweschddkîschdd vun Finnland.",🔎
,,,Färöer-Insle,FALSE,Dänemark hät e Union mit de Färöer-Insle und Grönland.,🔎
,,,Farööer,TRUE,"Färööisch wird vo mindestens 44'000 Lüt uf de Farööer, wo politisch zum Köönigriich Däänemark ghööre und witriichendi Autonomiirächt häi, und Fääringer im Usland gschwätzt.",🔎
4608,Pietismus,Pietismus,piedischdischa,FALSE,"Drom grôdet’r bald en Konflikt mit seira Obrichkeit, was zor Folg hôt, dass’r 1829 en da piedischdischa Flegga Schornbach em Remsdal zwangsvrsetzt wuud.",🔎
,,,pietistische,FALSE,"1906 isch är is (dazmal pietistische) ""Evangelische Lehrerseminar Muristalden"" z Bärn yträte.",🔎
,,,pietischdisch,FALSE,"Des Haus, wo-nr zamma mit seira Schweschder ond seim viir Jôhr jengera Brueder Heinerle uffwechst, ischt arg pietischdisch prägt.",🔎
,,,pietistisch,FALSE,D Familie isch pietistisch gsi und het sich bis ins 20.,🔎
4609,Kehrtunnel,Keerdunnel,Keertunell,TRUE,"Bi Bärgbaanè wörrèd Keertunell für dè Höhègwinn vo dè Streggi bruucht, bi dènnè wörd d Streggi durch èn Tunell im Bärg künschtlich volängerèt wörd.",🔎
,,,Kehrdunnel,TRUE,Dè Streckèabschnitt zwischè Hornberg un Sankt Gorgè hèt sich uffgrund vo dè villè Kehrdunnel bautechnisch am schwirigschtè usegschtellt un isch deshalb zletzscht fertiggschtellt worrè.,🔎
4610,Neuffen,Neiffe,Neiffa,TRUE,"An Metzeng grenzed ã (vo Norda aus, em Uhrzaegor nåch): Riadrich, Gråfabärg (båede Landgraes Reidleng), Kohlberg, Neiffa (båede Landgraes Essleng), Deddeng, Sankt Johann, Ẽneng ond Reidlen (älle Landgraes Reidleng).",🔎
,,,Neiffa-Kabbis,FALSE,Läaba duad-se z Neiffa-Kabbis.,🔎
,,,Neiffener,FALSE,Uffgwachsa ischt’r em Neiffener Stadtdoil Kappishäusern ond en Deddenga an dr Erms.,🔎
,,,Neiffą,TRUE,Heit isch dęr WEG blóß nó oi aigne Strecke mit regulärąm Betrieb: s'Tälesbähnle vó Nirtengą noch Neiffą.,🔎
,,,Neuffe,TRUE,"Dört isch bschlosse worde, daß de Ulrich V. de Stuegeter Teil kriegt, mit de Städt Cannstatt, Göppinge, Marbach, Neuffe, Nürtinge, Schorndorf un Waiblinge.",🔎
4611,Grossbasel,Grossbasel,Groosbasler,FALSE,"Villicht hätt si ganz äifach d Lüt sölle z Lache mache, oder villicht häi d Groosbasler mit em Lälleköönig de Chläibasler uf dr andere Site vom Rhii d Zunge uusegstreckt und sä eso verhöönt.",🔎
,,,Grooss,FALSE,"Joorhundert wägen em Bsitz vo de Stedt Grooss- und Chläibasel, wo denn rächtlig no drennt gsi si, afo händle.",🔎
,,,Groossbaasler,FALSE,"Quodlibet, e Groossbaasler Veräin, wo 1858 gründet worde isch und sich under anderem em Singe und Theaterspiile gwidmet het, het um d Joorhundertwändi in dr Fasnachtszit afo Maskebäll und Umzüüg organisiere.",🔎
,,,Baasler,FALSE,"D Ziibelewaaie isch äins vo de dradizionelle Baasler Fasnachtsgricht, und z Bäärn wird si as Zibelechueche wääred em Zibelemärit as Oobenässe serviert.",🔎
,,,Goossbaasler,FALSE,"Dr Lälleköönig isch e Basler Woorzäiche, wo fast zwäi Joorhundert lang vom Goossbaasler Rhiidoor aabe de Lüt im Chläibasel d Zunge uusegstreckt het.",🔎
,,,Grossbaasel,TRUE,S Grossbaasel het scho im 12.,🔎
,,,Groossbasel,TRUE,"Basel het in dr üssere Stadtmuure siibe Door gha, fümf im Groossbasel und zwei im Gläibasel.",🔎
,,,Groossbasler,FALSE,"D Brugg isch us Spannbeton baut, isch 233,5 Meter lang und 47,7 Meter bräit und het zää Spuure, stoot uf zwäi Pfiilergrubbe mit je vier Pfiiler, het e middleri Öffnig vo 119 Meter, d Öffnig uf dr Chläibasler Site isch 59,5 und uf dr Groossbasler Site 55,2 Meter.",🔎
,,,Groosbaasel,TRUE,"Au won er spööter im Huus «zum Sässel» im Groosbaasel e nöijs Offizin ufdoo het, het er s alte im «Zum Kaiserstuel» nid ufgää.",🔎
,,,Grossbasler,FALSE,"D Grossbasler Altstadt stosst nume an ei anders Stadquartier aa, nämlig an d Vorstedt.",🔎
,,,Groossbaasel,TRUE,Um 1858 het dr Verain «Quodlibet» d Fasnacht im Groossbaasel afo organisiere und e bitz speeter het s «Wurzegraber-Kämmerli» s Glyyche im Glaibaasel gmacht.,🔎
4612,Sonnenfinsternis,Sunnefinsternis,Fìnschterniss,FALSE,"Oktoower 2022 ìsch a rain pàrziälla Fìnschterniss gsìì, wo m’r unteràndrem ìm àlamànnischa Schproochràuim hann känna sah.",🔎
,,,Sunnefinsternisse,FALSE,"Si wird vu sällere zwar iberstrahlt, isch aber bi Sunnefinsternisse fer ainige Sekunde als rötlichi Lüchterschinig z'sähne.",🔎
,,,Sunnufischtärnis,TRUE,Währund du Sunnufischtärnis vam 29.,🔎
,,,Sunefinsternisse,FALSE,"Die geltet ebefalls as Planeete, womer aber nöd gsiet, aber d Sunefinsternisse und Moofinsternisse verursachet.",🔎
,,,Sunnefinschternis,TRUE,Im Unterschid zuen ere Sunnefinschternis isch e Mondfinschternis vu jedem Ort uf dr achtsyte vu dr Ärd uus z sääne un bietet – abgsää vu dr relative Lag zum Horizont – au iberall dr glych Aablick.,🔎
4613,Silvesterklaus,Silveschterchlaus,Silvästerchlause,TRUE,Im Henderland vom evangelisch-reformierte Appezäll Osserroode werd de Bruuch vom Silvästerchlause pflägt.,🔎
,,,Silveschterchlause,TRUE,Im Appezellische Hender- ond mittlerwiile au Mittelland isch s Silveschterchlause a vilne Ort en schöne Bruuch wo richtig glebt wert vo de Lüüt.,🔎
,,,Silveschterchlausne,FALSE,"Bi gwüssne Brüüch chöme Glogge und Glöggli vor, öppe bim Chalandamarz im Engadin, am ""Güdelmäntig"" z Äinsidle, bim Chlausjage im Kanton Schwyz, bim Silveschterchlausne im Kanton Apezäll Usserroode und vo de chlyne runde Schälle chunt dr Name vo de Röllelibutze z Altstätte.",🔎
,,,Silvesterchläus,TRUE,"Tradizionell wörd a däm Tag im Usserooder Henderland de Alt Silvester gfyred, wo amel d Silvesterchläus underwägs send.",🔎
4614,Basilika des Heiligen Antonius (Padua),Basilika vom Heilige Antonius,Basilika vom heiligen Antonius,TRUE,"Der Mailänder Dom, d Basilika vom heiligen Antonius z Padua und anderi Chile und d Museeè het me bschlosse.",🔎
,,,Basilica di Sant’Antonio,FALSE,"Sini Relikwie wärde i dr romanische Chile ""Basilica di Sant’Antonio"" zeigt und vereert, wo eine vo de grosse chrischtleche Wallfahrtsoort isch.",🔎
4615,Stopfen (Gleisbau),Gleisschtopfè,Stopfpickel,FALSE,"Nõchschtopfè von èrè EKW/DKW nu schwèr möglich, well a mengè Stellè d Stopfpickel wegè dè Blatzvohältnis nit ydauchè chönnèd.",🔎
,,,Stopfmaschinnè,FALSE,"Unter andrem hèt mò zwei Schnellumbaumaschinnè un sibbè ""Hochleischtigsmaschinnèkomplex"" (wo uss kontinuyrlich schaffendè Stopfmaschinnè, Schotterpfluèg un Dûnamischè Gleisschtabilisator bschtandè hèn) bi Plasser & Theurer bschafft.",🔎
4616,Uetlibergbahn,Üetlibergbaan,Üetlibärgbaan,TRUE,Si belifered au d' Üetlibärgbaan und s' Tram vu Züri mit Schtrom.,🔎
,,,Üetlibergbahn,TRUE,"De hät schu d'r Buu vu d'r Üetlibergbahn gläitet und het s' verschtande, e Baan mit 70 Promill Schtiigig uhni Zaaradhilf z' entwiggle.",🔎
,,,Üetlibeergbahn,TRUE,"Uf de ehemalige Üetlibeergbahn (S10) wärde dergge zwei Generatione vo Gleichstrom-Tribwage vo SLM/Siemens igsetzt, und später Niderfluer-Zwüschewage vo Stadler bschafft.",🔎
,,,Üetlibärgbahn,TRUE,"Zwar gits käi öffetlichi Straass ufe, aber d Üetlibärgbahn faart im Halbstundetakt vom Zürcher Hauptbahnhof uf de Berg, und es git vill Wanderwääg.",🔎
,,,Üetlibèèrgbaan,TRUE,"Es Stuck unedra staat uf em Bode vo Züri, grad oben a de Bèèrgstazioon vo der Üetlibèèrgbaan, de Fèrnseeturm vo de Swisscom.",🔎
4617,Olympische Spiele,Olympischi Spiil,olümpische,FALSE,"Vo iire chunnt s olümpische Motto „Schnäller, hööcher, witer“ und si bildet mit iire Diszipline s Härzstück vo de Olümpische Spiil.",🔎
,,,Olympischen Spiil,TRUE,"Syterhär hän Athlete, wu är no dr Reder gluegt ghaa het, iber 170 Medaille bi Olympischen Spiil, Wält- un Europamaischterschafte gholt, är sälber isch bi iber 100 internazionale Wettbewärb as Nazionalmechaniker vor Ort gsii.",🔎
,,,Olympische Schbiu,TRUE,Im Joor 2004 hei dört die Olympische Schbiu schdattgfunge.,🔎
,,,Olympische Schbiil,TRUE,"S Internationale Olympische Komitee (IOK; aber au im Dütsche wird hüfig die änglisch Abchürzig IOC bruucht) isch ä nitschtaatligi Organisation, wo sich um d Organisation und dr Ablauf vo de Olympische Schbiil kümmeret.",🔎
,,,Olympische Spiil,TRUE,"Di erfolgrychscht Sportler bi dr Olympische Spiil isch dr Schwimmer Ryan Pini, wu anne 2008 in s Finale im 100 m Schmätterling vu dr Manne chuu isch un dert achte woren isch.",🔎
,,,Olümpische Spiil,TRUE,"Vo iire chunnt s olümpische Motto „Schnäller, hööcher, witer“ und si bildet mit iire Diszipline s Härzstück vo de Olümpische Spiil.",🔎
,,,Olympiasiegerin,FALSE,Bekonnt worre isch s duerch d Ski-Olympiasiegerin Hanni Wenzel.,🔎
,,,Olympische Spiili,TRUE,"i de sibete Olympische Spiili de Stadionlauf gwune, wo dozmool di anzig Diszipliin gsii isch.",🔎
,,,Olìmpischa Summerschpììler,FALSE,"Ìm März 2024 ìsch ààkìndigt worra, àss d’ Nakamura uff Wunsch vum frànzeescha Schtààtspresidant Emmanuel Macron woohrschiins àn dr Äffnungsfiihr vu da Olìmpischa Summerschpììler vu 2024 z’ Pàriis a Liad vu dr Édith Piaf sìnga wurd.",🔎
,,,Olimpische Spiil,TRUE,"Bi grosse sportleche Wettkämpf wärde d Fääne vo de Länder, wo d Gwünner härchöme, bi der Siigereerig uufzoge und me spiilt derzue d Nazionalhimne; bi de modäärnen Olimpische Spiil isch der Momänt, wo der gross IOC-Faane id Arena treit und mit der IOG-Melody uufzoge wird, der simbolisch Afang vo der Wettkampfzyt; d Lüüt wo bi de Wettkämpf zueluege mache de Sportler Muet wenn si Fäänli i de Landesfarbe schwänke.",🔎
,,,Olympische Spil,TRUE,Bi de Olympische Spil 1972 hät er in de dütsche Olympiauswahl unter anderem mit em Uli Hoeneß zämme gspilt.,🔎
,,,olympische,FALSE,"Juli 1989 hai z Karlsrueh die dritte alternative World Games schdattgfunde, das isch än internationale Wettkampf für Schportler und Athlete, wo d Schportarte vonm ene nit im olympische Brogramm verträte si.",🔎
,,,Olìmpischa Schpìeler,FALSE,"Wu d’ Frànzoosa ànna 1988 zem äärschta Mol àn da Olìmpischa Schpìeler mìtgmàcht hann, sìnn sa uff Plàtz 8 ànakumma.",🔎
4618,Luzern,Lozärn,Lozäärn,TRUE,Septämber 1757 z Lozäärn; † 25.,🔎
,,,Lozärner,FALSE,Erscht wo e Lozärner Iiheit am 9.,🔎
,,,Stadt Lozärn,FALSE,"Mauters gränzt a Äntlibuech, Chriens, d' Stadt Lozärn, Nöiechöuch, Rusmu, Schwarzebärg ond Wärtestei.",🔎
,,,ozärn,FALSE,"Megge gränzt a Adlige, d schtadt Lozärn ond an ortsteil Merlischache vo Chüsnacht.",🔎
,,,Luzëërn,TRUE,De Rämmert sälber hät z Luzëërn d Matuur gmachet und dänn z Basel und z Läipzig Filology gstudiert.,🔎
,,,Luzèèrn,TRUE,"1351 isch Züri als föifte Stand der eerschte Chèèrngruppe vo der Äidgnosseschaft byträtte, wo doozmaal Uri, Schwyz, Underwalde und Luzèèrn dezueghöört händ; glychzytig isch d Stadt wyter au na im Machtberych vo de Herzöög vo Habsburg plibe; mi dène hät Züri aber grad en Struuss uusgfochte.",🔎
,,,Lozern,TRUE,"Januar 1933 z Lozern) isch an Schweizer Kabrettischd, Schrifdschdellr, Regisseur on Schauspiiler, wo seid de 1970er amma broida Publikum en Deitschland on en dr Schweiz wegga seine witziche TV-Sketch als Emil bekannt isch.",🔎
,,,Luzärä,TRUE,"Bärn), im Weschtä und Nordä liid Luzärä und im Oschtä Nidwaldä und dr Kanton Uiri.",🔎
,,,Stadt Luzärn,FALSE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Luzärn bsetzt,FALSE,"D Hauptmacht het d Stadt Luzärn bsetzt und Rapperswil isch vo de Schwyzer und de Glarner, wo mit ene verböndet gsi si, under em Oberst Paravicini iignoo.",🔎
,,,Luzäärn,TRUE,"1798 isch dr Aargou wie die andere damalige Schwiizer Kantöön vo de Franzose eroberet worde; Z Aarau isch für es halbs Joor d Houptstadt vor Helvetische Republik gsi, wo derno uf Luzäärn choo isch.",🔎
,,,Luzerner,FALSE,Sit do isch se danne ä feschtr Bschtandteil vo de Basler un de Luzerner Fasnet un vo de schwäbisch-alemannische Fasnet um Südbade erum gsi.,🔎
,,,Lözärn,TRUE,Di beide Sozialrächtliche Abteilige vom Bundesgricht hei ihre Sitz z Lözärn.,🔎
,,,Luzärn,TRUE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,Lucerna,FALSE,"""Berna, Basilea, Genevra, Lucerna"").",🔎
,,,Luzärner,FALSE,Bi der Eroberig vom Aargau und de Freie Ämter und der Grafschaft Baade durch d Eidgnosse im Johr 1415 isch Mellige nach vo de Zürcher und Luzärner belageret woorde.,🔎
4619,Langenenslingen,Ẽslenga,Langenenslenga,FALSE,"Au zum Firschtedum hän di achte Exklave Dala, Diergarta, Igelswies, Dautäbronn, Mihlhausa, Langenenslenga, Bäredal un Achberg-Esseratsweiler ghert.",🔎
,,,Schloss Wilflinge,FALSE,"Im Zweete Wältchrieg, vu Septämber 1944 bis April 1945, isch di firschtli Familie zwangswys uusquartiert un uf Schloss Wilflinge interniert wore.",🔎
4620,Hechingen,Hächenga,Hächinge,TRUE,D Stammburg Hoochezollere lit öbbe 30 Kilometer südlig vo Tübinge uf dr Gmarch vo Bisinge bi Hächinge im Zolleralbkräis.,🔎
,,,Hechinga,TRUE,"Om Balinga rom liaged dia Städtle Geislenga (it des ah dr Staig), Rausafeld, Schemberg, Dotternhausa, Bisinga, Hoigerloch ond dia zwoi andre grausse Städt vom Lankrois, Albschtadt ond Hechinga.",🔎
,,,Hechingè,TRUE,"Villmee isch au dè Bau vo sellèm Deilschtugg èn Reschtè von èm anderè Ysèbaabaubrojèkt: Württèbärg hèt Preußè vodraaglich zuègsicherèt, è Ysèbaaschtreggi vo Tybingè übber diè hohèzollerisch-preußischè Hechingè, Balingè un Ebingè is hohèzollerische Sigmaringè z bauè.",🔎
,,,Hechinge,TRUE,"Hütt sin numme d'Chreisstädt Künzelsau, Sigmaringe und Tauberbischofsheim und di ehemolige Chreisstädt Büeche (Odewald), Hechinge, Neustadt im Schwarzwald (hütt Titisee-Neustadt), Mülle (Bade), Münsige, Bad Säckige, Bad Saulgau, Stockach, Tettnang und Wolfach keini Große Chreisstädt, wyl ihri Ywohnerzahle d'Gränze nit überschrite.",🔎
,,,Hechenge,TRUE,"Si lyt z Bade-Wirttebärg, zwische dr Gmaine Hechenge un Bisenge, wu si zum Ortsdail Zimmern dervu ghert.",🔎
,,,Hechenga,TRUE,"Weidore Eisabãsdreggena send Dibeng-Raodaburg-Horb, Dibeng-Hechenga-Albstadt ond Bebleng-Deddahausa.",🔎
4621,Zivilgemeinde (Kanton Zürich),Zivilgmeind,Zivilgmäinde,TRUE,Zivilgmäinde git s käini me.,🔎
,,,Zivilgmeinde,TRUE,Januar 2010 ä kai Zivilgmeinde me.,🔎
4622,Altdorf UR,Alteref UR,Altderef,TRUE,"Dezue ane hät en de Dätwyler z Altderef au im Verwaltigsraat vo de Schwyzerische Traat- und Gumiwëërch (hüt: Dätwyler Holding AG) wele haa, und esoo isch er dän au na i dëë vo de Firestone-Pnööfabrik z Brattele choo.",🔎
,,,Altoorf,TRUE,"Diä hend de aber gmäind, us im wärdi niä eppis Rächts, und drum hed är miässä uf Altoorf wächslä und hed 1953 d Matura dettä gmachd.",🔎
,,,Alteref,TRUE,Bi Geschenä und bi Wassä verby und wyter dur ne Reje vo tüüfe Tobel chunt dr Fluss uf Amstäg und uf Eerschtfält abbe und lauft denn dur die breiti Ebeni vom Ürner Rysstal und bi Alteref verby.,🔎
4623,Aphorismus,Aforismus,aforistischi,FALSE,"Au chönne sich d Merkmol vo dr Prosa mit dr Kwantidäät verändere: d Lengi isch e Vorussetzig für en epischi Entfaltig, d Chürzi für aforistischi Pregnanz.",🔎
,,,aphoristischs,FALSE,"Dr Alogismus (griechisch: Umvernunft, Widersinn) isch e modärni Kunstrichdig und en aphoristischs Stilmiddel, wo en unlogische Sachverhalt usdruckt oder en Überlegig daarstellt, wo sich sälber oder dr Logik widerspricht.",🔎
,,,Aforisme,FALSE,"Die Zitat bestöön vilmol nume us eme äinzige Satz und enthalte e Hufe Aforisme, Paradox und Wortspiil.",🔎
,,,Aphorisme,FALSE,"Näbe aigene het er au Lieder vu andre alemannische Liedermacher gsunge, derzue het er alemannischi Gedicht un Aphorisme gsammlet, wun er bi syyne Ufdritt zwische dr Lieder vordrait het.",🔎
,,,aforistischer,FALSE,"Joorelang het dr Lichtenberg vo 1764 in Schriibheft, won er ene sälbstironisch „Sudelbücher“ gsäit het, in aforistischer Form Gedanke (spontani Iifäll, Lääsifrücht, Reflexioone zu fast alle Wüssensgebiet und naturwüsseschaftligi Feststellige) ufgschriibe, und die si denn postum veröffentligt worden.",🔎
4624,Duden,Duden,Dude,TRUE,"ſ wird im Unicode dur de Hex-Wärt U+017F dargstellt, i HTML als ſ. Regle wie mer s langi ſ gnau bruucht, stönd im Dude vo 1895.",🔎
,,,Duude,TRUE,Er het drum en inträssanti offizielli Funkzioon als Schwiizer Aasprächpartner für d Redakzioon vom Rächtschrybwörterbuech Duude.,🔎
,,,Dudè,TRUE,"Im Dudè wörd näbbè m Stichwort ""dè Tunnel"" au ""s Tunell"" als üblichè alemannischè Uusdrugg uffgfüürt.",🔎
4625,Blutgericht zu Cannstatt,Bluetgricht z Cannstatt,Bluetgricht vo Cannstatt,TRUE,"Aber au är het chönne hert duregriffe, wie s Bluetgricht vo Cannstatt 746 zeigt, won er praktisch die ganzi Füehrigsschicht vo de Alemanne as Hochverröter het lo hirichte und so dr Eigeständigkeit vom alamannische Herzogtum under dr fränkische Oberhoheit en Ändi gmacht.",🔎
,,,Duusigi vo Alemanne wäge Hochverrot lo hiirichte,FALSE,"Dr Karlmann het denn 746 z Cannstatt die alemannische Adlige versammlet und het, noch de Annale vo Metz ""(annales Petaviani)"" und noch eme Bricht vom fränkische Herzog Childebrand, eme Brueder vom Karl Martell, Duusigi vo Alemanne wäge Hochverrot lo hiirichte, s Herzogdum abgschafft und s Gebiet in zwei Grafschafte ufdeilt, won er fränkischi Grafe, dr Warin und dr Ruthard, iigsetzt het.",🔎
4626,Olympische Winterspiele,Olympischi Winterspiil,Olympisch,FALSE,Olympisch sind die alpine Skirenne mit de Winterspil 1936 z Garmisch-Partenkirchen worde.,🔎
,,,Olympische Winterspiili,TRUE,Anne 2013 het er a die Olympische Winterspiili z Sotschi chönne goo.,🔎
,,,Olympischi Winterspiel,TRUE,"Siini grössten Erfolg het dr Ammann bi de Olympischi Winterspiel 2002 z Salt Lake City und bi de Olympische Winterspiel 2010 z Vancouver gfiirt, won er uf dr Normal- und au uf dr Grossschanze gwunne het und demit Doppelolympiasiger worde isch.",🔎
,,,Olympische Winterschpiil,TRUE,"Imene Entscheid, wo sehr schtarch kritisiert worde isch, hät dänn aber Turin vor em Favorit Sion di Olympische Winterschpiil 2006 gwunne.",🔎
,,,Winterspiil,FALSE,An dr Winterspiil het s Land nie dailgnuu.,🔎
,,,Olympische Winterspiil,TRUE,Sit 1896 finde alli vier Joor (usser in de Zite vo de bäide Wältchrieg) Olympischi Spiil statt und sit 1924 au Olympische Winterspiil.,🔎
,,,Olympische Winterspiel,TRUE,"Dr Schorsch Hettich hoat bei de Olympische Winterspiel em Joahr 2002 en Salt Lake City, bei dr WM 2003 en Val di Fiemme on bei dr WM 2005 z'Oberschtorf em Allgai mit dr Mannschaft je a Silbermedallje gwonna.",🔎
,,,Olympische Winterschpiili,TRUE,Und a de Olympische Winterschpiili im Februar 2018 z Südkorea het si i dr Kombination d Guldmedalie gwunne und isch Olympiasygerin worde.,🔎
,,,olümpischi,FALSE,"Ski alpin (au Schiifaare oder ""Schiiabfaartslauf"") isch näben em Schiilanglauf, Schiispringe, dr Nordische Kombinazioon, em Friistäil und Snouboord en olümpischi Schii-Diszipliin.",🔎
4627,Aggregatzustand,Aggregatszuästand,Aggregaatzuestand,TRUE,Er setzt sich also us de bäide Zuestandsgröössene Druck und Tämpratuur bim Übergang vom ene Stoff vom flüssige in dr gaasförmig Aggregaatzuestand zsämme.,🔎
,,,Aggregatzueständ,TRUE,"""Schallemission"" wird vu schwingende Körpern als Quelle erzügt un cha sich numme in Medie (gasförmig, flüssig, fest; lueg Aggregatzueständ) usbreite.",🔎
,,,Aggregatzuestand,TRUE,"E Flüssikäit isch Materie im ""flüssige Aggregatzuestand"".",🔎
,,,Aggregatszuestand,TRUE,Wenn sich dr Aggregatszuestand änderet oder bi andere Faaseübergäng git s scho bi chliine Tämpraturunderschiid sprunghafti Verändrige vo Stoffäigeschafte.,🔎
4628,Arrondissement Ribeauvillé,Arrondissement Ràppschwihr,Rappschwihr,FALSE,"Dr Kanton hàt im Norde an dr Kanton Benfeld granzt, im Oschte an Ditschland mit em Ortenaukreis und em Landkreis Emmedinge im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an dr Kanton Andelse im Arrondissement Colmer im Département Owerelsass (Haut-Rhin), im Südweschte an dr Kanton Rappschwihr im Arrondissement Rappschwihr, (ewefalls im Département Owerelsass) und im Nordweschte an dr Kanton Schlettstadt.",🔎
,,,Arrondissement Rappschwihr,TRUE,S Vosgien wird i fümf Dörfer i dr Nöchi vo Colmar im Kanton Lapoutroie im Arrondissement Rappschwihr im Oberelsass gsproche.,🔎
4629,Meinrad von Einsiedeln,Meinrad vu Einsidlä,Meinrad,FALSE,Im Jahr 835 hät sich dr Benediktiner Meinrad vo der Insle Riichenau als Eisidler da in finschtere Wald zrugg zoge.,🔎
,,,heilige Mäired,FALSE,Dr Wallfahrtsourt Maria Einsidle (im Finschtere Wald) isch äng mit em Läbe vom heilige Mäired verbunde.,🔎
,,,Meginrat,FALSE,"Em Mönch Meginrat, wo id Voralpe id Wildnis ggangen isch zum in ere Äinsidelei z woone, hät si e Figuur vo de Muettergottes mitgee, wird i de Legände verzellt.",🔎
,,,Mäinrad,FALSE,"Bekannt isch s Chloschter, will de Mäinrad, de Gründer vom Chloschter Eisidle, deet 824–828 als Lehrer gschaffet häd.",🔎
,,,Meinrad vo Einsidle,TRUE,"Di beide Rabe im Wappe erinnered a d Einsidler Saag vom Meinrad vo Einsidle (Mönch, † 861).",🔎
,,,Hailige Meinrad,FALSE,"S erschtmol erwähnt wird de Ort Sülche als „Sulichi(n)“ i de Läbesgschicht vom Hailige Meinrad, wo vo Mönch us em Chloschter Sanggalle, noch em Vorbild von ere ältere Läbesgschicht, am Aafang vom 10.",🔎
4630,Rudolf Ludwig von Erlach,Rudolf Ludwig von Erlach,Rudolf Ludwig vo Erlach,TRUE,"Die Ufständische, zerst agfüehrt vom Rudolf Ludwig vo Erlach und denn under em Emanuel vo Wattewyl si vor allem us dr Innerschwiz, Züri, Bärn, Solodurn und em Aargau cho und hai in mehrere militärische Konfrontatione d Regierigsdruppe, wo schlächt usgrüstet und wenig motiviert gsi si, gschlage, zerst bim Gfächt bim Ränggpass am 28.",🔎
,,,Rudolf vo Erlach,FALSE,Druppe vo dr Verbrüederig under em Rudolf vo Erlach hai d Regierigsdruppe no einisch bi Murte und denn bi Avenches gschlage.,🔎
4631,Naher Osten,Mittlerer Osten,Noochberstaate,FALSE,"Mai 1948 gründet worde isch, und e baar vo sine Noochberstaate (israelisch-arabische Komflikt) gfüert und zun e Hufe bewaffnete Usenandersetzige zwüsche de Israelis und de Palestinenser.",🔎
,,,Nooche Oschte,FALSE,"D Länder liige dodermit zwisch em Nooche Oschte (em ehmolige Osmanische Ryych) un em Fäärndrige Oschte (Hinterindie, China, Japan).",🔎
,,,Noch Oschte,FALSE,"Vu 1961 bis 1991 isch er Korreschpondänt vu dr ""Züri-Zytig"" z Beirut gsii un het iber dr Noch Oschte un di islamisch un arabisch Wlt brichtet.",🔎
,,,Nahen Oste,FALSE,Einigi Exemplar sy unter anderem im Nahen Oste im Ysatz gsi.,🔎
,,,Mittlere,FALSE,"Historisch nännt me vor allem di islamischi Expansion im Mittlere und Noche Oste wie au uf de iberische Halbinsle, wo vom 7. bis 10.",🔎
,,,Morgeland,FALSE,"Dr Lamech isch us em Stamm vom Adam sim Soon Kain gsi und het mit sinere grosse Familie i dr Zyt churz vor dr legendääre Süntfluet, das wär also am Afang vom dritte Joortuusig vor Chrischtus, irgendwo im Morgeland gläbt.",🔎
,,,Nahe Oste,FALSE,Vor em Libanesische Bürgerchrieg (1975–1991) isch Beirut oft als Paris vom Nahe Oste bezeichnät worde.,🔎
,,,Nochen Oschte,FALSE,"الأراضي الفلسطينية المحتلة / al-arāḍi al-filastīnīya al-muḥtalla ""»Bsetzti Palestinenser Gibiet«"") liige im Nochen Oschte zwüschem Middelmeer und em Jordan.",🔎
,,,Nööche Oste,FALSE,D Archäologii vo Europa und em Nööche Oste glidret sich hischtorisch in d Diszipline: D Archäologii vun d Alamanne isch e Doil vun d Ur-und Fruehgschichte.,🔎
,,,Mìttlera-n-Oschta,TRUE,"D’ Wììschta Negev odd’r Negeb (uff Näihebrääisch „Süüda (vun Israel)“, „Süüdlànd“); uff Àrààwisch """") lììgt ìm süüdliga Mìttlera-n-Oschta un schtällt mìt ung’fahr km² äbba 60 Prozant vu dr Flächa vum Schtààt Israel dàr.",🔎
,,,Vordere Oriänt,FALSE,Vo 1925 bis 1927 isch er z Baris gsi und het langi Reise imVordere Oriänt gmacht.,🔎
,,,Nooch Oste,FALSE,Zämme mit de Gebiet vo de Staate zringsume bildet si dr Nooch Oste.,🔎
,,,Noochi Oste,FALSE,"Dr Burckhardt isch denn uf Aleppo (Sürie), zum dr Noochi Oste und dr Islam z studiere.",🔎
,,,Mittlara Oschta,TRUE,"Hüt toalt ma dia Lända i in Naha Oschta, Mittlara Oschta und Ferna Oschta.",🔎
,,,Noche Oschte,FALSE,D Flora vu dr Tirkei giltet as vylfältigscht un abwächsligsrychscht vum Noche Oschte.,🔎
,,,Noochen Oschte,FALSE,"In dr Gäägewaart verstoot me under ""Assyrer"" en ethnischi Minderhäit im Noochen Oschte, wo Syrisch-Aramääisch reedet und em syrische Christendum aaghöört.",🔎
,,,Mittlere Oste,TRUE,Kadesch (au Qadesch) isch ä Stadt im altertümlige Mittlere Oste gsi.,🔎
,,,Middlere Oschde,TRUE,"D Gschicht vo Europa foht im Middelmeerruum a. Währed im Norde vom Kontinänt keltischi, germanischi und slawischi Völkerschdämm verschdreut in de Urwälder und de Schdeppe gläbt hai, hai sich im Süde Schdedt bildet und, under em Iifluss vo de Zivilisatione im Middlere Oschde, si Schrifte entwicklet worde.",🔎
,,,Nöche Osten,FALSE,"D Kontakt sind aber i de 1500er Jahr vor Christus verlore gange, da sich s ägyptische Riich eher am Ruum vom Nöche Osten zue gwandt hät.",🔎
,,,Nöche Oste,FALSE,"Der Erscht Wältchrieg isch vo 1914 bis 1918 in Europa, em Nöche Oste, in Afrika, Ostasie und uf de Wältmeer gfüert worde und hät rund 17 Millione Mänschelabe gforderet.",🔎
,,,Nööchen Oste,FALSE,"Wildi Waldrappe chömed hüt no i zwoo trennte Populatione vor, nämli im Nööchen Oste und im Maghreb.",🔎
,,,Noche Oste,FALSE,"Im Mittelpaläolithikum hai im europäische Ruum d Neandertaler gläbt, und die erste modärne Mensche hai sich vor 90.000 Johr vom Noche Oste us gege Norde afo usbreite.",🔎
,,,Middlere Oste,TRUE,"Sit dass immer mee Mensche us em Middlere Oste Däil vo de öiropäische Gsellschafte wärde, gseet mä au immer mee verschleiereti Fraue in dr Öffentligkäit.",🔎
,,,Noocha Oschta,FALSE,Sa àui b’sunderscht a groosser Ärfolg ghàà ìm Noocha Oschta.,🔎
,,,Noocha-n-Oschta,FALSE,"Ìm Làuif vu dr Zitt sìnn 50 regionààla-n-Àblaager ìn Àfrìkà, Àsia, Àuischtrààlia, Öiropà, Làtiinàmerikà, Nordàmerikà un ìm Noocha-n-Oschta grìnda worra.",🔎
,,,Nach Oste,FALSE,"Dr Pfister ghört zu de Katastrophischte und verträttet d Aasicht, dass mindestens Europa, dr Nach Oste und Nordafrika vo einere oder mehrere gwaltige Naturkatastrophe mit Vulkanusbrüch, Ärdbebe und Fluetwälle isch zerstört worde.",🔎
,,,vorderasiatischi,FALSE,"S Museum isch s einzige in dr Schwiiz, wo usschliesslig antiki Kunst und Kultur vom Middelmeerruum zeigt und versammlet altägyptischi, griechischi, etruskischi, römischi und vorderasiatischi Objekt.",🔎
,,,Nahen Osten,FALSE,Royal Jordanian bedient näbe Ziel im Nahen Osten vorrangig europäische sowie zahlrichi deutschsprachige Ziel.,🔎
,,,Nooche Oschde,FALSE,"Än Überräscht vom Römische Riich im Oschte isch Zypere, wo dr Lag noch zum Nooche Oschde, aber kulturell doch zum gröössere Deil zu Europa ghört.",🔎
,,,Naha Oschta,FALSE,"Hüt toalt ma dia Lända i in Naha Oschta, Mittlara Oschta und Ferna Oschta.",🔎
,,,Mittlere Oschten,TRUE,"Dr Ashoka het si noch e Huffe Eroberigsziig em Buddhismus zuegwändet, wun er im aigene Land un bis uf Sri Lanka, Sidoschtasie un im Mittlere Oschten het welle verbraite.",🔎
4632,Dettingen unter Teck,Deddenge,Deddenga/Teck,FALSE,"D Laudor kommd vo Sida, vo Deddenga/Teck här ens Sdaddgebiid, laofd durch d Ennasdadd (rächds dorvo d Aldsdadd) ond gåd nåch Nordwäsda durch dor Sdadddåel Ädleng (Ötlingen) nåch Wendleng naus.",🔎
,,,Dettenge,TRUE,"Nochbergmoede send Nirtenge em Norde, Dettenge ond Aoe em Oschte, Weiler em Side, Neiffe ond Friggehouse em Weschte.",🔎
4633,Hirschthal AG,Hirschtu,Hirschthal,FALSE,"Juli 1997, Bürger vo Hirschthal) isch e Schwiizer Schyfaarer.",🔎
,,,Herschtu,TRUE,"Nachbargmeinde send Suhr im Nordweschte, Hunzeschwil im Norde, Schofise im Nordoschte, Seen im Oschte, Töüffetu im Südoschte, Underchoom im Süde, Mue im Südweschte und Herschtu im Weschte.",🔎
4634,Aphrodite,Aphrodite,Afrodite,TRUE,"Dr Naame für e Durm isch d Galatea gsi, d Statue, wo vo dr Afrodite zum Lääbe erweckt worden isch, wil dr Pygmalion si drum bittet het, wil d Gala für e Dalí zur Gala-tea worden isch, wo in si Lääbe choo isch.",🔎
,,,Aphrodite Ourania,FALSE,"Vo de Chind entsprecht de Tunnergott Zeus em Tessub und d Aphrodite Ourania, wo usem abgschnitte Gmächt entstanden isch, entsprecht a de hurritische Liebes- und Chrieggöttin Sauska.",🔎
,,,Aphrodite Argynnis,FALSE,"Nochdem de Argynnos im Fluss vertrunggen isch, het de Agamemnos a dere Stell woneren bigrabe hett, e Tempel för d Aphrodite Argynnis gstiftet, wo im boiotische Tielekt Argunis (Ἀργουνίς) gnennt woren isch.",🔎
4635,Ehningen,Ẽhnenge,Eninge,TRUE,"D Zäntrale vo dr IBM Düütschland, wo vo 2011 bis 2018 d Martina Koederitz gleitet het, isch z Eninge, Baade-Württebäärg.",🔎
,,,Ẽhnenga,TRUE,"Zom Middlbereich Beblenge/Sendlfenga ghaered Aidlenge, Altdorf, Ẽhnenga, Gärdrenga, Grafenao, Hildrizhausa, Holzgerlenga, Magstadt, Scheeåech, Sdoenabronn, Waldabuach ond Weil.",🔎
,,,Ehnenga,TRUE,"An Sendlfenga grenzed (em Uhrzaegor nåch, em Oschda ãgfanga): Stuagert (Stadtgraes), Laefelda-Echderdenga (Landgraes Esslenga) ond Beblenga, Ehnenga, Åedlenga, Grafenao, Magstadt ond Leoberg (älle Landgraes Beblenga).",🔎
4636,Bechtersbohl,Bächterschbohl,Bächtersbool,TRUE,"Dè Bärg hèt uff drei Sitè gäch abbèkeiendi Felswänd, sellèwäg hèt si nit nu è günschtigi Voteidigungsbosition botè, sondern au diè aalt Wägvobindig übber dè Pass bi Bächtersbool unterhalb vo dè Küssaburg i s mittleri Wuètèdal bhèrrscht.",🔎
,,,Bechtersbool,TRUE,"Als ""Chlynè Randè"" benamst mo z Dütschland dè Höhèzug, wo im Weschtè bi Homburg aafangt, übber dè Düèngemer Bürgerwald, Lauchringè bis zum Bechtersbooler Sattel füürt.",🔎
4637,École normale supérieure (Paris),École normale supérieure (Paris),École normale supérieure,FALSE,"Vu 1854 bis 1857 isch dr Pasteur Profässor z Lille gsii, 1858 isch er Diräktor vu dr École normale supérieure (Rue d'Ulm) z Paris wore.",🔎
,,,École Normale Supérieure,FALSE,"Ar ìsch dernoh ìn Prepa-Klàssa ìm pàrisser Lycée „Louis-le-Grand“ gànga, fer ànna 1964 ìn d „École Normale Supérieure“ (ENS) geh, wo-n'r ànna 1967 a Àgregation ìm Bereich vu klàssischa Literàtür bstànda hàt.",🔎
4638,Basler Sanatorium,Basler Sanatorium,Baasler Sanatorium,TRUE,Under de Bauwärk isch d Freimuurerloosche an dr Byfangstrooss und öffentligi Geböid wie s Brimarschuelhuus am Rhii oder s Baasler Sanatorium z Davos.,🔎
,,,Baasler Sanatoorium,TRUE,"Und drno sind gly vil Hotäl, Pensioone und Sanatoorie bout worde, psunders di ""Dütschi Hochgebirgsklinik Tafaas,"" d Tuurgauer und d Schaffhuuser Höheklinike, s Baasler Sanatoorium und s holländischi ""Nederlands Astmacentrum Davos"".",🔎
4639,Freie und Reichsstädte,Freiji Riichsstadt,Riichsstedt,FALSE,Joorhundert us de mäiste Riichsstedt und de landesherrlige Territorie im Oste vom alte Riich verdriibe.,🔎
,,,fryyi Riichsstadt,TRUE,"De Grundstei isch 1377 gläit worde, wo Ulm e fryyi Riichsstadt und no römisch-katholisch gsi isch.",🔎
,,,freije Riichsstadt,TRUE,"Das het ere zwar faktisch d Suwerenidäät gsicheret, aber wäge de Kompetänze, wo im Fürstbischof no bliibe si, nit zum Status von ere freije Riichsstadt verhulfe.",🔎
,,,freiji Riichsstadt,TRUE,Im Middelalter isch si as freiji Riichsstadt äini vo de bedütendste Stedt im Häilige Röömische Riich vo Dütscher Nazioon gsi.,🔎
4640,Ägyptisches Totenbuch,S altegüptische Dootebuech,Dotebuech,FALSE,"Im Dotebuech, wo mä sit em Neue Riich de Dote as en Art Baedeker mit ins Grab ge het, si d Näme vo de zweiävierzig Doterichter erwähnt, so dass dr Dot si chönnt zu siine Gunschde beiiflusse.",🔎
,,,Dootebüecher,FALSE,"D Moolerei vo de alte Egüpter isch vor allem vo Wandmoolereie us Grabkapälle, vo Särg und vo de Bilder in de Dootebüecher bekannt.",🔎
,,,Dotebüecher,FALSE,"So isch er dr grooss Hoffnigsdräger gsi, ass s Läbe noch em Dod wiitergoht, z erscht vo de König im Alte Riich, wo dr neu König dr Horus gsi isch und dr vorig zum Osiris worden isch, aber denn au vom Volk, und alli Dote si mit em Osiris identifiziert worde: in de Dotebüecher wird dr Dot as „Osiris NN“ tituliert.",🔎
4641,Westgermanische Sprachen,Weschtgermanischi Sprooche,Weschtgermanisch,FALSE,D Sprooch vo de Alemanne ghert zuem Weschtgermanisch.,🔎
,,,weschtgermanischi Schprache,TRUE,Plattdüütsch im Artikel «weschtgermanischi Schprache» uufgfüehrt.,🔎
,,,weschtgermanische,FALSE,"Debii underscheidet mer die weschtgermanische und die nordgermanische Schprache, wo sich hauptsächli i de Spaatantike usenandentwicklet händ.",🔎
,,,wäschtgermànischa,FALSE,"Maa sajt, àss s’ àmerikànischa Anglisch a nàzionààla Wàrianta vu dr wäschtgermànischa Schprooch Anglisch ìsch.",🔎
,,,westgermaanische Zwiig,FALSE,Es ghöört zum westgermaanische Zwiig vo de indogermaanische Sprooche und isch us em Nöiniiderländische vom 17.,🔎
,,,westgermanische Sproche,TRUE,"Plattdütsch oder Niiderdütsch (uff Platt: ""Plattdütsch, Plattdüütsch, Plattdütsk, Plattdüütsk, Plattduitsk, Plattduitsch, Plattdietsch, Neddersassisch"") ghört zu de westgermanische Sproche.",🔎
,,,westgermanische,FALSE,Zu de Franke im ethnologische Sinn zehlt me gwöhnli die westgermanische Stämm vo de,🔎
,,,Westgermanische,FALSE,"Joorhundert ins Dütsche zruggchoo, nochdäm s ursprünglig vo röömische Soldaate vom Westgermanische ""flasca"" (gotisch: ""flasco""; drus isch spööter Fläsche worde) für e Gfässbezäichnig ins Romanische entleent worden isch.",🔎
,,,Westgermanische Sprooche,TRUE,"D Sprooch ghört zu de Westgermanische Sprooche und isch eini vo de vyle Variante vo de fränkische Dialekte, wo vom Niderdytsche bis in's Oberdytsche reiche.",🔎
,,,weschtgermanische Sprache,TRUE,Die weschtgermanische Sprache als Einheit häts wahrschindli gar nie ggää.,🔎
,,,weschtgermanische Sproche,TRUE,"D’deitsche Sproch ""(Deutsch)"" zählt zur Familie vo de indogermanische Sproche, spezifisch zu de weschtgermanische Sproche.",🔎
,,,weschtgermanische Sprooche,TRUE,"Es ghört innerhalb vo de germanische Sprooche zur Gruppe vo de weschtgermanische Sprooche, wo unter andrem au Alemannisch, Dütsch, Niiderländisch, Plattdütsch un Friesisch dezueghöre.",🔎
4642,Gaon,Gaon,Geonim,FALSE,"D ""Geonim"", d Läiter vo de zwäi berüemte talmudische Akademie vo Sura und Pumbedita, häi e Hufe Frooge über s Verhalte in rächtlige und soziale Aagläägehäite überchoo; Zääduusgi vo iire Response si no erhalte.",🔎
,,,Gaonim,FALSE,"Saadia ben Joseph Gaon (* 882 im obere Egüpte; † 942 z Sura in Babylonie), arabisch ""Saʻīd bin Yūsuf al-Fayyūmi"", isch worschinlig dr grösst und bekanntist vo de ""Gaonim"" gsi.",🔎
4643,Heilige Messe,Häiligi Mäss,Broot- un Wii-Sàkramant,FALSE,"Àls Roratemassa bezaichna m’r s’ Broot- un Wii-Sàkramant, wo m’r ìm Àdwant friahj àm Morga vor àm Sunna-n-uffgàng — ìn mancka Orta àui àm Oowa — bii Kärzaschiin fiira.",🔎
,,,Häilige Mäss,TRUE,"Noch dr Leer vo dr Dransubstantazioon, wo 1215 zum Dogma gmacht worde isch, verwandle sich bi dr Häilige Mäss die öicharistische Gstalte vo Brot und Wii in dr Liib und s Bluet vom Jesus Christus.",🔎
,,,Hailiga Massa,FALSE,"Maa hàt sììe zallamols ìm reemischa Ritüs ìn da Hailiga Massa ìn dr Oschterwucha g’sunga, zitter dr Litürgiireform vum Zwaita Vàtikàànischa Konziil numma noch àm Oschterfascht (ìn dr Mass àm Tààg) vor’m Rüaf vor’m Evànggelium.",🔎
,,,Jodlermäss,FALSE,"Fürs Schwiizer Chilemusigfescht ""cantars"" het si ane 2011 d Jodlermäss mit em Titel «Bhüet euch!» gschribe, wo si mit grossem Erfolg vo de Jodlergruppe vo Göiesee und Bärn het lo uuffüere, under anderem au i dr Auguschtynerchile z Züri.",🔎
,,,Mässe,FALSE,"D Druppe, wo hüfig as die chliinsti Armee uf dr Wält bezeichnet wird, macht Ehredienst bi [Audiänze, Bsüech, Mässe und Schildwache und Sicherheitsdienst (Kontrolle, Ornigsdienst, Wachdienst und Personeschutz).",🔎
,,,Hailige Mäss,TRUE,"D Yywooner hän ere voorgwoorfe, ass si nit zue dr Hailige Mäss gieng un ass si mit ire Häxechinscht s Vii chrank mache diei un s Chees mache diei verhindere.",🔎
,,,heilige Mess,FALSE,"Als Narremess (au „Hästrägermess“) wèrd e remisch-kadolische heilige Mess bezeichned, die èn dr Zeid vo dr schwäbisch-alemannische Fasnet mit Åkläng am fasnetliche Brauchdum gfeirat werd.",🔎
,,,Jodelmäss,FALSE,isch e Jodelmäss mit Mundartlieder us dr Schwiiz.,🔎
,,,hailiga Mass,TRUE,"Àls tridentiinischa Mass (làtiin. ""missa tridentina""; àui „tràdizionälla làtiinischa Mass“ odd’r „Àlta Mass“) bezaichnet maa d’ hailiga Mass ìm Reemischa Riitüs ìn dr Form vum reemischa Massbüach vu 1570 odd’r ainer vu da noohfolgenda-n-Üüssgààwa bis d’ lätschta Wärsioon vu 1962.",🔎
,,,Heiligi Mèss,TRUE,"Novembèr 1781, èm Nammensdag vom Fürschtabt Martin Gerbert, hèt mo diè èrschti Heiligi Mèss i dè neuè Kirchè gfiièrèt.",🔎
,,,Eucharischty,FALSE,"Wie s syt em frieje Chrischtetum scho Dradizion in dr Chilchen isch, wird am Charfrytig kai Sakramänt gfyyrt, wu mit dr Feschtfraid verbunden isch („Ecclesia … sacramenta penitus non celebrat“), wäge däm au kai Eucharischty.",🔎
,,,Hailiga Mass,FALSE,S’ Karnrepertoire vum gregoriànischa Gsàng bschteht üss’m Proprium un Ordinarium vu dr Hailiga Mass so wia-n-em Schtundagebat.,🔎
4644,Biederthal,Birdel,Biiderdaal,TRUE,"D Burgaalaag isch vermuetlig en eltere Sitz vo de ""Herre vo Biiderdaal"", wo ihre Naame vom Dorf Biiderdaal gnoo hai.",🔎
,,,Bierthel,TRUE,"Nochbergmeine si Hofstette-Flieh un Roderschdorf im Kanton Soledurn, Blaue, Dittige, Röschenz un Burg im Laimedal im Kanton Basel-Landschaft un Bierthel un Layme im Elsass.",🔎
,,,Biidertal,TRUE,"Johrhundert het men em Schloss zerst ""Biidertal"", denn ""Burgtal"" und schliesslig ""Burg"" gsait.",🔎
4645,Bahnstrecke Châlons-en-Champagne–Reims,Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne–Reims,Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne-Reims,FALSE,Z’ Mourmelon-le-Petit ìsch a SNCF-Bààhnhàltaschtälla uff dr Bààhnschträcka Châlons-en-Champagne-Reims.,🔎
,,,Bààhnschträcka zwìscha Châlons-en-Champagne un Reims,FALSE,Ìm Gmaindagebiat ìsch a Hàltapunkt àn dr Bààhnschträcka zwìscha Châlons-en-Champagne un Reims.,🔎
,,,Bààhnschträckta Châlons-en-Champagne–Reims,FALSE,Dr Hàltapunkt Val-de-Vesle lììgt àn dr Bààhnschträckta Châlons-en-Champagne–Reims.,🔎
4646,31. Januar,31. Jänner,31. Janer,TRUE,uigscht 1883 un gstorwa àm 31. Janer 1940 ìn Vence<,🔎
,,,31. Janner,TRUE,"s, Pennsylvania; † 31. Janner 1851 z’ <a href=""Washington%2C",🔎
4647,Freischar,Freischar,Freischaar,TRUE,"Bi dr Märzrevoluzioon isch dr Herwegh mit ere Freischaar von es paar Bewaffnete uf Baade go kämpfe; gäge die württebärgischi Armee sind si aber nit achoo, und dr Herwegh het wider i d Schwiiz müesse flüchte.",🔎
,,,Freischärler,FALSE,"Anderi Kantön si indiräkt drbii gsi, wo si de Freischärler erlaubt hai sich z organisiere, d Dagsatzig het sich uuseghebt.",🔎
,,,Freyschar,TRUE,Noch de Niderlag vu sinre Freyschar bi Chander im Schwarzwald isch er mit sine Onhänger in d Schwyz gflichtet.,🔎
4648,Südschwarzwald,Sǜǜdschwarzwald,Sûdschwarzwald,TRUE,Johrhundert ganz im Weschtè vo dè Landgrõfschaft im Sûdschwarzwald glegè.,🔎
,,,sûdlichè Schwarzwald,FALSE,S Dorf lyt uff èm Hochplateau vo dè Baar im sûdlichè Schwarzwald in 500 bis 800 Meter Höchi.,🔎
,,,Sudschwärzwälder,FALSE,"S bsundere a sellèm Dialäkt isch allerdings, dass Grimmelzofè im Gränzgebièt vo drei Isoglossè lyt, nebbèm Sudschwärzwälder Hochalemannisch hört mò è bitzeli s Hochschwarzwälder Hochalemannisch usè, è wengelè au s Nidderalemanische vo dè Baarèmer hèr.",🔎
,,,Südschwärzwälder,FALSE,"Im Gegèsatz zu dè Nõchbòrgmeindè Luussä im Nordè und Grimmelzofè im Nordoschtè, wo no hundertbrozèntig i dè Südschwärzwälder Dialäktregion ligge.",🔎
,,,Sidschwarzwald,TRUE,D Burgruine lyt am Fueß vum Sidschwarzwald am untere Änd vum diefe Dalyyschnitt vu dr Schlücht.,🔎
,,,Süedschwarzwald,TRUE,"D'Schlucht isch au Beschtandteil vom Schluchtèschteig, em Tourismusprojekt für mehrdägigi Wanderunge im Süedschwarzwald.",🔎
,,,Sûûschwarzwald,TRUE,Diè mittleri Höchi vom Mittlerè Schwarzwald isch öppis gringer als im Nord- un im Sûûschwarzwald.,🔎
,,,Südoschtschwarzwälder,FALSE,"Dè Äbberfinger Dialèkt ghört zum Hochalemannischè, un isch identisch zum Stüèlinger un Egginger Dialèkt, asè wiè s mittlere un untere Wuètèdal zuè dè Südoschtschwarzwälder Isoglossè ghört Gschichtè.",🔎
,,,Siidschwarzwald,TRUE,Merz 1954 z Waldshuet-Düenge) isch e dytsche Liedermacher un Buechautor us em Siidschwarzwald.,🔎
,,,Südoschtschwarzwald,FALSE,Wèllèdingè lyt im Südoschtschwarzwald zwûschè Bõõdorf un èm Wuètèdal bi Stüèlingè.,🔎
,,,Süèdschwarzwald,TRUE,"D Schlüècht isch èn Fluss, wo im Süèdschwarzwald bi Roothuus, Gmeind Grõfèhuusè entschpringt un z Waldshuèt-Düèngè i d Wuètè mündet.",🔎
4649,Riedern am Wald,Rièdè,Ryèdè,TRUE,"Dezwischè wörd s Dal vo drei Gmeindevobindigsstrõßè, Berau – Ryèdè (Ortsdeil vo Ühlingè-Birchèdorf), Brendè – Buggèrièd un Schönèbach – Grõfèhuusè quert.",🔎
,,,Rièdèrè am Waald,FALSE,"Well Rièdèrè am Sand mit 14,8 km relativ nòch bi Rièdèrè am Waald lyt, hèt mò sich im Volksmund uff folgendi Regelung geinigt: Gschichtè.",🔎
,,,Riede,TRUE,Wängla likt weschtlich vo Riede im Reidener Becke am Fuaß vom Ski- ond Wandergebiat Hahnakamm.,🔎
,,,Rieder,FALSE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
,,,Rièdèmer,FALSE,"Hürrlingè lyt im Südschwarzwald weschtlich vom Fluss Schlüècht un öschtlich vom Fluss Mettma, im Bachdal vom Rièdèmer Dorfbach un guèt 1 km dalobsi vo Rièdè.",🔎
4650,Ruine Stein,Schloss Schtei,Stäi,FALSE,"Vo Weschte und vo Oschte laufe Felsgrööt von ere Jurachetti bis noch an Fluss, im Oschte isch das d Lägere und im Weschte, oben a dr Altstadt, dr Felse mit dr Burg Stäi.",🔎
,,,Schloss Stein,FALSE,"Augschte ne Stadtfescht unter em Motto «Geschichte schichten» gee, wu au an d Schlyssig vum Schloss Stein 300 Johr vorhär gmahnt het.",🔎
,,,Burg Stäi,FALSE,Iire Hauptsitz isch d Burg Stäi in Baade gsi.,🔎
,,,Burg Stei,FALSE,"Ab 980 sin d Groofe vo Rhyfälde in Erschyynig träte, wo ùff de linke Rhysyte d Burg Stei baut hen, ùn 1130 hen d Zähringer d Stadt Rhyfälde gründet.",🔎
,,,Ruine Stäi,FALSE,"Hegschtpinkt vum Fescht sin d Umzig, wu an dr beede Feschtsunntig durgfiert wäre, wu si alli Verain bresäntiere, wu bi dr Badefahrt derby sin, un s groß Fyyrwärch iber dr Ruine Stäi.",🔎
4651,Langenthal,Langete,Langetal,TRUE,Sit em 2009 isch er Product Manager bi de Bucher AG z Langetal.,🔎
,,,Langethal,TRUE,Är isch Burger vu Hasle bi Burgdorf un wohnt z Langethal.,🔎
,,,Langetu,TRUE,"S Zäntrum vom Oberaargou isch d Stadt Langetu, wo öpe 15'000 Iwohner het.",🔎
,,,Langetau,TRUE,"Nachbergmeinde vo Pfaffnou send Mäuchnou, Roggu BE ond Langetau im Kanton Bärn, Brittnou ond Murgetau im Kanton Aargau ond Altbüron, Grossdietu, Räide ond Roggu LU im Kanton Lozärn.",🔎
4652,Gündelwangen,Gündelwangè,Gündelwange,TRUE,"Zue Bonndorf (Stadtgebiet: 4.803 Iwohner) ghöre d Ordsteil Boll (124), Brunnadern (83), Dilledorf (293), Ebnet (79), Gündelwange (553), Holzschlag (180), Welledinge (531) un Wittlekofe (201).",🔎
,,,Gründelwangè,TRUE,"Südöschtlich vo Holzschlag lyt s größère Nõchbòrdorf Gründelwangè, wo nu öppè 1,75 km èwäg lyt, beidi sin übber B 315 mitnand un mit Lènzkirch, Neuschtadt un Bõõdorf vobundè.",🔎
4653,Norddeutscher Bund,Norddütsche Bund,Norddütschi Bund,TRUE,Dr Norddütschi Bund het für das e Gsetz vom 29.,🔎
,,,Nordtüütsch Bund,TRUE,"Z Tüütschland hät de Regierigschef uf Bundesebeni d Bezeichnig «Bundeskanzler», was na uf de Nordtüütsch Bund vo 1867 zrugggaat.",🔎
,,,Dütsche Bund,FALSE,"vo dr Mainlinie) und d Köönigriich Württebärg und Bayre – sich wääred em siigriiche Dütsch-Französische Chrieg im ""Dütsche Bund"" biidrätte si.",🔎
,,,Norddytsche Bund,TRUE,"Vu 1862 bis 1890 – mit ere churzen Unterbräching anne 1873 – isch er Minischterbresidänt vu Preuße gsii, vu 1867 bis 1871 derzue au Bundeschanzler vum Norddytsche Bund un vu 1871 bis 1890 erschte Ryychschanzler vum Dytsche Ryych gsii, wu är d Grindig dervu firschi dribe het.",🔎
,,,Norddütsch Bund,TRUE,Nach de Niderlag vo Österriich isch 1867 de Norddütsch Bund under preussischer Führig gründet worde.,🔎
4654,Frigg,Frija,Friia,TRUE,"I dem Spruch weret ono anderi Götter gnennt, so d ""Friia,"" d ""Volla,"" de ""Phol,"" d ""Sunna"" und d ""Sinthgunt"".",🔎
,,,Frîja,TRUE,Zimli sicher stelet die Bilder Göttin Frîja dar.,🔎
,,,Frea,TRUE,"I dere Saag hend d Wandale de ""Wodan"" oder ""Gwodan"" um Siig aagruefe, d Winniler aber hend dem sini Frau ""Frea"" aabete.",🔎
4655,EU-Austritt des Vereinigten Königreichs,Brexit,Uusdritt vum Verainigte Chenigrych us dr Europäische Union,FALSE,Bi dr Europawahl wären 720 Abgordneti gwehlt un dodermit 15 meh wie im vorige Barlemänt un 31 weniger wie vor em Uusdritt vum Verainigte Chenigrych us dr Europäische Union.,🔎
,,,uusträtte,FALSE,Noch ere Abstimmig ane 2016 isch es Ändi Jänner 2020 us de EU uusträtte.,🔎
,,,EU-Uusdritt vum Verainigte Chenigrych,FALSE,Dr Johnson het d Kampagne fir e EU-Uusdritt vum Verainigte Chenigrych vor em Referändum am 23.,🔎
4656,Universität Freiburg (Schweiz),D Uniwersidäät Friburg,Universitet Friiburg,TRUE,Är het an dr Universitet Friiburg Rächtswisseschafte studiert un schafft hite as juristische Beroter am interkulturälle Begegnigszäntrum Multimondo z Biel.,🔎
,,,Universität Friburg,TRUE,Nach em höhere Wirtschaftsdiplom un em Führigsnachdiplom a de Universität Friburg isch er vo 1983 bis 1988 Gschäftsführer un Mitinhaber vo enem Ingenieurbüro gsi.,🔎
,,,Universitet Fryburg,TRUE,Dr Tobias Streck het derno im Wintersemeschter 1998/99 an dr Universitet Fryburg e Studium mit dr Fächer Wisseschaftligi Bolitik un Dytsch uf Lehramt aagfange.,🔎
,,,Universitet Frybùrg im Üechtland,FALSE,No dr Matura het er vu 1968 bis 1974 an dr Universitet Frybùrg im Üechtland Filosofy un Theology studiert.,🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Universität Fryburg,TRUE,Parallel derzue het er an dr Universität Fryburg Volkskund glehrt.,🔎
,,,Universität Frybùrg,TRUE,"Schweizerdeutsch verstehen – die Deutschschweiz verstehen.“, wo vùm  Raphael Berthele, em Martin Müller ùn em Lukas Wertenschlag konzepiert ùn vo meerere Autore vo de Schwyzer Universität Frybùrg gmacht worde isch.",🔎
,,,Universiteet Friburg,TRUE,"D Derungs het an dr Universiteet Friburg Romanischtik un Umwältwisseschafte studiert un anne 2009 s Lizenziat mit dr Arbet ""«Hey, mann, Punts goes on!» cun tge meds vegn il linguatg da giuventetgna reproducì ed imità en la gasetta «Punts»?""",🔎
,,,Universidäät Freiburg,TRUE,Vo 1980 bis 2010 isch er ordentlige Brofässer für Zitgschicht an dr Universidäät Freiburg gsi.,🔎
,,,Uniwërsitëët Fryburg im Üechtland,FALSE,"Vo 1920 bis 1945 hät de Henzen as Gimnasiaallerer z Fryburg gschaffet, und 1933 isch er Privaatdozänt a der Uniwërsitëët Fryburg im Üechtland woorde.",🔎
,,,Uni Friburg,FALSE,Vom 2001 bis ins 2005 het er d Abteilig für Ussebezihige vom SEK gleitet und isch sit em 2006 Leiter vom Inschtitut für Ökumenischi Studie an de Uni Friburg im Üechtland.,🔎
,,,Uni Fryburg,FALSE,"Sid 2003 isch s ""Literatur Forum Südwescht"" im Alte Wiehrebaanhof gsi, sid 2017 isch es a dr Uni Fryburg dihei.",🔎
,,,Uniwërsitëët Fryburg,TRUE,De Schmutz isch im fryburgische Seisebizirk uufgwachse und hät a der Uniwërsitëët Fryburg Gërmanischtik und Komunikazioonswüsseschaft gstudiert.,🔎
,,,Fryybùrg,FALSE,"Mid dr Zyd sin d Greschoneier Duechhändler al wyder chùù, ùf Basel, Züri, Fryybùrg, Choschtez, sogar bis ùf Warschau.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryburger,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Universidet Fryburg,TRUE,"Noch em Abitur anne 1968 het er sy Wehrdienscht z Berchtesgaden gmacht, isch derno retuurchuu uf Oberried un het an dr Universidet Fryburg Mathematik un Physik studiert.",🔎
,,,Friburg im Üechtland,FALSE,September 1902 z Friburg im Üechtland; † 23.,🔎
,,,Uni Fribourg,FALSE,Är het Gschicht und Kommunikationswüsseschafte a der Uni Fribourg studiert und isch 1994 bim Urs Altermatt in Schwizer Gschicht promoviert worde.,🔎
,,,Uniwersitet Fryburg,TRUE,Noch em Abitur am Fryburger Lyceum anne 1846 het er an dr Uniwersitet Fryburg zerscht Räächtswisseschafte un derno Kameralwisseschafte studiert.,🔎
,,,Uniwèrsitèèt Friburg,TRUE,"Augschte 1956 z Soorsi) isch e Schwyzer Spraachwüsseschafteri, wo vo 2002 bis 2021 de Leerstuel für Germanistischi Linguischtik a der Uniwèrsitèèt Friburg ghaa hät.",🔎
,,,Uni Frybùrg,FALSE,"Vo 2001 bis 2008 het er d Fachschtell «Kirche & Wirtschaft» vo de reformierte Landeschile vom Kanton Züri ufbout und gleitet und er het en Usbildig zum ""Master of Business Administration (MBA) in Nonprofit Management"" an de Uni Frybùrg gmacht.",🔎
,,,Üniwärsiteet Friiburg,TRUE,Ànna 1946 ìsch’r üsserordentliger Profasser uff dr näija Lehrschtüahl fìr Ethik un Soziààlfilosofii àn dr Schwiizer Üniwärsiteet Friiburg worra.,🔎
,,,Universität Fryburg/Schwyz,FALSE,Uff de Hochschuelebeni bietet d Universität Fryburg/Schwyz Bachelor- un Masterstudiegäng für rätoromanischi Sprooch- un Literaturwüsseschaft aa.,🔎
4657,His Majesty’s Theatre,Her Majesty’s Theatre,King's Theatre,FALSE,Si het im King's Theatre am Londoner Haymarket gspiilt.,🔎
,,,Queen’s Theatre,FALSE,"Novämber 1712 isch ""Il Pastor fido"" im Londoner Queen’s Theatre zum erste Mol ufgfüert worde.",🔎
,,,King’s Theatre,FALSE,"Dr Händel het öbbe im Früelig 1719 Cannons verloo und aagfange e nöis Opereundernääme uf Subskriptionsbasis am King’s Theatre afo vorberäite, d ""Royal Academy of Music"" mit em Händel as em musikalische und em Schwizer Johann Jacob Heidegger (1659–1749) as Verwaltigsdiräkter.",🔎
4658,Schwäbischer Städtebund,Schwäbischer Städtebund,Schwôbischè Städtebund,TRUE,"Wègè aahaltendem Stritt mit èm benõchbòrtè Huus Fürschtèbärg hèn sich d Grõfè vo Lupfè im Städtechrièg um dè Schwôbischè Städtebund uff d Sitè vo dè Württemberger gegè diè mit dè Fürschtèbärger vobündeti Rychsschtadt Rottwyl gschtellt, wa 1377 zuèm Schliifè vo dè Burg uff èm Lupfè durch d Rottwyler gfüürt hèt.",🔎
,,,Schwäbische Schtädtebund,TRUE,"1376 isch dorus dr Große Schwäbische Schtädtebund worra, wo gega di Territorialaschprich vo Koiser, Wirtaberg ond Boira Krieg gfihret hett, 1377 bei Reitlinga gwunna hett, noch enorm Zulauf ghett hot, abr denn 1388 a Schlacht gega Wirttaberg verlora hot ond 1389 ufgleest worra isch.",🔎
,,,Schwööbische Stedtbund,TRUE,"D Stadt Baasel het en mee as äimol as Gesandte zu Verhandlige gschiggt, u. a. wo d Stadt vor dr Schlacht bi Sämpach brobiert het, zwüsche de Habsburger und de Äidgenosse z vermiddle, und 1387-88 an Versammlige vom Schwööbische Stedtbund.",🔎
,,,Schwäbischa Schtädtebund,TRUE,"Raveschburg isch zsamma mit Konschtanz, Ibrlinga, Sankt Galla, Pfulladorf, Zirich ond Lindau Mitglied vo dr ""Konschtanzer Gsellschaft"" gwäa ond do drmit au vom 1331 grindeta Schwäbischa Schtädtebund.",🔎
,,,Schwebische Stedtbund,TRUE,"Wäge langjehrige Fehde mit em benochberte Firschtehuus Firschtebärg hän sich d Grofe vu Lupfe im Stedtchrieg um dr Schwebische Stedtbund uf d Syte vu dr Wirttebärger gstellt gege d Ryychsstadt Rautweil, wu mit dr Firschtebärger verbindet gsi isch.",🔎
,,,Schwäbische Stadtbund,TRUE,"Mit Bündnis zwüsche Bärn und Solodurn uf der einte und em Rhiinische (1327) und em Schwäbische Stadtbund (1385) uf dr andere Siite, het die Burgundischi Eidgenosseschaft e starki Ruggedeckig im Riich gha.",🔎
,,,Schwebische Stedtebund,TRUE,"Anne 1372 bi Alte, 1377 bi Reitlenge un 1388 bi Deffenge isch s doderby zue Schlachte gege d Ryychsstedt chuu, wu sich ab 1376 im Schwebische Stedtebund zämmegschlosse hän.",🔎
,,,Schwööbische Stadtbund,TRUE,"D Stadt het sich us dr Habsburger Vorheerschaft afo befreije, wo si 1384 em Schwööbische Stadtbund biidräte isch.",🔎
4659,Asteroidengürtel,Asteroidegürtel,Asteroide-Hauptgürtel,FALSE,"D' (85) Io isch e Asteroid im Asteroide-Hauptgürtel, wo am 19.",🔎
,,,Hauptgürtel,FALSE,"(1595) Tanga isch e Asteroid vum Hauptgürtel, wo am 19.",🔎
,,,Hauptgirtel,FALSE,"(274301) Wikipedia isch e Aschteroid vom Hauptgirtel, wu am 25.",🔎
,,,Asteroiden-Hauptgürtel,FALSE,"D' (100) Hekate isch e Asteroid vum ussere Asteroiden-Hauptgürtel, wo am 11.",🔎
,,,Hoptgörtel,FALSE,(418) Alemannia isch en Asteroid vom innere Hoptgörtel.,🔎
4660,S-Bahnen in der Schweiz,S-Bahnen in der Schweiz,S-Bahnè,FALSE,Z Waldshuèt bschtôn Aaschlüss a d Hochrhybaan Basel–Singè sowiè a d S-Bahnè Richtung Koblänz AG.,🔎
,,,S-Baanè,FALSE,Au èn Huufè Regional-Exprèss-Züüg vo dè Dütschè Baan vo Fryburg un S-Baanè vo dè SBB GmbH vo Zèll im Wyysèdal faared übber d Vpbindigsbaan witer gu Basel SBB.,🔎
4661,Liter,Liter,Hektoliter,FALSE,"Währed 1872 i 14.157 Brauereie 16.102.179 Hektoliter Bier isch produziert worde, isch es im Jahr 1878/79 no i 11.867 Brauereie 20.371.925 Hektoliter Bier produziert worde.",🔎
,,,Litter,TRUE,Ane 1799 isch denn de Litter (l; (ℓ); frz.,🔎
,,,ml,FALSE,"E ""Joule"" isch d Energii, wo brucht wird, zum: Wenn mä Näärwärt aagit, wärde Kilojoule (kJ) – bezooge uf 100 g, 100 ml oder 1 Porzioon – brucht, für zum dr phüsioloogisch Brennwärt aagee.",🔎
4662,Sprachtod,Dood vùn ere Schbrooch,Uusstärbe,FALSE,"S Werterbuech, wu d Dieläkt dokumäntiert, wu am Uusstärbe sin, isch au fir di binnedytsch Dieläktforschig inträssant, wel s Sibeburgisch-Sächsisch vil altertimligi Sprochzig bewahrt het, wu di binnedytsche Dieläkt nimmi chenne belege.",🔎
,,,uusschdiirbd,FALSE,"Wän derno d Schbrooch vù al weeniger Lyd glèèrd ùn gschwätzd wird, chaa s syy, as die Schbrooch ganz uusschdiirbd.",🔎
,,,usstärbe,FALSE,"S'Korsisch isch im Verglych züe de andre Sproche vo Frankriich no lebändig, isch aber ebefalls vum usstärbe bedroht.",🔎
,,,uusstärbe,FALSE,"D UNESCO dokumäntiert scho lang, wie s de gfäärdete Sprooche uf der Wält goot, und si het gseh, ass vo de regionale Sprooche vo de «indigene Völker», also de chlyne Gruppe vo yheimische Lüüt i einzelne Regioone immer wie meh verschwinde und uusstärbe, und si wott zeige, was es für Verchnüpfige git zwüsche der Sproochefroog, der algemeine Entwicklig i de Länder, der Fridens- und der Komfliktpolitik.",🔎
,,,usgstorbeni,FALSE,"Gallisch isch e usgstorbeni keltischi Sproch, wo vo de keltischi Stämm in Gallie un Gebiet, wo dra gränze, gsproche worre isch.",🔎
,,,Usschterbe,FALSE,S Welche wird numme i e paar Dörfer im Kanton Lapoutroie gsproche un isch wie d meischte Sproche vo Frankrych am Usschterbe.,🔎
,,,ussgstorbe,FALSE,Joorhundert in Cornwall in Ängland gredet wore isch un denoo ussgstorbe isch.,🔎
,,,usstirbt,FALSE,"Derby isch es immer sehr schaad, wenn mit ere Sprooch wo usstirbt eben au vil vo de alte Gschichte und vo der Tradizioon und au vo der sproochleche Vilfalt vergässe goot.",🔎
,,,gredti Sprooch verschwunde,FALSE,"I vilne Fäll isch es so choo, ass dur d Politik und wäge wirtschaftleche und soziale Veränderige die chlyne Sprooche an Rand trükt worde sind, und vil drvo sind uf dr ganze Wält mit dr Zyt überhaupt als gredti Sprooch verschwunde.",🔎
,,,usgschtorbeni,FALSE,Koptisch isch e usgschtorbeni Afro-asiatischi Sproch wo z'Ägypte vo dr Antike bis is 17te Johrhundert gsproche worre isch; hüt wird d'Sproch numme no vo dr koptische Chilch als Liturgi Sproch bnutzt.,🔎
,,,Nidergang vu dr Sproch,FALSE,Dr Nidergang vu dr Sproch het scho im 18.,🔎
,,,Usstärbe,FALSE,"S Zyyl vo ""Magène"" isch es, s Normännische vorem Usstärbe z rette ùn dur des e Deil vo de normännische Kultuur z erhalte.",🔎
,,,usstäärbe,FALSE,Es isch truurig: vil Sprooche und sproochlichi Varietäte sind am usstäärbe.,🔎
,,,dooti Sprooch,FALSE,"Joorhùndert verschwùnde wyl d Lüt zum Französische gweggslet hen, so dass de Nöiebùrger Patois syt de 1920er Joor e dooti Sprooch isch.",🔎
4663,26. April,26. April,26. Àwrìl,TRUE,brüücht vu nèia finànziella Pàrtner; àlso ìsch àm 26. Àwrìl 1876 d Firma Braun & Cie grìnd,🔎
,,,26. Abril,TRUE,"Uhland, wia-nr mit-em volla Nama hoißt (gebora am 26. Abril 1787 en <a href=""T%C3%BCbingen",🔎
,,,26. Aprelle,TRUE,"f=""Gelterkinden"">Gälterchinde gsi. Är isch am 26. Aprelle 1886 z Gälterchinde uf d Wält ",🔎
4664,Donau,Donau,Donao,TRUE,"Aogschburg leid am Lech [lɛç], där må ogfär 150 km sidwäsdlch ein Tirol ãfangd ond 40 km nerdlich en d Donao naegåd.",🔎
,,,Doene,TRUE,"Zwische dr Stadt un em Hontes fließt d Radolfzeller Aach, wu us dr Gmei Aach (Hegau), nerdli vun Singe chunnt (s Wasser stammt vu dr Doene, wu 20 Kilometer eschtli vu Eschinge bi Fridinge versickeret) un noch em Stadtgebiet vu Singe weschtli vu Radolfzell in dr Bodesee mindet.",🔎
,,,Duene,TRUE,"Im Noorde good d Landesgränz iber dr Oodewald ùn dùr s Tauberland, im Oschde iber d Franggehèèchi ùn s Ries, an dr Duene ùn dr Iller lang ùn dùr s weschdlig Algai.",🔎
,,,Donaudal,FALSE,Gundelfinga leit am Rand vo dr Schwäbische Alb im Donaudal em Norde vom Schwäbische Donaumoos an dr Brenz.,🔎
,,,Donä,TRUE,"D Römer ziege ihri Truppe nooch un nooch uf d Rhi-Lech-Donä-Linie zruck, behalde aber noch lang iber s Dekumatland d Oberhoheit.",🔎
,,,Done,TRUE,"Im Weste fallt dr Schwarzwald steil ab zue dr Oberrhyebeni, ab uf e Höchi vu chuum meh wie 200 m, wogege er im Oste samft in Richtig Done- un Neckardal bis uf e Höchi vu ca.",🔎
,,,danubisch,FALSE,"Au südlich Baanhof bassyrèd hǚdrologisch un geographischi gsää spannèndi Sachè, well dört diè Hauptwasserscheidi vom danubisch-rhenanischè Sischteem volauft.",🔎
,,,Doenedal,FALSE,"Narrezimft vu Oberschwobe, us dr Bodeseeregion, em Doenedal un em Allgai hän wäge däm am 21.",🔎
,,,Donnä,TRUE,S'läiht a de junge Donnä zwische Duttlinge und Mille.,🔎
,,,Obered Doene,FALSE,"Duttlinga leit em an dr Obered Doene im gleichnamige Naturpark, am Fuaß vum Honberg.",🔎
,,,Tonau,TRUE,"Im Bineland aber ischer as e Flussgott vereert wore, so au de Rhii, de Neckar, de Main und d Tonau.",🔎
,,,Toene,TRUE,"I de Römerzitt isch s Chleggi dicht bisidlet gsii, s Zentrum isch bi ""Iuliomagus"" (hüt: Schlaate) gsii, wo a de Römerstroos vo ""Tenedo"" (hüt: Zoorzi) a d Toene gfüert het.",🔎
,,,Doonau,TRUE,"Drum und na mee wäg em Stryt, woo äigetli d Wuurzle vom Jiddisch liggid – am Rhy, a de Doonau oder suscht nöimets?",🔎
,,,danubischè,FALSE,"Zuè sèllèrè Gabelung chunnt s widderum, well diè Europäischi Hauptwasserscheidè vom rhenanisch-danubischè Sischteem vo Zollhuus quer durch s Zollhuusrièd bis zuè dè Blummbärger Bleichi volaufè duèt.",🔎
4665,Lehm,Leem,Lättgrueb,FALSE,"Scho anne 1961 het mer inere Lättgrueb erschti Chnoche endeckt, und 1976 het mer de be mehrere Grabige d Überräscht vomene Plateosaurus friigleit.",🔎
,,,Lätt,TRUE,"Geböid si vor allem historisch us Lätt, Stei und Holz baut worde, hützudags brucht mä hüfig Beton, Metall und Glas.",🔎
,,,Lettè,TRUE,Bi dè Obberflächèdichtig wörd dè Damm uff dè Wassersitè zum Byschpill durch è Lettè odder Tonschicht abdichtet.,🔎
,,,Lehmateil,FALSE,Der Buure-Tabak gedeit am beschte uf sandigem Bode mit em ne gwüsse Lehmateil.,🔎
,,,Lèttè,TRUE,"D Dichtigsschicht ka nè Kèrndichtig uss Lèttè, Don, Foliè odder Asphalt sy.",🔎
,,,Leimböde,FALSE,"Uf dr yberwigende Chalchstei-, Löss-, un Leimböde waxe verschidini Burgunder- un au Müller-Thurgau-Räbe.",🔎
,,,Lättgruebe,FALSE,"Bi Huwil isch e grossi Lättgruebe, wo d Ziegelei Hooftere früener dr Lätt für iiri Bachschtei und Ziegel isch go hole.",🔎
4666,Kladistik,Kladistik,Kladogramm,FALSE,"Di letschtere sin aber paraphyletisch, wie des Kladogramm zaigt: Wel di hit vylmol bruuchte Uusdruck Euphyllophyta un Monilophyta kaini ornigsgmäß bschribene Taxa sin, wird do wyter di klassisch Gliderig bruucht: Sischtematik mit fossile Verdrätter.",🔎
,,,monophyletischi,FALSE,"Zwar si d Landwirbeldier e monophyletischi Gruppe, aber wäge ihne wärde d Chnochefisch zun ere paraphyletische Gruppe, wil d Quasteflosser und d Lungefisch phylogenetisch nöcher mit de Landwirbeldier verwandt si als mit de übrige Chnochefisch.",🔎
,,,kladistische,FALSE,"Noch kladistische Undersuechige wäiss mä, ass d Mastodonte kä gschlosseni Abstammigsgrubbe (Monophylum) daarstellesondern drei verschiideni Entwickligslinie representiere, wo jedi äinzeln vo dr Stammlinie vo de Elifante (Elephantidae) abzwigt isch.",🔎
,,,polyphyletischi,FALSE,"D'Jochpilz stelle higege sehr wohrschinlich kei einhaitlichi Verwandtschaftsgruppe, sundern ä polyphyletischi Gruppe vu verschidene Abstammigslinie dar.",🔎
,,,monophyletischs,FALSE,"Wil sich d Landwirbeldier aber us de Fisch entwigglet hai, handlet es sich bi de Fisch nit um e monophyletischs Taxon; si wärde dorum nit as natürligi Gruppe anerkennt.",🔎
,,,monophyletisch,FALSE,"Molekularbiologischi Undersuechige hei ergä, dass d Sektion ""Polydicliae"" nid monophyletisch isch, sondern de Arte vo der Sektion Trigonophyllea beinhaltet.",🔎
,,,Monophylii,FALSE,"Anderi Undersuechige vo morphologische und molekulare Date hai aber d Monophylii (die gmeinsami Abstammig vo alle Arte vom ene gmeinsame Vorfahr) vo de Nager bestätigt, was hüte wiitgehend als Konsens betrachtet wird.",🔎
,,,kladistischer,FALSE,"In dr klassische Süstematik wärde d Dinosaurier as en usgstorbene Zwiig vo de Reptilie aagluegt, us kladistischer Sicht ghööre zu de Dinosaurier als süstematischi Äihäit au d Vögel, wo us ere Grubbe vo chliine theropode Dinosaurier stamme.",🔎
4667,Hartmann von Aue,Hartmann von Aue,Hermann vo Aue,FALSE,"In dr Bildig vo dr Dradizioon vo de Mäistersinger häi die „Zwölf alten Meister“ vom Minnesang as Vorbild gulte: Walther vo dr Vogelwäid, Wolfram vo Eschebach, Reinmar dr Alt, Heinrich vo Meisse (dr Frauelob), Konrad vo Würzburg, Konrad Marner, Hermann vo Aue, Heinrich vo Mügele, Reinmar vo Zweter, Brueder Wernher, Friedrich vo Sunneburg und Meister Boppe.",🔎
,,,Hartmann vu Aue,TRUE,"Dr Hartmann vu Aue het us däne Legände Johrhundert speter sy Wärch ""Gregorius"" gmach, wu derno d Grundlag fir em Thomas Mann sy Roman ""Der Erwählte"" bildet het.",🔎
,,,Hartmaa vo Aue,TRUE,"Joorhundert gläbt und isch e Zitgnoss vom Hartmaa vo Aue, Wolfram vo Eschebach und vom Walther vo dr Vogelwäid gsi.",🔎
,,,Hartmann vo Aue,TRUE,Im Wolfram si Sprooch underschäidet sich vom Stil vom Hartmann vo Aue.,🔎
4668,Bezirk Olten,Bezirk Oute,Olte,FALSE,Er isch z Olte inere Handwärcherfamilie ufgwachse und läbt hüt z Bäuch bi Soledurn.,🔎
,,,gliichnamige Bezerk,FALSE,Si esch ou dr Houptort vom gliichnamige Bezerk.,🔎
4669,Israelitische Gemeinde Basel,Die israelitischi Gmäind Basel,jüdischi Gmeind vo Basel,FALSE,"Um 1100 isch die erschti Basler Stadtmuure baut worde und um 1225, under em Bischof Heinrich vo Thun, die erschti Rhybrugg, wo die jüdischi Gmeind vo Basel mitfinanziert het.",🔎
,,,israelitische Äihäitsgmäind IGB,FALSE,Si isch 1927 gründet worde und stoot mit dr israelitische Äihäitsgmäind IGB uf guetem Fuess.,🔎
,,,IGB,FALSE,1923 het dr Guggenheim dr IGB verloo und het in sim äignige Huus e Sabbatgebät organisiert.,🔎
,,,jüdische Gmeind z Basel,FALSE,"Vo dr Gschicht vo de jüdische Gmeind z Basel git s Schriftstück, hebräischi Druck us Basler Druckereie us em 16. bis 19.",🔎
,,,Juude,FALSE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,jüüdische Gmäind,FALSE,Die ersti Sünagooge vo dr jüüdische Gmäind isch im 13. und 14.,🔎
,,,jüüdischi Gmäind z Baasel,FALSE,"Wo sich 1805 wider e chliini jüüdischi Gmäind z Baasel bildet het, isch s ene aber verbote gsi, e Sünagooge iizrichde.",🔎
,,,jüüdischi Gmäind,FALSE,Januar 1349 z Basel schetzigswiis fufzig bis sibzig Juude umbrocht worde und die ersti jüüdischi Gmäind z Basel isch zerstöört worde.,🔎
4670,30. November,30. Novämber,30. Novembr,TRUE,Dr Hermann Kurz (* 30. Novembr 1813 z Re,🔎
,,,30. Novemb´r,TRUE,"De André Weckmann (* 30. Novemb´r 1924 in <a href=""Steinburg%20%",🔎
,,,30. Nofämber,TRUE,"D Fanny Oschwald, wo am 30. Nofämber anne 1840 z <a href=""Lenzburg""",🔎
4671,Apollon,Apollon,Apollon Delphinios,FALSE,"Uuffälig isch en Inschrift, wo de Krimon dodemit pralet, as er Sex mitem Brüeder vom Bathyklos ghaa heb und da im Name vom Apollon Delphinios.",🔎
,,,Apollon Hyperteleates,FALSE,S zwaiti religöösi Zentrum vo dem Bund isch s Hailigtum vom Apollon Hyperteleates bi Asopos gsii.,🔎
,,,Apollon Karneios,FALSE,De Tempel vom Apollon Karneios isch bim Högel Knakadion (Κνακάδιον „Krokusberg“).,🔎
,,,Apolle,TRUE,"Sarazenischi Pseudogotthaite vo de mittelalterliche Quele z Tütschland, z Frankriich oder z England sind: Apolle, Jupiter, Mercurius, Terfîant (»de Find«) oder Vigant (»Find«), Tôt, (»Tod«), Medelbolt, Machazên und Machmet.",🔎
,,,Apoll,TRUE,"E bekannts Muusebild isch im Raffael si Darstellig vom Parnass mit em Apoll und de Muuse und berüemte Dichter, won er vo 1509 bis 1510 gmoolt het, in de Stanze (stanza della segnatura) vom Vatikan z Rom.",🔎
4672,26. Dezember,26. Dezämber,26. Dezämbr,TRUE,"r Eduard Baader isch e Gärbereibsitzer gsi, wo am 26. Dezämbr 1883 z ",🔎
,,,26. Dezamber,TRUE,"D’ Armelle Faesch-Pellerin (* 26. Dezamber 1981 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,26. Dezembr,TRUE," href=""Kanton%20Z%C3%BCrich"">Kanton Zirich, † 26. Dezembr 1836 en ",🔎
,,,Stefanstag,FALSE,"Am Stefanstag ane 1239 hend s Chloschter un dr Ridder Ulrich vo Klinge us em Tuurgi abgmacht, öppis vo irem Land a dr Aare uusztuusche.",🔎
4673,Lachmöwe,Alebock,Mööwe,FALSE,"Die sind alli als Fuetter für d Vögel guet; drum läbe im Ried Kormoraan, Graureiher, Tüüchel, Schwään, Wildänte, Taucherli, Mööwe und no vil anderi Wasservögel.",🔎
,,,Alebögg,TRUE,Im Winter gselet sich no Alebögg dezue.,🔎
4674,Carl von Linné,Carl von Linné,Carl vu Linné,TRUE,Carl vu Linné.,🔎
,,,Carl vo Linné,TRUE,"Dr Carl vo Linné het iim zu Eere ere Gattung vo dr Pflanzefamilie vo de Middaagsbluemegwäggs (Aizoaceae) ""Galenia"" gsäit.",🔎
,,,Linné,FALSE,"Als Nomenklatur vu sällere Systematik wird sit Linné fer d' Botanik (""Species Plantarum"", 1753) un d'Zoologi (10.",🔎
4675,Gleichschaltung,Gleichschaltung,gliichgschaltet,FALSE,"Die Internazionaali Rotchrüz-Beweegig (IKRK) het zwar immer wider brobiert z erräiche, ass d Konzentrazioonslaager wie d Chriegsgfangenelaager behandlet wurde, aber die nazionaalsozialistische Behörde und s Dütsche Roote Chrüz, wo gliichgschaltet gsi isch, häi en ängi Zämmenaarbet verwäigeret.",🔎
,,,Glychschaltig,TRUE,I dè Nazi-Zit ischz durch d „Glychschaltig“ im April 1937 un d Umwandlig vom dütschè Luftschportvoband i s Nationalsozialistischi Flygerkorps (NSFK) uss dè Ortsgruppè Waldshuèt un Ärzingè dè „NSFK-Sturm Waldshuèt“ entschtandè.,🔎
,,,Gliichschaltig,TRUE,D DMG het sech währed em Nationalsozialismus im Rahme vo dr Gliichschaltig vo alle akademische Vereinigunge ufglöst.,🔎
,,,gliichzschalte,FALSE,"Dr Quisling het brobiert Chille, Schuele und Jugendorganisatione gliichzschalte.",🔎
4676,Romandie,Romandie,Weltsche,FALSE,"Erem Biispill sind mittlerwiile vili Schüeller und Schüellerine gfolgt, so ass drususe e weltwiiti Biwegig entstanden isch, wo i de Tütschschwitz ""Klimastraik"" gnennt werd, im Weltsche ""Grève du Climat"", z Tütschland und in anderne Länder aber ""Fridays For Future"" („Frittig für d Zuekumpft“).",🔎
,,,wälschi,FALSE,Dr Conteur vaudois isch e wälschi Zytschrift us dr Schwiiz.,🔎
,,,Wältschland,FALSE,"S Uufchoo vo de Schwyzerischen Äidgnosseschaft hät er nöd as e räin «tüütsches Produkt» aglueget, näi, er isch überzoge gsy, das si vo ganz ëënliche Voorgäng im französischspraachige Wältschland und i de italienischspraachige Lombardei inspiriert gsy seg – und das s Bluet von schwyzerischen Alemane ebe starch mit röömischem Bluet gmischlet seg.",🔎
,,,Welschschwiiz,FALSE,"D Schtadt ligt am sognannte «Röschtigrabe», also uf de Sprochgränze zwüsche de Welschschwiiz un de Dütschschwiiz.",🔎
,,,französischsprochige Schwiiz,FALSE,"I dr Dütschschwiiz wird s Französische un vor allem d französischsprochige Schwiiz au als ""Wälsch"" oder ""Wälschland"" bezeichnet.",🔎
,,,Wälschschwiiz,FALSE,Nume d Wälschschwiiz (usser em Wallis) und Baselstadt hai abglehnt.,🔎
,,,wälsche,FALSE,Är isch ä wälsche Kanton u lit im Jura.,🔎
,,,Wältsche,FALSE,"D Jasmin Clamor (* 1969) chunnt z Trachselwald uf d Wält, wachst im Züri Oberland uf, goht dänn aber is Wältsche und nochhär uf Bärn und drumm redt d Lotti Stäubli Bärndütsch.",🔎
,,,Wälsche,FALSE,"Dr Name isch vermuetli e Umdytig vo Walenburg, was «Burg vo de Walche (Wälsche)» bedytet, vilicht aber au e Zämesetzig mit em althochdytsche Personename ""Waldo"".",🔎
,,,französischi Schwiiz,FALSE,"Eile mit Weile (französischi Schwiiz: ""Hâte-toi lentement"", italienischi Schwiiz: ""Chi va piano va sano"") isch es Brättspiil, wo vor allem i de Schwiiz bekannt isch.",🔎
,,,Romandi,TRUE,"D Langues d’oïl sin di traditionelle galloromanische Dialäkt wo in Nordfrankrych, Belgie ùn em nördlichschte Deil vo de Romandi gschwätzt werde oder worde sin, ùn ùff s Vulgärlatiin zrùggönn.",🔎
,,,wälsche Schwiz,FALSE,I de wälsche Schwiz sind Einheitsgmeinde scho länger d Regle.,🔎
,,,Wälschschwiizer,FALSE,"Es Bischpiil für die ofizielli Underdrückig vo Sprooche z Öiropa us der Bildigspolitik gseht me dört, wo i de Schuele d Minderheitesprooche verbotte wärde – so z Frankrych zur Zyt vo der Revoluzioon anne 1789, und sogar au i teil Wälschschwiizer Kantöön im 19.",🔎
,,,Wäschtschwiiz,FALSE,Ìn dr Wäschtschwiiz ìsch’s s’ zwaita maischtglüagta Progràmm.,🔎
,,,Westschwyz,FALSE,"In dr Schwyz wird er v. a. in dr Ostschwyz, im Tessin und ganz wenig in dr Westschwyz aabaut, in Dütschland isch er sehr verbreitet, er wird im Südtirol ebefalls aabaut.",🔎
,,,Romandii,TRUE,Darum zellt mu du Kantoon öi esie zer Romandii und esie zer Titschschwiz.,🔎
,,,Weschtschwiz,FALSE,"Dische Oort hent dr Gschichtsforscher und Dichter Theo Lathion va Liddes und annri sit Jaarzääntu vilfach bischribu, und sit 2006 chuntsch vanera eigunu Organisazioo, dr ""RAMHA"", mit der Hilf va Universitääte iner Weschtschwiz erforscht.",🔎
,,,Wälschland,FALSE,"I dr Dütschschwiiz wird s Französische un vor allem d französischsprochige Schwiiz au als ""Wälsch"" oder ""Wälschland"" bezeichnet.",🔎
,,,Wälschschwiz,FALSE,"In der Dütschschwiz isch s mäistens ""Regierigsroot,"" in dr Wälschschwiz mäistens ""Conseil d’État"" (resp.",🔎
,,,Westschwiz,FALSE,"Dokumäntiert wird dr frankoprovenzalisch Wortschatz vu dr Westschwiz vom Glossaire des patois de la Suisse romande, wo a der Uni Nöieburg dehei isch.",🔎
,,,wälsche Schwiiz,FALSE,"Aber au i de wälsche Schwiiz, im Tessin und im Südtirol kännt mes, und es gilt in dr Schwiiz als Nationalsport und em Vorarlbärg als Volkssport Nr. 1.",🔎
,,,Weschtschwyz,FALSE,"Wie in de Weschtschwyz bi Groossbuechstabe ieblig, het mer d Akzänt ewägglo.",🔎
,,,Weschtschwiizer,FALSE,"Wälsch oder Wäutsch isch d alemannisch Bezeichnig für d Franzose un Weschtschwiizer un andri romanischi oder cheltischi Völker, aber au für d Gegend oder d Region, wo di Wälsche läbed.",🔎
,,,Romandy,FALSE,Tour de Romandie 2017 isch e Etapperänne in dr Romandy gsii.,🔎
,,,wälschi Landesteil,FALSE,"Ufgrund vo sine unbestrittene Fähigkeite und wil drüberuus de wälschi Landesteil damals in de Regiärig nur mit eim Bundesrat verträte gsi isch, het me de Guisan uf Aahiäb mit 204 vo 229 gültige Stimme gwählt.",🔎
,,,franzeesische Schwyz,FALSE,"Si isch z Schafuuse ufwagse un het er buurgerligi Uusbildig kriegt, des haißt, si isch au in eme Pensionaat in dr franzeesische Schwyz gsii.",🔎
,,,Weschtschwiiz,FALSE,"Sunscht het d'keltischi Sproch vor allem Flurnämme hinterlo, bsunders i dr Weschtschwiiz: ""dunum"" (bfeschtigti Stadt) isch als ""don"" in Yverdon un Moudon, aber au in Name vu Thun erhalte.",🔎
,,,französischspraachige Schwyz,FALSE,"Röschti (), im Seisler Dialäkt Brägel oder Brägu, uf Luzärnisch Brausi, im Aargau Bräusi, im Walliserdütsch Häärpflchoch, wyter ume i der Schwyz früehner prägleti oder präätlet/pröötlet oder praate/prootni oder gchochet(i) Härdöpfel, isch e Spezialität vo der Dütschschwyzer Chuchi und das in som ene Maass, ass d Gränze zwüsche de dütsch- und de französischspraachige Schwyz Röschtigrabe gnennt wird.",🔎
,,,Weschtschwyyz,FALSE,"S Glossaire des patois de la Suisse romande, churz ""Glossaire"" oder abgchürzt ""GPSR,"" isch e vilbändigs Wöörterbuech, wo syt 1924 de Woortschatz vo de französischspraachige Weschtschwyyz publiziert.",🔎
,,,französischsproochige Schwiiz,FALSE,"e Fonduta (ital.) isch ursprünglig e Gricht us gschmulznigem Chees gsi, wo us de Westalpe – dr französischsproochige Schwiiz, Savoye und em Piemont – stammt.",🔎
,,,welsch-schwyzr,FALSE,Couleur 3 (IPA: [kulœʁ'tʁwɑ]) isch en welsch-schwyzr Radiosender vur französisch-schwyzr Radiogruppe RSR.,🔎
,,,Westschwiiz,FALSE,Johrhundert bis 1555 e bedütends Herrschaftsgebiet in dr Westschwiiz gsi und und het s obere Saanedal umfasst.,🔎
,,,franzesisch Schwyz,FALSE,Mit 19 Johr isch si in di franzesisch Schwyz go dert Huuswirtschaft lehre un derzue au Franzesisch.,🔎
,,,franzeesischsproochig Schwyz,FALSE,Deert isch er Brässesprächer fir di franzeesischsproochig Schwyz un Informazioonsschef gsii.,🔎
4677,Händel-Denkmal,Händel-Dänkmol,Dänkmol,FALSE,1738 het män iim zu Eere in de Vauxhall Gardens e lääbensgroosses Dänkmol vom Roubiliac lo ufstelle.,🔎
,,,Dänggmol,FALSE,Z Dütschland het mä zum hundertste Doodesdaag vom Händel iim e Dänggmol wisawii vo dr Daufchille uf em Määrtblatz vo sinere Geburtsstadt Halle ufgstellt; bi dr Fiir isch under anderem dr Franz Liszt drbii gsi.,🔎
4678,Fachhochschule (Deutschland),Fachhochschuel,Fachhoochschuel,TRUE,"Anne 1971 isch di Staatli Ingenieurschuel e Fachhoochschuel woore un 1997 in "" Hoochschuel Oola – Tächnik un Wiirtschaft"" umgnännt woore.",🔎
,,,Hochschuel fir aagwändti Wisseschafte,FALSE,"""Ulm University of Applied Sciences"") isch e staatligi Hochschuel fir aagwändti Wisseschafte z Ulm.",🔎
,,,Hochschuel fir Aagwändti Wisseschafte,FALSE,"""Hochschule Heilbronn"", churz ""HNN"") isch e Hochschuel fir Aagwändti Wisseschafte mit dr Schwärpinkt Tächnik, Wirtschaft un Informatik.",🔎
,,,Fachhochschuele,TRUE,"Noch em Zweete Wältchrieg isch d Uhrmacherschuel Furtwange in zwee Zwyyg ufglideret wore: e Beruefligi Schuel (hite Robert-Gerwig-Schuel, wu bis hit d Uhrmacherschuel derzue ghert) un di Staatli Ingenieurschuel fir Fyynwärchtächnik, wu mit dr Yyfierig vu dr Fachhochschuele 1971 zur Fachhochschuel Furtwange (FHF) woren isch.",🔎
,,,Fachhochschuèlè,TRUE,Z Leipzig un Bèrlin git s èn Studiègang a dè Fachhochschuèlè.,🔎
4679,Ärzte ohne Grenzen,Ärzt ohni Grenze,Ärztohni Gränze,FALSE,No Uussag vu dr Organisation Ärztohni Gränze sei d Epidemy ab Juni 2014 ußer Kontroll grote.,🔎
,,,Médecins Sans Frontières,FALSE,D Kriegsgräuel in Biafra hän en zsämme mit em Bernard Kouchner und andere zur Gründig vo Médecins Sans Frontières 1971 veralasst.,🔎
4680,Daisendorf,Dosedorf,Daisedorf,TRUE,"Meersburg hot sich mit de Gmeinde Daisedorf, Hagnau, Stette und Uhldinge-Mühlhofe zu em Verband zsammegschlosse und isch Sitz vu dem Gmeindeverband.",🔎
,,,Daesedorf,TRUE,"Zum Mittelberaich ghere no d Gmeine im weschtlige Deil vum Bodeseechreis: Daesedorf, Frigginge, Hagnao, Holgebeäg, Meerschburg, Owinge, Salem, Sipplinge, Stette un Ulldinge-Milofe.",🔎
4681,Friedrich II. (HRR),"Friedrich II., Kaiser vom Heilige Römische Riich",Friedrich dr Zwöit,FALSE,Di beide Ecke obe zeiget d Bärejagd vom Herzog Berthold em Füüfte vo Zähringe und d Verleihig vo de «Guldige Handfeschte» durch de Kaiser Friedrich dr Zwöit.,🔎
,,,Friedrich II,FALSE,Dezember 1250 dr Kaiser Friedrich II gstorbe.,🔎
,,,Friedrich em Erschte,FALSE,Joorhundert z Sizylie am Hof vom Kaiser Friedrich em Erschte entstande.,🔎
,,,Kaiser Friedrich II,FALSE,"Allerdings isch s Ayyubideriich bald wider bedroht gsi, wo dr Kaiser Friedrich II.",🔎
,,,Friedrich II. vu Hochestaufe,FALSE,ivitatis Argentinensis“ in ere Urkund vum Chaiser Friedrich II. vu Hochestaufe. Di nit unterbroche Stammraue vum Gschlächt fangt,🔎
,,,Friedrich II. vo Hohestaufe,FALSE,"ge"">Chrüzzüüg gsi und noch em Dood vom Kaiser Friedrich II. vo Hohestaufe het men en under de öiropäische Herrscher as ""pri",🔎
,,,Kaiser Friedrich em Zwöite,FALSE,"Dr Heinrich vo Thun het vom Kaiser Friedrich em Zwöite en Erlass bekhoo, wo si Macht über d Stadt gsterggt het.",🔎
4682,Gemeinden des Kantons St. Gallen,Gmainde vom Kantoo Sanggale,Gmeinde vom Kanton Sanggale,TRUE,"""lueg under"" Gmeinde vom Kanton Sanggale ""Gwässer:"" ""Bärg:"" ""Landschafte:"" Kanton Graubünde.",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Sanggalle,TRUE,"Wahlchrais: (Iiwohner; Stand Endi 2011) ""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Sanggalle Früeneri Bezirk: ""Lueg au:"" Ehemaligi Bezirk vom Kanton mit de zueghörige Gmeinde Kanton Graubünde.",🔎
4683,Bezirk Bremgarten,Bezirk Brämgarte,Brämgarten,FALSE,"Eggewil (amtlich ""Eggenwil"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Brämgarten im Schwizzer Kanton Aargau.",🔎
,,,Bremgartä,FALSE,"Ruädistettä-Friedlisbërg (amtlich ""Rudolfstetten-Friedlisberg"") isch ä Gmeind im Bezirk Bremgartä im Schwiizär Kanton Aargau.",🔎
,,,Brämgarte,FALSE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,Betserk Brämgarte,TRUE,S Chälleramt liit im öschtliche Teil vom Betserk Brämgarte.,🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
,,,Bezerk Brämgarte,TRUE,"  Als Chälleramt (uf Hochdütsch: ""Kelleramt"") wird e Gebiet im Bezerk Brämgarte vom schwizerische Kanton Aargau bezeichnet.",🔎
4684,Otmar von St. Gallen,St. Otmar,Otmar,FALSE,"Öppe um 720, also hundert Joor noch em Tod vom Gallus, hät de alemannisch Prieschter Otmar zu Eere vom Gallus am Wallfahrtsort en Abtai gründet und si nochem Hailige binennt (lat.",🔎
,,,Hailige Otmar,FALSE,S Dorf isch ane 769 im Zämehang mit de Rückfüerig vom Liichnam vom Hailige Otmar vo de Insle Wärd bi Eschez z erst Mol erwäänt wore.,🔎
,,,Opmar,FALSE,Im Joor 719 het denn de Opmar (ahd.,🔎
,,,St. Othmar,TRUE,r d Letzi vo Arth zu de Schwyzer gschosse hät. Dr St. Othmar isch d Datumsaagaab. Us mittelalterlicher Sicht i,🔎
,,,St. Opmar,TRUE,"guläre Apt gsii isch. S Chloster isch ane 719 vom St. Opmar gründet wore, a Stell vo de Aisildelai vom <a hre",🔎
4685,Ural,Ural,Uraal,TRUE,"D Höölibääre häi in Öiropa gläbt, vo Nordspanie und de Püreneeä bis zum Uraal und em Schwarze Meer und vo Südängland bis Makedonie.",🔎
,,,Uralgebirg,FALSE,Dr Name Perm isch vum ehmolig russische Gouvernement Perm (entspricht uugfehr dr hitige Region Perm) am Fueß vum Uralgebirg abglaitet.,🔎
,,,Ural-Gebirg,FALSE,"Mit em Aaschluss vum sibirische un Kasachstan-Kraton an Laurussia (doderby isch s Ural-Gebirg entstande) sin schließlig im Perm alli große Kontinäntmasse zue aim Superkontinänt, dr Pangaea, veraint gsii.",🔎
4686,Sprachfamilie,Schprachfamilie,Sprochfamilie,TRUE,"Derzue git s rund zwanzg Sprochen us fimf verschidene Sprochfamilie, wu vu tirkische Minderhaite gschwätzt wäre: indogermanischi Sproche: Afroasiatischi Sproche: Turksproche Weschtkaukasischi Sproche Kartwelischi Sproche Dur aktuälli Flichtlingsbewegige git s hite au no chlaineri Sprächergruppe vu Turksproche Turkmenisch, Kasachisch, Kirgisisch, Usbekisch un Uigurisch, vu dr kaukasische Sproche Tschetschenisch, Lakisch un Lesgisch un vu dr iranische Sprochen Ossetisch un Persisch (Farsi).",🔎
,,,Sproochfamili,TRUE,"Tyrsenisch isch e Sproochfamili, wo vom Etruskolog Helmut Rix ane 1998 vorgschlage woren isch.",🔎
,,,Sproochfamilie,TRUE,"In de romanische Sproochwüsseschaft werde die Begriff au bruucht, aber mangmool meint mer mit Rätoromanisch au e Sproochfamilie, wo au no s Furlanisch un Dolomiteladinisch in Italie dezueghöre.",🔎
,,,Schbroochfamilie,TRUE,"Die meischde Schbrooche vo dr semitische Schbroochfamilie si vom Arabische, wo sich vom 7.",🔎
,,,Spürochfamilie,TRUE,"Är het statt däm e kombinierte Stammbaum vorgschlaa, wu 38 geografisch unterschaidbari mänschligi Populatione no ihre genetische Verwandtschaft un ihre Zuegherigkait zue 20 Spürochfamilie uflischtet.",🔎
,,,Schprochfamilie,TRUE,"Die indogermanische Sprochfamilie isch dia grööscht Schprochfamilie uf da Wält, mit meh wia 2,5 Mrd.",🔎
4687,Naturrecht,Naturrächt,naturrächtligi,FALSE,"As ""Gliichhäitsbrinzip"" bezäichnet mä dr naturrächtligi Grundsatz, ass mä alli Mensche gliich söll behandle, usser wenn s e sachlige Grund drfür git, öbber nid wie alli andere z behandle.",🔎
,,,Naturrächtslehr,FALSE,Si differenzierts Verständnis isch e Vorbild für d Entwicklig vo dr modärne Naturrächtslehr.,🔎
4688,Hinrichtung,Hinrichtung,Hyrichtigsart,FALSE,"I dè christlichè Heiligèvoehrig dütet d Brugg als Attribut uff d Hyrichtigsart von èm Märtyrer hy, wo von èrè Brugg gschtürzt worrè isch.",🔎
,,,Hiirichdigsart,FALSE,D Vierdeilig isch im Mittelalter und in dr früehje Neuziit e Hiirichdigsart gsi.,🔎
,,,Hiirichtig,TRUE,Agfange mit dr Hiirichtig vom Konrad Grebel 1526 si si bis ins 18.,🔎
,,,Hiirichtigsinstrumänt,FALSE,"Ihre Name het si vom Dr. Joseph-Ignace Guillotin übercho, emä Mitgliid vo dr Nationalversammlig, wo si as schmärzfreis und dorum humaners Hiirichtigsinstrumänt empfohle het.",🔎
,,,hiirichde,FALSE,"Septämber 1975 fümf Lüt, wo mä vermuetet het, ass si Terroriste siige, lo hiirichde, und dr Dalí het das im ene Interwiu mit dr „Agence France-Presse“ understützt und gsäit, ass es in e baar Möned käi Terrorismus me wurd gee, wil d Attentääter wie Ratte verdilgt wurde und ass mä dreimol mee Exekuzioone bruuchi, au wenn s im Augeblick gnueg siigi.",🔎
,,,hiigrichdet,FALSE,D Brugg isch doo gsi für e Persoone- und Waarevercheer aber mä het dört au Vebrächer hiigrichdet.,🔎
,,,Hyrichtungè,FALSE,Scharfrichter un Wasèmeischter sin – well èrschteri vo dè seltènè Hyrichtungè nit hèn läbbè hèn chönnè – öfter di glych Person gsi.,🔎
,,,hygrichtet,FALSE,"Si isch ufgrund vo irem Engagement i de Widerstandsgruppe ""Wyssi Rose"" zäme mit irem Brüeder Hans Scholl vo nationalsozialistische Richter zum Tod verurteilt und am glyche Tag hygrichtet worde.",🔎
,,,hiigrichtet,FALSE,Er het im Kanton Aargau gläbt und isch derte als lätschter Mönsch hiigrichtet worde.,🔎
,,,Hiirichdig,TRUE,"Im Allgemäine isch s d Folg vom ene Doodesurdäil im ene Grichtsverfaare, wo mit dr Hiirichdig vom Verurdäilte vollstreckt wird.",🔎
4689,Petersdom,Petersdom,St. Peter,FALSE,"d, St. Märge, St. Peter, Schallsched, <a href=""",🔎
,,,Peterschüucha,FALSE,"Di wäutgröschti Chüucha Basilika Notre-Dame de la Paix, buut nam Vorbüud vo de Peterschüucha z'Rom, isch uf syni Iniziatyve z'Yamoussoukro errichtet cho.",🔎
,,,Petruschille,FALSE,"Es isch dr Silvester gsi, wo die ersti Petruschille über em Petrusgraab im Greeberfäld vom Vatikanische Hüügel z Rom het lo baue.",🔎
,,,Alt-St. Peter,FALSE,"Alt-St. Peter z Rom, wo uf em Graab vom Jünger Petrus baut worde sig.",🔎
,,,Sankt Peter,FALSE,Die erst Ufzäichnig isch die: Dur d Uftäilig bim Chilezähnt vo de Chilegmäinde Sankt Peter und Grossmöischter isch Witike scho am 28.,🔎
,,,Peterskilche,FALSE,"De het dete nam Vorbild vaa de Peterskilche di grössti katholischi Kilche vaa de Wält, d Basilika Notre-Dame de la Paix und e Reye wyteri Prunkbouwte bouwt.",🔎
,,,Peterschille,FALSE,"Am Vatikan zum Bischbil het er e groosse nöije Flügel am bäbstlige Balast aabaut und het aagfange, die früechristligi Basilika, die alt konstantinischi Peterschille afo erwitere.",🔎
,,,Pètersdoom,TRUE,Für e Bou vom Pètersdoom im Vatykaan het der Rönessangspapscht Leo X. müesse Gäut haa.,🔎
4690,Autobahn,Autobahn,Otobààhn,TRUE,"D’ Autoroute A 34 ìsch a frànzeescha Otobààhn, wo z’ Taissy bii Reims ààfàngt un z’ Sedan andet.",🔎
,,,Autibahn,TRUE,"Schdrooss, Autibahn, Mautportal, Parkplatz, Garaasch, Parkhuus, Diefgaraasch, Busbahnhof, Busdepot Schiineverkehr.",🔎
,,,Autobaan,TRUE,"Vo Brugg laufen alti Landstrosse in alli Richtige, übere Bözbrg is Fricktal und uf Basel, der Aare no uf Choblez, nach Oschte uf Bade und Züri, über Huuse zum Birrfäld und a d Autobaan und uf Otmisinge, im Südweschte uf Wildegg, Länzbrg und Aarau.",🔎
,,,Autibaan,TRUE,Si isch s Härzstück vo dr Autibaanverbindig zwüsche dr schwizerische A 2 und dr dütsche A 5.,🔎
,,,Autibaane,FALSE,"Winietten wärde für d Maut uf de Autibaane z Östriich und in dr Schwiz verwändet, au z Sloweenie, Tschechie, in dr Slowakei und z Rumänie.",🔎
,,,Autobaanè,FALSE,"D Hindernis, wo überschpannt werre, sin vo natürlichô Art (wiè Flüss, Meerengè, Schluchtè) odder künschtlich aaglaiti (wiè Autobaanè, Ysebaastreggènè odder Wasserstrôßè).",🔎
,,,Autobaanviadukt,FALSE,"Übr em Bünztaal stoot dr höch und breit Baandamm mid emene Dunäll für d Bünz undedure, und drnäbe isch jetz au s grosse Autobaanviadukt.",🔎
,,,Autobaane,FALSE,"Jarhundert sind d Autobaane e läidigs Kapitel gsy, wil me si im nazionaale Vercheersplan äifach ganz dur d Stadt dure hät afa boue.",🔎
,,,Bundesautobaan,FALSE,"Die Brugg git s sid em Joor 1912, und si heisst ""Alti Brugg"", wil ane 2006 zwöiehalb Kilometer flussabwärts die nöji Rhybrugg vo dr dütsche Bundesautobaan A 861 i Betrib gnoo worde n isch.",🔎
,,,Autobahne,FALSE,Denn kreuzet dett au en paar Autobahne d Elbe.,🔎
4691,Millionenstadt,Milioonestadt,Milioonenstadt,TRUE,"Wenn e Stadt meh als ei Milioon Lüüt het, so seit men ere au „Milioonenstadt“ oder „Metropole.“ Alemannischi Milioonestedt git s nit.",🔎
,,,Millioonaschtàdt,TRUE,"Odessa ([], ukràinisch [] ; rüssisch []) ìsch a Millioonaschtàdt àm Schwàrza Meer un s’ àdminischtràtiiwa Zäntrum vu dr Oblast Odessa ìn dr Ukràina.",🔎
,,,Millione Ywooner,FALSE,"Wenn sy au Verkeersknootepünkt sind, wachse si bsundrs rasch, wärde zu rysige Agglomerazioone mit Millione Ywooner, und sind bedütendi Zäntre für d Wirtschaft.",🔎
,,,Milionestadt,TRUE,D Chranket isch s erschte Mol im Dezämber 2019 de Dökter a verschidene Spitääler i dr Milionestadt Wuhan i dr chinesische Provinz Hubei ufgfalle.,🔎
,,,Millionenschtadt,TRUE,"Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.",🔎
4692,Ritualmordlegende,Ritualmordlegände,rituell wurde ermorde,FALSE,"E Ritualmordlegände (au: Bluetbeschuldigung, Bluetaachlaag, änglisch ""blood libel"", hebräisch עלילת דם) verzelt vo gsellschaftlig diskriminierte Minderhäite – mäistens vo Juude – ass si Aaghöörigi von ere Meerhäitsgrubbe rituell wurde ermorde.",🔎
,,,rituelle Mord an Christe,FALSE,1144 si im änglische Norwich die erste Aaschuldigunge wäge aagääblige rituelle Mord an Christe ufdaucht.,🔎
,,,rituell wurde umbringe,FALSE,"So häi Christe im Middelalter zur Zit vo de Chrüzzüüg d Juude aaklagt, ass si im Ghäime im Bund mit de Muslim oder mit em Antichrist sige, d Brünne wurde vergifte und eso d Pest wurde verbräite, oder ass si christligi Chinder rituell wurde umbringe.",🔎
,,,Ritualmord,FALSE,"Im Middelalter und in dr früeje Nöizit si d Gründ für e Judehass, wo män offe agä het für zum d Jude z verfolge, im allgemeine religiös gsi: dass d Jude schuld sige am Dod vom Jesus, dass si chrischtligi Symbol nid wurde verehre, und sogar dass si Ritualmord an chrischtlige Chinder wurde bedriibe.",🔎
,,,Ritualmörder,FALSE,"D Juude sige „Find vo dr Menschhäit“ (Antike), „Gottesmörder“, „Brunnevergifter“, „Ritualmörder“, „Wuecherer“ (Middelalter und früeji Nöizit), „Parasite“, „Usbüter“, „Verschwörer“ und häimligi „Wältherrscher“ (öbbe vo 1789 aa) und häige alli mööglige negative Feelentwigglige und menschegmachti Katastroofe verursacht.",🔎
,,,Ritüààlmordleganda,TRUE,"Ìn dr Bülla ""Beatus Andreas"" vu 1755 hàt’r d’ Verheerung vum Anderl vu Rinn ärlàuibt un hàt domìt d’ antijìddischa Ritüààlmordleganda um ìhn legitimiart.",🔎
4693,Fatimiden,Fatimide,Fatimiide,TRUE,"Wo 1098 Jerusalem vo de schiitische Fatimiide under em al-Afdal Schahanschah erooberet worde isch, sige in ere äinzige Nacht über 3'000 sunnitischi Muslim, Juude und Christe umchoo.",🔎
,,,fatimidische Herrscher,FALSE,Nid ghulfe het au dr Briefwäggsel zwüschen em fatimidische Herrscher vo Egüpte und em byzantinische Kaiser Alexios.,🔎
,,,Al-Hakim,FALSE,Under em Al-Hakim (995–1021) isch die toleranti Religioonsbolitik gegenüber Nitmuslime immer mee ufgee worde.,🔎
4694,Ringmauer,Ringmuure,Umfassigsmuur,FALSE,"1880 hen schynts no grössri Rescht gstande, aber wo d Bùrg 1948 zum erschte Mool archäologisch ùntersuecht worde isch, isch nùmme no ei Umfassigsmuur gstande, usserdäm no Rescht vùm Bergfried, wo no bis zue 11,5 Meter hoch gsi sin.",🔎
,,,Muurering,FALSE,"D Stadtdoor si hüfig mit ere Zugbrugg, wo über e Grabe vor em Muurering ggangen isch, gsicheret gsi.",🔎
,,,Ringmuur,TRUE,Di ursprünglich Burgaalag bestoht us ere Ringmuur und eme Gebäud innerhalb vo de Muur.,🔎
,,,Ringmuèr,TRUE,"Unter dè Hèrrschaft vom Bischtum Konschtanz, welli für d Vowaltig vo dè Burg èn Vogt ygsetzt hèn, isch d Burg uusbaut un mit èrè Ringmuèr weerschafter worrè.",🔎
4695,Fürstenland,Försteland,Alti Landschaft St. Galle,FALSE,Februar; die Alti Landschaft St. Galle am 4.,🔎
,,,Fürschteland,TRUE,"Rein katholisch sind s nördliche Fürschteland (früener mol Bsitz vom Sanggaller Fürschtapt), aber mit Usnaam vo de traditionell reformierte Stadt Sanggalle (früener mol freji Riichsstadt) und de südliche Teil vom Kanton (früener mol Untertanegebiet vo de Innerschwiz), u. a. s Sargaserland.",🔎
,,,Förschteland,TRUE,"Die föf Stäb stönd för die föf Landschafte, wo de Kantoo bildet:  Förschteland (Waalchrais: Rorschach, Sanggale, Wil, ooni d Gmainde, Floowil, Oberozwil, Ozwil, Jonschwil und Thal), Toggeborg (Waalchrais Toggeburg und d Gmainde Floowil, Oberozwil, Ozwil, Jonschwil), Rintl (Waalchrais: Rintl, Werdeberg und d Gmaind Thal), Sarganserland (Waalchrais: Sarganserland) und Lintebini (Waalchrais See-Gaster).",🔎
,,,Fürsteland,TRUE,"Rapperschwil, Gaster, Weese, Mellige, Brämgarte, s Freiamt, s St. Gallische Fürsteland, s Rhytal un Teil vom Thurgau un s Toggenburg isch zwangswiis wider katholisch worde.",🔎
4696,Rangierlokomotive,Rangierloggi,Rangyrloks,FALSE,D Weermachtsdiselloks vo dè WR 360 C 14 sin i dè spôtè 1930er Johr als Rangyrloks für diè dütsch Weermacht entschtandè.,🔎
,,,Rangyruffgaabè,FALSE,"D Chlylokomotyvè vo dè Leischtungsgruppè II ""(Byschpill: Baureiè Kö II)"" sin als Chlylokomotyvè – mit wènnig Masse un gringer Aadrybsleischtung – für lychti Rangyruffgaabè entwicklèt worrè.",🔎
,,,Rangyrlokomotyvè,FALSE,Uss dè Schwiz mit irè villè elektrifizyrtè Streggè sin Rangyrlokomotyvè mit elektrischè Kessel(zuèsatz)heizigè bekannt.,🔎
,,,Rangyrlok,TRUE,"È witteri Möglichkeit isch, dè Wagèzug mit èrè Rangyrlok us èm Perrongleis usè z ziè, sodass d Zuglok us èm Perrongleis usè chunnt, d Rangyrlok dè Zug widder a dè Perron schièbè cha un nõch èm Abkupplè abruckè cha.",🔎
,,,Rangschiärloggene,FALSE,Schinätraggtore sind au Rangschiärloggene.,🔎
,,,Rangschierloggene,FALSE,"Für Manöver uf Industriegleis oder uf de Bahnhöf brucht mer Rangschierloggene und Schinätraggtore, wubii mer di zwii Begriff nüd gnau chan abgränze.",🔎
4697,Wakkerpreis,Wakkerbriis,Wakkerpryys,TRUE,1994 het d Stadt der Wakkerpryys übercho.,🔎
,,,Wakkerprys,TRUE,Ane 1995 het d Gmaind der Wakkerprys vom Schwiizer Heimetschutz übercho.,🔎
,,,Wakkerpriis,TRUE,För bsonderi Verdienscht oms Ortsböud hed d Stadt Soorsi vom Schwiizer Heimatschotz anne 2003 de Wakkerpriis öbercho.,🔎
4698,Lugano,Lugano,Lugaano,TRUE,D Gsellschaft für Schwizerischi Kunstgschicht GSK isch e Schwizer Kultuurveräin mit Gschäftsstelle z Bäärn und Lugaano.,🔎
,,,Lugano Vedeggio,FALSE,"Au d SBB het Güeterzüüg, wo mit Laschtwäge dur d Alpe faare, und das macht au d Firma RAlpin AG mit de Töörminel z Fribeg im Briisgau, z Novara, z Chlyhünige bi Basel und z Lugano Vedeggio.",🔎
,,,Lauis,FALSE,"Di zwölf alti Ört hei im 1512 s Maietal, Lauis, Luggarus un Mendris eroberet.",🔎
4699,Anden,Ande,Anda,TRUE,"Bôwulla (""Gossypium""; alemannischi Näme) isch a Keespapplanart wo zirsch im südlina Afrika und i da Anda dahôam ggsiin isch.",🔎
,,,Andehochland,FALSE,"D Hauptstadt Quito lit im Andehochland (""Sierra"") uf erä Höchi vo 2800 m. Die grössti Stadt isch Guayaquil, wo in der Pazifikküsten-Ebeni (""Costa"") lit.",🔎
4700,Fürstbistum Basel,Fürstbischdum Basel,Bischof vo Baasel,FALSE,"Dr Bischofshoof isch an dr Riddergass grad am Münsterblatz baut worde (hüte Riddergass 1) und isch dr Sitz vom Bischof vo Baasel gsi und au s Archiv vom Stift isch bis 1528 dört gsi, wo mä s uf Pruntrut züüglet het.",🔎
,,,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Fürschtbischtum,FALSE,Er het i dr Staatsverwaltig vom Fürschtbischtum als Schaffner und Hoofchammerroot gschaffet.,🔎
,,,Fürstbischof vo Baasel,TRUE,"Im spoote Middelalter isch dr Fürstbischof vo Baasel dr Regänt vo dr Stadt gsi und het Stüüre und Zöll iizooge und Salz isch lang e wichdige Handelsardikel gsi, wo seer iidrääglig gsi isch.",🔎
,,,Basler Fürstbischof,FALSE,1462 isch Blaue as Deil vo dr Vogtei Zwinge under d Herrschaft vom Basler Fürstbischof gfalle.,🔎
,,,bischöfliche Herrschaft,FALSE,"Zer Zyt vo dr bischöfliche Herrschaft, wo vo anne 1305 bis 1400 gangen isch, hett Lieschtel dr Basler Bischofsstab als Wappezeiche bicho, und es hett dä wies Bistum in roter Farbe gfiehrt.",🔎
,,,Fürstbischof,FALSE,Johrhundert het sich d Stadt Basel noh di noh vo der Herrschaft vo ihrem Fürstbischof befreit.,🔎
,,,Fürstbistum,FALSE,"Vo 999 bis 1802 isch dr Bischof vo Basel au de Fürstbischof im glichnamige Fürstbistum gsi, er isch also Bischof und gliichzitig Fürst im Heilige Römische Riich gsi und as sonige isch er dr wältlig Landesherr im hütige Kanton Jura, im Bärner Jura, im Birsegg und im Laufedaal gsi.",🔎
,,,fürstbischöflige,FALSE,D Meriaas stamme vermuetlig us em fürstbischöflige Muriaux bi Saignelégier.,🔎
,,,Fürschtbistum Basel,TRUE,"Di Dörfer wo hüt d Gmeind Haute-Ajoie bildet, sind im 1271i zämme mim gsammte Elsgau in de Bsitz vom Fürschtbistum Basel cho.",🔎
,,,Baasler Bischof,FALSE,"1309 isch e Händel usbroche wäge dr Noochfolg vom Baasler Bischof Otto vo Grandson, wo uf dr Räis uf Avignon gstorbe isch.",🔎
,,,Fürstbistum Baasel,TRUE,"S Fürstbistum Baasel isch so stark verschuldet gsi, ass es politisch braktisch kä Iifluss me gha het.",🔎
,,,Fürschtbischdum Baasel,FALSE,"Im Bäärner Seeland um Biel und Erlach umme gits au no Räschte vom Nordweschtschwyzerdütsch; früener sin die Züüg vill steerker gsii, wil s Gibiet doozmool zum Fürschtbischdum Baasel ghöört hed.",🔎
,,,Bischof vo Basel,FALSE,"D Habsburger sind vo de Burgunder und em Bischof vo Basel underschtützt gsii, d Bärner vo de Eidgenosse und anderne Verbündete (s Simmetal, Wiisseburg und Oberhasli).",🔎
,,,Bààsel,FALSE,Bis 1973 hàt sìch d’ Schtrooss zwìscha Bar-le-Duc ìm Wäschta vum Lothrìnga un dr Schwiizer Granz bii Bààsel ärschträckt.,🔎
,,,Bischöf vo Basel,FALSE,S Gschlächt isch im Dienst vo de Bischöf vo Basel gstande.,🔎
,,,Fürschtbistum z Basel,TRUE,"Johrhundert het ma d Abtei zu eme Chorherreschtift umgwandlet, wo ab 1210 em Fürschtbistum z Basel unterschtellt gsi isch un wo s ganz Gebiet vom Clos du Doubs umfasst het.",🔎
,,,Firschtbischof vu Basel,TRUE,"D Burg isch 1409 dur d Soldate vum ""Humbrecht von Neuenburg"", em Firschtbischof vu Basel bschedigt un derno wider ufböue wore.",🔎
,,,Bischef vu Basel,FALSE,Johrhundert isch die Felseburg vu dr Bischef vu Basel böue wore.,🔎
,,,Fürschtbisum Basel,TRUE,Es isch im Fürschtbisum Basel glääge gsi.,🔎
,,,bischöflige,FALSE,"Joorhundert dr Baasler Root us em bischöflige Gricht entwigglet het, isch dä zerst am Fischmäärt dehäi gsi.",🔎
,,,Fürstbischöf,FALSE,"As Fürstbischöf hai d Basler Bischöf zur Zit vom Bischof Burkard (1072–1107) au über de Sisgau und de Buchsgau gregiert und au über Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Istei und Chliibasel, wo nit emol alli Deil vo dr Basler Diözese gsi si.",🔎
,,,Basler Bischof,FALSE,Kaiser Heinrich II. hez im Basler Bischof Adalbero s'Wildbannrächt ime Beriich vu dr Friburger Bucht verlihe.,🔎
,,,Fürschdbischdum Basel,TRUE,"Das Fürschdbischdum Basel isch e Land gsi, wo meer oder weniger dr hüdigi Jura (Kandon Jura und dr Bärner Jura), s Laufetal, s Birseck und no e baar süddüdschi und sundgauischi Dörfer umfassd hed.",🔎
,,,Fürschtbischof von Basel,TRUE,"D Bewohner vom Gebiet im Jura, wo 1815 erworbe worde isch, sind vorhäär Undertane vom Fürschtbischof von Basel aber i dä Region Biel und i de südliche Täler scho sit äm Mittelalter i dr Machtsphäre vo Bärn gsii, und sind eener liberal, mehrheitlich französischschprachig und – im Nordteil, wo Bärn d Gägereformation nöd hät chöne underdrücke – katolisch.",🔎
,,,Baasler Fürstbischof,FALSE,"Si häi vom Baasler Fürstbischof d Ortschafte Brätzbel, Gilgebärg, Nunnige, Mältige, Zubel und Zwinge as Lääche bechoo und im 12.",🔎
,,,fürstbischöfliche,FALSE,Blasie ghört und denn vo 1271 aa zur fürstbischöfliche Vogtei Zwinge.,🔎
,,,Fürstbischof zu Basel,TRUE,"So findet mä dr Bischofsstaab vom Fürstbischof zu Basel im Wabbe vo dr Stadt Basel und vo de Kantöön Basel-Stadt, Basel-Landschaft und Jura.",🔎
,,,Fürstbischof vo Basel,TRUE,1239 hett d Äbtissin Willebirgis vo Hoheburg Arlise em Fürstbischof vo Basel verkauft.,🔎
,,,Fürschtbischtum Basel,FALSE,Das isch dr Afang vom Fürschtbischtum Basel gsi.,🔎
,,,Firschtbischtum Basel,TRUE,Die Schänkig isch vermuetlig e Grundlag fir d Machtuusdehnig vum Firschtbischtum Basel gsii.,🔎
,,,Fürstbischöf vo Basel,TRUE,Es ligt am Südweschtegge vo de Altstadt und isch früener d Sommerresidenz vo de Fürstbischöf vo Basel gsi.,🔎
4701,Tagsatzung,Dagsatzig,Daagsatzig,TRUE,Drno hett Basel und au d Schwizer Daagsatzig Basel-Land als eigene Kanton anerkannt mit allne Gmeinde links vom Rhy.,🔎
,,,eidgenössische Dagsatzig,FALSE,1805 het er Basel bi dr eidgenössische Dagsatzig verdrätte.,🔎
,,,Taagsatzig,TRUE,I der Alten Äidgnosseschaft hät me de Versamlige vo de Kantonsverträtter Taagsatzig gsäit.,🔎
,,,Tagsatzigsgsandte,FALSE,"Är isch Erzieigsrot gsi 1835/36; denn Tagsatzigsgsandte 1837; Verfassigsrot 1838, 1850 und 1862; Regierigsrot 1844 bis 1850; Oberrichter 1834 und 1851 bis 1860 (drby meermols Presidänt) und schlussändlig au no Kriminalgrichtspresidänt 1838.",🔎
,,,Daagsatzigsort,FALSE,"Basel het dorum en äidgenössische Schiidsspruch aagnoh, wo 1585 im Daagsatzigsort Baade gfellt worden isch.",🔎
,,,Tagsatzig,TRUE,"Im Auguscht 1833 entscheidet die eidgenössischi Tagsatzig denne, dass Basel teilt wird und s Baselbiet e neue Halbkanton wird.",🔎
,,,Daagsatzige,FALSE,Dr Meyer zum Hirze isch immer wider dr Abgordneti für Baasel bi de äidgenössische Daagsatzige gsi und isch au Mitgliid vo Gsandschafte zum Riich gsi.,🔎
,,,Tagsatzige,FALSE,Im Roothuus z Frauefäld händ d Eidgnosse iri Tagsatzige ghalte.,🔎
,,,Eidgnössische Tagsatzung,FALSE,Bi dr Verhandlige iber dr Friidensverdraag zwisch em Hèrzog vù Mailand ùn em Fiirschdbischof vù Sitte häd e Schiidsgriichd vù dr Eidgnössische Tagsatzung iber s Eschedaal sole endschaide.,🔎
,,,Tagsatzigsort,FALSE,Während de Ziit vo de Alte Äidgnosseschaft isch si en Tagsatzigsort gsi.,🔎
,,,eidgnössischè Tagsatzig,FALSE,1837 isch mit dè Vohandligè zwǜschè dè eidgnössischè Tagsatzig un èm Grossherzogdum Baddè aagfangè worrè.,🔎
4702,Butter,Anke,Suurraamangge,FALSE,"Sirteraam wird näbe Milch und Raam, wo mikrobiell gsüürt worde si, bi dr Härstellig vo Suurraamangge verwändet.",🔎
,,,Buddr,TRUE,"Om Kässpätzle macha zo kenna, braucht ma beischbiilsweis a Pfond Meal, drei Oier, an Virtl Litr Wassr, je zwoi Essleffl Buddr ond Salz, ond 100 Gramm Käs, wo ma zemlich fei griiba hot.",🔎
,,,Angge,TRUE,"Grafflete Schabziger mit Angge vermischt git en feine Brotuufstrych, de ""Anggezigger"".",🔎
,,,Budder,TRUE,"Dia Stroifa kommed na oifach in a Supp, als Eilag. Aldernadiv kenad se gands (ooverschnidda) als Greuderflädle zom Schbargl, mid Buddersößle ond Schenga, gessa werda.",🔎
4703,Domäne (Biologie),D Domäne in dr Biology,Domääne,FALSE,Die nöijeri Iidäilig vo de zellulääre Lääbewääse in drei Domääne entspricht dr Ufdäilig vo de Prokaryote in zwei Domääne: Bakterie und Archäe.,🔎
,,,Domäne,FALSE,De änglischi Begriff Domaingrabbing bezeichnet es missbräuchlichi Reserviere vo nere Domäne.,🔎
4704,Sowjetunion,D Union vo de Sozialistische Sowjetrepublike,Sowjètunion,FALSE,1945 hän sich di jugoslawische Territorie wìder vereinigt ùn Jugoslawie isch e Volchsdemokrati worre; die hät sich 1948 vù de stalinisdische Sowjètunion loosglööst.,🔎
,,,russischi,FALSE,Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt.,🔎
,,,sowjetische,FALSE,Ostberlin isch vu 1949-1990 d'Hauptstadt vu dr DDR gsi un het im sowjetische Sektor vu Berlin entsproche.,🔎
,,,Sowjetzit,FALSE,"Während dr Sowjetzit isch d Läbensqualitet wäge dr guete Landwirtschaft, Industrii und viile Tourischte us dr Sowjetunion in Georgiè viil höcher gsi als in de meischte andere Sowjetrepubligge, dr Absturz entsprächend schlimmer.",🔎
,,,sowjetischè,FALSE,Im Zweitè Wältchrièg sin i dè Oschtsee einigi Kämpf zwischè dè dütschè un sowjetischè Flottè- un U-Boot-Vobänd ausgfochtè worrè.,🔎
,,,Sowjet,FALSE,"Im Mai 1945 isch dr Großteil vo d Steiermark vu dr Sowjet bsetzt wore, isch derno aber vu 1945 bis 1955 unter britischi Verwaltig chuu.",🔎
,,,sowjetischa-n-Ära,FALSE,Ìn dr sowjetischa-n-Ära ìsch sa a bediitenda Hàndelshààfa un Màrinaschtìtzpunkt gsìì.,🔎
,,,Russe,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,UdSSR,FALSE,Noch de Uflösig vo de UdSSR esch d Schtadt 1991 weder uf Sankt Petersburg tauft worde.,🔎
,,,Sowjetunioon,FALSE,"Jiddischi Sprachatlante gits au suscht: I de Sowjetunioon vo de Zwüschechriegszyt hät de Leiser Wilenkin a äim für Wyssrussland und d Ukrayne gschaffet, nachane hät de Franz J. Beranek 1965 en weschtjiddische Spraachatlas publiziert (wo vo de Guggenheim-Grünberg scharff kritisiert woorden isch), und vo dëm Spraachatlas, wo der Uriel Weinreich gründet ghaa hät, sind ab 1992 drei Bänd usechoo ""(Language and Culture Atlas of Ashkenazic Jewry),"" aber sithëër schynt er wider ygschlaaffe z sy.",🔎
,,,russische,FALSE,"1837 isch dr Nobel no Sankt Petersburg, wo sin Vadter Immanuel Nobel mit Hilf vo dr russische Regiirung a paar Hüttewerk gründet hot.",🔎
,,,russisch,FALSE,"In dr 1960er het dr russisch Astrophysiker Victor S. Safronov d'Hypothese entwicklet, dass d'Planete dur d'Zämmeballig vu ere grosse Azahl vu chleinerer Planetesimale entstande sin.",🔎
,,,Sowjets,FALSE,"D 38 1391, 1434, 1818, 3495 un 3525 sin a d Sowjets gangè.",🔎
,,,sowjetischa,FALSE,D’rwillscht hàt d’ sowjetischa Regiarung d’ Beschrankunga-n-uff dr Üssdruck vu dr ukràinischa Kültüür gmaassigt; àlso ìsch àm And vum Zwaita Waltkriag dr greeschta Tail vu dr Charkiwer Beväälkerung offiziäll àls Ukràinisch beziachent worra.,🔎
,,,sowjètischi,FALSE,Oktober hän sowjètischi Drùppe Szeged bsetzt.,🔎
,,,Uflösig vo de Sowjetunion,FALSE,"Nach de Uflösig vo de Sowjetunion sind über ei Million sowjetischi Jude nach Israel igwanderet (es Sächstel vo de Bevölkerig), devo ellei i de Zit vo 1989 bis 1999 meh als 750.000.",🔎
,,,SSSR,FALSE,I latinische Buechstabe würd das SSSR heisse) het am 3.,🔎
,,,Sowjetuniuu,FALSE,"Bräitschpuurigi Gleis händ in Europa di portugiesisch CP, di schpanisch RENFE, di finnisch VR und d' Bahne i d'r ehemaligä Sowjetuniuu.",🔎
,,,sowjetischi Russland,FALSE,Mitem Iimarsch vo de Rote Armee ends 1920 isch denn jegliche Widerstand definitiv broche wore und 1921 isch d Krim as Autonomi Sozialistischi Sowjetrepublik direkt as sowjetischi Russland agschlosse wore.,🔎
,,,Sowjetzyt,FALSE,Di viile Seilbahne zwüsche de Wohnsydlige und de Bärgwärk stamme no us dr Sowjetzyt.,🔎
,,,sowjetischer,FALSE,Bis 1950 isch dr Klaus Trittin in sowjetischer Chriegsgfangeschaft gsii.,🔎
,,,sowjetischi,FALSE,"D Deilig vom Land het noch em Zweite Wältchrieg mit der Aufdeilig vo Korea in US-amerikanischi und ä sowjetischi Bsatzigszone agfange, in wele 1948 zwei unabhängigi Schdaate gründet worde si.",🔎
,,,sowjetisch,FALSE,"Nooch em Zweite Wältchrieg hät s sowjetisch Militär d'Wìderhäärstellig vù de Tschechoslowakei erzwunge, 1948 isch es e kommunisdischi Volchsdemokrati worre.",🔎
4705,Bohdan Chmelnyzkyj,Bohdan Chmelnyzkyj,Bohdan Chmielnicki,TRUE,"Aber au är isch as Reakzioon uf Verfolgig entstande, dasmol si s d Juudepogroom vo de Kosake under em Bohdan Chmielnicki im Joor 1648 gsi, wo in Ostöiropa über 700 jüüdischi Gmäinde vernichdet worde si.",🔎
,,,Bogdan Chmelnizki,TRUE,"Im Joor 1648, wo wääred em Ufstand vo de Ukrainer under em Kosak Bogdan Chmelnizki gege die polnischi Aristokratii und dere iiri Verwalter, wo vilmol Juude gsi si, in Pogrom mee as 100'000 Juude in Ostöiropa umbrocht worde si, het dr Schabbtai e Wision ghaa.",🔎
4706,Standardmodell,S Standardmodäll vo dr Elementardäilifüsik,Standardmodäll,FALSE,"S Higgs-Boson, wo noch em britische Füsiker Peter Higgs benennt isch, isch s äinzige Elimentaardäili im Standardmodäll vo dr Elimentaardäilifüsik gsi, wo bis vor e baar Joor experimentell nonig het chönne noochgwiise wärde, wil d Energii wo drfür brucht wird für alli Beschlöiniger z grooss gsi isch.",🔎
,,,Standardmodäll vo dr Däilifüsik,FALSE,"Die drei andere Grundchreft wärde im Standardmodäll vo dr Däilifüsik drdur erkläärt, ass Äichbosone usduscht wärde, wo dorum hüfig au as „Chraftdäili“ bezäichnet wärde.",🔎
4707,Haus Savoyen,S Huus Savoye,sardinische König,FALSE,"D Gründig vo de Monarchii isch im Zug vo de Risorgimentobewegige bassiert, in deren irer Endphase isch mit de Proklamation vom sardinische König <a href=""Viktor%20Emanuel%20II.",🔎
,,,Huus Savoye,TRUE,"Er het zum Huus Savoye ghört, wo für d Einigung vom Königriich Italie iidrätte isch.",🔎
,,,Grafe vo Savoye,FALSE,Joorhundert isch es es Herrschaftsgebiet vo de Grafe vo Savoye gsi.,🔎
,,,Herzöög vo Savoie,FALSE,Jarhundert händ d Herzöög vo Savoie Turyn ygnaa.,🔎
,,,Savoyer,FALSE,"D Schtadt isch zwar riichsfrei worde, aber uf em Gränzgebiet zwüsche de Savoyer un de Kyburger isch d Herrschaft über d Schtadt immer umschtritte gsi.",🔎
4708,Wagensteigbach,Wagensteigbach,Wagesteigbach,TRUE,"Si entstot im glichnamige Dal bi Chilchzarte dur dr Zämmefluss vum Rotbach (Quelle in dr Gegend vum Feldberg) un em Wagesteigbach, fliesst dur Friburg im Brisgau un mündet bi Riegel am Kaiserstuehl in d'Elz.",🔎
,,,Wagesteigdal,FALSE,"Wu dr Wäg, wu dr Falkesteiner großi Zollyynahame brocht gha het, dur d Strecki dur s Wagesteigdal Konkurränz iberchuu het, wu vu 1310 bis 1379 böue woren isch, sin d Ritter no dr Legänd allmeh zue Raubritter wore.",🔎
,,,Wagesteibach,TRUE,"Dert breitet sie sich am undere Ende vum Hölledal, wo vum Rotbach durflosse wird, un im Dal vum Wagesteibach us.",🔎
4709,Konstantinische Wende,Die Konstantinischi Wändi,Konstantinischi Wändi,TRUE,"Är het nit nume as dr erst römisch Kaiser s Christedum aktiv begünstigt ""(Konstantinischi Wändi)"", er het au, und das zelt vilicht mee, die spööteri Hauptstadt vom Byzantinische Riich afo baue: Zwüsche 325 und 330 het er die alti griechischi Kolonii Byzanz groosszügig lo usbaue und het ere si äigene Naame ge: Konstantinopel.",🔎
,,,konstantinische Wändi,TRUE,"Si Regierigszit isch vor allem folgeriich gsi wäge dr konstantinische Wändi, won er iigläitet het.",🔎
4710,Faltenjura,Faltejura,Faltejure,TRUE,"D Flechi vom Gmeindigebiet isch 6,7 km² gross und umfasst en Abschnitt im nördlige Faltejure.",🔎
,,,Plateaujura,FALSE,"Mer darf en nüt verwächsle mit em Plateaujura, wu zämme mit em Chettejura dr Faltejura bildet.",🔎
,,,Chettejura,FALSE,"Pruntrut ligt uf beide Site vo de Allaine, eme chline Flüssli i de Ajoie, uf de Nordsite vom Chettejura.",🔎
,,,Faldejura,TRUE,"S isch e Deil vum Schwizzer Jura, wu im Gegesatz zuem Faldejura nüt gfaltet isch.",🔎
,,,Faltèjura,TRUE,Glychzitig hèt sich s Faltèjura aaghobbè.,🔎
4711,Postum,postum,Posthum,TRUE,"Posthum isch ""De homine"" 1662 uf latinisch uusecho, und uf französisch as ""Traité de l'homme"" zsämme mit em ""Traité de la lumiè ou le monde"" im Johr 1677.",🔎
,,,Poschthum,TRUE,"Poschthum het dr Karl Zell d Publikazioon vum Leichtlen iber d Zähringer uusegee, dr Druck isch dur dr Grooßherzoog Leopold vu Baade finanziert woore.",🔎
,,,posthum,TRUE,"7, wo posthum veröffentligt worde si, e Hufe Stelle und ganzi Setz, wo as „ad libitum“ kennzäichnet si, und wo dr Händel wäärend de Uffüerige ex tempore gspiilt het.",🔎
4712,Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei,Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei,Nazis,FALSE,"Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum ""Dritt Rich"" bhàndelt.",🔎
,,,Nationalsozialiste,FALSE,"Der Alemanne isch im Dritte Riich in dr Friiburger Region e hetzerischi Tageszittig vu dr Nationalsozialiste, gsi.",🔎
,,,Partei,FALSE,"Drum isch au es underschiidlichs Bild vo dr wiitere Uusgschtaltig vo de Wahle z finde: D Kommunalwahle ermögliched wege dr begrenzte Materie vom Kommunalrecht au Wählergruppe, wo nöd de Schtatus vonere Partei erlanged, a de Wahle teilzneeh (sog.",🔎
,,,Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterpartei,TRUE,Genau s gliiche isch in Dütschland mit em Adolf Hitler und sinere Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterpartei und i de Sowjetunion under em Josef Stalin passiert.,🔎
,,,nazionalsozialischdischa,FALSE,"Weil ihr Vaddr, a Volksschuallehrer, a nazionalsozialischdischa Gsennong ghet ond-se entschbrechend erzoga hôt, ischt-se scho en jonge Jôhr em ""Bund Deutscher Mädel"" (dr weibliche Zweig vo dr Hitlerjugend) beitredda, wo-se a Fihrongsuffgab kriagt hôt.",🔎
,,,Nazionalsozialischdischa Deitscha Arbeiterpardei,FALSE,En d Nazionalsozialischdischa Deitscha Arbeiterpardei (NSDAP) tridd der Moo aber et ei.,🔎
,,,Nationalsozialischte,FALSE,No de Machtiwernahm vu de Nationalsozialischte 1933 isch de Verein glichgschalte wore un de NSDAP-Stadtrot Ludwig Sieder isch Endi Mai zum Erschte Vorsitzer gwählt wore.,🔎
,,,Nazipartei,FALSE,"Mer mueß do drbii beachte, ass s rassischtisch Vokabular elter isch wiä d Nazipartei – dr Burte het nit miäße bi dr Nazi in d Lehr goh; dr het sini Uffassunge scho vor em Erschte Wältgriäg erworbe un verdrätte.",🔎
,,,Bartei,FALSE,Im Dritte Rich isch er wäge sinem Antisemitismus gehrt wore – dr isch aber niä in d Bartei iidrätte.,🔎
,,,Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterbardei,TRUE,"Dütschs Riich isch vo 1933 bis 1945 dr offizielli Naame vom dütsche Staat gsi, wo vo dr Nationalsozialistische Dütsche Arbeiterbardei (NSDAP) beherrscht worden isch.",🔎
,,,nazionaalsozialistische,FALSE,Anne 1936 isch d Chinstlerverainigung im Zuug vu dr nazionaalsozialistische Glyychschaltig ufgleest woore.,🔎
,,,Nazi,FALSE,"Däne Plän sin föderalischtischi Gedankestremige in dr Johrzehnt vorhär vorüsgange, wu aber dur d Nazi unterdruckt wore sin.",🔎
,,,Nazionalsozialistische Dütsche Arbäiterbartei,TRUE,As Zit vom Nazionalsozialismus (abkürzt NS-Zit) wird d Regierigszit vo dr Nazionalsozialistische Dütsche Arbäiterbartei (NSDAP) im Dütsche Riich bezäichnet.,🔎
,,,NSDAP,FALSE,"Am Aafang hän düttschi Partäie no versüecht, durch Kooperation mìt de Slowakei meh Rächt fǜr di Sudetedüttsche z erreiche, deno isch abber d'NSDAP an d'Macht chùù, wùù 1938 s Münchner Abchùù dùùregsetzt hät; doodemìt isch s sudetedüttsch Gebiet ans Düttsch Riich gfalle.",🔎
,,,Nationalsozialistischi Dütschi Arbeiterpartei,TRUE,"Die politischi Bewegig, wo die Ideologii in d Wirklichkeit umgsetzt het, die Nationalsozialistischi Dütschi Arbeiterpartei, churz NSdAP, isch vom Adolf Hitler agfüehrt worde und het noch dr Wirtschaftskrise vo 1929 grosse Zuelauf übercho, isch noch de Wahle 1933 die grösst Regierigspartei worde und het mit Gwalt und Hinderlist d Macht ganz an sich grisse und e totalitäri Diktatur errichtet.",🔎
4713,Allgäu,Allgai,Oberallgäu,FALSE,"S Montforter Düütsch umfascht wiite Doile vun em hüütige öschterreichische Bundesland Vorarlberg, en chline Doil vun em öschterreichische Bundesland Tirol, d Regio Oberallgäu suidlich vu Immestadt un en Nordoschte vun d Boddeseeregio mit em vurmalige Oberamt Tettnang.",🔎
,,,Oberallgöi,FALSE,"Touristisch gsäha, gherts zom Oberallgöi.",🔎
,,,Allgaier,FALSE,"Allerdengs hot sich dr Alfred Weitnauer d Freiheit gnomma, dui Handlong mit de Städt Jerusalem ond Bethlehem ens Schwobaland zo vorlega ond älle Beteiligte Allgaier Schwäbisch schwätza zo lau.",🔎
,,,Oschtallgai,FALSE,"Dr Anton Geiß isch im Oschtallgai ùf d Wäld chùù as Sùùn vùm Alois Geiß, eme Chnäächd ùn Seldner, ùn dr Viktoria geb.",🔎
,,,Allgoi,TRUE,"De Apt Joachim Opser (1577–1594) het d Herrschaft Noiraveschburg im Allgoi verchauft, wo sind Noofolger Bernhard Müller (1594–1630) ane 1606 aber wider zruggchauft het.",🔎
,,,Weschtallgai,FALSE,"Dr Manfred Renn (* 1948 z Stiefehoofe im Weschtallgai) isch an ditscher Schbroochwisseschafdler us em alemannische Ruum, wo sich vor allem mit de Dialäkt im Allgai und de Mundarta vo de Regioona Ougschburg und Oberbaiern bschäfdigd.",🔎
4714,Hans Filbinger,Hans Filbinger,Filbinger,FALSE,"Dr Minischterpresidänt Filbinger het ihm e baar Minischterämter aabotte, wun er zerscht abglänht gha het.",🔎
,,,Filbinger Hans,FALSE,"im Zämmehang mit dem Widerstand gege 's Atomkraftwerk in de sieweziger Joohr worre, wie iwwerhäupt de Dialäkt bi de domolige Aktione (zuem Laidwese vu manche Preuße un Schwowe unnem Filbinger Hans) d' ""Lingua franca"" gsi isch.",🔎
4715,Tastatur,Tastatur,Taschtatuur,TRUE,"Mit dene wo mer uf französisch bruucht (Sedij [ç], Egü ['], Graav [`] und Sirgumflex [^]) isch das uf de Taschtatuur eifach.",🔎
,,,Taschtatur,TRUE,Uf dr düütsche Taschtatur liit d Eszett-Taschte i dr oberen Taschtereihe zwüsched dr Taschte für d Ziffere null und dr Taschte für de Akutakzent.,🔎
4716,Frau,Frau,wiibligi,FALSE,"Sältener wird s – vor allem in dr Vergangeheit – au für die wiibligi Homosexualität bruucht, für die bruucht mä hüte fast immer s Adjektiv ""lesbisch"".",🔎
,,,wiibliche,FALSE,Zur wiibliche Form vom Vorname lueg Johanna.,🔎
,,,Froua,FALSE,"Übrigens hond o d Hosa vo da Froua an Hosalada, so gond si besser zum aalegga und abzücha.",🔎
,,,wiiblige,FALSE,"Frau (mhd. ""frouwe"" vo ahd. ""frouwa"" „vornäämi Frau; Herrin“) bezeichnet hüte en erwaggsnige wiiblige Mensch.",🔎
,,,Froue,FALSE,"Chile mit* de Froue (dütsch; ""Kirche mit* den Frauen"", französisch; ""Église avec* les femmes"", italienisch; ""Chiesa con* le donne"", rätoromanisch; ""Baselgia cun* las dunnas"") isch de Name vo me chirchliche Projekt, wo sich för es Mitenand vo Manne und Froue uf allne Ebene, för e gschwüschterlechi und dialogeschi Chile iisetzt.",🔎
,,,Fraue,FALSE,"Sexuelli Handlige zwüsche Manne und zwüsche Fraue si in verschiidene Epoche und Kulture ganz underschiidlig behandlet worde: mänggisch si si befürwortet und toleriert, mänggisch verbote und verfolgt worde.",🔎
4717,Maultrommel,Muuldrummle,Muultrummle,TRUE,"Di chlinste Objekt sind Glofe, anderi Gegeständ, wo zo de Chlaidig ghööred sind Görtelschnalle, Schmugg, dronder o christlichi Chrütz, denn no Schlössel, Münze, Muultrummle, Hufise, Angelhöögge, Pfiilspitze, Messer und Schwert.",🔎
,,,Schnörrègyygè,FALSE,"È Tonhöchèydrugg cha au durch sognanntè Formantè gformt sy, wo zum Byschpill bi nèrrè Schnörrègyygè durch im Mund- un Rachèruum bildèt wörrè.",🔎
4718,Triesenberg,Trisabärg,Trisebärg,TRUE,"Schaa grenzt im Süde a de Hauptort Vadoz, im Oschte a Planka und Trisebärg und im Norde a d Gmaande Escha und Gamprii.",🔎
,,,Trisabäärg,TRUE,Om die Zitt ume hend sich au Walser i de Gmäind Trisabäärg niderloo und hend iire Walserdialekt mitgnoo.,🔎
,,,Tresaberg,TRUE,"Das het dänn fascht an Volksufschtand gge, o wel dr Brand scho langsam gega Tresaberg zuahe isch.",🔎
,,,Triesebärg,TRUE,D Gassner isch Buurgeri vu dr Gmai Triesebärg gsii.,🔎
,,,Tresebäärg,TRUE,"Anne 1984 isch bi iine beede d Redakzioon vom Tagigsband vom achte Träffe von alemannische Dialäktolooge z Tresebäärg zum Thema ""Probleme der Dialektgeographie"" glääge; dr Gabriel isch under em Eugen Gabriel synere wüsseschaftliche Läitig gsi und s liechteschteinische Schuelamt het sen organsiert.",🔎
,,,Trisebäärg,TRUE,"Syni Frau isch zue-n-em gstande, und er hät chöne uf em Trisebäärg s Läbe vomene Privatier füere.",🔎
,,,Tresabärg,TRUE,Im Tresabärg redet ma Walserdiitsch.,🔎
,,,Triisebäärg,TRUE,Dr Fuesswääg zu däre Stell chunt vo Gaflei uf den Alpen i dr Gmäind Triisebäärg und goot wyter gäge Norde zum Gafleisaddel ufe.,🔎
4719,Rockmusik,Rockmuusig,Rockmusig,TRUE,Au im Jazz und in der Rockmusig wird d Querflöte bruucht.,🔎
,,,Rockbänd,FALSE,The Beatles si e britischi Rockbänd in de 1960er Joor gsi.,🔎
,,,Rock-Bänds,FALSE,The Beach Boys si äini vo de erfolgriichste Rock-Bänds uf dr ganze Wält in de 1960er und früeje 1970er Joor gsi.,🔎
,,,Hardrockmusig,FALSE,Scho gly het er bi divärse Bänds Hardrockmusig gmacht und isch öppen au z Thun unden ufträtte.,🔎
,,,Rockband,FALSE,"Xandria isch e dütschi Rockband, wo 1994 in Bielefeld gründet worde isch und sich im Johr 2000 widervereinigt het.",🔎
,,,Rockmüssik,TRUE,"Wäge däm sind verschiidini Asträngunge unternumme wore – vu Jugendwettbewerb bis zum Iisatz vu Rockmüssik, wu zeigt, wiä des wirkt.",🔎
,,,Rocksänger,FALSE,"Novämber 1991 z London, Ängland), isch än indisch-britische Rocksänger und Komponischt gsi.",🔎
,,,Rockgruppe,FALSE,Studioalbum vo dr britische Rockgruppe Queen.,🔎
,,,Rockmuusik,TRUE,"Dr Hard Rock oder Hardrock isch e Stilrichdig in dr Rockmuusik, wo herter gspiilt wird.",🔎
4720,Zentralafrikanische Republik,Zentralafrikanischi Republik,Zentralafrikanisch Republik,TRUE,"An sine neije Grenze liige im Norde an Ägypte und Libye, im Weschte an Tschad und die Zentralafrikanisch Republik, im Süde dr Südsudan, im Oschte an Äthiopie und Eritrea.",🔎
,,,Zäntrààlàfrikànischa Repüblik,TRUE,"Ìhra Vàtter schtàmmt üss Nànzig, ìhra Müatter üss Bangui ìn dr Zäntrààlàfrikànischa Repüblik.",🔎
,,,zentralafrikanische Republik,TRUE,"Sisch di äinzigi Isebaanstrecki i de zentralafrikanische Republik gsi, eme Land, won immer wider behaupted wird, es hebi nie Isebaane gee.",🔎
,,,Zäntralafrika,FALSE,"D Republik Kongo (dt. [], frz. [], bis 1960 ""Mittelkongo"", 1969 bis 1991 ""Volksrepublik Kongo"") isch e Republik z Zäntralafrika.",🔎
,,,Zäntralafrikanischi Republik,TRUE,Uf em letschte Platz vo dr vierte Gruppe isch di Zäntralafrikanischi Republik.,🔎
,,,Zäntralafrikanisch Republik,TRUE,"Är gränzt (vu Norde uus im Uhrzaigersinn) an di Zäntralafrikanisch Republik, dr Sidsudan, Uganda, Ruanda, Burundi, Tansania, Sambia, Angola, d Republik Kongo un an dr Atlantik.",🔎
,,,Zäntralafrikanische Republik,TRUE,"Lingála redt me i groose Teil vo de Demokratische Republik Kongo und de Republik Kongo, aber au i de Zäntralafrikanische Republik und im Norde vo Angola.",🔎
4721,Berndeutsch,Bärndütsch,Berndütsche,FALSE,"De Homer werd als Verfasser vode baide bidütende Eepe ""Ilias"" (""Ιλιάς, Iliás"") und ""Odyssee"" (""Ὀδύσσεια, Odýsseia"") gnennt, wo under anderem au is Berndütsche übersetzt worde sind.",🔎
,,,Bärndüütsch,TRUE,I däm Kantonsteil het bis anne 1798 s Bärndüütsch uf die regionale Mundarte abgfärbt.,🔎
,,,bärnditsche,FALSE,"Si sin alliwiil in ere bärnditsche oder Berner Oberländer Dialäktspiilart; mit ihrenem große Blatz, wu si zur Verfiägig hän, kenni si e Thema aü viilsittig bhandle.",🔎
,,,Bärner Mundart,FALSE,D Traber schrybt iiri Wäärch uf Hochdüütsch und i dr Bärner Mundart.,🔎
,,,Bëërntüüsch,TRUE,"An ere Tagig heb de Moulton Byspiil us em Züri- und em Bëërntüüsch prësentiert, und zwee Linguischte, en Bëërner und en Zürcher, heged nachane gwëërwäisset, öb dëë Voorträäger ächt us Züri oder us Bëërn chëm... Syni Forschig.",🔎
,,,Patrizierbärndütsch,FALSE,"Des cha sich um e régionali oder au e soziali Variante vonäre Sproch handle, wie zum Bischpiil bim Patrizierbärndütsch.",🔎
,,,Bärnditsche,FALSE,"Novämber 2013 z Biel) isch e Schwizer Lehrer, Sprochforscher un Schriftsteller gsi, wu si Läbe näben em Lehramt im Bärnditsche gwidmet het.",🔎
,,,Bärntütsche,FALSE,"Ìm Gägesatz zùm Dialäkt vam Seebezirk, wa zùm Bärntütsche gküert, wärde ds Senslertütsch ù ds Jùutütsch zùm Höchstalemannische grächnet.",🔎
,,,berndütsch,TRUE,"Näme wie berndütsch ""Wüetisheer"" oder schwedisch ""Odensjagt"" wiiset aidütig uf de germanischi Gott Wotan/Odin und au vill Brüüch und Ainzelhaite chönet uf de alti haidnischi Gott zruggfüert werde, aber s git au Widersprüch.",🔎
,,,bärndütschen,FALSE,"2007 het dr Christoph Trummer s erschte bärndütschen Album useprocht, das heisst ""Im Schatte vo däm Bärg"".",🔎
,,,Rupperswiu,FALSE,"Robischwil (oder au Rupperswiu; amtlich ""Rupperswil"") esch en Gmeind im Bezirk Länzbrg vom Kanton Aargau i de Schwiiz.",🔎
,,,bärndütsch,TRUE,Dr bärndütsch Dialäkt vo Poort ghört zum Hochalemannisch.,🔎
,,,Bärner Mundartliteratur,FALSE,"Glychzytig, vom Simon Gfeller aagregt, hed är sich intensiv mit de Bärner Mundartliteratur und bsunders mit em Mundarttheater beschäftiged.",🔎
,,,Bärner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,bëërntüütsch,TRUE,"Au bi anderne Projäkt isch de Winteler gschyteret oder hät müesen abwinke: Für es bëërntüütsches Idiotikon hät de Winteler zwaar Richtlinie zämegstelt, hät dänn aber ekä Zyt ghaa, eson es Wöörterbuech au z schrybe.",🔎
,,,Bëërntüütsch,TRUE,"Zum äinten isch si vil umfangrycher gsy – truckt woorden isch dänn us finanzielle Gründ nu e gchürzti Fassig –; zum anderen aber hät ëër nöd nu im guet junggrammatische Sinn d Entwicklig von äinzelne Luut naazäichnet, näi, er isch au na de verschidenen Yflüüss vo de Naachberidioom, em Frankoprovänzaalisch, em Französisch und ganz bsunders vom Bëërntüütsch naaggange und hät dezue na de tieläktaal Spraachwandel aaglueget, wo doozmaal grad im Gang gsy isch.",🔎
,,,bëërntüütschi,FALSE,"Die Stiftig lueget em dichterische Naachlass vom Simon Gfeller, wo bëërntüütschi Tialäktliteratuur gschribe hät, und de Gfeller-Gidänkstuben im Heimisbach.",🔎
,,,Bärndütschi,FALSE,"Em Dieth syni Schrybwys hät sich, wie au di ""Bärndütschi Schrybwys,"" as Standard i de Schwyzer Mundart-Ortografy duregsetzt.",🔎
,,,Bäärndütsch,TRUE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,Bärntütsch,TRUE,"Dä Dyaläkt redt mù fasch im ganze Seisebezirk, aber zùm Tǜu oni d Gmiine Bösinge (aber nume wüu da z'tuusige fa Bärn müesse uf Bösinge cho wohne u sich nit ds Seislerdütsche wii agwöhne z rede), Wünewüu-Flamatt ù Ǜberstorf, wa fasch nùme no Bärntütsch rede.",🔎
,,,bärnerischi,FALSE,Im südlechen und südweschtliche Teil glyche d Dialäktvariante de Mundarte vo der innerschwyzerischi und weschtlozärnerischi ond bärnerischi Nochberschaft.,🔎
,,,Bärndütsche,FALSE,"Dezue werde alemannischi Mùndarte vo verschiidne Grùppe vo Swiss Amish in Indiana gschwätzt, so im Adams County, wo de Dialäkt ùffem Bärndütsche basiert, ùn im Allen County, wonner ussem Elsass chùnt.",🔎
,,,bärndütsche,FALSE,Syni hochdütschen u bärndütsche Churzgschichte zeichne sech uus dür Originalität u Witz.,🔎
,,,Bärndytsch,TRUE,"Bekannti westalemannischi Dialekt sin Elsässisch un Baseldytsch, Markgräflerisch un Kaiserstiählerisch, Bärndytsch un Seislerdytsch.",🔎
,,,bärntütsch,TRUE,"De Kanton Frybùrg (seisler- u bärntütsch: ""Kanton Frybùrg;"" hoochtütsch: ""Kanton Freiburg;"" französisch: ""Canton de Fribourg;"" Fryybùrger Patois: ) isch a Kanton im Weschte vo de Schwyz.",🔎
,,,bärndütschi,FALSE,Für viu dütschi Vornäme gits e bärndütschi Version.,🔎
,,,bëërntüütsche,FALSE,"Em Fischer sy Gramatik ghöört bis hüt zun Grundlaage vo de Bischrybig vom Schwyzertüütsch – zäme mit de züritüütsche Gramatik vom Albert Wäber (1948; lueg obe), de baseltüütsche Gramatik vom Ruedolf Suter (1976/92), de bëërntüütsche Gramatik vom Werner Marti (1985), de bëërntüütsche Sintax vom Werner Hodler (1969), em dritte Band vom Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz und de Flexioonskapitel i de vile Bänd vo de Räie «Beiträge zur Schweizerdeutschen Grammatik» (1910–1940).",🔎
,,,Bäärntüütsch,TRUE,"De Tialäkt va Gùrmùs stììt zwüsche dem Seislertüütsch ùn em Bäärntüütsch, ghöört aber zum Hööjschtalemannisch.",🔎
,,,Bäärndüütsch,TRUE,"Vom «Wortfächer» usem Bäärndüütsch isch d Reed gsi i der SRF-Sändig ""Schnabelweid"" vom 22.",🔎
,,,Bèèrntüütsch,TRUE,"Für s Bèèrntüütsch schrybt er grad e paar Grundlaagewèèrch, usechoo isch aber eerscht äis vo dène.",🔎
,,,Bärndüütsche,FALSE,S alemannische Wort «Grien» chunt hüt vor allem no im Bärndüütsche vor und a vilne Oort i dr Düütschschwiiz und z Baade-Württebärg als Fluername.,🔎
,,,Bernditsche,FALSE,"Zuedäm gits Triphthong (Dreilüt), so ""Gfüeu (= Gefühl), ""Schueu (= Schule), ""Müej"" (= Mühe) im Bernditsche, im Oberrhiinalemannische ""Miäj, Ruej, s driäjt"" (= es gedeiht), s ""gliäjt"" (= es glüht) un anderi.",🔎
4722,Mäusebussard,Mooswai,Muusevogel,FALSE,"Ùnter de Gryfvögel finde sich s Wanderli, de Muusevogel, de Totevogel, de Waldkauz ùn de Steinadler.",🔎
,,,Muusvoogel,FALSE,Di hyfigschde Gryfveegel z Dydschland sin zur Zyd Muusvoogel ùn dr Räägeschidler.,🔎
4723,Politik,Politik,Bolit,FALSE,"Mai 1990) isch e Schwyzer Schurnalischti, Kolumnischti, Bolit- un LGBTQ-Aktivischti.",🔎
,,,Bolitiker,FALSE,"Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).",🔎
,,,Bolitik,TRUE,"Ab em Summersemeschter 1982 het dr Gabriel an dr Georg-August-Universität Göttingen Germanischtik, Bolitik un Soziologi studiert.",🔎
,,,Politische Sischteem,FALSE,"Me luegt drby uf vierezwänzg Kriterie, öpe i wievil Chrieg es Land verwicklet gsi isch, wievil Lüüt wäge Chrieg im eigete Land und au in andere ums Läbe cho sind, wie s Verheltnis zu de Nochberländer isch, wie stabil und sicher s Politische Sischteem isch, öbs vil Tötigsdelikt git, wie guet s Militär im Land isch und au wievil Militärmaterial s Land tuet exportiere.",🔎
,,,bolidische,FALSE,"2000 hod dr Vrei midgmachd bei ama „Bummel“-Schdreik, mo d Coordination antirépressive de Bretagne (Bündnis gega s Ondrdrigga) vor em Roodhaus vo Lanester fir „bolidische bretonische Gfangene“ vraaschdalded hod.",🔎
,,,politischem,FALSE,"D Rockmuusig het au dr Protestsong us dr Dradizioon vom Folk übernoo und isch mit politischem Aktivismus und mit Veränderige im soziale Verhalte, wo mit Rasse, Sex und Droogekonsum z tue häi, Hand in Hand gange.",🔎
,,,politisch,FALSE,In Öschtrych isch d Gmeind e Bezeichnig für di chlinscht politisch und au verwaltungstechnisch Einheit.,🔎
,,,Politisch,FALSE,"Politisch und geographisch het das Gebiet i dr historische Zyt, vo 221 vor dr Zitewändi bis anne 1912, s Kaiserriich China umfasst.",🔎
,,,politischs,FALSE,"Als Politiker wird e Person bezeichnet, wo es politischs Amt innehät oder aaschtrebt.",🔎
,,,Sozialpolitik,FALSE,"Bedüütendi Theeme, wo s Archyv dokumäntiert, sind öppe: d Arbet, d Arbeiterbewegig, d Gschicht vo de Gwärkschafte, dr Sozialismus, d Verhältnis vo de Gschlächter, d Migrazioon, d Sozialpolitik, soziali Bewegige, d Umwältbewegig und d Fridensbewegig.",🔎
,,,Minderhäitepolitik,FALSE,"Christeverfolgig chann e Däil vo dr Religionspolitik vom ene Staat si, oder wenn d Christe e religiöösi Minderhäit si vo dr Minderhäitepolitik si.",🔎
,,,Boltitik,TRUE,"Dr Wält-AIDS-Dag dient au dezue, Verantwortligi in Boltitik, Massemedie, Wirtschaft un Gsellschaft draa z mahne, ass es d HIV-/AIDS-Pandemy wyter git.",🔎
,,,politischer,FALSE,"Chef vum Regierigspräsidium isch dr Regierigspräsident, wo als politischer Beamter vum Ministerpräsident ernennt wird.",🔎
,,,Politikeri,FALSE,Juni 1962 z Brig im Kanton Wallis) isch e Schwiizer Politikeri (CVP).,🔎
,,,Parteipolitik,FALSE,"D IG Dialäggt erinneret draa, ass d Arbet für d Mundart guet isch zum die kulturelli Eigeständikeit von ere Regioon z erhalte, und das sig als algemein kulturells und sozials Projäkt nid e Froog vo dr Parteipolitik, sondern e Sach wo alli öpis agoot.",🔎
,,,politischi,FALSE,Hüffig sin ökonomischi und politischi Gründ viil wichtigèr.,🔎
,,,bolitische,FALSE,"Im witere Sinn isch Marxismus e Sammelbezäichnig für d Wirtschafts- und Gsellschaftstheorie, wo vom Marx und vom Engels entwicklet worde si, und für die filosofische und bolitische Aasichte, wo drmit verbunde si.",🔎
,,,politische,FALSE,"D Lewensischtellung konn us bewusste philosophische, religiese, politische oder au ondri Iberlegunge un Iberzejgunge rus resultiere un mit ongstrebte Regelverschtess gege s Umfeld (Familie, Schuel, Beruef, im witre Sinn d Gsellschaft usw.)",🔎
,,,Polidik,TRUE,"Drom isch’s au et ausbliiba, dass sich d Polidik mit dera Sach befasst hôt.",🔎
,,,Religionspolitik,FALSE,"Christeverfolgig chann e Däil vo dr Religionspolitik vom ene Staat si, oder wenn d Christe e religiöösi Minderhäit si vo dr Minderhäitepolitik si.",🔎
4724,Kanton Schwyz,Kanton Schwyz,schwyzer,FALSE,Schesäwage isch en nöd so übliche schwyzer Dialektbegriff für en alte Chinderwage.,🔎
,,,Schwyz,FALSE,Basel isch die drittgreeschti Stadt vo dr Schwyz.,🔎
,,,Kantuu Schwyz,TRUE,"Nachbersgmeindä sind Glaris Nord und Glaris Süd im Kantuu Glaris, sowie im Kantuu Schwyz, Muotathal und Innerthal.",🔎
,,,Kantoun Schwyz,TRUE,"Äinsidle (am Ourt sälber und modärn), dialäktaler au ""Äisele, Näisele, Äisidle, Näisidle, Äisigle,"" , isch ä politischi Gmeind im Kantoun Schwyz i dr Schwiiz.",🔎
,,,schwyzerisch,FALSE,"Nochbergmeinde vo Unterschächä sind di schwyzerisch Gmeind Muätital, de Urnerbode, wo en Exklav vo de Gmeind Spiringe isch, Siilenä, Schaateref, Spiringe und Birglà.",🔎
,,,kanton Schwyz,TRUE,Im oschte gränzt Megge an kanton Schwyz.,🔎
,,,Ort Schwyz,FALSE,"Er het us em ehemolige eidgenössischen Ort Glarus und siim Undertanegebiet Wärdebärg, ehemolige Undertanegebiet vom Ort Schwyz (Höf, March, Eisiidle) und vom Ort Züri (Herrschaft Sax), den ehemolige gmeine Herrschafte Uznach, Gaster, Sargans, dr Stadt Rapperswil und em Obertoggeburg bestande, wo vorhär zur Fürstabtei Sanggalle ghört het.",🔎
4725,Landschaftsmalerei,Landschaftsmoolerei,Landschaft,FALSE,"Der Rappechrieg het vo 1591 bis 1594 duurt, und isch e Konflikt zwüsche der Stadt Basel und der Landschaft gsi, e Buureufstand gege e Erhöhig vom Wiiumgäld, enere Umsatzstüür.",🔎
,,,Landschaftsmooler,FALSE,"Er het e Künstlerlaufbahn as Landschaftsmooler agfange, het in dr Regenerazioonszit politischi Lyrik afo schriibe und isch as eine vo de erfolgriichste dütschsprochigen Autore vom 19.",🔎
,,,Landschafte,FALSE,"Anderi Süsche wie Bordret, Schanerbilder, Landschafte oder Stillääbe si erst im spoote Middelalter und in dr Rönessans drzue choo.",🔎
4726,10. August,10. Augschte,10. Auguscht,TRUE,Dr Alfons Fügel (* 10. Auguscht 1912 z Bonlanda – heit a Stadt,🔎
,,,10. Aügschte,TRUE,"ref=""St.%20Blasien"">Immeneich bi St. Bläsi; † 10. Aügschte 1983 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
,,,10. Àuigscht,TRUE,"Katja Krasavice ([], bìrgerlig ""Katrin Vogel"", * 10. Àuigscht 1996 àls ""Katrin Vogelová"" in ",🔎
4727,Verwaltungskreis Bern-Mittelland,Verwautigskreis Bärner Mittuland,Verwautiskreis Bärn-Mittuland,TRUE,Nume d Gmeind Meikirch isch Teil vom Verwautiskreis Bärn-Mittuland.,🔎
,,,glichnamig Verwautigskreis,FALSE,D Region umfasst dr glichnamig Verwautigskreis.,🔎
,,,Bärn-Mittuland,FALSE,"Ittige (amtlech ""Ittigen"") isch e Ywonergmeind im Verwautigschreis Bärn-Mittuland im Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Bärn-Mittelland,FALSE,Bäup (oder Bälp) isch e Gmeind im Verwaltigskreis Bärn-Mittelland vom Kanton Bärn i dr Schwyz.,🔎
,,,Verwaltigskreis Bärn-Mittelland,TRUE,Chüniz (amtlich: Köniz) isch en Ywohnergmeind im Verwaltigskreis Bärn-Mittelland im Kanton Bärn i dr Schwyz.,🔎
,,,Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland,TRUE,"Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört, ab 2010 zum Verwautigs-Chreis Bärn-Mittuland.",🔎
,,,Verwautigschreis Bärn-Mittuland,TRUE,"Gäuterfinge (amtlech ""Gelterfingen"") isch es Dorf i de politische Gmeind Chiuterf im Verwautigschreis Bärn-Mittuland vom Kanton Bärn, Schwyz.",🔎
,,,Verwautigskreis Bärn-Mittuland,TRUE,Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Loupe ghört u nächer zum Verwautigskreis Bärn-Mittuland.,🔎
4728,Indischer Ozean,Indischer Ozean,Indisch Ozean,TRUE,"Dr Himalaya bildet di natyrli Nordgränz vu Indie, im Siden umschließt dr Indisch Ozean s Staatsbiet.",🔎
,,,Indischè Ozean,FALSE,"Dè Sueskanaal (au Suezkanaal, , ""Qanāt as-Suwais"") isch èn Schifffahrtskanaal z Ägyptè zwischè dè Haffèschtädt Port Said un Port Taufiq bi Sues, wellè s Mittelmeer übber dè Isthmus vo Sues mit èm Rootè Meer vobindet un dè Seeschifffahrt zwischè m Nordatlantik un Indischè Ozean dè Wäg um Afrika ersparè duèt.",🔎
,,,Indischi Ozean,FALSE,"Afrika hot uf allna Sita Wassa: im Norda isch’s Mittelmeer, im Weschta da Atlantik, im Oschta da Indischi Ozean und s‘Rote Meer un gànz im Nordoschte de Suezkanal.",🔎
,,,Indische Ozeaan,FALSE,"Atoll chömme nume in droopische Gwässer vor, hauptsächlig im Paziifische und im Indische Ozeaan.",🔎
,,,Indischen Ozean,FALSE,"Es gränzt an Myanmar (anderi Name: Birma oder Burma), Laos, Kambodscha, Malaysia, s Andamanische Meer (Deil vom Indischen Ozean) und dr Golf vo Thailand (Deil vom Pazifik).",🔎
,,,Indische Ozean,TRUE,"S Hochland vu Dekkan nimmt dr grescht Dail vu dr indische Halbinsle yy, wu chydelfermig in dr Indische Ozean firiragt, S Vindhya- un s Satpuragebirg schirme dr Dekkan von dr Gangesebeni im Norden ab.",🔎
,,,Indische Ozeans,FALSE,"Am sterkste usbrägt isch dr Monsun im Ruum vom Indische Ozeans, vor allem in Bezug uf e indisch, aber au uf e nordaustralisch und ostafrikanisch Monsun.",🔎
,,,Indik,FALSE,"D Flechi vom Wältmeer wird im Allgemäine in drei Ozean iidäilt, wo no Nääbemeer häi: dr Pazifik, dr Atlantik und dr Indik.",🔎
4729,Badischer Kulturkampf,Baadische Kultuurkampf,badisch Kulturkampf,TRUE,Ab 1853 het de badisch Kulturkampf tobt und het im 1860 zu de Iisetzig von ere liberlae Regiirig gführt.,🔎
,,,Badische Kulturkampf,TRUE,Wäg em Badische Kulturkampf isch dr Stuel vum Fryybeger Erzbischof bis 1886 nit bsetzt gsi.,🔎
4730,Wirtschaft,Wirtschaft,Wìrtschàft,TRUE,"S drìtta Teil enthàltet a Katalog vu Màßnàhma ìn verschìedena Gebìeta: Bìldung, Racht, Verwàltung, Media, Kültür, Wìrtschàft.",🔎
,,,ökonomischi,FALSE,"Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa.",🔎
,,,Ökonomie,FALSE,"Dr ditsch Zoolog Ernst Haeckel het 1866 zum erschdt Mol där Bigriff so definiert: ""die gsamt Wisseschaft vo dr Beziehige vu ne me Organismus zue sinnere Üssewält"" und 1870 ""d Lähre vu dr Ökonomie, vu däm Hüshalt vu dr dierische Organisme"".",🔎
,,,Wùrtschaftlich,FALSE,"Wùrtschaftlich wörred Flüss vo allem für dè Transport (""luèg au:"" Transportwäg), für d Trinkwassèrgwinnig, für d Erzüügig vo Elegtrizidät in Laufchraftwärk un für d Küèlig vo konventionellè un nuklearè Elegtrizidätswärk bruucht.",🔎
,,,Wùrtschaft,TRUE,Lediglich Polè macht nu gringi Ybußè un hèt im gsamtè Oschtseeraum sini Wùrtschaft am stabilschtè ghaaltè.,🔎
,,,wirtschaftliche,FALSE,En weniger positive Aasatz zur Erchlärig vom Handle vo Politiker mit wirtschaftliche Grundsätz lieferet di ökonomischi Theorii vo dr Politik (ÖTP).,🔎
,,,Wirtschaftsfunkzioon,FALSE,"Wenn es Dorf e bsunderi Sidligsform oder e hauptsächlechi Wirtschaftsfunkzioon het, so wird s vo de Geograafe ere bestimte Kategory zudeilt.",🔎
,,,Ekonomi,FALSE,"Mai 1972 z Risipeni, Rajon Fălești, Moldauischi SSR) isch e moldauischi Ekonomi un Bolitikeri.",🔎
,,,Wiirtschaft,TRUE,"D Zytschrift verstaat sich as Autoorezytschrift, wo äigeständigi Chöpf us Politik, Wiirtschaft und Kultuur z Woort chömed.",🔎
,,,Würtschaft,TRUE,"D Küschtè un Inslè vom Oschtseeraum sind stark vom Tuurismus bräägt, wo nebbè dè Werftinduschtry un èm Handel dè wichtigschte Würtschaftssektor isch.",🔎
,,,ekonomischi,FALSE,"Doderby wett si d Mänsche mitnee un bsundersch au sonigi Bevelkerigsschichte derby aaspräche, wu anderi Wärt wichtiger finde wie rain ekonomischi.",🔎
,,,Ökonomii,FALSE,"Dr Xenofon (; * zwüsche 430 und 425 v. d. Z. z Athen; † noch 355 v. d. Z. z Korinth) isch e antike griechische Politiker, Fäldheer und Schriftsteller in de Beriich vo dr Gschicht, Ökonomii und Filosofii gsi.",🔎
,,,wirtschaftlige,FALSE,"D Uswanderig cha freiwillig oder erzwunge si, us wirtschaftlige, religiöse, politische oder persönlige Gründ.",🔎
,,,Nationalökonomie,FALSE,Siis Schtudium i dr Nationalökonomie hät ihn a d Universitäte in London und Züri gfüehrt.,🔎
,,,wirtschaft,FALSE,Basel isch e wichtigs wirtschaftlichs Zäntrum fyr die chemischi und pharmazeutischi Industry.,🔎
,,,Arbetsmäärt,FALSE,"Im aktuelle Arbetsmäärt in Weschtöiropa git s ee gschlächtsspezifischi Segregation, und in reproduktive und Dienstläistigsbrüef drifft mä überdurchschnittlig vili Fraue aa: das sind öppe d Erziehigs- und Usbildigsbrüef, d Pfläägerbrüef, der Verchauf und die kaufmännischi Prüef.",🔎
4731,Neuapostolische Kirche,Noiapostolischi Kirch,Nöiapostolischi Chile,TRUE,Joorhundert sind katolisch-apostolischi Gmeinde und denn die Nöiapostolischi Chile ggründet worde.,🔎
,,,Neiaposchtolisch Chilche,TRUE,"Anderi greßeri chrischtligi Gmainschafte sin d Assemblées de Dieu (Pfingschtbewegig), di Neiaposchtolisch Chilche, di Nigerianisch Aposchtolisch Chilche, d Zyyge vu Jehova un d Baptischte.",🔎
,,,neuapostolische,FALSE,Aber au d evangelische und d neuapostolische Kirch gitts im Ort.,🔎
,,,Neuapostolischi Chilche,TRUE,"Dezämber 2008), (0,3 % weniger wie im Vorjohr), orthodoxi chilche un orientalischi Chilche insgsamt 3 Brozänt, Neuapostolischi Chilche 0,44 Brozänt, Zyyge vu Jehova 0,2 Brozänt un e gringe Aadeil vu Aagherige vu chrischtlige Frejchilche.",🔎
,,,Neuaposchtole,FALSE,"Au ehnder glaini Glaubensrichtigi hän z Lieschtel ihri Versammligsort: D Methodischte an dr Kasärnestroos, d Neuaposchtole am Erzebärg, d Heilsarmee im Oristal, d Chrischona-Gmeind uff dr Burg, d Mennonite uff em Bienebärg, Bewegigplus bim Stadion, Vineyard und d Züüge Jehovas am Benzburwäg.",🔎
,,,Nüüapostolische Chile,TRUE,"D Konfirmation ("""" „Befestigung“, „Bechräftigung“, „Bestätigung“) isch e fyrlichi Sägeshandlig in de meiste evangelische Chilene, i de Nüüapostolische Chile, dr Apostolische Gmeinschaft und i de Christegmeinschaft.",🔎
,,,neuapostolischi Gmei,FALSE,Ebefalls gits e neuapostolischi Gmei.,🔎
,,,Neuapostolische Cherche,TRUE,"I de Neuapostolische Cherche werd zom Gedänke a di Verstorbene drümol im Johr en ""Gottesdienst för Entschlafeni"" gfyret.",🔎
4732,Stadtbezirke von Freiburg im Breisgau,Stadtbezirke von Freiburg,Stadtbezirk,FALSE,"Dezember 2007 zum Stadtbezirk Sant Jörge Süd ghört, mit Usnahm vu dr Solarsidlig uf dr Ostsite vu dr Merzhuser Stross, wo zum Stadtdeil Wiehri, Bezirk Unterwiehri Süd, zellt.",🔎
,,,Stadtdeil,FALSE,Betzehüse isch e westliche Friburger Stadtdeil.,🔎
,,,Friburger Stadtbezirke,FALSE,Sant Jerge bestoht us dr beide Friburger Stadtbezirke 621 St. Jerge Nord un 622 St. Jerge Süd.,🔎
,,,Stadtbezirk vu Friburg,TRUE,Dr Mundehof isch e eigene Stadtbezirk vu Friburg mit dr Nummere 570 un isch am 1.,🔎
,,,42 Stadtbezirk,FALSE,"So het d Stadt Fryburg im Brysgau 42 Stadtbezirk, der eerscht dervo isch d Altstadt und die meischten andere sind ehemolige Landgmeinde oder Oortsteil vo settige.",🔎
,,,42 Stadtbezirke,FALSE,S Stadtgebit vu Friburg isch in 42 Stadtbezirke glideret.,🔎
,,,Stadtbezirke,FALSE,"Dr Stadtdeil Wiehri bestoht us dr vier Stadtbezirke 421 Oberwiehri, 422 Middelwiehri, 423 Underwiehri-Nord un 424 Underwiehri-Süd.",🔎
4733,Serbien und Montenegro,Serbie-Montenegro,Staateunion vo Serbie und Montenegro,FALSE,"Us däre isch noch em Kosovochrieg, wo derzue gfüert het, ass dr Kosovo unabhängig worden isch, ane 1999 d Staateunion vo Serbie und Montenegro useggange, wo au wider Belgrad als Houptstadt gha het; wo sech ane 2006 Montenegro vo däm Gebilde glöst het, isch d Republik vo Serbie entstande; vo dere isch Belgrad hüt d Houptstadt.",🔎
,,,Serbie ùn Montenegro,FALSE,"Bis 1998 sin si ùnter d Kategori „Jugoslawe“ gfalle, deno isch bis 2005 d Staatsaaghörigkeit als „Serbie ùn Montenegro“ ùn schliessli als „Serbie“ erfasst worde.",🔎
,,,Serbie und Montenegro,FALSE,"Serbie isch as Noochfolgerstaat vo Serbie und Montenegro Mitgliid in de Veräinte Nazioone (UN) bliibe, wääred Montenegro noch eme Unabhängigkäitsreferändum sich für d Mitgliidschaft bi dr UN und bi andere Organisazioone wider het müesse bewärbe.",🔎
,,,Serbie un Montenegro,FALSE,"Dodrvo sin 2011 19,5 % us Italie, 19,3 % us Dütschland, 9,5 % us der Türkei, 6,2 % us Serbie un Montenegro, 2,0 % us Öschtryych und 1,6 % aus Frankryych ko.",🔎
4734,Alpsegen,Betruef,Bättruef,TRUE,"Und no zu anderne volkskuntleche Sache tuet si forsche, öpe zum Bättruef, zum Chuereige und zu dr Fasnecht i dr Stadt Bärn.",🔎
,,,Bättruäf,TRUE,"Bsunders z redä ggä hed siis Gedicht uber d ""NAGRA"", won är nach dr Vorlaag vomänä Bättruäf – das isch än Alpsägä – 1976 vereffentlichd hed.",🔎
4735,Kalender,Kalènder,Landkaländer,FALSE,"Es sind Stück und Kaländergschichte, wo dr Hebel sid ane 1803 i de beide Landkaländer, won er Mitautor gsi isch, het lo abtruke.",🔎
,,,Kaländer,TRUE,"Der gregorianisch Kaländer isch en Kaländer, wo vom Popscht Gregor XIII.",🔎
,,,Käländer,TRUE,"Do het dä Käländer in dr eifache Lit bsunders uf em Land wichtigi Hilfstellige gä, het si mit Gschichte unterhalte un iber d regionale un d Wältereignis vum vergange Johr informiärt.",🔎
,,,Sunnekalender,FALSE,e Sunnekalender mit eme Johr zue gnau 365 Däg igfüehrt gsi.,🔎
4736,Zunft zum Schlüssel (Basel),D Baasler Schlüsselzumft,zum Schlüssel,FALSE,"Bis 1404 isch dr Eberler Mitgliid in dr Handwärkerzumft zu Schmiid gsi, isch denn aber in d Herezumft zum Schlüssel iidräte.",🔎
,,,Zumfthuus zum Schlüssel,FALSE,"Er het Brofan- und Sakralbaute baut, wie s Zumfthuus zum Schlüssel (1486-1488), s Gwölb vom Chor in dr Baasler Kartause (1488) oder d Eberlerkapälle in dr Peterskiirche (1474/75).",🔎
,,,Zumft zum Schlüssel,FALSE,"Er het as Gwandmaa und Wäggsler gschafft und isch vo 1530 bis 1548 Rootsher vo dr Zumft zum Schlüssel gsi, äinere vo de „Herrezümft“ und as Drizääner Ghäime Staatsroot.",🔎
,,,Zum Schlüssel,FALSE,"Dr Jakob het sich in d Herezümft Zu Husgnosse, Zum Schlüssel und Ze Safre iikauft.",🔎
,,,Zumftmäister zum Schlüssel,FALSE,Im Meltinger si Vater isch dr Zumftmäister zum Schlüssel Ulrich Meltinger.,🔎
,,,Schlüssel,FALSE,Er isch zum Schlüssel zümftig gsi und isch 1368 und 1380 für sä im Root gsässe.,🔎
,,,Schlüsselzumft,FALSE,"Usserdäm isch er sit 1503 au bi dr Zumft vo de Wiilüt zümftig gsi und vo 1504 aa bi dr Schlüsselzumft, bäides eebefalls Heerezümft.",🔎
,,,Huus zum Schlüssel,FALSE,"Die ersti vo de vier Herezümft, d Zumft vo de Kauflüt, isch im Huus zum Schlüssel dehäi gsi, wisawii vo dr hütige Hauptpost.",🔎
4737,Sigmund Freud,Sigmund Freud,Freud,FALSE,"Noch em Freud siner psychoanalytische Theorii isch dr Narzissmus e notwändigi Entwickligsstuefe und en allgeegewärtigs, ""normaals"" Phänomeen.",🔎
,,,freudianische,FALSE,April 1922 z Herisau) isch e freudianische Schwyzer Psichiater un Psichoanalitiker gsii.,🔎
4738,Symbolismus (Bildende Kunst),Dr Sümbolismus in dr Bildende Kunst,Sümbolismus,FALSE,"Noch sinere Räis in Oriänt het dr May aagfange, literarischer z schriibe und komplexi allegorischi Teggst z verfasse, wo zum Sümbolismus zelt wärde.",🔎
,,,sümbolistischi,FALSE,"Bischbil si ""Ungstillti Begiirde"" (1928), ""Dr grooss Masturbator"" (1929) und ""D Beständigkäit vo dr Erinnerig"" (1931), si bekanntists Wärk, wo dr Dalí din sümbolistischi Motiv brucht het.",🔎
,,,Symboliste,FALSE,"Si isch kulturpessimistisch, wie au d Wärk vo de Symboliste an dr Wändi zum 20. Johrhundert.",🔎
,,,sümbolistische,FALSE,"In de Münchner Sammlige häi en vor allem die romantisch-müstische Gmäld vom sümbolistische Schwizer Mooler Arnold Böcklin beiidruckt, wo spööter vo Surrealiste wie vom Salvador Dalí und vom Max Ernst as äine vo iire Vorlöifer aagluegt worden isch.",🔎
4739,Azteken,Aztekä,Aztekegold,FALSE,"Während d Mannschaft vo de Black Pearl e Cheschte met verfluechtem Aztekegold gstohle het, het de Jack met Höuf fo Rumschmoggler chönne vo de Insle flieh.",🔎
,,,Azteka,TRUE,"Vorhaar hann doo d’ Azteka-n-a militäärischer Schtàndort g’hàà, wo ""Ahuaializapan"" g’haissa hàt.",🔎
,,,Azteke,TRUE,Im präkolumbianische Mexiko isch de Sunnengott Tonatiuh vu de Azteke verehrt worre.,🔎
4740,Freiburger Bächle,Friburger Bächli,Fryburger Bächle,TRUE,Dè linke Sitèarm entwässerèt öppè 300 m obberhalb vo dè Brugga i d Muètter vo dè Fryburger Bächle.,🔎
,,,Strossebächli,FALSE,"Z' Friburg gits scheni Strossebächli un d'Männer, wo si buzze, heisse Bächlibutzer.",🔎
4741,Tagfalter,Summervögel,Daagfalter,FALSE,"Blüètè, wo sitlich abschtönn, könnet au vo Daagfalter beschtäubt wörrè.",🔎
,,,Summerfogelaarte,FALSE,Witter sind zee Summerfogelaarte bikannt und zwoo Aarte Höüstöffel.,🔎
,,,Summervogel,TRUE,"In dr Hochlage vum Belche hets e Hüffe sältini Summervogel-Arte, Käfer un Vegel.",🔎
4742,Komplexe Zahl,Komplexi Zaal,komplexe,FALSE,"Er het sich mit em n-Körper-Brobleem befasst, und au wichdigi Biidrääg gmacht zur kwalitative Theorii vo de Differenzialgliichige, dr Theorii vo de analütische Funkzioone in meerere komplexe Wariable, dr Theorii vo de automorfe Forme, dr hyperbolische und algebraische Geometrii und dr Zaaletheorii.",🔎
,,,komplexi Zahl,TRUE,"In dr Mathematik isch en algebraischi Zaal ""x"" e reelli oder komplexi Zahl, wo e Nullstell vom ene Polynom vom Grad gröösser as Null mit razionale Koeffiziente formula_2 isch, also e Löösig vo dr Gliichig formula_3.",🔎
,,,komplexe Zahle,FALSE,"In de Körper vo de rationale, reelle und komplexe Zahle gältet: Für jedi Zahl formula_1 und für jedi, vo null verschiideni, Zahl formula_2 git s genau ei Zahl formula_3, wo die folgendi Gliichig erfüllt: D Umchehrig vo dr Multiplikation zur Bestimmig vo formula_3 heisst Division.",🔎
,,,imaginäri,FALSE,"En anderi Definizion, wo in mängge eltere Leerbüecher vorchunnt  brucht en equkwiwalänti Notazion, wo aber nid seer usbaufäig isch: Mä cha die gmischti Signatur vom innere Brodukt vermiide, wemm mä en imaginäri Zitaggse brucht: formula_16.",🔎
,,,kompläxa,FALSE,S’ Mahler-Mààs formula_1 vu’ma Polünoom formula_2 mìt reälla odd’r kompläxa Koeffizianta-n-ìsch Doo ìsch d’ formula_5-Norm vu formula_6.,🔎
,,,komplexe Zaale,FALSE,"D Idee vo de imaginäre Zaale, wo mä mit ere die reelle Zaale spööter zu de bedütende komplexe Zaale erwiteret het, goot in die öiropäischi Rönessans zrugg.",🔎
,,,komplexi Phase,FALSE,Do druß kann ma soa des wes dr Energie in dr Quantemechanik isch: Die Gschwendigkeid mit dere die komplexi Phase von oinem Zoaschdand si dread.,🔎
4743,Weisweil,Wisswil,Wisswiil,TRUE,"Am Prozäss sin drej Richter un 45 gladene Sachverständigi debi, Kläger sin d Gmeine Ändinge, Forche, Lohr, Saschbe, Schwanaü, Wisswiil un e baar Privatlitt gsii.",🔎
,,,Wyswyl,TRUE,"D Gmeind Chleggau bschtòt uss de Ortsdeil Büèl, Ärzingè, Gißlingè, Grießè, Rächbärg, Rièderè a. S. un Wyswyl (hochdütsch: Bühl, Erzingen, Geißlingen, Grießen, Rechberg, Riedern a. S., Weisweil).",🔎
4744,Landsgemeinde,Landsgmeind,Landsgmäind,TRUE,"Wo 1998 diä traditionelli Landsgmäind abgschafft wordä isch, hed mä als Ersatz näb dr Volksiniativä (wo scho bestande hed) ai s Gsetzesreferändum igfiärd.",🔎
,,,Landsgmai,TRUE,Si het fir d Wideryyfierig vu dr 1997 abgschaffte Landsgmai kämpft.,🔎
,,,Landsgmei,TRUE,"1387 hät di erschti Landsgmei schtattgfundä, ä Inschtituziuu wos hütt nuch git und i dä Reglä äm 1.",🔎
,,,Landsgmein,TRUE,"Im Glarnerland het er Wurzle gschlage, un heb, wiä dr Raymond Matzen sait, derte in dr Landsgmein Volksherrschaft miterläbt un seig zum e ufrächte un kämpferische Mänsch ufgwagse.",🔎
,,,Landgmeind,TRUE,November uf Uschter zu ere Landgmeind iiglade.,🔎
,,,Landsgmeend,TRUE,"Appezöll Innerode isch ene vo dene Kantöö, wo e Landsgmeend hond.",🔎
,,,Landsgmeinde,TRUE,"Settigi ""Volkstäg"" oder Landsgmeinde, wo nach de französische Julirevolution im 1830i in verschidnige Kantön vo de Schwiiz stattgfunde hei (so wie öppe der Uschtertag), hei d Regeneration igleitet.",🔎
,,,Landsgmaind,TRUE,"Uf de Schwyzer Landsgmaind ane 1531 isch bischlosse wore, as d Schwyzer nochem Bete ono em schwedische Herchoo gidenke sölid.",🔎
,,,Landsgmäänd,TRUE,(lueg au bi de Bilder uf de Allmänd) D Landsgmäänd isch bis zu erer Abschaffig im Johr 1997 abwägsligswiis z Troge und z Hondwil abghalte worde.,🔎
,,,Landsgmeindkantön,FALSE,In de ehemolige Landsgmeindkantön het me die alti Ornig und d Rächtsungliichheite wider hergstellt.,🔎
,,,Landsgmeindkant,FALSE,"D Landsgmeindkantön hai ihri Souverenität nit welle opfere, die vile chliine Ostschwizer Kantön und Republike, wo erst währed dr Helvetische Revolution in d Freiheit entloo worde si, hai d Freiheit, wo si erst grad gwunne hai, nid wider welle ufgee, und die alte Republike Wallis und Drei Bünd hai sich sogar nüme as Deil vo dr Eidgenosseschaft gseh.",🔎
4745,Harvard University,Harvard-Universität,Universität Harvard,FALSE,Er het a de Universität Harvard Physik und agwendeti Mathematik studiert.,🔎
,,,Harvard,FALSE,"Zerst het er z Harvard, spöter an dr Sorbonne z Paris Mathematik, Philosophii und europäischi und asiatischi Sproche studiert.",🔎
,,,Harvard-Universideet,TRUE,"Wia-nr a Zeitlang als Assischdent beim Zoologischa Museom Berlin gschafft ghet hôt, hôt’r 1855 a Peschtle bei dr Harvard-Universideet z Cambridge en de USA kriagt.",🔎
4746,Illingen (Württemberg),Illinga,Illingen,FALSE,"Näbe dr Aigewirtschaft uf dr Gieter, wu diräkt um s Chloschter ume gläge sin, mit em Elfinger Hof het s au Gieter z Illingen, z Knittlingen un z Unteröwisheim gee.",🔎
,,,Illinge,TRUE,April 1830 z Illinge; † 24.,🔎
,,,Illenge,TRUE,"Die Städt ond Gmoinda gränze an d Stadt Vâinge (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Sachsene, Serse, Oberriexenge, Markgrẽänenge, Eberdenge (âlle Landkroes Ludisburg), Mihlacker un Illenge.",🔎
4747,Weihnachten,Wiehnacht,Wienechtstegscht,FALSE,"Ane 2006 het dr Vorarlbärger Almanach es baar Wienechtstegscht vom Schriftsteller abtrukt: ""verdunkla, Da Öpfel, Da Heilig Oobad"" und ""s Krippele"".",🔎
,,,Christi Geburt,FALSE,S isch z Jerusalem as Näbefescht vu Christi Geburt entstande.,🔎
,,,Wienechtszyt,FALSE,"Bi de vile Gedicht und Lieder für d Advänts- und d Wienechtszyt isch eis, wo bsunders vo dr Haemmerli-Marti ihrere ryche Fantasy läbt:  ”Im blaue, blaue Himelsbett Lit s Jesuschind und seit: «I wett, I wer nid allewil elei, Adie, morn chumi wider hei!» Ganz lislig leits sis Hömmeli a, (D Maria hets parat gmacht gha), spannt d Fäckli uf und flügt gradus Zum hindere Himelspfeischterli us.",🔎
,,,Wienechts,FALSE,"Si singed aber au schööni hochtütschi Lieder, zum Bischpil i irem Wienechts-Album.",🔎
,,,Wihnàchte,TRUE,"Dr „Christkindelsmärik“ isch dr speziell Johrmärik, wo ze Strosburi jeds Johr in dr Adventszit un uem Wihnàchte (!)",🔎
,,,Wienechtsfyr,FALSE,I dr Gschicht goot s um e Wienechtsfyr von ere schwirige Familie.,🔎
,,,Wynächte,TRUE,"Dr Advänt isch d Vorbereitigszyt uf s Hochfescht vu dr Geburt Jesu, Wynächte, wu syy Mänschwärdig as erscht Chuu gfyyrt wird.",🔎
,,,Wiahnàchtsliad,FALSE,"Sa ìsch àui bekànnt fìr ìhra Feeriamüüsik, bsunderscht fìrs Wiahnàchtsliad ""All I Want for Christmas Is You"" (1994).",🔎
,,,Wienachte,TRUE,E Chrischtbaum (oder Wiehnachtsbaum) isch normalerwiis e Dannebaum wo zu Wienachte in d Wohnig gschtellt un gschmückt wird.,🔎
,,,Feschtdag vu dr Geburt,FALSE,"Ä isch s au gsii, wu dr Feschtdag vu dr Geburt Jesu ändgültig uf dr 25.",🔎
,,,Wienächte,TRUE,"Dezember het de ""Nikolo"" d de Chinder Gschenk vor s Fenschter glait un vu Nikolo bis an d ""Wienächte"" hen d Chinder bi jedem Gebet e ""Chnefle"" in de Stecke gmacht.",🔎
,,,Heilgobe,FALSE,"Wie au bi Heilgobe isch dr Voroobe vum Feschtdag gmeint, wel us dr liturgische Sicht dr Oobe as Aafang vum Folgedag isch.",🔎
,,,Wihnààchte,TRUE,"De Steffesdàà (uf Hochditsch ""Stephanstag"" oder ""Stefanitag"") wurt kurz nooch de Wihnààchte g’fiirt, àlso am 26.",🔎
,,,Wynäächte,TRUE,Im Lauf vu dr Zyt het sich Halloween näbe dr Wynäächte un em Thanksgiving-Fescht zue eim vu dr wichtigschte Fyyre in dr USA entwicklet.,🔎
,,,Weihnachta,TRUE,S Hutzelbrod geits zua Weihnachta.,🔎
,,,Wiehnächtsliedär,FALSE,"Är isch 1498 gründet wore. D Buebe singe normalerwys Musig vom Wolfgang Amadeus Mozart, em Schubert, em Strauß, un tradizionelli und Wiehnächtsliedär.",🔎
,,,Weinachte,TRUE,"In Hamburg gitts vu Aafang Dezember bis vor Weinachte no ""Weihnachtsmärkt"", wo mer sich grad so fiehle kaa wie es frieher war.",🔎
,,,Wiehnachtsziit,FALSE,Am meischte Guetzli werded ide Wiehnachtsziit bache und gässe.,🔎
,,,Wiehnachte,TRUE,"Advent a. Sälle cha scho im Novämber odr au im Dezämber liege, je nochdäm, an welem Wuchendag Wiehnachte liegt.",🔎
,,,Heilige Oobe,FALSE,D Adväntszyt hert uf am Heilige Oobe mit dr erschte Vesper vu Wynächte.,🔎
,,,Geburt,FALSE,"In sine drei Däil umfasst s die christligi Häilsgschicht und alttestamäntligi Brofezeijige vo Brofeete wie em Jesaja, s Lääbe vom Jesus, wo as Erfüllig vo de Brofezeijige gsee wird, si Geburt, si Dood am Chrüz und si erhoffts zwäits Choo.",🔎
,,,Wienacht,TRUE,"Da wildi Heer zücht voralem i de Zwölfte, da isch d Zit zwüschet de Wienacht und em Draikönigstag ume.",🔎
,,,Wihnächte,TRUE,Ihr Wihnächte (25.,🔎
,,,Wiahnàchta,TRUE,Àm Wiahnàchta 1838 ìsch doo dr érschta Gottesdianscht vum Pfàrrer Caleb S. Ives vu Vermont gfihrt worra.,🔎
,,,Wienachtszit,FALSE,"Dr Naame chunnt vom Zitpunkt, wo s voorchunnt, nämlig zur Wienachtszit.",🔎
,,,Weihnachte,TRUE,"Sprengerle (in dr Schwiz Anisbrötli oder Springerli – im fränkische Ruum Eierzucker gnennt) send a Gebäck, wo mr vor dr Weihnachtszeid backt, daß se no z Weihnachte schee woich send.",🔎
,,,Wienecht,FALSE,Wenns ame gege d Wienecht gangen isch het är sini Bilder im Wageschopf zur Schau gschtellt.,🔎
4748,Nesslau,Nesslau SG,Nesslou,TRUE,"D Nochbergmäände send im Uhrzeigersenn ommi; Urnäsch, Waldstatt, Herisou und Stää im Kantoo Appezäll Osserroode, Schlatt-Hasle, Gonte und Schwendi im Inneroode, dezue no d Sangaller Gmäände Wildhuus-Alt Santihann und Nesslou.",🔎
,,,Nei St. Johann,FALSE,"Ebringe isch näbe Sanggalle, Wil, Rorschach and Nei St. Johann e Sitz vu eme Statthalter vu dr Firschtabtei gsi.",🔎
4749,Rheinbrücke Stein am Rhein,Rhybrugg Stei am Rhy,Rhybrugg vo Stei am Rhy,FALSE,Unter anderem hätt dõdurrè d Rhybrugg vo Stei am Rhy vom Durchgangsvokeer entlaschtet wörrè söllè.,🔎
,,,Rhybrugg vo Staa,FALSE,"Geografisch gseh meint mer mit em Begriff ""Hochrhy"" Aafangè duèt dè Hochrhy am Ändi vum Undersee bi Stròmkilometer 25,4 bi dè Rhybrugg vo Staa, uffhörè duèt er bi dè Mittlerè Basler Brugg bi Stròmkilometer 166,6.",🔎
,,,Rhiibrugg vo Stei,FALSE,"De wichtigst Zuefluus nebetem Seerhii, ergo im Bodèsee bi Stroomkilometer 4,3, isch d Radolfzer Aach, de Uusfluss isch de Hochrhii bi Stroomkilometer 25,4 diräkt bi Stei am Rhii a de Rhiibrugg vo Stei.",🔎
4750,Sikhismus,Sikhismus,Sikhs,FALSE,Im milidäärische Beriich häi sich bsundrigs au d Sikhs chönne etabliere.,🔎
,,,sikhistischi,FALSE,"In ihre zwoote Amtsperiod het si dr Konflikt im Punjab zuegspitzt, wu sikhistischi Separatischte ne aigene Staat gforderet hän.",🔎
,,,Sikh,FALSE,"Rund 10 Millione Hindu un Sikh sin us Pakischtan verdribe wore, rund 7 Millione Muslim us Indie.",🔎
4751,Harfe,Harfe,Harfè,TRUE,"D Musig vo dè Biermösl Blòsn zeichnèt sich u. a. durch diè zum Deil ironischi Integration vo andrè Musigschtyl wiè öppè dè keltischè Folklorè, uugwöhnlichi Inschtrumèntyrungè wiè Dudelsack, Alphorn, Harfè odder Didgeridoo, abber vo allem durch bissigi satirisch-bolitischi bzw.",🔎
,,,Harfa,TRUE,"Drei Fleeda, a Piccolo-Fleed, zwoi Oboa, a Englischhorn, viir Klarinedda, oi Bassklarinedd, drei Fagodd mit Kontra-Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, zwoi Harfa, oi Pauk, drei Persona zor Bediinong vom graußa Schlagwerk (= Glockaschbiil, Triangel, Becka, a graußa Trommel, a Tamburin, a Tamtam, a Tscheleschda, a Mandoline ond a graußa Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.",🔎
,,,Harf,TRUE,"Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, vier Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, oi Harf, oi Tscheleschda, Schlagwerk ond Streichr Handlong.",🔎
4752,Brunstatt-Didenheim,Brunstatt-Didenheim,Brunscht-Diidana,TRUE,D’rzüa ìsch sa biigoordneta Gmaindaroota fìr Kommünikàzioon z’ Brunscht-Diidana.,🔎
,,,Brunstàtt-Dìdene,TRUE,"""bureau centralisateur"") vum Kànton ìsch Brunstàtt-Dìdene.",🔎
4753,Sexualität,Sexualität,Säxüàliteet,TRUE,"S’ Liad hann d’ maischta Kritiker globt, wial’s a positiiwa Ààschàuijung vu dr Säxüàliteet tailt.",🔎
,,,sexuells Verhalte,FALSE,"Homosexualität isch e Wort, wo je nochdäm wie s bruucht wird, gliichgschlächtligs sexuells Verhalte, erotischs und romantischs Begehre gegenüber Persone vom eigene Gschlächt und au d Identitäte, wo druf aufbaut si, cha bezeichne – öbbe wemm mä sich sälber as lesbisch oder schwul definiert.",🔎
,,,Säxuàliteet,TRUE,"S’ Wort „krasavice“ bediitet uff Tscheechisch „scheena Fràui“ Ìn da Videos ìsch sa fräizììgig ààgezooga gsìì, hàt äffentligt ìwwer Säxuàliteet grädd mìt Ààschpììgelung uff d’ Pornokültüür un hàt d’ plàstischa Schirürgii globt.",🔎
,,,Sexualidäät,TRUE,"Sini Beschriibige vo dr Sexualidäät, wo bewusst provozierend-realistisch si, si Däil gsi vo sine Besträäbige, s bürgerlige Wärtsüsteem, won er as verlooge und falsch empfunde het, z entlarve und dur en Individualismus z ersetze, wo nüchtern und glichzitig poetisch isch.",🔎
,,,Sexualläbe,FALSE,Er wird dorum in alle Gsellschafte as dr normativi Akt vom Sexualläbe zwüsche Ma und Frau agluegt.,🔎
,,,Sexüàliteet,TRUE,Pornogràfii ìsch d’ diräkta Dàrschtällung vu dr mänschliga Sexüàliteet odd’r vu’ma Gschlachtsverkeehr.,🔎
,,,Sexualitet,TRUE,"Mit Sex (ängl. Form vom lat. ""sexus"", „Gschlächt“) meint mä alles was mit de Praktike vo der Sexualitet z due het.",🔎
,,,sexuelle,FALSE,As „sexuelli Orientierig“ oder „Neigig“ bezeichnet me s sexuelle Interässe von ere Person im Hiblick uf e bestimmts Objekt vo ihre sexuelle Vorliebene.,🔎
4754,Kuppel,Kupple,Kupplè,TRUE,"Im Grabbè git s drei sognannti Grabbèkaponnyr, wo von èrè Kupplè us Staa krönt isch, um d Artillery z schützè, wo drunter gschtandè isch.",🔎
,,,zentrali Kupple,FALSE,"Die zentrali Kupple isch uf acht gwaltige Stützsüüle baut und het e Durchmässer vo 31,28 m. D Hööchi vom Boode us isch 43,28 m. D Kanzle us Marmor und d Blättli vo dere Moschee ai uf dr ganze Wält berüemt.",🔎
,,,kuppel,FALSE,S hèt è kuppelförmigi Gschtalt un isch dé wichtigschte Atemmuskel.,🔎
4755,Jahrzehnt,Jahrzehnt,Dezennie,FALSE,"Die zwäit Periode wird mänggisch iidäilt in d ""50er-, 60er-, 70er-Joor"", die letschte drei Dezennie vom 20.",🔎
,,,Johrzehnt,TRUE,In dr erschte Johrzehnt vum 6.,🔎
,,,Johrzehnte,FALSE,10.000 un het sich in dr letzte zwei Johrzehnte nit nennenswert veränderet.,🔎
4756,Matthäus Merian der Jüngere,Matthäus Merian der Jüngere,Matthäus Merian dr Jünger,TRUE,"Z erwääne isch dr Chupferstächer, Mooler und Verleeger Matthäus Merian dr Elter, wo uf Frankfurt am Main usgwanderet isch und däm sini Kinder Matthäus Merian dr Jünger und d Maria Sibylla.",🔎
,,,Mathäus,FALSE,"Us siiner erste Eh het er zwei Döchter und drei Söhn gha, drunder dr Mathäus und dr Caspar, wo in siiner Wärkstatt gschafft hai; us dr zweiten Eh het er e Dochter, d Maria Sibylla, gha, won e begabti Blueme- und Insektemoolere gsi isch.",🔎
4757,Lufthansa,Lufthansa,Dütsche Lufthansa AG,FALSE,D Swiss isch zu 100 Brozänt e Dochterundernähme vo dr Dütsche Lufthansa AG und dr Flughafe Züri isch ihre Heimetflughafe.,🔎
,,,Lufhansa,FALSE,"So het ds Chürzel ""LH"" vo der Liniefluggselschaft Lufhansa i de 1970er-Jahr e doppelfunktion als ICAO- u IATA-Code gha.",🔎
4758,Aargauer Klosterstreit,Aargauer Chloschterstriit,Aargauer Chloschterstrit,TRUE,"Numme sächs Johr spöter het d Säkularisierig au s Chloschter Wettige erreicht: S Chloschter isch im 1841i uf Bschluss vom Grosse Rat ufghobe worde, was zum Aargauer Chloschterstrit gfüürt het.",🔎
,,,Aargouischi Chloschterstryt,TRUE,"Der Aargouischi Chloschterstryt 1841 bis 1843, wo dr Kanton am Afang alli Chlööschter ufghobe und denn aber d Frouechlööschter (so wie öppe s Chloschter Fahr) wieder zuegloo het, isch eini vo de Ursache für de Sonderbundschrieg i dr Schwiiz vo 1847 gsy, wo dr Wääg zum hütigi schwyzerische Bundestaat uftoo het.",🔎
,,,Uuflösig vom Chloster,FALSE,Bis zur Uuflösig vom Chloster 1841 isch Nöiehof starch vom Chloster abhängig gsi und isch under de Herrschaft vom Abt gsi.,🔎
,,,Aargauer Chlosterstriit,TRUE,D Freischarezüg si en indiräkti Folg vo dr Ufhebig vo de Chlöster im Kanton Aargau im Januar 1843 (Aargauer Chlosterstriit).,🔎
,,,Aargauer Chloschterstritt,TRUE,"Wo nachem Aargauer Chloschterstritt s Chloschter im 1841i isch ufghobe worde, isch d Chile mit em Chloschter in Bsitz vom Kanton Aargau übergange.",🔎
,,,Aargauer Chlooschterstriit,TRUE,"Es isch die strubi Zyt gsi, wo die liberaali Kantonsregierig mit em Sääge vom Groossroot d Chlööschter im Kanton het lo ufhebe; au der Konvänt vo Wettigen isch anne 1841 wägg choo; der «Aargauer Chlooschterstriit» isch e herte Komflikt am Ändi vo der alte Schwiiz gsi.",🔎
,,,Ufhebig vom Chloschter,FALSE,Iischnidend für's Dorf isch d Ufhebig vom Chloschter im 1841i gsi.,🔎
,,,Aargauer Regierig alli Chlöster ufghobe het,FALSE,"Dr Konflikt het sich 1841 verscherft, wo d Aargauer Regierig alli Chlöster ufghobe het.",🔎
4759,Dänikon,Tèènike,Tëënike,TRUE,"Naachbergmäinde sind Ootelfinge, Rägischtoorf, Tälike, Tëënike, Bopplisse, Niderhasli, Rägischbëërg und Tielschtoorf.",🔎
,,,Tänike,TRUE,Sid 1970 git’s z Tänike im Tuurgau d Forschigsastalt für d Wirtschaft und d Technik vom Buure.,🔎
4760,Westfrankenreich,Westfrankeriich,westfränkische,FALSE,"Er isch au vo 877 bis 879 dr Nochfolger vo siim Unggle, em westfränkische König Karl dr Kahli, as König vo Italie gsi.",🔎
,,,Westfränkische Rich,FALSE,(Frankrich het sich üssm Westfränkische Rich entwicklet).,🔎
,,,Weschtfrankrerych,TRUE,"zum Chenig gchrent un em chaiserlige Beroter Drogo, em Bischof vu Metz, di päpschtli Gsandtewird fir s Oscht- un s Weschtfrankrerych verleent.",🔎
,,,westlige,FALSE,"Im Verdrag vo Verdun 843 isch s Riich in drei Deil, e westlige, en östlige und ein in dr Middi ufdeilt worde.",🔎
,,,Westfränkische Riich,FALSE,Neustrie isch s Nochfolgerriich vom Riich vo Soissons und Vorläufer vom Westfränkische Riich.,🔎
,,,westfränkischè,FALSE,"Diè Gschicht vom Herzogtum Normandy hèt aagfangè, als dè vomutlich uss Norwegè stammende Wikingeraafüürer Rollo (Gånge Rolf), wellè des Gebièt vo dè Seine um Paris ummè vowüschtet hèt, im Vortrag vo Saint-Clair-sur-Epte vom westfränkischè Königg Karl dè Yfältige d Normandy als Lehè zuègschprochè kriègt hèt (911).",🔎
,,,Westfranke,FALSE,In ziitgenössische Quelle us Westfranke sait men em mänggisch „rex Germanorum“ oder „rex Germaniae“.,🔎
,,,westlig,FALSE,"Dr Lothar het dr mittleri, dr Karl dr westlig und dr Ludwig dr östlig Deil vom Riich übercho.",🔎
,,,westfränkisch,FALSE,"Im Johr 888 het dr Arnulf dr Odo vo Paris as dr westfränkisch König bestätigt, het s aber 893 akzeptiert, won er vom Karl em Iifältige ersetzt worden isch.",🔎
,,,Westfrankerych,TRUE,"Das isch ganz Burgund gsi usser däm Gebiet, wo 843 a s Westfrankerych cho isch und bis 2015 di französischi Region Bourgogne bildet het.",🔎
4761,Heinrich von Neuenburg,Heinrich vo Nöijeburg,Heinrich vo Neueburg,TRUE,"Im Joor 1263 het d Bürgerschaft mit der Handfeschti, ere Urkunde über d Stadträcht, vom Bischof Heinrich vo Neueburg s Mitsproochrächt bekho.",🔎
,,,Heinrich vo Nöjeburg,TRUE,"Dr Bischof Heinrich vo Nöjeburg het 1263 as erste dr Stadt d Handfesti gee, wo in dere Form bis zum Aafang vom 16.",🔎
,,,Heinrich vu Neieburg,TRUE,Ànna 1272 hàt dr Bìschof vu Bàsel Heinrich vu Neieburg d Àbtèi verbrennt.,🔎
,,,Heinrich III. vo Nöijeburg,FALSE,"itgliider isch spötistens sit 1263, wo dr Bischof Heinrich III. vo Nöijeburg mit dr «Handfesti</a",🔎
4762,Syrien,Syrie,Sürie,TRUE,"Mari (hüte ""Tel Hariri"", Sürie) isch e mesopotamische Stadtstaat und e bedütends Kultuurzentrum in Vorderasie gsi.",🔎
,,,Nordsyrie,FALSE,Öi ze Kilikie un Nordsyrie (Aleppo) àm Méttelmeer ésch de Vrfolgung vun de armenisch Bevelikerung durgefiehrt wore.,🔎
,,,süürischi,FALSE,"häi die süürischi Glaasmacher Glaasgfääss, vor allem Flakons, Schaalene und Cholbe bloost, wo hüfig mit ufgschmolzene Fääde, aber au mit iigschmolzene egyptische Ornamänt reliefartig verziert gsi si.",🔎
,,,Syyrie,FALSE,"In de Zit vu der Republik hät s Römisch Riich all meh an Bedütig un Usdehnig gwunne un mehas di ganzi Appenniinehalbinsle iignuu, sini gröschti Usdehnig isch unter em Chaiser Traian gsi, wu's vu Ängland bis uff Syyrie gange-n-isch.",🔎
,,,Syrer,FALSE,Dr Lukian sälber bezäichnete sich dorum as Syrer.,🔎
,,,süürische,FALSE,Septämber 1965 z Damaskus) isch e süürische Politiker und Bresidänt vo Süürie.,🔎
,,,syrische,FALSE,Dr Begriff Christetum – abgleitet vom grichische χριστιανιμός /christianismós/ – chunt erstmols ime Brief vum syrische Bischof Ignatios vu Antiochie vor.,🔎
,,,südwestlig-syrische,FALSE,"Kanaan (nordwestsemitisch ""kn'n"", Alalaḫ ""ki-in-a-nim""KI, akkadisch LÚ""ki-na-aḫ-num""MEŠ, assyrisch KUR""ki-na-aḫ-ḫi"" und KUR""ki-na-ḫi"", babylonisch KUR""ki-na-ḫa-a-a-u"", Hurritisch KUR""ki-na-a-aḫ-ḫi"", hethitisch KUR URU""ki-na-aḫ-ḫa"", arabisch کنعان, hebräisch כְּנַעַן, ägyptisch ""p3-k-3-n-ˁ-n-ˁ"", griechisch Χανααν, ""Chanaan"") isch im Alterdum hauptsächlig as Bezeichnig vo dr südwestlig-syrische Region bruucht worde und noch de Aagriff vo de Seevölker uf s Gebiet Palästina (Peleset) usgwiitet worde.",🔎
,,,syrie,FALSE,"Iiri ursprünglige Hauptsiidligsgebiet si im nördlige Irak, in Nordsyrie und in dr südöstlige Türkei.",🔎
,,,Süürie,TRUE,"1949 si polnischi Flüchtling cho und in de 1950er Johr isch d Iiwohnerschaft vom Kibbuz mit em Zuezug vo neue Mitgliider vo der HaSchomer HaTzair us Argentinie, und mit dr Ufnaam vo Zöögling vo dr ""Aliat Noar"" us Marokko, der Türkei, Egüpte und Süürie, wo ooni Eltere iigwanderet si, stark gwachse.",🔎
,,,Siirie,TRUE,"Glyychzytig het dr Chenevière as Mitgliid vum Bresidäntschaftsroot, as Voorsitzer vu dr Kumissioon fir uuswäärtigi Aagläägehaite un vu 1950 bis 1952 wider as Viizebresidänt als wyter bi daagesbolitische un strateegische Entschaidige zue humaniteere Kriise wie z Algeerie, z Griecheland, z Indochiina, z Indoneesie, z Korea, z Paleschtiina / Israel, z Siirie un z Tuneesie mitgmacht.",🔎
4763,Ennenda,Ännäda,Änedaa,TRUE,Mai 1922 z Änedaa; 28.,🔎
,,,Ennedal,TRUE,"Januar 2011 mit de Gmäinde Ennedal, Glarus und Riedere zur nöije Gmäind Glarus zämmegläit worde.",🔎
,,,Eneda,TRUE,"De tüüfschti Punggt vu dä Gmaind isch au glichzytig där nördligscht Punggt, und där isch uf Er isch z Mitlödi under de Brugg, wo vu Holestai über d Linth uf Eneda füert.",🔎
,,,Änneda,TRUE,"Jänner 2011 mit de Gmeinde Änneda, Netschtel und Riädärä zu de nüüe Gmeind ""Glaris"" fusioniert.",🔎
4764,Fränkisch (Begriffsklärung),Fränkisch,fränkische,FALSE,"Jahrhundert, wo di fränkische Herrscher d Burgunder hei abglöst, s ganze Land scho christlech isch gsi.",🔎
,,,Saar-Rhinfränkisch,FALSE,"’S war newwe’m Elsass de zweit ditschsproochigi Region (Saar-Rhinfränkisch un Moselfränkisch) vun Frànkrich, àww’r numme ém eschtlich un ém nördlich Drittel vun de Moselle (àn de Grenz zue Ditschlànd un Luxeburi).",🔎
4765,Wiliberg,Wilibärg,Wilibäärg,TRUE,Er het z Wilibäärg d Primarschuel un z Reitnau d Bezirksschuel bsuecht und isch Zimmermaa woorde.,🔎
,,,Willibärg,TRUE,"Nochbargmeinde sind die Aargauer Gmeinde Zofige im Weschte, Uerke im Norde, Schtafubach im Oschte, Willibärg im Südoschte und d lozärnischi Wikon im Südweschte.",🔎
4766,Indischer Subkontinent,Dr Indisch Subkontinänt,Indische Subkontinent,FALSE,"Sri Lanka, bis 1972 ""Ceylon"" (amtlig: ""Demokratischi Sozialischtischi Republik Sri Lanka"") isch än Inselstaat im Indischen Ozean 31km vor der Südschpitze vom Indische Subkontinent.",🔎
,,,Indisch Subkontinent,TRUE,Entstande isch de Himalaya well de Indisch Subkontinent nordwäärts gege di Eurasischi Platte druckt.,🔎
,,,Indische Subkontinänt,FALSE,"D Lachsfisch hai ursprünglig usschliesslig uf dr nördligen Ärdhalbchugele gläbt, z Europa, Asie, mit Usnahm vo dr Arabische Halbinsle, vom Indische Subkontinänt und Südostasie, im westlige und nördlige Nordamerika, uf Island und an dr Küste vo Grönland.",🔎
,,,Ìndià,FALSE,"Janner 1846 z’ Calcutta, Ìndià; † 10.",🔎
,,,indischen Subkontinent,FALSE,"Mit der witer Expansion vom Streckenetzes zu entfärntere Ziel ufem indischen Subkontinent beschafft d ALIA zwei Boeing 707-320, von dene d erscht Maschine am 26.",🔎
,,,indische Subkontinänt,FALSE,"Indie (Hindi: भारत, Bhărat) isch e Staat z Sidasie, wu dr grescht Dail vum indische Subkontinänt umfasst.",🔎
4767,Staat Palästina,Dr Staat Palestina,Staat Palestina,FALSE,Novämber 2008 isch er Bresidänt vom Staat Palestina worde.,🔎
,,,palestinensische Staat,FALSE,"Si isch die ersti zionistischi Bardei gsi, wo d Idee vom ene palestinensische Staat understützt het.",🔎
,,,Schtààt Pàläschtiina,TRUE,"S’ Gouvernement Nordgasa (àrààwisch , """") ìsch a Regiarungsbezirk vum Schtààt Pàläschtiina bzw.",🔎
4768,Alexander Sergejewitsch Puschkin,Alexander Sergejewitsch Puschkin,Alexander Puschkin,FALSE,"Dr Iifluss vom Byron uf e jung Edgar Allan Poe isch grooss gsi, und au uf e änglisch Mooler William Turner und uf e russisch Dichder Alexander Puschkin.",🔎
,,,Puschkin,FALSE,"I dere Ziit het de Tschaikowski scho Gedicht gschribe und isch vo de Fanny Dürbach ""le petit Pouchkin"" („de chlini Puschkin“) gnennt worde.",🔎
4769,Seilbahn,Säilbahn,Gondelbaane,FALSE,"Fürs Schiifaare stönd hüt uf de ganze Alpgebiet über de Dörfer vil Gondelbaane, Sässellift und Schiilift.",🔎
,,,Seilbahne,FALSE,Di viile Seilbahne zwüsche de Wohnsydlige und de Bärgwärk stamme no us dr Sowjetzyt.,🔎
,,,Standsäilbaan,FALSE,"Im Piet vo ""La Coudre"", wo im Nordoschte vom Stadtzäntrum am Jurafuess lyt, sin d Wyler und di hüttige Stadtkwartier ""Monruz"" und ""La Favarge"" am Nöieburgersee unden und s Chlooschter ""Fontaine-André,"" wo in ere Liechtig ufeme chlyne Platoo am Bärghang obe stoot.. Vo La Coudre uus goot s Standsäilbaan ufe Chaumont.",🔎
,,,Säilbaane,FALSE,"Zum Bärgpass ""Col de Crozet"" i der Nöchi vo dene Gipfel chame mit Säilbaane vo beide Syte ufe, vo ""Crozet"" im Oschte und vo ""Làlex"" im Weschte.",🔎
,,,Säilbaan,TRUE,"D Stadtgränze lauft im Südoschte vom Üetlibèèrg uus em Graat vom Albis naa, am Bèèrghuus «Uto Staffel» verby und dänn zu de Stell, wo früener s beliebt Bèèrghuus und Hotel «Annaburg» gsy isch, und oben a de Falätsche, eme wilde Erosioonshang, dure; dänn chunt me bi de private Säilbaan vom Läiterlibèèrg – wo di eltischt Säilbaan vom Kanton Züri isch, – verby bis zu de Baldere – da isch au emaal e Burg gsy, d Ruyne isch aber nöd uf em Gebiet vo de Stadt Züri, sondern im Bann vo Stalike.",🔎
,,,Sailbahn,TRUE,Mai 2017 z Kärnten) isch e eschtrychische Unternämer un Sailbahnpionier.,🔎
,,,Seilbaanè,FALSE,"Bahnschteig git s au bi Halteschtellè vo Trams, U-Baanè un Seilbaanè.",🔎
,,,Gondelbahn,FALSE,"Friener hets no ne Stroß uffe geh, aber sit dass d Gondelbahn vo de Expo2000 gchauft un uffbaut worde isch, isch sälli gsperrt, un au de Schlepplift gits sither nümmi.",🔎
,,,Standseilbaan,FALSE,"Ane 1902 isch s Kur- und Feriebiet vo Montana scho so erfolgriich gsi, ass vo Siders unde e Standseilbaan noch Mollens und ufe Bärg bout worde n isch, s ""Funiculaire Sierre–Crans-Montana"".",🔎
,,,Luftseilbahn,FALSE,Vo Luzärn us chame ufe Bärg mit ere Panorama-Gondelbahn (Chriens-Chrienseregg-Fräkmüntegg) und ere Luftseilbahn (Fräkmüntegg-Pilatus).,🔎
,,,Standseilbahn,FALSE,"Ufe ""Chaumont"" goot e Standseilbahn, und en anderi, s ""Fun’ambule,"" vom Bahnhof zu der Uni abe.",🔎
4770,Josias Braun-Blanquet,Josias Braun-Blanquet,Braun-Blanquet,FALSE,"Dr Oberdorfer het do d Floore- un Vegetazioonsufnaame ibernuu, aafangs no mit dr Methood vu dr Uppsala-Schuel noch em Gustaf Einar Du Rietz, bal aber, aagregt dur dr Stuudiekamraad Hermann Otto Sleumer, wu im Mai 1927 en Leergang bim Braun-Blanquet gmacht ghaa het, no dr bflanzesozioloogische Methood vum Braun-Blanquet.",🔎
,,,Josias Braun,FALSE,"In dr eerschte zwai Joor het er zäme mit em junge Josias Braun e Lischt vu allne Gfääßpflanze un Gfääßkryptogame ufgnuu, wu im Biet voorcheme, mit Aagoobe zue dr Verbraitig, dr Heechelaag un Informazioone zue dr Beede.",🔎
4771,Zugkreuzung,Zugchrützig,Chrützungè,FALSE,s Gegègleis gschpèrrt un sin Chrützungè nit eifach so möglich.,🔎
,,,Zugchrützung,TRUE,In Baanhööf mit mindeschtens zwei Ruckfallweichè sin Zugchrützungè ooni Weichèbediènung möglich.,🔎
,,,Zuugkrüzigè,FALSE,"Gültigi Signaal gits hüt (Stand: 2013) nu no uff dè Bahnhööf Füètzè, Epfèhofè un Zollhuus, well dört Zuugkrüzigè möglich sin.",🔎
,,,krüzè,FALSE,"D Züüg könnet dört im Gegèsatz zuè nem Baanhof nu haaltè un in einigè Fäll au wendè, nit abber sich überhollè odder krüzè.",🔎
,,,Zùgchrützig,TRUE,"Nõch èm Hirschschprung isch au dè 800 m daluffwärts ligendi, hüt nu no für d Zùgchrützig betribbeni Baanhof vo dè Höllèdalbaan benamst, a wellèm kein Personè- un Güèterumschlag mee stattfindet.",🔎
,,,Chrützigspüngt,FALSE,Sell lyt a dè niddrigè Durchschnittsgschwindigkeit uffgrund vo dè Eingleisigkeit un langè faarblaanmäßigè Wartezitè a dè Knotèbaanhööf un èm erzwungenè Haalt a dè Chrützigspüngt.,🔎
4772,Ihringen,Ihringe,Ìhringa,TRUE,"Pàrtnergmeinda ìsch zitter 1965 Wàsewiler, wu zitter der 1970er Johr e Ortsteil vu Ìhringa àm Kaiserstüahl ìn Südbàda ìsch.",🔎
,,,Ihringer,FALSE,D kaiserlich-katholischi Druppe hän dia grad vu dä Schwede gehalteni un vu dä protestantischi Ihringer geschdytzti Burg eroberet un hän si gli plünderet.,🔎
,,,Ihringemer,FALSE,"Dr hegscht Punkt isch im Südoschte dr ""Dotekopf"" mit 557 Metter, do stoßt dr Rothwiiler Baan an dr Ihringemer, Bärgemer un Bickisohlemer.",🔎
4773,Klettgau,Chläggi,Chleggi,TRUE,"De westlich Tail isch s Chleggi, wo Wii aabaut wird.",🔎
,,,Untèrè Chläggi,FALSE,Uffgrund vo dè exponyrtè übber m Untèrè Chläggidal isch d Chillè im Bliggpungt vom ganzè Chläggi.,🔎
,,,Chlettgau,TRUE,am Übergang vom Hochrhy i dè Chlettgau.,🔎
,,,Chläggidal,FALSE,"Dè Deil vom vosickerètè Wasser, wellè nimmi i dè Fluss zrugg flüèßt, wörd Deil vom großè Grundwasserschtrom im Chläggidal.",🔎
,,,chläggi,TRUE,"Well de Südrande de Südrand vom Oberchläggi isch, lyt Gudmedinge an ere Nordhaalde.",🔎
,,,Chleggau,TRUE,Gschriibe hed die Schbalde dr Hubert Roth vù Chleggau im Chleggi.,🔎
,,,Chlèggau,TRUE,Dè Chlèggau lòt sich nõch dè Quällèlaag ab 1315 als Landgrõfschaft datyrè.,🔎
4774,"Eidgenössisches Departement für Wirtschaft, Bildung und Forschung","Eidgenössischs Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig",Eidgenössische Volkswirtschaftsdepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Eidgenössische Volkswirtschaftsdepartement vorgschtande.,🔎
,,,"Eidgnössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig",TRUE,"Die Aastalt isch im Eidgnössische Departemänt für Wirtschaft, Bildig und Forschig em ""Bundesamt für Landwirtschaft"" zuedeilt.",🔎
,,,Aidgnessisch Volkswirtschaftsdepartement,FALSE,"Ab 2002 isch er ai Johr lang Generalsekretär vum EDA gsii, voreb er 2003 ins Aidgnessisch Volkswirtschaftsdepartement (EVD) gwächslet isch un dert di nämlig Funktion ghaa het.",🔎
,,,Volkswirtschaftsdepartement,FALSE,2003 hät er is Volkswirtschaftsdepartement gwechslet.,🔎
,,,Aidgnessische Volkswirtschaftsdepartement,FALSE,Vu 1986 bis zue sym Ruggdritt anne 1998 het er as Staatssekretär s Bundesamt fir Ussewirtschaft (hite Staatssekretariat fir Wirtschaft) im Aidgnessische Volkswirtschaftsdepartement glaitet.,🔎
4775,Basler Verkehrs-Betriebe,Basler Verkehrsbetriib,Basler Verkeers-Betriib,TRUE,Mai 1895 wird dr Blatz vo de Basler Verkeers-Betriib (BVB) bedient.,🔎
,,,Baasler Verkeersbetriib,TRUE,"Do halte d Linie 3, 8, 14 und 15 vo de Baasler Verkeersbetriib aa und d Linie 10, 11 und E11 vo dr Baaselland Dransport AG.",🔎
,,,Drämlilinie,FALSE,"Mit siibe Drämlilinie, wo über e Blatz gönge, isch dr Määrtblatz eine vo de wichtigste Drämliknotepünkt in dr Stadt.",🔎
,,,BVB,FALSE,Sit Aafang 2009 isch dr Bahnhof aber mit ere Haltstell vor em Hauptgebäud diräkt an s Dramnetz (Linie 1 und 21) vo dr BVB aagschlosse und sit em Septämber 2009 halten 18 zuesätzligi S-Bahn-Züüg im Bahnhof Basel St. Johann.,🔎
,,,Basler Vercheersbetriib,TRUE,D Basler Vercheersbetriib häi e Bushaltstell bim Geböid mit em gliiche Naame.,🔎
4776,Hochschule für Musik (Basel),D Hoochschuel für Muusig Baasel,Konservatorium Basel,FALSE,"Si het scho frie musikalischi Naigige ghaa, het chenne Klavier- un Orgelunterricht nee un het schließig am Konservatorium Basel Gsang studiert.",🔎
,,,Kunservatorium z Baasel,FALSE,Fir syni großi Liebi zue dr Musik het er näb em Beruef am Kunservatorium z Baasel Dirigänt gleert.,🔎
,,,Basler Musikhochschule,FALSE,"Si het Klavier un Gsang an dr Basler Musikhochschule studiert, wel s kai Fächer mit em Alphorn gee het.",🔎
,,,Baasler Konservatorium,FALSE,"Zämme mit em Friedrich Hegar, wo z Züri aktiv gsi isch, het dr Hueber d Gründig vom Schwizerische Doonkünstlerveräin (STV) im Joor 1900 aagstoosse und isch 1905 e Gründer vom Baasler Konservatorium gsi.",🔎
,,,Basler Musighochschuel,FALSE,Si het zerscht d Wirtschaft studiert und isch derno a d Basler Musighochschuel ggange.,🔎
4777,Monophthong,Monophthong,monophthongiärt,FALSE,S Pennsylvania-Ditsch isch – wiä s Pfälzisch – neijhochditsch monophthongiärt un diphtongiärt.,🔎
,,,Monophdongiarung,FALSE,S Altnordische isch âhand vun dem Karakdárischdikum vun där „oschdnordisché Monophdongiarung“ in Aldweschdnordisch und Aldoschdnordisch undardailt.,🔎
,,,Monophthöng,TRUE,D Polnisch Sprach hät 8 Monophthöng.,🔎
4778,Soziale Klasse,Soziali Klass,Klassestrukture,FALSE,"D Sozialdemokratii orientiert sich hüte weniger an gsellschaftlige Klassestrukture, bsundrigs an dr Arbäiterklass, as in dr Vergangehäit.",🔎
,,,Klasse,FALSE,"S ständische System isch e gsellschaftligs Ornigsmodäll, wie s für spöteri Zite im Marx sini Klasse gsi si oder die soziaale Schichte, wo vom Ralf Dahrendorf, Karl Martin Bolte und andere in d Gsellschaftsleer iigfüert worde si.",🔎
,,,soziale Klass,TRUE,"Vilmol bezäichnet Emanzipazioon d Befreijig vo Grubbe, wo wäge iirer 'Rasse', Ethnizidäät, Gschlächt, soziale Klass usw.",🔎
,,,Klass,FALSE,D Insekte (Insecta) si die arteriichsti Klass vo de Gliiderfüesser (Arthropoda) und au die arteriichsti Klass vo de Dier überhaupt.,🔎
4779,Italische Sprachen,Idalischi Sprooche,italische Sproche,TRUE,Vu de Konsonante här isch es de italische Sproche am nechste.,🔎
,,,idalische,FALSE,"Ùmstrìtte sìn ùnder viil anderem e nööcheri Verwandtschaft vù de idalische ùn keltische Sproochfamììlie, d'Züeordnig vùm Veneetische zù de idalische Sprooche ùn zùm Illyrisch, e „thrakisch-phrygischi“ Sproochgmeinschaft ùn d'Abstammig vùm Albanisch ùs em Illyrisch.",🔎
,,,italische Sprochgruppe,FALSE,Friehner isch di keltischi Gruppe de italische Sprochgruppe (z.,🔎
,,,idalische Sprooche,TRUE,"Er hät am Aafang nùme d'Verwandtschaft vù de germanische, „illyrisch-griechische“ ùn de idalische Sprooche mìt em Persisch gseh, spöter hät er no di slawische, keltische ùn baltische Sprooche als verwandti Sprooche vù de erschte vier identifiziert.",🔎
,,,Italischi Sproche,TRUE,"Des bedütet dass dr indoeuropäischi Luut /""*kw/"" zu /p/ isch verschobe worre, e Luutwandel wo au im Griechischi un mangi Italischi Sproche z'beobachte isch.",🔎
,,,italische Sprooche,TRUE,"Griechisch isch en indo-europäischi Sprooch und ghört innerhalb vo de indo-europäische Sprooche zur Kentumgruppe, zäme mit de keltische Sprooche, de germanische Sprooche und de italische Sprooche.",🔎
,,,Italische Sproche,TRUE,"Nordweschtlich vum Gallische sin Vorstufe vum Gälische gsproche worre, öschtlich devo Germanisch, im Südoschte Etruskisch, Italische Sproche un Illyrisch un im Süde Iberisch, Keltiberisch un Aquitanisch, e Vorstuf vum Baskische.",🔎
,,,Italische Sprooche,TRUE,"D Sprooch vo dene Inschrifte isch s Venetischi, wo zu de Italische Sprooche ghört.",🔎
,,,Oskisch,FALSE,"phil.» promowiert hät er drum nach eme für doozmaaligi Verheltnis eener lange Stuudium, nämli 1869, mit ere Schrift über s Oskisch – e Spraach, wo vor Chrischti Gibuurt i de süüdliche Mitti vo Itaalie gredt woorden isch.",🔎
,,,italische Sproch,TRUE,"Latein säl isch koa romanische Sproch, sondern zält als italische Sproch.",🔎
,,,italienisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
4780,Münchingen (Wutach),Münchinge (Wüetach),Münchige,TRUE,"Dezember 2005), Lembach (185 Ywohner) und Münchige (270 Ywohner); alli drei sin friehner selbständigi Gmeinde gsi.",🔎
,,,Münchingè,TRUE,"I dè witerè Umgebig liget d Dörfer Blomegg, Grimmelzofè, Lèmmbbach, Münchingè un nördlich uff èm Bärg obbè Ewèdingè.",🔎
,,,Münchinge,TRUE,"D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde.",🔎
4781,Naturschutz,Naturschutz,Natuurschutz,TRUE,"Näbet synere wüsseschaftlichen Aarbet hät si de Landolt i ganz vilne botaanische und Natuurschutzveräinigungen anngaschiert, so öppe bi de ""Pro Natura"" (früener ""Bund für Natuurschutz""), bi de ""Zürcherische"" und de ""Schwyzerische Botaanische Gsellschaft,"" bi de ""Natuurforschende Gsellschaft z Züri,"" bi de ""Schwyzerische Greina-Stiftig zur Erhaltig von alpyne Flüüssgwässer,"" bi de ""Stiftig Natuurlandschaft Sylwald"" und bi de ""Sitatunga Stiftig für Natuurschutz"".",🔎
,,,Natuur,FALSE,"B. d Förderig vo Wüsseschaft und Forschig, vo Bildig und Erziejig, vo Kunst und Kultuur, vo Religioone, vo dr Völkerverständigung, dr Schutz vo Dänggmol, vo Dier, vo dr Natuur und dr Landschaft, Hilf für politisch, rassisch oder religiöös Verfolgti und Flüchtling u.s.w.",🔎
,,,Naturobjäkt,FALSE,De Vogel- und Naturschutzverein vo Wettige pflägt es paar Naturobjäkt i der Umgäbig und bsunders d Limmigufer am Stausee.,🔎
,,,naduurschùzorientierti Grùndlaagefoorschig,FALSE,Bi iire Ùndersuechige ùn vor alem bi dr Uusbildig vù dr Schdudände hed si aliwyyl e groos Gwiichd glaid ùf e naduurschùzorientierti Grùndlaagefoorschig ùn ùf di bragdisch Aawändig vù pflanzesoziologische ùn biozönologische Aarbedwyyse.,🔎
,,,Naturschützer,FALSE,"Der Jean Georges Baer het au em Schwiizerische Nationalfonds ghulfe, und er isch als früenen und angaschierte Naturschützer dr Presidänt vo dr Schwiizerische Nationalparkkomissioon woorde.",🔎
,,,Nàtürschutzgebìet,FALSE,"Zum Beispiel, a Teil àm Süda vu dr Ìnsel, wo ìn dr EDF gheert, lìgt jetz unter Nàtürschutzgebìet.",🔎
,,,Nadurschutz,TRUE,Öppè è Drittel vom Lauf vo dè Wuètè stòt unter Nadurschutz.,🔎
,,,gschützt,FALSE,"1971 het me se as ""Schwiizer Naturdänkmool"" gschützt.",🔎
4782,Buß- und Bettag,Bueß- un Bättdag,Bues- on Bättag,TRUE,Dia zusätzliche Arbeitszeyt hät ähnlich wia beym Bues- on Bättag i Deytschland zorr Finanziirung vorrä Pflegeversicherung diine solle.,🔎
,,,Bueß- un Bätdag,TRUE,"An eme Mittwuch um d' Monetsmitti umme wird de Bueß- un Bätdag gfiert, wo sit einige Johr z Dütschland als gsetzliche Firdig abgschafft worde isch.",🔎
,,,Buess- und Bettag,TRUE,"B. dr Buess- und Bettag, Eidgenössische Dank-, Buess- und Bättag, Ewigkeitssunndig/Totesunndig usw.",🔎
4783,Mailand,Mailand,Mäiland,TRUE,"S Lied dütet ufe Fridhoof vo der Stadt Mäiland hi, und will me früener de Fridhööf äbe algemäin ""Roosegarte"" gseit het, isch dä schön Name im Lied es Sümbol derfür, wie viel Schwiizer i dr Chriegsgschicht z Italie yres Läbe gloo hend.",🔎
,,,Mäiländer,FALSE,"Ane 1487 händ d Pündner e Schlacht bi Sondrio gege d Mäiländer gwunne, und vo 1512 bis 1797 isch z Sondrio mit churze Underbrüch d Bünder Verwaltig vom Vältlyn gsi.",🔎
,,,Mailänder,FALSE,"Dr Höhepunkt vor eidgenössische Militärmacht isch 1513 gsî, wo si Schutzherre vom Mailänder Herzog si worde.",🔎
,,,Herzogtum Mailand,FALSE,"""Battaglia dei Sassi Grossi"") chuu zwische dr Aidgnosse un em Herzogtum Mailand.",🔎
,,,Mailond,TRUE,Eschtrich het s Kingrich Lombardei-Venetie regiert im riche Nordoschte um Mailond un Venedig.,🔎
,,,Milan,FALSE,"Im Baanhof vo Brig chömed d Linia Gemf–Milan, Bäru–Thun–Brig und Zermatt–Brig–St.",🔎
4784,Diözese,Diözese,Diözeese,TRUE,"De Regioone, wo es baar Pfarreie drin zämegfasst sind, säit me Bischtum oder Diözeese – das chunt vom griechische διοίκησις ""(dioíkēsis)"", wo ”Verwaltigsbezirk“ bedüütet – und si sind ganz underschidlech gross.",🔎
,,,Arzbìschtumm,FALSE,"S’ Arzbìschtumm Reims (làtiinisch ""Archidioecesis Remensis"") ìsch a Arzbìschtumm vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch, wo ìm Nordoschta vum Frànkrììch lììgt.",🔎
,,,Bischtums,FALSE,"Prägend isch vor allem d Bischtums-Grenze zwische de Bischtümer Lausanne und Basel gsii, wo im Mittelalter no en politischi Bedüütig ghaa het.",🔎
,,,Bìschtumm,FALSE,S’ Bìschtumm Laon (làtiinisch '; frànzeesch ') ìsch a ehamoolig Bìschtumm vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch ìm Norda vum Frànkrììch.,🔎
,,,Bischtümer,FALSE,Für ganz Italien und i teil katolische Bischtümer und refermierte Landeschile vo dr Schwiiz und Dütschland het me bis am 17.,🔎
,,,Bistimer,FALSE,"D Innestadt lyt uf dr rächte Syte vum Fluss, wu firejer d Gränze zwische dr beide Bistimer Speyer un Konschtanz gsi isch.",🔎
,,,Sitz vom Bischof,FALSE,"Das isch dr vornähmsti Däil vo dr alte Stadt gsi, näben em Basler Münster und em Sitz vom Bischof.",🔎
,,,Bistümer,FALSE,"D Schwizer Bischofskomferenz (SBK) (, ) isch s Koordinierigsorgan vo de römisch-katholische Bistümer vo de Schwiz.",🔎
,,,Bistum,FALSE,1503 isch sie zuem Bistum Basel cho.,🔎
,,,Bischofssitz,FALSE,Ab'm vierte Johrhund'rt isch's dann Bischofssitz gsin.,🔎
,,,Bistumsitz,FALSE,"Der Archeolog Hans Rudolf Sennhauser het dänggt ass es wohrschinlig sig, ass d Verlegig vom Bistumsitz unter em Bischof Ragnacharius, eme früenere Mönch vom Chloster Luxeuil, am Afang vom 7.",🔎
,,,Bischtum,FALSE,"Novembèr 397 isch dè Martin im Aalter vo 81 Johr uff ènèrè Visitè z Candes, è Stadt vo sim Bischtum, gschtorbè.",🔎
,,,Diezese,TRUE,"Im ambrosianische Ritus un in e Deil Diezese, z. B.",🔎
,,,Bischtimer,FALSE,"S git 13 katholischi Bischtimer, dodervu drei Erzbischtimer, wu in dr Bischofskonferänz vu Burkina Faso un Niger organisiert sin.",🔎
4785,Chassidismus,Chassidismus,Chassidim,TRUE,"Hütt wird si hauptsächli vo soginannt «ultraorthodoxe» Jude – zum grööschte Täil Chassidim – z New York, z Montréal, z London, z Manchester, z Antwerpen, z Jerusalem und z Benei Brak gredt.",🔎
,,,chasside,FALSE,"Uf em Jiidische Friidhoof am Eelbäärg sin vyl beriemti Persoone vergraabe woore, dodrunter dr Rabbi Chajim b. Mose Attar (1696–1743) un Judah Alkalai (1798–1878), ain vu dr Voorlaifer vum Zionismus, chasside Rebben vu schiidene Dinaschtie un Rabbiner vu dr Jischuw un au dr eerscht aschkenasisch Grooßrabbiner Abraham Isaak Kook (1865–1935).",🔎
,,,chassidische,FALSE,"in chassidische Gmäinde ""Rebbe,"" Meerzaal ""Rebbes;"" dütsche Pl.",🔎
4786,Geschlechtliche Fortpflanzung,Gschlachtligi Furtpflanzig,gschlächtlig furtpflanze,TRUE,": ""hodo"", zu ) chömme baarwiis vor und si die männlige Gschlächtsorgan vo vile Gwäbdier, wo sich gschlächtlig furtpflanze.",🔎
,,,gschlächtlige Furtpflanzig,TRUE,"Bi höcher entwicklete Vilzeller (d. h. Dier, Bflanze, Bilz und Protiste) het d Drennig in verschidnigi Gschlächter dr Übergang zur gschlächtlige Furtpflanzig dur dr Usdusch und d Rekombination vom Genom bi dr Befruchdig und d Bildig von ere befruchdete Keimzelle bedütet.",🔎
,,,furtpflanze,FALSE,"Sex) im ängere biologische Sinn redet me, wenn s mindestens zwei verschiideni Furtpflanzigstype (Gschlächter) vo Läbewäse vo der gliche Art git, und wenn die sich nume zsämme mit eme Aghörige vom ene andere Gschlächt zygotisch chönne furtpflanze.",🔎
,,,sexuäll,FALSE,"Dää haploid Gametophyt vermehrt si wider sexuäll iber haploidi Gamete, wu zuen ere diploide Zygote (eme neie Sporophyt) verschmilze.",🔎
,,,zwäigschlächtlige Furtpflanzig,FALSE,"S männlige Gschlächt isch bi dr zwäigschlächtlige Furtpflanzig das Gschlächt, wo die gröösseri Mängi an Käimzälle (Soomezälle) broduziert.",🔎
4787,Valle Leventina,Valle Leventina,Liviner-Thal,FALSE,"Dr Kanton het die vier obere ennetbirgische Landvogteie, s Liviner-Thal, Bollenz, Riviera und Bellinzona umfasst.",🔎
,,,Leventyna,FALSE,"Airolo lyt i dr obere Leventyna am sidlige Fueß vum Gotthardpass, 55 km nerdli vu Bellinzona.",🔎
4788,Grütliverein,Grütliverein,Grütliveräin,TRUE,"Ideä wie diä si vom Grütliveräin understützt worde, aber nüt isch vorwärtsgange.",🔎
,,,Grütli,FALSE,"D Demokrate hai Ufdriib übercho, wil die soziali Froog wäge der Industrialisierig immer dringender worden isch, und der Arbeiterbildigsverein Grütli, wo 1838 gründet worden isch, und linggi Idealiste hai die radikal-demokratische Fordrige understützt.",🔎
4789,Holland,Holland,holländische,FALSE,"Noch witere 15 Kilometer, drei Kilometer hinter dr dytsch-holländische Gränze bi Millingen aan de Rijn, fangts grosse Flussdelta vom Rhy aa.",🔎
,,,Holländer,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
4790,Fauna,Fauna,Dierwält,FALSE,"Bim Schutz vo der Natur goot s au drum, der Rychtum vo de Läbewäse i de Ökosyschteem und vo de Landschafte z erhalte, d Schönheit vo de Naturelemänt und vo de Läbensforme uf der Wält z zeige, d Ökology vo de komplexe Biotoop z verstoo und z erhalte und derfür z sorge, ass d Biodiversidäät, also d Mängi vo de Arte vo dr Pflanze- und dr Dierwält mid irne biologische Zämehäng, nid immer no chlyner wird.",🔎
,,,fauna,FALSE,D Landfauna isch relativ artenarm un zaigt Ähnligkeit mit sällere vu Madagaskar.,🔎
,,,Tierwelt,FALSE,Mit de Hööchi und Vegetation änderet sich aber au d Tierwelt.,🔎
4791,Jüdischer Friedhof,Jüüdische Friidhoof,jüdische Fridhof,TRUE,"Bis öppe 1750 isch dänn en jüdische Fridhof döt gsi, wo vo de Surbtaler Jude bruucht worden isch zum döt iri Toote chöne zbegrabe.",🔎
,,,jidische,FALSE,Dr Georg Kreisler isch as Suhn vum jidische Rächtsaawalt Siegfried Kreisler un syre Frau Hilda im Wiener Sanatorium Hera uf d Wält chuu.,🔎
,,,jüdischa Friidhof,TRUE,A jüdischa Friidhof war au needig.,🔎
,,,jiidisch Friidhoof,FALSE,"Dr Jiidisch Friidhoof am Eelbäärg (hebräisch: בית הקברות היהודי בהר הזיתים; transliteriert: ""bet hakvarot hajehudi behar haseitim"") z Jerusalem mit dr Nekropolis vu Silwan isch dr eltscht un wäg dr jiidische Rituaal un Tradizioon wiichtigscht jiidisch Friidhoof vu dr Wält.",🔎
,,,Judakìrchhof,FALSE,"Johrhundert ìsch a Synagoge bàuia worra, as hàt friahier a Hüss gaa wo „Judaschüel“ gnannt gsìì ìsch, un a Judakìrchhof blibt noch àls Errìnnerung vu dara Kültür, wo jetz ìm Dorf nìmm làwandig ìsch.",🔎
,,,Begräbnisstett,FALSE,"Vo 1573 bis 1673 isch dr Judeacker z Zwinge d Begräbnisstett für d Jude gsi, wo im Bistum Basel gwohnt hai.",🔎
,,,jidische Fridhof,TRUE,"Dr Jidisch Fridhof Friburg isch e jidische Fridhof in de Stadt Friburg im Brisgau, wu 1870 am Eck Elsässer Stroß/Rosbaumweg aaglait wore isch un hit no brucht wird.",🔎
,,,jüdisch Fridhof,TRUE,"Zwei Jahrzehnt spöter händ si di mildtätig Bruederschaft Chewra Kadischa gründet und de jüdisch Fridhof aaglegt, wo bis hüt guet erhalten isch.",🔎
,,,jüdisch Gottsacker,FALSE,Dr jüdisch Gottsacker isch erhalde.,🔎
,,,jüüdische Friidhoof,TRUE,Dr israelitisch Friidhoof Baasel isch e jüüdische Friidhoof an dr Theodor Herzl-Strooss z Baasel.,🔎
4792,Region Ostwürttemberg,Region Oschdwiirdebäärg,Regio Oschdwirttabärg,TRUE,Gmend bildat a Mittelzentrum en dr Regio Oschdwirttabärg.,🔎
,,,Regio Oschtwirttabärg,TRUE,Se isch d zwoatgreschte Stadt vom Oschtalbkrois on seit 1973 Sitz vo dr Regio Oschtwirttabärg.,🔎
,,,Region Oschtwirttebärg,TRUE,"Des isch d Kroisstadt on no dazua d graescht Stadt em Oschtalbkrois un vo dr ganze Region Oschtwirttebärg, wu se a Mittlzentrig davo bilt.",🔎
,,,Region Oschtwirtteberg,TRUE,Ellwãng bildet e Mittelzäntrum in dr Region Oschtwirtteberg.,🔎
,,,Oschtwirteberg,FALSE,Är ghèèrd zue dr Oschtwirteberg im Regierigsbezirk Stuagert.,🔎
,,,Region Oschtwirteberg,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Oschtwirteberg im Regierigsbezirk Stuagert.,🔎
4793,Kopenhagen,Kopehaage,Kopehage,TRUE,Hochsproch vom Dänisch isch de Dialäkt vo Kopehage und Umgebig.,🔎
,,,Koopehaage,TRUE,Si het a dr Uni z Koopehaage studiert und dr Master of Science i de Wirtschaftswüsseschafte gmacht.,🔎
,,,Koppehage,TRUE,"Januar 2000 het s Weltlachtagtreffe zerstmol nöd z Indie stattgfunde, sondern z Koppehage.",🔎
,,,Kopèhagè,TRUE,"Wichtigi Häfè sin Kopèhagè, Malmö, Stockholm, Turku, Helsinki, Sankt Petèrsburg, Tallinn, Riga, Liepāja, Klaipėda (ehem.",🔎
,,,Kopèhaagè,TRUE,"Seeland trait diè dänisch Hauptschtadt Kopèhaagè (København), isch diè gröscht Inslè vom Könnigreich un inzwischè durch è Brugg un èn Dunnel mit Schwedè un durch è anderi Brugg un èn Ysèbaadunnel mit dè drittgröschtè dänischè Inslè Fünè vobundè.",🔎
4794,9. Sinfonie (Beethoven),Die 9. Sinfonii vom Ludwig van Beethoven,9. Simfony,FALSE,"ontrafagott"">Kontrafagott im Beethoven sinèrè 9. Simfony) odder für schrilli, naduräänlichi Effèkt wiè s P",🔎
,,,9. Sinfonii,FALSE,"20%28Musikst%C3%BCck%29"">Setz bestoot. Sit dr 9. Sinfonii vom Ludwig van",🔎
4795,Dienstgrad,Dienstgraad,hauptmaa,FALSE,Vo 1523 bis 1526 isch er Atlı Sekban (oder Atlı Seğmen = berittnige „Hundewächter“; berittnige Jeeger; Janitschaareoffizier) gsi und noch 1526 isch er zum Yayabaşı (Infanteriihauptmaa) beförderet worde.,🔎
,,,Hauptma,FALSE,"April 1832 über Ryfälde, s Fricktal, Ammel und s Grossholz e Besatzig vo 160 Ma Garnisonstruppe unter em Kommando vom Hauptma Geigy gschickt. De eidgenössische Röpresentante (Merk und La Harpe) und im Befälshaber vo de eidgenössische Truppe (Oberscht Donats) het s nit gfalle, dass d Basler „Schtänzler“, wie mä de Basler Bruefssoldate gseit het, uf Gälterchinde cho si.",🔎
,,,Hauptmann,FALSE,"Im Joor 1955 isch dr Heidegger von Wolf Graf Baudissin as Hauptmann in s Verdaidigungsminischterium ghoolt woore, wun er an dr eerschte vier Bänd vum bolitisch-historische Handbuech ""Schicksalsfragen der Gegenwart"" gschafft het.",🔎
,,,Rang,FALSE,Bim Milidäär het er dr Rang vom ene Hauptmä und Bannerherr ghaa.,🔎
,,,Hauptmanne,FALSE,Januar 1506 si d Söldner under dr Füehrig vo ihrem Hauptmanne Kaspar von Silenen und Peter von Hertenstein aachoo.,🔎
,,,Hauptmä,FALSE,Si letzt Dienstgrad bi de Fallschirmjeger isch Hauptmä gsi.,🔎
4796,Qin-Dynastie,D Qin-Dünastii,Qin-Kaiser,FALSE,""">219 v. Chr. vom Qin-Kaiser Shihuangdi (reg.",🔎
,,,Qin,FALSE,"Im Joor 256 v. d. Z. häi d Qin dr Zhou Herrscher abgsetzt, und 221 v. d. Z. au d Zit vo de kämpfende Riich beändet.",🔎
,,,Qin-Dünastii,TRUE,Sit dr Qin-Dünastii (221–207 v. d.,🔎
4797,Kreis Melezza,Chrais Melezza,Chrais (circolo) Melezza,FALSE,"Verscio (lombardisch ""Versc"") isch es Dorf i dr Gmai Terre di Pedemonte, wo zum Chrais (circolo) Melezza im Bezirk Locarno vum Kanton Tessin in dr Schwyz ghert.",🔎
,,,Melezza,FALSE,Si het zum Chrais (circolo) Melezza im Bezirk Locarno ghert.,🔎
4798,Völkermord,Völkermord,Völchermord,TRUE,S Tagebuech – wo de Vatter allerdings zimli gsträälet useggäh het – gilted als es historischs Dokumänt us de Zyt vom Holocaust und syni Autorin isch zur Symbolfigur gäge d Unmänschlichkeit vom Völchermord i de Zyt vom Nationalsozialismus worde.,🔎
,,,Genozid,FALSE,Dr Unteruusschuss fir d Verhietig vu Diskriminierig un dr Schutz vu Minderhaite vu dr UN-Mänscherächtskummission het die Massnahme vu dr osmanische Regierig anne 1985 as Genozid anerkännt.,🔎
,,,Vernichtig,FALSE,"D Nazi, wo alle Antisemitismus überdroffe hai, wo vor ihne exischtiert het, hän d Jude as ""Rasse"" dargschdellt wo äso schlächt isch, as dr einzig Wäg, wie mä d Wält vo ihrer Bösheit chönnt befreie, ihri Vernichtig sig.",🔎
,,,Velkermord,TRUE,"300.000 bis 1,5 Millionen Armenier in däm Velkermord umbrocht wore.",🔎
4799,Mauren,D Maure,Maure,TRUE,"D Maure sind im Johr 711 is damalige westgotische Riich iedronge und händ agfange, Land z'erobere.",🔎
,,,Maura,TRUE,"De schbanische Heerschara isch’s glonga, d Maura zo vrtreiba.",🔎
,,,maurische,FALSE,Üba Kulturkontakte zwüschat Abendland und Orient und übas maurische Spania isch Papier im 12.,🔎
,,,Mauru,TRUE,Also mit där Zrugärobrig vam speteru Staatsgibiät va Spaniu und Portugal va de Mauru.,🔎
,,,maurischi,FALSE,"Joorhundert si maurischi und jüüdischi Flüchtling us Andalusie uf Tetuan choo, und d Stadt isch wirtschaftlig ufblüet.",🔎
,,,maurisch,FALSE,"In iiri Regierigszit fallt d Erooberig vom Emiraat vo Granaada im Joor 1492, dr letscht maurisch Staat uf dr iberische Halbinsle.",🔎
4800,Veltlin,Vältlin,Fältlyn,TRUE,"heist, het im Iteliäänische dr Name ”Cima Sondrio“, wil er vo Süüde us gsee als Apschluss vom Malencodaal erschynt, wo bi dr Stadt Sondrio zwänzg Kilometer wyter unde vom Fältlyn abzwäigt.",🔎
,,,Vältlyn,TRUE,Dr Oort lyt im Vältlyn am Fluss Adda.,🔎
4801,Immensee,Immisee,Immäsee,TRUE,Zwüsche Ingäbool und Immäsee tangiered si d Rigi.,🔎
,,,Immesee,TRUE,"Zur politische Gmeind Chüsnacht ghörid d Ort Chüsnacht, Immesee und Merlischache, wo je eigedi Chilegmeinde bildid und en eigedi Poschd hend, und no dr Wiiler Haltike, wo zu Chüsnacht zellt.",🔎
,,,Immèsee,TRUE,Juni 1882 hèt d GB dè durchgängige Vokeer zwǜschè Immèsee un Chiasso uffgnõ.,🔎
4802,Neuenburg,Neuenburg,Nöieburg,TRUE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
,,,Nöijeburg,TRUE,"D Nöijeburger häi z Nöijeburg d Burg vergröösseret, wo under em Rudolf III.",🔎
4803,Nussfrucht,Nussfrucht,Nüss,FALSE,"Baklava isch e Gebäck us Blätterteig, wo meischtens e Füuig us Nüss wie Baumnüss, Pischtazie oder Mandle het.",🔎
,,,Nussfricht,TRUE,Si isch e summergriene Baum un bildet sterkirychi Nussfricht.,🔎
,,,Nussfrücht,TRUE,"D Nussfrücht sy breit, eiförmig, woby der Kelch no vorhanden isch.",🔎
,,,Niss,FALSE,"Für de Doig nimmt mr Mandla odar Niss, steif geschlages Oiweiß, Zugger, an griebena Schoglad und Gewirz.",🔎
,,,Nuss,FALSE,"Si wärde unter anderem mit Honig, kandierte Frücht un Nussete gmacht.",🔎
4804,Glossaire des patois de la Suisse romande,Glossaire des patois de la Suisse romande,Wälschschwiizer Mundartwörterbuech,FALSE,"Si isch es bsunders Karschtgebiet uf em Bode us Jurachalch mit es bar Dolyne; der Bach, wo durs Tal flüsst und au d Gmeindgränze bildet, der ""Grand Bied,"" verschwindet bi Les Ponts-de-Martel im Bode und chunt erscht vier Kilometer wyter äna als Kwelle bi der Areuse wider us em Felse; s alte frankoprovenzalische Mundartwort ""bied"" bedüütet «Kanal» und au «Bach», wie me bim Wälschschwiizer Mundartwörterbuech, em GPSR, vo der Uni Nöieburg cha nochelääse.",🔎
,,,Wälschschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR,FALSE,"Nach ere Studiezyt a der Uni z Montpellier, wo vom Schwiizerische Nazionalfonds understützt worden isch, isch der Greub anne 2000 für zwöi Joor Redakter am Französischen Etymologische Wörterbuech FEW am CNRS-Labor ""Analyse et traitement informatique de la langue française ATILF"" z Nancy und 2001 wüsseschaftleche Mitarbeiter vom Wälschschschwiizer Mundartwörterbuech GPSR worde, wo zum Sproochezäntrum vo der Uni Nöieburg ghört.",🔎
,,,Weschtschwiizer Dialäktwörterbuech,FALSE,"Im Institut für Sproochwüsseschaft und Kommunikazioon isch s Weschtschwiizer Dialäktwörterbuech, s GPSR, dehei, wo die tradizionelle Mundarte vo allne Weschtschwiizer Kantöön, wo zum Frankoprovenzalische und zu der Sprooch vo der Freigrafschaft ghöre, dokumäntiert.",🔎
,,,Glossaire,FALSE,"Mundarten der Schweiz“ über die vier nazionale Wörterbüecher gmacht het, isch dr Tomaschett zäme mit de doozmoolige Scheffredaktoore und Projäktläiter vo den andere drüü Projäkt, em Hans-Peter Schifferle vom ""Idiotikon,"" em Andres Kristol vom ""Glossaire"" und em Franco Lurà vom ""Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana,"" zämecho zum ene öfentliche Gsprööch über iiri Arbet.",🔎
,,,Weschtschwiizer Mundartwörterbuech,FALSE,"E Zyt lang isch der Andres Kristol der Diräkter vom Dialäktologyzäntrum vo der Uni Nöieburg, em ""Centre de Dialectologie et d’étude du français régional"" und der Leiter vom Weschtschwiizer Mundartwörterbuech gsi.",🔎
4805,İznik,İznik,Nicäa,FALSE,"Noch dr abverheite Belaagerig vo Konstantinopel 718, wo si iiri Flotte verloore häi, häi d Araber scho bald s Byzantinische Riich wider afo aagriffe und häi vo 726 aa jedes Joor Blünderigszüüg in Chläiasie gmacht, häi Caesarea bsetzt und Nicäa belaageret.",🔎
,,,Nikaia,FALSE,"Im Früehlig 1097 het sich d Armee uf e Wäg gmacht, und bald scho hai sich die erste Erfolg iigstellt, wie d Eroberig vo Nikaia, wo vertragsgmäss de Byzantiner überloo worden isch.",🔎
4806,Kanton Colmar-Nord,Kanton Colmer-Nord,Kanton Kolmer-Nord,TRUE,Sid 1989 isch si stellverträttendi Bürgermeischterin gsi; und ane 1994 isch si füre Kanton Kolmer-Nord – als erschti Frau – in Gäneralroot vom Departemänt Oberelsass choo.,🔎
,,,Colmer-Nord,FALSE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Markelse im Arrondissement Schlettstadt-Eerstain im Département Unterelsass (Bas-Rhin) grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an dr Kanton Nej-Brisach und im Weschte an d'Kantone Colmer-Süd und Colmer-Nord.",🔎
,,,Colmer Nord,FALSE,"Dr Kanton hàt im Norde un Weschte àn dr Kanton Ràppschwihr (Ribeauvillé) granzt, im Sidoschte àn dr Kanton Colmer Nord im Arrondissement Colmer, im Side àn dr Kanton Winzene, ewefàlls im Arrondissement Colmer und im Weschte àn dr frànzeesischsprochig Kanton Lapoutroie (Schnierlàch).",🔎
4807,Hochschule für Gestaltung Ulm,Hochschule für Gestaltung Ulm,Hoochschuel fir Gstaltig Ulm,TRUE,D Leeruffassig vu dr HfG sin breegt dur s Bauhaus un di eemoolig Hoochschuel fir Gstaltig Ulm.,🔎
,,,Inschtitut fir Filmgstaltig,FALSE,"Anne 1963 het si ire Studium am Inschtitut fir Filmgstaltig z Ulm aagfange, wu si 1968 abgschlosse het.",🔎
4808,Christkind,Christkind,Chrischdchind,TRUE,D Gschängg am Hailigoobe hed s Chrischdchind broochd.,🔎
,,,Chrischt- oder Wiehnechtschind,FALSE,"Im dütschsproochige Ruum spile s Chrischt- oder Wiehnechtschind und de Chrischt- oder Wiehnechtsboum e wichtigi Rolle, früener i gwüsse Gägete – no im 19.",🔎
,,,Grischtkind,TRUE,"S kunnt aber aü vor, ass er um Wiihnächte rum ufdrittet oder gar mit em Grischtkind zämme.",🔎
,,,Chrischtkindli,TRUE,"  Dr Hans Trapp oder Drapp isch im Elsass e bese Begleiter vum Nigelaüs oder vum Chrischtkindli gsii – je noch Ort isch diä eint oder diä ander Varianti vorkumme, wu im Elsass no alemannischi Dradition pflägt wore isch.",🔎
,,,Christchind,TRUE,"El Niño (span. für „dr Bueb, s Chind“, do konkret: „s Christchind“) säit mä eme Fenomeen, wenn ungwöönligi, nit züklischi, verändereti Ströömige im ozeanografisch-meteorologische Süsteem (""El Niño-Southern Oscillation"", ENSO) vom ekwatoriale Pazifik vorchömme.",🔎
,,,Grischtkind/Wienächtchind,FALSE,"Grischtkind/Wienächtchind, Grischtbaüm",🔎
,,,Chrischtchind,TRUE,"Früener het me de Chinder oft verzällt, dass s Chrischtchind am Wiehnachtsnommitdag chunnt un d Geschänkli bringt.",🔎
4809,Simon Petrus,Simon Petrus,Petri,FALSE,"Des isch aber e Legänd; sälbscht dr Mythos, är heeb 25 Presbyter uf Rom chuu loo, wu iber em Grab vum Petri e Dänkmol errichte loo heebe, isch scho lang dur wisseschaftligi Chänntnis widerlait.",🔎
,,,Aposchtel Petrus,FALSE,"het sy richtige Name abglait un si ne andere Papschtname gee, wel er si nit as wirdig gnue empfunde het, unter sym Geburtsname Petrus wyter z agiere un si dodermit uf ai Stapfle mit em Aposchtel Petrus z stelle.",🔎
,,,häilige Petrus,FALSE,Si isch em häilige Petrus gweiht und isch sit dr Reformazioon anne 1529 en evangelisch-reformierti Kiirche.,🔎
,,,heilige Petrus,FALSE,Bereits um 250 het de Bischof vo Rom d Nochfolge vom heilige Petrus und selleweg e Vormachtschtellung iber di andere Bischöf beaaschprucht.,🔎
4810,18. August,18. Augschte,18. Auguscht,TRUE,"""Oberstenfeld"">Oberschtefeld em Boddwardal, † 18. Auguscht 1841 z Áoa)",🔎
,,,18. Àuigscht,TRUE,"Dr Louis „Louie“ Buller Gohmert Jr. (* 18. Àuigscht 1953 z’ <a href=""Pittsburg%20%",🔎
,,,18. Ougschd,TRUE,1832 z Tegrfälde; † 18. Ougschd 1901 z Aarou</,🔎
4811,Zins,Zins,Zinse,FALSE,"Joorhundert noch em kanonische Rächt verbote gsi, Gäld gege Zinse uszleene, aber nid de Juude.",🔎
,,,Zensa,FALSE,"Weil d Chrischda koine Zensa vo Chrischda hend nemma dürfa, hend se s Juda geba, mo s no hend vrleiha kenna.",🔎
,,,Jooreszins,FALSE,"Drbii häi die Ortschafte e chliine Jooreszins an d Stadt müesse zahlen und Dienst müesse leiste für zum d Stadtmuure, d Gräben und d Stroosse in Stand halte.",🔎
,,,Zìns,TRUE,"Ànna 1745 hàt dr Pàpscht Benedikt àn d’ hooha Gaischtliga vun Itàlia d’ Enzüklika ""Vix pervenit"" gschrììwa, wu-n-’r sìch geega Zìns un Wüacher ämpoohrt hàt.",🔎
4812,Klassische Musik,Klassischi Musig,klassischer Muuseg,FALSE,Abr au vo mittlalterlicher und klassischer Muuseg und vu huitige musikalische Strömunga länd sich dia Muusikar beeiflusse.,🔎
,,,klàssischa Müüsikànta,FALSE,"Àwrìl 1976 ìn dr Schwiiz) ìsch a bülgàrischer Giiger, wo-n-unter da bekànntescht klàssischa Müüsikànta vu siim Lànd zeehlt.",🔎
,,,„klassischi“ Musig,FALSE,"Komposition isch vor allem èn Schaffensbrozèss, wo für diè „klassischi“ Musig (i. S. v. Kunscht- bzw.",🔎
,,,Klassikszeene,FALSE,"Er het as «Musicus universalis» zu de iiflussriichste Figuure vo dr internazionaale Klassikszeene ghöört, vor allem im Beriich vo dr Nöije Muusig.",🔎
,,,Klassik,FALSE,Mai 1809 z'Wien) isch e füehrende östriichischer Komponist vu dr Wiener Klassik gsi.,🔎
,,,klassischä,FALSE,Dä Jazz wird im Hiiblick uf sini künstlerischi Bedüütig hüfig als amerikanischs Pendant zur „klassischä“ europäische Musik verstandä.,🔎
,,,Klassig,FALSE,I dè Tempowaal muè ebbèfalls diè vorligendi Taktart brücksichtigèt wörrè: È „Andante 3/8“ isch i dè Musig vo dè Klassig z. B.,🔎
,,,Klàssik,FALSE,"Dr Roussev schpìelt vor àllem Klàssik, Bàrockmüüsik so wia zittgnossischa klàssischa Müüsik.",🔎
,,,klassischè Musig,TRUE,"I dè klassischè Musig, i dè Ländlermusig un i dè Blõsmusig wörd d Klarinettè dõngegè traditionèll mit èm möglichscht graadè, konschtantè Dòn gschpillt.",🔎
,,,klassischi Musig,TRUE,Wien isch vor allem dur sini klassischi Musig bekannt → Wiener Klassik.,🔎
,,,klassische Muusig,TRUE,"Er het dradizionelle Flamenco gspiilt und nöiji Elimänt iigfüert, vor allem us dr klassische Muusig und us em Dschääs.",🔎
4813,Nationalsozialismus,Nationalsozialismus,Hitler-Faschismus,FALSE,"Februar 1934 beschlosse, ass dr Dali immer wider konterrevoluzionääri Akzioone gmacht häig, wo dr Hitler-Faschismus verheerligt häige und het vorgschlaage, iin als e faschistischs Elimänt us em Surrealismus-Kräis uszschliesse und mit alle Middel z bekämpfe.",🔎
,,,Nationalsozialiste,FALSE,"Der Alemanne isch im Dritte Riich in dr Friiburger Region e hetzerischi Tageszittig vu dr Nationalsozialiste, gsi.",🔎
,,,Naziherrschaft,FALSE,"Si het sich für d Befreijig vo ihre verhaftete Kamerade iigsetzt und für die jüdische Iiwanderer, wo d Naziherrschaft z Europa und vili au Konzentrationslager überläbt gha hai, und nüm in Europa hai welle läbe.",🔎
,,,nazionalsozialistischi,FALSE,Sozialdarwinistischi Ideä häi schliesslig e groosse Iifluss uf die nazionalsozialistischi „Rassehügiene“ gha.,🔎
,,,Naazi,FALSE,"Die hät er dänn 1935 aber wider zuetaa, wil underzwüschet änet de Gränze d Naazi a d Macht choo sind, und mit dëne hät de Bächtold nöd wele zämeschaffe.",🔎
,,,Nationalsozialischde,FALSE,"Bis 1933, wu d'Nationalsozialischde d'Macht übernoh hänn, isch s'Land vu bürgerliche Koalitione regiert worde.",🔎
,,,Nazionaalsozialischte,FALSE,No 1933 isch där Romaan vu dr Nazionaalsozialischte fir ire Euthanasieprogramm veryynaamt woore.,🔎
,,,nazionaalsozialistische,FALSE,Anne 1936 isch d Chinstlerverainigung im Zuug vu dr nazionaalsozialistische Glyychschaltig ufgleest woore.,🔎
,,,Nationalsozialischten,FALSE,"Er hät sich gäge Gwalt algemein, gäge d Ideologie vo de Nationalsozialischten und iri Mitläufer i de Schwiiz und gäge d Frontischte gschtellt.",🔎
,,,nationalsozialistischem,FALSE,Begleitet wore sin die Reforme dur e strikti Dursetzig vu nationalsozialistischem Gedankeguet in dr Schuelverwaltig.,🔎
,,,Nazionalsozialiste,FALSE,"Wo d Nazionalsozialiste an d Macht choo si, häi si Dütschland welle so autark wie mööglig und das het d Chemii as Wüsseschaft witer voraadriibe.",🔎
,,,nationalsozialisdisch,FALSE,"1933 isch de Emil Beutinger, bis dörthy Bürgermeister vo Haalbrunn, durch de nationalsozialisdisch Bürgermeister Heinrich Gültig ersetzt worre.",🔎
,,,NS,FALSE,"Dr Zäntraalroot drait s Dokumäntazioons- un Kultuurzäntrum vu Dytsche Sinti un Roma z Haidelberch, e wiichtig Kultuurzäntrum un Archiiv fir dr Porajmos, d NS-Verfolgig vu dr dytsche Sinti un Roma.",🔎
,,,nationalsozialischtisch,FALSE,"As s wichtigscht Bewiisstick fir d nationalsozialischtisch Verstrickung vum Burte gälte Rede, wun er zwische 1940 un 1942 ghalte het un wu in däm Buech dokumäntiärt sin.",🔎
,,,Nationalsozialischte,FALSE,No de Machtiwernahm vu de Nationalsozialischte 1933 isch de Verein glichgschalte wore un de NSDAP-Stadtrot Ludwig Sieder isch Endi Mai zum Erschte Vorsitzer gwählt wore.,🔎
,,,NS-Diktatur,FALSE,"Kritiker hän em vorghalte, är heb d „Erfolgsgschicht Dytschland“, d Ufböuleischtig no 1945, z arg betont gegeniber em Leid vum Chrieg un dr NS-Diktatur.",🔎
,,,nationalsozialischtische,FALSE,"S Bekänntnis zum Alemannetum isch im Elsiss ke Sälbverschtändligkeit; noch dr nationalsozialischtische Bsetzung vu Frankrich un vum Elsass ischs as guete Ton empfunde wore, sich vu allem z dischtanziäre, was mit em Ditsche ebis z due het.",🔎
,,,nazionalsozialistische,FALSE,"Der Vorwurf vom Gottesmord het au dr modärn Antisemitismus begünstiget, wo sit öbbe 1860 entstande isch, und het zu „akute Forme vo dr Komplizeschaft“ vo de Groosschille mit dr nazionalsozialistische Juudeverfolgig biidräit so dass es mööglig worde isch, ass dr Holocaust vor allem vo christlig daufte Dääter usgfüert worde isch.",🔎
,,,nazionaalsozialistische Terrorherrschaft,FALSE,"Wääred dr nazionaalsozialistische Terrorherrschaft in Dütschland und bsundrigs wääred em Zwäite Wältchrieg isch d Frick-Cramer as Expärtin für internierti Ziviliste zu äinere vo de wichdigste Stimme worde, wo sich innerhalb vo dr IKRK-Füerig für en entschiideni Haltig gegenüber em NS-Reschiim und schliesslig für en öffentlige Brotest gege däm sim Süsteem vo de Konzentrazioons- und Vernichdigslaager iigsetzt häi – allerdings ooni Erfolg.",🔎
,,,Nazionalsozialismus,TRUE,"Obwohl im Nazionalsozialismus Publikatione und Schriftereihe vom Riichsgsundheitsamt und vo de «Rassetheoretiker» Robert Ritter und Eva Justin di Jänische als Gruppe darschtelled, wo mit de Roma und Sinti ethnisch nüd verwandt si, sind di jänische Mänsche als so genannti «Zigüüner""mischling""» oder «Asoziali» verfolgt, in Konzentrazionslaager deportiert und viilfach ermordet worde.",🔎
,,,nazionaalsozialistischem,FALSE,S Joorbuech 1939 isch scho staark unter nazionaalsozialistischem Yyfluss gstnde.,🔎
,,,nazionaalsozialischtisch,FALSE,"Daademit hät er em Hans Naumann widersproche, wo Volchskundler z Bonn und spööter z Berlin gsy isch und mee und mee uf di nazionaalsozialischtisch Syten überegrutscht isch.",🔎
,,,nazionalsozialistische Ideologii,FALSE,"Noch dr nazionalsozialistische Ideologii häi au Juude, Roma, „Asoziali“ und Homosexuelli drzue ghöört.",🔎
,,,Nazionaalsozialismus,TRUE,Noch ere Sändig vom NDR sig dr Dali 1938 wäge sine „Sympathie für e Nazionaalsozialismus“ us dr Surrealiste-Beweegig usgschlosse worde und häig no 1975 em altersschwache Diktator Franco e Glückwunschdelegramm zum Aalass vo dr Hiirichdig vo fümf ETA-Terroriste gschickt.,🔎
,,,NS-Kulturfunktionär,FALSE,"Merz 1978 z Gaiehofe) isch e dytsche Lehrer, NS-Kulturfunktionär un Schriftsteller gsii.",🔎
,,,Nazionaalsozialiste,FALSE,"Mit de Nürmbärger Gsetz – au as Nürmbärger Rassegsetz oder ""Ariergsetz"" bezäichnet – häi d Nazionaalsozialiste iiri antisemitischi und rassistischi Ideologii uf er juristische Grundlaag instituzionalisiert.",🔎
,,,nationalsozialistisch,FALSE,"Ab em sognännten „Aaschluss“ anne 1938, em Wächsel vu dr Ständestaatsdiktatur in di nationalsozialistisch, isch Eschtrych bis 1945 Dail vum Dytsche Rych gsii.",🔎
,,,Nazionalsozialischda,FALSE,"Wia abr d Nazionalsozialischda an d Macht komma send, hend se kurzerhand em Klingler d Professur entzoga, weil der et uff deane ihrer Linie gwäa ischt.",🔎
,,,Nàzionààlsoziàlìschmus,TRUE,"Àuigscht 1974 z’ Kolmer, Owerelsàss) ìsch a frànzeescher Ìndüschtriäller, keenigsträijer Àktìwìscht un Wììderschtàndskampfer geega dr Nàzionààlsoziàlìschmus gsìì.",🔎
,,,Nazis,FALSE,"Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum ""Dritt Rich"" bhàndelt.",🔎
,,,nationalsozialistischen,FALSE,"Noch der nationalsozialistischen Machtergrifig z Dütschland im Früehlig vo 1933 hai die schwizerischen Erneuerigsbewegige im «Frontefrüehlig» zwar Ufwind übercho, hai aber keini nennenswärte politische Erfolg chönne verbueche.",🔎
,,,nationalsozialistischi,FALSE,Jetz isch d Schtund vo de radikale Parteie cho: De kommunistische KPD uf de einte und vor allem de nationalsozialistischi NSDAP mit Wahlerfolge uf de andere Syte.,🔎
,,,Nàzi,FALSE,"Wenn d Elsasser uf Schìliga zruck kumma sìn, hàt's dernoh do d Nàzi Regiarung gaa.",🔎
,,,Nazigruppierige,FALSE,Schwedischi Zittige hän Ingvar Kamprad mit Nazigruppierige in Verbindig brocht.,🔎
,,,Nàzis,FALSE,"180 Manner un 350 Fràuia un Kìnder, hàmlosa Iwohnner üs dr Gegend, sìn vu da Nàzis-Soldàta verhàfta worra.",🔎
,,,Nationalsozialischtè,FALSE,D Strèggi isch sèllèwäg im Raamè von èm Arbètsbeschaffungsbrogramm vu dè Nationalsozialischtè für d Vominderung vo dè Arbètslosigkeit vom 1.,🔎
,,,Nazi,FALSE,"Däne Plän sin föderalischtischi Gedankestremige in dr Johrzehnt vorhär vorüsgange, wu aber dur d Nazi unterdruckt wore sin.",🔎
,,,nazionalsozialistische Bropaganda,FALSE,Si het im Antisemitismus vor allem in dr nazionalsozialistische Bropaganda in dr Zit vom Nazionalsozialismus e groossi Rolle gspiilt.,🔎
,,,nationalsozialistische,FALSE,Noch dr Befreiung vu dr nationalsozialistische Hitler-Herrschaft isch s Elsass ohni Abstimmung widder under franzeeschi Herrschaft kumme un dr elsässer Dialekt als Dialekt vu dr ditsche Sproch vu dr franzeeschi Besatzer in öffentlichi Ugnade gfalle.,🔎
4814,Mittelmeerraum,Dr Middelmeerruum,Middelmeerruum,TRUE,"Anderi wichdigi griechische Geografe si dr Poseidonios, dr Ptolemäos und dr Strabon, wo dr Middelmeerruum beschriibe het, gsi.",🔎
,,,mediterrans,FALSE,Neapel wiist e tyypisch mediterrans Chliima uff.,🔎
,,,Middelmeerwält,FALSE,"Drzue isch no dr Usbruch vo dr sogenannte Justinianische Pest choo, wo vo 541 aa die ganzi Middelmeerwält häimgsuecht het.",🔎
,,,Middelmeerregioon,FALSE,"Joorhundert isch Venedig aber ussepolitisch immer no e wichdige Spiiler in dr Middelmeerregioon gsi, bis 1797 die revoluzionääre Franzoose d Stadt bsetzt häi.",🔎
,,,Mittelmeerruum,TRUE,"Zypere isch e grüeni Insle, diä waldriichschti im gsamte Mittelmeerruum.",🔎
,,,Middelmeerrum,TRUE,D Filosofii vo dr Antike isch geografisch uf e Middelmeerrum beschränggt gsi.,🔎
4815,Oberems VS,Òberèms,Oberèms,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Anniviers im Gebiet, wo me s Walliser Alemannisch redt, ännet de Bärge sind: Zärmatt, Täsch, Randaa, Turpme-Unnerèms, Oberèms, Agaaru, Leigg und Salgesch.",🔎
,,,Oberems,TRUE,Im Oschte vo dene Bärge ligge d Alpe vo dr Gmeind Oberems und im Süde vo dr Bella Tola s Eifischtaal .,🔎
4816,Seewen SO,Seebe SO,Seewe,TRUE,"Zììfe liggt im Tal vo dr hintere Fränke (Reigetschwylertal, Föiflibertal) zwische Buebedorf und Reigetschwyl uff 423 m. ü. M. Witeri Nochbergmeinde sin Lupsige, Arbetschwyl unds soledurnische Seewe.",🔎
,,,Seebe,TRUE,"Nochbergmeine si Seebe, Hobel, Gämpe und Nugle-Bäntlion im Kanton Soledurn und Lupsige und Ziefe im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
4817,Molke,Schotte,Suurmolke,FALSE,"""Molkenäiwisschääs"" wird nit us Milch, sondern us Süessmolke, Suurmolke und Molkeraam härgstellt.",🔎
,,,Sirte,TRUE,"D Flüssigkäit, d Sirte, wird vo de grunnene Milchbestandäil drennt dur Usbrässe und Filtriere, und was übrig blibt, dr Bibbelichääs, isch e wäichi Masse, mänggisch in dr Form vo Bröösmeli.",🔎
,,,Süessmolke,FALSE,"""Molkenäiwisschääs"" wird nit us Milch, sondern us Süessmolke, Suurmolke und Molkeraam härgstellt.",🔎
,,,Milchserum,FALSE,"Rivella isch es cholesüürehaltigs, alkoholfryys Erfrüschigsgetränk mit 35 Prozänt Milchserum, wo i de Schwiiz härgschtellt wird.",🔎
4818,Mitteldeutsche Dialekte,Mitteldytschi Dialäkt,mitteltüütschen,FALSE,"Lueget me daas im gsamttüütsche Zämehang aa, dänn mues me säge, das d Entwicklig zur Entrundig äigetli fascht z erwaarte wëër: Fascht ali mitteltüütschen und obertüütsche Mundarte tüend nämli entrunde!",🔎
,,,middeldütsche Dialäkt,TRUE,Pfälzisch ghöört zu de rhiifränkische Mundarte innerhalb vo de westmiddeldütsche Mundarte und zelt eso zu de middeldütsche Dialäkt.,🔎
,,,Mitteltüütsch,FALSE,"S Mitteltüütsch isch vom Nidertüütsche dur d Benrather Linie (""maken/machen""-Isoglosse) abgränzt, und dezue ghööred s Rhyfränkisch, s Moselfränkisch, s Ripuarisch, s Thüringisch, s Obersächsisch und s Schlesisch.",🔎
,,,mideldydsche,FALSE,"Z Noorddydschland gid s e Schbroochwägsel vùm Platt zem Hoochdydsch, aber bi dr mideldydsche ùn v. a. bi dr ooberdydsche Dialäkt gid s e Iibergang in Schdabfle, wù s schwiirig wird, d Gränze zwische „no Dialäkt“ ùn „kai Dialäkt me“ feschd z mache.",🔎
,,,Mitteldytsch,FALSE,"lieb, müde, Bruder) chunnt im Mitteldytsch scho im 11.",🔎
,,,Oschtmitteltüütsche,FALSE,Er wird vor allem z Nordtüütschland und im Oschtmitteltüütsche bbruucht.,🔎
,,,mitteldytsche Dialäkt,TRUE,"Im Side wyycht s Niderdytsch vor dr mitteldytsche Dialäkt zruck un au in dr niderdytsche Dialäkt, wu dr grescht Deil vum Bearbeitigsbiet uusmache, git s großi Unterschid.",🔎
,,,mitteltütschi,FALSE,"D ""Dialäktology,"" wo sich mit der Erforschig vo de tütsche Dialäkt – obertütschi, mitteltütschi und nidertütschi Mundarte – abgit, hät iri gross Zyt öppe zwüsched 1880 und 1950 ghaa.",🔎
,,,middeldütschi,FALSE,"Es gseet us, wie wenn dr middeldütschi Teggst en Übersetzig us em Franzöösische wurd überliifere, wo vom Hartmann unabhängig isch, und as dr ""Middeldütschi Erec"" bezäichnet wird.",🔎
,,,Mitteldütsch,FALSE,"Allerdings isch d'Bezeichnig als Lothringisch in demm Sinn kei sprochwüsseschaftlige Begriff: was z Lothringe gschwätzt wird, ghört alles zum Mitteldütsch, innerhalb vu säller Dialäktfamilie deilt's sich allerdings uff de ripuarisch, luxeburgisch, moselfränkisch un rhiifränkisch Zwiig uff.",🔎
,,,Middeldütsch,FALSE,Südfränkisch oder Südrhiifränkisch isch e Dialäktgrubbe im Übergang vom Oberdütsch zum Middeldütsch.,🔎
,,,mitteldytsche,FALSE,"Im Oschte vu Kassel drifft d Germersheimer uf Benrather Linie, wu di mitteldytsche vu dr niiderdytsche Dialäkt drännt un verlauft zämme mit däre bis an d Oschtgränze vum dytsche Sproochruum, hite an dr Oder, friejer bis uf Oschtpreuße.",🔎
4819,Frequenz,Frequenz,Frequènz,TRUE,"Durch Aabassig vo dè Schwingigsfrequènz mittels Beschlüünigung vo dè Strömigsgschwindigkeit vo dè Luft durch dè Lippèschpalt übberblõsè Blèchblõsinschtrumänt jewyls zu dèm Don, dem sini Frequènz s nägschte ganzzaalige Vylfache vo dè Frequènz vom Grunddon bildet.",🔎
,,,Frequänz,TRUE,Ds ATIS lauft automatisch in enere Endlosschleife (Bandasag) uf ärä beschtimmte Flugfunk-Frequänz und git Uskunft über Wetterverhältnisse sowie wiiteri für Ab- und Anflug wichtigi Informationä (z.,🔎
,,,Frekwänze,FALSE,Das entspricht Frekwänze vo öbbe 789 THz bis 384 THz.,🔎
,,,Hertz,FALSE,S a1 bischpilswys hät denn 415 schtatt 435 Hertz.,🔎
,,,Frekwänz,TRUE,"En Oberdoon, au Däildoon oder Parzialdoon isch e Doon, wo mit eme Vilfache vo dr Frekwänz vom ene Grunddoon schwingt.",🔎
,,,Frekwanz,TRUE,"Infraschàll ìsch Schàll, wo siina Frekwanz unterhàlb vu dr mänschliga Heerflächa, àlso unterhàlb vu 16 bzw.",🔎
4820,6. August,6. Augschte,6. Àuigscht,TRUE,"Dr Clark Wallace Thompson (* 6. Àuigscht 1896 z’ La Crosse, Wisconsin; ",🔎
,,,6. Auguscht,TRUE,u Hieronymus Frobenius odr Jeronimus Frobenius (* 6. Auguscht 1501 z Basel</,🔎
4821,22. August,22. Augschte,22. Augste,TRUE,aximilian Oskar Bircher-Benner (au Max Bircher; * 22. Augste 1867 z Aarau</,🔎
,,,22. Auguscht,TRUE,"Dr Hermann Hauff, gebora am 22. Auguscht 1800 z Stu",🔎
,,,22. Àuigscht,TRUE,"""1940"">1940 ìn Zàwra; † 22. Àuigscht 2009 ìn Hàwe",🔎
4822,Kirchenlehrer,d’ Kìrchalehrer,Chilleleerer,TRUE,"Er ghöört zu de bedütendste vo de 35 katholische Chilleleerer und het verschiideni Biinääme wie öbbe ""Doctor Angelicus"" überchoo.",🔎
,,,Kìrchaleehrera,FALSE,Sa wìrd ìn dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch àls Hailiga un àls Kìrchaleehrera vereehrt.,🔎
,,,Kìrchalehrera,FALSE,""">Johànnis Pooli II. zär Kìrchalehrera b’schtìmmt worra.",🔎
,,,Chileleerer,TRUE,"Daadrin sind di vile Zitaat von griechischen und latynische Chilevättere, Chileleerer und suschtige Chileschriftsteler nöi gsy, won er as Züüge vo de Marye-Vereerig aarüefft – er hät sich aso ganz intänsyv mit dënen ire Wëërch usenandgsetzt.",🔎
,,,Chilchelehrer,TRUE,Anne 1754 isch dr Leo I. vum Papscht Benedikt XIV. zum Chilchelehrer ernännt wore.,🔎
4823,Diplomatie,Diplomatii,Tiplimaat,FALSE,"Über di mäischte git s en Artikel i der alemanische Wikipedia (si sind obe verlinkt) und me cha s deete naaeläse – si sind zmäischt Profässer, Leerer und (nie für lang) Idiotikon-Redaktoore woorde, äini spööter Schurnalischtin und äine spööter Tiplimaat.",🔎
,,,diplomatischi,FALSE,"Für zum d Zionsfründ iizbinde, het d Erklärig as ersts Mittel für zum zum Ziil cho, gsait: Dr Herzl het in erster Linie diplomatischi Bemüehige understützt und Plän für neui jüdischi Siidlige ohni völkerrächtligi Absicherig vorläufig ufgschoobe.",🔎
,,,Diplomaat,FALSE,"Februaar 1963 z Bëërn; Bürger vo Otterbach bi Oberdiessbach im Kanton Bëërn, hüt zu Linge) isch en Schwyzer Gërmanischt und Diplomaat gsy.",🔎
4824,Ehrenkirchen,Ehrechilche,Norschige,FALSE,"Aktuäll cha mer en finde in däne vu Ballrächte-Dottige un Pfaffewyler, wie au in dr ehmolige Woobe vu Wettelbrunn, Norschige un Schärzige.",🔎
,,,Ehrestette,FALSE,"Am Berg lige – vu Norde im Uhrzeigersinn – Dalhüse, Sailede, Bollschwil, Güetighofe, Ehrestette, Chilchhofe, Pfaffewiler mit Ehlischwiler un Wolfewiler.",🔎
,,,Offnadinge,FALSE,"Zum Familienunternäme vu s Burtsches ghere au no d „Chloschtermihli“ z Offnadinge, s „Colombi-Chalet“ un e Catering-Service.",🔎
,,,Eerechilche,TRUE,Syter 2012 bruucht s Hotel zuesätzli zue sym Bankettberaich s Gebei vu dr eemoolige Chlooschtermiili z Eerechilche fir Veraaschtaltige.,🔎
,,,Schärzige,FALSE,"Aktuäll cha mer en finde in däne vu Ballrächte-Dottige un Pfaffewyler, wie au in dr ehmolige Woobe vu Wettelbrunn, Norschige un Schärzige.",🔎
4825,Wahlkreis Luzern-Land,Waauchreis Lozärn-Land,Lozärn-Land,FALSE,"  Horb (amtlech ""Horw"") isch en iiwohnergmeind im wahlchreis Lozärn-Land im kanton Lozärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Luzärn-Land,FALSE,"Wäggis (amtlech ""Weggis"") isch e politischi Gmeind im Wahlkreis Luzärn-Land im Kanton Luzärn, Schwiiz.",🔎
,,,Wahlchreis Lozärn-Land,TRUE,"Januar 2013 esch s Amt Lozärn, met Uusnahm vo de Stadt Lozärn, i Wahlchreis Lozärn-Land öber gange.",🔎
,,,Wahlkreis Lozärn-Land,TRUE,Äbike isch e politischi Gmeind im Wahlkreis Lozärn-Land vom Kanton Lozärn i de Schwiiz.,🔎
,,,wahlchreis Lozärn-Land,TRUE,"Ab 1803 ghört Megge zom amt Lozärn, sit aafang 2013 zom wahlchreis Lozärn-Land.",🔎
4826,Advent,Advänt,Apfänt,TRUE,Als Iistimmig uf d Wiehnacht gits de Apfänt.,🔎
,,,Adväntssunntig,FALSE,"Johrhundert isch er wie au hite zmaischt am Mittwuche vor em Dotesunntig, em letschte Sunntig vum evangelische Chilchejohr, begange, also elf Däg vor em erschte Adväntssunntig.",🔎
,,,Àdwantszitt,FALSE,Rorate lüütet dr Ààfàng vu zwai verschììdana Geegagsang ìn dr Litürgii vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch ìn dr Àdwantszitt.,🔎
4827,Kanton Obwalden,Kanton Obwaldä,Kanton Obwaude,TRUE,"Seislertütsch köört zùm Höchstalemannische, wa i de Schwyz o no bsùndersch im Kanton Walyss, im Bärner Oberlann, im Kanton Graubǜnde ù im Kanton Obwaude verträtte isch.",🔎
,,,Obwaldä,FALSE,"Obwaldä und Nidwaudä sind „Halbkantön“, obwohl si nie zäme ein Kanton gsi sind.",🔎
,,,Obwaldner,FALSE,Brachet 1946 oi z Sarnä) isch ä Obwaldner Heimatschriftschtelleri gsi.,🔎
,,,Haubkanton Obwaudä,FALSE,"Zämä midäm Haubkanton Obwaudä biudäd är dr Kanton Underwaudä, das isch einä vudä drey Urkanteen, wo 1291 bidä Grindig vudä Schweyzerischä Eidgenossäschafd drbiä gsi sind.",🔎
,,,Obwoudä,FALSE,"Underwoudä isch än Sammelbegriff fyr di beedä Kanteen Obwoudä und Nidwoudä, wo scho sit jehär (ai scho lang vor 1291) i «ob» und «nid äm Woud» trännt sind.",🔎
,,,Kanton Obwalde,TRUE,Dr Kanton Obwalde isch nöd i Bezirk underteilt.,🔎
,,,Obwalden,FALSE,"Dr Brinigpass verbindet ds Haslital mid Obwalden, dr Suschten fierd i ds Urnerland und d Grimsla i ds Wallis.",🔎
,,,Kantön Obwalde,TRUE,"Die ersti schriftligi Erwäänig vo Raclette chunnt in middelalterlige Chlosterhandschrifte us de Kantön Obwalde und Nidwalde vor, wo vom ene ""Brootchees"" as ere bsundrigs naarhafte Spiis vo de Alphirte brichdet wird.",🔎
,,,Obwalde,FALSE,"Im Sigel von Nidwalde hät mer churz drufabe no iigchrizt ""und d Lüüt vo ob em Wald"" (Obwalde.",🔎
,,,Obwaude,FALSE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,Obwaudä,FALSE,"Diä agränzendä Kanteen sind: Obwaudä, Uiri, Luzärn, Schwyz und Bärn.",🔎
4828,Einsatzgruppen der Sicherheitspolizei und des SD,Iisatzgrubbe vo dr Sicherhäitsbolizei und vom SD,SS-Iisatzgrubbe,FALSE,D Vernichdigslaager häi doorum näbem Verschiesse dur die bsundere SS-Iisatzgrubbe e zentraali Rolle im Völkermord an de Juude gspiilt.,🔎
,,,Iisatzgrubbe vo dr Sicherhäisbolizei und vom SD,TRUE,S räschtlige Driddel isch in sogenannte Ghettos bi Masseverschiessige vor allem dur d Iisatzgrubbe vo dr Sicherhäisbolizei und vom SD und uf de so genannte Doodesmärsch umchoo.,🔎
4829,Eisenbahnviadukt Hornberg,Rychèbachviadukt,Viadukt z Hornberg,FALSE,Im Gegèsatz zu dè vylè Dunnel vo derè Strecki (37 allei zwischè Huusach un St. Gorgè) exischtyrt a dè Schwarzwaldbaan nu ein großè Viadukt z Hornberg.,🔎
,,,Reichèbach-Viadukcht,TRUE,"Um diè Leischtungsfähigkeit vo dè Schwarzwaldbaan no witer erhöhè z könnè, isch ab 1924 dè Reichèbach-Viadukcht z Hornberg durch è neus, leischtungfähigers Bruggebauwèrk ersetzt worrè, well dè bishèrig Viadukcht dè Aaforderigè nimmi gwachsè war.",🔎
4830,Schlacht am Grauholz,Schlacht am Grauholz,Schlacht,FALSE,"Athen het im Joor 490 bi Marathon e Schlacht gwunne, aber zää Joor spööter isch s zum ene zwäite persische Fäldzug gege Griecheland cho, wo im Dareios si Soon <a href=""Xerxes%20I.",🔎
,,,Grauholz,FALSE,"Dr Widerstand vo Solodurn isch bi Längnau, dä vo Bärn bi Fraubrunne und am Grauholz gwaltsam broche worde; dr Siig vo de Bärner bi Neuenegg isch ohni Wirkig bliibe.",🔎
4831,Eisenbahn,Ysebahn,Isebahngesellschaft,FALSE,  D Société nationale des chemins de fer français (SNCF) isch die staatlichi Isebahngesellschaft z Frankrich.,🔎
,,,Ysèbaan,TRUE,"Im Gegèsatz zu Dunnel, welli è vorhandenes Hindernis unterirdisch überwindè söllet, hèn Wendedunnel meischt è anderi Fungtion: Bi dè Durchquerig vo gebirgigè Gegèndè ka für alli Vokeersmittel, speziell abber für d Ysèbaan im schwerè Güètervokeer, è Stygig zum Broblem wörrè.",🔎
,,,Ysèbaanè,FALSE,"Als Baureiè wörd bi Ysèbaanè jewyls è Gruppè vo Schinefaarzüüg benamst, wo in glychartiger Wys un technisch unterschydbar vo anderè Baureiè gfertigèt worrè isch.",🔎
,,,Iisebahn,TRUE,"Mit em Uufchoo vo dr Iisebahn isch d Notwendigkeit entschtande, Ziite zwüsched verschiedene Orte z synchronisiere.",🔎
,,,Eisebahbau,FALSE,"Lang war bloß Dürrmenz wichdig, ersch beim Eisebahbau isch dr Bahhof noch Mihlacker komma ond d Siedlong do na gwachsa.",🔎
,,,Ysebaannetz,FALSE,Zu de Häfe ghöre zwei Konteinertörminal und alli drü Häfe sind mit em Ysebaannetz und mit de Autobaane verbunde.,🔎
,,,Ysebaangsellschaft,FALSE,D Wyynedaal- und Suuredaalbaan (WSB) isch e privati Ysebaangsellschaft im Aargau.,🔎
,,,Schineverchehr,FALSE,"Am Hauptbahnhoft erfolgt d'Verknüpfig mit em regionale Schineverchehr, mit em Fernverchehr (ICE) un em regionale Busverchehr.",🔎
,,,Ysebaane,FALSE,Den isch d Ysebaane cho.,🔎
,,,Ysebaandunnel,FALSE,Si het zwöi Deil: zerscht chöme di länge Ysebaandunnel und denn d Stroossedunnel.,🔎
,,,Isebaanschtreggi,FALSE,E Museeumsisebaan isch e Isebaanschtreggi wu nümm im Regelbetriib schtaht.,🔎
,,,Ysebahnstreggenè,FALSE,Alli Ysebahnstreggenè durch Georgiè fièred vo Wescht nach Oscht.,🔎
,,,Isubahn,TRUE,"1878 erfolgt en Isubahnaschluss gägu Weschtu, 1906 isch d Eröffnig vom erschtu Simplontünnel gsi, 1913 folgt d Eröffnih vo Lötschbergsüdrampa vo der Bern-Lötschberg-Simplon-Bahn und 1926 chunt der Isubahnaschluss ins Goms.",🔎
,,,Ysebahnstrecki,FALSE,Die Sauschwänzlebahn isch e überregional bekannti Ysebahnstrecki z Süddütschland.,🔎
,,,Iisebahnlinie,FALSE,"Johrhundert het s Plän gee, en Iisebahnlinie über e Splüege z baue; die si aber am Widerstand vom Kanton Tessin gschiiteret, wil dä eso umfahre worde wer.",🔎
,,,Boh,FALSE,"D Kleiboh em Sommerhofa-Park vo Sendlfenga ischt a Miniatur-Boh, wo d Leit (et bloß d Kender, sondern au de Erwachsene) zo ihrem Vorgniaga a Ronde drmit fahra kennet.",🔎
,,,Iisebahnaaschluss,FALSE,"Wil d Bsitzer vo de Fabrik en Iisebahnaaschluss hei welle, isch s Trassee vo de Spanischbrötlibahn, wo sit em 1847i uf em linke Limmetufer verloffe-n-isch, zwüsche Noiehof und Bade uf di rächti Site vom Fluss verlait worde, und do defür het me zwei Ysebaanbrugge über de Fluss bout.",🔎
,,,Ysebaanzug,FALSE,1844 isch dr erscht Ysebaanzug in dr Schwyz z Basel vo Saint Louis här aakhoo.,🔎
,,,Bahngsellschaft,FALSE,"Di Rhätisch Bahn isch d Bahngsellschaft, wu für ä Kantuu Graubündä zueschtändig ischt.",🔎
,,,Bahnaschluss,FALSE,Mit em Bahnaschluss isch de Standort wiiter begünstigt worde.,🔎
,,,Ysebaanlinie,FALSE,"Dure Oberaargou chöme d Ysebaanlinie vo Bärn uf Züri und vo Langetu uf Biel, und d Regionallinie vo Langetu uf Huttu, die vo Langetu uf Oftrige und de no d Baan vo Langetu uf Bibb und Soledurn, wo hüt dr «Aare Seeland mobil» isch.",🔎
,,,Iisebahnnetz,FALSE,S französisch Iisebahnnetz hät e Längi vu 31.840 Killometer un isch dodemit s gröscht vu Westeuropa.,🔎
,,,Ysebaan,TRUE,"Der 1898–1902 und 1913–1922 fir d Ysebaan erbuwt Simplon-Basisdunnel isch lang mit schinu 19,8 Kilometer der längscht Gebirgstunnel vu der Welt gsii.",🔎
,,,Ysebahnlinie,FALSE,"D' Ysebahnlinie am rächte Züriseeufer isch uf ä-n-Iniziative vum Chaschper Wetli, eme Ysebahn- und Kantuusäschiniör buut und am 12.",🔎
,,,Oisebaanwääge,FALSE,"Au auf Oisebaanwääge fahred Pflanzasooma weit in fremde Regiona, und Insekda in de Flugzeig.",🔎
,,,Iisebahnzitalter,FALSE,Im Vergliich zu de Nochberländer het s Iisebahnzitalter in de Schwiiz spot aagfange.,🔎
,,,Isebahnlinie,FALSE,Sit em Herbscht 2016 gits im Dorf Courlivon – wo säuber gar nie are Isebahnlinie agschlosse isch gsii – i der aute Chäserei ds Isebahn- u Sammler-Museum Courlivon ESMC.,🔎
,,,Yysebahn,TRUE,"As eber, wu all Dag mit dr Yysebahn gfahren isch, het er im Senat d Inträsse vu dr US-amerikanische Bahn Amtrak verdrätte, derzue het er si au as Inträsseverdrätter vu dr ""Dover U.S. Airforce Base"" un dr Gfligelinduschtry Delaware gsääne.",🔎
,,,Baanlinie,FALSE,"Rund ume See loufe wichtegi Vercheerswääg: d Baanlinie vo Züri und Zug und die vo Basel und Luzärn, wo z Arth zämechöme und zum Gottert gönd, d Autobaan A 4 uf der Weschtsyte und d Kantonsstroosse.",🔎
,,,Isabahn,TRUE,"Für d Arbata vo da Rhiregulirig hot ma a uagene Isabahn mit anara Spurwite vo 750 mm baut, dia ""Bahn vo dr Internationala Rhiregulirig"".",🔎
,,,Yysebaanwääse,FALSE,As Abgordnede hed er sich as Referänd fir s Yysebaanwääse ùn as Midgliid vùm Yysebaanrood sich v. a. mid Verchèèrsfrooge bschäfdigd.,🔎
,,,Iisebaane,FALSE,"D Dääler si scho früe mit äinere vo de erste vollelektrifizierte Iisebaane (sit 1899) uf dr Wält erschlosse worde und dank däm, dr Waaerchraft, wo riichlig vorhande gsi isch, und de billige Arbetschreft het sich schnäll e bedütendi Maschinenindustrii entwigglet.",🔎
,,,Ysebaanstazioon,FALSE,"Di einti Brügg goot vo Tamins über de Vorderrhy uf Bonaduz, di anderi übere Alperhy zu der Ysebaanstazioon ""Riichenau-Tamins"", wo aber im Gmeindbann vo Domat/Ems ligt.",🔎
,,,Güeterzüg,FALSE,Seit am Joor 2002 isch uf em Areaal vom früenere Zimäntwärch en Platz zum Konteiner uf d Güeterzüg und vo der Baan uf d Laschtwäge z verlade.,🔎
,,,Isebahn,TRUE,Gundelfinge lit an dr Isebahn-Hauptstrecki Charlsrueh - Basel (Rhidalbahn) un wird vu dr DB Regio un dr Brisgau-S-Bahn (Linie Elze - Friburg im Brisgau) bedient.,🔎
,,,Isebaanstrecki,FALSE,D Baanstrecki Zinga–Mongo isch en Isebaanstrecki zwüsched Zinga und Mongo z Zentralafrika gsi.,🔎
,,,Ysebaanstreki,FALSE,"Ane 1916 isch d Ysebaanstreki vo Woole uf Mäisterschwande ufggange, wo 1997 dur ne Busbetriib vo dr BDWM ersetzt worden isch.",🔎
,,,Iisèbaa,TRUE,Stüèlingè isch im Johr 1875 vo Obberlauchringè hèr a s baddische Iisèbaanetz agschlossè worrè.,🔎
,,,Ysebaa,TRUE,Sid ane 1889 geit d Ysebaa va Landquart us dür ds Taal gä Tafaa.,🔎
,,,Isebaanverbindige,FALSE,"D Stadt Züri isch zumene groosse Wiirtschaftszäntrum woorde, wil si s gschafft hät, i de 1850er-Jaare als äini vo den eerschte Stedt vo de Schwyz – grad öppe zäme mit Basel – gueti und modèèrni Isebaanverbindige z boue.",🔎
,,,Ysebahne,FALSE,"Zor Zyt vo de erschte Ysebahne esch dr Vercher no wechtiger worde för Oute, ond der Kilometerschtei 0 (Null) vo der damalige Central-Bahn, esch e Oltner Bahnhof ine gleit worde.",🔎
,,,Isebaan,TRUE,"Jarhundert d Linie vo de Isebaan hät afa poue, isch’s z Züri wäge der Bèèrgtopografy gaar nöd ooni Tunäll ggange, und spööter sind na vil underirdischi Gläis dezuechoo.",🔎
,,,Ysebaaschtreggi,FALSE,"Bi nèrè Strategischè Baan odder au Strategischi Ysebaan schwätzt mò von èrè Ysebaaschtreggi, wo nit èm zivilè Vokeersbedürfnis diènt, sondern primär unter militärischè Gsichtspünkt baut un betribbè worrè isch.",🔎
,,,Bahn,FALSE,"1845 isch dr Cook mit grosse Reisegruppe uf Liverpool, 1846 uf Schottland und 1851 uf London und anne 1855 s erschte Mol vo Ängland mit dr Bahn und em Schiff uf Paris.",🔎
,,,Baan,FALSE,So häts äu viili Idee gää für a Baan of d Jungfrau.,🔎
,,,Iisebaan,TRUE,"B. d Iisebaan, won e Raad-Schiine-Süsteem isch mit Schiinefaarzüüg.",🔎
,,,Ysèbaa,TRUE,Wärterposchtè hèt scho i dè Aafangszit vo dè Ysèbaa gää.,🔎
,,,Iiisebahnlinie,FALSE,"D Industriistadt Tietike lit westlig vo dr Stadt Züri uf ere Höchi vo wo d Reppisch in d Limmat fliesst, an dr Iiisebahnlinie vo Züri uf Bade.",🔎
,,,Ysebahnnetz,FALSE,"1854 bichunnt Lieschtel mit dr Hauensteinlinie Aschluss ans internationale Ysebahnnetz, was dr Grundstei für d Industrialisierig vo dr Stadt isch.",🔎
,,,Baane,FALSE,"As Bundespolitiker hät der Äscher 1852 au glueget s Ysebaangsetz durezbringe, wo gsäit hät, i de Schwiiz sölle d Baane vo Private gmacht wèrde.",🔎
4832,Basel-Wettstein,S Basler Wettstei-Quardier,Wettsteiquardier,FALSE,"Z Basel befindet sich d Wettsteibrugg und s Wettsteiquardier, wo beidi noch em ehemolige Basler Bürgermeister Johann Rudolf Wettstein benennt si.",🔎
,,,Wettstäi-Kwardier,FALSE,Dr Landhoof isch e Sportstadion im Wettstäi-Kwardier z Baasel.,🔎
,,,Wettstei,FALSE,"Es lit am östlige Stadtrand in Chleibasel und gränzt im Norde an s Quardier Chleihüninge und die dütschi Ortschaft Weil am Rhii, im Oste an d Gmeind Rieche, im Süde an dr Rhii und im Weste an s Wettstei- und Rosedal-Quardier (Autobahn A3).",🔎
,,,Wettstäikwardier,FALSE,Er lebt im Basler Wettstäikwardier.,🔎
,,,Wettstei-Quardier,FALSE,"Es lit im Zentrum vo Chleibasel und gränzt im Norde an Chleihünige (Fluss Wiise), im Oste an s Hirzbrunne-Quardier (Autobahn A3), im Süde an s Wettstei-Quardier (Riechestrooss) und im Weste an s Glore, Mattys und Glyybi Quardier (Riechering).",🔎
,,,Wettschtei-Quardier,FALSE,Dr Landhof isch e Sportstadion im Wettschtei-Quardier und früener emol s Heimstadion vom FC Basel gsi.,🔎
,,,Wettstäi,FALSE,"Joorhundert, im Joor 1901, e Baulinieblaan für d Erwiterig vo de Quartiere Wettstäi, Dalbe und Bräiti gmacht worde isch, isch din au e Stroossebrugg blaant gsi, wo 120 Meter bachab vo dr Verbindigsbaanbrugg hätt sötte baut wärde.",🔎
4833,Wahrheit,Woored,Woret,TRUE,"Är het sech gfrogt, was Woret überhoupt isch.",🔎
,,,Wooret,TRUE,"E Letschtbegründig isch in dr Filosofii und Wüsseschaftstheorii, wenn d Gältigsaasprüch in Bezug uf Wooret und Gwüsshäit uf letschti, sicheri Grundlaage zrugggfüert wärde.",🔎
,,,woor,FALSE,woor si.,🔎
,,,woori,FALSE,In dr Erkenntnistheorii isch Wüsse dradizionell e woori und grächtfertigti Mäinig ().,🔎
,,,Wohret,TRUE,"Si entsprächi em Sträbe noch Ideal wie Schönheit, Wohret und letztändlich Göttlichkeit, wo jedem Mensch iigee sig.",🔎
4834,Kraftwerk Eglisau-Glattfelden,Chraftwärch Eglisau-Glattfäldè,Chraftwärch Eglisau-Glafttfälde,TRUE,"Die grosse Wasserwärch am Hochrhy sind die doo: s Chraftwärch Rhynou, s Chraftwärch Eglisau-Glafttfälde, s Chraftwärch Reckinge, s Chraftwärch Albrugg-Doogere, s Wärch Lauffeburg, s Rhychraftwärch Säkinge, s Chraftwärch Rhyburg-Schwörstadt, s Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde, s nöie Chraftwärch Rhyfälde, s Wärch Augscht-Wyyle und s Chraftwärch Birsfälde.",🔎
,,,Chraftwärch Eglisau,FALSE,"S Chraftwärch staut dè Rhy uff è Höchi vo un ènèrè Längi vo 11,5 Kilometer, un langèd somit bis i dè Unterwasserberych vom Chraftwärch Eglisau.",🔎
,,,Flusschraftwärch Rhysfäldè,FALSE,"Im Raamè vom Bau vum Flusschraftwärch Rhysfäldè, wo vo 1915 bis 1920 duèrèt hèt, isch dè Rhy im Berych vo dè Holzbrugg um öppè 6,5 Meter uffschtaut worrè.",🔎
4835,25. September,25. Septämber,25. Septamber,TRUE," Rousseaux (Ehanàmma: ""Hélène Rousseaux-Feray;"" * 25. Septamber 1991 z’ Jette, <a href=""Region",🔎
,,,25. Sebdember,TRUE,"=""D%C3%A9partement%20Haut-Rhin"">Oberelsass, † 25. Sebdember 1944 en <a href=""Stra%C3%9Fbur",🔎
4836,Friedrichshafen,Hafe,Hirschlatt,FALSE,"S Chlooschter het scho dozmol Güeter und Ykümpft, vilecht vom Rych verlihe, a däne Orte gha: Ragaz, Undrvaz, Chur, Trimmis, Domat, Flims, Rusein, Ladir, Siat, Duvin (Lugnez), Splüüge, Casaccia im Bergell, Tschilfigg, Quarte, Weese, Bollige (hüt z Rapperswil-Jona, Escha, Fläsch, Maiefäld, Tugge (dozmol no am Zürisee), Fuasche, Güttinge un Hirschlatt am Bodesee, Wettswil im Züripiet, Wäggis (Luzärn), Sulz im Voradlbärg und Morter im Vinschgau.",🔎
,,,Haafe,TRUE,"Vom Romanshorn us fahre d Bodeseeschiff, so wie d Fääri uff Haafe übere.",🔎
,,,Friedrichhafe,FALSE,"In dr letschte Johr vum Zweete Wältchrieg, 1944/45 het er as Luftwaffehälfer z Friedrichhafe un z Manching bi Ingolstadt mieße diene.",🔎
,,,Friidrichshafa,FALSE,"D Ennaufnahma send em ARRI-Atelier z Mincha dreht worra, d Ussaufnahma am Bodasee, ond zwar z Meersburg, z Friidrichshafa, en Hagnau ond en Ondruhldenga.",🔎
,,,Friedrichshaffe,FALSE,"In Friedrichshaffe, Lindau, oder em Weschte vum Allgäu wird selle Mundart aus historisch-politische Gründe efters Schwäbisch gnennt.",🔎
,,,em Hafe,FALSE,Raveschburg isch zsamma mit Waigartda und em Hafe s Oberzentrum vo dr Region Bodasee-Oberschwaba.,🔎
,,,Fridrichshaffe,FALSE,"S nideralemannisch Bodeseeumland und -vorland im Uhrzeigersinn vu Öhninge ibber d Höri uf Radolfzell, Reichenau, Konschdanz, Bodme-Ludwigshaffe, Sipplinge, Iberlinge, Meerschburg, Hange, Immeschdaad, Fridrichshaffe, uff de Insel Lindau bis Bregez.",🔎
,,,Fridrichshafe,FALSE,Au vo Romanshorn noch Fridrichshafe pändled e Fähre.,🔎
,,,Friedrichshafe,FALSE,"Hamburg hot de ""Flughafe Fuhlsbüttel (Hamburg Airport)"" und isch so au mit de alemannische Schwiiz (Züri) und em Elsass (ibber Basel/Mulhouse), mit em alemanische Ditschland (Friedrichshafe, Karlsrue/Baden-Baden, Mannheim, Schduagert) und mit em Vorarlberg und em alemannische Liechtesta (ibber Innsbruck) direkt verbunde.",🔎
4837,Eingebettetes System,Eingebettetes System,iibetteti System,TRUE,"Vili Alldagsgrät, vom Delifon über e Videorekorder bis zur Münzprüfig in Warenautomate, wärde hüt vo integrierte Chliinstcomputer gstüürt (iibetteti System).",🔎
,,,iibettete Süsteem,TRUE,"Am witiste verbräitet si Brozässer as Mikrocontroller in iibettete Süsteem (Wöschmachine, Ticketautomate, DVD-Spiiler usw.).",🔎
,,,ybettetè Sischteem,TRUE,"S Broduktaagebot gòt deby vo ybettetè Sischteem bis zu dè Webserver un umfasst zuèsätzlichi Support-, Trainings- un Managementaagebot.",🔎
4838,Trinidad und Tobago,Trinidad und Tobago,Trinidad un Tobago,TRUE,"Dezamber 1982 als ""Onika Tanya Maraj"" z’ Port of Spain, Trinidad un Tobago) ìsch a Rapperin, R&B- un Popsangera un Schàuischpììlera, wo ìn da Verainigta Schtààta labt.",🔎
,,,trinidianischi,FALSE,"Diè trinidianischi Bluètwurscht, ""Black Pudding"" dauft, wörd traditionèll mit Sauèbluèt gmacht, hützdaag abber öfter mit Sauèläbbèrè ersetzt.",🔎
4839,Römisches Reich,Römischs Riich,Imperium Romanum,FALSE,"Nooch dr osmanische Eroberige vu Konstantinopel 1453, Misthra 1460 un Trapezunt 1461 isch Monemvasia s'ledst Territorium vum alde Imperium Romanum gsi.",🔎
,,,römische Kaiser,FALSE,Dezämber 875 isch dr Karl z Rom zum römische Kaiser kröönt worde.,🔎
,,,Chaiserzyit,FALSE,Dr Hiltbrunner het si mit dr Kultur un dr Literatur vu dr remische Wält vu dr Chaiserzyit bis zum Friemittelalter bscheftigt.,🔎
,,,römische Imperium,FALSE,"Dr Auguschtinus gseht in siim ""De civitas Dei"" (""Vom Gottesstaat"") s Königriich Gottes in dr Kirche, s Welt-Königriich im römische Imperium.",🔎
,,,Reemischa Zitt,FALSE,"Ìn dr Reemischa Zitt han sìch do zwei reemischa Stroßa kritzt: ei Stroß vu Argentoratum (hìtt Stroßburri) bis zu Augusta Raurica (hìtt Augscht), ìn dr Bàslergegend, a àndra Stroß vu Cambete (hìtt Kembs) bis àm Ààfàng vu Burgund.",🔎
,,,Römische Rych,FALSE,"D Sidligsgschicht vom Aargou foot i dr Jungschteizyt a. I dr Zyt vom Römische Rych sind es paar grösseri Oortschaften entstande: Vindonissa, Augusta Raurica, Aquae Helveticae und Tenedo.",🔎
,,,Weschdrömische Riich,FALSE,Noch em Undergang vom Weschdrömische Riich hai nordafrikanischi Berber sich z Schbanie niidergloo.,🔎
,,,römischi Kaiserzit,FALSE,"Kulturgschichtlig isch dr Hellenismus nit nume d Fortsezig vo eltere Entwigglige, sondern het au über die römischi Kaiserzit uuse bis in d Spootantike e Wirkig ghaa.",🔎
,,,Remische Rich,FALSE,"näbe Latiinisch Amtssproch wore, ab 630 d alleinig Amtssproch vum Byzantinische Rich, wie de Staat vu Historiker deno genennt wird, um ihn vum äldere latinische Remische Rich abzgrenze.",🔎
,,,Reemischa Zit,FALSE,Ìn dr Reemischa Zit hàt’s do a Militärstàtion gaa.,🔎
,,,remische,FALSE,"Dodermit goht di Europäisch Wasserscheide zmittse dur s Stadtgebiet vu Albstadt dure, ihre niderschte Punkt het d Wasserscheide zwische Ebenge un Lautlenge uf ere Hechi vu 742 m NN bim ehmolige remische Kaschtäll Lautlenge an dr alte Gränzlinie vum Alblimes.",🔎
,,,röömischen,FALSE,"Es chunt nid drufaa wie wyt ass es goot, s Gfell vo der Leitig muess eifach immer stimme, wo wie me’s bi de grosse röömischen Akwädukt gseht.",🔎
,,,Römerzitt,FALSE,"Us de Keltezitt sin keini archäologische Zügnis bekannt, degege het mer z'Dalhüse bi eime Hüsbau anno 2015 Scherbe und Stei us dr Römerzitt gfunde.",🔎
,,,Reemerstadt,FALSE,"Dr Name Augscht goot uff d' Reemerstadt Augusta Raurica zrugg, wo vom 1. bis ins 3.",🔎
,,,Röömerzyt,FALSE,"Scho in de Staizyt hen Mänsche am Dinkelberg gläbt, ùn au derwyylscht de Kelte- ùn Röömerzyt isch d Gegend bsiidlet gsi.",🔎
,,,remische Soldat,FALSE,"Aagfiert wäre si vilmol vun eme Ryter uf em Schimme, wu as remische Soldat mit eme rote Mantel verchleidet isch un dr Heilig Martin darstellt.",🔎
,,,römischè Zit,FALSE,Am wichtigè Steinaübbergang sött scho i dè römischè Zit è Römerschtrõß durrègloffè gsi.,🔎
,,,römischè,FALSE,"Vomuètlich uff römischè Grundmuèrè isch um 760 diè erschti Burg ""Grafèschtuèl"" entschtandè, dõhèr stammt vomuètlich au dè Nammè vom ehemôls mit Stadträcht uusgschtattètè Ort Stüèlingè.",🔎
,,,reemisch,FALSE,"De Grund (Vorwand) fr de reemisch Intervention tief én Gallie vun zellemols àm Rhin ésch öi noch de ""erschti"" Rhiniwwrquerung vun Suebe gsin, wo de keltisch Stämme én dem Gebiet bedroht han.",🔎
,,,Reemische Riich,FALSE,"B. e Viereckschanze bi Aach-Linz dra erinneret, isch de heitig Linzgau i de Iiflussbereich vum Reemische Riich groote, woner bis as End vum 3.",🔎
,,,remisch Imperium,FALSE,"""Augusta Vindelicum"") isch as Hauptstadt vu dr remische Brovinz Raetia secunda au ne Stadt gsii, wu dur s remisch Imperium scho verainzelt erschti Chrischte aane chuu sin.",🔎
,,,römischè Rych,FALSE,Sell hèt zu jener Zit sowoll für diè grychischi Antikè als auch im römischè Rych goltè – un des ohni gnaueri Kenntnis vo dè jewyls goldäänlichè Legyrigszämmèsetzig.,🔎
,,,Römische,FALSE,Des Rias hoißt Rias van der Römische Provinz Raetia.,🔎
,,,römisches Gibiet,FALSE,De halbhistorischi Bricht nint Bizug uf d Zerstörig vom Limes im Joor 256 dur d Alemanne und d Iifäll vo dene i römisches Gibiet.,🔎
,,,römische Kaiserzit,FALSE,"vo da römische Kaiserzit gsi, und der Afang vom europäischa Früemittelalter.",🔎
,,,Römerzeit,FALSE,An sine Südhäng wird scho sit der Römerzeit Wii abaut.,🔎
,,,römischer,FALSE,"Jänner 41 z Rom), wo nach sim Tod isch Caligula gnennt worde, isch vom 37i bis zum 41i römischer Kaiser gsi.",🔎
,,,röömische Rych,FALSE,Es isch e Provinz vom röömische Rych gsi.,🔎
,,,Römische Ryych,FALSE,"Es isch es baar Joorhundert ggange, bis d Chileämter dr fescht Status gha hend und bis s Amt vom Bischof im Römische Ryych als einzige prieschterleche Verantwortleche vomene Bischtum etabliert gsi isch.",🔎
,,,röömischa,FALSE,As hôt sech oss dar Omgangsprôch vo da röömischa Kollonischta (vôrallam Legjoneer vo Gallia) entwigglat.,🔎
,,,römischu Rich,FALSE,Na där Völkerwandrig sind uffum Gibiät fam ehemaligu römischu Rich mehreri germanischi Chinigrich entstannu.,🔎
,,,Römischè Rych,FALSE,Tuba isch im Römischè Rych d Bezeichnig für è Blõsinschtrumänt uss Messing odder Bronze.,🔎
,,,Röömerziit,FALSE,"S werd au agnoo, as e mögliche Zämehang mit de Jupitergigantesüüle bistoot, wo i de Röömerziit bsunders i de römische Provinz Obergermanie uufgstellt wore sind.",🔎
,,,römischs,FALSE,Vindonissa isch es ehemoligs römischs Legionslager i dr Schwiiz.,🔎
,,,römisches,FALSE,S Kastell Iirgehuuse isch e römisches Kastell bi Iirgehuuse i de Gmaind Pfäffike im Kantoo Zöri.,🔎
,,,römische Mythologi,FALSE,"De Lucifer (uf tütsch au Luzifer; latiinisch: ""Lūcifer"", -""erī"" m. „Morgestern“) isch i de römische Mythologi de Morgestern.",🔎
,,,Römische Riichs,FALSE,""">Schapur II.  De Ammianus selbr isch ganz Römer gsii und hät d Einheit vo dr griechisch-römische Kultur betont, doch hät er d Grenze vom Römische Riichs überall vor em Aaschturm vo de Barbare kollabiere gseeh.",🔎
,,,gallo-römischer,FALSE,"Zoorzi hät in gallo-römischer Zit ""Tenedo"" gheisse.",🔎
,,,Weschtremische Chaiserdum,FALSE,"Är isch Zyyg vu dr Revolte vu dr ""foederati"" 476 un dr Uusruefig vum Odoaker zum ""rex Italiae"" wore, wu churz druf s Änd vum Weschtremische Chaiserdum chuu isch mit dr Absetzig vum letschte remische Chaiser Romulus Augustulus dur dr Odoaker.",🔎
,,,Römerzyt,FALSE,Scho wèrend de Römerzyt esch d Strôss zwösche Augusta Raurica ond Vindonissa öber de Bözberg gange.,🔎
,,,oschtrömische Riich,FALSE,Noch m Tod vo Kaiser Theodosius isch denn 395 s’Riich in zwoa Töla toalt wora: s‘wescht- und s'oschtrömische Riich.,🔎
,,,reemischa Zitt,FALSE,Ìn dr reemischa Zitt hàt Chems „Cambete“ gheißa un ìsch uf dr Reemischstroß wo dur Augusta Raurica un Argentoratum (d hìttiga Stroßburg) gànga ìsch.,🔎
,,,antike Imperium,FALSE,Es isch aber nit die äinzigi oströmischi Brovinz in dr westlige Helfti vom antike Imperium gsi.,🔎
,,,Römerziit,FALSE,Während dr Römerziit isch uf dr Insle en gallo-römische Viereggtempel gschtande.,🔎
,,,römischi,FALSE,S'isch bisher no kei ganzer illyrischer Satz gfunde worre; deswege sin d'einzige Quelle e handvoll vo Wörter wo i griechischi oder römischi Quelle überliifert sin.,🔎
,,,altrömische,FALSE,"D Teutone (lat. ""Teutoni"" oder griech. ""Teutones"") si noch altrömische Quelle e germanischs Volk gsi, wo ursprünglig im hütige Jütland gläbt het.",🔎
,,,remisch,FALSE,"De remisch Kaiser <a href=""Constantinus%20II.",🔎
,,,Römische Antike,FALSE,Er het bewusst bestimmti Elimänt vo dr Römische Antike welle widerbelääbe und witerentwiggle.,🔎
,,,römische,FALSE,De Name isch aber wohrschints ender urch d Ydütschig vo me römische Name entstande.,🔎
,,,antike Rom,FALSE,"Im antike Rom isch d Emanzipazioon en Akt gsi, won e Meebessere eme Underling e Rächt gee het.",🔎
,,,remischi,FALSE,Arabischi un remischi Händler sin regelmäßig do aane chuu.,🔎
,,,röömisch,FALSE,"Dr Syagrius, wo bis öppen anne 486 gläbt het, isch der letscht röömisch Fürscht vo Nordgallie gsi.",🔎
,,,römischas,FALSE,"A dr einstiga Römerstroß, dia durch Sattaas führt, stoht a römischas Landhus.",🔎
,,,römeschi,FALSE,"Am See het’s i der Urgschicht Seeufersidlige gha, und bi Colombier isch e ganz e grossi römeschi Villa gstande.",🔎
,,,Römisch Rych,FALSE,Johrhundert sin d Germane sälber ins Römisch Rych ydrunge und ghöre zu de Verursacher vo sinem Undergang.,🔎
,,,Röömische Riich,FALSE,De Kaiser Augustus het denn erfolgriich d Alpe is Röömische Riich iiglidere chöne.,🔎
,,,römische Zit,FALSE,"Augusta Raurica, au as ""Colonia Augusta Rauricorum"" bekannt, isch e Siidlig us dr römische Zit am Südufer vom Rhii e baar Kilometer östlig vo Basel, wo zur Brovinz Gallia Belgica ghört het.",🔎
,,,Römierziit,FALSE,Die Besidlig isch i de Römierziit fortgsetzt worde.,🔎
,,,Röömerzitt,FALSE,Wäred de Röömerzitt isch s Piet vom hüttige Förschtatum Liachtaschtää romanisiert wore.,🔎
,,,Römischä Rich,FALSE,"I dä altä Chilä häts feuf massgeblichi Patriarchä geh (i dä Reihäfolg vo dä Ehrävortritt, wo dur s ökumenischi Konzil definiärt worden isch): Damals scho hät dä römisch Bischofssitz als „primus inter pares“ gultä, wil Rom d Hauptstadt vom Römischä Rich gsi isch und d Chilä vo Rom insbsundäri dur d Gräber vo dä „Aposchtälfürschtä“ Petrus und Paulus värehränswürdig gsi isch.",🔎
,,,römische Kaiserriich,FALSE,"Au usserhalb vo Ägypte het si im römische Kaiserriich vili Ahänger gha und d Schdatue vo dr Isis lactans, dr süügende Isis, wo ihrem Sohn Horus d Bruscht git, het dr chrischdlig Mariekult beiiflusst.",🔎
,,,Remerzyt,FALSE,"Syt dr Remerzyt isch dur s Leachfeald eini vu dr Hauptverchehrsrute zwische Italie un Dytschland gange, d Via Claudia Augusta.",🔎
,,,Röömer,FALSE,"Da druff sind vor öppe zwäiehalbtuusig Jaar, vor d Röömer choo sind, es Doorff und en Fridhoof vo de keltische Sidler gsy.",🔎
,,,reemischa,FALSE,"A reemischa Stroß, wo s Elsàss àn d Franche-Comté verbunda hàt, ìsch dur s Dorf gànga.",🔎
,,,Römischi Riich,FALSE,sind d Helvetier endgütlig is Römischi Riich iglideret.,🔎
,,,riichsrömische,FALSE,Si het di elteri Hallstatt-Kultur abglöst und isch im End i de riichsrömische Kultur uufgange bzw.,🔎
,,,Kaiser vo Rom,FALSE,Dr Karl dr Groossi het as Kaiser vo Rom s weströmische Kaiserdum widerbeläbt.,🔎
,,,spootrömische,FALSE,"S Rächtsprinzip wo vom Vogt verdräte worden isch, het sich sowohl vom spootrömische Beamte, em ""advocatus"", als au vo dr germanische Munt abgleitet und isch e Schutzverheltnis gsi, wo au s Gwalts- und Verdrätigsrächt iigschlosse het.",🔎
,,,remische Rych,FALSE,"Dr Hippolyt (""Hippolytos"", ""Hyppolitus"", Ἱππόλυτος; * um 170 vermuetlig im Oschte vum remische Rych; † 235 uf Sardinie) het ab ebbe 192 as Presbyter wahrschyns z Rom gwirkt.",🔎
,,,Riich,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,vorrömische,FALSE,"Archäologischi Usgrabige hai e vorrömische Wall ""(Murus Gallicus)"" freigleit.",🔎
,,,römische Kaiserzitt,FALSE,"Archäologisch direkt noochgwiseni Asidlige setze erscht mit dr römische Kaiserzitt i. Dur moderni archäologischi Methode wie d'Luftbildarchäologi un geophysikalischi Prospektion isch e as ""villa rustica"" agsprochener Gebäudekomplex zwische Staufe, Gruenere un Chropbach guet dokumentiert, wenn au nit vollständig erfasst.",🔎
,,,römr,FALSE,Schô d kartaagar und römr hôn sich z nordafrika aaggsiddlat.,🔎
,,,römisch,FALSE,"De römisch Historiker Ammianus Marcellinus het gschribe, dass de Cäsar Julian im Joor 359 bi Mainz de Rhii überschritte het un mit sim Heer em Negger no ufe zogen isch und ain Gaukönig nochem andere underworfe het.",🔎
,,,röömischi,FALSE,"Es isch im usgänte dritte Jorhundert gsi, s git Lüüt wo säged anne 285, oder au am Afang vom vierte Joorhundert, wo e röömischi Armee vo Italien uus übere Bärnhardsbärg is Wallis, also dozmol d Provinz ""Vallis Poenina,"" choo isch zum wyter ääne z Gallie go Chrieg füere.",🔎
,,,Röömische Rych,FALSE,"Me goot drvo uus, dass die grossi Spaltig vo de romanische Sprooche i dr Zyt vo dr spootanike Deilig vom Röömische Rych langsam agfange het und sech i dr Völkerwanderigszyt am Ändi vo dr Antike imer wie mee verstercht het, wo d Langobarde im 6.",🔎
,,,Remische Rych,FALSE,"Joorhundert d Expansion vum Remische Rych en Änd gmacht, wu nodisno d Macht z Chlaiasien ibernuu het un bis zue dr Rychsdailig in Wescht- un Oschtrom (Byzanz) im 4.",🔎
,,,Römischè Reich,FALSE,"Schu uss dõmoliger Zit sin witvozweigti Handelswääg belait, übber diè dè begeerte Bèrnschtei, wo a dè Oschtseeküschtè hüüfig gfundè worrè isch, in alli Deil vom Römischè Reich glangt isch.",🔎
,,,reemische,FALSE,"Me hett Relikt uss dr Jungsteizyt, keltischi Grabhügel, Grundmuure vo reemische Buurehööf und Gräber uss em friene Mittelalter gfunde.",🔎
,,,römische Gibiet,FALSE,De Vadomar und sin Brüeder Gundomad sind widerholt is römische Gibiet igfale.,🔎
,,,spootröömische,FALSE,"In dr spootröömische Zit isch e hooche kaiserlige Finanzbeamte as ""comes largitionum"" (Begläiter vo dr Schatzchammere) bezäichnet worde.",🔎
,,,röömisch Kaiser,FALSE,Septämber 81 bis zu sim Dood dr röömisch Kaiser gsi.,🔎
,,,weströmische,FALSE,"Under em ""magister militum"" Aegidius, wo sich noch eme Konflikt mit dr weströmische Regierig in Nordgallie selbstständig gmacht het, het er 463 d Westgote bi Orléans besiigt.",🔎
,,,röömerzittlichi,FALSE,"Dezue ghööret röömerzittlichi Inschrifte uf Objekt, wo a gwüssne Gotthaite gwidmet wore sind.",🔎
,,,Römer,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
,,,röömische Staat,FALSE,"Vom Joore 6 n. d.  Z. aa isch das Gebiet diräkt em röömische Staat understellt gsi, nochdäm dr Kaiser Augustus dr Ethnarch Archelaos, e Soon vom Köönig Herodes em Groosse und sinere samaritaanische Frau Malthake, wäge Beschwäärde vo de Judääer und Samaritaaner abgsetzt het.",🔎
,,,röömische Chaiserzitt,FALSE,De Tylos degege isch scho früenner bikannt gsii und werd o uf lydische Münze us de röömische Chaiserzitt abbildet.,🔎
,,,röömerzittliche,FALSE,S Piet vom röömerzittliche Messenie entsprecht grob a de Regionalbezirk Messenie.,🔎
,,,Römische Reich,FALSE,"De Kaiser Konstantin (312–337) het de Regierungssitz noch Konstantinopel verlegt, well er vo dert us d Grenze vom Römische Reich besser het kenne verteidige.",🔎
,,,röömische,FALSE,"I dr antike Zyt isch kwer durs Gebiet weschtlich vom Bodesee d Gränze zwüsche de röömische Provinze ""Germania superior"" (zerscht no ""Belgica"") und ""Raetia"" ggange.",🔎
,,,Römischie Chaiserzitt,FALSE,"Keramikfünd zaiget aber, ass die Hööli au i de Antiki uufgsuecht woren isch, vo de klassische Ziitt bis i di Römischie Chaiserzitt.",🔎
,,,Reemerziit,FALSE,"Wil fir d Reemerziit scho de Begriff ""Provinzialreemische Archäologii"" doo isch, wird d Friehgschicht ou mängsmool uf d Ziit noch de Reemer, also d Velkerwanderungsziit und s Friehmittelalter, reduziert, so das sich e Abfolge Urgschicht - Reemerziit - Friehgschicht ergiit.",🔎
,,,römisch Kaiser,FALSE,Juni 363 in dr Nööchi vo Maranga am Tigris) isch vo 360 bis 363 dr römisch Kaiser gsi.,🔎
,,,Reemischâ,FALSE,Auf dr Doomrdengr Gmargong hôd mâ aussrdem â keldischâ Schanze ond an Reemischâ Guâtshof gfondâ.,🔎
,,,Römr,FALSE,"Prähischtorische Kulture, d Kälte, d Römr, d Alamanne und d Franke hönd ihre Spuure hinterloo.",🔎
,,,römische Provinz,FALSE,"Raetia (im Dütscha: ""Rätien"", alemannisch: ""Räzie"") isch a römische Provinz gsi, zwüschat am ""Lacus Raetiae Brigantinus"" (da Bodasee) und ""Aenus"" (da Inn), und isch sitm 4.",🔎
,,,reemischer,FALSE,Einigi Grabstätte us reemischer un merowingischer Zit uf dr Gmarkung gäwe e Hinwiis uf e prähistorischi Besidelung bi Nambse.,🔎
,,,remisch Gsamtrych,FALSE,"Dr Justinian het welle s remisch Gsamtrych widerhärstelle un het schyns ghofft, ass dr Vigilius si as neie Papscht em Monophysitismus duet aanechere, wu 451 uf em Konzil vu Chalcedon verurdailt woren isch, go em Schisma en Änd mache un d Chrischte im Remische Rych z aine.",🔎
,,,Römische Riich,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
,,,oströmisch,FALSE,"Das neue Bündnis het aber keini Folge gha, wil dr oströmisch Kaiser Maurikios denn Bündnisverpflichtige igforderet het, und d Franke hai ihri Pflicht erfüllt und sich nit chönne bekämpfe für e Ziit, und denn isch dr Chilperich im Herbst 584 ermordet worde, wohrschiinlig as Folg von ere Adelsverschwörig, wo z Austrasie agfange het.",🔎
,,,römische Rych,FALSE,"I der Zyt vo Josef, Maria und Jesus isch s Land vo den Isrealite scho lang e Teil vom grosse römische Rych gsi, wo aber no vo eigete Könige regiert worden isch.",🔎
,,,weströmischi,FALSE,"Si Herrschaftsberiich isch öbbe die weströmischi Provinz ""Gallia Belgica"" im Süde vom hütige Holland und im nördlige Belgie, im Biet Toxandrie um d Provinzhauptstadt Tournai gsi.",🔎
,,,römische Riich,FALSE,Johrhundert vor Chrischtus – oder verschleppt worde si nach em enä Ufstand gege fremdi Herrscher: z Rom und in andere Stedt vom römische Riich dure Hadrian im Johr 133 noch dr Ziitwändi.,🔎
,,,Römischen Reich,FALSE,"Scho em Johrhondert vor Christi Geburt send Sueben nach Südwesta zoge, zerscht an dr Rhein, ond dann au drübr, ond hen sich mit dem Römischen Reich oglegt, wo domols sich en Gallien broidgmacht hat.",🔎
,,,Weströmische Riich,FALSE,Noch em Untergang vom Weströmische Riich isch Alatri verfalle.,🔎
,,,Römerzit,FALSE,I de Römerzit isch die Schrift nüme brucht worde und z Libye gits Grabstai wo Neupunisch mit latinische Buechstabe gschribe worden isch.,🔎
,,,Römär,FALSE,"Im Jahr 61 n. Chrischtus händ d Römär s Militärlagär ""Londinium"" gründät, wo sich bald zu dä bedütänschtä Handälschdat vu Brittaniä entwicklä hetti söllä.",🔎
,,,Reemer,FALSE,"D Kelte hän de Fluss als Gott verehrt und em ""Rhênos"" gsait, und Grieche und Reemer hend dodrvo ""Ρήνος"" und ""Rhenus"" abgleitet.",🔎
,,,Kaiserzit,FALSE,In dr Kaiserzit het men en vor allem em designierte Noochfolger vom Kaiser gee.,🔎
,,,römische Zite,FALSE,"Die einti sait, es haig sini Wurzle in römische Zite.",🔎
,,,reemischa-n-Iifluss,FALSE,"Dàs Wort ìsch unter’m reemischa-n-Iifluss ""brodilium"" odd’r ""broilium"" worra.",🔎
,,,Römischi Provinz,FALSE,"wird Sardinie Römischi Provinz un blibbts au, bis dann 534 n. Chr.",🔎
,,,Römisch Riich,FALSE,"In de Zit vu der Republik hät s Römisch Riich all meh an Bedütig un Usdehnig gwunne un mehas di ganzi Appenniinehalbinsle iignuu, sini gröschti Usdehnig isch unter em Chaiser Traian gsi, wu's vu Ängland bis uff Syyrie gange-n-isch.",🔎
,,,remische Wält,FALSE,An dr Rhiingränz im Weschte hets dä Kontakt mit dr remische Wält gää.,🔎
,,,römische Zyt,FALSE,"Vil Ortsnäme vo eltere Sidlige und die wichtigere Stammesnäme sind i dr römische Zyt wyter bruucht worde, als Näme vo de römische Stedt und Provinze, und d Sproochforscher sind dr allmählige Romanisierig vo de schwiizerische Gebiet nocheggange, wo au drzue gfüert het, ass i de Alpe und drumumme die spezielle romanische Sprooche wie öppe s Rätoromanische und s Frankoprovenzalische entstande sind.",🔎
,,,Remisch,FALSE,"357 het dr Agenarich as junge Maa zome mit siinem Onkel Chnodomar, e alamannischs Heer in dr verluschtriche Schlacht vu Argentoratum gege des Remisch Heer unterem Cäsar Julian gfihrt.",🔎
,,,Rémer,FALSE,Nét wit vu sàllem ésch e Stroß vu de Rémer verloffe.,🔎
,,,römischen,FALSE,Die sind i de römischen Antike romanisiert worde.,🔎
,,,Röömar,FALSE,D Röömar sind im Jôr 15 vor Khrischtus über d Bärgpäss iimarschiart und hend a paar Hüüsar und a Rössarwäggslschtell für d Splüügaschtrôss bbaut.,🔎
,,,röömischi Site,FALSE,"Er het im zwäite Joorhundert n. d. Z. gläbt und isch e Schüeler vom Rabbi Akiba Bne Brak gsi, au wenn en dr Akiba zerst nid as Schüeler het welle, wil im Schimon si Vater zur Zit vom Bar-Kochba-Ufstand die röömischi Site understützt het.",🔎
,,,Röömmerzitt,FALSE,"I de Röömmerzitt het s Toggeborg zo de Provinz Raetia ghöört, bis hütt sind aber no kai Sidlige us dere Zitt entdeggt wore.",🔎
,,,römischi Chaiserziit,FALSE,S Grazer Fäld isch i de römischi Chaiserziit e dicht bsidleti Agrarlandschaft gsi.,🔎
,,,röömische Kaiserzit,FALSE,"Januar 27 v. d. Z. dur dr Machtverzicht vom röömische Senat, wo d Epoche vo dr röömische Kaiserzit drmit aafoot.",🔎
,,,antike Remer,FALSE,"D antike Remer hän s Land sidlig vu Karthago ""Terra Deserta"" ""uubwohntes/verlosse Land"" gnännt.",🔎
,,,Reem'rzit,FALSE,"De Nàmme Bretagne kummt – wii öi de Nàmme vun de Britische Insle – vum Vollik vun de Brite, wii z'r Reem'rzit de keltisch B'wohn'r vun England g'heisse han.",🔎
,,,Römischa Riich,FALSE,"Da ""Danuvius"" (d Donau) isch zwüscha Kelheim und Boiotro bi Passau Schtaatsgrenze vom Römischa Riich und gliichzitig Verteidigungslinie gegs d Germana gsi.",🔎
4840,Markgrafschaft Baden-Durlach,Markgrafschaft Bade-Durlach,markgräfliche,FALSE,"De Name vo de Schtadt chunnt vom 1749 erbaute, ehemalige markgräfliche Jagdschloss.",🔎
,,,undere Markgrafschaft,FALSE,"Em Markgraf Karl Friedrich isch es durch e gschickti Politik glunge, nach de Vereinigung von de obere und de undere Markgrafschaft im 1771i, in de Folg von de französische Revolution sis Land stark z erwitere und vom Markgraf zerscht zum Kurfürscht und dann zum Grossherzog ufzschtiige.",🔎
,,,Bade-Dorlach,FALSE,"De Ernst het Bade-Dorlach übernoh, de Bernhard Bade-Bade.",🔎
,,,Markgrafschaft Bade-Dorlach,TRUE,"Noidorf isch ursprünglich katholisch prägt, wil es früehner zum Bischtum Speyer ghört het, während Grabe zu de Markgrafschaft Bade-Dorlach ghört het und lutherisch gsi isch.",🔎
,,,markgräflich-badische,FALSE,Mundingä isch als markgräflich-badische Ort in dä Reformationszit evangelisch worre.,🔎
,,,Baade-Durlach,FALSE,Ane 1535 isch d Maarggroofschafd Baade ùfdaild wooren in di boode Linie Baade-Baade ùn Baade-Durlach.,🔎
,,,Markgrofe vu Bade,FALSE,"D Markgrofe vu Bade hän derno e Deil vu dr Burg vu 1520 bis 1570 dr ""Herre vu Dürrmenz"" iberloo.",🔎
,,,Markgrafschaft Bade-Durle,TRUE,Yber d'Markgrafschaft Bade-Durle isch es zum Grossherzogtum Bade kumme.,🔎
,,,Markgrofschaft Bade-Durlach,TRUE,Früejer het Huuse zue dr protestantische Markgrofschaft Bade-Durlach ghert und isch folglich lutherisch gsi.,🔎
,,,Baden-Durlach,FALSE,"Wilhelm (Baden-Durlach), gstorben isch, offiziell d'Amtsgeschäft als Markgraf vo Baden-Durlach übernomme.",🔎
,,,ald-badisch,FALSE,"Gresge, a Ortsdeil vo Zell, isch ald-badisch (Bade-Durlach) un somid prodestantisch gsi.",🔎
,,,Bade-Durlach,FALSE,Im Johr 1535 isch es dann zu ere Spaltig in d Gebiet vo Bade-Durlach un Bade-Bade cho.,🔎
,,,markgräflig,FALSE,"Dr eltist Händel um Fischereirächt an däm Ort, wo mä von em wäiss, isch im Joor 1413 bassiert, wo mä zwüsche de Fischer vom Chläibasel und vo Chläihünige, wo denn no markgräflig gsi isch, het müesse Friide stifte.",🔎
4841,Steuer,Stüür,Stüre,FALSE,"D Brouereie händ sich natürlich im Bsitz vom Pharao befunde, er hät au für d Zueteilig glueget und zwiifellos au Stüre defür ihzoge.",🔎
,,,Stüüre,FALSE,"De Kanton Schwyz und d Gmäind Freiebach im psundere sind bekannt defür, das si psunders wenig Stüüre iitriibe tüend.",🔎
,,,Stüürerlichterige,FALSE,"Vor allem Stüürerlichterige, d Ablösig vo de Grundlaschte un en gringere Zinsfuess hei di Versammelter gforderet.",🔎
,,,Stüürpolitik,FALSE,In dr Stüürpolitik forderet si en einfachs Stüürrächt.,🔎
,,,Sonderschtüür,FALSE,"Im zweite Weltkrieg het me das dur Erhebig von ere Sonderschtüür uus em beschtehende Geldkreislauf öpis probiere iizschränke, was aber nur teilwiis glückt isch, will d Rüschtigsuusgabe dort ebe sehr hoch gsii sind.",🔎
,,,Stüèr,TRUE,Zuguèt kummt au è gschäftsfründlichi Stüèrbolitik un è umfangrychi Telekommunikationsschtruktur.,🔎
4842,Geologie,Geology,geologisch Undergrund,FALSE,"Dr geologisch Undergrund vu dr Vorbärgzone wird vu Bundsandstei oder Muschelkalch bildet, wu mit mit meh oder weniger mächtige Lesspakete iwwerdeckt sin.",🔎
,,,Geolog,FALSE,Zämme mit em Geolog Sartorius von Walterhausen het er e Exkursion nooch Sizilie undernumme un Undersuechige vum Vulkan Ätna durgfüehrt.,🔎
,,,geologisch,FALSE,Pwyll isch aini vu de geologisch jüngste Strukture uf Europa.,🔎
,,,geoloogischs,FALSE,Oktober 2016 lo usehole und bim Dorf als geoloogischs Monumänt lo histelle.,🔎
,,,Geologii,TRUE,"Noch em Abitur hed d Otti Wilmanns im Augschde 1948 zèèrschd e landwiirdschafdligi Lèèr uf eme Hoofd im Boodeseebied gmachd, ab em Juuli 1949 hed si derno an dr Universideede Diibenga ùn Göttingen Biologii, Geologii ùn Chemii schdudierd.",🔎
,,,Geolooge,FALSE,"I de Flusstääler wie a dr Aare und am Rhy sind vo de Geolooge grossi ""Schodderterrasse"" beschribe worde, wo d Fluss während und nach de Yschzyte abglageret hend.",🔎
,,,Geologi,TRUE,In dr Geologi bzw.,🔎
,,,geologische Schichte,FALSE,"De Stei uf de Bärge isch elter als di undere Steischichte, wil sich bim Gotthard di geologische Schichte überenand gschobe händ.",🔎
,,,Geologe,FALSE,"Di Geologe zelland au ganz Finnland und di russischa Gebiet Karelie und Kola drzue; si redand drum fa ""Fennoskandinavie"".",🔎
,,,geologeschi,FALSE,"Die Flüss hän über e sehr längi geologeschi Zyt zumene grosse Deil s hytige Bild vor Schwiiz prägt, will si – zämme mit de Gletscher vo de letschte Yyszyyte – die hitige Dääler bildet hän.",🔎
,,,Geologisch,FALSE,"Geologisch hèrrscht im Nordschwarzwald dè Buntsandschtei vor, woby im stark zerfurchtè Weschtè übberwigend dè Grundgebirgssockel uss Gneis a d Obberflächi chunnt.",🔎
,,,geoloogischi,FALSE," Tauernfänster isch die geoloogischi Bezäichnig von ere Regioon in de Zentraalalpe in Ööstriich, wo wie im e Fänster penniinischi Deckine und möögligerwiis au helvetischi Deckine füüre chömme und drum ume wie e Raame si Gstäi vom Ostalpin.",🔎
,,,geologischer,FALSE,"Mit zuenämmendem Abstand vu dr Sunne isch also e Entwicklig vu Objekte mit komplexer geologischer Vergangeheit bis hi zue primitive (also wänig veränderte) Asteroide, wo noch dr hypothetische Planetesimale us dr Früehzitt vum Sunnesystems entspreche, feststellbar.",🔎
,,,geologische,FALSE,Inerhalb vù Baade-Wiirdebäärg wääre no geologische ùn geomorfologische Kriterie fimf Groosryym ùnderschiide: Beede.,🔎
,,,geologischs,FALSE,"Findling si uf dr ganze Wält e typischs geologischs und geomorphologischs Erkennigsmerkmol für Landschafte, wo ummittelbar vo Gletscher gformt worde si beziehigswiis gformt wärde.",🔎
,,,geologischi,FALSE,"S dytsche Rhytal isch wesentlig prägt durch geologischi, geomorfologischi und tektonischi Vorgäng.",🔎
,,,Geoloog,FALSE,Dr Hans Schmidt isch as Soon vom Geoloog Carl Schmidt und dr Dorothea Charlotte geboreni Hudtwalker z Baasel uf d Wält choo.,🔎
,,,geologischè,FALSE,"Diè geologischè Problem i dè Wueteschlucht hän abber dè Bau vo derè Baan ab Donaueschingen Richtig Südè vohinderet, deshalb isch d Schwiz Kanton Schaffhuusè in èm witè Bogè umfahrè un Singè, uwit vom Bodensee, als Endziel erreicht.",🔎
4843,Thierstein (Adelsgeschlecht),D Groofe vo Thierstäi,Thierstein-Pfeffige,FALSE,"Wo s Huus vo de Thierstein-Pfeffige 1519 usgstorbe isch, isch e Strit über s Erb usbroche, wo sich Solodurn und s Fürstbistum Basel 1522 zämme gege Basel häi chönne duuresetze.",🔎
,,,Dierstäi-Farnsburg,FALSE,vo Dierstäi-Farnsburg choo.,🔎
,,,Thierstäiner,FALSE,"D Landgroofschaft isch denn as bischöfligs Lääche über Erbgang und Hüroot dur d Händ vo de wichdige regionale Aadelshüüser gange: d Hombärger, d Habsburger, d Frohburger, d Thierstäiner und d Falkestäiner si alli emol Herre vom Sisgau gsi.",🔎
,,,Thierstäi,FALSE,"Der Bezirk Thierstäi im Kanton Soledurn, wo d Burgruine Nöi-Thierstäi in dr Gmäind Büsserach stoht, füert hüte das Wabbe.",🔎
,,,Katharina vu Thierstein,FALSE,vu Hachberg-Suseberg un dr Katharina vu Thierstein.,🔎
,,,Groofe vo Thierstäi,TRUE,"Die hütigi Farnsburg häi d Groofe vo Thierstäi um 1330 baut, zwüsche 1319, wo dr Bsitz vo de Frohburger an d Thierstäiner gangen isch, und 1342, wo d Thierstäiner wo sich noch dr Farnsburg gnennt häi, no witeri Güeter in dr Umgäbig vo dr Burg übernoo häi.",🔎
,,,Dierschtäiner,FALSE,Es isch dr Stammsitz vom bedüütende Adelsgschlächt vo de Dierschtäiner gsi.,🔎
4844,Zoll (Behörde),Zoll (Behörde),Zoll,FALSE,D Bhörda vum Zoll konfisziered exodischa Lebewesa mo d Leit illegal ins Land bringed.,🔎
,,,Zollvowaltig,FALSE,Für d Gränzkontrollè sin diè jewyligè Behördè vom Gränzschutz un dè Zollvowaltig zuèschtändig.,🔎
,,,Zöll,FALSE,"Die hooche Zöll uf Import, wo d Inder und d Latiinamerikaner in de 1960er und 70er mit ene brobiert häi, en äigeni Industrii ufzbaue und z schütze, het nume weenig positivi Resultaat ghaa.",🔎
,,,Zollposchte,FALSE,Joorhundert en alte Zollposchte gsi.,🔎
4845,Badische Hauptbahn,Badischi Hauptbaan,Badische Hauptbaan,TRUE,Z Singè un Offenbürg hèt jewyls Aaschluss a diè Badische Hauptbaan bschtandè.,🔎
,,,Badischè Hauptbaan,TRUE,Auguscht 1859 diè èrscht Vobindig zwischè dè Badischè Hauptbaan un èm schwizerischè Ysebaanetz gsi.,🔎
,,,Badischi Hauptbahn,TRUE,"Sie isch vo dè Großherzoglich Badischi Staats-Ysebahne als Teil vu der Badischi Hauptbahn erbaut worre, wo em Rhy noo uffwärts vu Monnem bis Konschtanz goot.",🔎
,,,badischè Hauptbahn,TRUE,Diè Strecki wörd als Deil vo dè badischè Hauptbahn baut.,🔎
,,,Badischè Hauptbahn,TRUE,Dodèbi isch uff dè Badischè Hauptbahn i dè 1950er Johr mit 15.000 Volt un 16 2/3 Hertz im Johr 1956 schlièßlich au z Fryburg Fahrdroht uffghängt worrè.,🔎
,,,Baddisch Hauptbaan,TRUE,"Um èn möglichscht großè Abflussquerschnitt vom Seerhy sicherzschtellè, isch 60 m flussabsi èn Bruggèneubau baut worrè, wo nebbè m Strößèvokeer au diè Baddisch Hauptbaan übberfüürt hèt un drei langi Öffnungè mit jewyls 42,6 m Stützwiti aufgwisè hèt.",🔎
,,,Baddischè Hauptbaan,TRUE,"Am Nordufer vom Hochrhy nõch volauft d Hochrhybaan, wo vo dè Baddischè Staatsbahn als Schlussschtuck vo dè Baddischè Hauptbaan baut worrè isch.",🔎
,,,Baddischi Hauptbaan,TRUE,"S haaltet sich bis hüt hartnäckig s Grücht, dass es Blään gää hèt, d Bõõdorfer Baan urschprünglich übber s Mèrrèbachdal witter z bauè, um bim Stüèlinger Baanhof a d Wuètèdalbaan un dõdemit bim Obberlauchringer Baanhof a dìè Baddischi Hauptbaan aa z schlièßè.",🔎
,,,Baddischi Baan,FALSE,"Für sèllèn Zwèck hèt s spôter d StSS gää, wo für diè Baddischi Baan zuè nèr starkè Konkurrènz worrè isch.",🔎
4846,Inzlingen,Inzlige,Inzlinge,TRUE,"Sehenswerti Kultur- un Naturdenkmäler sin s'Röttler Schloss, d'Wasserschlösser z'Inzlinge un z'Schlienge, s'Schloss Bürgle, dr Nonnemattweiher, d'Hasler Tropfsteihöhli und s'Hebel-Hus.",🔎
,,,Ìnzlinga,TRUE,"Siina Müatter, d’ Elisabeth geboorana Fritz (* 1883), hàt vun Ìnzlinga bii Lööràch g’schtàmmt.",🔎
4847,Gächlingen,Gäächlinge,Gäächlingè,TRUE,"Mit dè Nordvariantè übber Hallau, Gäächlingè, Siblingè un Lööningè wär Nüüchilch ooni Baanaaschluss blibbè, bi dè Südvariantè wär Wilchingè un Nüüchilch mit èrè Baanschtation vorgsää worrè.",🔎
,,,Gächlingè,TRUE,Nördlich vum Wartehüsli zwygt s Vobindigsschtrõss uff Gächlingè vo dè H 14 ab.,🔎
4848,Chișinău,Kischinau,Kischinjow,FALSE,"Bis 1824 het er im Süüde vo Russland gläbt, under anderem z Odessa, Kischinjow und Kamjanka.",🔎
,,,Kischinev,FALSE,Johrhundert si Duusigi vo Jude in Kischinev und andere Ört umcho.,🔎
4849,12. August,12. Augschte,12. Auguscht,TRUE,"""15.%20Jahrhundert"">fuffzeentè Johrhundert; † 12. Auguscht 1525 z <a href=""Laufenburg%20%",🔎
,,,zwölfte Augschte,FALSE,"Dr Markus Ramseier, wo am zwölfte Augschte 1955 z Lieschtel uf d Wält cho und am 21.",🔎
,,,12. Àuigscht,TRUE,De François Gérard Georges Nicolas Hollande [] (* 12. Àuigscht 1954 z Rouen</,🔎
4850,Evangelische Kirche,Evangelischi Chile,evànggelischa,FALSE,"Dr reemisch-kàthoolischa, orthodoxa un evànggelischa Gedànktààg vu dr hailiga Odilia ìsch dr 13.",🔎
,,,evangelischi Christe,FALSE,"Es git aber au katholischi und evangelischi Christe, und Jude.",🔎
,,,evangelischr,FALSE,"Juni 1875 en Stuegert, isch a deitscher Schriftsteller, Lyriker ond evangelischr Pfarrer gwäa.",🔎
,,,evangeelisch-reformiert,FALSE,"34,9 Prozänt vo den Iiwoner sind evangeelisch-reformiert, 25,3 Prozänt sind röömisch-katolisch (Stand 2011).",🔎
,,,evangeelische Chile,TRUE,Die reformierte Chile ghööred wie die evangeelisch-lutherische Chile zu de evangeelische Chile.,🔎
,,,Protäschtànta,FALSE,"Saint-Pierre-sur-l’Hâte (uff Hoochdiitsch: ""St. Peter in Zillhart"") ìsch a Kìrìch ìn dr Gmainda Màrkìrìch ìm Owerelsàss, wo hìttz’tààgs vu da Protäschtànta un vu da Kàtholika benutzt wìrd.",🔎
,,,evangelischi Landeschille,FALSE,Hüte git s evangelischi Landeschille wo nume ordinierte Amtsdräger dr Sääge sääge.,🔎
,,,evànggelischer,FALSE,"Jüüli 1871 odd’r 1872 z’ Feodossija, Krim) ìsch a elsassischer evànggelischer Pfàrrer un Dìchter gsìì.",🔎
,,,evànggeelischa Kìrcha,FALSE,"Janner vereehrt, ìn dr evànggeelischa Kìrcha-n-àm 12.",🔎
,,,Evànggeelischa Kìrcha,FALSE,"Bii dr Mundkommunioon — àlso ìn dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch un àui ìn a pààr Evànggeelischa Kìrcha — soll maa s’ Hoschtiaplattla unter s’ Kìnn vu dr Pärsoon hàlta, wo dr Laib Christi ämfàngt, fìr vermaida, àss Hoschtiapàrtìkel uff dr Booda odd’r uff Klaidungsschtìckla käja.",🔎
,,,evangelische,FALSE,Oschtere ischs hegscht Fäscht vu dr katholische und orthodoxe un eine vu dr hoche Fyrtig i dr evangelische Chrischteheit.,🔎
,,,Evangelische,FALSE,"S Kirchajohr fengd bei de Katholische ond Evangelische am Obend vor em erschda Advent aa, bei de Orthodoxe am erschda Sebdembr.",🔎
,,,evangeelisch,FALSE,D Teuteberg isch evangeelisch un syter 2007 ghyroote mit em Björn Teuteberg.,🔎
,,,evangelische Chilche,TRUE,"Dr Bueß- un Bättdag isch e Fyyrtig vu dr evangelische Chilche z Dytschland, wu uf Notzyte zruckgoht.",🔎
,,,proteschtàntisch,FALSE,"Dezamber fìr d kàtholisch un proteschtàntisch Kirich, un àm 27.",🔎
,,,Evangelisch Chilche,TRUE,"Dr Kasner het fir di Evangelisch Chilche ne Stell as Pfarer im Dorf Quitzow (hite eppe 350 Yywohner), eme hitige Ortsdeil vu Perleberg, aaträtte.",🔎
,,,evangelischer,FALSE,"Auguscht 1841 z Áoa) ischt a deitscher evangelischer Theolog, Lyriker ond Hochschuellehrer us-em Schwôbalendle gwäa.",🔎
,,,evangelische Chille,TRUE,"evangelische Chille und mit Bezuug uf s Juudedum, dr Islaam und e baar anderi Religioone.",🔎
,,,evangelisch-reformiert,FALSE,"Noch da Religionszueghörigkait uftailt sind vo da Iiwohner 1'774 katholisch (40,04 %), 1'064 evangelisch-reformiert (24,01 %) und 1'593 anderi oder säbegi, wo a kä Konfession aagee händ (35,95 %).",🔎
,,,evangelischi,FALSE,Z Huuse git s e evangelischi un e römisch-katholischi Chilchegmei.,🔎
,,,evangelische Chilene,FALSE,Au i de evangelische Chilene isch das de Gedänktag für die Wyse us em Morgeland.,🔎
,,,protestantisch,FALSE,"Sin Grossvater isch de Politiker Ulrich Dürrenmatt und sin Vater de Reinhold Dürrenmatt, de protestantisch Pfarrer vom Dorf gsi.",🔎
,,,evangelischè,FALSE,"Er isch ein vo dè bekannteschtè Heiligè vo dè katholischè Kirchè un wörd au i dè orthodoxè, anglikanischè sowiè dè evangelischè Kirchè voeert.",🔎
,,,evangelisch,FALSE,"Gmäss em Ergebnis vo dr Volkszellig us em Johr 2010 sin 75,9 % vo da Liechtaschtaner römisch-katholisch, 8,5 % evangelisch und rund 5,4 % ghörend aner islamischa Religionsgmeinschaft aa.",🔎
4851,Reinkarnation,Widergeburt,wiidergeboreni,FALSE,"Er het sich as dr wiidergeboreni Messias usgee und sini Aahänger welle drvo überzüüge, as dr Talmud kä Sinn wurd mache.",🔎
,,,Reinkarnazioon,FALSE,"Dr Begriff Agnostizismus wird in ere erwiterete Bedütig usser in theologische au allgemäin in metafüsische oder erkenntnistheoretische Kontext brucht, zum Bischbil wenn s um d Froog goot, öb s e Lääbe noch em Dood oder e Reinkarnazioon git.",🔎
4852,Spermium,Spermium,Spermatozoid,FALSE,Für d Befruchdig brucht s Wasser: Die beweglige männlige Spermatozoide müesse zu de Archegonie schwümme.,🔎
,,,Broduktion vo Spermie,FALSE,"Bi Mäitli foot in dr Pubertet d Menstruation (Menarche) aa und churz druf fönge sich Eizälle in de Eierstöck afo bilde (Ovulation), wo chönne befruchtet wärde, bi de Buebe foot d Broduktion vo Spermie in de Hode aa (Spermarche).",🔎
,,,Spermie,FALSE,"D Vagina nimmt bim Gschlächtsverchehr dr Penis uf und s Sperma mit de Spermie din, wo von em usgstosse wird.",🔎
4853,Uttenweiler,Uddaweiler,Uttaweiler,TRUE,"Michel-Buck-Straoßa geit's z'Auladorf, z'Altshausa, z'Buacha, z'Saulga, z'Boms, z'Ehgna, z'Erdenga, z'Danga, z'Monderkenga, z'Riadlenga und z'Uttaweiler.",🔎
,,,Dieterschkirch,FALSE,Ab 1756 isch dr Sailer Pfaarer z Dieterschkirch.,🔎
,,,Utteweiler,TRUE,Dr Busse isch e 767 Meter hoche Bärg bi Utteweiler z Oberschwobe.,🔎
4854,Hohenstaufen (Berg),Hohestaufe (Bärg),Sdaofa,FALSE,"Zendraal liged em Graes d sogenannde ""Drei Kaiserberge"" Sdaofa, Sduifa ond Rächbärg, dia må-mor vo weidhär aus-m middlora Wirddabärg säa kã.",🔎
,,,Hohastaufa,TRUE,"De bekanndeschde Zeigabärg send dr Hohastaufa, 684 m; d Achl, 707 m; ond dr Hohazollern, 855 m. Id zom vergässe isch dr Jusi, 673 m, dr gröschde Vulkanberg vo dr Alb.",🔎
,,,Hauestaufe,TRUE,Birebach leit onder em Hauestaufe.,🔎
,,,Hohestaufe,TRUE,Sälli sin nit verwandt mit em Hochadelsgschlecht vu dr Hohestaufe un hän d'Herrschaft Staufe fascht 500 Johre kontinuierlich zum Lehe gha (fier e deilwiis agnummes Allodialguet finde sich keini Beleg).,🔎
4855,Siebenjähriger Krieg,Dr Siibejöörig Chrieg,Sibejöhrige Chrieg,TRUE,Im Sibejöhrige Chrieg isch Dresden 1756 vo de Preuße belagert und zum Deil zerstört worde.,🔎
,,,Siibejöörig Chrieg,TRUE,Noch däm sim Dood het dr Hogarth dr Siibejöörig Chrieg abgleent und isch dorum aagriffe worde.,🔎
,,,Siibejöörige Chrieg,TRUE,"Im Franzose- und Indianerchrieg, wo Däil vom Siibejöörige Chrieg gsi isch, häi d Franzose zämme mit de Wyandot gege d Brite kämpft, wo mit de Irokese verbündet gs si.",🔎
,,,Sibejährige Chrieg,TRUE,"I de drü Schlesische Chrieg (1740–1763) isch es ihm glunge, d Eroberige gäge Österriich z behaupte, im letzte, em Sibejährige Chrieg (1756–1763), sogar gäge e Koalition us Österriich, Frankriich und s Russische Riich.",🔎
,,,Chrieg zwüsche de Kolonialmächt Ängland und Frankriich in Nordamerika,FALSE,"Er spiilt im Oste und im Middlere Weste vo de hütige Veräinigte Staate zur Zit vo dr Usenandersetzig zwüsche de Indianer und de Wisse, wo immer witer gege Weste vordrunge si, vom Chrieg zwüsche de Kolonialmächt Ängland und Frankriich in Nordamerika bis zum Aafang vom 19.",🔎
,,,Siibejöhrige Chrieg,TRUE,1758 isch er in dr französisch Solddienst iidräte und het am Siibejöhrige Chrieg deilgnoh und fümf Johr z Spanie dient.,🔎
,,,Franzoose- und Indianerchrieg,FALSE,"Septämber 1759 d Stadt Quebec in dr Schlacht uf dr Abraham-Eebeni iignoo het, isch das dr Wändipunkt in de Franzoose- und Indianerchrieg gsi, wo de Brite d Herrschaft über Kanada brocht het.",🔎
4856,Provinz,Provinz,Browinz,TRUE,Macedonia (latiinisch) isch e Browinz vom Römische Riich gsi.,🔎
,,,Brovinze,FALSE,"Ìnnerhalb doodevùù sìn verschììdeni Brovinze ìm hǜtige Serbie gründet worre: Moesia ìm Oste, Dalmatie zwüschem Oste ùn em mìttlere Deil, Pannonie zwüsche de Donau ùn de Save ùn Dakie ùm de Temes ùme.",🔎
,,,Provinze,FALSE,"Me cha us de Tafle vo Pylos guet d Stüürverwaltig mit de Provinze vom Königriich erchene, wievill Stüüre jedi Provinz zale mue und au, wie gross d Stüürschulde grad no sind.",🔎
,,,Brovinz,TRUE,"S Ändi vom Weströmische Riich isch – je noch Sichtwiis – im August 475 mit dr Verdriibig vom Julius Nepos, em letschte weströmische Kaiser, wo vom oströmische ""Augustus"" Zenon anerkennt worden isch, dur dr weströmisch Fäldheer Orestes, im August 476 mit dr Absetzig vom jugendlige Usurpator und Geegekaiser Romulus Augustus (spöttisch „Romulus Augustulus“ gnennt) dur dr weströmisch Generaal Odoaker oder im Joor 480 mit dr Ermordig vom Julius Nepos, wo in d Brovinz Dalmatia gflüchdet isch, sich aber immer no as dr ""Augustus"" vo Westrom betrachdet het.",🔎
,,,Prowìnz,TRUE,"Britisch-Kolumbia (kurz àui BC gnännt; anglisch ""British Columbia"" , frànzeesch ""Colombie-Britannique"" ) ìsch a kànààdischa Prowìnz àn dr Kìschta vum Pàzifisch Ozeàn.",🔎
4857,Friedhof,Friidhoof,Fridhööf,FALSE,"I den alte Fridhööf vo Züri – es sind 26 uf dère Lischte – bruucht me hüt nüme de ganz Platz für Grabfälder, jetz sind groossi Täil vo dène wyte Flächene i de verschidene Stadtquartier zu schööne Parkalaage gmacht woorde, wo mit den underschidliche Biotop wärtvoll sind für de Naturschutz i de Stadt.",🔎
,,,Fridhof,TRUE,"Vo den Alemanne, wo am Ändi vo der römische Ziit übere Rii cho si, hed me bi Zoorzi e Fridhof gfunde, wo me vom sächste bis zum achte Joorhundert bruucht het.",🔎
,,,Chilchehef,FALSE,In vile Gmaine wäre di Aagherige zue Gottesdienscht uf dr Chilchehef yyglade.,🔎
,,,Friedhöf,TRUE,"Bi Uusgrabige het mer en grosser Meert, es Amphitheater un mehreri Friedhöf gfunde.",🔎
,,,Friidhofs,FALSE,"Es zeigt uf 380 m² Äschenurne, Dokumänt zur Gschicht vo dr Kremation, Liichewage, Särg, Friidhofsornige, Grabchrüz, Glasperlechränz und Dotenadänke.",🔎
,,,Dorffridhoof,FALSE,Rund um d Chilche isch dr Dorffridhoof.,🔎
,,,Laiefriidhof,FALSE,"S Gmäld het sich uf dr Innesite vo dr Friidhofsmuure, wo sächzig Meter lang und zwei Meter hoch gsi isch, vom Laiefriidhof vom Predigerkloster befunde und isch mit Temperafarbe uf e Verputz gmoolt worde.",🔎
,,,Fridhöf,FALSE,"Di Tote sind verbrennt und d Urne uf chliine Fridhöf bigrabe wore, s git aber au groossi Nekropole, wo öber Joorhunderti bilait wore sind.",🔎
,,,Friidhof,TRUE,E alemannisch Reihegreberfäld isch e alamannische Friidhof üs dr Zyt vum 5. bis am Afang vum 8.,🔎
,,,Gottsacker,FALSE,"D'Kirch isch gonz fryger zomme mit dem Gottsacker do gsi, wo jetzt der Sportplatz isch, un erst siterm 18.",🔎
,,,Friidhööf,FALSE,"So Lüt, wo men nid i de Friidhööf bi de Chilche het dörfe begrabe, bsunders für die unbekannte Doote, wo der Rhy do hi treit het, het d Gmeind zerscht en Platz unden am Isteiner Chlotz gha.",🔎
,,,Frdhööf,FALSE,Joorhundert und Graabstäi us de Frdhööf vo de zwäi middelalterlige jüüdische Basler Gmäinde.,🔎
,,,Frydhof,TRUE,"Dè jüdische Frydhof isch in jedèm Fall ußerhalb vo Stüèlingè gsi, entweder unterhalb vom Adlerrank, bi dè Richtwisè, odder a dè linkè Wuètèhaldè zwüschè dè Vorderè un Mittlerè Bückè, also öppis obberhalb vom Mèrkedel un dè Zygelhüttè.",🔎
,,,Fridhoof,TRUE,Dè Schwarzbach entschpringt am nördlichè Rand vom Rafzer Fäld un dõdemit vom Kanton Züri i dè Schwiz un volauft nõch 4 km uusschlièßlich im Landchrais Waldshuèt witter bis zuè dè Mündung i dè Nôchi vom Obberlauchringer Fridhoof.,🔎
4858,Isaurier,Isaurier,Isaurie,TRUE,"Dr Konstantin isch in d Bärg vo Isaurie gflüchdet, isch denn aber mit em asiatische Däil vo dr byzantinische Armee zruggchoo und het im Joor 743 im Artabasdos sini Drubbe gschlaage.",🔎
,,,Isaurer,TRUE,"En andere Isaurer us sinnere Zitt isch de General Trocundes gsii, wa klar de Name vom Wettergott isch.",🔎
4859,Kirchberg BE,Chiuperg,Chiupberg,TRUE,Dr nächscht Outobahnaschluss ad A1 befindet sich 5 km entfärnt z Chiupberg.,🔎
,,,Chilchbärg,TRUE,"Septämber 1802 uf Bärn gfüehrt, wo dr Andermatt scho bi Chilchbärg gstanden isch.",🔎
,,,Chirchbärg,TRUE,"Zwar isch dr helvetisch General Joseph Leonz Andermatt mit de Entsatzigsdruppe scho bi Chirchbärg gstande und de Ufständische isch d Munition scho am usgoo gsi, aber d Regierig isch nume no vo de Kantön Waadt und Freiburg understützt worde und het sich uf Lausanne zruggzoge.",🔎
,,,Chiubärg,TRUE,Februar 1938 z Chiubärg; † 28.,🔎
4860,Wochentag,Wuchetag,Wuchedäg,FALSE,"Dr Konflikt zwüsche dene Vorstellige isch em mythische Dänke fremd und das vor allem, wil vili Hochkulture d Planete, wo me vo Aug cha gseh und wo vo ihre Näme in de meiste Sprochen d Bezeichnigen vo de Wuchedäg abgleitet si, und d Stärn diräkt mit ihre Götter identifiziert hai, das heisst, si hai ihre Götter am Himmel chönne zueluege.",🔎
,,,Wuchedag,TRUE,De November fangt mit em gliche Wuchedag a wie de März un usser in Schaltjohre au wie de Februar.,🔎
,,,Wuchdag,TRUE,De Dezämber fangt mit em sälbe Wuchdag a wie de Septämber.,🔎
,,,Wochetag,TRUE,"Januar 1976 de sebeti Wochetag, noch chreschtlech/jüdischer Zählig de erscht, ond e dene vom Chreschtetom prägte Länder de wöchentleche Fiirtig.",🔎
,,,Wuchetääg,FALSE,"D Interpretatio Romana bezüglich germanische Gotthaite cha ainersits us de Näme vo de Wuchetääg erschlosse werde, andersits us literarische und epigraphische Zügnis us de Antiki und usem früene Mittelalter.",🔎
4861,Kreta,Kreta,kretischi,FALSE,Vom Meer us häi kretischi Piraate d Küste vom Riich aagriffe und verwüestet.,🔎
,,,Kreter,FALSE,Noch Agoobe vo antike Autoore hebed d Kreter si erfunde.,🔎
,,,kretische,FALSE,I de kretische Stadt Chania (agr.,🔎
,,,westkretischi,FALSE,D Diktynna (altgriechisch: Δίκτυννα) isch e westkretischi Göttin vo de Jagd und Fischerai.,🔎
4862,Tag,Tag,tag,FALSE,Dur d Verlangsamiig vo dr Erdrotation verschiebt sich dr Sunnetag gegenüber em Ziittag.,🔎
,,,Däg,FALSE,Er het 31 Däg.,🔎
,,,Dääg,FALSE,"Für äi Runde um d Sunne brucht si 365 Dääg, 6 Stunde, 9 Minute und 9,54 Sekunde; dere Zit säit mä au s siderische Joor.",🔎
,,,Taag,TRUE,": ""schtunta"" (Schtaa, Uufenthalt), isch de vierezwängischt Teil vomene Taag.",🔎
,,,Dag,TRUE,"De Mittwuch isch de dritt Dag in de Wuche (noch dr DIN 1355 sit 1976), noch dr christlich/jüdische Zellung dr viert.",🔎
,,,bürgerliche Tag,FALSE,"Bezoge uf d Erde is en siderische Tag chürzer als en bürgerliche Tag (mittlere Sunnetag) und es siderisches Jahr chürzer als es bürgerlichs Jahr, wil d Erde dr schiinbare Bewegig vo dr Sunne hinderher lauft.",🔎
,,,Daag,TRUE,"Januar, am Hilari-Daag, aa.",🔎
,,,Tääg,FALSE,Im gregorianisch-julianische Kaländer häd es Jaar 365 Tääg und zwölf Mönet.,🔎
,,,Täg,FALSE,Er hät 31 Täg.,🔎
4863,Unabhängigkeitserklärung der Vereinigten Staaten,D Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate vo Amerika,Unabhängigkiitserklärig,FALSE,So hiisi t Unabhängigkiitserklärig verfasst was zumena Chrieg mit England gfüehrt het.,🔎
,,,Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate,TRUE,E verfassigsrächtligi Bedütig het d Gliichhäit 1776 in dr Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staate bechoo.,🔎
,,,amerikanische Unabhängigkäitserklärig,FALSE,"In dr lingge Hand het si e ""Tabula ansata"" mit em Datum vo dr amerikanische Unabhängigkäitserklärig.",🔎
,,,Unabhängikäiserkläärig vo de Veräinigte Staate,TRUE,"Si politischi Filosofii het d Unabhängikäiserkläärig vo de Veräinigte Staate beiiflusst, iiri Verfassig und au d Verfassig vom revoluzionääre Frankriich und über dä Wääg in groossem Maass die mäiste Verfassige vo liberale Staate.",🔎
,,,Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staat,TRUE,"As äine vo de Gründerväter vo de Veräinigte Staate het er mitghulfe, d Unabhängikäitserkläärig vo de Veräinigte Staat z entwärfe und isch äine vo deene gsi, wo si underschriibe häi.",🔎
,,,Unabhängigkäitserkläärig vo de Veräinigte Staate,TRUE,"As die Drizää Kolonie wärde die britische Kolonie in Nordamerika bezäichnet, wo sich 1776 in dr Unabhängigkäitserkläärig vo de Veräinigte Staate vom Mueterland Groossbritannie drennt häi.",🔎
4864,Efringen-Kirchen,Efrige-Chilche,Efrige,FALSE,"Speter isch sy Vater uf Efrige im Markgreflerland versetzt wore, wu dr Richard derno uf d Volkschuel gange isch.",🔎
,,,Efringe-Chilche,TRUE,"1929 isch er – unter em SPD-Burgemeischter Kuttler – Ehrebirger vu Muulburg wore, 1939 z Lerrach, 1957 z Efringe-Chilche.",🔎
,,,Efringeè-Kirchè,TRUE,Juni 1847 un Schlièngè–Efringeè-Kirchè am 8.,🔎
,,,Efringè-Kirchè,TRUE,"Im Uusbau vom Netz folget d Abschnitt bis Karlsruè 1843, Offèbürg 1844, Fryburg im Briisgau 1845, Schlièngè 1847, Efringè-Kirchè 1848 un Haltingè 1851.",🔎
,,,Chilche,FALSE,"Augschte 1881 z Chilche as ""Ida Guldenschuh;"" † 6.",🔎
,,,Kirche,FALSE,"Z Kirche het s e Gländ mit em Naame ""under Sewe"" gee und dört het e Familie Vogel gwoont.",🔎
4865,Kulturrevolution,Kulturrevoluzioon,Groossi Proletarischi Kulturrevoluzioon,FALSE,"Er füert drei strukturelli Faktore uf: Näbe dene strukturelle Iiflüsse zelt er meereri Eräigniss uf, wo zu andere Forme vom Politisiere inspiriert häi: Die kubanischi Revoluzioon, die chinesischi Groossi Proletarischi Kulturrevoluzioon und dr Prager Früelig 1968.",🔎
,,,Kultuurrevoluzioon,TRUE,"Gliichzitig het dr Mao Kampanie und Programm voraadriibe, bsundrigs dr Grooss Sprung vorwärts und d Kultuurrevoluzioon, wo Millioone vo Lüt wägen e umchoo si und wo wääsentligi wirtschaftligi Schäade und Verlust an kulturellem Erb verursacht häi.",🔎
,,,Kültüürrevoluzioon,TRUE,Wahrend dr Kültüürrevoluzioon ìsch d’ Bàsilika schwar bschaadigt worra.,🔎
4866,Siblingerhöhe,Siblinger Höh,Sibblingerhöö,TRUE,"Bi dè Passhöchi Sibblingerhöö, wo au è glychnamigi Halteschtell mit offenem Wartehüsli exischtyrt, lyt dè Scheitelpunkt vo dè StSS-Strèggi.",🔎
,,,Siblingerhöchi,TRUE,"Komplettyrt wörd d Gränz vom Chläggi durch d Högerchetti, wo vo de Siblingerhöchi übber de Hallauer Bärg witer gòt bis zum südliche Ènd bim Klingegrabbe öschtlich vo Obberlauchringe.",🔎
4867,Reich von Soissons,S Riich vo Soissons,s Riich vo Soisson,TRUE,"Die andere Riich wo bi de Deilige vo 511 und 561 entstande si, si s Riich vo Paris, s Riich vo Soisson und s s Riich vo Orléans gsi.",🔎
,,,Deilriich vo Soissons,FALSE,"Die andere Deilriich, wo bi de Deilige vo 511 und 561 entstande si, si s Deilriich vo Paris, s Deilriich vo Soissons und s Deilriich vo Metz gsi.",🔎
,,,Soissons,FALSE,""">Chlothar I., wo respektiv z Reims, z Orléans, z Paris und z Soissons gregiert hai, verdeilt worde.",🔎
,,,Aegidius sym regionale Rych,FALSE,"D Hauptstadt vom Aegidius sym regionale Rych isch ""Augusta Suessionum"", die hütigi nordfranzöischi Stadt Soissons gsi.",🔎
,,,Riich vo Soisson,TRUE,"So het sich s Gebiet, wo d Franke beherrscht hai bis zur Loire vergrösseret; em Salfränkische Riich sait me vo denn aa s Riich vo Soisson.",🔎
4868,Krenkingen,Kränkige,Chränkingè,TRUE,"Vom Zitruum 1067-1200 sin keini Grõfè mee bekannt; dè Chlèggau isch als Herzogdum Schwõbè Deil vum Heiligè Römischè Rych, Hèrrscher sin dõdemit d Herzöög, reschpektyv d Könnig odder Kaiser: Um s Johr 1200 ummè fangt diè großi Zit vum Freihèrr vo Chränkingè aa, èrschtmòls erwäänt 1202, wo als Gründer vo dè Stadt Dǜèngè gältèd, un dè aalte Durm, s hütige Dǜèngèmer Schloß, baut hèn.",🔎
,,,Kränkingè,TRUE,"Alli andrè Dörfer im mittlerè Steinadal ligèd a dè linkè Haaldè (Wittlekofè, Bettmèdingè, Obbermettingè), im unterè Dal a dè rächtè Haaldè vom Steinadal (Kränkingè, Breitèfäld).",🔎
,,,Chränkige,TRUE,"von Kränkingen"" (hite Chränkige – e Stadtdeil vu dr Stadt Waldshuet-Düenge).",🔎
,,,von Krenkingen,FALSE,"Johrhundert böue wore, wu um 1160 as Dienschtmanne vu dr edelfreje Familie von Krenkingen gnännt wäre.",🔎
,,,Chrènkingè,TRUE,"vo Sulz chò; asè isch d Landgrõfschaft Chlèggau zämmè mit dè Hèrrschaftè Chrènkingè un Rottèbärg a diè Grõfè vo Sulz chò, wo sit èm 10.",🔎
,,,Krenkinger,FALSE,D Pfarrei Schwèrzè hèt öppè diè glych Flächi wiè sebbi vo Düèngè un hèt mit sellèrè zämmè im ehemòligè Hèrrschaftsgebièt vo dè Krenkinger glych chò.,🔎
4869,Deutschschweizer Gebärdensprache,Deutschschweizer Gebärdensprache,Dütschschwyzer Zäichesprooch,FALSE,"Usserdäm bruuche öbe 10'000 Mänsche in de Schwyz e Gebärdesprooch, je nooch Region isch es d Dütschschwyzer Zäichesprooch, die französischi oder au die italienischi Gebärdesprooch.",🔎
,,,Dütschschwiizer Zeichesprooch,FALSE,Sogar au bi de Zeichen- oder Gebärdesprooche cha me Varietäte underscheide (lueg bi Dütschschwiizer Zeichesprooch).,🔎
,,,Düütschschwiizer Zäichesprooch,FALSE,"Es git vil Lüüt, wo d Düütschschwiizer Zäichesprooch bruuche.",🔎
4870,Analytische Chemie,Analütischi Chemii,chemisch Analütiker,FALSE,Scho um 1820 het dr Faraday as dr füerend chemisch Analütiker z Groossbritannie gulte.,🔎
,,,chemische Analütik,FALSE,"Undersuechigsmethode, wo ursprünglig für atomfüsikalischi Experimänt entwicklet worde si, wärde hüte in e hufe Aawändigsberiich iigsetzt, wie zum Bischbil d Kärnspinresonanz in dr medizinische Bildgääbig, d Absorpzioons- und Emissionsspektroskopii in dr chemische Analütik, oder d Photoelektronenspektroskopii in dr Materiaalwüsseschaft.",🔎
4871,Zäsur,Zäsur,Zesuur,TRUE,"Septämber 2001 wird vo mängge Historiker as historischi Zesuur bewärtet, wääred anderi das nid eso gsee.",🔎
,,,Bruch,FALSE,"Si isch die ersti Sinfoniikantate, was e Bruch in dr Gschicht vo dr Muusig bedütet und het Generazioone vo Musiker beiiflusst.",🔎
4872,Manuskript,Manuskript,Handschriftè,FALSE,"Znägscht isch es zum Vokauf vo einzelnè, deilwys herussragendè Handschriftè koo.",🔎
,,,handschriftlige,FALSE,"D Pandrosion (altgriechisch: Πανδροσίων, au Pandrosion vo Alexandria) isch noch ere handschriftlige Überliiferig e griechischi Mathematikere in dr erste Helfti vom 4.",🔎
,,,Handschrifte,FALSE,"Die ursprüngligi Ufgoob vo dr Filologii isch d Teggstkritik gsi, aso d Häärstellig vom ene möögligst authentische Teggst, wo us verschiidene Handschrifte, wo vonenander abgwiche si, erschlosse worde isch.",🔎
4873,Freiburg im Üechtland,Frybùrg im Üechtland,Frybùùrg,FALSE,"Septämber 1731 z Frybùùrg) isch aini vu dr letschte Fraue gsii, wu in dr Schwyz as Häx aagschuldigt un hiigriichtet wooren isch.",🔎
,,,Stadt Fryburg,FALSE,"Tentlinge lait 5 km südöschtlich vo de Stadt Fryburg un ghört zum Senseoberland, wo de Übergang zu de Voralpe isch.",🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Freiburger,FALSE,"1843 het dr Ääscheniöör Joseph Charley, wo d Freiburger Hängebrugg baut het, dr Obrigkäit en Entwurf für e 6,6 Meter bräiti Chettibrugg zwüschen em Harzgraabe und dr Baarmatte vorgläit, und gliichzitig het au dr Stroossburger Ääscheniöör Lecrom sini Vorschleeg gmacht.",🔎
,,,Fryburg im Üechtland,TRUE,"Im Jahr 1960 isch är nach Fryburg im Üechtland züglet, won är bis zur 5.",🔎
,,,Friiburg im Üechtland,TRUE,"Von Chrüzlinge us hosst der Jakobsweg denn Schwobeweg und führt in de Thurgau und über Äisidle, Flüeli-Ranft, Thun, Friiburg im Üechtland und Gämf.",🔎
,,,Frybùrg,FALSE,"D Kantön Bärn, Frybùrg ùn Wallis sin offiziell zweisproochig (Französisch-Dütsch) ùn de Kanton Graubünda isch offiziell drüüsproochig (Dütsch-Rätoromanisch-Italiänisch).",🔎
,,,Friiburg ìm Üachtlànd,TRUE,Ànna 1937 hàt’r z’ Friiburg ìm Üachtlànd sii Dokterwìrda b’schtànda; siina morààltheoloogischa Dokteràrwet hàt dr schpàànischa Thomìscht Santiago María Ramírez de Dulanto ìwwer .,🔎
,,,Fryybùrg,FALSE,"Mid dr Zyd sin d Greschoneier Duechhändler al wyder chùù, ùf Basel, Züri, Fryybùrg, Choschtez, sogar bis ùf Warschau.",🔎
,,,Friiburg ìm Üechtland,TRUE,"Hornung 1958 àls ""Schwiizerischer Volleybàllverbànd"" (SVBV) z’ Friiburg ìm Üechtland.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Fryburger,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Fribourg,FALSE,"D Kantön Waadt (Vaud), Wallis (Valais) und Fribourg (Freiburg) si in Arrondissements ufdeilt, wo as Grichtsbezirk diene.",🔎
,,,Friiburger,FALSE,"In Greise vu dr Friiburger Universtät het mer, wiä im Elsass, in dr Schwiz un im Wirttebärgische welle e Dialäktwerterbuech rüsgä.",🔎
,,,Freiburgs,FALSE,Im Jahr 1298 hei d'Freiherre a dr Site Freiburgs gäge d'Stadt Bärn kämpft u si i de Schlachte vo Dornbühl u Niederwangen gschlage worde.,🔎
,,,Stadt Frybùrg,FALSE,"D'Gmiin Gùrmùs, wa früüener as mau a schynnbar wytt verbriiteti, iigeti Spraach namens Gùrmùstütsch ghääbe het ù a Tǜu va de Stadt Frybùrg, chäme o no zùm seislertütsche Spraachrum gnoo.",🔎
,,,Friburger,FALSE,"In de erschte Johr vo sinere Exischtenz het RDL als Piratesänder vo me mobile Sendewage us g'sändet, sit de 1980er Johr sändets legal uf de Frequenz 102,3 MHz us sinem Friburger Schtudio im sälberverwaltete Grethergländ.",🔎
,,,Friburg im Üechtland,TRUE,September 1902 z Friburg im Üechtland; † 23.,🔎
,,,Friiburg,FALSE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Friburgerin,FALSE,D Friburgerin Mathilde Gremaud vo Bulle het dezue ane grad no d Silbermedalie gwunne.,🔎
,,,Bourguillon,FALSE,Si isch vu 1943 bis 1946 im Institut St. Elisabeth z Schaa uf d Schuel gange un vu 1946 bis 1947 im Institut Salve Regina z Bourguillon.,🔎
,,,Friiburg ìm Üechtlànd,TRUE,Noh-n-em Schtüdia ìsch’r ìm Oktoower 1969 ìns Priaschterseminààri St. Pius X. z’ Friiburg ìm Üechtlànd gànga.,🔎
,,,Frybùùrg im Üechtland,TRUE,"Septämber 2020 z Frybùùrg im Üechtland) isch e Schwyzer Pedagoog, Psicholoog un Hochschuelleerer gsii.",🔎
,,,Fryburg i dr Schwiiz,FALSE,In iirem Land sin vo de Zääringer no vil meh nöji Stedt gründet worde so wie öpe Burtlef und Bärn und Fryburg i dr Schwiiz.,🔎
4874,Landkreis,Landchreis,Krais,FALSE,Dailweis seit mr au Haupstadt odr Hauptort zo de Stedt i denne d Verwaltong vomma Krais ihren Sitz het.,🔎
,,,Landchrais,TRUE,"Dr Landchrais Rautweil (verhochdytscht ""Rottweil"") isch e Landchrais z Baade-Wiirdebäärg ùn bschdood us ehemals Wiirdebärgische, Baadische ùn Hohezollerische Oordschafde.",🔎
,,,Landkrois,TRUE,Dr Alb-Donau-Krois isch en Landkrois en Bada-Wirttemberg.,🔎
,,,Landgraes,TRUE,"Dor Graes Calb (amtlich ""Landkreis Calw"") isch a Landgraes en Bada-Wirddabärg.",🔎
,,,Landgreis,TRUE,Dr Sitz vom Landgreis isch Landsberg am Flüssle Lech; im Kreis sin insgsamt 31 Derfer ond Schdädt auf 804 Kwadratkilometter.,🔎
,,,Chreise,FALSE,«Chreishauptmannschaft» (in Sachse) oder «Chreis» (nöd z verwechsle mit de hütige Chreise).,🔎
,,,Landchreise,FALSE,"Jänner 1973 ideilt in 4 Regierigsbezirke, 12 Regione (mit je eim Regionalverband) sowie 35 Landchreise un 9 Stadtchreise.",🔎
,,,Landkräis,TRUE,"Si erledigt näben em äigene und überdräite Wirkigskräis von ere Gmäind (Stadt, Määrt) und eme Landkräis au in äigener Zueständigkäit d Ufgoobe vo dr undere staatlige Verwaltigsbehörde im Naame vom Staat.",🔎
,,,Landkrais,TRUE,Syt dr Kraisreform 1973 isch s friejer hauezollerisch Territorium zwische verschidene Landkrais un drei vu dr vier Regierigsbezirk vu Bade-Wirttebärg ufdailt.,🔎
,,,Landchrais Geppenga,FALSE,"Er gränzd im Noorde an dr Oschtalbchrais, im Siide an dr Alb-Donau-Chrais ùn im Weschde an dr Landchrais Geppenga.",🔎
4875,Burckhardt,Burckhardt,Buurget,TRUE,"Buurget, sin anne 1730 gschiide worde.",🔎
,,,Buurgheds,FALSE,"Si häi sich mit de andere Baasler Patrizierfamilie wie de Buurgheds, de Faeschs, de Forcarts, de Saresyys, de Stäächeli, de Turniise, de Werthemann und de Wielands verschwöögeret.",🔎
,,,Buurgeds,FALSE,"S Aawääse het vo denn aa de Buurgeds ghöört, bis es 1871 dr Bandfabrikant Emil Burckhardt-Koechlin kauft het.",🔎
,,,Buurged,TRUE,"Er het aber si Iifluss nit ganz iibüesst, denn mä findet immer no die draditionelle Familienäme vom «Daig» (Vischer, Schlumberger, Saresyy, Liechtehaan, Buurged, Meriaa, Faesch etc.)",🔎
,,,Burghets,FALSE,"1866 het er de Burghets ghöört und denn fümf andere Bsitzer, bis dass er an dr Brofässer Hans Erlenmeyer us Berlin cho isch.",🔎
,,,Burghed,TRUE,D Liigeschaft het 1834 eme Lienert Burghed ghöört und het d Huusnummere 1402 ghaa.,🔎
,,,Buurgets,FALSE,"Dr Chläi Root het si Macht über e Groossroot gfestigt und eso isch s fast zwäi Joorhundert lang bliibe 1690 het s dr Goossi Root denn aber doch no fertig brocht, d Verfassig z ändere, und eso dr Chläi Root z entmachte, wo in de Händ von e baar wenige Familie vom Daig gsi isch, wie vo dë Buurgets, dë Faeschs oder dë Socins, aber dr Iifluss vo dë Patrizierfamilie isch au im Groosse Root überwältigend gsi.",🔎
4876,Habsburg AG,Habsburg AG,Habsbrg,TRUE,"D Nochbergemeinde vo Schinznach-Bad sind gsi: Vilnachere, Habsbrg, Lupfig, Holderbank und Schinznach.",🔎
,,,Hapschbrg,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
4877,Badische VI b,Badische VI b,VI b,FALSE,Mit Yführig vo dè VI b ab 1900 hèt mo die IX a bzw.,🔎
,,,VI b,FALSE,"Bis zu dè Elektrifizyrung im Johr 1934 sin Dampflokomotyvè vo dè badischè Gattig VI b zum Ysatz, diè unter dè Rychsbaan als ""Baureihe 75.1-3"" bezeichnet worrè sin.",🔎
,,,Baddischi VIb,FALSE,"Well d Streggi für è maximaali Achslascht vo 16 Tonnè uusglait gsi isch, sin hauptsächlich Tenderloks, vo dè Bauart Baddischi VIb un bi Sonderzüüg au Schlepptenderloks vo dè BR 50 zum Ysatz chò.",🔎
4878,Hawaii,Hawaii,Hawaiʻi-Insle,FALSE,Hüte häisse si Hawaiʻi-Insle.,🔎
,,,Hawaiʻi,TRUE,Februar 1779 in dr Bucht vo Kealakekua uf Hawaiʻi) isch e britische Seefaarer und Entdecker gsi.,🔎
4879,Humanismus,Humanismus,Humanischt,FALSE,"Im Johr vo dr Reformation het d Stadt au s Bildigswääse überno, wo bis denn d Aagläägehait vo dr Kiirche gsi isch, aber zerst het si nume die alt Latynschuel widdergfüehrt, wo vo 1541 bis 1578 vom Humanischt Thomas Platter em Ältere (1499–1582) glaitet worde isch.",🔎
,,,Humanischde,FALSE,"Sonigi Ritualmordgschichte si in ganz Europa, au z Ängland hundert Johr nochdäm alli Jude us em Land verdriibe worde si, wiit verbreitet gsi und Deil vom middelalterlige Antijudedum, wo au vo mängge Humanischde underschdützt worden isch.",🔎
,,,humanischdische,FALSE,"Mit Studia humanitatis oder Studia humaniora wird d Gsamtheit vo de humanischdische Schtudie bezeichnet, wo drzu füehrt, ass mä ä ganzheitligi Bildig im Sinn vo dr Humanität oder Menschlichkeit bechunnt.",🔎
,,,humanistisch,FALSE,S Hebel-Gymnasium z Löörech (Bade-Wirttebärg) isch s einzig effetlig humanistisch Gymnasium zwische Konschtanz un Fryybeg im Bryysgau.,🔎
,,,Humanischd,FALSE,"Dr Francesco Petrarca (1304-1374) isch än italiänische Dichter, Glehrte und Humanischd gsi.",🔎
,,,humanistischi,FALSE,Im Elterehuus und uf em Gymnasium het dr Burckhardt en umfassendi humanistischi Bildig überchoo.,🔎
,,,humanistische,FALSE,Januar 1582 z Basel) isch ä humanistische Glehrte und autobiographische Schwiizer Schriftschdeller gsi.,🔎
,,,Humanischtè,FALSE,1546 isch dè èrschti druggte „Museums“-Katalog vom Humanischtè Paolo Giovio übber èn Deil vo sim Huus im italiènischè Como erschinnè: „Musaei Joviani Descriptio“.,🔎
,,,Humanischte,FALSE,"Scho d Humanischte hei ìry nöye Ydée mit Druckschrifte verbreytet: Der Erasmus vo Rotterdam isch für ne persöönlèche Läbesschtiu yyträte, ohny Voorschrifte.",🔎
,,,Humanist,FALSE,August 1635 z Gießen in Hesse) isch e schwizerische Jurist und Humanist gsii.,🔎
,,,Humanistenaame,FALSE,Si Humanistenaame isch Joannes de Monteregio oder Joannes de Monte Regio.,🔎
,,,Humaniste,FALSE,"Es het sich im Mittelalter in s Chillelatiinisch verwandlet, d Umgangssproch vo de Kleriker, wo de Humaniste, wo sich am klassische Latiinisch orientiert hai, verhasst gsi isch.",🔎
4880,Ecuador,Ecuador,Ecuadorianischi,FALSE,"Ires Imperium het dört und i de umligädä Regionä Agfangä und het säch nid vüu meh aus öppä 400 km vo de Pazifikküschtä bis öppä a die Ecuadorianischi Gränza im Nordä, bis öppä Curicó (Chile) im Südä erschtreckt.",🔎
,,,ecuadorianische,FALSE,"April 1963 z Guayaquil, Guayas) isch e ecuadorianische Politiker.",🔎
,,,Ekwuator,TRUE,""">Johànnis Paul II. ärnännt worra àls Titulààr-Arzbischof vu ""Vico Equense"" un àls Àposchtolischer Nuntz ìm Ekwuator.",🔎
,,,ecuador,FALSE,"Dr Assange het d Uusliferig in d USA gferchtet, un het si dr Uusliferig vu Großbritannie an Schwede widersetzt, indäm er im Juli 2012 syni elektronisch Fueßfessel abglait het un in di ecuadorianisch Botschaft z London gflichtet isch.",🔎
4881,Mecklenburg-Vorpommern,Meckleburg-Vorpommre,Meck-Pomm,FALSE,"È Bsunderheit sin Bundesschtrõßè mit dè glychè Nummeryrig: So eksischtyrt d B 199 zum eintè z Meck-Pomm bi Butzow - Anklam), zum andrè z Schleswig-Holschtai Nièbüll - Flènsburch - Kappèlè.",🔎
,,,Mecklèburg-Vorpommèrè,TRUE,Generell isch diè Art im Nordè un Weschtè sältè; si fäält z Schlewsig-Holschtei un Mecklèburg-Vorpommèrè völlig.,🔎
,,,Meckleburg-Vorpommern,TRUE,"Dur d Vermittlig vum Günther Krause, em CDU-Landesvorsitzer z Meckleburg-Vorpommern, het d Merkel as Diräktkandidati im Bundesdagswahlchreis Stralsund-Rügen-Grimmen kandidiert.",🔎
,,,Meckleburg-Vorpommere,TRUE,"D Bundesländer Meckleburg-Vorpommere, Brandeburg, Sachse, Thüringe und Sachse-Ahalt sin widderhergstellt worre.",🔎
,,,meckleburgische,FALSE,"""Mecklenburgisches Wörterbuch"", churz MWB) isch e Bedytigswerterbuech vu dr meckleburgische Dieläkt.",🔎
4882,Gachnang,Gòòchlinge,Goochlinge,TRUE,Februar 1845 z Islike bi Goochlinge im Kanton Thurgau; † 28.,🔎
,,,Gòòchlingen,TRUE,Uufgwachsen isch de Graf hauptsächli z Gòòchlingen im Tuurgi.,🔎
4883,Graureiher,Fischraigel,Reiher,FALSE,"Charakteristisch für d Cyprinidae isch au dr Laichusschlag und dr Schreckstoff, en Alarmsubstanz in bsundere Hutzälle, wo Schwarmfisch duet warne, wenn eine von ehne vom ene Räuber (Hächt, Reiher) packt worden isch.",🔎
,,,Raigel,FALSE,"Di grööschte Find sind Vögel, wie de Storch, de Raigel, de Gäbelivogel oder der Fischadler.",🔎
,,,Raiger,FALSE,"Mengisch chan e Raiger (""Ardea cinerea"") bim Fische biobachtet were.",🔎
4884,Schweizerischer Nationalpark,Schwizerische Nazionalpark,Schwiizerische Nazionalpark,TRUE,"Das isch denn au glunge, und d ""Pro Natura"" hilft em Schwiizerische Nazionalpark im Bündnerland no hüt.",🔎
,,,Schwyzerische Nationalpark,TRUE,Dail vum Gebirg sin im Nationalpark Stilfserjoch un im Schwyzerische Nationalpark unter Schutz gstellt.,🔎
,,,Schwyzerisch Nationalpark,TRUE,Im Siddail het s zwische Inn un Ofepass dr Schwyzerisch Nationalpark.,🔎
,,,Schwyzer Nationalpark,TRUE,Dr Schwyzer Nationalpark umfasst greßeri Dail vu dr Sesvennagruppe.,🔎
,,,Nazionalpark vo der Schwiiz,FALSE,Die erschte ganz grosse Schutzgebiet sind der Nazionalpark vo Schweede ane 1909 und der Nazionalpark vo der Schwiiz ane 1914 gsi.,🔎
,,,Nationalparkkomissioon,FALSE,"Der Jean Georges Baer het au em Schwiizerische Nationalfonds ghulfe, und er isch als früenen und angaschierte Naturschützer dr Presidänt vo dr Schwiizerische Nationalparkkomissioon woorde.",🔎
,,,Schwyzerische Nazionaalpaark,TRUE,"In dr Summermoonet het dr Braun-Blanquet ab 1917 bi dr Foorschig zum Schwyzerische Nazionaalpaark mitgmacht, wun er 1926 zäme mit dem Boodekundler Hans Jenny eerschti Ergeebnis unter em Titel «Vegetationsentwicklung und Bodenbildung in der alpinen Stufe der Zentralalpen (Climaxgebiet des Caricion curvulae)» uusegee het.",🔎
,,,Schwizer Nationalpark,FALSE,Im Oste vom Bezirk lit da Schwizer Nationalpark.,🔎
4885,Kolumbien,Kolumbie,kolumbiànischa,FALSE,"Hornung 1991 z’ Medellín), bekànnt unter ìhrem Kìnschtlernamma Karol G, ìsch a kolumbiànischa Reggaeton-, RnB- un Popsangera un Liaderschriiwera, wo vor àllem ìm schpànischschproochiga Ràuim bekànnt ìsch.",🔎
,,,kolumbianische,FALSE,"Dr Asociación Deportivo Cali esch en Fuessballverein us Cali, wo in dr kolumbianische ""Categoría Primera A"", dr erste Liga, spiilt.",🔎
,,,Kolumbiè,TRUE,"Erwogè worrè sin Durchschtich z Mexiko, Nicaragua/Costa Rica, Panama un Kolumbiè.",🔎
,,,kolumbiàànischa,FALSE,"Hornung 1977 z’ Barranquilla), aifàch bekànnt unter ìhrer Kìnschtlernàmma Shakira, ìsch a kolumbiàànischa Pop-Sangera un Liaderschriiwera.",🔎
,,,Kolumbiä,TRUE,"August 1972 z Medellín z Kolumbiä) isch e kolumbianische Songschriiber, Sänger und Gitarrischt.",🔎
,,,kolumbianischi,FALSE,"Politisch bilde die Insle e kolumbianischi Provinz, s ""Departamento de San Andrés y Providencia"".",🔎
4886,8. November,8. Novämber,8.Novämber,TRUE,(mer chänt en au as Deusdedit I.; † 8.Novämber 618 z Rom) isch vum 19.,🔎
,,,8. Nofämber,TRUE,"D Marie-Theres vo Gunte-Walthert (* 8. Nofämber 1951 z <a href=""Hochdorf%20LU""",🔎
,,,8. Novembr,TRUE,"Dr Hermann Stern, (* 8. Novembr 1912 z Abetifi en <a href=""Gha",🔎
,,,8. Novamber,TRUE,"Dr Alain Delon (* 8. Novamber 1935 z Sceaux, <a href=""%C3%8E",🔎
4887,Geometrie,Geometrii,geometrische,FALSE,"Er zeigt drin d Konstruktion vo geometrische Objekt, natürlige Zahle und bestimmte Grössene und undersuecht deren ihri Eigeschafte.",🔎
,,,geometrisch,FALSE,"E Gränzpunkt isch e geometrisch bestimmte Punkt, mäistens en Abmarchig, wo im Lauf von ere Vermässig vo dr Gränze vom ene Flurstück oder eme Grundstück vermässe worden isch.",🔎
,,,Geometri,TRUE,"Daift worre isch dr Himmelskörper nooch dr Polyhymnia, dr Muse vu dr hymnische Dichtig, vum Danz, vu dr Pantomime un vu dr Geometri.",🔎
,,,geometrischi,FALSE,Dr Omar Khayyam het d Löösig vo kubische Gliichige gfunde und vo iire Wurzle dur die geometrischi Daarstellig.,🔎
,,,Gemometrii,TRUE,"1796 het d GGG mit Hilf vo de Zümft und em Staat en äignigi Zäichnigsschuel im Markgrööfler Hoof an dr Hebelstrooss 4, wo d Schüeler Underricht im Zäichne und in Gemometrii bechoo häi.",🔎
4888,Container,Container,Kontäiner,TRUE,"I der nöischte Zyt gits bi der SBB Plään, bim grosse Baanhoof au no en Umschlagplatz für Kontäiner hiiztue.",🔎
,,,Behälter,FALSE,"D Castor-Behälter si spezielli Behälter, wo radioaktivs Material din glageret und dransportiert wärde.",🔎
,,,Kontainer,FALSE,Stückguet wird hützudags vor allem in Kontainer uf Containerschiff transportiert.,🔎
,,,Containerverkehr,FALSE,Noch de Erweiterung vun de EU nach em Oschte hot grad de Containerverkehr ibber de Haffe en große Ufschwung gnumme.,🔎
,,,Gontäiner,TRUE,"Uf em Platz vo der ehemolige Zimäntfabrigg vo Melike im Aargau isch a der Rhystrooss en Umschlagplatz für Gontäiner und anderi Transportmiddel ygrichtet, s «Hochrhy-Terminal».",🔎
,,,Konteinertörminal,FALSE,Zu de Häfe ghöre zwei Konteinertörminal und alli drü Häfe sind mit em Ysebaannetz und mit de Autobaane verbunde.,🔎
,,,Konteiner,FALSE,"Näbe Konteiner wärde hauptsächlig Drochegüeter wie Staal, Aluminium, Buntmetall und flüssigi Stoff umgschlaage.",🔎
,,,Ghüdercontainer,FALSE,Dr Bandname stammt vun ere Ufschrift uf Ghüderchibel un Ghüdercontainer vu dr J.,🔎
4889,Altes Ägypten,Alts Ägypte,Altè Ägyptè,FALSE,"Schu im Altè Ägyptè isch dè Bubastis-Kanaal (au als ""Ismailia-Kanaal"" benamst) aaglait worrè, hèt abber nit s Mittelmeer mit èm Rotè Meer diräkt vobundè, defür abber s Nildelta übber s Wadi Tumilat un dè Timsah-See zum Rotè Meer.",🔎
,,,Alte Ägypte,FALSE,"Für e König vom Alte Ägypte brucht me hüte s Wort ""Pharao"", wo sich dank dr Bible in ähnliger Form in alle europäische Sproche iiheimisch gmacht het.",🔎
,,,ägyptische,FALSE,Dorum het sich dr Caesar zue ere radikalere Reform entschlosse un im Grund dr ägyptische Sunnekalender igfüehrt.,🔎
,,,altegyptische,FALSE,"E erschti schriftligi Nännig vum Biet chennt im Name ""Punt"" bstoh, wu in altegyptische Quälle ne Land maint, wu Egypte ab 3000 v. Chr.",🔎
,,,alte Egüpter,FALSE,"In dr römische Müthologii het d Venus die gliich Rolle ghaa, und die alte Egüpter häi sä mit dr Hathor identifiziert.",🔎
,,,alten Ägypte,FALSE,"D Schbootziit vom alten Ägypte isch d Periode vo 664 bis 332, d Ziit wo zum letschte Mol iiheimischi Dynaschtiie s Land regiert hai, bis zur Eroberig vom Alexander em Groosse.",🔎
,,,alte Ägypte,FALSE,"D Gschicht vo Ägypte cha in drei Abschnitt iideilt wärde: s alte Ägypte, wo vo dr Vereinigung vo Ober- und Underägypte in ei Schtaat, regiert vom enä König und verwaltet vo enerä brofessionelle Bürokratie, bis zur Eroberig dur d Römer duurt het, ä churzes Zwüscheschbiil vo Ägypte as römischi Brovinz und Ägypte sit dr Eroberig dur d Muslime.",🔎
,,,altägyptischi,FALSE,"S Museum isch s einzige in dr Schwiiz, wo usschliesslig antiki Kunst und Kultur vom Middelmeerruum zeigt und versammlet altägyptischi, griechischi, etruskischi, römischi und vorderasiatischi Objekt.",🔎
,,,altegüptische,FALSE,; spööter Achenaton) isch en altegüptische Köönig (Farao) in dr 18.,🔎
,,,ägyptischi,FALSE,Es git ou ägyptischi Quelle wo der Kusch erwähen.,🔎
,,,Egüpte,FALSE,"D Rebellion het in dr Kyrenaika aagfange und sich uf Züpere, Mesopotamie und Egüpte usbraitet, aber nid uf Judäa.",🔎
,,,Alte Egypte,FALSE,"D Ptolemäer oder Ptolemaier () si d Mitgliider vo dr makedonisch-griechische Dünastii gsi, wo in dr Zit vom Hellenismus sit churz noch em Dood vom Alexander em Groosse bis zur Eroberig durch das Römische Reich im Alte Egypte und de benoochberte Gebiet wie Kyrene, Sürie, Züpere und Sinai gherrscht het.",🔎
,,,Ägypter,FALSE,"Vu dr alde Hochkulturen hän einzig d'Ägypter e reins Sunnejohr mit 12 Munäte à 30 Däg sowie 5 (un später alli vier Johr 6) Schaltdäg gha, des heisst ohni strenge Bezug zum synodische Munät vu 29,5 Däg, vermuetli wil fer die ägyptisch Kultur die genau Vorhersag vu dr johrezittlich bedingte Niliberschwemmige un domit dr Verlauf vum Sunnejohr iberläbensnotwendig gsi isch.",🔎
,,,Egüpter,FALSE,"Dotzedi vo Gazate si umcho und öbbe 1200 verwundet worde und säggs Israeli si gstorbe und mee as zwähundert verletzt worde, bis es zum ene Waffestillstand cho isch, wo vo de Egüpter iigfäädlet worden isch.",🔎
,,,alte Egypte,FALSE,Scho im alte Egypte und im antike Griecheland häi Herrscher e Königsbinde oder e Diadem aaghaa.,🔎
,,,Alde Ägypte,FALSE,"De Mensch underscheidet je nooch em gegesitige Verhältnis: Hailigi Dierer chänne lebendigi Manifestatione vu Diergötter si, wo bispilswiis im Alde Ägypte vielfach verehrt worre sin.",🔎
,,,alte Ägypter,FALSE,Allerdings hend sich di alte Ägypter d Erde as e männliche Gott vorgstellt.,🔎
,,,Alti Ägypte,FALSE,Händler und Söldner hend de Kult vom Rašap au is Alti Ägypte broocht.,🔎
,,,Alte Egüpte,FALSE,"Es het zwar scho Aasetz im Alte Egüpte gee, wo zum Bischbil dr Ptahhotep in dr erste Helfti vom dritte Joorduusig siini ""Maxime"" verfasst het, und im früeje Mesopotamie.",🔎
,,,alt-ägyptischi,FALSE,S Märli vom verwunschene Brinz isch än alt-ägyptischi Gschicht.,🔎
,,,alte Egüpte,FALSE,"Iiflussriich si d Kultur vom Juudedum gsi, vom alte Egüpte, vom Perserriich und vo Mesopotamie.",🔎
,,,egüptische,FALSE,August 2006 z Kairo) isch en egüptische Schriftsteller gsi.,🔎
,,,Ägypta,FALSE,Neaba da Babylonia hond o d Ägypta und d Maya ihran Schwerpunkt uf d Himmelsbeobachtung und Aschtrologii glegt.,🔎
4890,Papst,Papst,bäbstlige,FALSE,Näbe sinere Laufbaan as Mooler z Floränz und am bäbstlige Hoof z Rom isch er au dr Bauläiter vom Petersdom und Ufseer über die römische Antike gsi.,🔎
,,,Pàpscht,TRUE,Àuigscht 1914 z’ Rom) ìsch vu 1903 bis 1914 Pàpscht vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì.,🔎
,,,Popscht,TRUE,"Der gregorianisch Kaländer isch en Kaländer, wo vom Popscht Gregor XIII.",🔎
,,,Bischef vu Rom,FALSE,D Lischt vu dr Päpscht fiert alli Bischef vu Rom uf.,🔎
,,,Holge Stuel,FALSE,S Kloschter isch bal e Riichsabtei worre un 1178 vom Papscht Alexander III. direkt em Holge Stuel unterstellt.,🔎
,,,babst,FALSE,"Was am Aafang d Usenandersetzig under anderem brägt het, isch gsi, ass d Psitticher eender babstfründlig gsi si, wääred d Stärner die staufische Kaiser understützt häi, wie s au in de ooberitaliänische Stedt mit de Ghibelline und Guelfe bassiert isch.",🔎
,,,päpschtliche,FALSE,"De wichtigscht Grund vo de Abschpaltig isch s päpschtliche Unfehlbarkeitsdogma, de eigentlich Uuslöser vom Kulturkampf, gsii.",🔎
,,,Päpste,FALSE,"Schpäter hät mer Metallsigel (""Bullen"") bruucht (us Gold und Silber bi byzantinische Kaiser, us Blei bi Päpste).",🔎
,,,Babst,TRUE,"Für die römisch-dütsche Kaiser si d Alpebäss für d Kontrolle über Italie vo entscheidender Bedütig gsi, bsundrigs für d Romzüg, wo si gmacht hai, zum sich vom Babst zum Kaiser lo chröne.",🔎
,,,Bäpst,FALSE,Köönig) gsi und d Bäpst.,🔎
,,,Pààpscht,TRUE,"Dr Lech Wałęsa blibt a wìchtiger Symbol vum And vum Kommunismus ìn Pola, so wia dr Pààpscht Johannes Paul II.",🔎
,,,Babstdum,FALSE,"As Chilleunion bezäichnet mä meereri historischi Versüech, wo mä sit 1054 gmacht het, zum d Christehäit, wo sich in en orthodoxi Ost- und e katholischi Westchille gspalte het, organisatorisch wider zämmezschliesse, mäistens under em Primat vom römische Babstdum.",🔎
,,,Poopst,TRUE,"Zwai Joor noch sim Tod isch er vom Poopst <a href=""Gregor%20XI.",🔎
,,,Hailige Stuel,FALSE,D Erzdiezese isch diräkt em Hailige Stuel unterstellt un ghert in kainere Bischofskonferänz aa.,🔎
,,,Heilige Stuehl,FALSE,"Wo nach em Erste Wältchrieg das z Südtirol glägende Brixe zu Italie cho isch, sind 1921 die z Östriich glägene Gebiet vom Bistum Brixe in e eigni Apostolischi Administratur Innsbruck-Fealdkirch (zerst Fealdkirch-Innsbruck) überfüehrt worde, wo ab 1925 em Heilige Stuehl diräkt understellt worden isch.",🔎
,,,Bäbst,FALSE,"Johrhundert isch d Stadt e wichdige Stützpunggt vo de Bäbst worde, und si hai sich dört ane zruggzoge, wenn d Lag z Rom gföhrlig worden isch.",🔎
,,,Bischof vo Rom,FALSE,"Dr ""Babst"" isch as Bischof vo Rom s Oberhaupt vo dr ganze katholische Chille und au s Oberhaupt vo de latiinische Däilchillene.",🔎
,,,Päpscht,FALSE,"Es isch s erschtmol i de Chilegschicht, dass zwai Päpscht glichzytig hailiggsproche worde sind und au, dass zwai Päpscht bi däre Fyr aawäsend gsi sind, de amtierend Papscht Franziskus und de zruggträtteni, emeritierti Papscht <a href=""Benedikt%20XVI.",🔎
,,,papst,FALSE,"uf em Fürstedaag vo Ulm 1077 d Groofschaft über e Züürigau de papstdröije Nelleburger wähhnoo und de Länzburger gee het, isch woorschinlig d Beloonig drfür gsi, ass dr Ulrich II.",🔎
,,,Hailig Stuel,FALSE,"Wu dr Konstantin zum Papscht glupft woren isch, isch dr Amtsvorgänger Paul I. aber scho gstorbe gsii, dr Hailig Stuel dodermit nit bsetzt gsii.",🔎
,,,Häiligi Stuel,FALSE,"De Häiligi Stuel als ned staatlechs, äigeschtändigs, vom ""Staat Vatikanstadt"" z’onderschäidends Völkerrächtssubjèkt vertrett de Staat of internationale Èbeni.",🔎
,,,Bischof vu Rom,FALSE,"z Rom) isch dr dritt Bischof vu Rom gsii, wahrschyns au idäntisch mit em Papscht Kletus.",🔎
,,,Stuel Petri,FALSE,Är isch dr letscht Griech uf em Stuel Petri gsii.,🔎
,,,Vatikaan,FALSE,"Dr Vatikaan het as Reakzioon e Politik vo dr Abschottig vo allem Wältlige iigfüert und e Komflikt mit em italiäänische Staat aazeddlet, wo erst mit de Lateraanverdrääg vo 1929 glööst worde isch.",🔎
,,,Poopscht,TRUE,"D Uursach litt vermuetli dodrii, as ane 1728 de Poopscht empfole het, sich mit ""Gelobt sei Jesus Christus"" z grüeze, wa i Taile vo de katolische Schwiz au bruucht woren isch: ""Globt s Jesis Christ"" u. ä.",🔎
,,,Heiligi Stuel,FALSE,"De Heiligi Stuel het das Problem 1997 aber nid dur en Nüüornig vom Bischtum und mit de Gründig vom ene Bischtum Züri glöscht, sondern dur di chirchlichi Abtrännig vom Fürschtetum Liechteschtei vom Bischtum Chur.",🔎
,,,Heilig Stuhl,FALSE,Erst i de Lateranverträg 1929 het de Heilig Stuhl uf das Gebiet verzichtet.,🔎
,,,Päpst,FALSE,"Die Form isch spööter vo de byzantinische Kaiser übernoo worde und au vo de Päpst, wo bis 1964 e dreifachi Chrone aaghaa häi.",🔎
,,,Häilige Stuel,FALSE,Joorhundert d Gsamthäit vo de Läitigs- und Verwaltigsorgan vom Häilige Stuel für die römisch-katholischi Chille bezäichnet.,🔎
,,,Paapscht,TRUE,"Im Gägetäil: Er hät em Paapscht en Brief gschribe, er söl em Volch vo Glaris ali Sünde vergää (das isch d «Absoluzioon» gsy).",🔎
,,,PP,FALSE,"Dezämber 1936 z Buenos Aires, Argentinie; lat. Franciscus PP.",🔎
,,,Pabst,TRUE,""">Pius XII. zum Pabst gwehlt worde.",🔎
,,,Bapscht,TRUE,"Johrhundert uffchuu, was abber weder bi de Habsburger no bim Bapscht Hilf gfunde hät.",🔎
,,,Hailiga Schtüahl,FALSE,Juni 2021 z’ Rom) ìsch a frànzeescher reemisch-kàtholischer Gaischtliger un Diplomàt vum Hailiga Schtüahl gsìì.,🔎
,,,Babschtdum,FALSE,"An dr Leipziger Disputation 1519 het dr Luther behauptet, ass s Babschtdum ä menschligi Iirichtig und nit vo Gott iigsetzt worde siig, und ass die allgemeine Konzil nid unfehlbar wäre.",🔎
,,,Heilig Stuehl,FALSE,"Zerst isch e Bitt an dr Heilig Stuehl gange, s Bistum Basel zum Erzbistum z erhebe.",🔎
,,,Pabschd,TRUE,1015 forsiert de Pabschd d Befreiig vo Sardinie vo de Araber un im Joor 1297 schänkt de Pabschd Sardinie em spanische Königshuus Aragon.,🔎
,,,Papscht,TRUE,Vum Papscht hät dr Skanderbeg dä Titel Athleta Christi verliihe bikumme.,🔎
,,,Babscht,TRUE,"Es isch im Babscht <a href=""Paul%20III.",🔎
,,,päbstlige,FALSE,"D Palatingarde isch näbe dr Schwiizergarde, dr Nobelgarde und em Gendarmeriikorps vo dr Vatikanstadt eini vo de vier päbstlige Garde gsi.",🔎
,,,Bapst,TRUE,"Zum Dail durch d Vermiddlig vom polnische Bapst <a href=""Johannes%20Paul%20II.",🔎
,,,Babschd,TRUE,"ghulfe, än Arbet über en schriibe, und wäge dere het dr änglisch König vom Babschd dr Ditel ""Verteidiger vom Glaube übercho.",🔎
,,,Päbst,FALSE,"Es isch s erschtmol i de Chilegschicht gsi, dass zwai Päbst glichzytig hailiggsproche worde sind und au, dass zwai Päbst bi däre Fyr aawäsend gsi sind; de amtierend Pabst Franziskus und de zruggträtteni, emeritierti Pabst <a href=""Benedikt%20XVI.",🔎
,,,Papschttum,FALSE,Dr Inveschtiturschtriit isch en Konflikt zwische em Papschttum und em Heilige Römische Riich um d Vorherrschaft über d Kirche gsii.,🔎
,,,Boobscht,TRUE,Februar 2013 Boobscht und dodemit Oberhaupt vo dä römisch-katholische Chile und em Staat Vatikan gsi.,🔎
,,,päpstlige,FALSE,Die si aber vom päpstlige Legat und de italiänische Seerepublike abglehnt worde.,🔎
4891,Zermatt,Zärmatt,Zermatt CH,FALSE,"Noochbergmaine vù Greschonei sin Im Land (Greschoneititschu: Laanja), Ayas (Greschoneititschu: Ajáts), Brusson (Greschoneititschu: Britse), Goabi (Greschoneititschu: Goobi), Rassa (Greschoneititschu: Ratsa), Riifu ùn Zermatt CH (Greschoneititschu: Zérmatt).",🔎
,,,Zèrmatt,TRUE,"Alli Ändstationè vo dè Bärgbäänli, wo Stichschtrèggè darschtellèd, sin Sackbaanhööf, zum Byschpill d Baanschtationè z Zèrmatt, z Ängelbärg un z Arosa.",🔎
4892,Lettner,Lettner,Kohrschrànk,FALSE,"Uff da zwai Sitta gìtt’s Treppa rund um Pfihler, wo ìwer s’ ehamààliga Kohrschrànk fiahra.",🔎
,,,lettner,FALSE,"Usserdäm het er dr Rönessanslettner, wo 1864 abbroche worden isch, und 1575 d Justitia-Figur am Münsterportal (hüte im Historische Museum Bärn) gmacht.",🔎
4893,Wolfgang Amadeus Mozart,Wolfgang Amadeus Mozart,Mozarts,FALSE,"In dr 1980er Johr isch er regelmäßig in dr Sprächroll vum Bassa Selim in s Mozarts Opere ""Die Entführung aus dem Serail"" uf dr Bihne vu dr Hamburgischen Staatsopere gstande.",🔎
,,,im Mozart sinni,FALSE,"28, 91, 96, 116, 126, 181; im Mozart sinni ""Zauberflötè""; Andreas Gryphius' ""S isch alles eitel"".",🔎
4894,Schwabenkrieg,Schwobechrieg,Schwoobekrieg,TRUE,"1499 unterstütze d Lieschtler im Schwoobekrieg d Solothurner und d Eidgenosse, obwohl ihne d Stadt Basel strikti Neutralität vorgschribe het.",🔎
,,,Schwabechrieg,TRUE,"Nach em letzte Versuech vo de Habsburger im Schwabechrieg sich d Eidgenosse gfüegig z mache, hai die 1499 im Fride vo Basel ""de facto"" d Unabhängigkeit erreicht, si aber Deil vom Heilige Römische Rîch bliibe.",🔎
,,,Schwoobechrieg,TRUE,Im Schwoobechrieg isch Basel de Eidgenosse nochgschtande.,🔎
,,,Schwobekrieg,TRUE,Anno 1499 isch do im Schwobekrieg zwischenem Schwäbische Bund un dr Schwyz um d Vorherrschaft in dr Region kämpft worre.,🔎
,,,Schwobakriag,TRUE,"Uf am Fraschtezer Boda hot 1499 d Schlacht bei Frastaz stattgfunda, oana vo da blutigsta und wichtigsta Schlachta vom Schwobakriag.",🔎
,,,Schwizerchrieg,FALSE,"Plündert und beschädigt worre isch s Dorf durch de Schwizerchrieg, de Burechrieg und de Drißigjöhrig Chrieg.",🔎
,,,Schwowe- bzw. Schwizerkrieg,FALSE,"acht ei Sempach (ellai 1.150 Figure) 1386, de Schwowe- bzw. Schwizerkrieg vu 1499, de Buurekrieg ",🔎
,,,Schwizerchrièg,FALSE,Im Gegesatz dodezüe hän d'Schaffhusemer Düenge vo 1468 bis 1476 chönne bsetze; im Schwizerchrièg annè 1499 hän si's vollständig abgfackelt.,🔎
,,,Schwabekrieg,TRUE,"Bald druf hent sech undr Maximilian I. abr d Konflikt mit dr bnachbarta Schweizer Eidgnossaschaft verschtärkt, was denn 1499 zom Schwabekrieg oder Schweizerkrieg gfihrt hot.",🔎
,,,Schwaabächriäg,TRUE,"Wäge däm hed schich dr Bischof va Chur mit dn Habsburger vrstrittä, und us denä Hendel ischt dr Schwaabächriäg ussärgwaggsä.",🔎
,,,Schwyzerchrièg,FALSE,D Landgrõfschaft isch 1499 im Schwyzerchrièg zum Chriègsschaublatz worrè un vo eidgnössischè un vo habsburgischè Truppè vowüèschtet worrè – au s Residenzschtädtle Dǜèngè kabutt gmacht worrè.,🔎
4895,Neue Kantonsschule Aarau,Neui Kantonsschuel Aarau,Nöie Kantonsschuel Aarau,TRUE,Er schaffet hüt zum äinten as Redakter am Schwyzerischen Idiotikon und zum anderen as Gimileerer a de Nöie Kantonsschuel Aarau.,🔎
,,,kantonale Lehrerinneseminar,FALSE,Nach dr Bezirksschuel z Länzbrg het si vom 1883i bis 1887 z Aarau s kantonale Lehrerinneseminar bsuecht.,🔎
,,,Nöie Kantonschuel,FALSE,"Ufgwachsen isch er im Ruedertal, z Aarau het er a der Nöie Kantonschuel d Matuur gmacht, und er het drno es Wyli z Länzbig un z Paris gläbt, won er s Sekundarlehrerpatänt überchoo het.",🔎
,,,Nöji Kantonsschule Aarau,TRUE,"D Gymnasie vom Aargau sind: die Alti Kanti Aarau, die Nöji Kantonsschule Aarau, d Kanti Bade, d Kanti Wettige und d Kantonsschuel Zofige.",🔎
4896,Russische Avantgarde,Russischi Awangarde,Russische Awangarde,TRUE,"Dr Suprematismus isch vom bedütendste Künstler vo dr Russische Awangarde, em Kasimir Malewitsch, noch sinere neo-primitivistische und kubofuturistische Faase in de Joor 1912/13 us de Ideä vom Futurismus uuse entwicklet worde.",🔎
,,,Russische Awanggarde,TRUE,"Mai 1935 z Leningrad) isch e Mooler und dr Hauptverdräter vo dr Russische Awanggarde gsi, Wäägberäiter vom Konstruktivismus und Begründer vom Suprematismus.",🔎
4897,Weissenstein (Jura),Wissestäi,Wisseschtei,TRUE,Dr Gipfel vum Husbärg Wisseschtei erreicht me am bequemschte mit dr neue Gondelibahn.,🔎
,,,Wyßestäi,TRUE,"Vom Räinerbärg und ab dr Lägere, Vo Gisli-, Wasserflueh, vom Wyßestäi, Im Bärnischen und über Neueburg, Durs Wattland y bis gägem Gämferegge Händ d Jurabärge gflammt, en Fackelzug Dr Schwyzergränze noh, und übers Land Vom ewige Schnee, vom wyße Gletscherrugge Vo tusig Alpespitz het s widerglüchtet, E wunderbari großi Bundesfyr.»  Mit em ""Juramareili"" het dr Haller zum Schryben i dr Mundart gfunde, und das notabene no bevor er uf Züri isch go d Germanistik grüntlich aluege.",🔎
,,,Wysseschtei,TRUE,Im Südweschte zeige sech d Jurahöchine bis übere zum Wysseschtei und im Oschte d Gägend vo dr Bölcheflue.,🔎
,,,Wysseschtäi,TRUE,"Dää Naame chunt jetz grad im Jura nid so hüüffig vor, wie men au uf dr Naamens-Websyte ortsnamen.ch gseht; drfüür d Vrchlynerigsform de scho, schööni Byschpiil sind s ""Hällchöpfli"" und s ""Balmfluechöpfli"" i dr Nööchi vom Wysseschtäi.",🔎
4898,Höchst (Vorarlberg),Höescht,Höüscht,TRUE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
,,,Höchst,TRUE,"Dr Tilly het Heidelbärg eroberet, bi Wimpfe dr Georg Friedrich vo Bade und bi Höchst und bi Stadtlohn dr Christian vo Braunschweig gschlage und Westfale und Nidersachse bsetzt.",🔎
,,,Högscht,TRUE,"S Land zwische de beide Rhymindige, wo die öschtriichische Ortschafte Gaißau, Högscht und Fuasche umfasst, wird als ""Rhydelta"" (nid z verwächsle mit däm in Holland) bezeichnet und isch e Naturschutz- und Vogelschutzgebiet.",🔎
,,,Hökscht,TRUE,"B. o Ems, Luschnou oder Hökscht.",🔎
4899,Mineralogie,Mineralogii,Mineralogy,FALSE,"Si het an dr Uniwersitete Bärn un Minche Zoology, Botanik, Geology un Mineralogy studiert 1932 het si s Gimnasiallehrerpatänt iberchuu, 1933 het si an dr Uniwersität Bärn zur Dokteri vu dr Filosofy promewiert.",🔎
,,,Mineralog,FALSE,Dezämber 1933 z Stroossburg) isch e französische Mineralog und Kristallograf gsi.,🔎
4900,Rotauge,Rootaug,Schwööl,FALSE,"Er fresst nöd nu Fisch, wie Ööl, Schleie, Schwööl oder Charpfe sondern mag au Chrepsli, Frösche, Würmer, chliini Wasservögel und mengisch schnappt er sich au e Muus.",🔎
,,,Schwaal,FALSE,"Zo de Fisch, wo i de Taich biobachtet were chönd, ghöred s Rotteli und de Schwaal, wo ganz äänlich uusgsiend, denn d Schlaie, de Chaarpfe, de Goldfisch, de Weller und de Hecht.",🔎
,,,Briegger,FALSE,"De Briegger (""Rutilus rutilus"" L.; al.N.) isch e Schwarmfisch, wo pflanzeriichi Waier mit warmem Wasser liebt.",🔎
,,,Rootoigli,TRUE,"Im Bettenauer Waier lebet hüt fööf Fischarte: de Charpfe (""Cyprinus carpio""), s Rootoigli (""Rutilus rutilus""), de Rottel (""Scardinius erythrophthlamus""), de Hecht (""Esox lucius"") und d Forelle (""Trutta salmo fario"").",🔎
,,,Rotaug,TRUE,Mengisch chunnts zu Chrüüzige mit em Rotaug.,🔎
4901,Mikrobiologie,Mikrobiologii,Mikrobiolog,FALSE,Juni 1898 z Breslau) isch e dütsche Botaniker und Mikrobiolog gsi.,🔎
,,,Mikribiologii,TRUE,"Joorhundert entwigglet worde si, het mä Mikribiologii chönne bedriibe und dr bedütendi Bakteriolog Robert Koch het d Erreeger vo Tuberkulose und Cholera entdeggt.",🔎
,,,Mikrobioloog,FALSE,Juni 1929 z Gräniche) isch en Schwizer Mikrobioloog und Genetiker.,🔎
,,,Mikrobiology,TRUE,"Wichtigi Tächnike sin doderby Zentrifugazion, Chromatography, Elektrophores, Späktroskopy, Isotopetächnike, Krischtallisazion, potenziometrischi, elektrometrischi, polarographischi un manometrischi Tächnike, in dr letschte Johrzeht sin au molekularbiologischi Methoden un Methoden us dr Informatik, dr Mikrobiology un andere Fächer derzuechuu.",🔎
,,,Mikrobiologi,TRUE,"S´Schdudium vo de Zahnmediziner umfasst als erschdes Humanmedizin mit de Fächer Biologi, Anatomi, Chemi, Biochemi, Mikrobiologi, Physiologi, inneri Medizin, Chirurgi, Hygiene, Hals- Nase- Ohreheilchund un au Dermatologi.",🔎
4902,Formazza,Pomatt,Pumatt,TRUE,"Luud eme Brojäkt soll s emool e Metrò alpino gee, wù Gurin ùnder em Bäärg dùùre mid em italiäänische Pumatt verbindet.",🔎
,,,Pomatter,FALSE,"Si hät feschtgstelt, das es i de Spraach vo de Pomatter en Huuffe verschideni Möglichkäite git, öppis z säge, und hät das as es Zäiche vom Spraachtood tüütet: Die chly Spraachgmäinschaft isch nüme starch gnueg, zum säge, was jetz äigetli spraachlich normaal wèèr – d Spraach vergheit naadisnaa.",🔎
,,,Pomat,TRUE,Uber d Pass šind ši im Piemont cheme und haind niwwu Hišer und niwwu Deirfer gbuwwe: Pomat und Makinjò. Darnoh šind si van Makinjò uber ds Tïrlji Im Land g'gange. Auch hia haind d Walser niwwu Hišer und Deirfer gbuwwe.,🔎
,,,Pommatdal,FALSE,"Weschtli vu Airolo lyt s Bedrettodal, wu mer iber dr Nufenepass in s Wallis chunnt oder iber dr San Giacomo-Pass ins italienisch Pommatdal.",🔎
,,,Pumat,TRUE,En aagseeni Walser Dichteri us em Pumat isch d Anna Maria Bacher.,🔎
4903,Libanon,Libanon,libàneesischa,FALSE,"Nowamber 1980 z’ Aschrafiyya, Beirut) ìsch a libàneesischa Popsangera, Schàuischpììlera, Farnsahmoderàtoora un Modäll.",🔎
,,,Libanese,FALSE,As Minderhait läbe no rund Libanese z Liberia.,🔎
,,,Libànon,TRUE,"’S gìtt àui a pààr NRJ-Farnsahsander, womm’r ìn Frànkrììch, Wälschschwiiz un Libànon känna sah.",🔎
,,,Libanesen,FALSE,"Derzue git s Libanesen, wu allem Handel dryybe, Asiate un Europäer.",🔎
,,,libanesisch,FALSE,Di wirtschaftli wichtig libanesisch Gmainschaft zellt uugfehr 600 Mitglider.,🔎
4904,Odilienberg,Odilienberg,Hoocheburg,FALSE,D Herzög vom Elsass häi iire Woonsitz zum Däil in nöi entstandene Ort wie Obereenhäim und uf dr Hoocheburg gha.,🔎
,,,Odilieberi,TRUE,"): s Strosburj'r Ménscht'r, d'r Odilieberi, Mürbach (s Kloscht'r), d'Hohkünnijsburi, de Dompeter, de ""Gros Chêne"" (Dicki Eich) ém Höienöir Forscht un de Heidemüre uf'm Mäennelstein un'm Tännchel.",🔎
,,,Odiliabari,TRUE,"D’ hailiga Odilia (àui Odilie, Odile odd’r Ottilie, * um 660 ìm Elsàss odd’r Burgund; † 720 ìm Kloschter Nììdermìnschter biim Odiliabari) ìsch a Àbtissinra ìn dr Merowingerzitt gsìì un wìrd àls Schutzpàtroona vum Elsàss un vum Àuigalìcht vereehrt.",🔎
,,,Odiliebari,TRUE,Sa steht ungefähr 25 km Südwescht vun Strossburi un gràd am Füess vum Odiliebari.,🔎
,,,Odiliebärg,TRUE,Anne 1927 het er z Paris dr alt Édouard Schuré bsuecht un derno sällem sy Summerhuus im elsässische Barr am Fueß vum Odiliebärg.,🔎
4905,Hilzingen,Hilzinge,Riede,FALSE,Wängla likt weschtlich vo Riede im Reidener Becke am Fuaß vom Ski- ond Wandergebiat Hahnakamm.,🔎
,,,Hilzingè,TRUE,"Ab dört schwenkt si nõch Südoscht, zwygt vor èm Gränzübbergang Neuhuus-Bargè vo dè B 27 ab, un füürt übber Kommingè d Oschtflankè vom Grossè Randè durab übber Tengè un Bluèmèfäld nõch Hilzingè im Hegau.",🔎
4906,Belagerung von Konstantinopel (717–718),Belaagerig vo Konstantinopel in de Joor 717 und 718,"d Araber, wo Konstantinopel belaageret",FALSE,"Er het d Verdäidigung gege d Araber, wo Konstantinopel belaageret häi, gläitet.",🔎
,,,Belaagerig vo Konstantinopel,FALSE,"Noch dr abverheite Belaagerig vo Konstantinopel 718, wo si iiri Flotte verloore häi, häi d Araber scho bald s Byzantinische Riich wider afo aagriffe und häi vo 726 aa jedes Joor Blünderigszüüg in Chläiasie gmacht, häi Caesarea bsetzt und Nicäa belaageret.",🔎
4907,Frikativ,Frikativ,Frikativi,FALSE,"Frikativi Nasal sin schynts artikulatorisch mögli, es isch aber kei Sprooch bekannt wo so Luut het.",🔎
,,,Ryyblud,FALSE,Ryyblud.,🔎
,,,Riibluut,FALSE,"De Luut ""ḫ"" werd Laryngal gnennt, isch aber en uvulare Riibluut und werd wie s Alemannische ""ch"" (IPA: []) uusgsproche, chan je noch Stelig im Woort o stimmhaft sii (IPA: []).",🔎
,,,Frikative,FALSE,"Zu dem zelled im Düütsche d Gruppe vo de Obstruente (Plosive, Frikative, Affrikate) und d Gruppe vo de Sonorante (Liquide/Laterale, Nasale) sowie dr Halbvokal oder Halbkonsonant //.",🔎
,,,Frikchativ,TRUE,En Affrikchate isch e Verbindig von eme Plosiv und eme Frikchativ.,🔎
4908,Kappeler Milchsuppe,Kappeler Milchsuppe,Chappeler Milchsuppe,TRUE,"Er isch 1529 uusbroche, hät aber ohni äigetlichi Kampfhandlige mit eme Versöönigsässe, der „Chappeler Milchsuppe“, ggändet.",🔎
,,,Chappelär Michsuppä,TRUE,Bi derä Glägähäit isch äs wäret di höchä Herrä verhandläd händ zur berüämtä Chappelär Michsuppä cho.,🔎
4909,Region Mittlerer Oberrhein,Region Midlere Ooberryy,Region mittlere Oberryy,TRUE,Bihl bildet e Mittelzäntrum in dr Region mittlere Oberryy.,🔎
,,,Region Mittlere Oberryy,TRUE,"Zum Mittelberaich Mihlacker ghere näbe dr Stadt Mihlacker no d Stedt un Gmeine no d Gmeine Etise, Illenge, Knittlenge, Maulbronn un Sternefels, bi dr Stadt Knittlenge git s Verflächtige mit em Nochermittelzäntrum Brette (Region Mittlere Oberryy).",🔎
,,,Midlere Oberryy,FALSE,Är ghèèrd zue dr Region Midlere Oberryy im Regierigsbezirk Chaarlsruei.,🔎
,,,Midlere Ooberryy,FALSE,Är ghèèrd zue dr Region Midlere Ooberryy im Regierigsbezirk Chaarlsruei.,🔎
,,,Region Middlere Oberrhii,TRUE,"Es isch dr Sitz vom Regierigsbezirk Karlsrueh, vo der Region Middlere Oberrhii und vom Landkreis Karlsrueh.",🔎
4910,Pleistozän,Pläistozään,Mittelpleischtozän,FALSE,Im jingere Mittelpleischtozän isch die Biberart uusgstorbe.,🔎
,,,pleistozän,FALSE,"S Alpemurmeldier, wo hüte nume no in Gebirgslage über dr Baumgränze läbt, isch währed de pleistozäne Iisziite im europäische Diefland vo de Pyrenäe bis zur Ukraine vorcho.",🔎
,,,Pleischtozän,TRUE,"Im älteschtè Pleischtozän, vor rund 2,5 Millionè Johr, sin abber au dennè iri Obberläuf suksessyv a s erosionsschtärkeri Flusssischteem vom Rhy volorè gangè, èrscht durch dè deshalb zickzackartig volaufende Main, denn durch dè Neggar un sini Nebbèflüss.",🔎
,,,Pläistozeen,TRUE,"Gege s Ändi vom Pläistozeen het s denn e Faase gee, wo alli nordöirasische Verdräter verschwunde si.",🔎
,,,Pleistozään,TRUE,"""Wasiriya Beds"") hàt maa jìngera Fossilia-n-üss’m Oowera Pleistozään gfunda.",🔎
,,,Middel- und Jungpleistozään,FALSE,"S usgstorbene Wullenaashorn (""Coelodonta antiquitatis""), au Wullehoornaashorn oder Fällnaashorn, isch e Art vo de Naashörner gsi, wo im Iiszitalter uf de Cheltisteppe zwüsche Westöiropa und Ostaasie wääred em Middel- und Jungpleistozään verbräitet gsi isch .",🔎
,,,Altpleistozän,FALSE,Die Art vo de Mammut het sich im Übergang vom Altpleistozän zum Mittelpleistozän vor öbbe 800'000 bis 600'000 Joor in Sibirie entwigglet und het die chaltzitlige Steppe im nördlige Öirasie und Nordamerika bsiidlet.,🔎
,,,Plaischtozän,TRUE,"Glyychzytig isch s Plaischtozän, di elter Epoche vum Quartär, au um s Gelasium verlengeret wore, un doderdur s Pliozän, di jingscht Epoche vum Neogen, um dr nämlig Zytabschnitt verchirzt.",🔎
,,,pleischtozän,FALSE,"Diè pliozäni un pleischtozäni Erosion isch zèrscht vo dè Aarè-Donau, spôter vor allem vom Hochrhy gmacht worrè.",🔎
,,,PLäistozään,FALSE,Es het vor öbbe 11'700 Joor mit dr Ufwermig vo dr Ärde am Ändi vom PLäistozään aagfange.,🔎
4911,Schwarzer Tod,Dr Schwarz Dod,Schwarze Dood,FALSE,"Wo in de Joor 1348 bis 1353 d Pest in fast ganz Öiropa gwüetet het – mä schetzt, dass wäärend de verschiidene Schüüb vom Schwarze Dood 25 Millione Mensche in Westöiropa gstorbe si – het mä d Juude verfolgt wil si Brünne vergifdet und d Süüchi verursacht häige.",🔎
,,,erste middelalterlige Pestpandemii,FALSE,"Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si.",🔎
,,,Pestpogroom,FALSE,Dr Usbruch vo dr Pest isch mit e hufe Pestpogroom verbunde.,🔎
,,,erste Pestwälle,FALSE,"Die isch im ene änge Zämmehang mit dr erste Pestwälle gstande, wo sich vo Südöiropa gege Norde usbräitet het.",🔎
,,,Pestpandemie,FALSE,"Sit ass Pestpandemie 1348/49 sich über ganz Öiropa verbräitet häi, häi d Christe immer wider Pogrom gege d Juude aagrichdet und sä vilerorts verdriibe.",🔎
,,,Groosse Pestpandemii,FALSE,"Underdesse isch dr Kaiser Johannes V. Palaiologos mit de Folge vo dr Groosse Pestpandemii (1347–1351) konfrontiert worde, wo s Fundamänt vom Staat erschütteret häi, drzue isch no cho, ass sich s Riich meereri Bürgerchrieg gläistet het, dr lengsti (1321–1328) zwüschen em Andronikos II.",🔎
,,,Schwarz Dood,TRUE,"Wo dr «Schwarz Dood» denn in dr Stadt het afo wüete, isch fascht d Helfti vo dr Bevölkerig gschtorbe draa.",🔎
,,,Pestepidemii,FALSE,"Im ""Pestbricht"" über d Basler Pestepidemii vo 1610 und 1611 het er sich as wägwiisende Epidemiolog erwiise.",🔎
,,,Pestepidemiie,FALSE,"Under sinner noochlässige Nichte, wùù 1343 an d Macht chùù isch, hät Neapel wìderùm glìtte, bsunders under de Pestepidemiie ùn de ungarische Iifäll.",🔎
,,,Usbruch vo dr Pest,FALSE,"Dr Schweerpunkt vo dr Daarstellig isch die politischi Gschicht, aber au die aadligi Lääbenswält, dr Usbruch vo dr Pest und d Judepogrom wärde beschriibe.",🔎
,,,Schwarze Tod,FALSE,Anno 1350 het dr Schwarze Tod - dr gross Pestepidemi in Europa un Vorderasie - au in Staufe grassiert; witterhi wird vu Zerstörige dur s'Basler Erdbebe vu 1356 berichtet.,🔎
,,,Pogroom,FALSE,"Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si.",🔎
,,,Juudeverfolgige,FALSE,"Das het mö vilmol vo de Juude im Middelalter behauptet, bsundrigs wääred dr Zit vom Schwarze Dood (1347–1350) und het in ganz Öiropa Juudeverfolgige und Pogrom mit hundertduusige vo Doodesopfer usglööst.",🔎
,,,Pestpogrom,FALSE,"Wil s überall Pestpogrom gee het, het mä au z Basel juudefindligi Usschritige afo erwääge.",🔎
,,,Juudevervolgige zur Zit vom Schwarze Dood,FALSE,"D Armläädermassaker si sozusage e Vorspiil zu de Juudevervolgige zur Zit vom Schwarze Dood gsi, wo zää Joor spööter in ganz Middelöiropa usbroche si.",🔎
,,,Schwarzi Dood,TRUE,"Wo denn 1348 dr Schwarzi Dood immer nööcher uf Baasel choo isch, hets nid vil brucht, für dass au d Baasler iiri Wuet und Verzwiiflig an de Juude häi afo usloo.",🔎
,,,Peschtpogrom,FALSE,"Dr Film handlet vum Huus in dr Zürcher Altstadt, wu d Lattmann vyyl Johr lang gläbt ghaa het: Es het im Spootmittelalter ere jidische Familie gheert, wu in dr Zyt vum Ruedolf Brun bymene Peschtpogrom umbroocht reschp.",🔎
4912,Merowinger,Merowinger,Merowìngischa,FALSE,Ìn dr Merowìngischa un Kàrolinginscha Zit ìsch Schlettstàdt a Besìtz vu da Keenig gsìì.,🔎
,,,merovìngischa,FALSE,"As gìtt Spura (àlta Mìnz, Täpfasplìtter) àss ìn dam Ort scho friahjer Litt glabt han, ìm Neolithikum, un ìn da reemischa un merovìngischa Zitta.",🔎
,,,mérowéngischer,FALSE,Di àltist Sédlungsspur vum Ort stèllt e mérowéngischer Frédhof dar.,🔎
,,,merowingische König,FALSE,"As Merowingische Bruederchrieg bezeichnet me e Reihe vo Konflikt im Frankeriich zwüsche de merowingische König vo de Deilriich, wo in d Ziit zwüsche dr Riichsdeilig noch em Dod vom <a href=""Chlothar%20I.",🔎
,,,Merowingerkönig,FALSE,(* öbbe 720; † öbbe 755) isch der letzt Merowingerkönig (743 bis 751) gsi.,🔎
,,,merowingische,FALSE,"Im merowingische und im Fränkische Reich het de Gau im Wesentlige de Ômtsbezirk vun eme Grof (grafio) bezeichnet, wo das Biet für e Chönig verwaltet het.",🔎
,,,merowingischè,FALSE,""">Chlodwig hèt dè Martin zum Nationalheiligè un zum Schutzherr vo dè fränkisch-merowingischè Könnig erhobbè.",🔎
,,,merowingischer,FALSE,Einigi Grabstätte us reemischer un merowingischer Zit uf dr Gmarkung gäwe e Hinwiis uf e prähistorischi Besidelung bi Nambse.,🔎
,,,Merowingerzyt,FALSE,"Vil vo de Sache sind bin ere Uusgrabig vo 1986 bis 1989 bi Lauchheim gfunde worde, wo men es Dorf us dr Merowingerzyt und drzue s gröschte alemannische Greberfäld vo Bade-Württebärg entdeckt het.",🔎
,,,merowingisch,FALSE,""">Dagobert III. und dr vorletzt merowingisch Frankekönig gsi.",🔎
4913,Bürgergemeinde,Bürgergmäind,Burgergmeind,TRUE,Reini politeschi Gmeinde ohne Burgergmeind (frz. ),🔎
,,,Ortsgmeind,FALSE,"Di beide Insle Ufnau und Lützelau ghöred ebeso zum Territorium vom Bezirk, Eigetümer sind s Chloschter Einsidle für d Ufnau und d Ortsgmeind Rapperswil für d Lützelau.",🔎
,,,Ortsbürger,FALSE,"D Bevölkerig hät sech us 3'071 Schwizer Staatsaaghörige (dodevo sind 1'000 Ortsbürger, 2'541 sind Stimmberächtegti) und 1'360 ussländische Staatsaaghörige (30,69 %) zämmagsetzt.",🔎
,,,Bürgergmeind,TRUE,"1910 het d Bürgergmeind vo Brattele s Schloss dr Iiwohnergmeind gschänggt, und die het am 24.",🔎
,,,Tagwen,FALSE,Im Tagwen Netstal si bis zum 16.,🔎
,,,Burgergmäind,TRUE,"Am Daag noch ""Em Bebbi sy Jazz"" het sich non e Dschääsaalass etabliert, d Benefizveraastaltig ""Em Bebbi sy Burgergmaind"" für e soziali Iirichdig, wo d Burgergmäind mithilft bim organisiere.",🔎
,,,Ortsbürgergmeinde,FALSE,"Rüschteschwil isch mit Au zämme zu einere Gmeind worde, d Ortsbürgergmeinde sind aber noch bis im 1908i trännt gsi.",🔎
,,,Bürgergmeinde,TRUE,"Bürgergmeinde, Schuelgmeinde und Chilegmeinde erfülled degäge spezielli Zwäck und händ zwar en Iiflusschreis, nöd aber es Territorium.",🔎
,,,Bürgergmaind,TRUE,"Ane 1874 isch nach em neue Bündner Niderlassigsgsetz au z Bonaduz zu der Bürgergmaind no di politischi Gmaind ygrichtet worde, und vo 1903 a het d Bürgergmaind en eigene Gmaindroot; es isch der Bürgerroot.",🔎
,,,Ortsgmainde,FALSE,"Dezue ane gchännts s öffentlich Rächt Ortsgmainde, Schuelgmainde und Korporazioone.",🔎
4914,Kalligrafie,Kalligrafii,kalligraafisch,FALSE,D Sammlig isch im Ufdraag vom Kaiser Maximilian I. 1504–1516/17 vom Zollschriiber Hans Ried z Booze im Südtirol gsammlet und kalligraafisch ufgschriibe worde.,🔎
,,,Kalligraf,FALSE,"Es git e Schribstuube, wo mä brobiere cha, wien e Kalligraf schöönn z schriibe, und au e Blatt Marmorbabbiir cha mä sälber härstelle.",🔎
,,,kalligraphische,FALSE,"Bekannt si siini «White Writings», Wärk in helle Farbe mit abstrakte filigrane, netzwärkartige Strukture, wo in Mischtechnik usgfüehrt und vo dr färnöstlige Moolerei und kalligraphische Kunst beiiflusst worde si.",🔎
4915,Wengen BE,Wenge,Wänge,TRUE,Jänner 2017 in dr Kombination vu Wänge ghaa.,🔎
,,,Wengen,FALSE,Jänner 2011 mit Blatz drei im Super-G vu Wengen chuu.,🔎
4916,Byzantion,Byzantion,Byzantiiner,FALSE,"Im Süde hänn am Aafang d Byzantiiner, deno d Araber un noo spöter d Normanne gherrscht, während de Norde Deil vum Heilige Römische Riich wore-n-isch.",🔎
,,,bǜzantinischi,FALSE,"bǜzantinischi Steisägemülline, wo mit Kurbel- un Pleuelschtangè, abber ooni Zaaradgetrièbe schaffèd, sin z Gerasa in Jordaniè un z Ephesus in dr Türkei uusgrabbè worrè.",🔎
,,,büzantinisch,FALSE,"Die althoochdütsche Forme ""grafio"" und ""gravo"" stamme woorschinlig über s middellatiinische ""graffio"" vom büzantinisch-altgriechische ""grapheus"" „Schriiber“.",🔎
,,,Byzantiner,FALSE,Si isch aber 663 vo de Byzantiner zerstört und erst im 13.,🔎
,,,byzantinische Riich,FALSE,"1453 isch Konstantinopel eroberet worde, s hüütig Istanbul, was s Endi vom byzantinische Riich (oschtrömische Riich) bedüütet het.",🔎
,,,büzantiinischi,FALSE,Zu de berüemtiste turistische Ziil in dr Prefektuur ghööre die büzantiinischi Ruinestadt Mystras und d Dropfstäihööli vo Diros in West-Mani.,🔎
,,,byzantinische,FALSE,Des chunnt vun ere alte byzantinische Definition vun eme Chlai-Russland (s historisch Chärnland um Kiew) un eme Groß-Russland (alli andere Biet).,🔎
,,,bizantinischi,FALSE,"E bizantinischi Guldschmiidarbet isch d Platte mit em Huen und sibe Hüenli, wo au us em Bsitz vo dr Langobardekönigin törft cho.",🔎
,,,Byzanz,FALSE,"Johrhundert ghaa, nodäm si dur militärischi Fäldzig Handelsprivilegie z Byzanz het chenne duresetze un s Chasarerych zerstert ghaa het.",🔎
,,,byzantinischi,FALSE,Au dass d'Quelle über e möglichi Ywandrig schwyge isch nüt bsunders merckwürdig; d'byzantinischi Schryberling hen sich zu derre Zit vorallem um d'Araber Sorge gmacht un de Balkan total ignoriirt.,🔎
,,,byzantinisch,FALSE,"Im Zug vo de Islamische Expansion isch s Gebiet, wo bis det byzantinisch gsi isch, im Joor 636 under arabischi Herrschaft grate.",🔎
,,,büzantinische,FALSE,Mä het Däil vom büzantinische Mangana-Balast drbii überbaut.,🔎
,,,Byzantinische Zitt,FALSE,Bi de Römer isches en aigni Provinz gsii und au i de Byzantinische Zitt.,🔎
4917,Reinhold-Schneider-Preis,Reinhold-Schneider-Priis,Reinhold-Schneider-Pryys,TRUE,Anne 1990 het dr Mossmann dr Ferderpryys vum Reinhold-Schneider-Pryys vu dr Stadt Friburg iberchuu.,🔎
,,,Reinhold-Schneider-Briis,TRUE,"In sini Amtsziit sin anne 1957 s 500-jährig Jubiläum vu de Universität un di erscht Städtepartnerschaft vu de Stadt mit de franzesische Stadt Besançon im Johr 1959 gheit, d Aabindig vu Friburg an s Autobahnnetz, de Abschluss vum Widerufbau, de Aafang vun re blanvolle Induschtriaasidlig un d Erschließig vu neie Wohngebiet, wu dur d Bevelkerigszahl, wu weidli aagstige isch (alljohr rund 2000 Neiburger) un de greßer Ruumbedarf vu de Bevelkerig notwendig wore isch, un d Schaffig vun eme städtische Kulturbriis, em Reinhold-Schneider-Briis.",🔎
,,,Reinhold-Schneider-Bryys,TRUE,"S ensemble recherche isch unter anderem Bryysdreeger vum Schneider-Schott-Musikbryys Mainz 1995, vum Musikbryys vum Rheingau-Festival 1997 un vum Reinhold-Schneider-Bryys vu dr Stadt Fryburg (2018).",🔎
4918,Sorbonne,Sorbonne,Bariis,FALSE,Er isch au z Nancy und bim Jacques Callot z Bariis gsi.,🔎
,,,Bariiser Uniwersidäät,FALSE,"E Legat het s Ganze noch de Vorbilder vo dr Bariiser Uniwersidäät und dr Uniwersidäät vo Bologna organisiert, und s Konzil het dr Brofässer ernennt und bestimmt, ass däm si Leer as Uniwersidäätsleer söll anerkennt und wääred em Konzil bi dr Graduierig aagrächnet wärde.",🔎
,,,Sorbonne Université,FALSE,"An dr ""Sorbonne Université"" het er Gaischteswisseschafte studiert.",🔎
4919,Walenstadt,Walestadt,Waalestadt,TRUE,"Do het s Rychsguet a dene Orte gha: Chur, Felsbärg, Malans, Maiefäld, Fläsch, Ragaz, Vilters, Balzers, Mels, Sargaas, Schaa, Räfis (bi Sevele), Grabs, Lims im Wärdebärgische, Buchs, Flums, Bärschis bi Waalestadt und z Waalestadt (latynisch ""Ripa Vualahastad"").",🔎
,,,Walestadt SG,TRUE,"Mai 1972 z Walestadt SG as ""Gunilla Kranz"", haimetberäächtigt z Stäihuuse ZG un z Vadoz) isch e liachtaschtaanischi Bolitikeri (VU).",🔎
4920,Hotel,Hotel,Hotäl,TRUE,"S erschte Hotäl im Baad isch d ""Maison Blanche"" gsi, wo im 17.",🔎
,,,Luxushotel,FALSE,S Grand Hotel Cesenatico isch es Luxushotel i de italienische Gmeind Cesenatico.,🔎
,,,Hotäll,FALSE,"Sider sind viil nöji Hotäll, Feriehüüser und Schiialaage bout worde.",🔎
,,,Hotels,FALSE,"Wechselschtubè, Autovomiètigè un Hotels.",🔎
,,,Hotèl,TRUE,"Im Oschte vom Dorf Samaade liget d Sytedääler ""Val Champagna"" und ""Val Muragl"", wo zwüschet drin dr Bärgvorsprung ""Muottas Muragl"" isch mid em berüempte Bärghuus und Hotèl ""Muottas Muragl"", vilech ufem schöönschten Uusichtspunkt vom Oberengadyn, wo me mit ere alte Standsäilbaan hiichunt; das isch die eltischti sötegi Baan vom Engadyn und si isch ane 1907 bout worde.",🔎
4921,Protozoen,Protozoe,Protozoa,FALSE,"Traditionell wärded i diä Gruppä vilzelligi Tier und ä ganzi Reie vo tierische Einzeller, d'Protozoa, gstellt.",🔎
,,,Aizäller,FALSE,"Dert, aber au in dr andere Vormäge, läbe zahlrychi Mikroorganisme wie Bakterie, Aizäller un Häfe, wu dr Nahrigsbrei guet dermit vermischlet wird.",🔎
,,,eizellige Tier,FALSE,Di ehemals zu dä Tier igordnete eizellige Tier (Protozoa) sind ere Reie vo verschidene Taxa innerhalb vo dä Eukaryote entstammt.,🔎
4922,Ludwig-Maximilians-Universität München,Ludwig-Maximilians-Universität München,Mìncha,FALSE,"D Verziarung uf em Rothüss ìsch ìn dr làuifenda Zitt mehrmols nèi gstrìcha worra: ànna 1779, ànna 1846, ànna 1893 wo dr Wagner (vu Mìncha) d schwitzer Wàppa awaggmàcht hàt, vu 1962 bis ànna 1966, un vu 1979 bis ànna 1988 dur dr Jean-Paul Brucker un dr Guy Vetter wo d schwitzer Wàppa wìder ànagmàcht han.",🔎
,,,Ludwig-Maximilian-Universitet Minche,TRUE,"Vu 1976 bis 1982 het si an dr Ludwig-Maximilian-Universitet Minche Volkswirtschaftslehr, Bolitikwisseschaft, Kommunikationswisseschaft un Effetli Rächt studiert.",🔎
,,,Universitet Minchen,FALSE,"1960, no syre Zyt am Thesaurus, isch dr Hiltbrunner fir churzi Zyt (1961/1962) as Wisseschaftlige Assischtänt an dr Universitet Minchen aagstellt gsii, wun er si 1962 umhabilitiert het.",🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universitet Münche,TRUE,"1972 het si sich an der Ludwig-Maximilians-Universitet Münche habilitiert mit dr Arbet ""Die Kategorie der Ethik.",🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universiteet Minche,TRUE,"Noch em Bsuech vum Gimnasium mit Schuelerhaim Hohenschwangau het si Soziology, Psychology un Kriminology an dr Ludwig-Maximilians-Universiteet Minche studiert.",🔎
,,,Münchè,FALSE,"Uff Wunsch vo sim Vatter hèt er vo 1843 bis 1847 Rächtswûssèschaftè a dè Universidätè z Münchè, Heidelbärg un Bèrlin schtudyrt.",🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Üniwärsitäät z’ Mìncha,TRUE,Gliichzittlig ìsch sa vu 2001 bis 2003 wìssaschàftliga-n-Àssistantin àm Schtudiagàng Religioonswìssaschàft àn dr Ludwig-Maximilians-Üniwärsitäät z’ Mìncha gsìì.,🔎
,,,LMU Minche,FALSE,"D Leonhard het vu 1988 bis 1995 Chunschtgschicht, Neieri dytschi Literatur un Theaterwissenschaft an dr LMU Minche studiert.",🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universität Minche,TRUE,De Robert Zollitsch het vu 1960 bis 1964 an de Albert-Ludwigs-Universität Friburg un an de Ludwig-Maximilians-Universität Minche Philosophi un Katholischi Theologi studiert.,🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universitet Minche,TRUE,"Är isch wisseschaftlige Assischtänt vum Rahner zerscht vu 1964 bis 1967 am Seminar fir Chrischtligi Wältaaschauig un Religionsfilosofy an dr Ludwig-Maximilians-Universitet Minche, speter (1967) am Lehrstuel fir Dogmatik un Dogmegschicht vu dr Weschtfälische Wilhelms-Universitet Münster.",🔎
,,,Münchner Ludwig-Maximilians-Universität,FALSE,"Dur ire Brüeder, wo a de Münchner Ludwig-Maximilians-Universität Medizin studiert het, het d Sophie anderi Studente känneglehrt, wo si i irere Ablehnig vo de NS-Herrschaft bestärcht hend.",🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Üniwärsiteet,FALSE,"Ìm Wìntersemäschter 2018 ìsch sa Profassera gsìì àn Üniwärsiteet vu da Kìnschta vu Berlin, un ìm Wìntersemäschter hàt sa àm Münchner Zäntrum fìr d’ Filosofii vu dr Màthemàtik vu dr Ludwig-Maximilians-Üniwärsiteet unterrìchtet.",🔎
,,,Uni Münche,FALSE,Vo 2014 bis 2019 isch er Profässer a der Uni Münche gsy.,🔎
,,,Universitet Minche,FALSE,Bis 1964 het er derno as wisseschaftlige Assischtänt bim Theodor Maunz an dr Juristische Fakultet vu dr Universitet Minche gschafft.,🔎
,,,Minche,FALSE,Noch em Jurastudium z Heidelberg un z Minche (mit em Abschluss 1834) isch de Hecker noch ere kurze Tätigkeit im Staatsdienscht Awalt z Manne worre.,🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universiteet,FALSE,D Detzer het an dr Ludwig-Maximilians-Universiteet z Minche Bolitikwisseschaft un Volkswirtschaftsleer studiert.,🔎
,,,Ludwig-Maximilians-Universitet München,FALSE,Anne 1983 het si an dr Ludwig-Maximilians-Universitet München aafange Germanischti un Geografy studiere.,🔎
4923,Freiburg,Freiburg,Friiburg,TRUE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Fryburg,TRUE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Friburg,TRUE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Frybuger,FALSE,"Wu d Babyyri ufglest woren isch, isch er as Prokurischt zum Frybuger Herder-Verlag gange.",🔎
4924,Wählergruppe,Wählergruppe,Freii Wehler,FALSE,Dr Franz-Josef Winterhalter (* 1949 z Fryburg) isch e dytsche Lehrer un Kommunalbolitiker (Freii Wehler).,🔎
,,,Freie Wähler,FALSE,Bemerkige: A: Lischtekandidate sin bi dr Chreisdagswahle oft fir die Freie Wähler aträtte.,🔎
,,,Freii Wähler,FALSE,Im Herrischrieder Gmeinderoot wird Hogschür vom Thomas Siebold (CDU) und em Michael Arzner (Freii Wähler) verdrätte.,🔎
,,,Freje Wehler,FALSE,"Är het sich uf d Unterstitzig vum burgerlige Lager us CDU, CSU, FDP un dr Freje Wehler chenne stitze, wu in dr Bundesversammlig e knappi Mehrheit vu 614 Stimme vu insgsamt 1024 gha hän.",🔎
,,,Freie Weeler,FALSE,Fir di Freie Weeler het si anne 1962 erfolgryych bi dr Waal in Fryburger Gmairoot kandidiert un het däm bis 1975 aagheert.,🔎
4925,Weliko Tarnowo,Weliko Tarnowo,Tarnowgrad,FALSE,"1187 häi d Bulgare in Lowetsch mit Byzanz Friidensverdraag underschriibe, wo s Zwäite bulgarische Riich »de jure« anerkennt het.. D Stadt Tarnowgrad isch die nöiji Hauptstadt worde.",🔎
,,,Tarnowo,FALSE,"S Zentrum vo dr Bewegig isch d Stadt Tarnowo gsi, wo denn die vierti Hauptstadt worde isch.",🔎
4926,Kabinett Geiß II,Kabinett Geiß II,baadische Regierig,FALSE,Dr Gustav Trunk isch derno Minischder fir Juschtiz in dr nèie baadische Regierig woore.,🔎
,,,nèi baadisch Regierig,FALSE,"Abril 1919 isch di nèi baadisch Regierig bilded woore, dr Anton Geiß isch fir ai Joor zem ""Baadische Schdaadsbresidänd"" gweeld woore.",🔎
4927,Asteroid,Asteroid,Chleiplanete,FALSE,"Er het Methode fer d'Bahnbestimmig vu Himmelskörper entwicklet un het d'Chleiplanete (2) Pallas, (4) Vesta sowie sex Komete entdeckt sowie s'Olbers'sche Paradoxon formuliert.",🔎
,,,Planetoid,FALSE,"E natürliche Satellit (meistens allerdings Mond gnennt oder au Trabant) isch e Himmelskörper, wo e Planet oder e Planetoid ime Sunnesystem umchreist.",🔎
,,,Hauptgürtelasteroid,FALSE,Dr Hauptgürtelasteroid (4923) Clarke isch ihm zue Ehre benennt.,🔎
,,,Aschteroid,TRUE,"D Benännig vo Aschteroide und Komete lauft nach eme zweischtufige Verfahre ab, wo men iiri Nääme definiert.",🔎
,,,M-Typ-Asteroid,FALSE,"D'Lutetia wird as M-Typ-Asteroid klassifiziert, was dr vorherrschende (wennglich nit unumstrittene) Lehrmeinig nooch uf e metallischi Zämmesetzig hidütet.",🔎
4928,Bezirk Gäu,Bezirk Gäu,Gäu,FALSE,"Landschafte em Kanton usserthalb vo der Stadt und der Omgäbig vo Lozärn send s Gäu rond om der Sämpachersee ome e der Metti vom Kantoon, s Habsburgeramt a der Rüüss em Oschte, s Seetaal om der Baldeggersee ome em Nordoschte, s Henderland om Willisou ome em Nordweschte, s Äntlibuech em Südweschte – ond öber der Vierwaldstettersee öbere d Gmeinde südweschtlich vo der Rigi.",🔎
,,,Göi,FALSE,Härchenge esch ä Iiwohnergmein im Bezirk Göi im Kanton Soledorn i de Schwiiz und het guet 1200 Iwohner.,🔎
4929,Quark (Physik),"D Kwark, die füsikalische Elementardäili",Quarks,FALSE,"Au säller Effekt isch fer makroskopischi Objekte witt underhalb vu de Messgnauigkait, allerdings isch d'Masse vu de Nukleone wesentlich größer als d'Summe vu de Masse vu de Quarks, us dene si zämmegsetzt sin.",🔎
,,,Kwarks,FALSE,"Zwäi Bischbil: E Chopf von ere Stächnoodle bestoot in dr Gröössenordnig us 1022 Elektrone und 1023 Kwarks, und wenn e Reschoocherze brennt, denn entstöön in dr Flamme jedi Sekunde öbbe 1020 Photone.",🔎
,,,Kwark,FALSE,Si si us eme Kwark-Antikwark-Bäärli ufbaut und bilde äini vo de zwäi Grubbe vo Hadrone.,🔎
4930,Dreizehn Alte Orte,Die Drizäh Alten Ort,drizäh Ört,FALSE,Der Bund vo de Eidgenosse isch druf bis 1513 uf drizäh Ört gwachse.,🔎
,,,Drizähörtige Eidgenosseschaft,FALSE,"D Expansion vo der Eidgenosseschaft, wo druf cho isch, het zu dr Drizähörtige Eidgenosseschaft gfüehrt.",🔎
,,,Drizää Alte Oort,TRUE,D Halle im Parteer het me wider zwäg gmacht und mid de alte Wappeschybe vo de Drizää Alte Oort vo der Eidgnosseschaft usgschmükt; leider het me den d Yrichtig vo der uralte Stube vom Chlyne Root kabut gmacht.,🔎
,,,13-örtige Eidgnosseschaft,FALSE,"Drum redt mer no hütt vo den Acht Alten Ort, wo den zu de 13-örtige Eidgnosseschaft uusgwytet worde sind.",🔎
,,,Drizäh Alte Ort,TRUE,"Erscht mit em Drissgjöhrige Chrieg het sich d Eidgenosseschaft vom Riich afo löse, und ane 1648 hai die Drizäh Alte Ort im Westfälische Friide d Unabhängikeit vom Dütsche Riich gwunne.",🔎
,,,drizää alten Ort,FALSE,"Vier Vogteie, Valle di Maggia, Locarno, Lugano und Mendrisio, si e gmäini Herrschaft vo zwölf vo de drizää alten Ort (ohni Appezäll) gsii.",🔎
,,,Driizäh Alte Ort,FALSE,"Dezember 20163 Sitz vor Kantonsregierig und em Parlamänt, Sitz vor Justiz isch Troge 8 bis do: die Acht Alte Ort 13 bis do: die Driizäh Alte Ort Die zwöibuchstabige Kantonsabchürzige si vrbreitet, si werden u. a. bi den Autokennzeiche brucht und wärde ou i dr brucht (mit em Präfix ""CH-"", z.",🔎
,,,drizäh alte Ort,TRUE,"D Site vom Rhiidoor, wo uf s Chleibasel luegt, het e Zinnechranz übercho, und uf d Zinne het mä d Wappe vo de drizäh alte Ort drufdoo.",🔎
,,,d drüzehn alti Ort,TRUE,"Mit zuegwandti Ort sin alli eidgnössische Biet bezeichnet worre, wo kei Vollmitglidr (wiä d drüzehn alti Ort) gsii sin, ondrersyts abr ä inneri Autonomie ghet hen, also kei Untertanebiet gsii sin.",🔎
,,,Drizäh Alten Ort,FALSE,"Mit em Bitritt vo Solothurn und Friburg 1481, Basel und Schaffhuse 1501 und Appezäll 1513 het sech d Eidgenosseschaft uf di ""Drizäh Alten Ort"" oder ""die Drizähörtigi Eidgenosseschaft"" erwiteret.",🔎
,,,drizäh,FALSE,Vo 1353 bis 1501 het de Bund acht und vo 1513 bis zum Iimarsch vo de Franzose 1798 drizäh Mitglider ghaa.,🔎
4931,Piemont,Piemont,Region Piemont,FALSE,"Si lige z Italie (Region Piemont) un in dr Schwyz in dr Kanten Tessin, Wallis, Üri un Graubünde).",🔎
,,,piemont,FALSE,De Giovanni (Johannes) Bosco (1815–1888) isch en piemonteesische Puurebuet gsy.,🔎
,,,piemontesische,FALSE,"D' Okzitanische Sproch isch ä galloromanische Sproch, wu im sydliche Drittel vun Frankrich, in abglegene Biet vo Italie (de (piemontesische Alpe) un Spanie (Val d'Aran in Katalonie) gschproche wird.",🔎
,,,Pietmont,FALSE,"Di wichtigschti devu sin s Kinigrich vun Beide Sizilie im Siide, de Kirichestaat un d Toskana in de Mitti, s Kinigrich vu Sardinie un im Nordweschte s Pietmont gsi.",🔎
4932,Marranen,Marranos,Marrane,FALSE,"„Marrane“ (was ‹Söi› bedütet), latiinisch „christiani novi“, hebräisch „annussim“ („Zwungnigi“) – si in de Joorzäänt druf Opfer vo bluetige Verfolgige und Massaker worde.",🔎
,,,marranische,FALSE,Johrhundert gläbt un het wahrschyns vun ere marranische Familie abgstammt.,🔎
4933,Fürstenau GR,Fürstenau GR,Fürschtenau,TRUE,"(Biischpiil: Eglisau, Kaiserschtuel, Bischofszell, Sempach oder Fürschtenau).",🔎
,,,Fürstenau,FALSE,Usserdäm zäält er Fürstenau dezue.,🔎
4934,Makedonien,Makedonie,makedonisch,FALSE,"Dr Gründer vo dr Dünastii isch dr makedonisch General Selöikos gsi, wo sich noch em Dood vom Alexander em Groosse vo 320 v. d. Z. aa in de asiatische Satrapie vom Alexanderriich as Herrscher duuregsetzt het und sich im Joor 305 under em Naame Seleukos I. Nikator zum Köönig erkläärt het.",🔎
,,,makedonischi,FALSE,Zwai Joor spööter isch de atheenischi Staat bankrott ggange und de makedonischi König Philipp II. hett Imbros eroberet und gfangni Imbrier verschleppt.,🔎
,,,makedonische,FALSE,"Dr Alexanderzug (au ""Alexanderfäldzug"") isch d Bezäichnig für e zääjöörig Erooberigsfäldzug vom makedonische Köönig Alexander em Groosse.",🔎
,,,Makedoniegr,FALSE,"Si hai neui Kolonie in dr Adria und Makedoniegründet und dr Periander het ä pflaschdereti Schdrooss vom Korinthische zum Saronische Golf baut, für zum dr lang Wäg ume Peloponnes ume zschbare und so dr Überlanddransbort vo Ware vom Ägäische zum Ionische Meer zfördere.",🔎
,,,Makedonier,FALSE,Römischi Legione under em Lucius Aemilius Paullus häi d Makedonier under em Köönig Perseus entschäidend gschlaage.,🔎
4935,Neuburg (Freiburg im Breisgau),Nöiburg (Friburg),Nöiburg,TRUE,"Noochberbezirke sin dr Stüehlinger im Weste, Nöiburg im Norde, d'Oberau im Oste un jensits vu dr Dreisam d'Wihre im Süde.",🔎
,,,Nejburg,TRUE,"D Naturwisseschafte un d Mathematik hän e eigene Campus, s sognännt Inschtitutsviertel im Stadtdeil Nejburg, rund fimf Minute z Fuess nerdlig vum Altstadtring.",🔎
4936,Karibisches Meer,S Karibische Meer,Karibische Meer,FALSE,"Im Norde gränzt Mexiko a di Vereinigte Staate vo Amerika (USA); im Süde u Weschte a Pazifisch Ozean; im Südoschte a Guatemala, Belize u ds Karibische Meer; im Oschte a Golf vo Mexiko.",🔎
,,,Karibikchüste,FALSE,"Bis in die früehe 1950er-Johre isch Cancún e Insel an dr Karibikchüste vu Yucatán gsi, wo vu dr Zivilisation witgehend uberüehrt gsi isch, mit einige wänige Fischerdörfer un präkolumbische Ruine vu dr Maya.",🔎
,,,Kariibische Meer,TRUE,Im Kariibische Meer git s nume vier Atoll.,🔎
4937,Orthodoxe Kirchen,Orthodoxi Chille,orthodoxen,FALSE,"Jänner begange, in dr orthodoxen am 22.",🔎
,,,Orthodoxe Chille,FALSE,"Us däm Völkergmisch vo Grieche, Krimgote, Alane und Karäer het sich e nöiji ethnischi Grubbe bildet, wo griechisch gschwätzt het und wo d Meerhäit von ere zur Orthodoxe Chille ghöört het.",🔎
,,,orthodoxe,FALSE,"Chliineri Menderheite send die orthodoxe Chreschte, d Juude, d Hindus ond d Buddhischte.",🔎
,,,orthodoxe Chilene,FALSE,I de orthodoxe Chilene isch am 7.,🔎
,,,Ostchillene,FALSE,"Dä westligi Däil vo dr alte Chille, ebe d Westchille, isch im ene historische Spaltigsbrozäss, wo si Höhepunkt im Groosse Schisma im Joor 1054 gha het, vom östlige Däil vo dr Chille, de Ostchillene, drennt worde.",🔎
,,,orthodoxi Glaube,FALSE,"Vo de Eroberig vo Konstantinopel 1204 bis 1261 het es Kaiserriich Nikaia bestande, wo die byzantische Riichstradition und de orthodoxi Glaube witergfüehrt het.",🔎
,,,orthodoxa,FALSE,"Dr reemisch-kàthoolischa, orthodoxa un evànggelischa Gedànktààg vu dr hailiga Odilia ìsch dr 13.",🔎
,,,orthodox Chele,TRUE,Die orthodox Chele haltet bes hött a bsondere Beblische Läsige ond während de Faschteziit a erliechteretem Faschte wie au för de Samschtig ond de Sunntig fescht.,🔎
,,,christlich-orthodox,FALSE,"Vo de Wettiger Iiwohner sind im Joor 2000 öppe 48,5 Prozänt römisch-katholisch, 26 Prozänt reformiert, 3,5 Prozänt christlich-orthodox und vier Prozänt muslimisch gsi.",🔎
,,,syrische Christendum,FALSE,"In dr Gäägewaart verstoot me under ""Assyrer"" en ethnischi Minderhäit im Noochen Oschte, wo Syrisch-Aramääisch reedet und em syrische Christendum aaghöört.",🔎
,,,Orthodoxe Kirche,FALSE,Das Ganze het nur 20 Jahr nach dr Abschpaltig von de Orthodoxe Kirche vom römische Katholizismus stattgfunde.,🔎
,,,orthodoxi Chilche,TRUE,"E paar orthodoxi Chilche (die sognennte Altkalendarier, z. B.",🔎
,,,Orthodoxa Kìrcha,FALSE,Àls Bischoof màcht dr Berthet àm Diàloog mìt da Orthodoxa Kìrcha mìt –ar kààt güat Rüssisch.,🔎
,,,orthodoxen Chilene,FALSE,I de orthodoxen Chilene isch ires Fäst degäge zäme mit Wienachte am 25.,🔎
,,,chrischtlich-orthodox,FALSE,"Be de Volkszehlig 2000 sind 61,9 % reformiert, 22,7 % römisch-katholisch und 1,6 % chrischtlich-orthodox gsy.",🔎
,,,orthodoxi,FALSE,"Im 2000 hät die religiösi Landschaft eso usgsee: Es git 66,79 % römisch-katholischi, 15,82 % evangelisch-reformierti, 2,22 % orthodoxi und 0,19 % christkatholischi Christe.",🔎
,,,Orthodoxe,FALSE,"Shkodra isch s'Zentrum vo de albanische Chatholike, het abr au e grossi muslimischi Bvölkrig un e paar Orthodoxe.",🔎
,,,ortodoxe Chele,FALSE,Oktober in der ortodoxe Chele und de 9.,🔎
,,,orthodoxa Glàuiwa,FALSE,"Ànna 1980 hàt sìch dr Ehni zem orthodoxa Glàuiwa bekehrt, nohdam àss’r a pààr Joohra làng Kàtekeet ìm Athos ìm Griachalànd gsìì-n-ìsch.",🔎
,,,Ortodox,FALSE,"Der Katholisch Kanon umfasset 46 Büecher, der Ortodox Kanon 51 Büecher u der Reformiert umfasset 39 Büecher.",🔎
,,,orthodox Kirich,TRUE,Dezamber fìr d orthodox Kirich.,🔎
,,,orthodoxi Kirche,TRUE,"S oobeländisch Schisma isch vom morgeländische Schisma z unterscheide, wo sich die orthodoxi Kirche im 11.",🔎
,,,orthodoxi Chile,TRUE,Di orthodoxi Chile erinneret am vorletschte Sunntig im Advänt a d Ester.,🔎
,,,Orthodoxe Cherchene,FALSE,"Me kännt die Strukture au i de Orthodoxe Cherchene, i de anglikanische Cherche, i de methodistische Cherche, bi de Altkatholike und bime Tail vo de Lutheraner.",🔎
,,,georgisch-orthodoxi Kirche,FALSE,"Joorhundert isch s Christetum Staatsreligion, hüt is es diè georgisch-orthodoxi Kirche mit em nationale Patriarch Ilia III als Oberhaupt.",🔎
,,,orthodoxe Chilche,FALSE,"Novämber begange, in dr orthodoxe Chilche am erschte Sunndig no Bfingschte.",🔎
,,,orthodoxi chilche,FALSE,"Dezämber 2008), (0,3 % weniger wie im Vorjohr), orthodoxi chilche un orientalischi Chilche insgsamt 3 Brozänt, Neuapostolischi Chilche 0,44 Brozänt, Zyyge vu Jehova 0,2 Brozänt un e gringe Aadeil vu Aagherige vu chrischtlige Frejchilche.",🔎
,,,griechisch-orthodoxe Chilche,FALSE,"Drzue ane wärde e Raie vo Religione underdruggt un schigganiert wie s islamisch Alewitedum un di chrischtlige Assyrer, und de griechisch-orthodoxe Chilche ischs verbotte, ires Prieschterseminar vo Chalki wider uffzdue.",🔎
,,,orthodoxe Chille,FALSE,Joorhundert aa mit Hilf vo dr orthodoxe Chille s Vermächtnis vo Ostrom im Balkanruum übernoo.,🔎
,,,orthodoxè,FALSE,"Er isch ein vo dè bekannteschtè Heiligè vo dè katholischè Kirchè un wörd au i dè orthodoxè, anglikanischè sowiè dè evangelischè Kirchè voeert.",🔎
,,,orthodoxi und altorientalischi,FALSE,"Im ÖRK sind vil grossi evangelischi, refermierti, methodistischi, baptistischi, anglikanischi, altkatolischi, orthodoxi und altorientalischi Chilene drby.",🔎
,,,orthodoxe Kirch,FALSE,E bsunderi Form vum Gottesdiänscht isch d Heilig Mäss (in dr katholische un orthodoxe Kirch) un dr Gottesdiänscht mit Abendmahl (in dr lutherische un reformiarte Kirche).,🔎
,,,Orthodoxe Chile,FALSE,"Ei Drittel vo de Iiwohner und Iiwohnerinne vo der Stadt sind bi anderne Glaubensrichtige, zum Bischpiil bis der anne 1871 gründete jüdische Gmeind, bi der Orthodoxe Chile oder bi de Freichile vo Lieschtel oder konfessionlos.",🔎
,,,orthodoxe Chrischte,FALSE,"Istanbul isch au dr Sitz vum Ökumenische Patriarch, em Ehreoberhaupt vu allene orthodoxe Chrischte.",🔎
,,,Orthodoxe Chilche,FALSE,"Mit dr Orthodoxe Chilche isch er in Konflikt grote, wel dr in dr sognännt „Tetragamiestryt“ yygriffe het: Dr Patriarch vu Konstantinopel, dr Nikolaos I. Mystikos, het dr byzantinisch Chaiser Leo VI. baant ghaa, wel dää gege s Chilcherächt e vierti Eh yygangen gsii isch.",🔎
,,,eschtlig-orthodox Chilche,FALSE,"Di wichtigscht chrischtli Chilche isch d ""Ukrainisch-Orthodox Chilche"", wu zue dr eschtlig-orthodox Chilche zellt.",🔎
,,,Rumèènisch-ortodoxe Chilen,FALSE,"D Vertäilig vo de Volchsgruppe im Lauff vo de Gschicht gseet asewääg uus: Was d Religioon aagaat, ghööred di Rumèènischspraachige zum Täil de Rumèènisch-ortodoxe Chilen aa und zum Täil der unierte griechisch-katolische Chile (di zwäit hät zwaar di ortodox Liturgy, lueget aber de Paapscht as ires Oberhaupt aa).",🔎
,,,Orthodoxy,FALSE,"Augschte, in dr Orthodoxy isch s dr 10. Augschte.",🔎
,,,orthodoxe Chile,FALSE,Die ghöred meischtens zur katholische oder orthodoxe Chile.,🔎
,,,christlig-orthodoxi,FALSE,"D Motiv konzentriere sich drbii uf christlig-orthodoxi Szeene, es git aber au sonigi mit Buuremotiv.",🔎
4938,Bistum Chur,Bischtum Chur,Bischof va Chur,FALSE,"Wäge däm hed schich dr Bischof va Chur mit dn Habsburger vrstrittä, und us denä Hendel ischt dr Schwaabächriäg ussärgwaggsä.",🔎
,,,Bischtümer Chur,FALSE,D Schwiizer Gebiät sind de Bischtümer Chur und Basel zur Verwaltig underschtellt worde.,🔎
,,,Khuur,FALSE,Hauptort ischt Khuur.,🔎
,,,Bischtum vo Chur,TRUE,Das isch scho ganz früech die südlechschti Feschtig vom Bischtum vo Chur gsi mit ere Zollstell derby.,🔎
,,,Chuur,FALSE,"Als Schuelsprooch wird s Rumantsch Grischun hüt vorallem in Mittelbünde im Surmeirische Biet in de Primarschuele bruucht, dernäbe no z Trin ùn in de zweisproochige Schuel vo Chuur.",🔎
,,,bischeflige,FALSE,"D Angelika Kauffmann isch anne 1741 as Doochter vum Porträt- un Freskemooler Joseph Johann Kauffmann un syre Frau, dr Hebamm Cleophea Lutz, in dr Rychsgass 57 vu dr Gotteshuusbund-Stadt Kuur uf d Wält chuu, wu ihre Vater um des Zyt am bischeflige Schloss gschafft het.",🔎
,,,Bischtum Kuur,TRUE,"Dervor isch s Biet as ""Dekanat Liechtestaa""' e Dail vum Bischtum Kuur gsii.",🔎
,,,Bischof von Chur,TRUE,"Wo s Huus Tarasp 1177 uusgstorben isch, isch d Burg zeerscht an Bischof von Chur choo und nachanen a verschideni Heren us em Tirol.",🔎
,,,Bischtum Chuir,TRUE,Firs Bischtum Chuir hed är nid as pflägeliächtä Priäschter gultä.,🔎
,,,Bischof vo Chur,TRUE,"Dr Oberi Bund oder Graui Bund (, ""Ligia Grischa"", sältener ""La Grischa"") isch as Reaktion uf zahlriichi Fehde und Chläichrieg zwüsche de Aadelsgschlächter Belmont, Sax-Misox, Rhäzüns, Vaz, Wärdebärg, em Chloster Disentis und em Bischof vo Chur entstande.",🔎
,,,Bischof vo Chuur,TRUE,"De Matthys hät sich i dëm Stryt, wo ganz Nidwalde duregschüttlet hät, uf d Syte vo de Gägner gschlage – und die händ sich dän au duregsetzt, wil zletscht au de Bischof vo Chuur s Verschwinde vo dëm Läsibuech verlangt hät.",🔎
,,,Diözese Khuur,FALSE,""">Johannes Paul II. zum Koadjutorbischof vu dr Diözese Khuur ernännt woore.",🔎
,,,Bischofssitz,FALSE,Ab'm vierte Johrhund'rt isch's dann Bischofssitz gsin.,🔎
,,,Bischtum Khûr,TRUE,"Schpöötischtans sit am Jôr 451 hets z Khûr an Bischof, wo s Bischtum Khûr leitet.",🔎
,,,Bischdum Kuur,TRUE,Au im Stryt zwisch em Bischdum Kuur un däm sy Bischof Wolfgang Haas het dr Schwery versuecht z vermittle.,🔎
,,,Bischtum Khuur,TRUE,"Är isch vu 1978 bis 1988 Chanzler vum Bischtum Khuur gsii, derzue syt 1982 Offizial vum Diözesangriicht un ab 1986 Domherr.",🔎
,,,Bischof vu Kuur,TRUE,"Jänner 2004 het er d Bischofsweih vum Pier Giacomo De Nicolò, em Ernesto Togni, em Grampa syy Vorgänger as Bischof vu Lugano, un vum Amédée Grab, em Bischof vu Kuur iberchuu.",🔎
4939,Aichtal,Oechtal,Åechdaal,TRUE,"Nåchborgmaendena send (em Uhrzaegor, em Norda ãgfanga): Sduagord (Sdaddgraes), Nuihausa, Wolfschluaga ond Åechdaal (älle Landgraes Essleng), Waldabuach (Landgraes Bebleng) ond Laefälda-Ächdordeng (Landgraes Essleng).",🔎
,,,Aechtal,TRUE,"Nochborgmaedena send Nuihausa em Norda, Ondorẽseng em Osda, Niirdeng em Sidosda, Aechtal em Sidwäsda ond Filderstadt em Wäsda (älle Langraes Essleng).",🔎
,,,Oichdal-Neiahaus,FALSE,"De andre Gmoinda, wo zo dr Landschaft Scheebuach, abr et zom Naturpark gheeret, send (ôôgfanga em Nordweschda ond fortgsetzt en dr Uhrzeigerrichdong) Nufrenga, Gärtringen-Rohrau, Hildrizhausa, Altdorf, Holzgerlenga, Weil em Scheebuach, Waldabuach, Oichdal-Neiahaus, Walddorfhäslach, Bliezhausa, Kircha, Diibenga, Ammerbuach ond Herraberg.",🔎
4940,Ribeauvillé,Ràppschwihr,Rappoltswiler,TRUE,"vo Ööstriich s Leeche uf Burg und Herrschaft für 1000 Florint an die drei Brüeder Rappoltstäi (Ribeaupierre) verchauft, wo z Rappoltswiler aasässig gsi si.",🔎
,,,Rappschwihr,TRUE,"Dr Kanton hàt im Norde an dr Kanton Benfeld granzt, im Oschte an Ditschland mit em Ortenaukreis und em Landkreis Emmedinge im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an dr Kanton Andelse im Arrondissement Colmer im Département Owerelsass (Haut-Rhin), im Südweschte an dr Kanton Rappschwihr im Arrondissement Rappschwihr, (ewefalls im Département Owerelsass) und im Nordweschte an dr Kanton Schlettstadt.",🔎
4941,Denkmalschutz,Tänkmoolschutz,Dänkmolpfleeg,FALSE,Zu dene luegt d Dänkmolpfleeg.,🔎
,,,Tänkmaalschutz,TRUE,Sit 1981 staat s Fabrikgiböid under Tänkmaalschutz.,🔎
,,,Tänkmolpfleeg,FALSE,Die kantonale Tänkmolpfleeg het bi dene vile guete alte Bouwäärch all Händ voll ztue.,🔎
,,,dänggmolgschützts,FALSE,S Huus Hueber isch e dänggmolgschützts Woonhuus an dr Hackbärgstrooss 29 z Rieche.,🔎
,,,Denkmòlschutz,TRUE,Oft stôn selli Gebäude unter Denkmòlschutz.,🔎
,,,Denkmõlschutz,TRUE,"Dè Strõßèabschnitt Achdorf-Fiètzè stòt ußerdèmm unter Denkmõlschutz un wörd vo dè Yheimischè nit nu wegè dè intresantè Streggèfüürig gèrn als ""Wellblèchwäg"" bezeichnèt.",🔎
,,,Denkmoolpflege,FALSE,"D Denkmoolpflege isch z Ditschland d Ufgab vu de Länder, i de Schwiiz vu de Kantoon und z Eesterriich vum Bund.",🔎
,,,Dänkmoolschutz,TRUE,Sid 2006 stoot das Gebäude unter Dänkmoolschutz.,🔎
,,,denkmòlgschütztè,FALSE,"""Dè Blaue Zùg"") mit dè prunkvollè denkmòlgschütztè Dekoration uss dè Zit um 1900.",🔎
,,,Tänkmolpflääg,FALSE,"Die sind gänerell pro Gmeind zämegstellt, und für die luegt z’eerscht mol d Gmeind sälber, aber scho au meischtens mit dr Hilf vo dr kantonale Tänkmolpflääg.",🔎
,,,kantonalem Schutz,FALSE,D Chile isch es typische Chilebau vom Noie Baue und schtoot unter kantonalem Schutz.,🔎
,,,Dänggmolschutz,TRUE,"Es isch eins vo de drei Stadtdoor, wo s hüt no git, und stoht under Dänggmolschutz.",🔎
,,,Tänkmaalpflääg,FALSE,Tipisch für die Zyt hät er si au für Gschicht und Tänkmaalpflääg intrissiert.,🔎
,,,denkmòlgschützte,FALSE,"S denkmòlgschützte EG vom Lauchringer Baanhof, welles für Faargäscht nimmi zuègänglich isch, wörd hüt vo örtlichè Vorein bruucht.",🔎
,,,Tänkmolschutz,TRUE,Für d Sicherhäit vo den Archyv het men e psunderi Richtig vom Tänkmolschutz.,🔎
,,,Dänkmalschutz,TRUE,"D Verwaltig vo de nöie Gmeind inklusiv de Schuelverwaltig isch z Understamme im alte Gmeindhuus, wo under kantonalem Dänkmalschutz staat, und im Zääntehuus grad näbedra; es sind zwäi schööni alti Rigelhüüser.",🔎
,,,dänggmolgschützt,FALSE,D Sammlige vom Museum si dänggmolgschützt.,🔎
,,,Dänggmoolschutz,TRUE,"Es isch eins vo de drei Stadtdoor, wo s hüt no git, und stoht under Dänggmoolschutz.",🔎
,,,Dänggmol,FALSE,Z Dütschland het mä zum hundertste Doodesdaag vom Händel iim e Dänggmol wisawii vo dr Daufchille uf em Määrtblatz vo sinere Geburtsstadt Halle ufgstellt; bi dr Fiir isch under anderem dr Franz Liszt drbii gsi.,🔎
,,,Dänkmolschutz,TRUE,E baar vo deene Brünne si historisch wärtvoll und stöön under Dänkmolschutz.,🔎
,,,Denkmoolschutz,TRUE,De Rieterpark und di drai Villene sind denn under Denkmoolschutz gstellt wore.,🔎
4942,S-Bahn Basel,Die Trinazionaali S-Baan Baasel,S-Baanè,FALSE,Au èn Huufè Regional-Exprèss-Züüg vo dè Dütschè Baan vo Fryburg un S-Baanè vo dè SBB GmbH vo Zèll im Wyysèdal faared übber d Vpbindigsbaan witer gu Basel SBB.,🔎
,,,Regio-S-Bahn Basel,FALSE,Uff dè Hochrhybaa zwǜschè m Baddischè Baanhof z Basel un Waldshuèt vokeerd diè früèneri S-Baan-Linniè 7 vo dè Regio-S-Bahn Basel.,🔎
,,,trinazionaale S-Baan Baasel,FALSE,Novämber en Umstellig uf Busbetriib abgleent und für si Finanzierig (as d Linie S9 vo dr trinazionaale S-Baan Baasel) bis 2009 gstimmt.,🔎
4943,Mittlerer Schwarzwald,Mittlerè Schwarzwald,Mittler Schwarzwald,FALSE,"De Naturpark goht im Norde bis in de Mittler Schwarzwald uff Elzach un Driiberg im Schwarzwald-Baar-Chreis, im Weste längt er in de Landchreis Briisgau-Hochschwarzwald un Lörrach wie au bi Friiburg bis an de Rhii.",🔎
,,,Mittlerè Schwarzwaald,TRUE,"Im Oktobèr hèt er aagfangè, mit sim Huufè, wo fascht 3500 Mannè stark gsi isch, dè südliche Schwarzwald Richtig Furtwangè im Mittlerè Schwarzwaald z durchschtreifè, woby sich schnèll zaalrychi Buèrè ym aagschlossè hèn.",🔎
,,,mittlere Schwarzwaldes,FALSE,Schudderdaal liit im Daal vun dr Schudder am Weschtrand vum mittlere Schwarzwaldes in 250 bis 750 Meter Hechi.,🔎
,,,mittlere Schwarzwald,FALSE,Schdaine leit im Kinzigdal im mittlere Schwarzwald zwische 200 un 600 Meter Hechi.,🔎
,,,Mittlere Schwarzwald,FALSE,Die Wild Guetich isch e Flüssli im Mittlere Schwarzwald (Bade-Württeberg).,🔎
,,,mittlere Schwarzwalds,FALSE,Munkwiiler liit in 732 bis 825 Meter Hechi am Oschtrand vom mittlere Schwarzwalds uf ere Hochflechi im Ibergang zur Boor.,🔎
,,,Middlere Schwarzwald,FALSE,Dr Kandel isch die höchscht Erhebig im Middlere Schwarzwald un dr Husberg vu dr Stadt Waldkilche.,🔎
,,,middler Schwarzwald,FALSE,"Dr 29 Meter hoch Turm, wo mit Hilf vu private Spendegelder (200.000 €) errichtet worre isch, bietet e witrümige Rundumblick bis zue dr Vogesen, über dr middler Schwarzwald, d'Rhiebeni bzw.",🔎
,,,mittlerè Schwarzwald,TRUE,"Zudèmm bezeichned amtlichi badischi un württèbärgischi geologischi Voöffentlichungè uss dè 1930er Johr diè höcherè Berych vom nördlichè Schwarzwald au èso, in Abgränzung zum mittlerè Schwarzwald, wo uss a Störungslinniè abgsunkenè Randschollè bschtòt un tektonisch wènniger stark aaghobbè isch.",🔎
,,,Middlôra Schwarzwald,FALSE,Vehringa leit am Oschdrand vom Middlôra Schwarzwald em Korngäu.,🔎
,,,middlere Schwarzwald,FALSE,Härwelze lit im Brisgau am weschtliche Rand vum middlere Schwarzwald in dr Oberrhinische Diefebeni zwische Friburg un Offenburg.,🔎
,,,Mìttlere Schwarzwald,TRUE,"De Sǜǜdschwarzwald entspricht nìt gnau èm Hoochschwarzwald, wùù au no de höchst Deil vùm Mìttlere Schwarzwald dezüeghöört, sǜǜdöstlich vùm Elzdaal.",🔎
,,,Mittlare Schwarzwald,TRUE,"D Ränch verluuft insgsamt imme markante Siidbouwe durch de Mittlare Schwarzwald un tritt, wäärend se s buggelige Ortenauer Obscht- un Winnbaugbiet quärend, in d Rhinäwene us.",🔎
4944,Kanton Graubünden,Kanton Graubünda,Bindner,FALSE,"Nochbergmaine sin Claro, Lodrino, Moleno, Osogna, Preonzo un d Bindner Gmaine Arvigo un San Vittore gsii.",🔎
,,,Gräubénde,FALSE,"D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert.",🔎
,,,Bündt,FALSE,Tiärnäme vu Undrvaz im Bündt,🔎
,,,Kantuu Graubündä,TRUE,"Di Rhätisch Bahn isch d Bahngsellschaft, wu für ä Kantuu Graubündä zueschtändig ischt.",🔎
,,,Bindnerland,FALSE,"Ùf d Wäld chùù ùn ùfgwagse isch dr Paul Zinsli z Kuur, aber är isch e Bùùrger gsii vù Soofie, ere andere Gmaind im Bindnerland.",🔎
,,,Graubündä,FALSE,"Bim Chlooschter oder jünger au Chlooschtersch (amtlich ""Klosters,"" bis Ändi 2020 ""Klosters-Serneus,"" vorhär au schon ""Klosters;"" rätorom. ) ischt ä politischi Gmäind zhinderscht im Brättig in dr Region Prättigau/Davos im Kanton Graubündä.",🔎
,,,Bündnderland,FALSE,"Bis hüt isch es d Ufgab vo de Bündner Synode, Kandidatinne und Kandidate für es reformiirts Pfarramt im Bündnderland z prüfe und si dadermit in d Synode ufznäh.",🔎
,,,Italienisch-Bünde,FALSE,District (Romandie) oder Distretto (Kanton Tessin und Italienisch-Bünde) gnännt.,🔎
,,,Kantoo Graubünde,TRUE,D Klinik Waldhuus im Churer Loequartier isch nebet de Klinik Beverin bi Cazis aini vo de beede akutpsychiatrische Klinike im Kantoo Graubünde.,🔎
,,,Kantoon Graubinde,TRUE,Mai 1985 isch er vu dr Regierig vum Kantoon Graubinde mit eme Anerkännigsbryys uuszaichnet woore.,🔎
,,,pündnerische,FALSE,"Wil er im pündnerische Chuur gwont hät, sind em d Walser am nööchschte gstande, und denen iri Spraach hät er drum ganz bsunders gnau aaglueget – zum Byspiil imene langen Artikel über d Sintax vom Walsertüütsch oder über s Wyterläbe vo althoochtüütsche Stämm i dëne Bëërgtialäkt.",🔎
,,,Bünderland,FALSE,Im Bünderland und im Tessin si im 5.,🔎
,,,püntnerische,FALSE,"S Wöörterbuch dokumäntiert der alpyynlombardisch Woortschatz, wo men im Kanton Tessyyn und im püntnerische Misox, Calancataal, Bergell und Puschlaav redt.",🔎
,,,Graubünda,FALSE,Graubünda verlürt sis ehemalig Untertanegebiet Veltlin mit dä Grafschafte Worms und Cleven endgültig.,🔎
,,,bündnerische,FALSE,"D Reaalschuel hät er s Taal duruuf z Nesslau bsuecht, s Progimnaasium im bündnerische Schiersch und s Gimnaasium im tuurgauische Frauefäld.",🔎
,,,Pinnerlant,FALSE,"S Tal litt am nördliche Fuess vom Gottert und am Chrüüzpunkt vo wichtige Alpepäss: im Süüde goot de Gottert is Tessin, im Weste de Fùrgge is Wallis und im Ooste de Ouberalppass is Pinnerlant.",🔎
,,,Bündenerland,FALSE,"Brigantia) ume glebt hend, d Vennone möglicherwiis im Sanggaller Rintl, d Suanete und d Rigusker weret degege im Bündenerland lokalisiert.",🔎
,,,Kanton Graubinda,TRUE,"Sebdembr 1986 en Samedan em Kanton Graubinda) ischt a deitscher Schriftsteller, Lyriker ond Vorleger gwäa.",🔎
,,,Graubinda,FALSE,D Aussufnahma send en Bergün em Kanton Graubinda ond en Frankfurt am Main dreht worra.,🔎
,,,Pündner,FALSE,"Ane 1487 händ d Pündner e Schlacht bi Sondrio gege d Mäiländer gwunne, und vo 1512 bis 1797 isch z Sondrio mit churze Underbrüch d Bünder Verwaltig vom Vältlyn gsi.",🔎
,,,Graubündner,FALSE,In allene drei Muschterwerter hets Diphthong aü z Linn un z St. Peter im Graubündner Schanfigg un zuedäm z Eischeme am Monte Rosa (Italiä).,🔎
,,,Bündner Land,FALSE,Dä Brüch isch bsunders im Briisgaü un vu do bis uf Voradelbärg un ins Bündner Land un in Deile vu Wescht- un Südtirol verbreitet.,🔎
,,,Püntner,FALSE,Er isch dänn ab 1862 zeerscht z Chuur Aawalt gsy und Aktuaar vom Püntner Erzieigsraat woorde.,🔎
,,,Graubünden,FALSE,Ànna 1746 ìsch ar Privàtsekretär worra bim Philosoph Isaak Iselin z Bàsel un ànna 1748 Lehrer bim Graf Peter von Salis z Kuur ìm Schwitzer Kànton Graubünden.,🔎
,,,Khantôn Graubünda,TRUE,"Khûr (amtlich ""Chur"", rät. (Surselvisch), ""Coira"" (Surmeirisch), (Oberengadinisch), (Unterengadinisch), ital. ""Coira"") isch d Hauptschtatt vom Schwizzer Khantôn Graubünda.",🔎
,,,Kanton Graubünde,TRUE,"""rumantsch,"" oder ""rumauntsch"") isch e romanischi Sprooch, wo im Kanton Graubünde, em sognannte „Romanischbünde“ (rm.",🔎
,,,Kanton Graubinde,TRUE,"Nochbergmaine sin Cresciano, Lodrino, Iragna un Biasca im Tessin un Arvigo im Kanton Graubinde.",🔎
,,,Kanton Graubǜnde,TRUE,"Seislertütsch köört zùm Höchstalemannische, wa i de Schwyz o no bsùndersch im Kanton Walyss, im Bärner Oberlann, im Kanton Graubǜnde ù im Kanton Obwaude verträtte isch.",🔎
,,,Bìndnerlànd,FALSE,"März 1993 z’ Samaade, Bìndnerlànd) ìsch a Schwiizer Füassbàlltoorhiatera.",🔎
,,,Graubünde,FALSE,Em Rhy siner beide Quellflüss Vorderrhy und Hinderrhy entspringe im Schwizer Kanton Graubünde.,🔎
,,,Kanton Graubündä,TRUE,"Dä Brunnigletscher, uf äinigä Landchartä au Brunnifirn, ischt än Gletscher im Oberalpmassiv, wo vollständig uf äm Gebiät vom Kanton Uri a dä Gränzä vom Kanton Graubündä liit.",🔎
,,,Graubinde,FALSE,"Nochbergmaine sin Arbedo-Castione un Bellinzona (friejer Claro) im Tessin, un Roveredo un San Vittore z Graubinde.",🔎
,,,Bündnerland,FALSE,"Vo dört göö d Passroutene vom Brünig (uf Luzärn), übere Suschte i Kanton Uri u überd Grimsle i ds Wauuis, und vo dört chame wyter is Bündnerland u i ds Tessin).",🔎
,,,Graubündè,FALSE,"D Alpflächi bedrait circa 35 % vo dè landwûrtschaftlich gnutztè Flächi, diè gröschte Alpflächè git s i dè Kantön Graubündè (170.000 ha) un Bärn (85.000 ha).",🔎
,,,GR,FALSE,Januar 1956 in Ilanz GR) isch vo 2008 bis 2015 Bundeskanzlerin vo de Schwiizerische Eidgenosseschaft gsii.,🔎
,,,Bündner,FALSE,"Zrugg in dr Schwyz, isch er denn 1968 zum Architekt vo dr Bündner Dängmoolpfläg worde und het im 1978 e Lehrufftrag an dr Universität Züri bikoo.",🔎
4945,Persischer Golf,de Persisch Golf,Persisch Golf,TRUE,"Er gränzt an Kuwait, Saudi-Arabie, Jordanie, Syrie, d Türkei, Iran (Persie) und dr Persisch Golf und umfasst dr gröschd Deil vom „Zweistromland“ Mesopotamie zwüschem Euphrat und em Tigris, wo die früheschte Hochkulture vo Vorderasie entstande si, und au Deil vo de benochberte Wüste- und Bärgregione.",🔎
,,,Persischi Golf,FALSE,"'S leit äm Persischi Golf, im Nordôschte vo Bahrain.",🔎
,,,Persische Golf,FALSE,"Er het die mesopotamische Stedt unterworfe und ä Königriich erschaffe, wo vom Persische Golf bis zum Mittelmeer glängt het.",🔎
,,,arabisch-persische Golf,FALSE,"En entsprächendi Underdäilig in ""Westarabie"" (Hedschas und Asir am Rote Meer) und ""Ostarabie"" („Pirateküste“ am arabisch-persische Golf) wird sältener verwändet, mä schwätzt dört eender vom Hedschas und vo de Golfstaate, wil mit Westarabie au dr ganz Maghreb (Marokko, Algerie, Tunesie) und mit Ostarabie dr Maschrik (arabische Oste) gmäint cha si.",🔎
,,,persische Golf,FALSE,"D Pirate hän Handelsschiff im Indischen Ozean, Rote Meer un persische Golf plinderet.",🔎
,,,Golfstaat,FALSE,Dezämber 2022 im Golfstaat Katar statt.,🔎
4946,Arzt,Arzt,Dökter,FALSE,"D Dökter mache d Diagnoose und versorge die körperliche Schääde und verordne d Massnahme für d Pfleeg, und dr Pfleegdienscht luegt zu de Chranke so lang si im Spital sind.",🔎
,,,arzt,FALSE,Nach eme Frontyysatz als Truppenarzt bi de 5.,🔎
,,,Dokter,FALSE,"S Wort ""Penis"" werd im alemannische Sprochruum nu gad bim Dokter brucht.",🔎
,,,Mediziner,FALSE,Mai 1566 z Dibenga) isch e dütsche Mediziner und Botaniker gsi.,🔎
,,,Dokteri,FALSE,Novämber 1916 z Züri) isch di erscht Schwyzer Dokteri gsii.,🔎
,,,Kìnderàrzt,FALSE,Oktoower 1980 àui doo) ìsch a eeschtriischer Kìnderàrzt un Hailpedàgoog gsìì.,🔎
,,,Ärzt,FALSE,Im Summer 2013 sin LaBrassBanda als Vorband bi dè Tournee vo dè Ärzt uffdrèttè.,🔎
4947,Scheibenschlagen,Schiibeschlage,Schiibeschla,TRUE,"Am Funkesunndig oder Facklasunndig, säll isch de erschti Sunndig nochm Aschermittwuch, dien si an viele Ort Schiibeschla.",🔎
,,,Schybeschloo,TRUE,"Me gseht, wie dr Bruuch vom Schybeschloo – ""trer las schibettas"" – vo de Räter bruucht worden isch zum Signal vo eim Tal is andere z übermittle.",🔎
,,,Schiibemacher,FALSE,So het dr Schiibemacher vu Mille mit em Säsli gschafft.,🔎
,,,Schiibeschloo,TRUE,Schiibeschloo) vom Münsterblatz und dr Pfalz beläit.,🔎
4948,Menstruation,Menstruazioon,Menschdruatioosbluad,FALSE,Au Menschdruatioosbluad ond Geburdswassr odr Sama send ned koscher.,🔎
,,,Regelbluetung,FALSE,"De Begriff wird hit zmeischt fir s Hygieneprodukt brucht, wu Fraue zum Uffonge vo dr Regelbluetung nämme.",🔎
,,,Regelbluetig,FALSE,Er foot aa mit der ersten Regelbluetig (dr Menarche) und ändet mit der letzte Regelbluetig (dr Menopause).,🔎
4949,Kappelerkriege,Chappelerchrieg,Kappelerchriege,FALSE,S gliiche passiert während de beide Kappelerchriege 1529-1531 dur d Schwyzer.,🔎
,,,Kappeler Religionschrieg,FALSE,Noch dä Kappeler Religionschrieg im 16.,🔎
,,,Kappelerchrieg,TRUE,"Das het in 1529 und 1531 zu de zwei Kappelerchrieg gfüehrt, wo 1531 mit em Kompromiss vom zweite Kappeler Landfriide abgschlosse worde si.",🔎
4950,Linsen mit Spätzle,Lensa ond Spätzla,Lensa mit Spätzla,TRUE,Meh -> Lensa mit Spätzla Saure Rädla.,🔎
,,,Lensa mid Schbädsle,TRUE,"D Soidawirschdle bassad guad zu ama Gaisburger Marsch, au wenn do scho Foisch dren isch, au zu Lensa mid Schbädsle ganged se.",🔎
4951,Elsass,Elsass,Nordelsass,FALSE,Derzue git s Verflächtige mit em Nordelsass.,🔎
,,,Elsässer,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,elsassr,FALSE,"August 2021 én Soultzeren) isch e elsassr Autor, Kabarettischt und Filmemacher gsin.",🔎
,,,Oberelsass,FALSE,"Anne 1984 hän in dr Vor- un Grundschuele im Oberelsass vu 65.507 Schiäler no 8.608 elsässischs Alemannisch kenne, des sin 13,1 %.",🔎
,,,elsaassischa,FALSE,"Dr Meteorit hàt a Liachtspur hìnter si gschleift, ar ìsch mìt'ma lütta Dunnerkràch ìm Hìmmel dura un ìsch schliaßlig ìn dr Neecha vum elsaassischa Därfla Ansa ìn a Àcker ghèit.",🔎
,,,Owerelsass,FALSE,"Januar 1875 ze Kayserschbari – bi Còlmer – ém Owerelsass, (domols Ditsches Riich); † 4.",🔎
,,,elsässischr,FALSE,Februar 1915 en Paris) ischt a elsässischr Musikr ond Kombonischt gwäa.,🔎
,,,elsässischa,FALSE,"Madame Sans Gêne ischt a franzeesisch-italienisch-schbanischer Schbiilfilm us-em Jôhr 1961 vom franzeesischa Regisseur Christian-Jaque, wo d Lebensgschicht vo dr elsässischa Wäschere ond schbätra Herzogin vo Danzig, Catherine Hübscher, zom Inhalt hôt, es mit dr Wôhret abr et so ganz gnau nemmt.",🔎
,,,elsässischer,FALSE,"Juni 1951) isch en elsässischer Grafiker, Zeichner ond Heimatforscher gwe.",🔎
,,,elsässishe,FALSE,Dr Christoph vo Utehäim isch us eme elsässishe Aadelsgschlächt cho.,🔎
,,,elsässischu,FALSE,"Wenn z d glich Person isch, de chänte d Habsburgär ussum elsässischu Herzogsgschlächt där Etichoneu mit Bsitz im Elsass und im Brisgau cho.",🔎
,,,elsässisch,FALSE,Novämber 2003 isch d elsässische Wikipedia grinded woore.,🔎
,,,elsässische,FALSE,"Drno siiht mer au diä viär andere Berge, wo Belche heisse, in dr Schwizer un elsässische Nochberschaft.",🔎
,,,Èlsass,TRUE,"Es gheert zum Èlsass un zu der Region Grand Est, un es ìsch s 68. ìn der alphabeetische Reihefolg vu de franzeesche Départements.",🔎
,,,Underelsas,FALSE,Novämber 1856 z Buchswiiler im Underelsas uf d Wält cho und am 30.,🔎
,,,elsässischi Gebiet,FALSE,"Währed em Drissigjöhrige Chrieg het Frankriich agfange elsässischi Gebiet, wo de Habsburger ghört hai, z bsetze, und im Westfälische Friide 1648 hai die denn druf müesse verzichte.",🔎
,,,Obberelsaß,FALSE,Im Weschte vo Weil isch d Gartèbaan durch diè ebbèso stillglaiti Palmrainbaan üüber dè Obberrhy drübberwäg i s Obberelsaß gfüürt worrè.,🔎
,,,elsassische,FALSE,"""Wörterbuch der elsässischen Mundarten"") ìsch dr Wortschàtz vun dr elsassische Bezirk Ower- un Unterelsàss wìsseschàftli beàrweitet.",🔎
,,,elsassischer,FALSE,A gànza Wucha làng gìt's kültürella Ereignissa fer d´ Unterstìtzung vum elsassischer Dialekt.,🔎
,,,Elsàss,TRUE,Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh Schtrosburg d'zweitgreeschta vum Elsàss.,🔎
,,,Elsess,TRUE,"D weschlichi Gränz wird durch dr Rhiin bildet, doderdurch gränzt Vogtsburg direkt an s Elsess/Frankriich.",🔎
,,,Elsaß,TRUE,"Ludwig eröffnet worrè, dõdemit isch s Elsaß, wo im dütsch-französischè Chrièg vom Dütsche Rych erobert worrè isch, auch ganz im Südè vokeersmäßig mit èm Rych vobundè worrè.",🔎
,,,Elsasser,FALSE,"Wàckes od´r ""Waggis"" ésch e bekànnt´r pejorativer Üssdruck f´r de Nochbere üss Frànkrich, speziell de – tràditionell ditschsprochigi – Bevellikerung àn de Grenz, àlso d´ Elsasser und (Ditsch-)Lothringer, wo àm Ow´rrhin un de ditsch-frànzeesch Grenz làng bis éns Saarland – un wie´s schiint selbsch noch àn de belgisch Grenz g´brüchli isch.",🔎
,,,Ober- un Unterelsass,FALSE,Dr Elsässisch Sprochatlas oder Atlas linguistique et ethnographique de l'Alsace (ALA) zeichnet Sprochmatrial im alemannische Ober- un Unterelsass uf.,🔎
,,,Elsiss,TRUE,"Dr Hebel isch nit numme im badische Oberland un in dr andere alemannische Gegende z Ditschland as e Art Stammvatter verehrt worre, dr het aü in dr Ditschschwiz, im Elsiss un z Voradelbärg e ganz hochs Asähne gnosse.",🔎
,,,lsass,FALSE,En teil vom dorf häd scho sehr früe im benediktinerchloschter im hof z Lozärn ghört ond isch schpöter as chloschter Murbach im Elsass ggange.,🔎
,,,elsàssischa,FALSE,D Àbteikìrch vu Ottmerscha ìsch a Kìrch ìn dr elsàssischa Schtadt Ottmerscha.,🔎
,,,elsassischa,FALSE,Der elsassischa Dialekt vu Sanna gheert zum Owerrhinàlemànnisch.,🔎
,,,elsässischs,FALSE,D Andlauer si en elsässischs Aadelsgschlächt gsi.,🔎
,,,Elsis,TRUE,Im Weschde gränzd Baade-Wiirdebäärg an s Elsis z Franggryych.,🔎
,,,elssaser,FALSE,"D'r Cabaret NETS (fer Net Emmer Trurig Se"") esch a elssaser Theatr Group us'm Bluamatahl (frz.",🔎
,,,elsass,FALSE,"Münschterkäs isch en berüehmte Käs üs Minschter im Minschterdaal, in de elsassische Vogeese.",🔎
,,,elsässischi,FALSE,"Är het Basler Stadtaasichte die schwyzerischi, elsässischi und badischi Umgäbig vo Basel, usserdem au no Szenerie us de Freybärge und im Tessin gmolt.",🔎
,,,Elsëësser,FALSE,"1966 hät dänn s Fonogramm-Archyv zwoo Platte mit Uufnaame bsunders vom Suurbtaalerjiddisch, aber au vom Elsëësserjiddisch und vom badische Jiddisch mit em Täggschtheft dezue useggëë.",🔎
,,,Elsässische,FALSE,"Durch de Sprochkontakt mitem Elsässische het s'Vosgien au Wörter usem Alemannische übernoo (""hh"" stoht do für de ch-Luut).",🔎
,,,elsassischi,FALSE,"September 2006 én Birdel (Haut-Rhin), Frànkrich), geboreni ""de Turckheim"", ésch e elsassischi Politikerin, Pazifischtin un Umweltschitzerin (v. a. geje Atomenergie) gsin.",🔎
4952,Eisenbahnsignal,Ysebahnsignaal,Ysèbaansignaal,TRUE,"S Yfaarsignaal (Abkürzig: ""Esig"") isch è Ysèbaansignaal.",🔎
,,,Signaalaalaagè,FALSE,"wa d Zuglängè un Faartgschwindigkeitè aagòt), mit dè Geschichtè vo dè Signaalaalaagè sowiè mit Fürsymachè i dè Mechanig un Elegtrotechnig, bsunders bi Gleisfreimeldungè un Achszeller bis hy zuè hochgschwindigkeitsdauglichè wirbelschtròmfeschtè Gräät.",🔎
,,,Signaaltechnik,FALSE,"D Signaaltechnik i dè Bahnhöf Feldbärg Bärèdal, Aha un Seebrugg isch aabasst un diè bishèrigè Hauptsignaal durch rot umrandeti H-Daflè mit dè punktförmigè Zugbeyflussig (2000 Hz PZB Magnet) ersetzt worrè.",🔎
,,,Signaalsischteem vo dè Ysebaan,FALSE,"S H/V-Sischteem (""Haupt-/Vorsignaal-Sischteem"") isch è Signaalsischteem vo dè Ysebaan, wo vo 1924 bis 1994 z Dütschland ygsetzt worrè isch.",🔎
,,,Ysebaansignaal,TRUE,"S Gränzzeichè isch è Ysebaansignaal un benamst d Gränzè, bis zu dèrè bi zämmèlaufendè Gleis s Gleis bsetzt wörrè darf.",🔎
,,,Ysèbaasignaal,TRUE,"È Bloggsignaal (Abkürzig: ""Bksig"") isch è Ysèbaasignaal un ghört zu dè Hauptsignaal.",🔎
,,,Signaal,FALSE,"È Signaalbuèch isch bi dè Ysebaa è Regèlwärk, welles diè im Ysebaabetrièb vowendetè Signaal beschrybt un diè nötigè Vohaltenswysè aagit.",🔎
,,,Ysebaasignaal,TRUE,"Ysebaasignaal signalisyret grundsätzlich, ob un in wellerè Gschwindigkeit Streggèabschnitt befaarè wörrè dürfet.",🔎
,,,Ysebaasignal,TRUE,"Formsignaal sin mechanischi Ysebaasignal, bi wellè dè Signalbegriff durch beweglichi Elemänt – meischtens Daflè odder Flügel – dargschtellt wörd.",🔎
,,,Signal,FALSE,"Vo 1962 bis 1965 isch die Strecki uff Koschte vo de NATO durchgehend saniert worre, byschpilswys sin die Tunnel gege s ydringende Wasser neu abdichtet worre un die Signal a de Bahnhöf erneueret worre.",🔎
,,,Lichtsignaal,FALSE,"Well Streggi vor dè allgemeinè Yfüürig vo dè Lichtsignaal für dè Personèvokeer stillglait worrè isch, hèt mo für dè stark ygschränktè Vokeer kein Signalwächsel mee durrègfüürt.",🔎
4953,Oligarchie,Oligarchii,Oligarche,FALSE,"Bis zur Helvetische Revolution hai d Oligarche, wo d Zümft gleitet hai, Basel in dr Hand gha und wo säll demokratische Experimänt gschiteret isch, het ene z Basel d Mediationsverfassig wider d Gwärbufsicht gee.",🔎
,,,oligarchische,FALSE,"Im Joor 411 het s in Athen sälber denn en oligarchische Verfassigsumsturz gee, wo aber scho im Joor druf mit dr Hilf vom Alkibiades, wo wider zu Athen übergloffe isch, rückgängig gmacht worde isch.",🔎
,,,oligarchisch,FALSE,In dr Zyt derno het si ne oligarchisch Sischtem etabliert.,🔎
4954,Niederbronn-les-Bains,Nìderbrunn,Niderbrunn,TRUE,"""Burg Lichtenberg"", ésch e Buriruin bi dr Gmein Leechtebari, zwésche Lítzelstään (20 km) un Niderbrunn (18 km), én dr Region vun Lítzelstään (Kanton Lítzelstään), in dr Nechi vun dr ditsch-frànzesche Granz.",🔎
,,,Nederbrunn,TRUE,"Zigg fàhre rejelmassich uf Strossburi, Nederbrunn un Wisseburi.",🔎
4955,Wasser,Wasser,Wassa,TRUE,"Siins Wassa hot insgesamt a Voluma von 354,7 Mio.",🔎
,,,Wàssr,TRUE,"Weje´m Wàssr, wie de greescht Teil vun d´Obrflächi bedeckt, nannt m’r se öi de blöi Planet.",🔎
,,,Wassèr,TRUE,In Technig un Naturwûssèschaft isch Wassèrdampf d Bezeichnig für Wassèr im gasförmigè Aggregatzuèschtand.,🔎
,,,H2O,FALSE,In s'wittmaschig Gitternetz vu ainige Feldspatverträtter chänne sogar großi Moleküle wie H2O igbaut werre.,🔎
,,,Wàsser,TRUE,Fìr äbber taifa kààt m’r a bìtsi Wàsser uff d’ Schtìrna schanka odd’r sogààr dr gànza Kärwer ìm Wàsser düücha.,🔎
,,,Wassr,TRUE,"Zom zwoida isch relevand, uff was für am Boda dr Wald schdohd, aus was für welche Schdoiner der sich entwiggld hot, wiaviel Wassr der schboicherd, und wia woid s' Grondwassr weg isch.",🔎
,,,wässrigem,FALSE,Dr grescht Dail vu dr biochemisch wichtige Vorgäng spilt sich in Läbewäse un dodermit in wässrigem Milieu ab.,🔎
4956,Landkreis Neu-Ulm,Landchrais Nei-Ulm,Landchreis Nej-Ulm,TRUE,Nej-Ulm isch e Großi Chreisstadt un Verwaltigssitz vum Landchreis Nej-Ulm im bayrische Regierigsbezirk Schwobe.,🔎
,,,Landkroes Nei-Ulm,TRUE,"Altestadt (amtlich ""Altenstadt"") ischt a Markt em Landkroes Nei-Ulm en Bayern.",🔎
,,,Nei-Ulm,FALSE,D Donau isch en Ulm gleichzeidig au d Grenz zwischa Bada-Wirddaberg ond Boyra ond drennd Ulm vo Nei-Ulm.,🔎
,,,Landkrois Nei-Ulm,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern.",🔎
4957,Musiktheorie,Muusigtheorii,Muusigtheoretiker,FALSE,"Mai 1050 z Avellana) isch e Benediktinermönch, Muusigtheoretiker und Leerer gsi.",🔎
,,,Musigtheorii,TRUE,"Die überliiferete Wärk umfasse sämtligi Beriich vo dr antike griechische Mathematik: das si die theoretische Diszipline Arithmetik und Geometrie (""D Elemänt"", ""Data""), Musigtheorii (""D Deilig vom Kanon""), e methodischi Aleitig zum Finde vo planimetrische Problemlösige vo bestimmte gsicherete Usgangspünkt us (""Porisme"") und die physikalische bzw.",🔎
,,,Musiktheory,TRUE,Derno het er Klavier bim Sava Savoff un Musiktheory bim Sándor Veress am Bärner Konservatorium studiert.,🔎
,,,Musigtheory,TRUE,"μέτρον ""métron"" „Maß, Maßschtaab; Silbèmaß, Versmaß"") isch i dè Musigtheory dè Fachbegriff für d Organisation vo Schallimpuls in èm regelmäßigè Bedònigsmuschter, welles dè Hintergrund bildet, uff dè sich diè zitlichi Struktur von èm Stüggle bezièt.",🔎
,,,Musigtheoretiker,FALSE,"Claudius Ptolomaeus) (* um 100, vermuetlig z Ptolemais Hermii, Ägypten; † um 175, vermuetlig z Alexandria, Ägypten), isch ä griechische Mathematiker, Geograph, Aschtronom, Aschtrolog, Musigtheoretiker und Philosoph gsi.",🔎
4958,Rudolf Hotzenköcherle,Rudolf Hotzenköcherle,Hotzeköherli,FALSE,"In dëm Uufsatz, wo für d Fäschtschrift Hotzeköherli gschribe woorden isch, lueget de Moulton s Sischteem vo de lange /e:/, /ɛ:/ und /æ:/ aa, wos i de Tialäkt i de Noordschwyz git, und zwaar imene Ruum vo Lieschtel im Weschte bis Appizäll im Oschte und vo Bargen im Norde bis Walchwyl im Süüde.",🔎
,,,Ruedolf Hotzeköherli,TRUE,"Das isch dëë Leerstuel, wo hüt na für tüütschi Spraachgschicht exischtiert und wo nach em Tobler der Albert Baachme, de Wilhälm Wiget, de Ruedolf Hotzeköherli, de Stefan Sonderegger und hüt d Elvira Glaser druf sitzed.",🔎
,,,Ruedolf Hotzenköcherle,TRUE,"Z Züri hät de Bandle dänn 1954 bim Ruedolf Hotzenköcherle und bim Eugen Dieth mit eren Aarbet über d Spraach vo der eltischten isländische Bibel­übersetzig, de ""Guðbrandsbiblía"" vo 1584, promowiert (truckt woorden isch d Dissertazioon 1956).",🔎
4959,Dreieck,Dräiäck,dreieggigè,FALSE,"Dè Turm hèt èn dreieggigè Querschnitt, bschtòt also us drei Längsträger, wo mit Querträger mitnand vobundè sin.",🔎
,,,rächtwinklige Dreiegg,FALSE,Bsundrigs eifach isch d Trigonometrii vom rächtwinklige Dreiegg.,🔎
,,,Dreiegg,TRUE,"In dr Trigonometrii stellt dr Sinussatz e Beziehig zwüsche de Winkel vom ene allgemeine Dreiegg und de Siite, won em gegenüberlige, här.",🔎
,,,dreieggigi,FALSE,"Ä Pyramide in dr Architektur isch ä Struktur won ä viereggigi, hüfig ä quadratischi Basis und vier dreieggigi, sältener trapezoidi Siite het, wo im enä schrege Winkel vom ä zentrale Spitz oder erä horizontale Plattform zum Grund abfalle.",🔎
,,,Dräiäcksitta,FALSE,"Ìn dr Geometrii ìsch d’ Dräiäcksungliichung a Sàtz, wo sajt, àss a Dräiäcksitta kìrzer odd’r so làng wia d’ Summa vu da baida àndra Sitta-n-ìsch.",🔎
4960,Grafschaft Baden,Grafschaft Bade,Grafschaft,FALSE,"Bis zu de Gründig vom Kanton Aargau im 1803 sind di Regione, wo zum noie Kanton zämmegschlosse worde sind, konfessionell homogen gsi, mit einige Usnahme i de ehemolige Grafschaft bzw.",🔎
,,,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Groofe vo Baade,FALSE,"D Groofe vo Länzburg, wo vom Rudolf I. abgstammt si, häi d Bsitz im südlige Aargau und in dr Innerschwiz übernoo, wääred d Groofe vo Baade, wo vom Arnold II.",🔎
,,,Graafschaft Bade,TRUE,"Zum Kanton Züri isch Tietike eerscht 1803 choo, vorane häts zur Graafschaft Bade ghöört.",🔎
,,,Baade,FALSE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Graafschaft Baade,TRUE,"S Sùùrbtaal ìsch 1415 a d Graafschaft Baade choo, e gmäini Hèrrschaft vo den Äidgnosse.",🔎
,,,Regioon Baade,FALSE,"Me cha der Aargau geografisch i vier gröösseri Regioonen ufdäile: De Bärner Aargau, s Fräiamt, d Regioon Baade und s Frickdaal.",🔎
,,,Grafschaft Baade,TRUE,"Es isch d Grafschaft Baade gsi, wo spöter au ad Habsburger choo isch.",🔎
,,,Groofschaft Baade,TRUE,"Nume no in dr Groofschaft Baade, wo vo 1415 bis 1798 e Gmäini Herrschaft vo dr Äidgenosseschaft gsi isch, häi si sich im Surbdaaler Ooberlängnau döfe niiderloo.",🔎
,,,Grofschaft Bade,TRUE,"Im Johr 1603 isch s «Judenäule», es Inseli im Rhy gegenüber vo Koblenz, vo de Stadt Waldshuet a d Juden i de Grofschaft Bade verpachtet wore.",🔎
4961,Museum der Kulturen Basel,S Baasler Museum vo de Kulture,Völkerkundmuseum,FALSE,"In sim Spootwärk het er vor allem Umbaute gmacht, wie bim Völkerkundmuseum (1952/53), dr Breedigerkiirche (1953/54) und em Historische Museum (1956/57), alle in Baasel.",🔎
,,,Museum vo de Kulture Basel,FALSE,"1996 het mä s ins Museum vo de Kulture Basel umdauft, und sit 2007 isch si Iigang nüm an dr Augustinergass sondern am Münsterblatz und isch jetz fast ganz vom Berri-Bau drennt.",🔎
,,,Museum der Kulturen,FALSE,"Vo 1984 bis 1993 isch er Musigkritiker bi dr Aarauer Zytig gsi, vo 1993 bis 1998 Projektläiter am Stapferhuus z Länzbrg und vo 2001 bis 2006 dr Läiter vo dr Öfentlichkäitsarbet am Museum der Kulturen z Basel.",🔎
,,,Museum vo de Kulture,FALSE,"Mit dr Sammlig het mä 1830 aagfange und si het sich vo 1849 aa im Museum an dr Augustinergass befunde, wo denn grad eröffnet worde isch und hüte dr Standort vom Naturhistorische Museum und vom Museum vo de Kulture isch.",🔎
,,,Baasler Museum vo de Kulture,FALSE,"S Spiilzüügmuseum stellt en umfangriichi Sammlig vo öiropäischem Spiilzüüg us, wo zum Däil em Baasler Museum vo de Kulture ghöört, zum Däil s Legat vom ene brivate Sammler isch.",🔎
4962,Welsche,Welsch,Wälsch,TRUE,"S Französische wird im Alemannische o Wälsch odr Wäutsch gnennt, so wie d Weschtschwyzer die Wälsche heisse.",🔎
,,,wälsch,FALSE,Dää wälsch Naame vom Wäärch heisst uf Düütsch: «Mundartwörterbuech vo Bangis».,🔎
,,,wälsche,FALSE,Är isch ä wälsche Kanton u lit im Jura.,🔎
,,,wältsche,FALSE,"Dä Alpname bedütet uf Dütsch so viel wie ""Chlyni Alp"", und vo dere Alp liit nur der under Deil im Gmeindbann vo Joun; vil mee Alpweide uf dem Bärg ghöre zu der wältsche Nochbergmeind Galmis.",🔎
,,,Wältsche,TRUE,"D Jasmin Clamor (* 1969) chunnt z Trachselwald uf d Wält, wachst im Züri Oberland uf, goht dänn aber is Wältsche und nochhär uf Bärn und drumm redt d Lotti Stäubli Bärndütsch.",🔎
,,,Wälsche,TRUE,"Dr Name isch vermuetli e Umdytig vo Walenburg, was «Burg vo de Walche (Wälsche)» bedytet, vilicht aber au e Zämesetzig mit em althochdytsche Personename ""Waldo"".",🔎
,,,Wäutsche,FALSE,"Im Weschte gränzt ds seislerdütsche Sprachgebiet a ds bärndütsche, im Nordweschte ds Wäutsche reschp.",🔎
4963,19. Jahrhundert,19. Jahrhundert,19 Jaarhundert,TRUE,"Syni absoluti Higab a de Napoleon wird im Französische Volkstheater vaam früehe 19 Jaarhundert regelmässig verspottet, wodür är e halb-mythische Status beko het.",🔎
,,,19. Johrundert,TRUE,"ierig immer wäniger ighalde wird. Erst am End vum 19. Johrundert chumme wiider ersti Arbetsgsetze, wo d Arbet am S",🔎
,,,19. Joohrhundert,TRUE," Schtaikoohla-n-àbbàuija, un ’s ìsch àui zitter’m 19. Joohrhundert a wìchtig Ìndüschtriigebiat</",🔎
,,,Joorhundert,FALSE,In de erste zwäi Joorhundert n. Chr.,🔎
,,,nüünzechnete Jahrhundert,FALSE,"Im nüünzechnete Jahrhundert het z Züri en Äschiniör glebt, de het Johann Konrad Escher gheisse.",🔎
,,,19. Joorhundert,TRUE,e älteschte Märkt vo Ontario un goot uff s früeni 19. Joorhundert zrugg. Gnau wie vor übereme Joorhundert wird de M,🔎
,,,20. Johrhundert,FALSE,a> immer mehr verdrängt worre und ab dr Mitte vum 20. Johrhundert praktisch nümmi de Kinder beibrocht worre. Plattd,🔎
,,,19. Joorhundert,TRUE,"e Rhyfälde ghört het, isch se bis in s spooti 19. Joorhundert katholisch bly",🔎
,,,19.Johrhundert,TRUE,Vom Ènd vom 19.Johrhundert bis zum 1.,🔎
,,,19. Johrhundert,TRUE," Allemannische Gedichte). Ugfähr sit dr Mitte vom 19. Johrhundert schribt ma aber «Alemannisch», was im Standarddit",🔎
4964,Glücksspiel,Glücksspiil,Glückspiil,TRUE,"  Mummeschanz (""de Mummeschanz"", au ""d mumschanz"", ""momschanz"") isch ursprünglich d Bezaichnig vom ene Glückspiil mit Würfel gsii, wo as Bestandtail vo Maskenumzüüg au im Bruuchtum vo de Fasnacht e Rolle gspillt hät.",🔎
,,,Glìcksschpììl,TRUE,"Zitter dr Legàlisiarung vum Glìcksschpììl ìn da 1930er Joohra ìsch Las Vegas a touristisch Zäntrum worra, wo Litt üss dr gànza Walt ààziagt.",🔎
4965,Schienenbus,Schinnèbus,Schynebus,TRUE,Däne Triibwäge seit mer Schynebus.,🔎
,,,Schinnèbüs,TRUE,Abglöst worrè isch dè Dampfbedryb durch Schinnèbüs mit dè Baureiè 798 samt Stüèr- un Bywägè ab 1956.,🔎
4966,Texas,Texas,Texaner,FALSE,"Gschichtlich isch dä Texaner vor allem worde dur siini Bemüehige, dr Vietnamchrieg dur ne Verschärfig vor allem vo de Bombe-Angriff schnäller siegriich abzschliesse.",🔎
,,,Texàs,TRUE,Vu 1997 bis 2005 hàt’r dr Bundesschtààt Texàs ìm Represantàntahüüs vu da Verainigta Schtààta vertratta.,🔎
4967,Kaiserstuhlbahn,Kaiserstuehlbahn,Kaiserstüehlbahn,TRUE,Iwer d'Kaiserstüehlbahn isch Bahlinge an s'iwerregional Streckenetz agschlosse.,🔎
,,,Kaiserschdualbahn,TRUE,"Achkarre, Oberrotwiil un gmeinsam Burke un Bischoffinge hän je ai Haldepunkt vu dr weschdliche Kaiserschdualbahn vu Brisach nooch Riigel.",🔎
,,,öschtlichè Kaiserschtuèlbaan,FALSE,"Unter m Brojèktnammè „Briisgau-S-Baan 2005“ isch uff dè Pilotschtreggè (Briisacher Baan, Elzdalbaan un öschtlichè Kaiserschtuèlbaan) è neus Vokeerskonzèpt entwicklèt worrè.",🔎
4968,Alexandre Dumas der Ältere,Alexandre Dumas dr Elter,Alexandre Dumas em Eltere,TRUE,"Dr erst groossi Erfolg het si 1868 ghaa, wo si am Odéon, eme Bariser Theater am Jardin du Luxembourg, e Rolle in ""Kean"" vom Alexandre Dumas em Eltere gspiilt het.",🔎
,,,Alexandre Dumas dr Elteri,TRUE,"Beliebti Autore si under andere dr Gioachino Rossini, dr Alfred de Musset und dr Alexandre Dumas dr Elteri gsi.",🔎
,,,Alexandre Dumas,FALSE,"Z Frankriich isch dr Naame Isaac Laquedem glöifig gsi, und isch in Legände aber au in ere Nowälle vom Alexandre Dumas vorchoo.",🔎
4969,Adityas,Adityas,Aditi,TRUE,"Im Lauf vo de Zitte isch er mit merere Liechtgotthaite verschmolze, wien em Mitra, em Vivasvat oder em Savitar und werd drum zu de Adityas grechnet, da sind d Söö vo de Aditi.",🔎
,,,Aditya,FALSE,"Mitra, Pushan, Marichi, Aditya und Savitar).",🔎
4970,Figuration (Musik),D Figurazioon in dr Muusig,figuriert,FALSE,"As Geegethema (Kontrasubjekt) zum Arezzo sine däilte Silbe ""(Syllabe)"" het dr Händel s Hauptthema (Subjekt) vo dr Fuge us sinere achte f-moll-Claviersuite, HWV 433 gno und es liicht figuriert.",🔎
,,,figurierti,FALSE,"E bsundrigi Form isch d Choral-Partita, wo binere noch em Choralthema figurierti Variazioone chömme.",🔎
4971,Israelitische Cultusgemeinde Zürich,Israelitische Cultusgemeinde Zürich,Israelitische Cultusgmeind Züri,TRUE,"Dr Omanut schaffet vo Fall zu Fall bi syne Projäkt mit anderne Partner zäme, eso mit dr Stadt Züri, mit em (früenere) Literaturpodium und mit em Filmpodium vo Züri, mit em Kunschthuus und em Schauspilhuus vo Züri, dr Israelitische Cultusgmeind Züri und dr Jüdische Liberale Gmeind Or Chadasch z Züri.",🔎
,,,Israelitische Cultusgmäind Züri,TRUE,"Und öppen äis Prozänt vo de Stadtbiwoner sind Jude, wo zu äinere vo de vier jüdische Zürcher Gmäinde ghööred, der Israelitische Cultusgmäind Züri, wo 1862 ggründt woorden isch, der Israelitische Religioonsgselschaft Züri, de jüdische Gmäind ""Agudas Achim"" oder de liberale Gmäind ""Or Chadasch.""",🔎
,,,Israelitisch Cultusgmäind,TRUE,1862 isch im Kanton Züri (nöd im Kanton Aargau) aber d Niderlassigsfreihäit au für Juden ygfüert woorde – und na im glyche Jaar händ Surbtaaler Jude z Züri di Israelitisch Cultusgmäind gründet.,🔎
,,,ICZ,FALSE,"D Kulturkommissioon vo dr JLG schaffet mit dr ICZ zäme, öppe bim Programm ""SERET.",🔎
,,,Isrealitischi Cultusgmeind Züri,TRUE,Die Isrealitischi Cultusgmeind Züri het em bi synere Zyt i dr Schwiiz ghulfe.,🔎
,,,Israelitische Cultusgmäind vo Züri,TRUE,"Ales Kultuurgschichtlich über d Suurbtaalerjude, wo si i irem lange Läbe zämegsamlet gha hät, hät si zlescht als «Florence Guggenheim-Archiv zur Gschicht, Spraach und Volchskund vo de Juden i de Schwyz und zur Genealogy vo de Suurbtaalerjude» (FGA) der Israelitische Cultusgmäind vo Züri übergëë.",🔎
4972,Merkur (Planet),Merkur (Planet),Merkurbaan,FALSE,"Abwiichige vom erste Gsetz gseet mä aber scho in unserem Sunnesüsteem: Komete beweege sich hüfig uf parabeläanlige Baane, d Aggse vo dr Merkurbaan dräit sich wäge de Iiflüss vo de andere Blaneete langsam um d Sunne.",🔎
,,,Merkur,FALSE,Er isch noch vor em Titan dr gröscht Mond in üserem Sunnesystem un grösser - aber liichter - wie dr Planet Merkur.,🔎
,,,Merkurs,FALSE,"Bim Mars goht's Johr degege öppe 687 Erdedäg, bim Merkurs degege wäniger wie 90 Erdedäg.",🔎
4973,Die Zeit,Die Zeit,DIE ZEIT,FALSE,"Dr Litratuurwüsseschaftler Peter Bürger het in dr Wuchezitig ""DIE ZEIT"" d Gründ ufzelt für im Dalí sis umstrittene Aaseeä bi de Kunstkritiker und -historiker.",🔎
,,,ZEIT,FALSE,"D Redakzioon isch im ""Pressehaus"" an dr Domstrooss gsi, wo sich au d Redakzioone vo dr ""ZEIT"" und vom ""Stern"" befunde häi.",🔎
,,,Zeit Online,FALSE,"Syter anne 2019 git e s Content-Partnerschaft mit ""Zeit Online"" un ""t-online.de.""",🔎
4974,Gebundene Rotation,Bundni Rotation,bunde Rotation,TRUE,"Dur die bunde Rotation vu dr Io isch aber nit die absolut Śtärchi vu dr Gezittechräfte vum Jupiter entschidend, sundern bloss ihri Änderig.",🔎
,,,bundini Rotation,TRUE,"D'Io rotiert in 1 Dag 18 Śtund un 27,6 Minute um die eige Ax un wiist dodemit, wie dr Erdmo un die ybrige innere Jupitermönd, e bundini Rotation uf.",🔎
,,,bundene Rotation,TRUE,"Umchehrt aber nächeret sich e Mond, wo schneller wie dr Planet rotiert, wie dr Marsmond Phobos oder dr Planet entgege dem sinere Rotationsrichtig umchreist, wie dr Neptunmond Triton, langsam im Planet a. E Gezitteribig trättet umchehrt au uf em umlaufende Mond i. Säller Effekt füehrt eventuell zue ere bundene Rotation vum chleinere Körper, wie es z. B.",🔎
,,,bundnige Rotazioon,TRUE,"So wie dr Mond in dr Vergangehäit in dr Zuestand vo dr bundnige Rotazioon ""(Korotazioon)"" cho isch, wird das emol au mit dr Ärde bassiere.",🔎
,,,bundeni Rotation,TRUE,"Thebe roteert in 16 Stund un 11 Minute um die aige Ax un wiist dodemit, wie de Erdmond un die ibrige innere Jupitermond, ä bundeni Rotation uf.",🔎
4975,Weltbank,D Wältbank,Wältbangg,TRUE,"D Schääde an de Woonige, de Industriiaalaage und dr Infrastruktur si vo dr Wältbangg uf 15,2 Mrd.",🔎
,,,Wältbank,TRUE,Anne 1990 isch dr Staat braktisch bankrott gsi un het syyni Schuldezahlige an d Wältbank un dr IWF mieße yystelle un bi dr Uusgabe – des heißt Ghälter vu Aagstellte un Unterstitzigsleischtige fir Studänte – arg spare.,🔎
,,,Wältbak,TRUE,"Au unter em Druck vu dr Organistation vu dr Amerikanische Staate hän sich d USA aber 1994 zue dr militerische Intervention Operation Uphold Democracy entschide un hän dr Aristide in syy Amt zruckchehre loo, sin hän aber d Bedingig gstellt, ass er sich ab jetz mit dr Wältbak un em Internationale Währigsfond abstimmt, an d Regle vu dr Märtwirtschaft haltet un e Dail vu syyne Rächt an s Barlemänt abgit.",🔎
4976,Ingelfingen,Ingelfingen,Ingelfinge,TRUE,D Burgruine Lichteneck isch e Burgruine z Ingelfinge im Hochlohchreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Inglfenga,TRUE,Fenf Jôhr schbäter hend dia zwoi ihrn Wohnsitz z Inglfenga em Hohaloo-ischa begrindet.,🔎
4977,Theokratie,Gottesstaat,Theokratii,FALSE,"Er underscheidet do näben em Patrimonialstaat dr Militärstaat, dr Priesterstaat, wo die reini Theokratii drmit gemeint isch, und d Republik.",🔎
,,,theokràtischa,FALSE,"D’ Protäschtàkzioon hàt sìch vor àllem geega s’ theokràtischa Reschiim ìm Iràn grìchta, bsunders geega d’ islàmischa Klaiderordnung, wo vu dr Regiarung verordent wìrd.",🔎
,,,theokratische Modäll,FALSE,"Scho im Mohammed si Staat z Medina het uf eme theokratische Modäll basiert: Dr Mohammed isch dr Füerer vo dr religiööse Beweegig gsi und au dr Herrscher über e Machtberiich, wo dä Glaube gläbt worde isch.",🔎
,,,theokratischs,FALSE,"Dr Islamisch Staat () isch e theokratischs Konzept, wo sit dr Middi vom 20.",🔎
4978,Romanistik,Romanistik,Romanist,FALSE,"Germanistik isch zeerscht en Begriff gsy, wo us de Rächtswüsseschaft choo isch: En Germanist hät sich mit em germanische Rächt, en Romanist mit em römische Rächt abggää.",🔎
,,,Rätoromanischt,FALSE,"April 1956 z Ramosch im Underengadyn uf d Wält isch cho, isch e Schwiizer Rätoromanischt.",🔎
,,,Romanischtik,TRUE,Druffabe hett er an dr Uni Zyri Germanischtik und Romanischtik agfange studiere.,🔎
,,,Romanischti,FALSE,D Sidonia Klainguti (* 1978; vu Samedan un Poschiavo) isch e Schwyzer Romanischti un Mittelschuelleereri.,🔎
,,,romanische Sproochwüsseschaft,FALSE,"In de romanische Sproochwüsseschaft werde die Begriff au bruucht, aber mangmool meint mer mit Rätoromanisch au e Sproochfamilie, wo au no s Furlanisch un Dolomiteladinisch in Italie dezueghöre.",🔎
,,,Romanischt,FALSE,"Im Früelig 1902 hät si d Matuur gmachet und nachane a der Uniwërsitëët Züri gstudiert – iri Leerer sind d Gërmanischte Albert Bachmann, Adolf Frey und Julius Stiefel, d Skandinavischtin Adeline Rittershaus, der Anglischt Theodor Vetter, de Romanischt Ernest Bovet, der Indoloog und klassisch Filoloog Adolf Kaegi, de Filosoof Friedrich Wilhelm Förster, de Psicholoog Ernst Meumann und de Hischtooriker Meyer von Knonau gsyy.",🔎
,,,Romanischi Filology,FALSE,"Z Bonn het er Romanischi Filology studiert, und a dr Archivschuel ""Ecole des Chartes"" z Paris het er 1862 für syni Arbet ""Étude sur le rôle de l'accent latin dans la langue française"" s Archivischtediplom überchoo.",🔎
,,,romanische,FALSE,"Dä Ursprung gilt au in romanische Bezeichnige fyr Fluss, wie z. B.",🔎
,,,romanistischi,FALSE,Als Schüeler vom Louis Gauchat und em Karl Jaberg het er die aktuelli romanistischi Forschig lehre könne.,🔎
,,,romaanischi Filology,FALSE,"De Ris hät a den Uniwèrsitèète Bèèrn, Berlyn und Marburg Gèrmanischtik, allgimäini und indogèrmaanischi Spraachwüsseschaft und latynischi und romaanischi Filology gstudiert.",🔎
,,,Romanischte,FALSE,"E literarische Tekscht isch aber erscht 881 zum erschte Mol erschyne, nämlig d Eulalia-Sequänz; sälbst bi derre strite sich aber d Romanischte drum, ob si meh Picardisch wie Französisch – im Mittelalter eine vo de Dialäkt, wo ""franceis"" oder ""françois"" gnännt worre isch – gsi isch.",🔎
,,,Romanischtin,FALSE,Dezämber 1941 z Chur) isch e Schwiizer Romanischtin.,🔎
4979,Laurentius (Gegenpapst),Laurentius (Gegepapscht),Laurentianische Schisma,FALSE,"Aini vu dr erschte Sorge vum Bischof isch s gsii, di letschte Spure vum Laurentianische Schisma us Rom uusezbutze un di ibrig blibene Abdrinnige in d Chilche retuurzhole.",🔎
,,,Laurentius,FALSE,"Ane 498 hät de König im Striit zwüsche de beide Päpscht Laurentius und Symmachus entschide, de Symmachus dörf das Ampt ha.",🔎
4980,Nachhaltige Entwicklung,Nochhaltigi Entwicklig,nochhaltige Entwicklig,TRUE,"E dramatischi un nit unproblematischi Uswitig het d'Nochhaltigkeit anne 1987 g'macht, wo d'„Weltkommission für Umwelt un Entwicklig“ („World Commission for Environment and Development“) in ihrem Bericht ""Unsere gemeinsame Zukunft"" (Hauff 1987), noch dr Vorsitzende au kurz ""Brundtland-Report"" g'heiße, mit dr Idee vo dr ""nochhaltige Entwicklig"" (""sustainable development"", hochdütsch au „dauerhafte Entwicklung“) e globali Kompromissformle ufg'schdellt het, um die unterschiedliche Interesse vo de riiche Länder im Norde un de meischtens ärmere Länder im Süde unter ei Dach z'bringe un au no mit eme faire Usglich vo de Lebensbedingige vo de hütige Mensche mit denen, wo in dr Zuekunft au exischtiere wänn, z'verbinde - wenigschdens uf em Papier.",🔎
,,,nachhaltige Entwicklung,TRUE,"Im Rahme vo dr ""nochhaltige Entwicklig"" (hochdütsch: ""nachhaltige Entwicklung"", englisch: ""sustainable development"") isch er schpöter usdehnt worde zue ne me Konzept für e weltwiti, zwüsche de Länder un de verschiedene Generatione gerächte Wirtschaftswiis.",🔎
,,,noochhàltiga Äntwìcklung,TRUE,"Àls Wìssaschàftlera hàt sa ìwwer 100 Fàchàrtìkel un zwai Biacher zem Theema Enärgii, Umwalt un noochhàltiga Äntwìcklung g’schrììwa.",🔎
,,,nochhàltiga Äntwìcklung,TRUE,Zamma mìt’m IOC-Vorsìtzender Thomas Bach hàt dr Schtààtspresidant Macron mìt’na a Ämpfàng un a Gìpfel ìwwer dr Rolla vum Schport ìn dr nochhàltiga Äntwìcklung g’hàlta.,🔎
4981,Gott,Gott,Götter,FALSE,"Dä griechischi Mythos isch en alti Gschicht us de griechische Mythologie, wo de Camus neu interpretiert het: De Sisyphos isch ursprünglich en Maa, wo vo de Götter zur Schtraf für sini Läschterige dezu verdammt wird, uf ewig en Schtei en Bärg ufezschtosse, wo aber immer wider aberollt, damit er ihn wider mues ufeschtosse.",🔎
,,,Göttergschlecht,FALSE,"sind i de nordische Mythologi e Göttergschlecht, wo för d Fruchtbarkait und de Woolstand zueständig isch.",🔎
,,,Getter,FALSE,Di Griechisch Mythologii umfasst Gschichte iber d Getter un Helde (Heroe) us em antike Griechelond.,🔎
,,,Götter und Göttine,FALSE,"Germanischi Gotthaite sind Götter und Göttine, wo bi de verschidnige germanische Stämm vereert worde sind.",🔎
,,,Berggott,FALSE,"De Sarrumma isch en altsyrische Berggott, wo denn vo de Hurriter in iires Pantheon uufgnoo woren isch.",🔎
,,,äinzige Gott,FALSE,"Es isch en Art vo Theismus und stoot im Monotheismus gegenüber, em Glaube an en äinzige Gott, wo mäistens transzendänt isch.",🔎
,,,Herrgott,FALSE,"Drotz sinere heimlige Radikalität gege d Obrigkeit het dr Burns an dr Herrgott, an dr Chrischtus un an e Läbe noch em Dot glaübt – in sinene letschte drei Läbensjohr seigen em aber Zwiifel kumme.",🔎
,,,Gedder,FALSE,"D Eingeborene send vo deane fremde Herra dermaßa beeidruckt, dass-se se fir Gedder haldet.",🔎
,,,Flussgättin,FALSE,"D’ Noémie Beck hàt àwwer g’schrììwa, àss dr Nàmma """" vu dr gàllischa Flussgättin Acionna àbglaita-n-ìsch — d’ Acionna ìsch z’ Orléans vereehrt worra.",🔎
,,,göttligs,FALSE,D Beschniidig vo gsunde Chinder am achte Läbensdaag gältet im Juudedum as e göttligs Gebot.,🔎
,,,Götti,FALSE,In dr Mythologii isch Diana die römisch Götti vu dr Jagd un vum Mo.,🔎
,,,Gotthait,FALSE,"Aber bezüglich vode Gotthait, do hends ganz anderi Aasichte.",🔎
,,,göttligi,FALSE,In Erbmonarchie wird dr Herrschafts-Aaspruch vom Staatsoberhaupt im Allgemeine uf e göttligi Bestimmig zrugggfüehrt.,🔎
,,,Gottes,FALSE,Er förderet s'Läbe us em Glaube a Gottes nöiji Welt.,🔎
,,,Göttin,FALSE,Er hät 31 Tääg und isch nach dr Göttin Maia benännt.,🔎
,,,Gottheit,FALSE,"Dr Mo het meistens e zentrali Gottheit dargstellz, als wiblichi Götti, zum Bispil bi dr Thraker Bendis, bi dr Ägypter Isis, bi dr Griche Selene, Artemis un Hekate sowie bi dr Römer Luna un Diana, oder als männlicher Gott wie bispilswiis bi dr Sumerer Nanna, bi de Hethiter und Luwier Arma, in Ägypte Thot, in Japan Tsukiyomi, bi dr Azteke Tecciztecatl un bi dr Germane Mani (dä Name leitet sich vom germanische Wort fir Mo ab).",🔎
4982,Handel,Handel,Handlä,FALSE,"Vorallem elektronischi und kompiuterverwannti Grät werdet in Singapùùr produziert, aber s Handlä isch immer no de primäri Gäldmacher.",🔎
,,,Chauflüüt,FALSE,"Jaarhundert vo de nöie bürgerliche Elite vo erfolgriiche Handwärcher, Fabrikante, Chauflüüt, Schuelmane, Professore, Ärzt und Architekte pout worde sind.",🔎
4983,Evangelische Hochschule Freiburg,Evangelischi Hochschuel z' Friburg,Evangelische Fachhochschuel Fryybeg,FALSE,Derno isch si as Projäktmanageri an s Sozialwisseschaftli Fraueforschigsinschtitut vu dr Evangelische Fachhochschuel Fryybeg gwägslet.,🔎
,,,evangelisch Fachhochschuel z`Friburg,FALSE,"Hit läbe guet 220.000 Mensche in dr Stadt, dorunter eppe 30.000 Studänte vu dr Albert-Ludwigs-Universität, dr evangelisch Fachhochschuel z`Friburg, dr andere Fachhochschuele und dr Pädagogische Hochschuel.",🔎
4984,Politische Partei,Bardei,Barteije,FALSE,"Bardeidaag vo dr KPdSU und dr Entstalinisierig wo denn in de sozialistische Länder und de kommunistisch Barteije aagfange het, isch au dr theoretisch Biidraag vom Stalin zum Marxismus-Leninismus nöi iigschetzt worde.",🔎
,,,Pàrtäi,TRUE,"odd’r ""REC""; elsässerdiitsch „Ruckäroowerung“) ìsch a rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch, wo dr Éric Zemmour ànna 2021 grìnda hàt.",🔎
,,,Partei,FALSE,"Drum isch au es underschiidlichs Bild vo dr wiitere Uusgschtaltig vo de Wahle z finde: D Kommunalwahle ermögliched wege dr begrenzte Materie vom Kommunalrecht au Wählergruppe, wo nöd de Schtatus vonere Partei erlanged, a de Wahle teilzneeh (sog.",🔎
,,,politischa Pàrtäi,FALSE,"Les Républicains (""LR"", elsassisch „D’ Repüblikààner“; bis ìm Mai 2015 Union pour un mouvement populaire, ""UMP"", „Unioon fìr a Volksbeweegung“) ìsch a politischa Pàrtäi ìm Frànkrììch, wo-n-ìm Joohr 2002 üss mehrera Pàrtäija vum Mìtta-Rechts-Schpäktrum äntschtànda-n-ìsch.",🔎
,,,Bardeie,FALSE,"Immer isch dä Kandidaat oder die Kandidaatin für es Amt gweelt, wo die mäiste Stimme überchoo het, im Geegesatz zur Proporzwaal, wo zerst noch Bardeie uszelt wird.",🔎
,,,Bartei,TRUE,Im Dritte Rich isch er wäge sinem Antisemitismus gehrt wore – dr isch aber niä in d Bartei iidrätte.,🔎
,,,Parteie,FALSE,Meischtens wird si debii dur Parteie und Verbänd underschtützt.,🔎
,,,Barteie,FALSE,"In ihre Haimetländer sin die Abgordnete Mitglider in rund 160 verschidene nationale Barteie, wu si uf dr europäische Ebeni zum große dail zue Europabarteie zämmegschlosse hän.",🔎
,,,Bardeije,FALSE,"""Republican Party,"" au as ""Republicans,"" oder ""Grand Old Party, GOP"" „groossi, alti Bardei“ bezäichnet) isch näbe dr Demokratische Bardei äini vo de bäide groosse Bardeije in de USA.",🔎
,,,politischi Bardei,FALSE,"Die Sozialdemokratischi Bardei Kanton Basel-Stadt (SP Basel-Stadt), isch e politischi Bardei im Kanton Basel-Stadt.",🔎
4985,Communauté de communes,Communauté de communes,Kommünàlverbànd,FALSE,D Communauté de communes d’Altkirch ìsch bìs 2016 a Kommünàlverbànd ìm Owerelsàss (Frànkrìch) gsìì.,🔎
,,,Vowaltungsgmeinschaftè,FALSE,"D ""Commune nouvelle"" hèt s Zyl, diè übberfälligi Gmaindsreform z Frankriich ändlich z realisyrè, nõchdèm s Konzèpt vu dè Vowaltungsgmeinschaftè (CdC) sèlli Reform nit ermöglicht hèt, u. a. well d CdC dè kommunale Vowaltungsuffwand nit reduzyrt hèt, sondern nur interkommunali Aaglegèheitè effiziènter greglèt hèt.",🔎
4986,Kunstmuseum,Kunstmuseum,Kunstmuseä,FALSE,S Kunsthuus Züri isch eins vo de bedütendste Kunstmuseä in dr Schwiiz.,🔎
,,,Kunschtsammligè,FALSE,Museè sin oftmòls uss Wunder- odder Kunschtkammerè vom Adel odder kirchlichè Würdèdräger odder spezièllè brivatè Kunschtsammligè hèrvorgange.,🔎
,,,Kunstmuseeum,TRUE,"Anstatt dur e Gattigsbegriff definiert sich die aktuelli bildendi Kunst im ängere Sinn dur e Kunstbedriib und Kunstmäärt, wo etablierti Verdräter vo dr Kunstkritik, vom Kunsthandel, vo de Sammler und de Kunstmuseeum drzue ghööre.",🔎
,,,Chunschtmuseum,FALSE,S Museum fir Neji Chunscht isch s Chunschtmuseum vu dr Stedtische Museä z Fryybeg.,🔎
4987,Donauwörth,Donawerd,Donauwerth,TRUE,Offinga leit em Donauriad zwische Ulm ond Donauwerth an dr Donau ond dr Mendel.,🔎
,,,Auchsesheim,FALSE,"Mai 1901 z Auchsesheim em Regiirongsbezirk Schwoba en Bayern, † 10.",🔎
,,,Werd,FALSE,"Dammerscha leit en dr Blanongsregion Augschburg, rond 19 km nordöeschlich vo Werd.",🔎
4988,Sonnenbühl,Sõnnabihl,Sonnabiil,TRUE,"De bekanndeschde send d Charloddahehle bei Giinga a dr Brenz mit 587 Metr Lenge, d Bära- ond Karlshehle mit 292 Metr Lenge em Ortsdoil Erpfenga ond d Neablhehle mit 813 Metr Lenge em Ortsdoil Geng-genga vo dr Gmoid Sonnabiil, d Fridrichshehle em Ortsdoil Wemsa vo Hayenga mit 723 Metr Lenge, wo ma mit-ma Schiffle drennaifahra kô, ond d Laichenger Diafahehle, wo zwar mit koine nennenswerde Tropfstoi ufweisa kô, dô drfir abr – so sait ma – s geologisch „Rentgabild“ vo dr Schwäbischa Alb zeigt.",🔎
,,,Erpfinger,FALSE,"D ""Karlshehli"" isch anne 1834 vum Erpfinger Lehrer Fauth uf dr Suechi no Heilchryter entdeckt wore.",🔎
4989,4. Juli,4. Juli,4. Juuli,TRUE,"D Cristina Spoerri (* 4. Juuli 1929 z <a href=""Tenero-Contra""",🔎
,,,4. Jüüli,TRUE,"D’ Jennifer Cross (* 4. Jüüli 1992 z’ Scarborough, Ontario) ",🔎
4990,Germania superior,Germania superior,Obbergermaniè,FALSE,I dè Spòtantikè isch a sim Unterlauf ab Miltèbärg d Ußègränz vu dè Provinz Obbergermaniè im Römischè Rych gsi.,🔎
,,,Obergermanie,FALSE,"I de Röömerzyt, wo im Land am Oberlauf vom Rhy mit de Fäldzüüg vom Julius Caesar im Jaar 58 vor Chrischtus und mit der Eroberig vo de rèètischen Alpe dur di röömisch Armee ane 15 vor Chrischtus agfange hät, isch das Oort am Ändi vom See en Handelsplatz im Gränzgebiet zwüschet de Provinze Räzie und Gallia Belgica, spööter dänn Obergermanie woorde.",🔎
4991,Zoroastrismus,Zoroastrismus,zoroastrischi,FALSE,"Früener het s in dr Stadt au zoroastrischi und jüüdischi Gmäinde gee, die si hüte aber vollständig verschwunde.",🔎
,,,Zoroastrier,FALSE,"Es git die, wo us däm dr Schluss zooge häi, er sig Zoroastrier gsi, was zu dere Zit für öbber us em Iran mööglig gsi weer.",🔎
,,,Zoroastrischmus,TRUE,"Forscha düat sa vor àllem ìwwer religiöösa Kültüüra ìn dr Geegawart, d’ Beziihung zwìscha Religioon un Mediziin, d’ geegawartiga-n-Àschpakta vum Zoroastrischmus so wia-n-ìwwer Toodesritüààla.",🔎
,,,Parsismus,FALSE,"""Ζωροάστρης, Zoroástrēs"") isch dr Schdifter vo dr altiranische Religion Parsismus.",🔎
,,,zoroastrisch,FALSE,"versuecht hän, di zoroastrisch Staatsreligion z Armenie yyzfiere, isch s 451 unter dr Mamikonjan zue me Ufstand vu dr Armenier chuu.",🔎
,,,Zoroastrianismus,TRUE,"Die alte persische Brüüch hai grösseri Bedütig übercho, so isch dr Zoroastrianismus Staatsreligion worde und es het Ziite ge, wo Anderschgläubigi verfolgt worde si.",🔎
,,,Zoroastrìschmus,TRUE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,zoroastrische Glaube,FALSE,""">dritte Joordausend vor Christus und isch s Zentrum vom zoroastrische Glaube im Iran gsi.",🔎
4992,Dominikaner,Dominikaner,Dominikààneroorda,FALSE,"Ànna 1928 ìsch dr Utz ìn d’ diitscha Oordaprowìnz ""Teutonia"" vum Dominikààneroorda-n-iitratta.",🔎
,,,dominikanisch,FALSE,"Si isch am Aafang dr einzig Versuech gsi, dr dominikanisch-thomistisch Zwyg vu dr spanische Spotscholastik uf Dytschland z iberdrage.",🔎
,,,Dominikààner,TRUE,Ìhr Vàtter Carlos ìsch Dominikààner un ìhra Müatter Clara schtàmmt üss Trinidad und Tobago un Schpàània.,🔎
,,,Domynykaaner,TRUE,I de dütsche Länder het der Domynykaanermönch Johannes Tetzel de Lüt sètygy Ablassbryef aaträäit.,🔎
,,,dominikàànischer,FALSE,"Oktoower 2001 z’ Villars-sur-Glâne, Kàntoon Friiburg) ìsch a diitsch-Schwiizer kàthoolischer Theoloog, dominikàànischer Priaschter un Filosoof g’sìì, wo vììl fìr d’ Äntwìcklung vu dr kàthoolischa Soziààllehr g’màcht hàt.",🔎
,,,Dominikaaner,TRUE,"Mai 1498 z Floränz) isch e italiäänische Dominikaaner, Buessbreediger und Chillereformator gsi.",🔎
4993,Pascal (Einheit),Pascal (Einheit),Pascal,FALSE,"Si Formlezaiche isch ""p"" (vu engl. ""pressure"") un si abglaititi SI-Ainhait isch s'Pascal.",🔎
,,,kPa,FALSE,"Bi nèm normalè Umgebungsdrugg vo 1,013 bar (101,325 kPa) kochèt Wasser bi 100 °C.",🔎
,,,hPa,FALSE,"1901 isch s'Liter uf dä drittä CGPM umdefiniert zu dem Volumä, das 1 kg reins Wasser by Temperatur syner höchstä Dichti unter Normaldruck (1013,25 hPa) hät worde.",🔎
4994,Bollschweil,Bollschwil,Bollschwyl,TRUE,"D Ruine Birchiburg isch e Burgruine im hintere Mehlidal, unterhalb vum Chloschter St. Ulrich am Nordhang vum Birkebärg eppe 3500 Meter sideschtlig vu dr Gmei Bollschwyl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Bolschwiil,TRUE,Dr Mangold isch z Bolschwiil mit segs Gschwischtrig ufgwagse.,🔎
4995,Privatbrauerei Waldhaus,Brivatbrauerei Waldhuus,Waldhuus,FALSE,"Zu dè ehemòòligè Gmeind Remètschwyl hèt au dè Zinkè ""Waldhuus"" ghört.",🔎
,,,Waldhuus-Brauerei,FALSE,"Bannholz lyt uumittelbar a dè B 500, öppè 800 m südlich vo dè Waldhuus-Brauerei.",🔎
,,,Brauerei Waldhuus,TRUE,Dè Zinkè Waldhuus bschtòt nu uss dè Bedrybsgebäude vo Brauerei Waldhuus.,🔎
4996,Schwaben (Bayern),Schwaabe (Bayre),Boirisch-Schwoabe,FALSE,"Schwoaba sen a Velkle, wo vor ellem en Wirddabärg ond en Boirisch-Schwoabe läbed ond Schwäbisch schwätzad.",🔎
,,,bayrisch-schwäbische,FALSE,"Pfronte isch a Gmoid im bayrisch-schwäbische Landkreis Oschtallgäu und liegt im Südweschte vo Bayre, direkt an dr Grenz zum Tirol.",🔎
,,,Regiirongsbezirk Schwaben,FALSE,"Novembr 1867 z Schachen bei Lindau – heitzodag an Ortsdoil vo sellra Stadt em boirischa Regiirongsbezirk Schwaben –, † 9.",🔎
,,,Schwaba,TRUE,"Aogschburg (regional [aogʃbʊrg], sonsd [aogsbʊrg]) isch d Haobdsdadd vom bayrischa Regirongsbezirk Schwaba, mid Sitz vo dor Bezirksregirong, ond Graessdadd vom gleichnamicha Landgraes.",🔎
,,,Bayrisch-Schwaben,FALSE,"Dr Oscht-Deil (Bayrisch-Schwaben) ghert zum Bundesland Bayern, dr mittler un dr Weschtdeil, im Norde bis Heilbronn, im Süde bis zum Bodesee un im Weschte zum Deil bis an dr Schwarzwald goht, ghert zu Bade-Wiirttebärg.",🔎
,,,Bayrisch-Schwobe,FALSE,"D schwäbisch Kuche ischt e regionale Kuche wo em Schwobeland (em Südoschta vo Bade-Württeberg), en Bayrisch-Schwobe ond au em Allgai drhoim isch.",🔎
,,,Regierigsbezirk Schwoobe,FALSE,Im Oschde gränzd er an dr Regierigsbezirk Schwoobe z Bayere.,🔎
,,,Regierigsbezirk Schwaabe,FALSE,Är isch vù dr Yywooner här dr dridgreeschd Landchrais z Bayre ùn ghèèrd zem Regierigsbezirk Schwaabe.,🔎
,,,Bayerisch Schwabe,FALSE,"I manche Gebiit vom Westschwäbische ond au vom Oste i (Bayerisch Schwabe) ond Siide werd de Diphtong ""oi"" aus em Mittelschwäbische au zom ""ai"" odr ""ae"".",🔎
,,,Båerisch-Schwåba,FALSE,Bei Fissa isch dor Lechfall ond nå durchquerd dor Lech Båerisch-Schwåba und Oberbåera.,🔎
,,,Boirisch Schwobe,FALSE,"Dezember 1915 z Nürnberg; † 1999 z Hindelong) isch a Volksmusiker, Musikpädagog, Volkliedsammler, Herausgeber, Lehrer und erschter Volkmusikpfleger z Boirisch Schwobe gwea.",🔎
,,,Schwaabe,TRUE,Dezember 1887 z Augschburg em boirischa Regiirongsbezirk Schwaabe uff d Welt komma.,🔎
,,,boirische Schwoba,FALSE,"Berichsichtigt hend se abr au noh s boirische Schwoba, s obre Allgai, da hohazollorische Doil vo dr Bodaseeregioo ond des nemme ganz reine Schwäbisch, wo en Hohalohe, also em frenkischa Doil vo deam domoliga Kenigreich Wirdaberg, vorbroidet gwäa ischt.",🔎
,,,Bayerisch-Schwabe,FALSE,"Do hätt sotte s schwäbisch-alemannisch Sprochgebiit im spetere Bade-Wirttebärg drzue ghere, un - politisch schwiiriger zum durch z setze - Bayerisch-Schwabe.",🔎
,,,Regierigsbezirk Schwobe,FALSE,"""Kirchenkreis Augsburg"") umfasst s glyych Gebiet wie dr bayrisch Regierigsbezirk Schwobe.",🔎
,,,bayerischen Schwabenteils,FALSE,Ostschwoba wurd in dr Lidradur moischdens midt em Bereich vom heidiga bayerischen Schwabenteils gleich gsedsd.,🔎
,,,Regierungsbezirk Schwoobe,FALSE,"Em Norda ond em Oschda grenzd-or a Bayern a, dorvo em Norda an dor bairische Regierungsbezirk Unterfranke, em Oschda a dia boede bairische Regierungsbezirk Mittelfranka ond Regierungsbezirk Schwoobe.",🔎
,,,Regierongsbezirk Schwabe,FALSE,"Schwäbisch isch â Grupp von Dialägd wo mer em Zendrom, em Oschdâ vo Badâ-Wirdâberg ond em Regierongsbezirk Schwabe vo Boerâ schwätzt – ond se ghöred zu de Alemannische Dialekt.",🔎
,,,Bayrisch-Schwabe,FALSE,Bayrisch-Schwabe.,🔎
,,,Schwabe,TRUE,"Dii Hauptstadt vo Schwabe isch abr nit Sturgert, sondern Augschburg, de Regiirungssitz i demm bayrischa Regiirungsbezirk.",🔎
,,,Schwoba,FALSE,"Mai 1901 z Auchsesheim em Regiirongsbezirk Schwoba en Bayern, † 10.",🔎
,,,Schwoobe,TRUE,"Währed dr ganze Basler Fasnacht macht me sich in de Sprich und uf de Helge au gärn mit Sprych iber d Zyrcher und iber d Schwoobe, wie me de Dytsche z Basel sait, luschtig.",🔎
,,,Bayrisch-Schwòbè,FALSE,In Deilè vo Bayrisch-Schwòbè wörd dè Schmotzigè „Glumpader Duuschde“ benamst.,🔎
,,,bayerische Schwaabe,FALSE,"Jahrhundert urkundlich nachwysbar, es het Grundbsitz isch im bayerische Schwaabe, z Württeberg und z Oberfranke bsässe.",🔎
,,,Bayrisch Schwoobe,FALSE,Anderi Gruppene sind öber de Iller und hend s Gibiet vom hütige Bayrisch Schwoobe i Bsitz gnoo.,🔎
,,,Boirisch-Schwaabe,FALSE,"Bis vor kurzem hod dr Manfred Renn an ma Kompakt-Band ""Kleiner Sprachatlas von Bayerisch-Schwaben"" (KSBS) für Boirisch-Schwaabe und die aagrenzend Geegend in Oberbaiern gschaffed, weeler im Geegesaz zum SBS es gonze Allgai mitiibeziet.",🔎
,,,boirischa Schwôbalendle,FALSE,"Merz 1879 z Maihenge bei Nerdlenga em heidiga Landkreis Donau-Ried vom boirischa Schwôbalendle, † 30.",🔎
,,,Regierigsbezirk Schwabe,FALSE,"Im Oschde ùn im Siide gränzd er an dr bayrisch Regierigsbezirk Schwabe, im Oschde an dr Landchrais Underalgai ùn di chraisfrèi Schdad Memminge, im Siide an dr Landchrais Oberalgai ùn dr Landchrais Lindau.",🔎
4997,Rheinfelden,Rheinfelden,Rhiifelde,TRUE,De letscht Stör i de Schwiiz isch ane 1854 bi Rhiifelde biobachtet wore.,🔎
,,,Rhyfälde,TRUE,"Z'Lörrach quert A98 s'Tal und verbindet di dütschi A5 bi Rhyfälde mit de schwyzerische A3, sytdem 2006 d'Brug über de Rhi fertig baut isch.",🔎
,,,Rhiifälde,TRUE,S habsburgische Rhiifälde isch 1633 vo de Schwede und Franzose verwüestet und d Brugg vo Stei am Rhii isch zerstört worde.,🔎
4998,Stammheim ZH,Stamme ZH,Staame,TRUE,"D Länderaie usserhalb vom noije Kantoo Sanggale sind verchauft worde: d Herrschafte Ebringe und Norschinge sind ane 1806 för 140'000 Gulde vom Marchgroof vo Bade uusglöst wore, d Herrschaft Staame het de Kantoo Zöri ane 1808 vo de Ziispflichte gegenöber Sanggale bifrait, und au d Thurgauer hend im End iigstume und em Kantoo Sanggale di thurgauische Bsitz geg Geld abchauft.",🔎
,,,Stamme,TRUE,"Die wichtigste Wiidörfer sind Stamme, Benke, Tachse und Uewise.",🔎
4999,Rheinstetten,Rheinstetten,Rhiischdette,TRUE,"Ihri Näme si im Uhrzeigersinn vom Norden aa: Eggeschdei-Leopoldshafe, Schdutesee, Wiigarte, Pfinzdaal, Karlsbad, Waldbronn, Ettlige und Rhiischdette (alli im Landkreis Karlsrueh) drzue Hagebach und Wörth am Rhii (beidi im Landchreis Germersche Rhiiland-Pfalz) Schdadtiideilig.",🔎
,,,Rhinstette,TRUE,"Gresseri Schtädt in de Umgebung sin Bade-Bade, Ettlinge, Karlsruh, Raschdi und Rhinstette.",🔎
,,,Rhoischdedde,TRUE,"D Nochbergmaine vun Au sin Rhoischdedde, Durmische, Elise-Illinge.",🔎
5000,14. Februar,14. Februar,Walentinsdaag,FALSE,Bim Juudepogroom z Stroossburg am Walentinsdaag 1349 (14.,🔎
,,,14. Hornung,TRUE,"alash Criminel (bìrgerlig dr ""Amira Kiziamina""; * 14. Hornung 1995 z’ Kin",🔎
,,,14. Februaar,TRUE,"ref=""1898"">1898 z Bëërn; † 14. Februaar 1989 z Z",🔎
5001,Habsheim,Hàbse,Hàbsa,TRUE,"Septamber 1525 sìn Büüra z'Rìxa un z'Hàbsa zammakumma, fer ìm Büürakriag mìtz'màcha.",🔎
,,,Hàbsamer,FALSE,"D’ Jacqueline ìsch noch àm Laawa gsìì, wu-n-a Hàbsamer Büür sìe àm nachschta Tààg ìm Wàld gfunda hàt.",🔎
,,,Habse,TRUE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald und em Landkreis Lörrach, beidi im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Wirdeberg), im Süde an d'Kantoon Sierez und Habse, im Südweschte an dr Kanton Milhüüsa-Nord und im Weschte an dr Kanton Wittene.",🔎
5002,Melanesien,Melanesie,Melanesier,FALSE,Di verschidene ethnische Gruppe het mer friejer unter em Uusdruck Melanesier zämmegfasst zum si abgränze vu dr Polynesier un dr Mikronesier.,🔎
,,,melanesische,FALSE,Es isch daift ufs Paradis in dr melanesische Mythologi.,🔎
5003,17. September,17. Septämber,17. Septamber,TRUE,"s ""Jeanne Marie Laurentine Édouardine Verthuy"" àm 17. Septamber 1896 z’ <a href=""Ch%C3%A2tillo",🔎
,,,17. Sebdämber,TRUE,Dr Klaus Schädelin (* 17. Sebdämber 1918 z Bärn,🔎
5004,Blaubeuren,Blaubeira,Blaubeurè,TRUE,"Dè untere Deil vom ehemõligè Donaulauf, s Blautal, entwässerèt hüte d Blau, wo am Blauhaffè z Blaubeurè entschpringt.",🔎
,,,Blaobeira,TRUE,"Noch eme chirzere Ufenthalt z Blaobeira isch dr Müller uf Stuegert zoge, vu 1945 bis 1947 isch er uf s evangelisch-theologisch Seminar z Maulbronn gange, wun er 1949 s Abitur gmacht het.",🔎
,,,Blaubeirâ,TRUE,Seid 1810 gheerâd d Gmoidânâ zu Wirddâberg; se send älle em Obramt Blaubeirâ gweâ.,🔎
,,,Blaubeire,TRUE,"Blautopf) isch e Karschtquälle am Oschtrand vu dr Schwebische Alb in dr Stadt Blaubeire, 16 km weschtli vu Ulm.",🔎
5005,Pippin der Mittlere,Pippin dr Mittleri,Pippin,FALSE,Wääred de Chrieg zwöschet em Karolinger Pippin und em alemannische Herzog Willehari vo 610 bis 612 isch de Wallfartsort au i Mitlaideschaft zoge worde.,🔎
,,,Pippin der Mittleri,TRUE,Er isch 709 während eme Chrieg gege dr Anulfinger Huusmeier Pippin der Mittleri (au Pippin vo Herstal) gstorbe.,🔎
,,,Pippin em Mittlere,TRUE,""">Chilperich III. mit em Radbod, Herzog vo Friesland, verbündet und het vor Köln dr Karl Martell gschlage, wo d Stadt, wo sich d Plektrud, em Pippin em Mittlere si Witwe, und dr Huusmeier vo Neustrie Theudoald drin verschanzt hai, belageret het.",🔎
,,,Pippin dr Mittler,TRUE,Siini Eltere si dr Huusmeier Pippin dr Mittler und si Gliebti Chalpaida gsi.,🔎
,,,Pipin der Mittleri,TRUE,"In dr Vita vum Heilige Desiderius wird bschribe, des dr fränkisch Husmeier Pipin der Mittleri in de Johr 709 bis 712 Feldzüg gege de ""dux"" Willehari, im Biet vun de Alamanne, gmacht het, wil dä, wie scho si Vorgänger Gottfried sich druf beruefe het, ass er de König vo de Franke wurd Lehnspflicht schulde, aber nit de Husmeier.",🔎
5006,Kohlenberg (Basel),Dr Kohlebärg z Basel,Koolebärg,FALSE,"Zu de historische Baasler Korporazioone ghööre au die middelalterlige Freihäitsgnaabe uf em Koolebärg, won e äigeni Grichtsbarkäit ghaa häi.",🔎
,,,Kohlebärg,FALSE,"S Lienert-Gymnasium isch s Gymnasium in der schwizerische Schdadt Basel, wo sich am Kohlebärg befindet.",🔎
5007,Landtag von Baden-Württemberg,Landdag vu Bade-Wirttebärg,Landsdaag,FALSE,"Im Vergliich zu de Kommunaalwaale z Baade-Württebärg 2014 häi dank ere Nowälle in dr Gmäindornig, wo vom Landsdaag am 14.",🔎
,,,Landdaag,FALSE,"Abril 1919 in ere Volchsabschdimig aagnùù woore, d Nationalversammlung isch as Landdaag bschdeedigd woore.",🔎
,,,Landtag vu Bade-Wirttebärg,TRUE,1960 isch er in dr Landtag vu Bade-Wirttebärg gwehlt wore un derte zum Inneminischter in dr Landesregiäring vum Kurt Georg Kiesinger ernännt wore.,🔎
,,,Landdag vo Baddè-Württèbärg,TRUE,März 1968 hèt dè Landdag vo Baddè-Württèbärg d Weichè für è Gmeindereform gschtellt.,🔎
,,,Landdagsfraktion,FALSE,"Landesvorsitzer isch syt em Novämber 2018 dr Andreas Stoch, wu au Vorsitzer vu dr Landdagsfraktion isch.",🔎
,,,bade-wirttebärgische Landfag,FALSE,Är het vu 1972 bis 1992 em bade-wirttebärgische Landfag aaghert.,🔎
,,,Landtag von Bade-Wirttebärg,TRUE,Vu 1984 bis 1988 un au vu 1992 bis 2000 het dr Kuhn em Landtag von Bade-Wirttebärg aaghert un isch do in däre Zyt au Vorsitzende vu dr Landdagsfraktion vu dr Griene gsii.,🔎
,,,bade-wirttembergische Landdag,FALSE,"bade-wirttembergische Landdag (2011–2016) mit Fraktionszuegherigkait, Wahlkrais un Stimmenaadail.",🔎
,,,Landdag z Bade-Wirttebärg,TRUE,Vu 1984 bis 1988 isch dr Ernst Waldemar Bauer fir d FDP im Wahlkrais Esslenga Mitglid vum Landdag z Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,Landdaag vu Baade-Wiirttebäärg,TRUE,"Dr Umstand, as mit dr TU Minche ne staatligi Hoochschuel us eme andere Bundesland z Baade-Wiirtebäärg aktiiv wiird, isch im Septämber 2017 au Aaloss fir e bolitischi Diskussioon vum Voorgang im zueständige Fachuusschuss vum Landdaag vu Baade-Wiirttebäärg gsii.",🔎
,,,Bade-Wirttebärg,FALSE,Anne 1993 isch s Natürschutzbiät nommol erwitteret wore un isch jetze mit siner Flächi vu rund 1.600 Hektar eins vu dr greschte z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Landdaag vo Bade-Wirttebärg,TRUE,"I de Bundesländer heisse d Landesparlemänt i de Flächestaate Landdaag, i de Hansestedt ""Bürgerschaft"" und z Berlin ""Abgordnetehus;"" es Bischbiil isch dr Landdaag vo Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landdag,FALSE,Em Glosdor (Dibeng-) Bebahausa håd bis zor Bildong vo Bada-Wirddabärg 1952 dor Landdag vo Wirddabärg-Hohazollorn saen Sitz gheed.,🔎
,,,Landdagsabgordnete z Bade-Wirttebärg,FALSE,Vu 1980 bis 1984 isch er ain vu dr erschte griene Landdagsabgordnete z Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,bade-wirttebärgische Landdag,FALSE,Juli 2021 isch d Bosch vom bade-wirttebärgische Landdag zur Staatsrätin fir Zivilgsellschaft un Birgerbedoiligung em Kabinett Kretschmann III gwählt worda.,🔎
,,,Landdaag vu Bade-Wirttebärg,TRUE,Vu 2001 bis 2016 isch si Mitglid vum Landdaag vu Bade-Wirttebärg gsii.,🔎
,,,Landesparlamänt,FALSE,"D Landesregierig kümmeret sich um e Vollzuug vo de Gsetz, wo s Landesparlamänt beschliesst, und um d Verwaltig vom Land.",🔎
,,,baddè-württèbärgischè Landtag,FALSE,Dè Gebiètsreform isch vo dè Koalitionsregyrung uss CDU un SPD im baddè-württèbärgischè Landtag aagschtossè worrè.,🔎
,,,Landdag Bade-Wirttebärg,TRUE,Vu 1980 bis 2011 isch er Mitglid vum Landdag Bade-Wirttebärg un vu 1996 bis 2004 Vorsitzer vu dr FDP-Landdagsfraktion gsii.,🔎
,,,Stuegerter Landdag,FALSE,Merz ohni Gegekandidat zum Fraktionsvorsitzer vu dr AfD im Stuegerter Landdag gwehlt wore.,🔎
,,,Landtag vo Bade-Württebärg,TRUE,Er het als Lobbyist für e Buureverband im Landtag vo Bade-Württebärg gschafft.,🔎
,,,baddè-württèbärgischè,FALSE,Dè Staufèchopf isch èn hochè Bärg im Südschwarzwald weschtlich vo Staufè bi Grõfuusè im baddè-württèbärgischè Landchrais Waldshuèt.,🔎
,,,Landtags Baden-Württemberg,FALSE,"Wahlperiod des Landtags Baden-Württemberg, bis dr Kurt Georg Kiesinger zum Bundeschanzler gwehlt woren isch un wäge däm sy Amt as Minischterbresidänt niderglait het.",🔎
,,,Landdaag vu Baade-Wiirtebäärg,TRUE,Syter anne 2021 isch si Abgoordneti im Landdaag vu Baade-Wiirtebäärg.,🔎
,,,Landdag vu Bade-Wirtteberg,TRUE,"Landdag vu Bade-Wirtteberg isch Friburg mit drei Abgordnetenverdrette: fir de Wahlkreis Friburg-Oscht de Reinhold Pix (Bindnis 90/Di Griene, Direktmandat) un fir de Wahlkreis Friburg-Wescht d Edith Sitzmann (Bindnis 90/Di Griene n, Direktmandat) un d Gabi Rolland (SPD).",🔎
5008,Allmendingen (Württemberg),Allmedenge,Allmèdingè,TRUE,Dört volauft d Streggi zwǜschè Allmèdingè un Blauschtei nõmòl am Fuèß vo dè Schwõbischè Alb.,🔎
,,,Allmendenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Eegne (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Schelglenge, Allmendenge, Aalde, Epfenge un Griesenge (alli Alb-Doene-Chreis), Laoba un Schemmern (beidi Landchreis Bibra), Õnderschtẽä, Rottenacker, Mõndergenge, Õndermaachtel un Loudere (alli Alb-Doene-Chreis) un Hoegna un Mensenga (beidi Landchreis Reitlenge).",🔎
5009,16. Februar,16. Februar,16. Hornig,TRUE,  Dr Arnold Baader isch am 16. Hornig 1842 z ,🔎
,,,16. Hornung,TRUE,D Valérie Trierweiler (* 16. Hornung 1965 z'Angers,🔎
5010,Oberhelfenschwil,Oberhelffetschwil,Oberhelffetschwiil,TRUE,"Anzelni Münze sind bi de Burg Eppeberg ob Bichwil gfunde wore, bi Oberglatt, im Sunetaal bi Oberbüüre und zwoo uf de Glattburg und aini no bi Oberhelffetschwiil.",🔎
,,,Helffetschwil,TRUE,"S Gebiet vo de ehmolige Gmaind Ganterschwil hät weschtlich a Bötschwil, nördlich a Lütischborg, öschtlich a Neckertal un südlich a Helffetschwil gränzt.",🔎
,,,Oberhälfetschwil,TRUE,"Nochbergmainde send Lütischborg, Moslig, Wattwil, Liechtestaig, Oberhälfetschwil und Neckertal (bis Endi 2012 au Krinau).",🔎
5011,25. März,25. Merz,25. Meerze,TRUE,De Hans Wanner (* 25. Meerze 1905 z ,🔎
,,,25. Meerz,TRUE,"Dr Michael Schneider (* 25. Meerz 1966 z <a href=""Bad%20S%C3%A4c",🔎
5012,Weinsberg,Weischberg,Weisberg,TRUE,Anne 2007 het si am Justinus-Kerner-Gimnasium z Weisberg s Abitur gmacht.,🔎
,,,Weinsbärg,TRUE,"Er isch in dr kurpfälzische Schdadt Weinsbärg, wo sit 1504 zu Württebärg ghört, uf d Wält cho.",🔎
5013,Ramsen SH,Ramse SH,Ramsé,TRUE,D Bibermülli isch èn Wyyler i dè Gmaand Ramsé im Kanton Schaffuusè i dè Schwyz.,🔎
,,,Ramse,TRUE,"S Stettli Stei am Rhii mit de Gmeinde Ramse, Hämisofe und Buech rundume erreicht me nu über Düütschland oder über d Kantön Züri und Thurgau, sellèm sait mò dè ""obberi Kantonsdeil"".",🔎
,,,Ramsè,TRUE,"Si übberfüürt d Hauptschtrǒss 332, wo im Kanton Schaffhuusè a dè dütsch-schwize Landesgränz bi Ramsè aafangt un a dè Hauptschtrǒss 13 im Kanton Thurgau uffhört.",🔎
5014,Spinnentiere,Spinnedier,Spinnenart,FALSE,"D Wasserspinne (""Argyroneta aquatica"") oder au Silberspinne isch die äinzigi Spinnenart, wo nit an Land, sondern under Wasser läbt.",🔎
,,,Spinnobele,FALSE,"Im Allgmaine wird läbigi Byt ufgnuu un im Ganze verschluckt, vor allem Insäkte, Gliderdier, Waichdier un Spinnobele.",🔎
,,,Schbinn,FALSE,"A Schbinn, d ""Falsch Witwe"" (""Steatoda nobilis""), mo au no beissa kaa, abr lang ned so gfährle isch wia d ""Schwarzen Witwe"" (""Latrodectus tredecimguttatus"") hod se vo Madeira ond de Kanarischi Insle mid Kakteea em Bloamahandl ausbroidad.",🔎
,,,Schpinnetier,TRUE,"D’ Weebschpinne ""(Araneae)"" - heifig au als echte Schpinne bezoichnet - isch die bekanntescht Ordnung vo de Schpinnetier ""(Arachnida)"", ra Klasse vo de Gliederfießer ""(Arthropoda)"".",🔎
5015,Hochrhein,Hochrhy,Hochrhygebiet,FALSE,"Rotzige isch de Ursprungsort vom Name „Rotzinger“, wo im Hochrhygebiet hüfig isch.",🔎
,,,Rii,FALSE,"Im Joor 406 sind d Wandale mit villne andere Völker, Alane, Gote, Burgunder, Suebe, s Maintal durab zoge und hend bi Mainz de Rii öberquert, wobi de Wandalekönig ""Godigisel"" gfalen isch.",🔎
,,,Ry,FALSE,Bsunders eusi verdreckte Bäch und Flüss und natürlich s grosse Fischschtärbe im Ry nach em Brand in ere chemische Fabrik in dr Schwyzerhalle hei es Umdänke brocht.,🔎
,,,Rhii,FALSE,"Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt ""(France métropolitaine),"" erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik.",🔎
,,,Hochrhydal,FALSE,"De Name vo de Gmeind leitet sich vo de Burgruine Küssaburg her, wo hoch über em Ort friehner emol s Hochrhydal beherrscht hät.",🔎
,,,Hochrhin,TRUE,"Hite isch s Basler Rhinknii dr Ybrgang vum Hochrhin zum Oberrhein, wu d Hauptfliassrichtig sich noch Nordeändert un sich d Landschaft vum hochrhinische Schichtschduafeland zum braide Grabebruch vum Oberrhingrabe hi öffnet.",🔎
,,,Hochrhi,TRUE,"Durchs ganze Wiisetal vo Basel bis an Feldberg zieht sich d'B317, d'Schopfe zweigt d'B518 in Richtig Hochrhi ab.",🔎
,,,Hoochrhii,TRUE,"Es isch de sǜǜdligst Deil vùm Schwarzwald, begränzt vù de Wehra ìm Weste, vù de Alb ìm Oste, vùm Hoochrhii ìm Sǜǜde ùn vù de Lììnie Dodtmis-Bernau-St.",🔎
,,,Hochrii,TRUE,"Rafz lit im nordöschtliche Ändi vom Rafzerfäld, uf de rächte Siite vom Hochrii a de Grenze zue Dütschland.",🔎
,,,Hochrhii,TRUE,"Di markanteste Däler sìn vù de Wehra, de Murg ùn de Alb gformt worre ùn fiehre zùm Hochrhii abe.",🔎
,,,Hoochryy,TRUE,"Im Siide gränzd Baade-Wiirdebäärg an dr Boodesee ùn dr Hoochryy, im Weschden an dr Ooberryy.",🔎
,,,Hoch,FALSE,"Usserdäm hät s Altalemannischi schynbar zwee Dialekt gha, einer bim Bodesee und dr andri am Hoch- un Oberrhy.",🔎
,,,Hochryy,TRUE,"Die beide großflechige Schichtstapfleländer sin im Side verbunde dur d Schichtestapfle vum „Tafeljura“ am Hochryy, in dr Region Basel un au in dr Ajoie un in dr ibrige Burgundische Pforte.",🔎
5016,Hieroglyphen,Hieroglyphe,Hierogliife,TRUE,"Die Alti Gschicht im witiste Sinn foot mit de früeste (schriftlige) Zügniss vo dr Alte Wält in dr historische Zit aa, also mit de Käilschrifte vo de Sumerer, de egüptische Hierogliife und dr kretische Linear A (öbbe 1900–1450 vor dr Zitwändi), wo d Sprooch von ere bishär umbekannt isch.",🔎
,,,Hieroglypheschrifte,FALSE,"E Determinativ isch i antike Schrifte, wie i de Keilschrifte oder Hieroglypheschrifte, e Zaiche, wo vor e Wort gsetzt werd, um azgee um was es sich handlet.",🔎
5017,Engen,Enge,Ängi,TRUE,"Denaa durquert d Sihl Adlischwiil und erreicht bi Läibach d Schtadt Züri, wo si d Gränze zwüsche de Kwartier Wolishofe, Ängi und Altstadt uf der rächte Syte und Läibach, Wiedike, Ussersyl und Induschtrykwartier uf der lingge Syte bildet.",🔎
,,,Ängè,TRUE,Juni 1868 hèt diè Baddischi Staatsysèbaan dè Abschnitt vo dè Schwarzwaldbaan zwǜschè Ängè im Hegau un Eschingè uff dè Baar eröffnèt.,🔎
,,,Engi,TRUE,De Rieterpark isch e öffetliche Zörcher Stadtpark i de Engi und hett e Flächi vo knapp 7 Hektaare.,🔎
,,,Ängikwartier,FALSE,Der Konrad Bänninger isch anne 1890 im Ängikwartier z Züri uf d Wält cho.,🔎
,,,Èngè,TRUE,"Juni 1868, zwei Dääg nõch dè Inbedrybnaam vom Abschnitt nõch Blaubeurè, hèt diè Badisch Staatsysèbaan dè Abschnitt vo dè Èngè gu Donaueschingè, wo sich zwǜschè Immendingè un Donaueschingè ebbèfalls am Lauf vo dè obberè Donau orièntyrt hèt, im Vokeer übbergää.",🔎
,,,Engè,TRUE,von Lupfen z Engè voschtorbè.,🔎
5018,Mathematische Logik,Die mathematischi Logik,mathematischi Logik,TRUE,Dr symbolische Logik säit mä au mathematischi Logik oder formali Logik im ängere Sinn.,🔎
,,,mathematische Logik,FALSE,"In dr Bewiistheorii, won e Däilgebiet vo dr mathematische Logik isch, wärde Bewiis formal as Abläitige ufgfasst und sälber as mathematischi Objekt aagluegt, zum öbbe d Bewiisbarkäit oder d Umbewiisbarkäit vo Setz us Axiom, wo gee sin, sälber z bewiise.",🔎
,,,Mathematischi Logik,TRUE,"Spezialgebiet wo si din schaffe si under anderem die Numerischi Mathematik, d Statistik, die Mathematischi Logik, d Algebra, d Geometrii, d Analysis, d Modälltheorii und d Woorschinligkäitstheorii.",🔎
5019,Waldenburg BL,Wolbrg,Waldenburg,FALSE,"Dr Bärg, wo die Hinteri Egg dr oberscht Gupf dervo isch, lyt i de Gmeinde Waldenburg, Liedertswil und Reigoldswil.",🔎
,,,Waldeburger,FALSE,in ere glaine Sänki zwische em Waldeburger- und Diegtertal.,🔎
,,,Waldeburg,TRUE,"So wie au bi andernen Oort, öppe Zofigen, Wiedlisbach und Waldeburg, mache si us dr Sidlig z Lieschtel e Stadt.",🔎
,,,Waldeburgerdaal,FALSE,"As Bad Buebedorf wird s Gebiet zwüsche Liestel und Buebedorf (Basel-Landschaft, Schwiz) bezäichnet, wo s Daal vo dr Hindere Fränke (Reigoldswilertal/Föifliberdal) mit em Daal vo dr Vordere Fränke (Waldeburgerdaal) zämmechunnt.",🔎
5020,Syrgenstein,Syrgestoi,Syrgestoe,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an dr d Stadt Hoidna (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Oole un Nääres (Oschtalbkrois), Natte (Landkrois Hoidna), Syrgestoe (Landkrois Dillenge, Bayern), Gẽänge, Herbrechtenge, Schtoene un Kenigsbronn (alli Landkrois Hoidna).",🔎
,,,Sirgeschtoi,TRUE,D Brinzässi Clothilde het 1986 s Schloss Altabärg im schweebische Sirgeschtoi gchauft.,🔎
5021,Aeschentor,S Äschedoor,Aeschedoor,TRUE,"S Spaledoor het dr Wäg uf Frankriich kontrolliert und isch zsämme mit em Aeschedoor s einzige Stadtdoor gsi, wo in Chriegszite offeghalte worden isch.",🔎
,,,Äschedoor,TRUE,"Über d Hauptstrooss vo dr Vorstadt, won e Abschnitt von ere antike Armeestrooss gsi isch und schliesslig dr Naame vo dr Äschevorstadt übernoo het, isch dr ganzi Verkeer zum Äschedoor uuse über d Birsbrugg zum Hauestäi und witer gange.",🔎
5022,15. März,15. Merz,Ide vom März,FALSE,A de Ide vom März (15.),🔎
,,,15. Merzä,TRUE,Dr Eduard Egger (* 15. Merzä 1882 z Chärns<,🔎
,,,15. Meerz,TRUE,"nännt d ""Flichtlingsmueter"" oder ""Mueter Kurz"" (* 15. Meerz 1890 as ""Gertrud Hohl"" z <a hr",🔎
5023,Almoraviden,D Almorawiide,Almorawide,TRUE,""">Al-Walid I. gründet worde isch, vo öbbe 750 bis 929 s Emirat vo Córdoba, vo 929 bis 1031 s Kalifat vo Córdoba, e Grubbe vo „Taifa“-(Noochfolger-)Köönigriich und e Browinz in de Riich vo de nordafrikanische Berber-Dünastie vo de Almorawide und denn vo de Almohade; schliesslig isch s wider in Taifa-Köönigriich verfalle.",🔎
,,,Almoravide,TRUE,"Abbaside, Ayyubide, Umayyade, Fatimide, Aghlabide, Almohade, Almoravide, Tulunide, Idriside, Tahiride Afghanistan.",🔎
,,,Almorawiide,TRUE,"Wääred dr Zit vo de Almorawiide und de Almohaade het s Periode gee, wo d Juude in relativem Friide und Sicherhäit häi chönne lääbe und denn wider Zite, wo die maurische Herscher si verfolgt häi.",🔎
5024,Verkehr,Verkeer,Güetervercheer,FALSE,"E Laschtwage isch es Fahrzüüg, wo sälber cha fahre und zum Umefuege vo grosse oder schwääre Sache im Güetervercheer pruucht wird.",🔎
,,,Dransbort,FALSE,"Liferante, iire Dransbort, d Laagerig und s Zämmefüere zum ene Sortimänt und dr Verchauf an gwärbligi Abnäämer (Groosshandel) oder an nit-gwärbligi Abnäämer (Äinzelhandel), ooni dass d Waare wääsentlig veränderet oder verarbäitet wärde.",🔎
,,,Vercheersmiddel,FALSE,"Di nöi Brugg isch ane 2008 wi die eltere a däre Stell us Holz bout worde und darf hüt nur no vo langsame Vercheersmiddel, vo Puure und vo Fahrzüg vom Forschtdienst pruucht wärde.",🔎
,,,güeterverchehr,FALSE,Campocologno hät en relativ grossi bedütig im güeterverchehr als gränzbahnhof.,🔎
,,,Verchehrsmiddel,FALSE,"E Säilbahn isch es Verchehrsmiddel mit eme fescht ygrichtete Wääg, wo d Fahrzüüg druff nid sälber fahre, sondern vo Säili zoge wärde.",🔎
,,,Vercheer,TRUE,"D Anthropogeografy studiert alli Aspäkt vom Due und Si vo de Mensche: der Wirtschaft, em Vercheer, der Gsellschaft, aber au wo und wie d Mensche d Landschaft bevölkere und bruuche und verändere und wie si sich in Völker organisiere.",🔎
,,,Vercheerswääg,FALSE,"Dur s Piet vo Bonaduz füere hüt fasch alli die wichtige Vercheerswääg vom undere Rhytaal is Bündner Oberland und is Domleschg und zu de Bärgpäss; einzig d Kantonsstroos über Tamins uf Trin, Flims und Ilanz chunt nit dur Bonaduz, sondern lauft vo Rychenau uf der Nordsyte vom Vorderrhy dure.",🔎
,,,Verkeersknootepünkt,FALSE,"Wenn sy au Verkeersknootepünkt sind, wachse si bsundrs rasch, wärde zu rysige Agglomerazioone mit Millione Ywooner, und sind bedütendi Zäntre für d Wirtschaft.",🔎
,,,Autovercheer,FALSE,"Oktober 1964 hed me dr Durchschlag im Bärg gfyret, und im Dezämber ane 1970 isch s Bölchedunäll für e Autovercheer freiggä worde.",🔎
,,,Vercher,TRUE,"Zum Biispil wenn mer extra früehner uufstaaht zum ned z spaat zur Arbet choo, anstell vom öffentliche Vercher s Auto nimmt und weg dem id Rush Hour chunnt und gliich z spaat chunnt.",🔎
,,,Vrcheersmiddel,FALSE,"Es Fahrzüüg isch es mobyls Vrcheersmiddel zum Lüüt, Sache oder Gräät umezfüere.",🔎
,,,Vercheersmittel,FALSE,"Laschtwäge sind es wichdigs Vercheersmittel für e modärn Güetervercheer uf der Strooss, und zwar uf churze Strekene i de einzelne Regioone und au über grossi Distanze und füre internazionaali Waareusduusch.",🔎
,,,Warevercheer,FALSE,"Aber wäge dr modärne Transportwirtschaft het sech ""Container"" wältwyt algemein duregsetzt für die grosse Transportchischte, wo me hüt mit standardisierte Forme und Grössine füre Warevercheer bruucht.",🔎
,,,Vokeer,TRUE,Im Hochmittèlaalter hèt d Oschtsee è immensi Rollè als Vokeers- un Handelswäg z Europa gschpillt.,🔎
5025,Normalhöhennull,Normalhöhennull,über em Meer,FALSE,Öschige litt am südöstlige Rand vom Schwarzwald zwüsche 365 und 583 Meter über em Meer.,🔎
,,,Meter iber NHN,FALSE,Bäredal (970 Meter iber NHN) wird 1691 zum erste Mol erwähnt.,🔎
,,,Höchi,FALSE,"D Höchi über Normalnull hed z Dütschland aggee, wieviel Meter überm Meeresspiegel mer sich befindet.",🔎
,,,Meter übber Normalhöchènull,FALSE,"Dütschland bezièt sy Höchèsischteem uff d Höchèdefinition vom Amschterdammer Pegèl mit Meter übber Normalhöchènull, d Schwiz dègegè uff Meter übber m Meer bezogè uff dè Repère Pierre du Niton im Gämfersee.",🔎
,,,NHN,FALSE,"Er isch 1493 m über NHN hoch un dodemit isch er de högschde Berg vom Schwarzwald, aber au vo Bade-Württeberg un vo alle dütsche Mittelgebirg.",🔎
5026,Ilanz GR,Ilanz GR,Strada,FALSE,Novämber 1985 as Annetta Zini; vu Strada) isch e Schwyzer Romanischti.,🔎
,,,Ruschein,FALSE,"Dezämber 1946 z Ruschein i dr Surselva uf d Wält choo isch, isch e Schwiizer Indogermanischt und Romanischt.",🔎
,,,Ilanz,FALSE,"Januar 2014 us de ehemolige Gmainde Castrisch, Duvin, Ilanz (rätoromanisch: ""Glion""), Ladir, Luven, Pitasch, Riein, Ruschein, Schnaus, Sevgein, Pigniu, Rueun und Siat entstande.",🔎
5027,Göttliche Komödie,Die Göttligi Komödie vom Dante Alighieri,Göttlige Komödie,FALSE,"Mit nüüni het er zum erste Mol en Illustrazioon vom Dante Alighieri siiner ""Göttlige Komödie"" gmacht.",🔎
,,,Göttleche Komödie,FALSE,"En Uswaau vom Aute Teschtamänt u ds ganze Nöie Teschtamänt hei d Ruth u dr Hans Bietenhard übertreit, dr Albert Meyer het d ""Odyssee"" u dr Walter Gfeller d ""Ilias"" u d ""Aeneis"" übertreit, dr Dominik Meli het vom Dante Alighieri synere ""Göttleche Komödie"" d ""Höll"", dr ""Lüterigsbärg"" u ds ""Paradys"" übersetzt, u der Lorenz Paul het das mit dem Antoine de Saint-Exupéry sym ""Chlyne Prinz"" gmacht.",🔎
,,,Göttligi Komödie,FALSE,"Immer no im Joor 1951 het dr Dalí aagfange, im Dante si Göttligi Komödie mit Aquarell z illustriere.",🔎
5028,Bettingen BS,Bettige BS,Bettingè,TRUE,"S ganze Rhyknǜǜ lyg innerhalb vom Schwizer Staatsgebièt un wörd vo dè Stadt Bàsek, Zentrum vo dè ""RegioTriRhena"", un dèmm sinè Gmeindè Riiè un Bettingè besidlet.",🔎
,,,Bettige,TRUE,"S isch druf zur Deilig vom Kanton Basel in zwei Halbkantön khoo, Baselstadt und Baselland, und nume die rächtsrhynische Ortschafte Bettige, Rieche und Chlaihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Bettigen,TRUE,Si isch em Jakob Mühlethaler vo Bettigen und un dr Emma Verena geb.,🔎
5029,Oberrheinischer Kulturpreis,Oberryynische Kulturpryys,Oberrhyynisch Kulturpryys,TRUE,1968 het men em postum dr Oberrhyynisch Kulturpryys zuegsproche.,🔎
,,,Oberrhiinische Kulturbriis,TRUE,1977 het en d Baasler Johann-Wolfgang-von-Goethe-Stifdig mit em Oberrhiinische Kulturbriis uszäichnet.,🔎
5030,Verhalten (Biologie),Dr Begriff «Verhalte» in dr Biologii,Verhaltensmöglichkäite,FALSE,"Noch em Christoph Leyendecker wird e Person as ""körperbehinderet"" bezäichnet, wenn si wägen ere Schädigung vom Stütz- und Beweegigsapparat, ere andere organische Schädigung oder ere chronische Chranket so stark in iire Verhaltensmöglichkäite beiidrächtigt isch, ass d Sälbstverwirkligung in ere soziale Interakzion schwiirig isch (vgl.",🔎
,,,Ethologi,FALSE,Juni 2020 z Basel) isch e Schwyzer Ornithologi un Ethologi gsii.,🔎
,,,ethologischi,FALSE,"As ethologischi Wirkige het mä bi Dier s Imponier– und Kampfverhalte und dr Begattigsdrang erforscht und beobachtet, wo under natürligen Umständ entwiggligsgschichtlig überwiegend bewährti Verhaltenswiise si.",🔎
,,,Ethology,FALSE,"Drotz ass d Goodall vorhär nit studiert ghaa het un wäge däm dr Bachelor-Grad nit ghaa het, wu s zmindescht bruucht ghaa het, het si si scho ab 1962 an dr University of Cambridge zur Promotion in Ethology derfe yyschrybe, wel mer ihri bsundere un wichtige Verhaltesbeobachtig anerkännt het.",🔎
,,,Verhaltesforscheri,FALSE,April 1934 z London) isch e britischi Verhaltesforscheri.,🔎
,,,klassische vergliichende Verhaltensforschig,FALSE,"appetens - ""begierig"") luegt me im Rahme vo der Instinkttheorii vo der klassische vergliichende Verhaltensforschig e Bestandeil vom Instinktverhalte aa, wo as Suech- und Orientierigsverhalte dütet wird.",🔎
,,,Verhaltesforschig,FALSE,"Septämber 1995 z Bärn) isch e Schwyzer Zoodiräkteri, Autori un Honerarbrofässeri fir Dierfisiology, Verhaltesforschig un Biology gsii.",🔎
,,,Verhalten,FALSE,S Hirni vo de Wirbeldier verarbäitet hochdifferenziert was d Sinn woornäme und koordiniert komplexi Verhaltens­wiise.,🔎
,,,Verhalte,FALSE,Si si ektotherm und wächselwarm (poikilotherm) und reguliere ihri Körpertämpratur sowiit wie möglig dur ihr Verhalte (z. B.,🔎
,,,Verhaltensforscher,FALSE,"D Verhaltensforscher hai in de letschte Johr aber chönne zaige, ass für vili Dierarte und drunder dr Mensch die gmeinsami Sexualität d Basis für die vilfältigste Sozialstrukture isch, wo im Extremfall e läbenslangi exklusivi Sexualpartnerschaft zwüschen eme Wiibli und eme Männli cha bedüte.",🔎
,,,Verhaltesbiology,FALSE,D Marta Manser (* 1962) isch e Schwyzer Brofässeri fir Verhaltesbiology am Inschtitut fir Evoluzionsbiology un Umwältwisseschaft an dr Uniwersitet Züri.,🔎
,,,Verhaltesbiologi,FALSE,De Bernhard Hassenstein het zue dr namhafte Forscher uf de Gebiet vu de Verhaltesbiologi un de biologische Kybernetik gsii.,🔎
5031,Republikanische Partei,Die Republikanischi Bartei,Republikanischi Bardei,TRUE,Er het bi de amerikanische Präsidentschaftswaahle im 2000 für die Republikanischi Bardei kandidiert und isch zum Präsident gwählt worde und isch am 20.,🔎
,,,Republikanische Bardei,TRUE,""">Washington, D.C.) isch vo 1861 bis 1865 dr 16. Bresidänt vo de Veräinigte Staate vo Amerika gsi, dr erst wo Mitgliid vo dr Republikanische Bardei gsi isch und dr erst, wo Opfer vom ene Aaschlaag worde isch.",🔎
,,,Repüblikànischa Pàrtäi,FALSE,Ànna 1867 ìsch’r àui Mìtglìed vu dr Repüblikànischa Pàrtäi worra.,🔎
,,,Republikanischi Partei,TRUE,In de 1850er-Johr hätt sich denn im Norde die Republikanischi Partei bildet.,🔎
,,,republikanischer,FALSE,"Juni 2004 z Bel Air, Kalifornie) isch e US-amerikanische Schauspiiler, republikanischer Politiker un vo 1981 bis 1989 dr 40.",🔎
,,,Repüblikàner,FALSE,"Sa ìsch d’ demokràtischa Kàndiàta gsìì; bii dara Wàhl hàt sa mehr àss 74 Prozant vu da Schtìmma gega dr Repüblikàner Louis Leman bikumma, wo-n-ìn siina Wahler ämpfoohla hàt, fìr sìe z’ wähla.",🔎
,,,Republikaner,FALSE,Unter em Iifluss vum Gustav Struve isch er e iberzigte Radikaldemokrat un entschidene Republikaner worre.,🔎
,,,Repüblikàànischa Pàrtäi,FALSE,"Àuigscht 1953 z’ Pittsburg, Texàs) ìsch a àmerikànischer Rìchter un Politiker vu dr Repüblikàànischa Pàrtäi.",🔎
,,,Republikanische Party,TRUE,"Novämber 2018 z Houston, Texas) isch e US-amerikanische Politiker vo de Republikanische Party gsy.",🔎
,,,repüblikànisch,FALSE,"Politisch sìn z’ Industry 74,36% vu da Iiwohner „wohrschinlig repüblikànisch“ gsìì, 17,95 „wohrschinlig demokràtisch“ un 7,69% „wohrschinlig unàbhangig“.",🔎
,,,Republikanisch Partei,TRUE,Vor sineri Wahl isch er Mitglid vun dä Republikanisch Partei gsi un het nit vil Erfahrung ghet.,🔎
,,,repüblikànischer,FALSE,"Nohdam àss s’ Texas nochamol a Bundesschtààt vu dr Union worra ìsch, hàt ma dr Degener àls repüblikànischer Àbgordneter gwählt, ìm 4.",🔎
,,,Republikanische Bartei,TRUE,"Merz 1947 z Detroit, Michigan) isch e US-amerikanische Multimillionär, Politiker vu dr Republikanische Bartei un ehmolige Gouverneur vum Bundesstaat Massachusetts.",🔎
,,,republikànischer,FALSE,"Ànna 1872 ìsch’r àui republikànischer Kàndidàt gsìì àn dr Wàhl fìr dr Gouverneur, àwer ärfolgloos.",🔎
5032,Tyrsenische Sprachen,Tyrsenischi Sprooche,Tyrsenische Sproche,TRUE,De Pertinentiv chunnt i de Tyrsenische Sproche vor und isch e Lokativ zum Genitiv.,🔎
,,,Tyrsenische Sprochfamilie,FALSE,Lut de Hypothese ghöret die beide Sproche zämme mit em Etruskisch zu de Tyrsenische Sprochfamilie.,🔎
,,,Tyrsenische Sproochfamili,FALSE,"Somit ghört s Rätische, zäme mitem Etruskische und em Lemnische, zu de Tyrsenische Sproochfamili.",🔎
,,,tyrsenische Sprooche,TRUE,"Ìn de Antike hät's z Idalie usserdèm no Sprooche gee, wùù nìt zù de ìndogèrmanische Sproochfamììlie ghöört hän, wie s Edrùskisch ùn s Rätisch, wù beid zu de tyrsenische Sprooche ghööred.",🔎
5033,Eucharistie,Öicharistii oder Oobemool,d Eucharichty bzw. s Oobimohl,FALSE,innerig a das bsundere Znacht; und vo do chunt au d Eucharichty bzw. s Oobimohl. S Bild vom Oobigmohl isch i dr chrischtleche Kun,🔎
,,,Broot-un-Wii-Sàkràmant,FALSE,"D’ lìchtriicha Ghaimnissa (odd’r ""lìchtriicher Roosakrànz"") betràchta wìchtiga Momanta vum äffentliga Laawa un vum Wunderwìrka vum Jesüs, àlso siina Taifeta ìm Jordan dur dr Johànnis, s’ Wunder àn dr Hochzitt z’ Kana, d’ Verkìndigung vum Raich Gottes, siina Verkläärung uff’m Bari Tabor un d’ Iisätzung vum Broot-un-Wii-Sàkràmant biim hailiga-n-Oowa-n-assa z’ Jerusalem.",🔎
,,,eucharistischi,FALSE,"Als dè Martin 386 nõch Tryr chò isch, um sich bim Maximus für zwei Aahänger vom Kaiser Gratian, wo 383 dötet worrè isch, yzsetzè, hèt er dè Bischöf um Ithacius, wo d Verurdeilig vom Priscillian betribbè odder billigt gha hèn, d eucharistischi Gmeinschaft voweigerèt.",🔎
,,,öicharistisch,FALSE,"Häiligi Mäss isch in dr römisch-katholische Chille und in de katholische Chille, wo vo dr röömisch-katholische abstamme, dr Naame, wo für e öicharistisch Gottesdienst brucht wird.",🔎
,,,Öicharistii,FALSE,"Dass si druf wider an dr katholische Öicharistii däilgnoo het, het im Calvin hingeege überhaupt nid gfalle.",🔎
,,,Eucharistii,FALSE,"In dr Liturgie het er e hoche Rang as dr Gedächtnisdag vom ""Letzte Obemohl"" und dr Iisetzig vo dr Eucharistii dur e Jesus Christus sälber.",🔎
,,,Aabigmaal,FALSE,März 1525 hät mä zum erschtä Mal s Aabigmaal nach äm reformiärtä Ritus gfyrät.,🔎
,,,Abigmahl,FALSE,"Zwei Johr schpäter, im März 1525 hei de Joner und sini Mönch s letzti Mol e Mess in de Chile gfiiret und nomol es Johr schpöter, im März 1526 s erschti reformiirti Abigmahl.",🔎
,,,Laib Christi,FALSE,"Bii dr Mundkommunioon — àlso ìn dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch un àui ìn a pààr Evànggeelischa Kìrcha — soll maa s’ Hoschtiaplattla unter s’ Kìnn vu dr Pärsoon hàlta, wo dr Laib Christi ämfàngt, fìr vermaida, àss Hoschtiapàrtìkel uff dr Booda odd’r uff Klaidungsschtìckla käja.",🔎
,,,Eucharischty,FALSE,"Wie s syt em frieje Chrischtetum scho Dradizion in dr Chilchen isch, wird am Charfrytig kai Sakramänt gfyyrt, wu mit dr Feschtfraid verbunden isch („Ecclesia … sacramenta penitus non celebrat“), wäge däm au kai Eucharischty.",🔎
,,,Eucharisti,FALSE,"Dr Herrgottsdag isch e Hochfescht im Chilchejohr vu dr katholische Chilche, wu di lyblig Gegewart vu Jesus Christus im Sakrament vu dr Eucharisti gfyyrt wird.",🔎
5034,Pointillismus,Pointillismus,divisionistische,FALSE,"Wääred siner Usbildungszit an dr Akademii San Fernando het er under em Iifluss vo de Wärk vom Juan Gris und de italiänische Futuriste sini erste kubistische, pointillistische und divisionistische Bilder gmoolt.",🔎
,,,pointillistische,FALSE,"Wääred siner Usbildungszit an dr Akademii San Fernando het er under em Iifluss vo de Wärk vom Juan Gris und de italiänische Futuriste sini erste kubistische, pointillistische und divisionistische Bilder gmoolt.",🔎
,,,pointillistisch,FALSE,Er het sich für d Farbeleer intressiert und wie die pointillistisch afo moole.,🔎
,,,pointillistischi,FALSE,"Im Dalí si Moolstiil het noch dr früeje impressionistische Faase jetzt kubistischi, pointillistischi und futuristischi Iiflüss zäigt.",🔎
5035,Neue Zürcher Zeitung,Neue Zürcher Zeitung,NZZ,FALSE,"Februar hät d NZZ gmäldet, me chön uf der Iistecki umelauffe, und scho am gliiche Namitag isch e Schuelklass us Rapperschwil druff go schliifschüendle.",🔎
,,,Neue Zürcher Zitig,TRUE,"Dr ""Dagesazeiger"" isch näben em ""Blick"" und dr ""Neue Zürcher Zitig"" eini vo de füehrende Zitige in dr dütschsprochige Schwiiz.",🔎
,,,Nöije Zürcher Zitig,TRUE,Dr Baschi Dürr isch Mitarbäiter vo dr Wirtschaftsredakzioon vo dr Nöije Zürcher Zitig gsi.,🔎
,,,Nöiji Zürcher Zitig,TRUE,"Vo de 1960er Joor aa het dr Ringger für Zitige wie die ""Nöiji Zürcher Zitig"", dr ""Daages-Aazäiger"" und d ""Wältwuche"" Rezensioone für Konzärt, Blatte und CD gschriibe und au Bordret über schwizerischi und usländischi Komponiste gschriibe.",🔎
,,,Zirizytig,FALSE,"In eme Interview mit der ""Zirizytig"" wirft dr Profässer un Mediechinschtler Michael Bielicky dr Hochschuel anti-israelischs Verhalte vor, sogar wäret dr terroristisch Aagriff vu dr Hamas gäge Israel im Oktober 2023.",🔎
,,,Ziiri-Zytig,FALSE,"No dr Aasiicht vu dr Barbara Villiger Heilig, dr langjeerige Feuilletonschefi vu dr ""Ziiri-Zytig,"" isch dr Frey 2002 mit ire Inszenierig vu ""Endspiel"" vum Samuel Beckett am Bayerische Staatsschauspiil München schließli „eine Art Durchbruch“ glunge.",🔎
,,,NZZ-Gruppe,FALSE,Galler Tagblatt won au zu de NZZ-Gruppe ghört.,🔎
,,,Züri Zytig,FALSE,"Er het als Lehrer z Bärn, z La Neuveville und als Schurnalischt z Basel und bi dr Züri Zytig gschaffet.",🔎
,,,NZZ-Grubbe,FALSE,"Es git’s sid ane 2018, wo s als ""Joint Venture"" vo de NZZ-Grubbe und de AZ-Meedie entstande isch.",🔎
,,,Züri-Ziitig,FALSE,"D Züri-Ziitig säit sogar, es seg es Muschterbiischpiil für e Quartierplaanig us säbere Ziit.",🔎
,,,Zürizytig,FALSE,"De Hans Stickelberger, wo das Buch im Feuilleton vo de «Zürizytig» vom 13. und 14.",🔎
,,,Neui Zürcher Zytig,TRUE,Die Neui Zürcher Zytig het en scho im 2014 als es politischs Talent erkore.,🔎
,,,Neue Zürcher Zittig,TRUE,"Dr schribt drno in dr „Schweizerische Monatshefte“: Dr von Greyerz schliäßt diä zwelft Sitte lang Bsprächig ab mit dr Wort: Witteri bergeischtereti Rezensione hets vum Innerschwizer Lyriker Meinrad Lienert in dr Neue Zürcher Zittig gä, vum Friiburger Schriftsteller Hermann Eris Busse in dr Badischen Heimat, vum Basler Volkskundler Eduard Hoffmann-Krayer – sälle schribt:  1924 het d philosophisch Fakultät vu dr Universität Friiburg i.B. im Burte wäge sinere alemannische Dichtig dr Ehredokter verliihe.",🔎
,,,Neui Zürcher Zitig,TRUE,"Im Dütsche Riich isch dr Bund vo 1934 bis 1945 verbote gsi, genau so wie au die Neui Zürcher Zitig und d National-Zitig.",🔎
,,,Züri-Zytig,FALSE,"Är het als Korreschpondänt für die ""Züri-Zytig"" gschaffet.",🔎
5036,Ming-Dynastie,D Ming-Dünastii,Ming-Dünastii,TRUE,Zwüsche 1355 und 1368 het sich dr Zhu Yuanzhang as kümftige Kaiser vo dr Ming-Dünastii gege siie Rivale duuregsetzt.,🔎
,,,Ming-Dynaschdii,TRUE,"D Mehrzahl vonenä si Nachfahre vo Iiwanderer, wo 1644, noch em Zsämmebruch vo der Ming-Dynaschdii, ins Land cho si.",🔎
,,,Ming-Dünaschtii,TRUE,"I dr Zyt vo dr Ming-Dünaschtii tuet der Held ""Mo Kake"", däm dr ""Ghost Doctor"" mit ere gföhrliche Drooge, wo d Persönlichkeit verändere tuet, übermenschlichi Kreft gää het, dr japanisch Schwertkämpfer ""Super Sword"", wo ne ganze Huufe chinesischi Kung-Fu-Kämpfer umbrocht het, besiige.",🔎
,,,Ming-Dynasti,TRUE,"De Shiitake (""Lentinula edodes"") het scho in de Ming-Dynasti (1368-1644) als Läbenselixier gulte, wo Verchältige heile, d'Durbluetig arege un d'Usdur het solle fördere.",🔎
,,,Ming-Drubbe,FALSE,1369 häi Ming-Drubbe Shangdu erooberet und denn ganz zerstöört.,🔎
,,,Ming-Dǜnaschty,TRUE,"S git Hyywyys uff èn buddhistischè Tempel uff Sachalin, wo dè Eunuch Yishiha im Diènscht vo dè Ming-Dǜnaschty anno 1413 bauè lõ hèt.",🔎
5037,Fils (Fluss),Fils (Fluss),Filsdal,FALSE,Eislenge lyt im Filsdal an dr Mindig vu dr Kromm in 320 bis 480 Meter Hechi  Nochbergmeine.,🔎
,,,Fils,TRUE,"Gebbeng leid em Vorland vo dor Schwäbischa Alb, em middlora Daal vo dor Fils, zomm Dåel am Hang vo demm Hehazug drã, där må vom Hohastaufa zom Filsdaal nomgåd.",🔎
5038,Chor (Architektur),Dr Choor in dr Archidekduur,Chör,FALSE,"Jahrhundert isch wieder e nüüi Aalag mit zwei Chör, wo enand gägenüber ligged, entschtande.",🔎
,,,Chorruum,FALSE,Der Tabernakel am Ändi vom Chorruum het dr Alexander Schaffner usgfüert.,🔎
,,,Vorchor,FALSE,"Si beschdoht us em Schiff, em Vorchor und em Altarhuus.",🔎
,,,Chor,FALSE,D Saalbau het ä Chor un zwai sitlichi Näberüm.,🔎
,,,chor,FALSE,"S Graab befindet sich in de mäiste Fäll under dr Apsis, in dr Romanik mänggisch under em Westchor.",🔎
,,,Langchor,FALSE,"Über d Krypta het mä e flach deckte Langchor und zwäi Kapälle (Mariekapälle, Kapälle vom Häilige Theobald) baut.",🔎
,,,Chorberich,FALSE,"Markant sin dia beide unterschiedliche Kirchtürm vu dem dreischiffige Bau, wu sich – untypisch fir ä chrischdliche Sakralbau – im Chorberich bfinde.",🔎
,,,Chorapside,FALSE,S isch e drüschiffigi Sülebasilika ohni Querschiff mit drü Chorapside.,🔎
,,,Kohr,FALSE,’S hàt a Schìff mìt'ma dräjsittiga Kohr àm Oschtand.,🔎
,,,Altarruum,FALSE,Im Oste het mä no en Altarruum aabaut und d Vorhalle im Weste abbroche.,🔎
5039,Hermann I. (Baden),Hermann I. vu Bade,Hermann I. vu Verona,FALSE,isch dr Suhn vum Hermann I. vu Verona un däm syyre Frau Judith gsi.,🔎
,,,Hermann der Erscht,FALSE,"Nume indiräkt chunt aber der Name vo der Markgrafschaft Baade vonnere alte Gränzmarch: Dere Herrschaft seit men eso, wil der Hermann der Erscht vo sym Vater Berthold em Erschte vo Zääringe d ""Markgrafschaft Verona"" ggerpt het und der Titel vom Marchgraaf uf syni alti Graafschaft am Oberrhy het chönnen überträge.",🔎
5040,Verserzählung,Värsverzelig,Värsgschicht,FALSE,S Märe (verwandt mit de volksdümlige Määr und Määrli) isch e lustigi oder erbauligi churzi Värsgschicht uf Middelhoochdütsch.,🔎
,,,Värsgschichte,FALSE,"Vom Hartmann si d Värsgschichte ""Erec"", ""Gregorius"" oder ""Der gute Sünder"", ""Der arme Heinrich"", ""Iwein"", en allegorischs Stritgsprööch, wo under em Naame ""S Glaagebüechli"" bekannt isch, überliiferet und e baar Minnelieder und Chrüzlieder.",🔎
5041,Eidgenössischer Schwingerverband,Eidgnössischer Schwingerverband,Eidgnössisch Schwingerverband,FALSE,"De Eidgnössisch Schwingerverband organisiirt all drü Johr es grosses Schwing- und Älplerfäscht, s ""Aidgenössische"".",🔎
,,,Eidgenössische Schwingerverband,FALSE,Er isch vo 2008 bis 2012 Obmaa (Präsident) vom Eidgenössische Schwingerverband.,🔎
5042,Tiengen (Freiburg im Breisgau),Dienge (Friburg),Diengemer,FALSE,"Arlesheimer See)"" im Diengemer Bann vum Mooswald lit öschtlich vu dr A5 schwer zuegänglich im e Naturschutzbiet, wo anno 1966 igrichtet worre isch.",🔎
,,,Friburg-Dienge,FALSE,"In Erinnerig an die gschichtlich Verbindig zwische Friburg, speziell vu Friburg-Dienge, mit Arlise isch e Baggersee im Diengemer Bann uf dr Namme Arlisemer See daift worde.",🔎
,,,Dienge,TRUE,"D Noochberdèèrfer sin Määrdige, Walderschhoofe, Dienge, Rimschige, Sand Jèèrge ùn Haasle.",🔎
,,,Tienge,TRUE,Im Weschte verlauft im Mooswald uf ere Linie zwische nem Eugen-Keidel-Thermalbad un dr Schlatthöfe d'Gemarkigsgrenze zur dr Tunibergstadtdeile Tienge un witer nördlich Obfige.,🔎
5043,Harnblase,Blõtèrè,Blootere vo Dier,FALSE,Mä het Milch in Gfääss us Doon oder in Blootere vo Dier do und die isch in dr Sunne oder bim ene Füür zerst suur worde und denn grünnt.,🔎
,,,Blootere,TRUE,"D Hinderwand (Dorsalwand) vo der Vagina isch dur Bindgwäb (""Septum rectovaginale"") mit em Rektum, d Wand gegenüber mit dr Blootere und dr Harnröhre verbunde.",🔎
,,,Bloose,TRUE,"Au bim Bloose soll mer e Kondom bruche und bim Cunnilingus (ebefalls ""Blase"", bloss de Maa ade Frau) e Schutzduech, wo d Vire nid duurechönne, uf d Vagina lege.",🔎
,,,Blotere,TRUE,"Amfibie drinke nit, si näme dur d Hut Wasser uf un spychere des Lymphsäck unter dr Hut un in dr Blotere.",🔎
5044,Meteorologie,Meteorologie,Meteorologii,TRUE,"Juli 1958 z Lörrach, Dytschland) isch e Schwyzer Moderator, Schurnalischt un Unternämmer im Beraich vu dr Meteorologii.",🔎
,,,Meteorolooge,FALSE,"E Hitzewälle isch für d Meteorolooge e Zyt von es baar Tääg, wo s Wätter und d Luft anduurend ganz heiss isch.",🔎
,,,Meteorologi,TRUE,"Isolinie) vu gliichem Druck, insbesundere in dr Meteorologi.",🔎
,,,meteorologischi Untersuchigè,FALSE,"D Antarktis spillt für s Wetter vo dè Südhalbkuglè è wichtigi Rollè, dõrum wörred uff èm Kontinènt umfangrychi meteorologischi Untersuchigè durrègfüürt.",🔎
,,,Meteorology,FALSE,Wegè m eifachè Uffbau un dè hochè Gnauigkeit wörd si für d Taupunktbschtimmig vo allem i dè Meteorology un i dè Bauphûsik vowendet.,🔎
,,,Meteorologisch,FALSE,Meteorologisch gsehe fangt s Friehjohr am 1.,🔎
,,,meteorologischi,FALSE,D meteorologischi Erschiinung vo Gwitterblitz hèt d Menschheit schu immer begleitet.,🔎
,,,meteorologische,FALSE,"S Spotjohr, au Spötlig oder Herbscht, isch aini vu dr vier meteorologische un astronomische Johreszyte un lyt zwische Summer un Winter.",🔎
5045,Rätische Sprache,Rätischi Sprooch,Rätisch,FALSE,Devor isch dört vorallem Keltisch un Rätisch gsproche worde.,🔎
,,,Rätische,FALSE,Si isch verwandt mit em Etruskische und ghört zäme mit dem und em Rätische zu de Tyrsenische Sproochfamili.,🔎
,,,rätischi Schprach,TRUE,Di alti rätischi Schprach isch degägen uusgschtorbe.,🔎
5046,Elztal (Odenwald),Elztal,Elzdaal,TRUE,"De Sǜǜdschwarzwald entspricht nìt gnau èm Hoochschwarzwald, wùù au no de höchst Deil vùm Mìttlere Schwarzwald dezüeghöört, sǜǜdöstlich vùm Elzdaal.",🔎
,,,Elzdal,TRUE,D Rhyebeni lyt iber 1000 Meter un d Gipfel uf dr änere Syte vum Elzdal 500-600 Meter diefer wie dr Kandel.,🔎
5047,Mercurius,Mercurius,Mercurius Cissonius,FALSE,"Z Castelmur, wo e römeschi Stazion am Wäg über d Alpe gsi isch, het me en Inschrift für e Gott Mercurius Cissonius gfunde.",🔎
,,,Merkur,FALSE,Er isch noch vor em Titan dr gröscht Mond in üserem Sunnesystem un grösser - aber liichter - wie dr Planet Merkur.,🔎
5048,Galaxie,Galaxie,Gàlàxia,FALSE,"Hìttz’tààgs waara mìt dr Hìlfa vun otomàtisiarta Süachprogràmma jeedsjoohr toisiga Supernovae äntdäckt, wo sìch ìn àndra Gàlàxia Mìllioona Liachtjoohra äntfarnt vu dr Ard b’fìnda.",🔎
,,,Galaxii,TRUE,"Dä Kampf spiilt „vor langer Zyt“, in ärä „wiit, wiit entfärnte Galaxii“.",🔎
,,,Galaxia,FALSE,"S Ziil vo de Astronomi ischas Struktuara em Universum wia Stern, Planeta, Mond, Sternhaufa, Galaxia, osw.",🔎
,,,Galaxi,TRUE,"Dr Marius het usserdem - ebefalls uabhängig vu andere Astronome - d'Sunneflecke sowie anno 1612 au dr Andromedanäbel (Messier-Nummere M31), die üsrer Sunne nächstligend gross Galaxi, entdeckt.",🔎
,,,Galaxiè,TRUE,Dohèr het èrst mit dè leechtsammelndè Wirkig vu dè Photographi d'Struktur vu fainè Näbel un Galaxiè gnauèr èrforscht wèrrè chännè.,🔎
5049,Nuglar-St. Pantaleon,Nugle-Bäntlion,Nuugle-Bantälion,TRUE,"Under em Iifluss vo dr Reformazion z Basel si vom katholische Landkapitel nume no die Pfarreie übrigbliibe, wo im Kanton Soledurn glääge gsi si: Büüre, Seewe und Nuugle-Bantälion, und s Frickdaal, wo de katholische Habsburger ghöört het.",🔎
,,,Nugle-St. Päntleon,FALSE,"Nochbergmeine si Muttenz BL, Nugle-St. Päntleon, Büüre, Hobel, Dornech un Arlise.",🔎
5050,Konsonant,Konsonant,Midlud,FALSE,"Zwische schwache ùn schdaarge Midlud (Lenes ùn Fortes) wird ùnderschiide.""",🔎
,,,Kchonsonant,TRUE,"Di stimmlosi velari Affrikchate isch e Kchonsonant, wo in de Sprooche vo dr Wält sehr sälte vorchùnt.",🔎
,,,Mitlut,FALSE,"Wörter wo im Stabreim stönd, müend mitem gliiche Mitlut afoo: ""Huus und Hof"".",🔎
,,,Konsonatismus,FALSE,"Vokalismus, Konsonatismus, Morphologii, Wortgeografii usw.",🔎
,,,konsonantischi,FALSE,D Polnisch Sprach hät 27 konsonantischi Phonem und 2 Approximante.,🔎
,,,Konsonante,FALSE,Konsonante.,🔎
5051,Bantzenheim,Bànzene,Banzene,TRUE,"Im Wald chöme d Brugg vo der Strooss vo Rixe uf Otmersche, die vo der Autobahn A35 / E 25 und z Rixe d Brugg vo dr Ysebaan, wo vo Milhuuse zu dr Verzweigig vo de Linie z Banzene goot, übere Kanaal.",🔎
,,,Bantzene,TRUE,Westlich vum Rhi lit direkt gegeniber dr elsässische Gmei Eichwald sowie die Gmeinde Ottmersche un Bantzene.,🔎
,,,Bàntzena,TRUE,"D einzigschta Strecka wo noch gfahlt hàt, zwìscha Schàlàmpi un Bàntzena ìsch bàuia worra.",🔎
5052,Romanik,Romanik,spätromanischi,FALSE,D Kirch stammt üs dr spätromanischi Zit vum 12.,🔎
,,,Romànik,TRUE,"S Gebäi ìsch ìm Romànik-Stil; as gheert dàto ìm tourischtischa Wag „Romànischa Stroß vum Elsàss“ (""Route romane d'Alsace"", uf Frànzeesch).",🔎
,,,romanische,FALSE,"Dä Ursprung gilt au in romanische Bezeichnige fyr Fluss, wie z. B.",🔎
,,,früehromanische,FALSE,(um 999–1025) noch der Johrduusigwändi e ottonisch-früehromanische Neubau errichtet.,🔎
,,,romaanisch,FALSE,"Zämu mit dum Suffix ""-ubia"" (ds gliicha wie im Namu vam Fluss Venoge) chännti mu vanera Grundform ""*uisubia"" üsgaa, wa de zeersch romaanisch ""*Vésobia"" ergääbi und spääter zu ""Vesbia"" synkopiert chunt.",🔎
,,,Spootromanik,FALSE,"Er het sich in dr Spootromanik entwigglet, het in dr Gotik e Blüetezit ghaa und isch denn in sinere Funkzioon as ""Lectorium"" nodinoo vo dr Kanzle ersetzt worde.",🔎
,,,romanischem,FALSE,"Diè meischtè Dorfkirchè sin ehemòligi Prioratskirchè mit romanischem Urschprung, wo abber meischtens i dè Chrièg vum 14., 15. un 16.",🔎
,,,spotromanische,FALSE,Der hütig Bau goht im Wäsentliche uf ä spotromanische Neubau us em letzte Drittel vom 12.,🔎
,,,romanisch,FALSE,"In mänke Gebiit vu dr Alpe, wu hit alemannisch sin, sin romanischi Bevelkerigsräscht sitze bliibe un erscht im Mittelalter alemannisiärt wore.",🔎
,,,romànischa,FALSE,Sa ärsätzt a erschter romànischa Gebäi un ìsch d’ Gràbschtätta vu da Herra vun Adelsheim gsìì.,🔎
,,,romaanischi,FALSE,"S histoorisch Waarzäiche vo Züri isch s Groossmöischter, wo e guet erhalteni romaanischi Chilen isch.",🔎
,,,früehromanischi,FALSE,Cyriak isch e bedütends Bispil fer früehromanischi Architektur.,🔎
,,,romanischer,FALSE,"De Oschtchor het mer i de romanischer Zyt dur de Gloggeturm ersetzt, wo no hüt s Chloschter überrage tuet.",🔎
,,,Brotorönessans,FALSE,De regionale Usbräägige vo dr italiänische Romanik säit mä mänggisch au Brotorönessans.,🔎
,,,romaanische,FALSE,"Und jetz isch statt de romaanische Umgangsspraach, wo sich daa us em Keltischen und em Latyn entwicklet ghaa hät, s Alemanisch die toonaagäbend Spraach woorde.",🔎
,,,romanischen,FALSE,"S Grossmöischter mit de guet erhaltene romanischen Architektur und de beide Türm, wo me wyt über d Stadt hi gseht, isch es wichtigs Boudänkmol vo Züri, und der Karlsturm isch de bescht öfentlech zuegänglech Ussichtspunkt zmitzt i de Stadt.",🔎
,,,romanischè,FALSE,"Berüümti, oft figürlich gschmückti Güss vo dè romanischè Zit sin mengmoll uss Messing (au wenn s Matriaal hüüfig als Bronze titulyrt wörd, vo dèrrè s üßerlich nit immer lycht z unterscheidè isch): S Taufbeggi vom Reiner vo Huy z Lüttich, (1107–1118), dè Cappèbärger Barbarossagrind odder dè Lüüchter im Mailänder Dòm (um 1200) ghöred dezuè, fèrner en Huufè kirchlichi Uusschtattigsobjèkt: Lavabohäfè un Beggi, Kantè un Aquamanilliè, Weihwasserkübel un Weihrauchkessèl, Lesepult, gravyrti Grabblattè (Holland, Ängland), Krònlüüchter, spôter im profanè Berych au Kännle, Schüsslè un anderi Huusgräät.",🔎
,,,romanischi,FALSE,"""rumantsch,"" oder ""rumauntsch"") isch e romanischi Sprooch, wo im Kanton Graubünde, em sognannte „Romanischbünde“ (rm.",🔎
5053,Moderne,Modärne,modärne Moolerei,FALSE,Er gältet as äine vo de Wäägberäiter vo dr modärne Moolerei.,🔎
,,,Modärni,TRUE,"S Adjektiv zu Mode isch ""modisch"" („dr Mode entsprächend“), im Underschiid zu „modärn“, em Adjektiv zu Modärni.",🔎
,,,modernus,FALSE,"Mer chänt dr Gelasius aus derfi, ass är zum erschte Mol s latynisch Adjektiv ""modernus"" bruucht het, nämli go neii Lehre (""admonitiones modernas"") vu alte Regle (""antiquis regulis"") abgränze.",🔎
,,,Klassische Modärne,FALSE,Dr Cézanne zelt mit sine Wäärk us kunsthistorischer Sicht zu de Wäägberäiter vo dr Klassische Modärne.,🔎
,,,anderi Modärne,FALSE,S Geböid gältet as Bischbil für die sogenannti anderi Modärne vom 20.,🔎
,,,modäärni,FALSE,"Sit 1923 isch si a vilnen Oorte z Düütschland i Varietés und im Zirkus uufträtte, scho denn mit irem jugendliche Psöidonüüm; si het schynts gärn zytgnössischi und modäärni Tanzforme uusprobiert.",🔎
,,,modärne,FALSE,Dr Niemeyer gältet as Wäägberäiter vo dr modärne brasilianische Archidekduur.,🔎
,,,Modärna,TRUE,"S’ Ziil ìsch gsìì, d’ kàthoolischa Glàuiwalehra bass’r ärkläära geega d’ filosoofischa Lehrsatz vu dr Modärna.",🔎
,,,klassische Modärne,FALSE,Dr Foowismus isch vo seer underschiidlige Künstler dräit worde und isch die ersti Beweegig vo dr klassische Modärne gsi.,🔎
,,,moderni,FALSE,"Es sin nirgends reali Bauwerke abbildet, d Stilmerkmale vo de einzelne Epoche in e tüpischi Abbildig ybrocht worde: Klassik uff em 5€-Schyn, Romantik uff em 10€-Schyn, Gotik uff em 20€-Schyn, Renaissance uff em 50€-Schyn, Barock und Rokoko uff em 100€-Schyn, Yse- und Glasarchitektur uff em 200€-Schyn und moderni Architektur uff em Fünfhunderter.",🔎
5054,Diessenhofen,Diessehofe,Dissèhoffè,TRUE,Dè zrugggschtellte Bau vo dè dòmòligè Europastrõss 70 (spôter in Europastrõss 41 umnummeryrt) mit èrè neuè Rhybrugg im Schaarè bi Dissèhoffè hèt ußerdèmm è Vokeerszuènòm erwartè lõ.,🔎
,,,Dièssèhoffè,TRUE,"D Rhybrugg Dièssèhofdè–Gailingè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Dièssèhoffè un Gailingè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannt.",🔎
,,,Tiessehofe,TRUE,"Februar 1960 im tuurgauische Tiessehofe gstoorben isch, isch e Schwiizer Schriftsteller und Mundartautoor gsi.",🔎
5055,Sinsheim,Sinsheim,Sinse,TRUE,"Di gröschte Schtädt sin Sinse, Eppinge, Bad Rappenau, Brette un Brusel.",🔎
,,,Sinse-Weiler,FALSE,"Di höchschti Erhebig vom Kraichgau isch de Steinsbärg i de Nöchi vo Sinse-Weiler, wo vo de Burg Steinsbärg krönt isch.",🔎
5056,Teutonen,D Teutone,Teutonu,TRUE,113 vor Chrischtus hent d germanischu Chimber und d Teutonu där Iifall ins hitiga Südfrankrich und Obäritaliu agfangu.,🔎
,,,Teutone,TRUE,"sind vo de jütische Halbinsle d Kimbre, d Teutone und d Ambrone loszoge und mit mächtige Heerschare a di mittleri Donau vorgstoosse.",🔎
5057,Schweizerhalle,Schwiizerhalle,Schwizerhalle,TRUE,"Zur Gmaind gheert au s Induschtriegebiet Schwizerhalle, wos 1986 e schwere Chemiibrand ghe hett, und e Teil vom grosse Rangschierbaanhoof Muttez.",🔎
,,,Schwyzerhalle,TRUE,D Rhyhäfe Schwyzerhalle und Äu sy wichtig für en Import vo Flüssigdrybschtoff und Brennschtoff.,🔎
5058,Jestetten,Jestette,Jeschtèttè,TRUE,"Ennèt dè Gränz un 2,2 km dèvò wäg lyt Jeschtèttè.",🔎
,,,Jeschtette,TRUE,"Er hät au zum Luutsischteem im Nideralemannisch und drüümaal über de hoochalemanisch Tialäkt vo Jeschtette gschribe, dezue über d Diglossy (s Zämeläbe vo Hoochtüütsch und Schwyzertüütsch) i de Tüütschschwyz.",🔎
,,,Jeeschtätte,TRUE,"Badischi Gmaande im Chläggi: Chläggi, Dettighofe, Hooedänge, Jeeschtätte, Lottschtätte, Küssabärg, Lauchringe un Düenge.",🔎
,,,Jeschtettè,TRUE,"Si isch fir d Region Chläggi un de ganz Oschtè vum Landchreis Waldshuet, also d Gmeindè Chläggi, Jeschtettè, Lottschtettè, Dettikoffè, Hoètängè am Hochrhy un Küssabärg.",🔎
,,,Jestetter,FALSE,"D Strassebrugg wo im Jaar 1918, wägem Bou vom Chraftwerk Rhiisfäldä, bout worde isch, wird hüt täglich vo tuusige Fahrzüüg befahre, will si di einzig Strasseverbindig is Rafzerfäld und über de Jestetter Zipfäl uf Schaffhuuse darstellt.",🔎
5059,Bäretswil,Bääretschwiil,Bäretswiil,TRUE,"Zum ganze Flusssyschteem ghöred au de Chämtnerbach, wo d Kwelle ganz im Südoschte vo Bäretswiil bi de ""Täuferhööli"" hät und in Pfäffikersee mündet, und d Uschtermer Aa (oder Aabach), wo der Zwüschedeil isch vom Pfäffikersee bis zum Griifesee und durs Aataal flüsst, und den no d Mönchaltdorfer Aa, wo z Buebike afaat.",🔎
,,,Bäretschwiil,TRUE,"D Noochbergmäinde vo Pfäfike sind Wetzike, Bäretschwiil, Hittnau, Russike, Fehraltorf, Seegräbe und Uschter.",🔎
,,,Bettschwiil,TRUE,"Mai 1877 z Bettschwiil) isch en Schriftsteller, Mundart- und Volksdichter usem Zürcher Oberland gsii.",🔎
,,,Bäretschwil,TRUE,"De tüüfschti Punkt vom Seeboden isch uf 501 m ü. M.. De See isch aso 36 m tüüf; im Durchschnitt aber nume 18,5 m. De Chämtnerbach, wo d Quäle im weschtliche Tössbergland zwüsched Bäretschwil und Fischetaal häd, isch de äinzig Zuefluss vom Pfäffiekersee.",🔎
5060,Jugendstil,Jugendstil,Jugendschtil,TRUE,"Ainiga Gebäijer sìnn a Mìschung üss verschììdena Schtihl, drunter Jugendschtil, Rönaissans un Klàssizìschmus.",🔎
,,,Jugendstiil,TRUE,"Joorhundert het me de Inneruum nöi gstaltet, deils scho mid Elemänt vom Jugendstiil.",🔎
,,,Juugedstiil,TRUE,Es isch e Chopfbau us rootem Sandstäi im Juugedstiil zwüsche dr Määrtgass und dr Stadthuusgass.,🔎
,,,Jugedstyl,TRUE,"Es git z Nancy au vil Jugedstyl-Hüüser, wil die Stadt äis von Hauptzäntre vo däm Styl gsy isch.",🔎
,,,Juugedschtiilmotiiv,FALSE,Bi dr Ornamäntikl sin au Juugedschtiilmotiiv yygsetzt woore.,🔎
,,,Juugendstiil,TRUE,"Joorhundert d Strooss verbräiteret worde isch, het mä e Hufe vo de alte Zumfthüüser abgrisse und Geböid im Stil vom Historismus und vom Juugendstiil baut.",🔎
,,,Juugedstiilböu,FALSE,"Näb dr Chäärnsanierig un dr tächnische Modärnisierig het mer bim Umsetze druf gluegt, ass di uurspringlige Gebeifunkzioone vum Juugedstiilböu fiirghebt woore sin.",🔎
,,,Juugedstil,TRUE,"Dr Hans Sandreuter het d Juugedstil-Sgraffiti im erste Stock gmoolt, wo Muusiker, Sänger und Sängerinne in antikisierende Chläider daarstelle.",🔎
,,,Jugedstil,TRUE,"S Kollegiegebej I, s Hauptgebej un dr Sitz vu dr Filosofische Fakultete isch eis vu dr wichtigschte Böuwärch vum Jugedstil z Bade.",🔎
,,,Jugendschdiil,FALSE,"Si Name isch au bekannt worde wäge dr Schriftart im Jugendschdiil, won er entworfe het und wo si Name drait.",🔎
,,,Jugedstiil,TRUE,S Grand Café Odeon isch e Café im Wiener Jugedstiil mit ere biwegte Gschicht am Bellevue i de Stadt Zöri.,🔎
,,,Jugendschtiil,FALSE,Àn da Nummer 6 bis 12 sìnn Jugendschtiil-Gebäijer z’ sah.,🔎
,,,Jugedstil-Villa,FALSE,D Villa Alma isch e schlossartigi Jugedstil-Villa mit änglischem Iifluss us em Aafang vom 20.,🔎
5061,Staatsarchiv des Kantons Zürich,Staatsarchiv Züri,Staatsarchiv vom Kantoo Zöri,FALSE,Ufem Gländ vom Irchelpark stönd Baute vo de Universität Zöri mitem Museum för Anthropologie und s Staatsarchiv vom Kantoo Zöri.,🔎
,,,Schtaatsarchiv vom Kanton Züri,FALSE,E Kopi vom Lehensbrief isch im Schtaatsarchiv vom Kanton Züri.,🔎
5062,Argonnen,Argonna,Argonner Wàld,FALSE,"„waicher Küacha“) ìsch a frànzeescha Assschpeziàliteet üss’m Argonner Wàld, bsunders üss’m Ardenna-n-Argonna.",🔎
,,,Argonne,TRUE,Sa ìsch dr Hàuiptort vu dr Làndschàft Argonne — s’ greeschta Tail vum Argonner Wàld lììgt uff’m Gmaindagebiat vu Sainte-Menehould.,🔎
,,,Argonnè,TRUE,"Im Oschtè chunnt dènõ diè ""füchti Champagne"" (Champagne humide), i dè Gschtalt vo dè regè- un waldrychè Höger vo dè Argonnè un èm Plateau vo Langres.",🔎
5063,Rütli,Rütli,Rüütli,TRUE,"Mit Guryn isch d Gerstner-Hirzel s eerscht Maal as Schuelchind i Kontakt choo, nämli wo si uf em Rüütli ere Guryner Schuelklass bigägnet isch.",🔎
,,,Rütliwise,FALSE,"Ougschte gsi, d Verträtter vo de drü Urkantone (mängisch seit me ne o eifach ""Orte"" oder ""Waldstätte"") Uri, Schwyz und Unterwalde uf dr Rütliwise e Schwur gleischtet heige.",🔎
5064,Partei der Arbeit der Schweiz,Partei der Arbeit,Partei vo der Arbet,TRUE,"Im gliche Jahr isch er dr Bärner Sektion vo der Partei vo der Arbet biträte, wo n er bis mindeschdens 1949 aghört het.",🔎
,,,POP,FALSE,"Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s des Ergebnis gee: BDP 3,0 %, CVP 3,6 %, FDP 30,8 %, Grüeni 9,8 %, POP 1,2 %, SP 22,8 %, SVP 22,9 %.",🔎
,,,Bartei vu dr Arbet,TRUE,Dr Gavriel Pinson (* 1956) isch e Schwyzer Bolitiker un Bresidänt vu dr Bartei vu dr Arbet (PdA).,🔎
,,,Partei vo dr Arbet,TRUE,"Dezue ane händ u. a. de Hansjörg Braunschweig, de Niklaus Meienberg, de Jürg Frischknecht, d Doris Morf, de Adolf Muschg, d Partei vo dr Arbet und zahlriichi wiiteri Prominänz ghört.",🔎
,,,PdA/POP,FALSE,"20 Mitglider vo dä PDC/CVP 15 Mitglider vo dä PS/SP 12 Mitglider vo dä PLR/FDP 8 Mitglider vo dä PCSI/CSP 3 Mitglider vo CS-PdA/POP (Wahlbündnis vo Trotzkischte und Kommunischte) 2 Mitglider vo dä UDC/SVP Usserdäm isch s Volk diräkt a de Gsetzgebig beteiliget, will über Verfassigsänderige obligatorisch und über Gsetzesänderige uf Aatraag vo mindischtens 2000 Schtimmberächtigte oder acht Gmeinde vom Volk abgschtimmt wird.",🔎
,,,PdA,FALSE,"Bi dr Nationalrootswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 2,6 %, CVP 2,5 %, FDP 34,9 %, Grüeni 10,2 %, PdA 2,2 %, SP 22,8 %, SVP 20,7 %.",🔎
,,,Partei vo de Arbeit,TRUE,Dara beteiligt sind unter anderem die Alternative Listene i de Kantön Züri und Schaffhuuse gsi und im Welschland Sektione vo de Partei vo de Arbeit und vo de Solidarités im Waadtland (wo die beide Linksparteie zämme mit anderne linke Gruppe und unabhängige unter em Dach vo «La Gauche» uftretet) und in Gämf.,🔎
5065,Wigger (Fluss),Wiggere,Wiggertau,FALSE,Nebike liid im mittlere Wiggertau a de Möndig vo deLuutere.,🔎
,,,Wiggerdaal,FALSE,Ursprünglig si si us em Wiggerdaal us dr Gegend um Zoofige gsi.,🔎
,,,Wiggertaal,FALSE,"Er het sech für s Lääben uf em Land i synere Gägend, em undere Wiggertaal, für die tradizionelli Musig und d Mundart inträssiert.",🔎
,,,Wiggertal,FALSE,D Gmeind ligt im Wiggertal an de Gränze zum Kanton Soledurn.,🔎
,,,Wigger,TRUE,De Fluss Wigger bildet im Südweschte d Gmeindgränze.,🔎
,,,Weggere,TRUE,Zum nöi gschaffene Bezirk ghöred 23 Gmeinde nördlech vom Napf i de Tääuer vo de Luutere ond de Weggere.,🔎
5066,Genus,Genus,grammatische Gschlècht,FALSE,Dè sprõchlichè Hèrkunft von èm Flussnammè folgt au hüüfig s grammatische Gschlècht im Dütschè.,🔎
,,,Genera,FALSE,"Zudem werded Substantiv i Genera underteilt, feminin und maskulin, s neutrale Gschlecht isch im Mitteliirische verschwunde.",🔎
,,,Gschlecht,FALSE,"Em Japanische gibts koi Mehrzahl, koine Artikel, koine Fäll ond koi Gschlecht.",🔎
,,,grammatischi Gschlechter,FALSE,"S Frybùrger Patois kennt zwei grammatischi Gschlechter: männlig ùn wyyblig, wo vorallem dur de bstimmte oder unbestimmte Artikel ùnterschiide werde.",🔎
,,,grammatikalischs Gschlächt,FALSE,S git kai grammatikalischs Gschlächt.,🔎
,,,grammatikalische Gschlächt,FALSE,"S grammatikalische Gschlächt vom Wort ""Fatwā"" im Arabische isch männlig, es wird in dr dütsche wüsseschaftlige Litratuur aber mäistens as Nöitrum behandlet.",🔎
5067,Parsen,Parse,Parsa,FALSE,Ìhra Hàbilitàzioon hàt sa ànna 2008 mìt’ra Àrwet ìwwer d’ Toodesritüààla vu da Parsa z’ Mumbai bschtànda —dia Àrwet ìsch eewafàlls àls Büach ärschìena.,🔎
,,,parsische,FALSE,Er het us ere parsische Familie vu Indie gstammt.,🔎
5068,Bahnhof Stein-Säckingen,Baanhof Stei-Säckingè,Schtei,FALSE,"Vom Baanhof vo Choblez git’s e Baanlinie em Rhy no in Kanton Züri uf Winterthur und d Schwiizer Hochrhybaan über Schtei uf Basel, und denn no d Baan im Aaretal über Chlingnau uf Turgi.",🔎
,,,Baanhof Stei-Säckinge,TRUE,D Streki vom Baanhof Stei-Säckinge über Loufeburg chunt über ne längi Brügg mid ere Kurve über d Aare zum Baanhof vo Choblez.,🔎
,,,Baanhof vo Stei-Säckingè,TRUE,Si vobindet dè Baanhof vo Stei-Säckingè mit dèm vo Koblenz un isch am 1.,🔎
,,,Bahof Stai-Säckinge,TRUE,"Stai isch mit em Bahof Stai-Säckinge a de Bahnlinie vo de SBB erschlosse, wo vo Basel dör de Bözbärg uf Züri füert und isch Abzwigig vo de Linie, wo vo Basel und witer em Rhii no doruf öber Choblenz und Zurzach bis uf Winterthur goht.",🔎
,,,Bahnhof Stei-Säckinge,TRUE,"Poschtautolinie fahret über de Bänke oder über d Staffelegg uf Aarau, über de Bözbärg uf Brugg, über de Chaischtebärg uf Laufeburg und an Bahnhof Stei-Säckinge.",🔎
,,,Stei-Säckingè,FALSE,"Si ghört dè Schwizerischè Bundesbaanè (SBB) un füürt vo Bàsel übber Prattèlè, Rhyfäldè, Stei-Säckingè, Frick, Bözbärgdunnel un Brugg gu Züri.",🔎
5069,Universität Luzern,Universidät Luzärn,Universideet Lozärn,TRUE,"Si het Literatuur am Schwyzerische Literatuurinschtitut z Biel/Bienne un am Dytsche Literatuurinschtitut Leipzig un Gschiicht, Filosofy un Bolitikwisseschaft an dr Universideet Lozärn un dr Freie Universideet Berlin studiert.",🔎
,,,Universität Lozärn,TRUE,Lozärn esch de Setz vo der Universität Lozärn ond der Hoochschuel Lozärn.,🔎
,,,Uniwersiteet Lozärn,TRUE,Derzue leert si an dr Uniwersiteet Züri un dr Uniwersiteet Lozärn un het e Leerufdraag fir Public Affairs an dr Uniwersiteet St. Galle.,🔎
,,,Luzärn,FALSE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,Uniwersitet Lozärn,TRUE,Um die Zyt het si an dr Theologische Fakultet vu dr Uniwersitet Lozärn dr Nochdiplomstudiegang Beruefsyyfierig (NDS BE 2016–2018) gmacht.,🔎
5070,Astronomie,Astronomi,Astronomè,FALSE,"Dezember 2001 vo de Astronomè Scott S. Sheppard, David C. Jewitt un Jan Kleyna entdeckt worde.",🔎
,,,Aschtronome,FALSE,Das arithmetisch bedenkliche Ergebniss hät d Aschtronome vom 18.,🔎
,,,astronomisch,FALSE,"An sällem Dag fangt, astronomisch gseh, de Herbscht uf dr Nordhalbchugle vu dr Erde a, un uf dr Südhalbchugle dr Früehlig.",🔎
,,,Astronomy,FALSE,Himmelskörper wärdend vaa de Astronomy und de Astrofysik undersuecht.,🔎
,,,aschtronomischi,FALSE,"Im SI-Einheitesyschtem isch d Sekunde dur es atomars Ziitnormal – di sogenannti Atomsekunde – definiert, wil daas e erheblich grösseri Gnauigkeit und langfrischtigi Konschtanz gwährleischtet als aschtronomischi Ziitnormale.",🔎
,,,aschtronomisch,FALSE,"È Bewusstsy für johreszitlich un aschtronomisch sich widderholendi Ereignis, für entschprèchendi Zǜklè i sinèrè Umwält, hèt dè Mensch wòrschinli zimli früè ghaa.",🔎
,,,Aschtronomie,TRUE,In de Aschtronomie isch e Sunnedag di Zit vo einem Sonnenhöchschtschtand bis zuem nächschte Sonnenhöchschtschtand.,🔎
,,,astronomische,FALSE,"Si treffet sich regelmässig i Jooresfest, wo hüffig ahand vo astronomische oder astrologische Eraignis bistimmt sind, wie Voll- und Noimoo, Sunewendine oder Finsternisse.",🔎
,,,Aschtronom,FALSE,"November 1630 z Regensburg) isch an Schwäbischer Naturphilosoph, evangelischer Theolog, Mathematiker, Aschtronom un Optiker gsi.",🔎
,,,Aschtronomy,TRUE,"Im Gränzbiet zue dr Aschtronomy bewegt sich d Planetegeology oder Aschtrogeology as Dailbiet vu dr Planetology, wu sich mit dr Zämmesetzig, em inneren Ufböu un dr Brozäss uf främde Himmelskerper bscheftigt.",🔎
,,,astronomischa,FALSE,Urknall isch en Begriff us da physikalisch-astronomischa Beschreibung von da Entwicklung vom Universum.,🔎
,,,Schtarnakunda,FALSE,Sa ìntrassiart sìch àui àn d’ Schtarnakunda un laitet s’ Projäkt fìr s’ Internàzionàla Lìchtschutzgebiat vun Aoraki-Mackenzie.,🔎
,,,astronimischi,FALSE,Wie alli Ziteinheite beziegt sich s'Johr ursrünglich uf astronimischi Ereignisse.,🔎
,,,Astronomin,FALSE,"D Hypatia (au ""Hypatia vo Alexandria"", altgriechisch: Ὑπατία, ""Hypatía""; * um 355 z Alexandria; † Merz 415 oder Merz 416 z Alexandria) sich e griechischi spootantiki Mathematikere, Astronomin und Filosofin gsi.",🔎
,,,Astronomii,TRUE,"De Lacaille het Theologii studiert, sich denn aber immer mee för Mathematik und Astronomii interessiert.",🔎
,,,Aschtronomii,TRUE,"Dr Ptolemäus het d ""Mathematike Syntaxis"" („mathematischi Zsämmeschdellig“), spöter ""Megiste Syntaxis"" („gröschti Zsämmeschdellig“), hüt ""Almagest"" (abgleitet vom Arabische ""al-Majisṭī"") än Abhandlig über d Mathematik und d Aschtronomii in 13 Büecher.",🔎
,,,Àschtronomii,TRUE,"Sa ìntressiart sìch àn Mathematik un Wìssaschàft, bsunderscht Àschtronomii; ìn dam Bereich hàt sa ìhra Studia ààgfànga.",🔎
,,,Aschtronomisch,FALSE,"Aschtronomisch fangt s aa mit em Spotjohr-Äquinoktium: Wel d Umlaufbahn vu dr Ärd um d Sunnen um 1,7 Prozänt vun ere Kraisbahn abwycht, sin di vier Johreszyte nit ganz glych lang.",🔎
,,,Astronomisch,FALSE,Astronomisch fangt s Friehjohr mitem Friehjohrs-Tag-un-Nacht-Gliiche a: D'Erdax stot tangential zue dr Erdbahn un dr subsolar Punkt uf dr Erdchugle yberschrittet dr Erdäquator vu Süde nooch Norde (Nordfrüehling) bzw.,🔎
,,,astronomischer,FALSE,"Wichtig sin d'Itrittpunkte bi 0°, 90°, 180° un 270° als astronomischer Afang vu dr Johreszitte.",🔎
,,,Astronom,FALSE,Mit dr mathematische Durfüehrig isch deno au dr ägyptisch Astronom Sosigenes us Alexandria beuftrait worre.,🔎
,,,Astronomyy,TRUE,Dr Almagest isch em Claudius Ptolemäus sis Wärch über d Astronomyy.,🔎
5071,Senn,Senn,Hirte,FALSE,"Er gilt als Schutzhäilige vo de Glogge, vo de Alpepäss, vo de Winzer und de Hirte, und wäge de Legände mit de Glogge glaubt men au, ass er gäge s böse Wätter, Blitz und Hagel hilft.",🔎
,,,Sänne,TRUE,"De Name setzt sich zäme us ""Älpler"" als Bezeichnig für Sänne und ""Magrone"", emene Lehnwort vom italiänische Wort ""maccheroni"".",🔎
5072,Künzelsau,Künzelsau,Kinzelsau,TRUE,"Sy eerschti Bfaarstell het er z Kinzelsau kriegt, wun er unter anderem d Bfaarchilche St. Paulus realisiert het.",🔎
,,,Kinzelse,TRUE,"Noch em Referendariat bi dr Landesforschtverwaltig Bade-Wirttebärg z Gundelse, Stuegert un z Kinzelse het er anne 1989 di ""Groß Forschtli Staatspriefig"" abglait.",🔎
5073,Heinrichswil-Winistorf,Heinrichswiu-Winischdorf,Heinrichswiu-Winistorf,TRUE,"Nochbergmeine si Horriwiu, Ääschi, Heinrichswiu-Winistorf, Haute un Ökinge gsi.",🔎
,,,Heiriswiu-Winischdorf,TRUE,Sit Aafangs 2013 ghörts mit Heiriswiu-Winischdorf zäme zur Gmeind Drei Hööf.,🔎
5074,Gutach (Schwarzwaldbahn),Guedä,Guetich,TRUE,Dezämber 1896 z Guetich; † 28.,🔎
,,,Guètach,TRUE,"D Wuètèschlucht fangt a dè Mündig vo dè Haslach i d Guètach zämme mit dè Wuètè aa, des söll heissè, dass d Guètach ab dört irèn Nammè in Wuètè änderèt.D Wuètèschlucht èndet als Wuètèflüè obberhalb vom Blomegger Wyler.",🔎
,,,Guetacher,FALSE,"Zäme mit dr Chinschtleri Inge Ringwald-Engelhardt (1925–2009) het er anne 1975 e Chinschtlergruppe ins Lääbe gruefe, wu an d Guetacher Molerkolony aagchnipft het, wu am Änd vum 19.",🔎
,,,Guetach,TRUE,"D Stadt lit ame chleine Fluss, wo als Seebach vu Feldberg-Bäredal chunnt un de Titisee spiist, als Guetach (gueti Ach) us em fliesst un östlich vum Stadtdeil Neistadt als riisender Fluss Wuetach (wüetendi Ach) s Stadtgebiit wiider verlosst un sich dur die weltberühmt Wuetachschlucht schliesslich in dr Rhi ergiesst.",🔎
,,,Guetach im Schwarzwald,FALSE,"Als Markenzeichen vu de badische Volkstrachte gilt de Bollehuet, wo aber z'erst us Guetach im Schwarzwald kunnt.",🔎
,,,Guede im Schwarzwald,FALSE,Zletscht het er z Guede im Schwarzwald gläbt un isch anne 1928 im Alter vu 62 Johr bi me Ufenthalt im Hotel Lindenhof z Horb gstorbe.,🔎
,,,Guede,TRUE,"Dr Wendelinus Wurth isch ghyrote un läbt mit syre Frau Karin un dr gmainsame Chinder, em Suhn Lionel un dr Dochter Caroline, z Guede.",🔎
,,,Guatach,TRUE,Noch äre kurze Paus het d Schwarzwaldmodellbahn im Nochberort Guatach widder uffgmocht.,🔎
5075,Vorsokratiker,Vorsokratiker,vorsokratische,FALSE,isch e vorsokratische Filosoof us em ionische Efesos gsi.,🔎
,,,ionischi Filosofii,FALSE,Eso het sich iire gäistig Horizont erwiteret und in däm Klima isch die ionischi Filosofii entstande.,🔎
5076,Wohlen (Begriffsklärung),Wohlen,Wohle,TRUE,"Oktober 1978 z Wohle; eigetlich ""Jan Dettwyler"") isch e Schwiizer Musiker und Sänger i de Sparte R&B und Soul.",🔎
,,,Woole,TRUE,"D Nachburgmeinde si Arbäärg, Grossaffoutere, Liiss, Meikirch, Radufinge, Schüpfe u Woole.",🔎
5077,Allgemeine Erklärung der Menschenrechte,Allgemeini Erklärig vo de Mönscherächt,Allgmain Erklerig vu dr Mänscherächt,TRUE,"Grundlag vu ihren Arbet sin d Allgmain Erklerig vu dr Mänscherächt un anderi Mänscherächtsdokumänt, wie zem Byschpel International Pakt iber burgerligi un bolitischi Rächt un dr International Pakt iber wirtschaftligi, soziali un kulturälli Rächt.",🔎
,,,Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt,TRUE,"Noch em Ardikel 18 vo dr Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt het jede Mensch s Rächt uf Gedanke-, Gwüsse- und Religionsfreiheit; das bedütet ass er au darf konwertiere.",🔎
,,,Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt,TRUE,"Die ""Allgemäini Erkläärig vo de Menscherächt"" vo de Veräinte Nazioone säit s im Ardikel 1 Satz 1 eso: S Rächt uf Gliichhäit vor em Gsetz het s scho im antike Griecheland ge, allerdings nume under Vollbürger von ere Polis.",🔎
,,,Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt vo dr UN,FALSE,"Es git Bricht in de Medie, ass er bi dr Redakzioon vo de Allgemäine Erklärig vo de Menscherächt vo dr UN mitghulfe het, är sälber het aber immer gsäit er sig nume e Züüge vo deene Eräigniss gsi.",🔎
,,,Allgemeine Erklärig vo de Menscherächt,TRUE,"Dr Artikel 13 vo dr Allgemeine Erklärig vo de Menscherächt git jedem Mensch s Rächt, ""sich innerhalb vom ene Staat frei z bewege und si Ufenthaltsort frei z wehle"" und au ""jedes Land, siis eigene iigschlosse, z verloo und in si Land zruggzcho"".",🔎
,,,Allgmaine Verchindig vu dr Mänscherächt,FALSE,"Dezember begange un isch dr Gedänkdag zue dr Allgmaine Verchindig vu dr Mänscherächt, wu am 10.",🔎
5078,Kanton Baden,Kanton Bade,Kanton Baade,TRUE,Am Aafang vo de Helvetik isch s Amt Siggetal anne 1798 zum Kanton Baade cho un im 1803 zum neu gründete Kanton Aargau.,🔎
,,,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
5079,Sinfonie,Sinfonii,Sinfoni,TRUE,Im Chriegswinter 1941/42 het er syni zwoot Sinfoni kompeniert.,🔎
,,,Simfonii,TRUE,"Dr Schwerpunggt vo de Veraastaltige lit uf klassische Simfoniikonzärt, wo mäistens im «Muusigsaal» vom Stadtcasino ufgfüert wärde.",🔎
,,,Sinfoniker,FALSE,Im Wittèrè hèt u. a. dè DDR-Sinfoniker Max Butting è Vorlièbi für dé Klang vom Inschtrumènt ghaa un hèt s i dè meischtè vo sinè Orcheschterwärch bruucht.,🔎
,,,sǜmphonischè,FALSE,In Blõsmusigbearbeitungè vo sǜmphonischè Wärch übbernämmed diè in zwei odder mee Gruppè deiltè Klarinettè hüüfig d Giigèschtimmè.,🔎
,,,Sinfonia,FALSE,"Oktober 1920 z Berlin) ischt a deitscher Kombonischt gwäa, wo hauptsächlich Opra, Oratoria, Sinfonia, Chorwerk ond Konzert fir Soloinschtrument mit Begleidong vom Orkeschtr gschriiba hôt.",🔎
,,,Symphoniè,FALSE,"Mozart hèt sich bemüèt, ab sellèm Zitpunkt sèbb Inschtrumènt au z Öschterrych im Orchèschter z integryrè, un s isch mit sin Vodiènscht, dass i dè Symphoniè vom Beethoven d Klarinettè schu fescht zu dè Blõsergruppè ghört hèt un glychwärtig mit dè Oboe odder Flötè ygsetzt worrè isch.",🔎
,,,Simfonie,TRUE,"Är het i sim Läbe d'Opere Fidelio, nüün Simfonie, füf grossi Klavierkonzärt, Violinkonzärt, Uvertüre, Oratorie, Mässe, Kantate, Klaviersonate, Klavierstück u Lieder komponirt.",🔎
5080,Kunstmuseum Bern,Kunstmuseum Bärn,Chunschtmuseum Bärn,TRUE,"Uusstellige, wu d Spoerri derby gsii isch, het s im Chunschtmuseum Bärn, em Chunschtmuseum Lozärn, im Chunschthuus Glaris, im Helmhuus Züri, im Musée Rath, Gämf, un in dr Chunschthallte Baasel.",🔎
,,,Bärner Kunschdmuseum,FALSE,D Uusschdelligsort si ds Museum Franz Gertsch u ds Bärner Kunschdmuseum gsii.,🔎
,,,KUnstmuseum Bärn,FALSE,"Im Johr 1950 het d Stifdig, mit Depositum im KUnstmuseum Bärn, no 1500 Wärk bechoo.",🔎
5081,Swahili (Sprache),Swahili (Sprache),Swahili-Literatur,FALSE,"In dr Swahili-Literatur wird syy Name fir e fiktivi Narregstalt brucht, wu dailwys di nämlige Gschichte zuegschribe wäre wie em türkische Nasreddin Hodscha oder em nordafrikanische Dschuha.",🔎
,,,Kiswahili,FALSE,"Us em französische und us Kiswahili händ d Missionar Lehnwörter uufgna, wäns nötig gsi isch.",🔎
,,,Suaheli,TRUE,Üsserdam reedet maa doo àui d’ Àmtsschproocha Anglisch un Suaheli.,🔎
5082,Allerheiligen,Allerheilige,Allwerhailigefescht,FALSE,Bi dr orthodoxe Chilche giltet dergege s Bfingschtfescht au as Fescht vu dr Dreifaltigkait; dr Sunntig no dr Bfingschte giltet dert as Allwerhailigefescht.,🔎
,,,Allerhäilige,TRUE,"An Allerhäilige 1247 isch er z Lyon achoo, und isch im Babst go verzelle, was em bassiert isch.",🔎
,,,Allerhailige,TRUE,No dr Iberliferig soll dr Mench un Theologibrofässer Martin Luther am Dag vor Allerhailige 1517 an d Dire vu dr Schlosschilche z Wittenberg 95 These uf Latynisch zue Abloss un Bueß aagschlaa haa go ne akademischi Disputation beizfiere.,🔎
,,,Fescht vu allne Hailige,FALSE,isch s Fescht vu allne Hailige fir Rom uf dr 1.,🔎
5083,Olten,Oute,Oltè,TRUE,È ganz tûpischs Byschpill isch diè 1 km langi Umgehig vom Baanhoof vo Oltè für dè Vokeer vom Sankt Gotthard in Richtig Bèrn odder Gènf.,🔎
,,,Oultè,TRUE,Er isch 1099 Meter hòch un lygt öppè 7 Kilometer weschtlich vo Oultè.,🔎
,,,Olte,TRUE,Er isch z Olte inere Handwärcherfamilie ufgwachse und läbt hüt z Bäuch bi Soledurn.,🔎
5084,Andlau (Adelsgeschlecht),D Andlauer,Aadelsfamilie vo Andlau,FALSE,"Joorhundert isch er in d Händ vo dr elsässische Aadelsfamilie vo Andlau choo, und mä het em vo denn aa Andlauerhoof gsäit.",🔎
,,,Andlauer,TRUE,"D Achtburger häi e Zitlang Bürgermäister gstellt und denn si s immer wider emol fremdi Aadligi gsi wie die elsässische Andlauer und Flachslander, d Soledurner Gilgebärger oder d ze Rhiin, wo denn scho so lang im elsässische Dornach gläbt häi, ass si mit dr Stadt nüt me z due gha häi.",🔎
,,,Freiheere von Andlau,FALSE,"Inzlige (Reich von Reichenstein) zum Amt Löörech; Bamlach und Rheinweiler (Freiheere von Rotberg), Liel (Freiheere von Baden) un Bad Belligen (Freiheere von Andlau) sin zum Amt Chander chuu.",🔎
,,,Groofe vu Andlau,FALSE,No 1857 hän s d Groofe vu Andlau wyter umböue.,🔎
,,,vo Andlau,FALSE,Dr Gilgebärg het 1499 d Barbara vo Andlau ghürootet und noch deren iirem Dood 1503 d Agatha vo Bräitelandebärg.,🔎
,,,Gschlächt,FALSE,"Homosexualität isch e Wort, wo je nochdäm wie s bruucht wird, gliichgschlächtligs sexuells Verhalte, erotischs und romantischs Begehre gegenüber Persone vom eigene Gschlächt und au d Identitäte, wo druf aufbaut si, cha bezeichne – öbbe wemm mä sich sälber as lesbisch oder schwul definiert.",🔎
5085,Transistor,Transischtòr,Transischtorè,FALSE,"bruuched vill elegtronischi Bauelemènt, wiè si au in normalè elegtronischè Schaltigè vowendet wörrè, byschpillswys Transischtorè, Kondenser, Diodè un Widderschtänd.",🔎
,,,Transischtòrè,FALSE,Elegtronischi Rechènmaschinnè hèt s abber scho einigi Johrzehnt vor dè èrschtè Transischtòrè odder Integryrtè Schaltigè.,🔎
,,,Dransister,TRUE,"Das Konzept cha mä bi elektronische Gräät gsee, bsundrigs bi sälle, wo sit dr Erfindig vom Dransister oder vom Silizium-Mikrodschip härgstellt worde si.",🔎
,,,Drabsister,FALSE,"Wichdigi Bauelimänt si Elektroonerööre, integrierti Schaltige, Halbläiterdiode, Zener-Diode, Drabsister, Thyrister, Widerständ, Kondensatore und Induktividäät.",🔎
,,,Transischtor,TRUE,"I de 1950er Johr war Sony s ärschte Unternähme, wo e Radiogräät midemme Transischtor hergstellt het.",🔎
5086,Sublimation (Phasenübergang),Sublimation (Physik),sublimyrt,FALSE,"S Eis, also s feschte Wasser sublimyrt zu Wasserdampf.",🔎
,,,sublimiere,FALSE,"Es git Stoff wo nid chönne schmelze, wil si vorhäär chemisch zerfalle, und anderi Stoff, wo bi Normaalbedingige nume sublimiere.",🔎
5087,Restauration (Schweiz),D Restauration in dr Schwiz,Restaurationszit,FALSE,isch e Basler Politiker und Bürgermeister in dr Restaurationszit gsi.,🔎
,,,Restaurationsperiode,FALSE,As Mitgliid vo dr «Lange Dagsatzig» het er aktiv dr Übergang vo dr Schwiiz in d Restaurationsperiode mitbestimmt und het im Kanton Luzärn no bis 1831 ununterbroche as Schultheiss amtiert.,🔎
,,,Reschtauration,FALSE,Bi dr Reschtauration 1814 hät er gege d Machtübernaahm vom Patriziat kämpft und isch zu drei Jahre Landesverwiis verurteilt worde.,🔎
,,,Reschtaurazioonszyt,FALSE,Und i de früene Reschtaurazioonszyt hät er d Rächt vo de Chile und de Pfärer gägenüber em Staat vertäidiget.,🔎
,,,D Restauration in dr Schwiiz,TRUE,D Restauration in dr Schwiiz,🔎
,,,Schwiiz,FALSE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,Restaurazioonszit,FALSE,"Er het emol d Helvetik understützt und isch denn noch em Fall vom Napoleon gegen e radikali Wideriifüerig vo de Verheltnis vom ""Ancien Régime"" gsi, aber in dr Restaurazioonszit het er immer weeniger uf d Beschwärde vo dr Landbevölkerig gloost.",🔎
,,,Restaurationsziit,FALSE,August 1832) isch e Schwiizer General und dr letzt Schultheiss vo dr Restaurationsziit vo dr Stadt Bärn gsi.,🔎
,,,Restauration in dr Schwiiz,TRUE,"In die Zit fallt au d Restauration in dr Schwiiz, wo aber scho 1831 in zwölf vo siine Kantön dr Siig vo dr Idee vo dr Volkssouveränität und vom Verfassigsstaat und dr Afang von ere liberale Regeneration erläbt het.",🔎
,,,Restaurazion,FALSE,Mit dr Restaurazion isch au z Basel dr Liberalismus zruggdrängt worde.,🔎
,,,Restaurazioon,FALSE,"Dr Föderalismus, wo in dr Mediazion und dr Restaurazioon wo denn cho si, het aber wider zu gröössere Underschiid zwüsche de kantonale Schuelsüsteem gfüert.",🔎
,,,Restauration in dr Schwiz,TRUE,"→""Hauptartikel"" D Restauration in dr Schwiz Wie in andere europäische Länder au isch mä in dr Schwiz in de Johr 1814/15 nit in allem zu de Zueständ vor dr Revolutionszit zruggange.",🔎
,,,Schwiizerische Eidgenosseschaft,FALSE,"Dr Bundesrat (, , ) isch d Regierig vo de Schwiizerische Eidgenosseschaft.",🔎
5088,Bäcker,Bäcker,Beckermäister,FALSE,Historisch isch si e Veräinigung vo de Beckermäister gsi.,🔎
,,,Bekker,TRUE,Dr Eduard Strübin isch dr Soon vom Bekker Strübin gsi.,🔎
,,,Beckermäischter,FALSE,De Ruedolf Bär isch en Beckermäischter gsi.,🔎
,,,baggá,FALSE,Inzwischá werdád in ganz Daitschland Variandá von dor Seele baggá.,🔎
,,,Bäck,TRUE,"S elsassischa kulturella Erbgüet wìrd uf'ra làwandiga Àrt zeigt; ma kààt zum Beispiel mehrera àlta Berüefa entdecka (Bäck, Wàgner, Schmìdt...), àlta Warkzig àluëga (Kàrra, Leiterwagala...), oder sah wia àlta Kochrezapta wìdder benutzt wara, wenn a Vorstellung Stàtt fìndet.",🔎
,,,Becke,TRUE,D schwyzer Becke – sinn – ainer wie de andre – Handwerker.,🔎
,,,Becker,TRUE,Mr käuft Weckli bim Becker wu sie üs Deig bache wäre.,🔎
5089,Zehnstädtebund,Dr elsässisch Zäästedtbund,Dekapolis,FALSE,"1303 ìsch Roose Richsstàdt wore, ìm Johr 1354 hàt sa züe dr Stedt ghert, wie d Dekapolis grìndt han.",🔎
,,,Zähstedtebund,FALSE,"Um s Johr 1800 het s im Heilige Römische Riich vo dr Dütsche Nation no die 51 ""Freie und Riichsstedt"" ge: Bis zum Westfälische Friede au die eidgenössische Stedt (äxischtiered as Staatswäse bis hüt): und die elsässische Stedt, wo sit 1354 im Zähstedtebund verbunde gsi si:",🔎
5090,Nase (Fisch),Nase,Naas,TRUE,De roti Naas zeigt de starik Winkonsum.,🔎
,,,Nasè,TRUE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
5091,Obugrische Sprachen,Obugrischi Sproche,Obugrische,FALSE,Bim ugrische Zwyg ghört d Sproch zum Obugrische.,🔎
,,,obugrische Sproche,TRUE,Dört ghört's zämme mit em Mansische und em Chantische (wo di obugrische Sproche bilde) zum ugrische Sprochzwyg.,🔎
5092,Westsahara,Westsahara,Weschdsahara,TRUE,D Südgränze vo Marokko isch international umschdritte wäg em Westsaharakonflikt bis dass dört e Referändum under dr Überwachig vo de Vereinte Natione über die zuekümftigi Zueghörigkeit vo der Weschdsahara abghalte wird.,🔎
,,,Demokratischi Arabischi Republik Sahara,FALSE,"Marokko, wo wägem Konflikt um die Demokratischi Arabischi Republik Sahara 1984 us der Vorgängerorganisation OAU usträte isch, isch 2017 wider ufgnoo worde.",🔎
,,,Weschtsahara,TRUE,Das gseht men a de Bischpiil vo Somalia oder vom Souveräne Malteserorde und der bsetzte Weschtsahara.,🔎
5093,Burg Rotwasserstelz,Burg Rotwasserschtelz,Rotwasserstelz,FALSE,"Im Middelalter isch am rächte Ufer vom Rhy, der spötere Stadt grad gägenüber, d Burg Rotwasserstelz baut worde, wo au der Name ""Schloss Röttele"" übercho het.",🔎
,,,Schloss Röttèlè,FALSE,"D Rhybrugg Kaiserschtuèl–Hohètèngè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Kaiserschtuèl un èm Schloss Röttèlè bi Hohètèngè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannè duèt.",🔎
5094,Einzugsgebiet,Yzugsgebièt vo Gwässer,Izugsbiet,FALSE,S Izugsbiet vu de Dreisam umfasst bis Riegel 568 km² Flächi.,🔎
,,,Izugsgebit,FALSE,"In dr Agglomeration Salzburg läbe ugfähr 210.000 Lüt, s Izugsgebit längt yber d Landesgrenze in dr agrenzend südostbayrische, oberöstrichische un obersteirische Ruum.",🔎
,,,Yzugsgebièt,FALSE,"Mit èm Hangkanaal wörd s Yzugsgebièt vom Schluchsee vo öppè 43 km2 uff 66 km2, ergo um übber 50 %, vogrösserèt, well übber dè Seebach d Oschtflankè vom Fäldbärg-Massyv, im spezièllè dè Seebuck entwässerèt wörd.",🔎
,,,Iizugsgebiet,FALSE,D Küschtelinie beträit 115 km; s Iizugsgebiet isch 1831 km² gross.,🔎
,,,Iizuugsgebiat,FALSE,Dr Fluss ìsch ìnsgsàmt 96 Kilomeeter làng un hàt a Iizuugsgebiat vu 3650 km² — dàs ìsch äbba 29 Prozant vu dr Gsàmtflächa vu dr Regioon Northland.,🔎
,,,Izugsgebiit,FALSE,"S'Izugsgebiit vu dr Lena, wo mit ebba 4.400 km Längi zue dr längste Flüss vu dr Erde ghört, entspricht mit ebba 2.500.000 km² Grössi ebba dr 7-fache Flächi vu Dytschland.",🔎
,,,Izugsbiit,FALSE,D Radolfzeller Aach entwässeret e Izugsbiit vu 261 km².,🔎
,,,Iizugsgebiat,FALSE,D’ Vesle ìsch a Naawafluss vu dr Aisne ìm Frànkrììch; domìt gheert sa zem Iizugsgebiat vu dr Seine.,🔎
5095,Colmar,Kolmer,Còlmer,TRUE,"De zwéi Departements sin de Bas-Rhin (Untrelsàss) – Departementszahl 67, Prefektür Strosburi – un de Haut-Rhin (Owwrelsàss) – 68, Prefektür Còlmer.",🔎
,,,Kolmar,TRUE,"Zur Diözese hai zu säller Zit Deil vom Elsass bis über Kolmar uuse, s östriichische Frickdaal und grossi Deil vom Kanton Soledurn ghört.",🔎
,,,Colmerer,FALSE,"Hüse schliesst praktisch umittelbar nördlich ans Colmerer Industrigebit a, wo deilwiis uf dr Hüsemer Gmarkung lijt un vu dem die eigetlich Ortschaft durch d’Äutobahn A35, wo dert in d'Nationalstross 83 mindet, un e kleine Baggersee trennt isch.",🔎
,,,Colmer,TRUE,"Anne 1403 hän sich Basel, Briisach, Colmer, Friiburg un anderi Landschafte im Briisgaü un im Elsiss zämme due un hän dr Rappe as haüptsächligi Währungseiheit gnutzt.",🔎
,,,Kolm'r,TRUE,"Solzbach esch e gleins Dorf an d'r Elssasisch Wistràss, 6 km eschtlich fò Menschd'r òn 14 km weschtlich fò Kolm'r.",🔎
5096,Krankheitserreger,Chranketserreger,Erreger vo Chrankhäite,FALSE,"Näbe de Milchsüüribakterie, wo industriell gnützt wärde, git s in dere Ordnig au Erreger vo Chrankhäite, z. B.",🔎
,,,Chrankhäitserreeger,TRUE,"Noch dr Bindig vo Antikörper an iir jewiiligs Antigeen git s die erworbeni Immuunantwort, zum gege e Chrankhäitserreeger vorzgoo.",🔎
,,,Erreeger,FALSE,"Dr Erreeger isch zum erste Mol vom Filippo Pacini 1854 as chrumms, kommaförmigs und hoochbeweegligs Bakterium beschriibe worde.",🔎
,,,Chranketserreeger,TRUE,"As Immunsüsteem (lat. """" ‚umberüert‘, ‚frei‘, ‚räin‘) bezäichnet mä s biologische Abweersüsteem vo Lääbewääse, wo Schääde an iire Gwääb durch Chranketserreeger verhinderet.",🔎
,,,Pathogeen,FALSE,"Wenn d Fremdstoff Chrankhäitserreeger (Pathogeen) si, cha d Bildig und Bindig vo Antikörper zur Immunidäät füere.",🔎
,,,pathogen,FALSE,Si botanisch-mykologischs Autorechürzel (er het au pathogeni Bilz) beschriibe isch „Metschn.“.,🔎
5097,Berner Oberland,Bärner Oberland,Bärner Oberlann,TRUE,"Seislertütsch köört zùm Höchstalemannische, wa i de Schwyz o no bsùndersch im Kanton Walyss, im Bärner Oberlann, im Kanton Graubǜnde ù im Kanton Obwaude verträtte isch.",🔎
,,,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Bëërner Oberland,TRUE,Die Räis isch i s Bëërner Oberland und uf Lausanne und Gämf ggange; dezue ane händ s wider lengeri Zyt bim Laveter ghuuset.,🔎
,,,Bärneroberland,TRUE,Wengen isch es Dorf im Bärneroberland.,🔎
,,,Bäärner Ooberland,TRUE,D Harderbaan (HB) isch e Standsailbaan im Bäärner Ooberland in dr Schwyz un fiert vu Inderlache uf dr Harder Kulm.,🔎
,,,Oberlender,FALSE,"Stilistisch isch dr Tegscht villichd nid ganz ggraatä, wärtvoll isch er eender wägä dä sozialkritischä Underteen und wäg dä volkskundlich inträssantä Hiwiis, eppä wiä s zuäggangä isch, wenn Obwaldner und Oberlender zämä gschwungä hend oder wenn Nachtbuäbä cho sind.",🔎
,,,Bärner Oberländer,FALSE,"S Wälterbgebiet ""Schwizer Alpe Jungfrau-Aletsch"" foot im Norde am Fuess vo de bekannte Bärner Oberländer Bärg Eiger, Mönch und Jungfrau aa.",🔎
,,,Bärner Ooberland,TRUE,"April isch dr linggi Flügel uf Obwalde vorgstoosse, het dr Brünigbass bsetzt und isch bis uf Meiringe im Bärner Ooberland choo.",🔎
5098,10. November,10. Novämber,10. Nofämber,TRUE,"Dr Jules Auguste Eugène Surdez, wo am 10. Nofämber 1878 z <a href=""Saint-Ursanne""",🔎
,,,10. Novamber,TRUE,D Béatrice Hess (* 10. Novamber 1961 z Colmer,🔎
5099,Dagmersellen,Dammersöue,Dammersölle,TRUE,"E detäiierti Bschrybig vo söttige «Grichtsverhandlige» hät mer us em luzëërnische Dammersölle: Organisiert händ dëë Aalaass di junge Puursche; d Läitig hät de ""Giritzevatter"" gha, und dëm sind en Schryber und e Schaarwach zur Syte gstande.",🔎
,,,Dagmerselle,TRUE,D Marie-Theres vo Gunte het vo irem Brueder Jules Walthert z Dagmerselle dr Tieläkttegscht vo de Lieder lo schrybe und denn het si derzue d Melodie gsetzt.,🔎
,,,Dagmersölle,TRUE,"Er flüsst uf Dagmersölle, Reide, Brittnou und Zofigen abe und mündet zwüsche Rootrischt und Arbig i d Aare.",🔎
5100,Altendorf SZ,Altedorf SZ,Altedoorf,TRUE,"Do hät de Brun d Stadt Rapperswil militärisch agriffe, d Burg Alt-Rapperswil z Altedoorf zerstört und au d Burg obena Rapperswil und d Stadtmuure vo dem Stedtli lo schlysse.",🔎
,,,Altedorf,TRUE,"Nachbersgmeinde vo Freiebach sind Rappi-Jone, Wollerau, Feusisberg und Altedorf.",🔎
5101,Judenregal,S Juuderegal,Juuderegal,TRUE,Joorhundert dr Inhaaber vom Juuderegal gsi isch.,🔎
,,,Juuderegaal,TRUE,S Juuderegaal isch sit dr Antike s Brivileeg vo de röömische Kaiser elläi gsi und denn vo de römisch–dütsche Köönig und Kaiser as iiri Noochfolger.,🔎
,,,Schutzbefooleni,FALSE,"D Juude häi as Schutzbefooleni vo de Landesherre vilmol isoliert in äigene Woongebiet gläbt und um sä ume e findligi Bevölkerig, wo vom Christedum brägt gsi isch.",🔎
,,,Schutzjuude,FALSE,"En andere Grund isch dr Schutz gsi, wo d Schutzjuude, wo in ere Stadt gwoont häi, drfür häi müesse zaale.",🔎
5102,Tschechoslowakei,Tschechoslowakei,tschechoslowakischi,FALSE,August 2016 au dört) isch e ehemaligi tschechoslowakischi Kunstturnerin ksi.,🔎
,,,ČSSR,FALSE,"Klassè – sin uss ènèrè blaantè Liferung a d ČSSR abzwygt worrè, welli abber dört wegè Geldmangel nit abgnõ worrè isch.",🔎
,,,Tschechoslowàkäi,TRUE,"Joohrhundert sìnn vor àllem d’ Nàzionààl- un Verainsmànnschàfta vu dr Sowjetunioon d’ schtärkschta ìn dr Walt gsìì, wia àui d’ Nàzionààlmànnschàfta vu dr Tschechoslowàkäi (bii da Manner) un vum Jàpàn (bii da Fràuija) un d’ Verainsmànnschàfta-n-üss Rumäänia.",🔎
,,,Republik Tschechoslowakei,FALSE,März 1920 de offizielli Wahlspruch vo de Republik Tschechoslowakei (1918-1993) und Tschechie isch.,🔎
,,,tschechoslowakische,FALSE,"Zu däm Zwäck hät er sich mit Italie und Japan verbündet, 1935 isch s Saarland nach enere Volksabstimmig wider aagglideret worde und s Rhiland remilitarisiert worde, 1938 hät Dütschland Öschterrych unds tschechoslowakische Sudeteland annektiert.",🔎
,,,tschechoslowaakische,FALSE,Ainewääg het d Familie als zum grooße Dail syter 1919 im määrische un doodermit tschechoslowaakische Feldsberg un z Wien residiert.,🔎
,,,tschechoslowakischer,FALSE,"S Münchner Abkomme, selte au als Münchner Friide sowie us tschechoslowakischer Sicht teilwis als Münchner Diktat bezeichnet, isch es internationals Abkomme ksi, wo d Folg vo de Sudetekrise ksi isch und d Tschechoslowakei zwunge hät, Gebiet, wo überwiegend dütschsprochig ksi sind, an NS-Dütschland abzträte.",🔎
,,,tschechoslowakische Staate,FALSE,"Mähre (au ""Morawie""), tschech. und slowak. Morava; , lat. ""Moravia"", isch eis vo de drei historische Länder vo Tschechie und vo de füf vo de tschechoslowakische Staate.",🔎
,,,tschechoslowakische Staat,FALSE,"D Tschechoslowakischi Republik (; amtlichs Kürzel: ČSR), hät die erschti Zit vom tschechoslowakische Staat gheisse, vo sinere Unabhängigkeit bis zum Münchner Abkomme.",🔎
,,,tschechoslowakischi Staat,FALSE,Unter ihm isch 1929 diè böhmischi Burg Křivoklát mit dè Sammlig un dè Bibliothek uss èm Palais Fürschtèbärg uff dè Praager Chlysitè sowiè s Schloss Lány a dè tschechoslowakischi Staat vokauft worrè.,🔎
,,,Tschechoslowaak,FALSE,"Im Winter 1953/54 isch em Tschechoslowaak Hans Czech, wu vor em kummenistische Sischteem in Weschte gfilchtet isch, d Rita Blasel bi me gmainsaame Schyyuusfluug wäg ire Kondizioon ufgfalle.",🔎
5103,Welthandelsorganisation,D Wälthandelsorganisazioon,Wälthandelsorganisazioon,TRUE,"E Schwerpunkt vo dr Kritik richdet sich gegen e Wirtschaftsornig, wo mit em meerdütige Usdruck „neoliberal“ bezäichnet wird und wo vo Organisazioone wie dr Wältbank und dr Wälthandelsorganisazioon uf dr ganze Wält gförderet wird.",🔎
,,,Wälthandelsorganisation,TRUE,"Mai 2013 het d Wikimedia Foundation s nüüe Projektlogo, wo d Community imene zweischtufige Prozäss gwählt het, ersetze müesse, wil s em Logo vo de Wälthandelsorganisation (WTO) z ähnlich sig.",🔎
,,,Wälthandelsorganisazion WTO,FALSE,"Es gääb au nid gnueg Dransbaränz und demokratischi Legitimazioon vo internazionale Gremie wie dr Wälthandelsorganisazion WTO, vom Internazionale Wäärigsfonds IWF oder dr Wältbank.",🔎
5104,Schweizerisches Volksliedarchiv,s Schwiizerische Volchsliederarchyv,Schwiizerische Volksliederarchyv,TRUE,"Die Schwiizerischi Gsellschaft für Volchskund het im 1906i d ""Volchslied-Akzioon"" agfange, zum im ganze Land di alte Lieder z samle, und si het s Schwiizerische Volksliederarchyv z Basel ggründet.",🔎
,,,Schwiizerische Volchsliedarchyv,TRUE,"Da drunder sind öppe em Erwin Burckhardt sini ""Schwiizer Chinderlieder"", wo z Aarau usecho sind; em Alfred Leonz Gassme sis Buech ""Das Volkslied im Luzerner Wiggertal und Hinterland"" vo 1904; dr Rööseligarte vom Otto vo Greyerz; em Grolimund sini Soledurner und Aargauer Lieder; s ""Ringe ringe rose"" vom Carl Hess, s ""Alemannische Liederbuech"" vom Rudi Keller, wo anne 1938 z Fryburg im Briisgau usecho isch; d ""Chüereie und Volchslieder,"" wo dr Gottlieb Jakob Kuhn gsamlet und useggä het; vom Ernst Ludwig Rochholz s ""Alemannische Chinderlied""; em Otto Sutermeister sini Anthology vo dr alemannische Mundartliteratur; vom Ludwig Tobler s grosse Buech über d Volchlieder; au vom Schwiizerische Volchsliedarchyv z Basel sind deil Nummere, und anders chunt vom Ghöresääge.",🔎
,,,Schwyyzerische Volchsliedarchyyv,TRUE,"Publiziert woorden isch das Materiaal nie, es lyyt aber bis hütt, süüberli archiwiert, im Schwyyzerische Volchsliedarchyyv z Basel.",🔎
5105,Ensisheim,Ansa,Änse,TRUE,"Anne 1988 isch z Änse dr ""Cercle Culturel Nathan Katz Kulturkreis"" grindet wore, wu mit ere Schriftereihje an dä Dichter erinneret het.",🔎
,,,Ànze,TRUE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Andelse grenzt, im Oschte an Ditschland mit em Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald im Regierungsbezirk Friburg (Bade-Württeberg), im Süde an dr Kanton Ànze im Arrondissement Gàwiller (Guebwiller) und im Weschte an dr Kanton Colmer-Süd.",🔎
,,,Ensishäim,FALSE,"Juni 1533 z Ensishäim) isch e Ritter, Bürgermäister vo Baasel, Landvogt und kaiserlige Root in Vorderööstriich gsi.",🔎
,,,Anzne,TRUE,"Wu d Burg anne 1583 dur di vordereschtryychisch Regierig z Anzne bsichtigt woren isch, isch si as ""stark verfalle"" bezeichnet wore.",🔎
,,,Ensise,TRUE,"'Durch dr Ort verläuft dr nit schiffbar Vauban-Kanal, wo z'Ensise von dr Ill abzwigt, bis Owerherge no parallel zu dr Ill goht un no uf Nej-Brisach abzwigt.",🔎
5106,Vertrag von Ribemont,Vertrag vo Ribemont,Ribemont,FALSE,Und bsunders bemerkenswärt: Es isch au en churze Grenzabschnitt von dr karolingische Reichsteilig vo Ribemont gsii.,🔎
,,,Verdrag vo Ribemont,TRUE,"879 het dr ostfränkisch König Ludwig III. vom Karl em Kahle siine Grosschinder au dr Westteil vo Lotharingie übercho, und das isch im Verdrag vo Ribemont 880 schriftlig festgleit worde.",🔎
5107,Amorische Dynastie,Die amorischi Dünastii,amorische Dünastii,TRUE,"Joorhundert het Byzanz e baar bedütendi ussebolitischi Erfolg gha, aber under dr amorische Dünastii, wo mit der Regierig vom Michael II.",🔎
,,,Amorischi Dünastii,TRUE,"Sürischi Dünastii, Amorischi Dünastii Dänemark.",🔎
5108,Mamluken,Mameluke,Mamelukedruppe,FALSE,"Won er noch em Siig über d Chrüzfahrer brobiert het, dr Iifluss vo de Mamelukedruppe z begränze, isch er am 1.",🔎
,,,mamelukische,FALSE,"D Bezäichnig ""al-haram asch-scharif"" isch aber sekundär und mä cha sä weder bi de Lokalhistoriker vo Jerusalem no in de christlige Kwelle noochwiise; si isch erst us dr post-mamelukische Periode schriftlig überliiferet.",🔎
,,,Mamlukeherscher,FALSE,"Wil d Juude zur Zit vom Mamlukeherscher Daud Pascha verfolgt worde si, isch dr Sassoon 1833 mit sinere Familie und e chli Gäld über Persie uf Bombay gflüchdet.",🔎
,,,mamlukische,FALSE,"Spööter isch Sultan dr übligi Ditel vo de seldschukische, ayyubidische, mamlukische, osmanische und andere Herrscher in dr muslimische Wält gsi.",🔎
,,,Mamluke,TRUE,Mai 1291 dur d Drubbe vom egyptische Mamluke-Sultan al-Malik al-Asraf Chalil si d Chrüzzüg ändgültig gschiteret.,🔎
5109,Liste von Brückenbauten in Basel,Brugge z Basel,Bruggen übere Rhy,FALSE,Es het i dr Stadt vili Bruggen übere Rhy.,🔎
,,,Basler Rhiibrugge,FALSE,"Die lit uf eme Felsvorsprung hoch über em Rhii und isch e stadtbekannte Ussichtspunkt über e Rhii, d Basler Rhiibrugge, s Chläibasel und s Umland.",🔎
,,,Brugge,FALSE,"D Fährene si lang rentabel gsi, bis immer meh Brugge die beide Ufer vom Rhii mitenand verbunde hai und d Zahl vo de Passagier stark zruggangen isch.",🔎
,,,Stroossebrugg über e Rhii,FALSE,D Wettstäibrugg isch die zwäiteltisti Stroossebrugg über e Rhii in dr Schwizer Stadt Basel.,🔎
,,,Rhiibrugge,FALSE,"D Schtadt Baasel isch mit iire Rhiibrugge e wichtige schtrategische Stützpunkt gsi, wo mä s Witerchoo vom ene Gegner lengeri Zit hätt chönne verzöögere.",🔎
,,,Rhiibrugg,FALSE,"Ihri Chöpf het mä uf dr Rhiibrugg – wie s dr Jacob Burckhardt beschriibe het – uf iisigi Spitz gsteckt und dört si si bliibe, bis si verfuult si.",🔎
,,,Basler Rhybruggènè,FALSE,"""Luèg au:"" Basler Rhybruggènè Nidderrhy.",🔎
,,,vier Stroossebrugge,FALSE,"S linggsrhiinische Grossbasel wird dur e Iisebahnbrugg, vier Stroossebrugge und vier Personefährene mit em rächtsrhiinische Chlaibasel verbunde.",🔎
5110,Diadochen,D Diadoche,Diadoch,FALSE,"As Antigonide wärde d Noochfaare vom Diadoch Antigonos I. Monophthalmos bezäichnet, wo vo 294 v. d. Z, (mit ere Underbrächig vo 287 bis 276) über Makedonie und Däil vo Griecheland gherrscht häi.",🔎
,,,hellenistische Groossriich,FALSE,"Die griechische ""Poleis"" häi vo denn aa gegenüber de hellenistische Groossriich, wo sich noch em Dood vom Alexander im Joor 323 v. d. Z. bildet häi und dä Bundesstaate wie em Achaische Bund nume no e zwäitrangigi Rolle gspiilt, wäärend die griechischi Kultuur sich bis uf Indie usbräitet het.",🔎
,,,Diadochestaat,FALSE,"Dr Perseus (, *; um 213/212 v. d. Z.; † um 165 v. d. Z. z Alba Fucens) isch dr letscht Köönig vo dr Dünastii vo de Antigonide gsi, wo dr Diadochestaat Makedonie regiert het, wo noch em Dood vom Alexander em Groosse entstande isch.",🔎
,,,Diadoche,TRUE,"Dr Chandragupta het gege die makedonisch-griechische Drubbe gkämpft, wo dr Alexander und däm sini Noochfolger, d Diadoche, in Indie gloo häi.",🔎
,,,Diadocheriich,FALSE,""">Antigonos II. äins vo de chliinere Diadocheriich worde.",🔎
5111,Feudalismus,Feudalismus,Feudalität,FALSE,"Alli Zänte, Pfründe und anderi Elimänt vo dr Feudalität und s Zunftwäse si für abgschafft erklärt worde.",🔎
,,,feudalistischi,FALSE,"Johrhundert mehreri feudalistischi Chengdimer grindet, wu d Spure dervu bis hite in dr Gsellschaft vum Land sichtbar sin.",🔎
,,,Feudalhèrrschaft,FALSE,Wôrènd dè Helvetik hèt d Feudalhèrrschaft mit èm Iimarsch vo dè Franzosè 1798 è rasches Änd gnõ.,🔎
,,,Feudalherrschaft,FALSE,Mit dr Kritik an de Missstände vom Absolutismus und vo dr Feudalherrschaft und am wältaaschaulige Monopol vo dr katholische Chille isch dr Voltaire e wichdige Wägbereiter vo dr Französische Revolution gsi.,🔎
,,,Feudalsischtem,FALSE,Di Ornig vum Chenigrych het si vun eme Regionalchenigtum mit dr Hegemony vun eme ainzelne Chenig bis zuen eme dytlig uusbregt Feudalsischtem unter em Wilhelm em Eroberer entwicklet.,🔎
,,,feudale Herrschaftssystem,FALSE,"Er isch aber nit nume e grosse General gsi und Strateg gsi, wo die schweri Kavallerii iigfüehrt het, wo d Chriegsfüehrig stark beiiflusst het, er het au die zivili mittelalterligi Gsellschaft mit em feudale Herrschaftssystem, wo sich under ihm het afo entwiggle, für Johrhunderti prägt.",🔎
,,,Föidalismus,TRUE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ Dr Begriff Läächewääse, au Föidalwääse (→Föidalismus) oder Benefizialwääse, bezäichnet s politisch-ökonomischi Süsteem vo de Bezieige zwüsche Läächeheere und beleente Wasalle.",🔎
,,,Föidalsüsteem,FALSE,"Dä isch 1081 an d Macht choo und het aagfange, d Armee uf dr Basis vom ene Föidalsüsteem widerhäärzstelle.",🔎
,,,föidale,FALSE,"Mit iirer Iifüerig im Joor 1529 het sich Baasel ändgültig vo sim föidale Ooberher, em Fürstbischof, loosgsäit und d Stadt het ufghöört, s Zentrum vom Bistum Baasel z sii.",🔎
,,,feudale,FALSE,"S feudale System wo veli Liibeigeni, de gröschti Teil vo de Lüüt, z liide gha hed, isch entschärft worde.",🔎
,,,Föidalkultur,FALSE,"Minne (mhd. Liebi) isch e spezifisch middelalterligi Vorstellig vo gegesitiger gsellschaftliger Verpflichfdig, Anenanderdänke in Eere, und Liebi, wo die aadligi Föidalkultur im Hoochmidelalter brägt het.",🔎
,,,Feudalsüschtem,FALSE,Ä Feudalsüschtem hät im Baskeland nie exischtyrt.,🔎
,,,Feudalherrscher,FALSE,"Dr althochdütschi Begriff Vogt, au Voigt oder Fauth (französisch ""bailli"", änglisch ""bailiff"" oder ""reeve"") isch abgleitet vom latiinische Wort „advocatus“ („dä wo anegrüeft worden isch“) und bezeichnet allgemein e herrschaftlige, meistens adlige Beamten im Mittelalter und dr früehje Neuziit, wo as Verdräter vom ene Feudalherrscher in eme bestimmte Gebiet im Name vom Landesherr regiert und grichtet het.",🔎
,,,feudalistischu,FALSE,Diz het letschtändllich zum Entstah vam feudalistischu Wirtschaftssischtem gfiährt.,🔎
,,,Föidalstaat,FALSE,"S Fürstedum Theodoro () oder Gothia (Γοτθία, ""Gotthía"") isch e chliine, christlige Föidalstaat im südwestlige Däil vo dr Krim gsi, zwüschen em hütige Balaklawa und Aluschta, wo vom 13.",🔎
,,,föidaale,FALSE,"Es isch e dualistische föidaale Ständestaat gsi, e föderale Bundesstaat mit Elimänt von ere aristokratische Republik uf dr Baasis von ere parlamentarisch-konstituzionelle Monarchii ""(monarchia mixta)"" und eme Herrscher as Ooberhaupt, wo meerhäitlig vo dr Aristokratii in freie Waale gweelt worde isch.",🔎
5112,Rheineck SG,Rhynegg SG,Rhyneck,TRUE,"Sider flüsst kei Wasser me diräkt us em Rhy in ""Alt Rhy"", sondern nume no s Wasser, wo sech im Rhintel hinder de Sytedämm vom Rhy im nöi boute Binnekanal und a dr Oberflechi us em Yzugsgebiet vo de Apezäller Bärge südlech vo Rhyneck samlet.",🔎
,,,Rhinegg,TRUE,Das Stugg Rhy isch vom Bodesee us öppe zwai Kilometer schiffbar bis noch Rhinegg.,🔎
,,,Rhynegg,TRUE,"Taal isch zäntral gläge, einersiits a de Autobahn, am Flughafe, nööch bim Bahnhof Rhynegg und grad a dä Gränze zu Öschtriich.",🔎
5113,Straßburg,Strosburi,Stroosburi,TRUE,"Renus) de Schriftzug ""SVEVIA"" gegenöber vo Mainz (Mogontiaco) und Stroosburi (Argentorate) und de Vogese (Silva Vosagus).",🔎
,,,Stràsborig,TRUE,"Noch sim Studium ìn Literàtür, Gschìcht, Wìssaschàfta, un Filosofi ìn Stràsborig, Münschen, Bàris un Berlin het'r mìt sina Frìnd Otto Flake un Ernst Stadler mehreri Zytschrìfta un mehreri Gadìchts'biacher vereffentlichd.",🔎
,,,Strôßburger,FALSE,"Zo deane jonge Leit, wo deet hin ond wiidr eikehrt send, hôt ondr andrem au dr Strôßburger Jurastudent Johann Wolfgang Goethe – da Adlstitl hôt’r dômôls noh et ghet – aus Frankfurt am Main gheert.",🔎
,,,Stroossurg,TRUE,Si isch vom Johann Carolus gründet worde und isch vo dr zwäite oder dritte Wuche im Septämber vom Joor 1605 äimol in dr Wuche in Stroossurg im Elsass erschiine.,🔎
,,,Strõßburg,TRUE,Diè erscht Ysèbaastreggi übber Schwizer Landesgebièt isch diè 1844 eröffneti Streggi Strõßburg – Basel gsi.,🔎
,,,Strossburi,TRUE,"Die Städt Strossburi, Milhüse un Colmar leien im Elsàss.",🔎
,,,Schtroossburi,FALSE,"Äntfärnt ìsch Reims 130 km Luftlinia vu Pàriis, 157 km vu Metz, 168 Km vu Lille un 282 km vu Schtroossburi.",🔎
,,,Stroßburg,TRUE,Vu do üs sén Gieter uf Stroßburg un spéter oi uf Amschterdam verschéfft wore un zwàimol bro Johr sén Schéff züe der Frankfurter Màss gfahre.,🔎
,,,Strooßburg,TRUE,"Im schpäte Mittelaldr hets verschiedeni Bsitzer khet, undr anderem s'Strooßburger Hochstift, d'Stadt Strooßburg un verschiedeni Ritterfamilie.",🔎
,,,Straassburg,TRUE,A die wyte Räisen uf de Flüss erinneret me sich z Züri hütt na vo Zyt zu Zyt bi de Hirsebreifaarten uf Straassburg abe.,🔎
,,,Strosburg,TRUE,  D Ordenau isch ä Gegnd eschtli vun Strosburg zuem Schwarzwald no.,🔎
,,,Argentoratum,FALSE,"Doderby het s e großi Zahl vu uuabhängige Heerchenig gee, dr Chaiser Probus het zem Byschpel mit mit nyyn „Chenig“ verhandlet, Anne 357 het dr Chaiser Julian bi Argentoratum iber e alamannisch Heer vu sibe ""reges"", zeh ""regales"" un zahlryyche ""optimates"" gsigt.",🔎
,,,Stroßbeg,TRUE,"Dr Binger, wu vu Stroßbeg gsi isch, het d Gränze vu dr franzesische Elfebeikischte uusghandlet mit dr eschtlig dervu glägene britische Kolonii Goldkischte un em uuabhängige Liberia im Weschte, derzue ne „Schutzverdrag“ mit em Ryych vu Kong.",🔎
,,,Strossburger,FALSE,"Zwische 1115 un 1118 isch vu Graf Bruno vu Haigerloch-Wisneck, Chanzler vu Heinrich V. un Strossburger Domprobst s'Augustinerchloster Maria-Zell uf em Schwarzwald als Konkurrenz zum noh glägene zähringische Chloster St.Peter uf em Schwarzwald errichtet worre.",🔎
,,,Stroßburig,TRUE,D Europabahn stellt d Verbindung mit em franzesische Stroßburig iwer Kähl här un d Ränchdalbahn zwigt uf Bad Griesbach ab.,🔎
,,,Strôßburg,TRUE,Dezembr 1837 z Strôßburg; † 12.,🔎
,,,Strasbourg,TRUE,Si isch in de 1 rue Constant Strohl 67000 Strasbourg z finde.,🔎
,,,Stroossbùrg,TRUE,Dur de Gwerchschaftsekretär Engels uss Stroossbùrg isch d Situation no zuesätzlig ùffgheizt worde.,🔎
,,,Storßburi,TRUE,Ìm Nordoschte vum Bànn verlöift d Bàhnlinie Metz-Storßburi.,🔎
,,,Strooßburi,TRUE,Vu 2011 bis 2015 isch si derzue Verdrätteri vu dr liachtaschtaanische Gmaine im Kongräss vu dr Gmaine un Regionne vu Europa bim Europaroot z Strooßburi gsii.,🔎
,,,Strosburjer,FALSE,Dr Beri isch gràd zehn màl so hoch wie d´r Zipfel vum Strosburjer Minscht´r-Turm!,🔎
,,,Stroßburi,TRUE," Fir dr Raymond Matzen vu Stroßburi isch dr Rhiin e Glammere, wu d Alemanne zämmehebt.",🔎
,,,Schdroossburg,TRUE,1719 isch er Ziitlang z Schdroossburg gsi und denn isch er nach Basel zrugg.,🔎
,,,Strossburg,TRUE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
,,,Strossburj,TRUE,D'Gmein lejt uf ungfähr halwem Weg von Strossburj im Norde und Milhüse im Süde.,🔎
,,,Schdroosbeg,FALSE,"S Lääche chùnd 1588 an dr Hans Jakob Mosung von Schafftolsheim vù Schdroosbeg, 1640 an dr Johann Dietrich von Zillenhardt.",🔎
,,,Strassburg,FALSE,"Eine vo ihne, de Eberhard, vorher Probscht vo Strassburg, hät es Chloschter und e Chile baue loo.",🔎
,,,Stroossburg,TRUE,"D alemannisch Wikipedia isch zyderhäär e Projäkt fir ali Inträssierte rùnd ùm dr Boodesee, i der Düütschschwiiz und em Rhy no bis i d Gägend vo Stroossburg.",🔎
,,,Stroßburj,TRUE,November 1977 in Stroßburj) isch e Forscher vo dr elsässische Folklore un Literaturwüsseschaftler gsi.,🔎
,,,Schtroossburjer,FALSE,"Ìm Liad wìrd vu’ma Schtroossburjer Maidala grädd, wo-n-ìhr Vàtter vu pröissischa Soldààta geteedet worra-n-ìsch.",🔎
,,,Stroßburger,FALSE,"Die Tànn hät solle d'r Boim von der Kenntnis vom Güete un vom Beese vorstelle, wo im Zentrum vom Pàràdies gstànde esch ... .“ 1494 verspottet dr Sebaschtian Brant dr Brüch, ass d Stroßburger ihrini Hiiser an Wihnächte mit Danneriis ziäre – des het solle Gsundheit im neije Johr bringe.",🔎
,,,Stroossburger,FALSE,"Wil mä z Basel sich mit sonige komplizierte Bauarbeite nid uskennt het, het mä Wasserpumpe us Nürmbärg brocht und dr Stroossburger Meister für Wasserbaute, dr Hans Fuchs, mit dr Arbet beufdrait.",🔎
,,,Schtrosburg,TRUE,Se esch d'greeschta Schtàdt vum Owerelsàss un noh Schtrosburg d'zweitgreeschta vum Elsàss.,🔎
,,,Stràßbùrig,TRUE,"Jan'r 1948 ìn Stràßbùrig) ìsch a frànzeescher Senator ùn Abgaordnetd'r, ditscher Landtagsabgeordnetd'r sowia Domkapitülar fùm Stàsbori'r Menschd'r, Theologie profas'r an d'r Stràsboria'r Theologie Fakültät gse.",🔎
,,,Stroosburj,TRUE,"Doderwäge sind us de Ört vo de Eidgnosseschaft, aber au us Gänf, Basel und Stroosburj Gsandti zu de Freischärler gschickt worde, wo-n-es glungen isch, de Zug am 4.",🔎
,,,Stroßburri,TRUE,"Schìliga lìegt ìm Norda vu Stroßburri, àn dr Ìll un àm Rhii-Marne Kànàl.",🔎
,,,Schdroosburg,FALSE,"Wo churz druf Muttez as Dinghof an s Bischdum Schdroosburg gfallen isch, het mä d Chille em St.",🔎
,,,Stroosburg,TRUE,"Aber d Siidlig sälber isch offener worde, dr Ärdwall het si Wichdikeit verlore und d Lüt hai sich ehnder südöstlig vom Hügelspitz undenoch an dr Strooss vo Argentorate (hüt: Stroosburg) uf d Colonia Augusta Raurica zue niidergloo.",🔎
,,,Strassburi,TRUE,"Zämme mit Paris und Strassburi ghört Montpellier zu de Schtädt z Frankriich, wo ne evangelisch-theologischi Fakultät an de Uni hei.",🔎
,,,Strossbüri,TRUE,S Institut national des sciences appliquées de Strasbourg esch e Technischi Hochschuel vu Strossbüri.,🔎
5114,Siebenbürgen,Siibebürge,Transsilvanie,FALSE,"Im Friidensschluss vo Bukarest (lueg Erste Wältchrieg sind d Gebiet Bessarabie, Bukowina und Transsilvanie no zu de Monarchii cho.",🔎
,,,Siebebürge,TRUE,"Oradea (Ungarisch:""Nagyvárad"", Dütsch:""Großwardein"") isch e Stadt z Siebebürge z Romänie.",🔎
,,,Sibeburge,TRUE,"""Nordsiebenbürgisch-sächsisches Wörterbuch"") erfasst d Dieläkt vu dr Sibeburger Sachse in un us em nerdlige Sibeburge.",🔎
,,,Sìbebürge,TRUE,"Wiil de Viilvölcherstaat ìn ere Zitt entstande isch, wùù sich rundùmme Nationalstaate hän aafange bilde, hän d'Aasprüch ùn Stritt vù einzelne Natione e Grooßdeil vùm bolitische Läbe abdeckt; di wichtigste sìn d'Konflikt zwüsche Ööstriicher ùn Ungare, Tschèche ùn Ööstriicher ùn Ungare ùn Kroate gsìì wie au d'Rumänefroog z Sìbebürge.",🔎
,,,Sybebürge,TRUE,"Durch di ängi Verknüpfig mit Sybebürge isch au d'Reformation ins Komitat cho, was d'Errichtig vo Schüele bewirkt hät.",🔎
,,,Sibebürge,TRUE,"Hermannschtadt (rumänisch Sibiu [], ungarisch ""Nagyszeben"") isch e Stadt i Sibebürge im Zentrum vo Rumänie.",🔎
,,,Sììbebürge,TRUE,"Rumänie wird ìn sälli kulturhistorische Landschafte iideilt: Bukowina ùn Moldawie (NO; nìt z verwechsle mìt em Land Moldawie), Maramureş (NW), Banat (W), Wallachei (S), Dobrudscha (SO) ùn Sììbebürge (Mìtti).",🔎
,,,Transsylvanie,FALSE,"Döt hät d Monarchii d Gebiet Bessarabie, d Bukowina und Transsylvanie übercho.",🔎
,,,Sììbebǜrge,TRUE,"D'Rèligion spììlt vor allem dört no e wichtigi Rolle, wùù d'Magyare e Mìnderheit daarstelle, soo zùm Bispiil z Sììbebǜrge, ìn de Vojvodina ùn ìm Ǜbermurgèbiet (Sloweenie).",🔎
,,,transilvanische,FALSE,"Mänggisch zelt mä no d Benelux-Staate drzue, denn wider au Slowenie und Kroatie oder au Rumänie (mit sim transilvanische Däil).",🔎
5115,Bahnhof Basel SNCF,Bahnhof Basel SNCF,Baanhof vo dè französischè Staatsbaan,FALSE,"Durch s Zämmèdrèffè vo dè Ysebaastreggè vo drei voschidnè Staatsbaanè z Basel isch è umfangrychi Ysebaa-Infraschtruktur entschtandè: nebbè m Badischè Baanhof für die Züüg, wo uss Dütschland aachömmet dè Centralbaanhof sowiè dè Baanhof vo dè französischè Staatsbaan.",🔎
,,,Basel SNCF,FALSE,"Witeri Züüg uf Frankriich faare vom Basel SNCF, em elsässische Baanhoof, won em Baanhoof SBB aagliideret isch, wo aber en äigene Empfangsruum und äigeni Perrons het.",🔎
,,,Zentralbaanhoof,FALSE,"D Stroofaastalt isch 1864 an dr Spiddalstrooss uf em Gländ vom früenere Baanhoof vo dr Elsässerbaan baut worde, wo die iire Baanhoof im Joor 1860 zum Zentralbaanhoof am Elisabethe-Bollwärk verläit het.",🔎
,,,Französisch Bahnhof,FALSE,"Basel het sächs Baanhööf vo der Ysebaan: der Bahnhof Basel SBB, früener ""Centralbahnhof,"" und der Baadisch Bahnhof, der Bahnhof Sankt Jakob, der Bahnhof Sankt Johann, der Französisch Bahnhof für d Elsässer Linie, der Bahnhof Dreispitz und dr Basler Rangschierbahnhof.",🔎
,,,früenere Baanhoof,FALSE,"D Stroofaastalt isch 1864 an dr Spiddalstrooss uf em Gländ vom früenere Baanhoof vo dr Elsässerbaan baut worde, wo die iire Baanhoof im Joor 1860 zum Zentralbaanhoof am Elisabethe-Bollwärk verläit het.",🔎
5116,Niederglatt ZH,Niderglatt ZH,Niderglatt,TRUE,"Naachbergmäinde sind Hööri im Norde, Bachebüüli im Nordoste, Winkel im Oschte, Rümlig im Süde, Niderglatt im Südweschte und Niderhasli im Nordweschte.",🔎
,,,Niiderglatt,TRUE,Denn lauft der Fluss weschtlich am Flughafe vo Chloote verbii und gaat dur d Dörfer Oberglatt und Niiderglatt und flüsst im Weschte vo Büüli dure und em Glatthalderai noo uf Glattfälde.,🔎
5117,Welle-Teilchen-Dualismus,Dr Wälle-Däili-Dualismus,Wälle-Däili-Dualismus,TRUE,"Mä liist in filosofische Essey vom „Wälle-Däili-Dualismus“, wenn s drum goot, d Relatiwidäät vo de hütige Sichtwiise spektakulär z belege.",🔎
,,,Dualismus vo Däili und Wälle,FALSE,Mä reedet dorum vom Dualismus vo Däili und Wälle.,🔎
5118,Flößerei,Flößerei,Holzflößerei uff èm Main,FALSE,D Holzflößerei uff èm Main isch èrschtmòls urkundlich am Èndi vum 14.,🔎
,,,Holzschitledrift,FALSE,"Diè äng Durchbruchsschtellè vom Bach, d ""Menzèschwander Klusè"", isch früèner zum Uffstauè für d Holzschitledrift bruucht worrè.",🔎
,,,gflößt,FALSE,1760 hèt mò uff dè Wuètè Holz uss dè Fèldbärg-Region bis Äberfingè gflößt.,🔎
,,,gflösst,FALSE,"Mä het uf em Dych au Baumstämm us em Jura uf Basel gflösst, wo mä under anderem brucht het zum Schindle drus mache.",🔎
,,,gfleeßt,FALSE,"Wel di Holzbedarfs der hällische Salzsieder eso vyl Hllz bruucht, isch scho seli frie uf em Fluss Brännholz gfleeßt woore.",🔎
,,,gflößtes,FALSE,"Somit sin gwissi Dalèngènè wènnigschtens in ei Richtig z umgò; gflößtes Holz isch zum Byschpill uff èm Alpèrhy vo Richenau bis Rhynegg mit Warè beladè worrè, nõchdem dè Rhy sit 1291 als freii Reichsschtrõß goltè hèt (Analogy zur Freiè Rychsschtadt).",🔎
,,,Flöösser,FALSE,"Au für d Flöösser isch e Lauffen öppis Schwirigs, bi de grosse wie ebe z Lauffeburg het me obedraa d Flööss usenandgnoo und d Trämel äinzel dürabbgloo; wenn die uff de Felse sind blybe hocke isch es de Lauffechnächt iiri gfäärlechi Uufgaab gsi, se wider go z lööse.",🔎
,,,abegflösst,FALSE,Mä het früener uf em Holz abegflösst.,🔎
,,,Floßkanaal,FALSE,Johrhundert am Weschtrand vo Kirchzartè aaglait worrè isch un èn Floßkanaal für dè Dransport vo Holz uss èm Zaschtlerdal gu Fryburg gsi isch.,🔎
,,,Floss,FALSE,"Es underschaäidet sich vom Floss, wil s en äigene Aadriib het, und vom Boot in erster Linie wäge sinere Gröössi.",🔎
,,,Flösser,FALSE,D Aare ab sind au vil Flösser cho.,🔎
,,,Flöss,FALSE,Vor der Zyt vo de Ysebaane isch me uf em Vorder- und em Hinderrhy und den au der Fluss wyter abwärts bis zum Bodesee mit Schiff und Flöss gfahre.,🔎
5119,Benedikt von Nursia,Benedikt vo Nursia,Benedikt,FALSE,"D Mönch händ noch de Regle vom Benedikt gläbt und s Chloschter isch en Abtei gsii, zitewys aber es Priorat vo Cluny, und 1536 ufghobe worde.",🔎
,,,Hl. Benedikt,FALSE,"k vo dè Ortsdurchfaart isch. Kirchèpatrôn isch dè Hl. Benedikt. Vokeer. Blommegg lyt a dè K 6511, selli Landscht",🔎
,,,Hailige Benedikt vu Nursia,FALSE,S nei Chloschter vu dr Kirchberger hätt zue Ehre vum Hailige Martin vu Tours solle böue un uf Regle vum Hailige Benedikt vu Nursia verpflichtet wäre.,🔎
,,,heilige Benedikt,FALSE,"Uf s Pergamänt het me mit roter Menningfarb sorgfältig d Umriss vo de Hüüser gmoolet, wo s gmäss dr Regle vom heilige Benedikt i somene Chlooschter vo de Benediktiner sött ha.",🔎
,,,St. Benedikt,FALSE,"ure häi d Immaculata, dr St. Benedikt und d St. Sc",🔎
,,,Heilige Benedikt,FALSE,D Chlooschterfraue tüend ires Läbe noch em Evangelium und de Regle vom Heilige Benedikt gstalte.,🔎
,,,Benedikt vu Nursia,FALSE,"D Menchsregle vum Benedikt vu Nursia het eso ne große Yydruck uf en gmacht, ass er si fir di gsamt Chilche fir verbindli verchindet het un sälber au en benediktinische Lääbesstil bflägt het.",🔎
5120,Vöhrenbach,Vehrebach,Hammeriisèbach,FALSE,Oktober 1892 vu Eschingè bis Hammeriisèbach in Bedryb gnõ worrè; dè zweite Deil vu Hammeriisèbach bis Furtwangè isch am 1.,🔎
,,,Vöörèbach,TRUE,"Im Johr 1908 isch è Baanschtreggi projektyrt worrè, wo z Villingè a dè Schwarzwaldbaan aagfangè un übber Kirnach, Vöörèbach, Titisee un Sankt Bläsy bis a dè Hochrhy durrèbundè wörrè hèt söllè, wo si entwedder z Säckingè odder z Waldshuèt uff d Hochrhybaa Basel – Singè dreffè hèt söllè.",🔎
,,,in de Uhre,FALSE,Anne 1945 isch er us em Staatsdienscht uusgschide un het bis 1955 as freie Schriftsteller in de Uhre (Landkrais Neistadt) gläbt.,🔎
5121,Ottersweier,Otterschwir,Otterwir,TRUE,"D Gmeinde hen denn zuem Dekanat Otterwir ghert un 1929 isch Achre Sitz vun eme Dekanat worre (hit Dekanat Acher-Renchtal), wu de Sitz vun dr Katholisch Stadtkirch isch.",🔎
,,,Otterschwiir,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Bihl (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Bade-Bade (Stadtchreis), Forbach, Lauf im Ortenauchreis un Otterschwiir, Lichtenau, Rhinminschter un Sinze (alli Landchreis Raschti).",🔎
5122,Donnerstag,Dunschtig,Donnschtig,TRUE,"Aafoo dien die ""drey scheenschte Dääg"" am Määndig non em Äschermittwuch am Morgen am Vieri mit em Morgestraich und si heere am Donnschtig morge am Veri mit em “Ändstraich” uff.",🔎
,,,Dunschdig,TRUE,"Noch de neue und hüt übliche Wohrnemig vo de Wuche häts zwai Täg (Mäntig und Zystig) vor em Mittwuch, aber vier Täg nochher (Dunschdig, Frytig, Samstig und Sunntig) und drum ischer hüt nume no vo de Schuelwuche d Mitti.",🔎
5123,Michelson-Morley-Experiment,S Michelson-Morley-Experimänt,Michelson-Morley-Experimät,TRUE,"Es isch e Wariante vom Michelson-Morley-Experimät, wo d Sitenärm vom Interferometer, wo brucht wird, underschiidlig lang sin.",🔎
,,,Michelson-Morley-Experimänt,TRUE,"Wil die ursprüngligi Emissionstheorii sich mit em Relatividäätsbrinzip verdräit und eso mit em Michelson-Morley-Experimänt, het mä am Aafang vom 20.",🔎
5124,Reichsacht,Riichsacht,Rychsacht,TRUE,Mai het dr Chaiser Karl IV. d Stedt vu dr Rychsacht losgsproche.,🔎
,,,Ryychsacht,TRUE,"In eson ere Kapitulation hätte sich theoretisch alli meglige Froge regle loo, wie zem Byschpel d Modalitete iber d Erklärig vu dr Ryychsacht.",🔎
,,,Ryychsaacht,TRUE,"Wel dr Heinrich des aber allnonig het welle anerchänne, isch er iber e schließli anne 1366 d Ryychsaacht verhängt wore.",🔎
,,,Acht,FALSE,"S Riich het für e Landfriidensbruch d Acht über Basel verhängt, und so isch d Stadt vo dr Ussewält abgschnitte gsi.",🔎
5125,Julian (Kaiser),Julian,Kaiser Julian,FALSE,"Wo de Kaiser Julian im Joor 359 öber de Rhii isch und mit de Alemane gchempft het, het er bi Capellatii/Palas a de Grenze zu de Burgunder, e Lager ufgstellt.",🔎
,,,Julian Apostata,FALSE,Doch isch sin Held de letzti haidnischi Kaiser Julian Apostata.,🔎
,,,Chaiser Julian,FALSE,"Erst de Chaiser Julian het s gschafft, d Alemanne z besiige und de Chaiser <a href=""Valentinian%20I.",🔎
5126,Haushund,Hund,Hind,TRUE,"Im Interessi vun de Badende un Schwimmer git s on vile Badeseeä Verbot fir Schiff un Boot, Ongle, Hind usw.",🔎
,,,Hönd,FALSE,"Si hend im Park wenigi natüürlichi Find, do chuum Chatze uuftauchet, vermuetli wege de file Hönd, wo öbrigens a de Laine ghalte were müend.",🔎
,,,hundähnligs,FALSE,"Dr Anubis isch as ä Maa mit em Chopf vom enä Schakal, as Schakal odr än anders, hundähnligs Dier im allgemeine mit schwarzem Fäll dargstellt worde.",🔎
,,,Dogge,TRUE,S Woppe vo de Groofe Toggeborg isch e schwarzi Dogge mit Halsband uf geelem Grund.,🔎
,,,Hünd,FALSE,"Hüt bruucht mer Luusstrèèl no voralem bi Filzlüüs und för Huustier, wie Chatze und Hünd.",🔎
,,,Foitsch,FALSE,"Münze vo Kydonia zaiget de Kydon as Chliichind, wiener annere Foitsch süggelet.",🔎
5127,Aschkenasim,Aschkenasim,aschkenasischi,FALSE,Aschkenasy) isch e wohlhabendi polnisch-russischi aschkenasischi Jüdin ksi.,🔎
,,,aschkenasisch-jüüdische,FALSE,"Worms (jiddisch ווירמייזא, Wermajze) isch äini vo de drei SchUM-Stedt, und e Zentrum vo dr aschkenasisch-jüüdische Kultuur in Dütschland.",🔎
,,,aschkenasische Juudedum,FALSE,"S jüüdische Erb in deene Stedt am Rhii isch äinzigartig, wältwit bekannt und e lebändige Bestanddäil vom aschkenasische Juudedum: Sit em 27.",🔎
,,,aschkenasische Juude,FALSE,"Die iigwanderete Marrane häi dört e lääbigi jüüdischi Kultur gfunde: Näbe de Romaniote, wo Griechisch gschwätzt häi – so häi sich d Byzantiner bezäichnet – het dört e chliineri Grubbe vo aschkenasische Juude gläbt, e groossi Grubbe vo ostöiropäische Juude, wo vor de Verfolgige us Ostöiropa ins Osmanische Riich gflüchdet si, und e chliini Gmäind vo Karäer, wo bedütendi Verdräter fürebrocht het.",🔎
,,,aschkenasische,FALSE,Jiddisch isch d Spraach vo den aschkenasische Jude und wird gwöndli mit hebrääische Buechschtabe gschribe.,🔎
,,,Aschkenasi,FALSE,"Dr Biinaame Aschkenasi, wo scho si Vater dräit het, isch e Hiiwiis druf, ass si Härkumft us Poole oder Dütschland isch.",🔎
,,,aschkenasische Jude,FALSE,"Johrhundert het s Neuhebräische schliesslig s Jiddische, wo under de aschkenasische Jude wiit verbreitet gsi isch, z Palestina und in zionistische Kreis in dr Diaspora chönne verdränge – mer het aber nid chönne verhindere, ass s Jiddisch, wo vo vilne Iiwanderer gredet worden isch, s Neuhebräisch gliich stargg beiiflusst het.",🔎
,,,aschkenaseschi,FALSE,"Koscher (jiddisch vo ""kascher"", aschkenaseschi Uussprooch ""koscher"", dütsch ‚geeignet‘, ‚tauglich‘, ‚rein‘) chan folgendes bedüte:",🔎
,,,àschkenàsisch-jìddischer,FALSE,Ìhra Müatter Deborah Sawyer ìsch a US-àmerikànischa Grafikera mìt àschkenàsisch-jìddischer Herkunft.,🔎
,,,aschkenasisch,FALSE,"Lag baOmer (ל""ג בעומר aschkenasisch) oder Lag laOmer (sephardisch) isch e jüüdischs Fest.",🔎
5128,Gemination (Sprache),Gemination,geminierti,FALSE,Wie de Glarner Dialäkt in de Schwyz sin eifachi ùn geminierti // ùnterschide worde.,🔎
,,,Konsonantelängi,FALSE,"Usserdäm wird d'Konsonantelängi unterschiede, vorallem am Wortaafang, allerdings nüt i allene Dialäkt.",🔎
,,,Geminat,FALSE,"In de alemannische Dialäktortografie vo dr Dütschschwytz schtoot  aso gnau gnoo für [],  fir e Geminat [], während K für [] bzw.",🔎
,,,Geminate,FALSE,"Im Aalut (Wortafang) /c-/ und nocheme Sonorlut (m, n, l, r) /Lc/ sinds zunere Affrikate verschobe worde, aber d Geminate /cc/ zu lange Affrikate.",🔎
,,,geminîrdd,FALSE,"S Phonem isch innerhalb vun em Wordd wie á am Worddendé als a stimmhaftá velará Frikativ ausgsprochá wordá, außer es ischt geminîrdd.",🔎
5129,Kenia,Kenia,keniànischa,FALSE,"D’ Ìnsel Rusinga (ang. ""Rusinga Island""; suah. ""kisiwa cha Rusinga"") ìsch a keniànischa Ìnsel ìm Victoriasee.",🔎
,,,Keenia,TRUE,"Pruucht weert Kiswahili abr haupzächli z'Oschtafrikcha (Tansaniia, Keenia, Uganda, Ruanda, Burundi, ond Oscht-Kchònggo).",🔎
,,,kenia,FALSE,"D'Uussag vom kenianische Ökonom James Shikwati: ""Wäme Afrika helfe will, dörf me nöd Gäld gäh, sondern es mues d'Möglichkeit für e gueti Uusbildig gschaffe werde.""",🔎
,,,kenianische,FALSE,"S Kilimandscharo-Massiv lyt rund 340 km sidlig vum Äquator im Nordoschte vu Tansania, rund 500 km nordweschtlig vu dr Stadt Daressalam un in dr Nechi vu dr kenianische Gränz, Nairobi lyt 200 km nordwechstlig.",🔎
5130,Paris,Paris,Bariis,TRUE,Er isch au z Nancy und bim Jacques Callot z Bariis gsi.,🔎
,,,Pàriis,TRUE,"D’ Schtàdt befìndet sìch uff dr Schtrooss zwìscha Pàriis un Diitschlànd, grààd süüdlig vu dr „Blàuija Bànààna“.",🔎
,,,Pariis,TRUE,Februar 1848 d'Revolution z Pariis usbroche-n-isch.,🔎
,,,Bariiser,FALSE,"Dr Rappaz het e Leer as grafische Entwärfer gmacht, isch denn uf d Kunstgwärbeschuel Baasel gange, jet an dr Bariiser Académie de la Grande Chaumière studiert und denn vo 1939 aa mit vil Erfolg e grafischs Ateliee gfüert.",🔎
,,,Baris,TRUE,"Dr het z Stroßburg, z Friiburg i. B. un z Baris Germanischtik, Linguischtik un Dialäktologii gstüdiärt.",🔎
,,,Briis,TRUE,Si verbindet Briis mit Ostfrankriich (v. a.,🔎
,,,Pàriiser,FALSE,"Zouaves Paris („Pàriis-Zwààwer“), kurz ZVP, ìsch a häftiger Pàriiser Neonàzi-Gruppa, wo ànna 2018 grìnda un ìm Janner 2022 vu dr frànzeescha Regiarung uffgleest worra-n-ìsch.",🔎
,,,Pàris,TRUE,Dezamber 1947 z Pàris uf d Walt kumma un àm 14.,🔎
,,,Bariser,FALSE,As Studänt an dr Bariser Académie Julian het er sich vor allem mit dr impressionistische Moolerei usenandergsetzt.,🔎
,,,Parisèr,FALSE,D. Cassini an dè Parisèr Stèrnwartè gschafft.,🔎
,,,Parys,TRUE,"Au z Parys gits en aktivs Jiddisch-Zäntrum, s «Centre Medem – Arbeter Ring».",🔎
,,,Bàriss,TRUE,1983 ze Bàriss Beteiligung am-e Hungerstreik f´r d´nukleari Àbrischtung éww´r 40 Daj (Jeûne pour la Vie).,🔎
,,,Bàris,TRUE,"Oktob´r 1904 z Bàris) ésch e b´riehmt´r elsassischer Bildhöj´r gsin, de Kinschtl´r wo de b´riehmt Fréjhetsstatue, de „statue de la ""Liberté éclairant le monde""“, g´macht het, wo Frànkrich de Vereinigte Staate g´schenkt het (1886 ém Gedenke àn d´Unàbhängigkeit - ""centenaire de l´indépendance"" 1776) un wo àm Hafeingàng vun New York steht, un öi de Leew vun Belfort (""Lion de Belfort""), geböjt züem Gedenke àn de hart Widerstànd vun de Stadt bim Siège, de Belajerung vun Belfort em ditsch-frànzeesch Kriej 1870.",🔎
,,,Bariiss,TRUE,"So häi 1805 z Bariiss nume s Kaiserdum Ööstriich, die Batawischi Republik, s Köönigriich Spanie, s Köönigriich Sizilie und s Osmanische Riich e Botschaft und e Botschafter ghaa.",🔎
5131,Gold,Gold,vogoldet,FALSE,"S fèrtige Inschtrumänt cha abschlièßend lackyrt odder galvanisch vosilberèt, vonickelt bezièhigswys vogoldet wörrè.",🔎
,,,Aurum,FALSE,"Actinium (Ac, 89) Aluminium (Al, 13) Americium (Am, 95) Antimon (Sb, 51) Argentum (Ag, 47) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Argon (Ar, 18) Arsen (As, 33) Astat (At, 85) Aurum (Au, 79) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Azote (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) B.",🔎
,,,Guld,TRUE,"Die erste Versüech, Metal z verarbeite, si scho im Neolithikum gmacht worde, vor allem mit Guld, Silber und Chupfer, wo me mängisch in ere Form gfunde het, das me se grad chalt mit Hämmer het chönne forme.",🔎
,,,gold,FALSE,"D Heraldik redt da vom Gegesatz vo Farbe (rot, schwarz, blau, grüen) und Metalle (wiiss (als silber beschriebe) und gelb (gold)).",🔎
5132,Versamer Tobelbrücke,Brugg über s Versamer Tobel,Brugg übers Versamertobel,TRUE,Die erschti grossi Brugg übers Versamertobel isch am 28.,🔎
,,,Brugg vo Versam,FALSE,An ere ganz änge Stell goot sibezg Meter höch über d Rabiusa d Brugg vo Versam über d Chlamm.,🔎
,,,Brugge vom Versamertobel,TRUE,Vo Bonaduz us chunt e Strooss zu dr Rabiusa und bi de beide Brugge vom Versamertobel uf Versam übere.,🔎
5133,Infrarotstrahlung,Infrarootstraalig,Infrarotstrahlig,TRUE,Si enthaldet fascht die gsamt Masse vu dr Atmosphäri un isch au fier dr Grossdeil vu dr planetarische Wärmiusstrahlig (ferni Infrarotstrahlig) verantwortlich.,🔎
,,,Infrarotundersuechige,FALSE,"Degege zeige erdgstützti Infrarotundersuechige so gnennti ""Hot Spots"" mit Temperature bis zue 2.000 K.",🔎
,,,Infrarotberiich,FALSE,"D'Ufnahme im Infrarotberiich zeige e öppe 100 km grosse Impaktkrater, wo wohrschins vor geologisch churzer Zitt entstande isch.",🔎
,,,Infrarot,FALSE,"D'Oberflächi isch relativ chalt, d'Temperatur betrait lediglich 3.400 Kelvin, weshalb de Antares ä orangeroti Farb ufwiist un bsunders viil, fer s'Auge usichtbars Infrarot abstrahlt.",🔎
,,,infraroti Straalig,FALSE,"Nit alli Emissione cha s menschlige Aug gsee, es entstoot au infraroti Straalig, wo mä as Wermi gspüürt.",🔎
5134,Département Simplon,Département Simplon,Departemänt vom Simplon,TRUE,"Die Republik het sogar die Helvetischi Republik überläbt, bis se 1810 dr Napoleon as Departemänt vom Simplon zum e Deil vo Frankriich sälber het lo mache.",🔎
,,,Departemänt Simplon,TRUE,Im 1810i het Frankrych das Taal wäge de wichtige Alpepäss denn aber doch als s neue Departemänt Simplon ufgnoo.,🔎
5135,SC Freiburg,SC Friburg,SC Fryburg,TRUE,"S Unternämmè sponsert u. a. d Sportvoreine SC Fryburg, KSC, FC Nöttingè, VfR Aalè un d Fryburger Wölf sowiè diversi Voaaschtaltungè im Land.",🔎
,,,SC Fryybeg,TRUE,"S Badnerlied wird bi vil Aaläss gspilt, zem Byschpel bi dr Heimspiil vu badischer Fueßballverein wie em SC Fryybeg, em Karlsrueher SC un dr TSG 1899 Hoffene, derzue au bi Heimspil vum Handballclub Rhein-Neckar Löwen.",🔎
,,,Sportclub Friburg,FALSE,"So befindet sich im Südweste d'Friburger Fuessballschuel vum Sportclub Friburg uffem Glände vum ehemolige Möslistadion, im Nordoste s'Dreisamstadion (derzitt ""badenova-Stadion"" daift).",🔎
,,,SC Friiburg,TRUE,"S Lied ""SC Freiburg immer wieder vor"" isch in dr Fuessball-Bundesliga-Saison 2008/2009 dr Hit vum SC Friiburg wore.",🔎
,,,Sport-Club Friburg,FALSE,Er isch sit Dezember 2011 Scheftrainer vum Sport-Club Friburg.,🔎
,,,Sportclub Fryburg,FALSE,Dervor isch er vu 2010 bis 2019 Bresidänt vum Sportclub Fryburg gsii.,🔎
,,,SC Fräiburi,TRUE,Noh-n-em Àbschtiig vum Verain üss dr Bundesliga-n-ìsch sa ìn dr SC Fräiburi gànga ge schpìela.,🔎
5136,Kraftwerk Witznau,Chraftwärch Witznau,Bumpspycherkraftwärk Witznau,FALSE,"D Dalschperri übernimmt für d ""Mittelschtufè"", s Bumpspycherkraftwärk Witznau d Funktion vom Unterbeggi mit èm Stausee Schwarzabrugg als Obberbeggi.",🔎
,,,Witznau,FALSE,"Well dè Bau vo dè Mittelschtuèfè Witznau un dè Unterschtuèfè Waldshuèt no Johre in Aaschpruch gnõ hèt, hèt mò d Wasserchraft vom Schluchsee un spôter vom Albbeggi obbè abbè nit in Strom umwandlè chönnè, ergo hèt mò è provisorischi Mittelschtuèfè è baar Kilometer unterhalb vom Schwarzabeggi i s änge Schwarzadal innè pflümlèt.",🔎
,,,Kraftwärk Witznau,TRUE,"S gschtaute Wasser wörd für d Mittelschtufè, im Kraftwärk Witznau, zu dè Stromerzügig gnutzt.",🔎
5137,Kanton Wallis,Kanton Wallis,Underwalliser,FALSE,"Er isch zu de Lüüt in es paar Underwalliser Oort ggange, wo me vonne gwüsst het, si rede no guet s alte lokale Patois.",🔎
,,,Tüütschwallis,FALSE,"D Byträäg het dr Redakter nach de Kantöön vo dr Schwiiz püschelet, also agfange vo Züri und Bärn bis hi zum Aargau, em Tuurgau und em Tüütschwallis; und denn drzue no öppis vo Düüschschwiizer us em Tessin und vo Gämf.",🔎
,,,Wälschwalliser,FALSE,"Das Wälschwalliser Mundartbuech – ""Dictionnaire du patois de Bagnes.",🔎
,,,Kanton Wauuis,FALSE,"Im Norde gränzt är a Kanton Jura, im Weschte a d Kantön Nöieburg, Waadt u Friburg, im Oschte a d Kantön Soledurn, Aargou, Luzärn, Obwaude, Nidwauden u Uri u im Süden a Kanton Wauuis.",🔎
,,,Oberwalliser,FALSE,Au bi dr Oberwalliser Oords- ùn Fluurnämesamlig hed dr Zinsli am Aafang midgschafd.,🔎
,,,Kàntoon Wallis,TRUE,Ecône ìsch a Wiiler vu dr Gmaind Riddes ìm Bezirk Martinàch ìm Kàntoon Wallis ìn dr Schwiiz.,🔎
,,,VS,FALSE,"April 1942 z Martinach, VS), heimatberächtigt z Martinach, isch en Schwiizer Politiker vo de FDP.",🔎
,,,Kàntoon Wàllis,TRUE,"Ànna 2023 hann mehrera Bewoohner z’ Aproz ìm Kàntoon Wàllis gsajt, àss sa vu Kopfschmarza un Oohrazüüsa liida.",🔎
,,,Rottutal,FALSE,Är verbindut i s Rottutal im Kanton Wallis mit dum Eschental i der italjenischu Provinz Verbano-Cusio-Ossola und dum Langesee.,🔎
,,,Kanton Walyss,TRUE,"Seislertütsch köört zùm Höchstalemannische, wa i de Schwyz o no bsùndersch im Kanton Walyss, im Bärner Oberlann, im Kanton Graubǜnde ù im Kanton Obwaude verträtte isch.",🔎
,,,Oberwallis,FALSE,"Bigfisch (esie eu ""Bigfish"" gschriibu) isch en jungi Müsiggruppa üssum Oberwallis (Schwiiz) gsi.",🔎
,,,Obärwallis,FALSE,Ds Turtmaatelli (hochtiitsch Turtmanntal) isch eis vanä wegschtu Tellini im Obärwallis.,🔎
,,,Walis,FALSE,"Am Änd vom dritte Jarhundert söled de Felix und d Regula, wo zu de Thebèèische Legioon ghöört händ, nach dère irem traagische Ändi bi Agaunum im Rhonetaal us em Walis über d Alpen und dur s Land Glaris uf Turicum choo und daa vo de Röömer gfangegnaa und hiigrichtet woorde sy.",🔎
,,,Underwallis,FALSE,"D Gschicht, wo s drum goot, sig am Ändi vom dritte Joorhundert bi dr Oortschaft ""Agaunuum"" i dr römische Provinz ""Vallis Poenina,"" em hütige Sankt Moritz im Underwallis, bassiert.",🔎
,,,Wallis,FALSE,"D Kantön Bärn, Frybùrg ùn Wallis sin offiziell zweisproochig (Französisch-Dütsch) ùn de Kanton Graubünda isch offiziell drüüsproochig (Dütsch-Rätoromanisch-Italiänisch).",🔎
,,,Wauuis,FALSE,"Vo dört göö d Passroutene vom Brünig (uf Luzärn), übere Suschte i Kanton Uri u überd Grimsle i ds Wauuis, und vo dört chame wyter is Bündnerland u i ds Tessin).",🔎
,,,wallis,FALSE,"Där eiguntlicha ditscha Namu vannär Rhone, ""Rottu,"" isch numu no im Oberwallis gibrüchtä.",🔎
,,,Walliser,FALSE,"Und es het au en nazionale Welowäg, wo dur d Stadt Brugg chunt: d ""Aare-Route"" vom Sischteem «Veloland Schwiiz», wo z Gletsch bim Grimselpass i dr Walliser Gmeind Obergoms afoot und bis uf Choblez an Rhy abe goot.",🔎
5138,Rotbach (Dreisam),Rotbach (Dreisam),Zartebach,FALSE,Es befindet sich im Naturpark Südschwarzwald un wird vum Zartebach durflosse.,🔎
,,,Rotbach,FALSE,"Si entstot im glichnamige Dal bi Chilchzarte dur dr Zämmefluss vum Rotbach (Quelle in dr Gegend vum Feldberg) un em Wagesteigbach, fliesst dur Friburg im Brisgau un mündet bi Riegel am Kaiserstuehl in d'Elz.",🔎
,,,Ròtbach,FALSE,"S wörd vum Ròtbach (aafangs ""Höllèbach"" benamst) durchflossè.",🔎
5139,Allgemeine Relativitätstheorie,Die allgemäini Relatiwidäätstheorii,allgemäini Relatiwidäätstheorii,TRUE,"Die allgemäini Relatiwidäätstheorii säit, ass d Geometrii vom Wältall vo dr euklidische Geometrii abwiicht, wil d Grawitazioonsfälder dr Ruum „chrümme“.",🔎
,,,Allgmain Relativitätstheori,TRUE,"Au die Allgmain Relativitätstheori beschribt Effekte, wo d'Umlaufbahne gringfüegig verändere.",🔎
,,,allgmaine Relativitätstheori,TRUE,"In de 1916 vu Albert Einstein ufgstellte allgmaine Relativitätstheori wird d'Gravitation uf ä Chrümmig vu de Ruumzitt zruckgfüehrt, wo under anderem dur die bedailigte Masse provozeert wird.",🔎
,,,allgmein Relativitätstheorie,TRUE,1916 het är d'allgmein Relativitätstheorie publiziärt.,🔎
,,,allgemäinere,FALSE,"En Erwiterig vom Minkowski-Diagramm isch s Penrose-Diagramm, wo mä mit em die globali Struktur vo allgemäinere, au krümmte, Ruumzite cha daarstelle.",🔎
,,,allgmaine Relativitetstheory,TRUE,Beriemt wore isch er in dr 1960er Johr dur dr Bewys vu dr notwändige Exischtänz vu Singularitete in dr allgmaine Relativitetstheory unter seli allgmaine Voruussetzige (zäme mit em Roger Penrose).,🔎
,,,allgemeine Relativitetstheorii,TRUE,"hyperbolische Ruum, riemannsche Mannigfaltigkeite) entwigglet worde si und es sich im Rahme vo der spezielle und allgemeine Relativitetstheorii zeigt het, ass me für d Beschriibig vom Ruum in der Physik anderi Ruumbegriff bruucht wie dr Minkowski-Ruum oder d Lorentz-Mannigfaltigkeit.",🔎
,,,Allgmaine Relativitätstheori,TRUE,S'Äquivalenzprinzip isch d Grundlag vu de Allgmaine Relativitätstheori (ART).,🔎
,,,Allgemäine Relatividäätstheorii,TRUE,"Noch dr Allgemäine Relatividäätstheorii verformt e Masse, wo gnueg kompakt isch, d Ruumzit so stark, dass sich e Schwarzes Loch bildet.",🔎
,,,allgemäine Relatiwidäätstheorii,TRUE,"Im Gegesatz zur allgemäine Relatiwidäätstheorii, wo mä nonig wäiss, wie mä sä mit dr Kwantefüsik zun ere Theorii vo dr Kwantegrawitazioon chönnt verschmelze, ghööre speziell-relatiwistischi Kwantetheorie zu de Standardwärkzüüg vo dr modärne Füsik.",🔎
,,,Allgemäine Relatiwidäätstheorii,TRUE,Das stoot mit dr Allgemäine Relatiwidäätstheorii überii.,🔎
,,,Allgemäini Relatiwidäätstheorii,TRUE,"1915 het dr Einstein iire dr Naame ""Spezielli Relatiwidäätstheorii"" gee, won er sini Allgemäini Relatiwidäätstheorii (ART) veröffentligt het.",🔎
,,,Allgmaine Relativitätstheory,TRUE,"Dr Stephen Hawking het wichtigi Arbete zue dr Kosmology, dr Allgmaine Relativitätstheory un dr Fysik vu dr Schwarze Lecher gliferet.",🔎
,,,allgemäine Relatiwidätstheorii,TRUE,"Dä Formalismus isch au guet, zum in dr allgemäine Relatiwidätstheorii Verallgemäinerige mache.",🔎
,,,allgemeine Relativitätstheorii,TRUE,"Sie bestooht us zwey physikalische Theorie, wo massgäbligg vom Albert Einstein gschaffe worde si: us dr spezielle Relativitätstheorii, won er 1905 veröffentliggt het und us dr allgemeine Relativitätstheorii, wo 1916 abgschlosse worde isch.",🔎
5140,König von Italien,König vo Italie,Kenig,FALSE,"Oktober 1870 het de Kenig <a href=""Viktor%20Emanuel%20II.",🔎
,,,italiänische König,FALSE,"Als Gründer vo de Italiänische Kampfbünd und de Faschistische Partei, wo 1921 us de Kampfbünd entstande isch, isch de Mussolini 1922 nach em Marsch uf Rom vom italiänische König Viktor Emanuel III. zum Ministerpräsidänt ernännt worde und hät ab 1925 e faschistischi Diktatur errichtet und die andere politische Parteie 1928 verbote.",🔎
,,,idalieenisch Cheenig,FALSE,"Mid Uusnaame vùn e baar Joor (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Franggryych) hed s Ougschtal derno zem Huus Savoyen ghèèrd bis ane 1946, d. h. bis dr ledschd idalieenisch Cheenig abdanggd ghaa hed.",🔎
,,,Chenig vu Italie,TRUE,"Dr Johannes het derno – villicht zwunge dur Chrais vu dr Cluniazensische Reform – dr oschtfränkisch Chenig Otto I. zue Hilf gruefe, wu wie dr Berengar Aasprich uf dr Titel vum Chenig vu Italie gstellt ghaa het.",🔎
,,,Köönig vo Italie,TRUE,Oktober 877 z Avrieux bi Modane) us em Aadelsgschlächt vo de Karolinger isch vo 843 bis 877 dr westfränkisch Köönig gsi und vo 875 bis 877 Köönig vo Italie und Römische Kaiser.,🔎
,,,italienisch Chenig,FALSE,"Mid Uusnahme vun e baar Johr (1691, 1704–1706, 1798–1814 zue Frankrych) het s Augschtdal derno zem Huus Savoye gheert bis anne 1946, d. h. bis dr letscht italienisch Chenig Umberto II. abdankt ghaa het.",🔎
,,,italiänischi König,FALSE,"Im Zweite Wältchrieg hät de italiänischi König <a href=""Viktor%20Emanuell%20III.",🔎
5141,Echter Hopfen,Hopfa,Medizinhärstellig,FALSE,"Für d Medizinhärstellig wärde usschliesslech tröchneti Blüeteständ vo der wybleche Hopfepflanze, di sogenannte Hopfezäpfe, verarbeitet.",🔎
,,,Hopfe,TRUE,"Bier isch a alkohol- und kohlesäurehaltigs Getränk, wo durch Gärig us de Zuetate Wasser, Malz und Hopfe gwonne wird.",🔎
,,,Ächti Hopfe,FALSE,"Der bekanntischt Verträter us dere Gattig isch der Ächti Hopfe, me seit ihm ou eifach numme Hopfe.",🔎
,,,Hopfèghaalt,FALSE,"Pilsner Bièr, au Pils odder Bièr nõch Pils(e)ner Brauart, i dè Schwiz Spezialbièr, isch è untergärigs Bièr, wo nõch dè böhmischè Stadt Pilsè () benamst isch, mit höchèrèm Hopfèghaalt (un au starkem Hopfèaroma) wiè andri Bièrsortè un högschtens 12,5 °P Stammwürzèghaalt.",🔎
5142,Gallenkirch,Gallecherch,Gallechirch,TRUE,"Jetz het me vo Efigen us e besseri Rampe under dr Barnighalde dure uf d Passhööchi gha, chly underem Dorf Gallechirch dure, und di nöi Basshööchi bi ""Nöistalde"" isch erscht no echly weniger hööch weder die bi ""Altstalde,"" wo e halbe Kilometer wyter im Norden isch.",🔎
,,,Gallechelech,TRUE,"Det hèt näbe Rèmige ond Räi au d Dörfer Oberbözberg, Onderbözberg, Lenn, Gallechelech ond d Gmeinde s Müendel, Rinike, Röfenach, Stelli ond Vellige wie au Lauffohr wo höt z Brogg igmäindet esch, dezue ghört.",🔎
,,,Gallechercher,FALSE,"Dä Sytebach entstoot hinden im Taal im Gmeindbann vo Bözbrg dört, wo drü chlyneri Bech sech träffe: der Linnerbach, wo vom Dorf Linn här chunt, s Bechli vo der Bächlimatt und der Gallechercher Bach.",🔎
5143,Gemeinde (Liechtenstein),Gmonda vom Förschtatum Liachtaschtaa,Gmonda,FALSE,S Förschtatum Liachtaschtaa hot ölf Gmonda in zwo Wahlchreise.,🔎
,,,Gmaine,FALSE,"Dr Staat Gambia isch in fimf ""Regione"" un zwoo Gmaine (), d Stadt Banjul un d Gmai Kanifing, unterdailt.",🔎
5144,Verwaltungskreis Emmental,Verwautigskreis Ämmitau,Verwautigschreis Ämmitau,TRUE,"Dezämber 2009 het d Gmeind zum Bezirk Buurdlef ghört, sider ghört si zum Verwautigschreis Ämmitau.",🔎
,,,Verwaltigskreis Ämmetal,TRUE,"Trueb (amtlech ""Trub"") isch e politischi Gmeind im Verwaltigskreis Ämmetal vom Kanton Bärn in dr Schwyz.",🔎
,,,Ämitaaler,FALSE,"Uf d Wält choo isch d Jörg im Ämitaaler Wyler Ramsei, wo ire Vatter bi de Moschterei gschaffet hät.",🔎
,,,Verwaltigskräis Ämmedaal,TRUE,Politisch entspricht s em Verwaltigskräis Ämmedaal.,🔎
,,,Vrwautigskreis Ämmitau,TRUE,"""Krauchthal"") isch ä politischi Gmeind im Vrwautigskreis Ämmitau im Kanton Bärn ir Schwyz.",🔎
5145,Gampel-Bratsch,Gampìl-Braatsch,Gampil-Braatsch,TRUE,Das Areal ghört zu zwölf Gmeinde im middlere Wallis vo Crans-Montana bis Gampil-Braatsch.,🔎
,,,Gampel,FALSE,"Z Unernähmu het im Kanton Wallis es Büro am Flughafu Sittu und je en Basis z Gampel, Raron und Zermatt.",🔎
5146,Rassentheorie,Rassetheorii,rassetheoretische,FALSE,"«Entarteti Kunst» isch währed dr nationalsozialistische Diktatur z Dütschland dr offiziell propagierti Begriff gsi für die modärni Kunst, wo mit rassetheoretische Begründige schlächtgmacht worden isch.",🔎
,,,Rassetheorie,TRUE,"Joorhundert in dr kritische Usenandersetzig mit politische Konzept entstande, wo uf Rassetheorie basiert häi.",🔎
,,,Rasseideologie,FALSE,Vor allem isch dr Begriff „Arier“ in Rasseideologie im 19. und 20.,🔎
5147,Asowsches Meer,Asowsches Meer,Assowsche Meer,FALSE,"De Protobulgare si östlig und westlig vom Assowsche Meer (""Megale Boulgaria""), uf em Balkan und an dr middlere Wolga (""Wolga-Kama-Bulgarie"") gröösseri Riichsgründige glunge.",🔎
,,,Asowsche Meer,FALSE,"Wichtig isch doderby dr Don, wu im bevelkerigsryche oschteuropäische Diefland lyt un no Siden in s Asowsche Meer entwässeret.",🔎
5148,Politiker,Politiker,Boltikeri,FALSE,"Syter anne 1996 isch er ghyrote mit dr Boltikeri Simonetta Sommaruga, är het drei Chinder us ere friejere Eh.",🔎
,,,Bolitiker,TRUE,"Novämber 1948 z Stuegert) isch e Rächtsaawalt un dytsche Bolitiker (SPD, speter Die Linke).",🔎
,,,Bolitker,TRUE,Mai 1977 z Bonn) isch e dytsche Bolitker un Wirtschaftswisseschaftler gsii.,🔎
,,,Bolitikeri,FALSE,Juli 1954 z Hamburg) isch e dytschi Bolitikeri.,🔎
,,,Polidigr,TRUE,"Novembr 1862 au gschdorba ischt), ischt a deitschr Dichtr, Litradurwissaschaftlr, Jurischt ond Polidigr aus em Schwobaland gwäa, wo ma heit haubtsächlich weaga seine kernige Ballada ond Liadr noh guat kennt.",🔎
,,,Kommunalbolitiker,FALSE,Oktober 1974 ebedert) isch e dytsche Kommunalbolitiker un Haimetdichter gsii.,🔎
,,,Politikeri,FALSE,Juni 1962 z Brig im Kanton Wallis) isch e Schwiizer Politikeri (CVP).,🔎
,,,Bolitikler,TRUE,"Septämber 1969 z Toulouse, Haute-Garonne) isch e franzeesische Bolitikler (Rassemblement National) Syter anne 2011 isch er ain vu dr Vizebresidänte vu dr Bartei, vu 2005 bis 2010 isch er derzue au Generaalsekreteer gsii.",🔎
,,,Bolitkeri,FALSE,Juni 1985 z Fryburg) isch e dytschi Bolitkeri (Bindnis 90/Di Griene).,🔎
,,,Boltiker,TRUE,"Februar 1954 z Beyoğlu, Provinz Istanbul) isch e dirkische Boltiker.",🔎
,,,Politikerin,FALSE,Si isch e stedtische und nazionali Politikerin gsii und het zu dr FDP ghört.,🔎
5149,Französische Sprache,Französischi Sprooch,französischsprachig,FALSE,"Dr offiziell Name vo Courlivon isch ""Courlevon"", wüu dr Ort ursprünglech mau ganz französischsprachig isch gsii; hüt redt d Bevöukerig zum gröschte Teil Friburger- oder Bärndütsch.",🔎
,,,französysche Spraachruum,FALSE,Jahrhundert zèrsch im dütsche u dè im französysche Spraachruum sy aagschtoosse worde – im Dütsche Ryych (Sachse) vom Martin Luther (1517) ùn i der Schwyz 1525 vom Huldrych Zwingli z Züri u 1536 vom Jean Calvin z Gämf.,🔎
,,,franzesisch Schproch,TRUE,"De Ziegler isch in de Schwiiz bliibe, het vun do ab Soziologii schtudiert, isch vum Protestantismus zuem Katholizismus ibertrete un het statt dr ditsche d franzesisch Schproch brucht.",🔎
,,,französischsprochigi,FALSE,Di spanisch- und di französischsprochigi Version hän am 16.,🔎
,,,französischè,FALSE,"Au dè Nammè vo dè Ravennaschlucht hèt èn romanischè Urschprung; er entschpricht èm französischè ""la ravine"" (""d Schlucht"").",🔎
,,,Frànzeescha,FALSE,S Frànzeescha hàt kè Fall un àlso kè Akkusativ.,🔎
,,,französische Schprach,TRUE,Zahlriichi Witz händ ihm (und siinere Frau) mangelhafti Kenntnis vo dr französische Schprach underschtellt.,🔎
,,,Franzäsisch,FALSE,"Bi de Volkszellig 2000 häi vo de 4227 Iiwohner 78,6  Prozänt Franzäsisch als Hauptsproch aagää, 5,6  Prozänt Dütsch, 4,3  Prozänt Italienisch und 11,5  Prozänt anderi Spraache.",🔎
,,,franzöösischi,FALSE,Die franzöösischi AFP (Agence France-Presse) isch die eltisti internazionaali Noochrichdeagentuur.,🔎
,,,frànzeescha Sproch,TRUE,"Dr elsassischa Dialekt wìrd noch vu ìwer 500 000 Persona gredt, àwer 's ìsch trotzdam a Sproch ìn Gfohr: ìm Elsàss hàt sa scho vìel abgnumma, wahrend àss d frànzeescha Sproch ufgnumma hàt.",🔎
,,,Frônzösische,FALSE,S Ÿ (Y mit Trema) isch ä sehr seltenar Buechschtab im Dütsche un Frônzösische.,🔎
,,,französischen,FALSE,"Joorhundert usgleent us em französischen ""pouvoir exécutif"" „vollziejendi Gwalt“ vo latiinisch ""exsequi"" „usfüere“) isch in dr Staatstheorii näbe dr Legislative (Gsetzgääbig) und dr Judikative (Rächtssprächig) äini vo de drei Gwalte.",🔎
,,,Französisch,FALSE,Französisch isch einzigi offizielli Amtssproch vu ganz Frankriich.,🔎
,,,Franzöösische,FALSE,"Im Franzöösische chunnt s Ü nume in e baar Äigenäme wie ""Vogüé"" vor.",🔎
,,,französischer Sprooch,TRUE,"Dr Sender sendet vorallem Musig für Zuehörer im Alter unter 30, moderiert wird in französischer Sprooch.",🔎
,,,Franzessischi,FALSE,S'Bretonischi isch zerscht vum Gallo zruckdrängt wôre; sytem 18te Jôhrhundert vum Franzessischi.,🔎
,,,Wäutsche,FALSE,"Im Weschte gränzt ds seislerdütsche Sprachgebiet a ds bärndütsche, im Nordweschte ds Wäutsche reschp.",🔎
,,,Franzesische,FALSE,"S Griächisch het etligi Eigeheite, wu mer bsunders bi Sproche findet, wu sich nit as Schriftsproche entwicklet hän, aber aü zum Änglische un Franzesische.",🔎
,,,französischsproochige,FALSE,"I der Gschicht vom Wallis isch im Pfynwald d Sproochgränze zwüschem Oberwallis, wo me en alemannische Dialäkt, s Walliserdütsch, tued rede, und em französischsproochige Underwallis entstande.",🔎
,,,fr,FALSE,"""St. Gallen"", fr.",🔎
,,,franzöösischsproochige,FALSE,"Wäge siner lange Gschicht, siner Verbrätig, wo über e franzöösischsproochige Ruum uusegoot und wäge de underschiidlige Stiil, wo im Lauf vo dr Zit Däil vo siner Dradizioon worde si, isch s schwiirig s Chanson vo andere Musigschãnr äidütig abzgränze.",🔎
,,,franzeesisch,FALSE,"Dr Bezirk Oberelsaß (franzeesisch ""District de Haute-Alsace"") isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii.",🔎
,,,franzeesch,FALSE,Die Teilung ésch numme zue-m-e Teil an de luxeburjerisch-franzeesch Sproochgrenz entlang g'macht wore.,🔎
,,,Frànzesch,FALSE,Ìm Gejesàtz zem ìwriche Département Haut-Rhin ìsch d Müettersproch vun dr Bevelkerung Frànzesch gsin.,🔎
,,,französischi,FALSE,"La Chaux-de-Fonds isch echli gröser aus Nösch u lit ufem Hoger obe, gäge die französischi Gränze zue.",🔎
,,,wälsche,FALSE,Är isch ä wälsche Kanton u lit im Jura.,🔎
,,,Französischen,FALSE,"Dr Jakob Ulrich het vil zu dr Gschicht vo romanische Wörter und zu dr eltere Literaturgschicht vo de romanische Sprooche und meischtens vom Französischen, em Provänzaalischen, em Iteliänischen und psunders em Rätoromanische gforschet.",🔎
,,,Franzeesischi,FALSE,D Annetta Zini het an dr Universiteet Friburg vu 2008 bis 2011 Franzeesischi Sprooch un Literatuur un Rätoromaanischi Sprooch un Literatuur studiert un 2011 mit em Bachelor of Arts (B.A.),🔎
,,,französischschprachige,FALSE,In zahlriiche Witz isch e persönlichi Rivalität zwüsched em französischschprachige Pilet-Golaz und siim Düütschschwiizer Kolleg Rudolf Minger underschtellt worde.,🔎
,,,Wäutsch,FALSE,"In de Volchszäälig vo 2000 hen 89,5 % aagee, dass Dütsch die Sprooch isch, wo si am beschte schwätze ùn 9,8 % Wäutsch.",🔎
,,,franzesischs,FALSE,D Ditschschwizer diäge liäber e mittelmäßigs änglischs oder franzesischs Buech läse as wiä e ernschthafts Wärk in ere Schwizer Dialäktspiilart.,🔎
,,,französische Sprooch,TRUE,"Ussprooch: ) meint mer regionali Varietäte vo dr französische Sprooch, wo nit zue de traditionelle Patois grächnet werde, sich aber einewäg vo de Norm vùm Standardfranzösische ùnterscheide.",🔎
,,,französischsproochig,FALSE,D Stadt Fryburg isch hüt mehrheitlich französischsproochig.,🔎
,,,französischsprochige,FALSE,Es isch vu de französischsprochige Gmeinschaft vu Belgie als endogeni Minderheitesproch aaerkännt un isch z Belgie d'Minderheitesproch mit de meiste Bedüttig.,🔎
,,,französischspraachigu,FALSE,D Schpraachgränza zum französischspraachigu Unnerwallis geit nöördlich vam Rottu dum Bach Raspille zwischu Sidärs un Salgesch naa und südlich vam Rottu isch schi im Pfynwald.,🔎
,,,frànzeesch,FALSE,"Offiziell heisst se de ""Province de Luxembourg"" (frànzeesch), de belgisch Luxeburj´r sàje öi ""Province do Lussimbork"" (uff Wallonisch) od´r ""Provënz Lëtzebuerg"" (uff Luxeburjerisch) defir.",🔎
,,,frànzeescha Schproochgebiat,FALSE,S’ greeschta Tail vu dr Prowìnz Lüttich gheert zem frànzeescha Schproochgebiat un domìt zem Gebiat vu dr Frànzeescha Gmainschàft vum Belgia.,🔎
,,,franzesisch,FALSE,"Normalerwiis sin diä meischte Artikel uf franzesisch, e gleine Deil in dr ditsche Standartsproch un wennig uf Elsässisch oder Lothringisch - des s meischt Mol in alemannische Kolumne.",🔎
,,,französischsprochig,FALSE,Si ghört zum Bezirk Monthey im Unterwallis und isch französischsprochig.,🔎
,,,französischi Sprooch,TRUE,"Dr Abbé Grégoire isch nach dr französische Revoluzioon dr Mäinig gsi, die standardisierti französischi Sprooch i dr Aart vo dr Langue d’oïl, so wie me se z Paris schwätzt, sig im ganze modärne Frankrych als äinzegi offizielli Umgangssprooch durezsetze.",🔎
,,,frànzeescha,FALSE,"Wàttwiller (IPA: , frànzeesch ""Wattwiller"", ditsch: ""Wattweiler"") ìsch a frànzeescha Gmeind àm Rànd vu da Vogesa ìm Arrondissement () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).",🔎
,,,französisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
,,,Frànzescha,FALSE,"As müas o noch do d’r bi gsait seh dàss d’r Frànzescha Nàmma „vautour“ vum Làtinischa „vultur“ schtàmmt, e Bezaichnung, vu ma o em Itàlianischa fendet àls „ovvoltore“ un em Kàtàlànischa àls „voltor“.",🔎
,,,wäutsch,FALSE,"Santooni (Betoonig ufum ""oo;"" hoochdytsch ""St. Antoni,"" wäutsch ""Saint-Antoine,"" Patois ) isch a Gmiin im Seisebezirk im Kanton Frybùrg i de Schwytz.",🔎
,,,Franzöösisch,FALSE,"Z Belgie git s hüte drei Amtssprooche, Niiderländisch, Franzöösisch und Dütsch.",🔎
,,,frànzeeschschproochiga,FALSE,"Dezamber 1995 z’ Uccle/Ukkel, Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt) ìsch a frànzeeschschproochiga belgischa Sangera-Liadermàchera, Müüssikànta, Müüssikproduzänta, Schàuischpìelera un Modäll.",🔎
,,,Franzeesisch,FALSE,"Vu dem Name uus isch i vil Nochbersprooche, zerscht uf Franzeesisch, de Name uf ganz Ditschland iberggange (frz.",🔎
,,,Französische Sproch,TRUE,Französischi Standardsproch isch e Usdruck für di standardisierti Form vo de Französische Sproch.,🔎
,,,Franzesisch,FALSE,"In ra Zit, wo d`änglisch Dichtung no houptsächlich in Latein, Franzesisch oder Anglonormannisch gschriibe worre isch, hot dr Chaucer d`Volksschproch verwendet und s Mittlänglische zur Literaturschproch erhobe.",🔎
,,,französich,FALSE,"D Saane (französich ""Sarine"", im Fryburger Patois oder au ""Chareina"") isch e Fluss i dr Schwiiz.",🔎
,,,franzesischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,Französischi,FALSE,Im Französischi sin e paar gallischi Wörter erhalte.,🔎
,,,Frànzesìsch,FALSE,"Oktower 2020 z Paris) ìsch e Profasser fir frànzesischi Literàtür gsìì, wo au salwerscht uf Frànzesìsch, uf Elsassìsch und im Elsasser Jiddisch gschribe hàt.",🔎
,,,Hoochfranzösisch,FALSE,"I andere Varietëëte häts dezue ane na e Metathese (Abtuuschig) vom ""l"" und vom ""v"" ggëë, drum ghäissts uff Hoochfranzösisch ""avalanche"" und zum Täil im Frankoprovänzaalisch ""avalantse, avalintse;"" vilicht hät si daa au na s Woort ""aval"" inegmischet, wo «Taalhang» bidüütet.",🔎
,,,Frànzeesch,FALSE,"De nationàli Sprooch, s Frànzeesch, ésch de constitütionelli „Sprooch vun de Republik“, awwer s gibt öi noch 77 Regionalsprooche, wo ken offiziell Status hàn.",🔎
,,,Franzêsisch,FALSE,"Weil r en Dibenga Idaliênisch, Englisch on Franzêsisch glern khêt hot, isch r äs Dolmetscher fir Wirdaberg en Frangraich on 1607-1617 en England gwai.",🔎
,,,fràzeesch,FALSE,"Màsmìnschter-Niderbrucke (fràzeesch ""Masevaux-Niederbruck"", ditsch ""Masmünster-Niederbruck"") ìsch a frànzeescha Gmein ìm Arrondissement () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).",🔎
,,,Französischè,FALSE,"Dè Perron isch è vodlèèntes Wort uss èm Französischè, wo dè Baanschteig ""le perron"" heißè duèt.",🔎
,,,Franzeesch,FALSE,"Usserdäm het me bi de bessere Byrger z Basel fryener allewyl Franzeesch greedet, wenn me sich het welle fyrnähm ussdrugge.",🔎
,,,frz,FALSE,"""Luzern,"" frz.",🔎
,,,französischschprochigi,FALSE,D Romandie isch dr französischschprochigi Dail vo dr Schwyz.,🔎
,,,franzöösisch,FALSE,"Rächthaute (amtlich ""Rechthalten""; franzöösisch ""Dirlaret"", Patois ) isch a Gmiin im obere Seisebezirk.",🔎
,,,französiche,FALSE,"Bi dr französiche Sproochgeografy bruucht me dr Begriff ""Français régional"" (lueg au bi: Sprooche z Frankrych und Patois).",🔎
,,,französische,FALSE,"Ussertäm isch ds sogenannte Vesre verbreitet, es Umdrähje vo de Wörter, wo em französische Verlan entspricht, z.",🔎
,,,Franzesischen,FALSE,Dernäbe het er us em Franzesischen ibersetzt.,🔎
,,,französeschi,FALSE,Bettant isch e französeschi Gmaind mit Yywohner (Stand ) im Département Ain i de Region Auvergne-Rhône-Alpes.,🔎
,,,Franzesischsprochigi,FALSE,"Franzesischsprochigi Zitunge im Elsass sin eso in s Hinterdräffe grote, ass si nimmi iberläbensfähig gsii sin.",🔎
,,,franzöösische,FALSE,Novämber 1908 z Bariis) isch e franzöösische Dramatiker gsi.,🔎
,,,franz,FALSE,S passé surcomposé (franz.,🔎
,,,franzesischi,FALSE,Anne 1807 sin franzesischi Druppe vum Napoleon Bonaparte z Portugal yygfalle.,🔎
,,,Französischa,FALSE,"D'Frija isch debi mit da römischa Göttin Venus gliichgsetzt, wo für dia romanischa Näma von Frittag (vendredi im Französischa oda „viernes“ im Schpanischa) Pata gschtanda sin: Im Latein isch da Fritag „dies veneris“, Tag vo da Venus gsi.",🔎
,,,Französische,FALSE,"Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische.",🔎
5150,Kardinal,Kardinaal,Kàrdinàl,TRUE,"Àwrìl 1929 z’ Rom) ìsch a anglischer benediktinischer Mänch, Hischtooriker un Kàrdinàl vu dr reemisch-kàthoolischa Kìrìch gsìì.",🔎
,,,Kardinäl,TRUE,"Obwohl si Stell wesentlich besser doteert gsi isch wie die vorig z'Pisa, het de Galilei si Salär ufbesseret, indem er näbe sine akademische Vorläsige vornähme Schüeler Privatunderricht erdailt het, dorunder zwai spätere Kardinäl.",🔎
,,,kardinal,TRUE,Vo 1982 bis 2005 het er as Kurienkardinal as Prefäkt vo de Kongregation für d Glaubeslehr ggamtet und vo 2002 bis 2005 as Dekan vom Kardinalskollegium gwürkt.,🔎
,,,Kàrdinààl,TRUE,""">Pius X. zem Kàrdinààl ärnännt worra; ar ìsch üss dara Schtälla z’rucktratta, wu dr Pàpscht <a href=""Pius%20XI.",🔎
,,,Kàrdinaala,FALSE,"Dr Gsàng wìrd àui àm Ààfàng vu dr Pàpschtwàhl gsunga, wänn d’ Kàrdinaala ìns Konklààwa iinagehn.",🔎
5151,Stärke,Stärchi,Stärki,TRUE,"Vomischlet mit Stärki, Agar, Anis, Fenchel, Pektyn un deilwys Salmiak wörred diè normalè Bärèdrèckwariationè gmacht.",🔎
,,,Sterkene,TRUE,"Choolehüdraat oder Saccharid bilde e biologisch und chemisch bedütsami Grubbe vo Stoff, wo vor allem d Zucker und d Sterkene drzue ghööre.",🔎
,,,Sterki,TRUE,"Es bestoht us ere Mischig vo gschmulznigem Chees und Wisswii, wo mä as Bindigsmiddel Sterki drzueduet und mit eme Schuss Kirsch (Obstler), Chnoblauch und Pfäffer gwürzt wird.",🔎
5152,Ostalbkreis,Oschtalbchrais,Oschdalbkroes,TRUE,"Zwischá Schduagord ond dor boerischá Grenz, haitsdag ogfähr umrissá von de Landkroes Gebbingá und Oschdalbkroes, hier vor ellem im Altkrais Schwäbisch Gmind isch á ähnlichá Brotard bekannt, mo „Briegl“ gnannt werrád.",🔎
,,,Oschtalbkreis,TRUE,"Ufgwagsa ischt’r ganz en dr Nähe vo seira Geburtsstadt, nemlich z Heibach em heidiga Oschtalbkreis am Fuaß vo dr Schwäbischa Alb.",🔎
,,,Osdalbgraes,TRUE,"Em Norda grenzd-or an dor Rems-Murr-Graes ond dor Osdalbgraes, em Osda an dor Landgraes Håedna.",🔎
,,,Oschtalbkrois,TRUE,Si ùmfasd dr Landkrois Hoedna ùn dr Oschtalbkrois.,🔎
,,,Oschdalbkrois,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
,,,Oschtalbkroes,TRUE,"Nochbergmoede send d Städt Lorch ond Schwäbisch Gmünd em Oschtalbkroes im Norde, d Kroesstadt Geppenge em Oschte ond Side ond Birebach ond Bertlenge em Weschte.",🔎
,,,Oschtalbchreis,TRUE,Si isch no Oole un Gmẽẽd di drittgrescht Stadt vum Oschtalbchreis un bildet e Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Oschdãlbkrỏes,TRUE,"Wãldhousa isch å eschdlich vo dr Kärnschdåd glägnr Schdådbezĩrk vo dr Groaßa Krỏesschdåd Ỏla êm Oschdãlbkrỏes en Bade-Wĩrdåbärg, Deidschlãnd.",🔎
5153,Schloss Lichtenstein (Württemberg),Schloss Lichdastoi,Lichdastoi,FALSE,Heit gilt dr Lichdastoi als Wahrzeiche vo dr ganza Schwäbischa Alb.,🔎
,,,Schlessle Lichdasdoe,TRUE,"Dui nuia Gmaende hådd irn haedicha Nãma nåch-m Schlessle Lichdasdoe griagd, dees må haoch ibor ire Flägga em Echazdaa leid ond en ganz Wirddabärg bekannd isch.",🔎
,,,Schloss Lichdaschdoe,TRUE,"En de 1840er Jår isch uff-ma sdeila Felsa ibor-m Echazdaal s Schloss Lichdaschdoe baud wårda, em Ufffdrag vom Gråfa Wilhelm vo Wirddebärg.",🔎
5154,Florenz,Florenz,floräntynische,FALSE,Er basiert uf dem toscanische reschpäktiv floräntynische Dieläkt.,🔎
,,,Floränz,TRUE,Dr Dante Alighieri (* 1265 z Floränz; † 14.,🔎
,,,Florentiner,FALSE,"Vo de erste Goldmünze vo deere Art, em Florentiner Fiorino d'oro, latiinisch lat.",🔎
5155,Kanton Appenzell Innerrhoden,Kantoo Appezöll Inneroode,Appezöll Inneroode,FALSE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,Appezäll Innerrode,FALSE,"I de Kantön Aargau, Appezäll Usserrhode, Basel-Landschaft, Basel-Stadt, Bärn, Obwalde, Soleturn, Uri und Zug gheisst si Iiwohnergmeind, i de Kantön Jura und Wallis Munizipalgmeind, i de Kantön Friburg, Gämf, Luzern, Nöieburg, Schaffhuse, Schwyz, Tessin und Waadt eifach Gmeind, im Kanton Appezäll Innerrode Bezirk, und bis Ändi 2010 hät mer ere im Kanton Glaris ""Ortsgmeind"" gseit.",🔎
,,,Kanton Appezöll Inneroode,TRUE,"Im Schwizer Kanton Appezöll Inneroode sind d Bezirk identisch mit de Gmainde und im Kanton Tessin sind d Bezirk no i Chrais undertailt, im Kanton Graubünde sinds da au gsii, aber wäg de Bündner Gebietsreform uf Endi 2015 ufglöst worde.",🔎
,,,Apezäll Inneroode,FALSE,"D Nochbergmeinde vo Bèèrnig sind im Kanton Sanggalle Au und Balgach, im Kanton Apezäll Inneroode d Gmeind Oberegg und im Kanton Apezäll Usseroode d Gmeind Walzehuuse.",🔎
,,,Kanton Appezell Innerrhode,TRUE,"Im Kanton Appezell Innerrhode sind d Bezirk öppis ganz anders, nämli di underschti Verwaltigseinheit; en Bezirk isch deet s Äquivalent zunere politische Gmeind.",🔎
,,,Appäzäll Innerroodä,FALSE,"D Zuästellig vo dä Briäf isch im November 2009 i dä Kantön San Gallä, Appäzäll Innerroodä und Usserroodä ufgno wordä.",🔎
,,,Appezäll Innerrhode,FALSE,Uf kantonaler Ebeni het as letzte der Appezäll Innerrhode 1991 uf Druck vom Bundesgricht Fraue bi der Landsgmeind zuegloo.,🔎
,,,Appezell Inneroode,FALSE,Sit do isch Appezell Osserroode traditionell mehrheitlich reformiert und Appezell Inneroode katholisch.,🔎
,,,Appezäll Inneroode,FALSE,Di bede Kantön Appezäll Usserroode und Appezäll Inneroode send diräkt em Vatikan understellt und dromm cha ken Pfarrer us em Appezäll Bischof vo Sanggalle wäre.,🔎
,,,Kanton Appezäll Innerrode,TRUE,Novämber 1990 hets Bundesgricht ere Chlag vo Froue us em Kanton Appezäll Innerrode Rächt gä und het drmit d Verfassigswidrigkeit vo der Innerrhoder Kantonsverfassig i däm Punkt beschdätigt.,🔎
,,,Appezell Innerrhode,FALSE,"Uf sim Gipfel obe treffet sich die drü Kantön Appezell Osserrhode, Appezell Innerrhode und Sanggalle.",🔎
,,,Appäzäll Innerrhode,FALSE,"E Gmäindibresidänt oder Gmäindsbresidänt (im Kanton Friburg Ama (oder inoffiziell ""Sändigg, Sendigg""), im Kanton Aargau Gmeindamme oder Stadtamme, im bünderische Tavaas Landamme, im Kanton Appäzäll Innerrhode Bezirkshoptme oder churz Hoptme) isch s Ooberhaupt von ere schwizerische politische Gmäind und wird vo de Stimmbürger vo dr Gmäind gweelt.",🔎
,,,Appezäll Innerroode,FALSE,"Z Appezäll Innerroode häissd dä Tag ""Ösehegedstag"" (""Öse Hergeds Tag;"" is Schriftdiitsche ubersetzt: ""Tag unseres Herrgotts"").",🔎
,,,Appizell Innerrhode,FALSE,"I de beide Kantön Glarus und Appizell Innerrhode git’s no bis hütt einisch im Jahr d Landsgmeind, wo s Stimmvolch vo Hand abstimmt und sini Kantonsvertreter wählt.",🔎
,,,Kanton Appezäll Innerrhode,TRUE,"Im Kanton Appezäll Innerrhode gits zwee Landesteil: «Bezirk» sind z Appezäll Innerrhode di politische Gmeinde, ""lueg:"" Bezirk vom Kanton Appezäll Innerrhode Kanton Sanggalle.",🔎
,,,Appezell-Innerrhode,FALSE,Nach eme Schtudium vo de äecht a dr katholische Universität Friburg isch d Ruth Metzler zäme mit ihrem Maa Lukas Metzler in Kanton Appezell-Innerrhode züglet.,🔎
,,,Appezöll Inner,FALSE,"Vo Sanggalen us cha mer s Rintal, de Bodeseeruum, s Appezöll Inner- und Osserode, d Zentralschwiiz und s Gebiet vo Züri guet mit em Zug erreiche.",🔎
,,,Appezell Innerhode,FALSE,Usserdem umschlüüsst er d Halbkantön Appezell Innerhode und Appezell Usserhode.,🔎
,,,Appezäll Innerrooda,FALSE,"Äs git a Verbeandigsstrooss öber da Hölzler (Hölzlisberg) uf Eggerschtande, wo zum Kanton Appezäll Innerrooda ghöört.",🔎
,,,Appizäll Innerroode,FALSE,"D Initiative isch zwar in allne Kantön bachab gange, het aber – mit Usnahm vom Kanton Wallis – in allne welsche Kantön 37 % und meh Ja-Schtimme erreicht, in de Dütschschwiiz aber numme Ja-Aateil zwüsche 8,3 % im Appizäll Innerroode und 34,6 % z Basel-Schtadt. Offe wär bi de Poschtulierig vo eme Röschtigrabe, uf wellere Siite de Kanton Tessin ligt.",🔎
,,,Innerrhode,FALSE,"D Ostschwyz bestoot us de Kantön Schaffhuuse, Thurgau, Sanggalle, de beide Halbkantön Appezäll Osserrhode und Innerrhode, Glarus und em Bündnerland.",🔎
,,,Kanton Appezäll-Innerrhode,TRUE,"Si het si no dr Yyfierig vum Frauestimmräächt uf Bundeseebeni fir s Frauestimmräächt im Kanton Appezäll-Innerrhode yygsetzt., wu no gfäält het.",🔎
,,,Appezällische,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
,,,Inneroode,FALSE,"D Nochbergmäände send im Uhrzeigersenn ommi; Urnäsch, Waldstatt, Herisou und Stää im Kantoo Appezäll Osserroode, Schlatt-Hasle, Gonte und Schwendi im Inneroode, dezue no d Sangaller Gmäände Wildhuus-Alt Santihann und Nesslou.",🔎
5156,Pfalz (Region),D Regioon Pfalz,Bfalz,FALSE,"Sälli Bezeichnig isch eigentlig kei korräkti Zämmefassig: d Donauschwobe sin nit numme uss em Schwobeland cho, sondern vor allem vo Bayere, Östrych, Hesse, uss de Bfalz, em Elsass und de Nyderland.",🔎
,,,pfälzischa,FALSE,"Ànna 1823 hann sa a Làndgüat ìm pfälzischa Limburgerhof ìwwernumma, wia àui s’ Schloss Weinheim ànna 1837.",🔎
,,,Südpfalz,FALSE,"Im Südweste vo Dütschland, bsunders in dr Südpfalz rund um Landau in der Pfalz, wird als regionali Spezialitet dr „Nussdorfer Cervelat“ (au „Nussdorfer Servelat“ gschriibe) härgstellt, e Wurst us Rind- und Saufleisch, wo im Allgemeine in heissem Wasser heiss gmacht wird.",🔎
,,,Rhypfalz,FALSE,"Firigangen isch s in dr Hauptsach us em sidlige Dail vu dr preußische Rhyprovinz (Regierigsbezirk Koblenz un Trier), us Rhyhesse, us em weschtlige Dail vu Nassau un us dr bayrische Rhypfalz ohni dr Saarpfalz-Kreis.",🔎
,,,pfalz,FALSE,"Die Dialäkt redet mer im Norde vom Land Baade-Württebärg (Karlsrue, Heilbronn, Mosbach), in dr Südostpfalz un im e schmale Streife im Norde vum Elsass gschwätzt wird.",🔎
,,,Pfàlz,FALSE,"Im Weschte bildet dr Wàsgöi e nàtirlischi Granz, im Norde de Pfalzerwàld S Underelsàss granzt im Norde ùn im Oschte àn Ditschlànd, im Norde àn Rhinland-Pfàlz (an d Pfàlz), im Oschte àn Bàde-Wirtebari, àn d Regierungsbezirk Karlsrüei un Friburi.",🔎
,,,Pfälzer,FALSE,S Untersuechungsgebiät vum ALA umfasst d Departement Haut-Rhin un Bas-Rhin - dodermit isch s gleiner hochalemannisch Gebiät im Oberelsass un s groß niideralemannisch (gnaü gsait: oberrhiinalennisch) Gebiät vum Elsass erfasst; an dr lothringische un bsunders an d Pfälzer Gränz kunnt e Stick Rhiinfränkisch drzue.,🔎
5157,Zell ZH,Zäll ZH,Zäll,TRUE,Är isch z Zäll uf d Volksschuel gange un z Schopfe uf s Gymnasium.,🔎
,,,Zell em Tösstal,FALSE,Septembr 1977 en Zell em Tösstal bei Winterthur) isch oiner vo de bekanndeschde ond erfolgreichschde Schweizer Kombonischda vom 20.,🔎
,,,Zell,FALSE,Durchs Wiisetal fiehrt vo Basel übr Lörrach un Schopfe d Wiisetalbahn uf Zell.,🔎
5158,Chandravamsha,Chandravamsha,Moodynastie,FALSE,Vo dene baide stammt Moodynastie (Chandravamsha) ab.,🔎
,,,Moodynastii,FALSE,"Vo dem stammet di zwo wichtigste Dynastie ab, d Sunedynastii und Moodynastii.",🔎
5159,Mantra,Mantra,mantrischi,FALSE,"Om spelt au im Buddhismus, vor allem im Vajrayana als mantrischi Selbe e grossi Rolle.",🔎
,,,Mahamantra,FALSE,"S Mahamantra, de Lobgsang för de Krischna erschiint em früeste i de Kali Santarana Upanischad und luutet denno: ""„Hare Krischna Hare Krischna, Krischna Krischna Hare Hare, Hare Rama Hare Rama, Rama Rama Hare Hare“"".",🔎
,,,Mantre,FALSE,Zu de Praxis ghört s Singe vo Mantre und vo religiööse Lieder und s Tanze zu Eere vo Gott.,🔎
5160,Hochschule Luzern,Hochschuel Luzärn,Musikhochschuel Lozärn,FALSE,Derzue het er as Lehrer an dr Musikhochschuel Lozärn un dr Musikschuel Sarne unterrichtet.,🔎
,,,Hochschuel Lozärn,TRUE,"D Jurischtin het es Nachdiplomstudium Master of Economic Crime Investigation a de Hochschuel Lozärn absolviert und isch Rächts-, Stüür- und Unternämensberaateri bi de Baryon AG z Züri.",🔎
,,,Schuel für Gstaltig Lozärn,FALSE,Vo 1957 bis 1959 het der Egloff en Usbildig i der Bildhouerklass vo der Schuel für Gstaltig Lozärn gmacht.,🔎
,,,Hoochschuel Lozärn,TRUE,Lozärn esch de Setz vo der Universität Lozärn ond der Hoochschuel Lozärn.,🔎
,,,Jazzschuel Luzern,FALSE,"a de Musighochschuel in Winterthur, de ZHdK, de Jazzschuel Luzern, de Hochschuel vo Stuttgart und em Trinity Laban.",🔎
,,,HSLU,FALSE,"2008 het si mit em Film ""Second me"" dr Bachelor «Video» an dr HSLU abgschlosse un 2013 mit em Dokumentarfilm ""Neuland"" dr Master in Filmreschy an dr ZHdK.",🔎
,,,Hochschuel Lozärn – Design & Kunst,FALSE,"Vu 2003 bis 2004 het si an dr École Nationale Supérieure des Arts Visuels de la Cambre z Brüssel studiert un ab 2004 an dr Hochschuel Lozärn – Design & Kunst, wu si 2007 mit em Diplom abgschlosse het.",🔎
,,,Hochschuel Lozärn – Design & Chunscht,FALSE,Vu 2003 bis 2005 het si ne Bachelor im Studiefach Animazion an dr Hochschuel Lozärn – Design & Chunscht gmacht.,🔎
5161,Menziken,Mänzike,Menzike,TRUE,"Danach isch er sibe Johr Pfarrer i de Chilegmeind Menzike-Burg gsi, bevor er 2008 uf Oftrige gwächslet het.",🔎
,,,Mänziken,FALSE,Juli 1942 z Mänziken im Kanton Aargau uf d Wält choo und am 28.,🔎
5162,Blockflöte,Blockflöte,Blockflööte,TRUE,"Zu de Holzbloosinstrumänt zelle d Flötèinstrumänt, won e Kante häi, wo mä drüüber bloost, (Pfiffe, Blockflööte, Kweerflööte usw.)",🔎
,,,Blockflötè,TRUE,"Schon i dè Barockmusig hèt s Partiturzylè mit Bezeichnungè wiè ""flauto piccolo"" odder ""flautino"" gää, es isch aber unklar gsi, ob selli Stimmè tatsächlich für ü chlyni Querflötè odder nit doch für è hochi Blockflötè komponyrt sind.",🔎
,,,Altbloggflötè,FALSE,"Beischpyl isch dè Don f1 bi dè Altbloggflötè, wo sèllèwäg au als F-Bloggflötè odder Bloggflötè in F bezeichnèt wörd (luèg au bi Holzblõsinschtrumänt) ; è witteres Byschipill isch dè Don B bi dè Tenorposuunè, wo mèngmòl au als B-Posuunè bezeichnèt wörd (luèg au bi Blèchblõsinschtrumänt).",🔎
,,,Bloggflötè,TRUE,Im alldäglichè Sprõchgebruuch bezeichnèt è „Flötè“ meischtens d Querflötè odder d Bloggflötè.,🔎
,,,Blockfleete,TRUE,Dr Marthaler het zerscht z Züri Musik studiert (Blockfleete un Oboe).,🔎
5163,Lebewesen,Lebewesen,biologischs Wääse,FALSE,"Die ""naturwüsseschaftligi"" oder ""füsischi Anthropologii"" luegt dr Menschen im Aaschluss an d Evoluzionstheorii vom Charles Darwin as biologischs Wääse aa.",🔎
,,,Läbewäse,TRUE,"Im wiitere Sinn bezeichnet Sexualität d Gsamtheit vo de Läbensüsserige, Verhaltenswiise, Empfindige und Interaktione vo Läbewäse in Bezug uf ihr Gschlächt.",🔎
,,,Organisme,FALSE,Si isch die historisch bedütsamst Klassifikation fer d'Idailig vu de Organisme un wird in de Nomenklatur vu de klassische Systematik ibersichtlich dargstellt.,🔎
,,,Läbewese,TRUE,"In de Systematik werre d'Läbewese klassifizeert, indem si in ihrer Viilfalt beschribe un uf Grund vu defineerte Merkmole zue Gruppe zämmegfasst un sälli Gruppe (Taxa) ime hierarchische System agordnet werre.",🔎
,,,Lääbiwääse,TRUE,"D Begriff „beläbt“ beziehigswiis „umbeläbt“ sin äng mit de Begriffsklärige vo ""Lääbiwääse"" und ""Lääbe"" verbunde, und sin iibunde in dr Konteggst von ere filosofische oder wältaaschaulige Aaschauigswiis.",🔎
,,,Lebewese,TRUE,"Widergeburt oder Reinkarnation oder au Seelewanderig isch d Bezaichnig für de Globe, as e Lebewese (Mentsch, Tier oder au e Pflanze) noch sim Tood in ere andere Form wider uf d Welt chöm, wobii bim Tood d Seel de Körper verlösi und denn imene andere Körper widergiboore weri.",🔎
,,,Lääbewääse,TRUE,"Vo richdige Lääbewääse si bis hüt öbbe 1,8 Millione verschiideni rezänti Arte bekannt, vermuetlig existiere aber seer vil mee.",🔎
5164,Kaiserreich Nikaia,S Kaiserriich Nikaia,nikäischi,FALSE,"Im August 1261 isch e chliini nikäischi Armee in dr Nööchi vo Konstantinopel gsi, wo d Armee vom Latiinische Riich uf eme Fäldzuug gsi si, und het d Stadt, wo fast unverdäidigt gsi isch, im ene Handsträich chönne iinee.",🔎
,,,Nicäa,FALSE,"Noch dr abverheite Belaagerig vo Konstantinopel 718, wo si iiri Flotte verloore häi, häi d Araber scho bald s Byzantinische Riich wider afo aagriffe und häi vo 726 aa jedes Joor Blünderigszüüg in Chläiasie gmacht, häi Caesarea bsetzt und Nicäa belaageret.",🔎
,,,Nikäa,FALSE,"Mit ere gschickte Hürootspolitik si d Asenide mit em ungarische, serbische und epirotische Herrscherhuus verwandt worde und mit de Latiiner z Konstantinopel und de Grieche z Nikäa.",🔎
,,,Kaiserriich Nikaia,FALSE,"Dr wichdigst vo dene isch s Kaiserriich Nikaia gsi, vo wo us si 1261 Konstantinopel zruggerooberet hai.",🔎
5165,Frondienst,Frondienst,Frondiènscht,TRUE,"Zuèdem sin d Landgrafè vo Stüèlingè bekannt defür gsi, è verschwenderisches Hoflebbè z füürè, wa im Endeffekt immer in Form vo Abgaabè un Frondiènscht zu Laschtè vo dè Bevölkerig gangè isch.",🔎
,,,Fronarbet,FALSE,"D Manne händ müese Fronarbet leischte, was bi wiitem nüd jedem passt het.",🔎
5166,Königsfeld im Schwarzwald,Kinnigsfeld,Kennigsfeld,TRUE,"D Burg Bärebärg, au ""Bäreburg"" oder ""Wyberzahn"" gnännt, isch e Burgruine bi Burgbärg, eme Ortsdail vu Kennigsfeld im Schwarzwald-Boor-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Köönigsfäld,TRUE,"Si isch z Schopfe, z Zäll, z Basel, z Köönigsfäld und z Lörrach in d Schuel und het scho früe welle Moolere wärde.",🔎
5167,Buddhismus,Buddhismus,Buddhist,FALSE,"Er dänkt, ass dr Śri Gupta möögligerwiis sälber e Buddhist gsi isch oder a Mitgliid vo dr Hinduistische Sekte vom Vaiṣṇavism wo gegen e Buddhismus tolerant gsi isch.",🔎
,,,Buddhìschmus,TRUE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,buddhistischi,FALSE,"Dagege sind d Muslim bsunders hert gege buddhistischi Mönch vorggange, well die Gott generell verlügnet hend, so ass abem 14.",🔎
,,,buddhistische,FALSE,"Begleitet wird de ""Inu Yasha"" und d ""Kagome"" vom chline Fuchsdämon (Kitsune) ""Shippō"", de Dämonejägerin (Yōkai Taijiya) ""Sango"", ihrere Dämonechatz ""Kirara"" und em buddhistische Mönch (Hōshi) ""Miroku"".",🔎
,,,biddhistisches,FALSE,"Drususe hend sich meriri Richtige entwicklet, wie d Theosophe, oder di erste Gegner vo de Industrialisierig und Uusstiiger underem Motto „Zrugg zu de Natur“, wo vill fernöstliches – chinesisches, biddhistisches und hinduistisches – Gidankeguet agnoo hend und mit christliche Konzept vermischt hend.",🔎
,,,budhistische Lehr,FALSE,"Er lebt sit ane 1959 im Exil und raist hüt vill i de Welt ume, um di budhistische Lehr und de Weltfride z verchünde.",🔎
,,,buddhìschta,FALSE,"Uff’m Grundschtìckla-n-ìsch sallamols a buddhìschta Kloschter gsìì, wo àbgrìssa worra-n-ìsch.",🔎
,,,buddhistischs,FALSE,Sitterm März 2006 isch im Kaier ä buddhistischs Zentrum.,🔎
,,,Buddhiste,FALSE,"a und drum isches plausibler aznee, as d Chinese da System vo de Buddhiste keneglernt hend und denn a die aigni astronomischi Tradition apasst hend.",🔎
,,,Buddischtisch,FALSE,"Buddischtisch 42.5%, Muslimisch 14.9%, Taoistisch 8.5%, Hinduistisch 4%, Katolisch 4.8%, anderi chrischtlichi Konfessionä 9.8%, anderi Religionä 0.7%, kei Religion 14.8%.",🔎
,,,Nichiren-Buddhischt,FALSE,Dr Shorter isch e glaibige bekennender Nichiren-Buddhischt un Aahänger vu dr neie religieese Beweegig Sōka Gakkai gsii.,🔎
,,,buddhistisches,FALSE,Amaravati Buddhist Monastery (Pali: »Todfrais Riich«) isch e buddhistisches Chloster i de Chiltern Hills nördlich vo Berkhamsted im Hertfordshire z England.,🔎
,,,Buddhischte,FALSE,"Chliineri Menderheite send die orthodoxe Chreschte, d Juude, d Hindus ond d Buddhischte.",🔎
,,,buddhistischen,FALSE,Im buddhistischen Kloster vo Khumjung im nepalesische Khumbu chamer en aagäbliche Yeti-Skalp besichtige.,🔎
5168,Englische Sprache,Änglischi Sprooch,anglischa Schprooch,TRUE,"Àmerikànisch Anglisch (anglisch ""American English"" , kurz ""AE"" odd’r ""AmE"") ìsch d’ Wàrianta vu dr anglischa Schprooch, wo ìn da Verainigta Schtààta vun Àmerika grädd wìrd.",🔎
,,,en,FALSE,en.,🔎
,,,anglisch,FALSE,"Dr David James McAllister (anglisch Üssproch: , * 12.",🔎
,,,Aldänglischá,FALSE,"Im Frîe- bis Hochmiddlaldá isch a wächslsaidigé Uusduusch vun d aldnordischá Sprôchá midd em Aldnîderdaidschá (Aldsäxisch) un em Aldänglischá gwä, uff des diu aldnordisché Sprôch ârg Aifluss ghett habbd.",🔎
,,,Änglisch,FALSE,"D Sprooche Serbokroatisch, Albanisch, Portugiesisch, Spanisch, Änglisch ùn Türkisch hen all wie mee Sprecher wie d Landessprooch Rätoromanisch.",🔎
,,,ae,FALSE,"""Easter""; ae.",🔎
,,,Änglischen,FALSE,"Der Name chunt us em Änglischen und isch us de Wörter “edit”, wo uf Dütsch 'bearbeite' bedüütet, und “athon”, wo vom Name «Marathon» chunt, zämegsetzt.",🔎
,,,anglischschproochiga,FALSE,D’ SMCP ìsch d’ greeschta anglischschproochiga Tààgszittung z’ Hong Kong: Jeeder Tààg waara-n-äbba 100.000 Examplààra gedruckt.,🔎
,,,altenglische,FALSE,"S altenglische Wort ""bealdor"" bidütet nume ""Herr"" und werd nie as Göttername brucht.",🔎
,,,anglofoone,FALSE,Chief Executive Officer (CEO) bezäichnet in vile anglofoone Staate s gschäftsfüerende Vorstandsmitgliid (vgl.,🔎
,,,altenglisch,FALSE,"De Wuuchetag Friitig (althoochdütsch ""frîatac"", altenglisch ""frīgedeag"") isch nöd vum nordgermanische Name „Freyja“ abgleitet, sondern vo „Frija“, de südgermanische Namensform vu dr germanische Göttin Frigg, weli je nach Lesart vu de (spärliche!)",🔎
,,,altenglischi,FALSE,"De mit ""de poeta"" („vom Dichter“) betitleti althochtütschi Text isch um 810 im altbayrische Dialekt ufgschribe wore, zaigt aber altenglischi Spuure.",🔎
,,,mittelänglisch,FALSE,"Er hät z Züri und z Gämf Allgimäini Spraachwüsseschaft, Anglischtik und Gërmanischtik gstudiert; promowiert hät er mit eme Theema über di mittelänglisch Sintax.",🔎
,,,Englischa,FALSE,"Vom Wortschatz, der Grammatik und vom Klang herra lits zwischam Dütscha, im Holländischa und dem Englischa.",🔎
,,,änglischer,FALSE,E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf.,🔎
,,,altengl,FALSE,Þórr; altengl.,🔎
,,,Englische,FALSE,"B. kai /ü/ oder /ö/ oder s Englische het [] und [], wo im Alemannische feelet.",🔎
,,,englische,FALSE,"Sine Ussproch entspricht zimli gnau em alemannische ""Z"" wie in de ""Zit"" (IPA: //), nit em englische weiche ""Z"".",🔎
,,,Mittelenglisch,FALSE,Johrhundert vom Mittelenglische abgelöst worde.,🔎
,,,änglische Sprooch,TRUE,"Anglistik (au ""Änglischi Filologii"") isch d Wüsseschaft, wo sich mit dr änglische Sprooch, dr Liddratuur uf Änglisch und dr Kultuur vom änglische Sproochruum beschäftigt.",🔎
,,,engl,FALSE,Destruction (engl.,🔎
,,,Anglischtik,FALSE,"Ane 1878 hed er z Schdroosbeg promoviert ùn im Joor 1880 habilitiert fir d Fächer Germanischtik ùn Anglischtik mid ere schbroochgschiichdlige Aarbed ""(Zum indogermanischen Vocalismus).""",🔎
,,,änglische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,angelsächsisch,FALSE,"De angelsächsisch Donnergott ""Þunor"" isch mitem römische Gott Jupiter glichgsetzt wore und e Stell imene alte Text, erwähnt sis ""füürigi Bieli"".",🔎
,,,änglischsprachige,FALSE,"Usnahme sind s änglischsprachige Belize und d Ostküste vo Nicaragua, wo näbed den indigene Völcher Miskito, Mayangna, Rama und Garifuna auch vo änglischsprachige Kreole bewohnt wird.",🔎
,,,änglischè Sprõch,TRUE,"In andrè Sprõchè exischtyrèd äänlichi Bezeichnungè für Schinnèbüss, asè benamst d New York Central Railroad schu 1908 è Draisinè i dè änglischè Sprõch als ""railbus"".",🔎
,,,änglischsprochige,FALSE,"Januar 1965 z London) isch en änglischsprochige Lyriker, Dramatiker und Kritiker gsi, wo as ein vo de bedütendste Verdräter vo der literarische Modärne gültet.",🔎
,,,Altänglische,FALSE,"Zue de brythonische Sprooche ghöre: Friener sin brythonischi Sprooche in ganz Britannie gschwätzt worde, spööter allerdings vùm Altänglische verdrängt worde.",🔎
,,,uf Änglisch,FALSE,"Der Messias) isch en Oratorium vom Georg Friedrich Händel uf Bibelteggst in ere Zämmestellig uf Änglisch vom Charles Jennens für vier Soli (SATB), Chor und Orchester.",🔎
,,,sproochligs,FALSE,"Vo do isch e wit verbräitets politischs, juristischs, sproochligs und kulturells Erb choo, wo bis hüte in vile Däil vo dr Wält Spuure hinderloo het.",🔎
,,,änglisch,FALSE,"bis) zelt wird, heissed d Schaltjaar und d Schalttääg bis uf de hütigi Taag „bissestilis“ (uf latinisch), „bissextile“ uf änglisch oder „bissetile“ uf italiänisch.",🔎
,,,Altenglische,FALSE,"De Name Wicca chunnt usem Altenglische, wo ""wicca"" [] »Zauberer, Magier« und ""wicce"" [] »Hex, Magierin« bidüütet, und de Vorgänger vo Englisch ""witch"" »Hex« isch.",🔎
,,,Englische Sprach,TRUE,"Gsunge wird im jamaikanischen Reggae meistens uf ""Patois"", e Kreolsprach mit zahlriiche Wortneuschöpfige, wo uf dr Englische Sprach basiert.",🔎
,,,Anglizismus,FALSE,"Brosperidäät isch en Anglizismus (), wo vom amerikaanische Wirtschaftsoptimismus chunnt.",🔎
,,,Änglische,FALSE,Im Änglische zum Byspiil tendiert d Ussproch vum Schwa oft zwüsche meereri Vokäl.,🔎
,,,Englisch,FALSE,"In Wales isch Walisisch nebs Englisch Amts- und Schualschproch, villicht isch s drum d'keltische Schproch mit de meischte Muettrschprochler (öppa 857.600).",🔎
,,,anglischa Schproochràuim,FALSE,"Sallamols hàt m’r àui uff Frànzeesch ""Rheims"" gschrììwa — dia Schriiwung wìrd noch hìtt ìm Üsslànd bnutzt, wia zem Biischpììl ìm anglischa Schproochràuim.",🔎
,,,englisch,FALSE,"Neuseeland (englisch ""New Zealand"", Maori ""Aotearoa"") esch en Enselstaat im Pazifische Ozean.",🔎
,,,englisch-sprochige,FALSE,"In englisch-sprochige und andere Gebiet sind QWERTY-Tastature üblich, d. h. dass uf de Tastatur d Buechstabe Y und Z ihri Plätz tuschd händ.",🔎
,,,Anglisch,FALSE,"Uff Anglisch wìrd ""Reims"" bzw.",🔎
,,,alte englische,FALSE,þ (Thorn) isch en Buechschtabe im alte englische und isländische Alphabet.,🔎
,,,Änglischi,FALSE,Änglischi Archäologe hai Ninive siit dr Middi vom 19.,🔎
,,,Alt- und Mittelänglisch,FALSE,"Altgermaanischi Spraache, mittelhoochtüütschi Meetrik und nöihoochtüütschi Gramatik, elteri und jüngeri Literatuur, Schwyyzertüütsch, Alt- und Mittelänglisch, Spraachfilosofyy und -psichologyy, Spraachstöörige, Woortbildung, Satzbou, Bedüütigsleer, Volchsdichtig und Volchsglaube.",🔎
,,,ängl,FALSE,"Köönigriich Irland (ängl: ""Kingdom of Ireland,"" ) isch sit 1541 dr Naame vom irische Staat gsi, wo vo Ängland beherrscht worden isch.",🔎
,,,englischi,FALSE,"Di erst englischi Öbersetzig isch ane 1852 z Indie erschune, umfasst aber nume s erst Kapitel.",🔎
,,,änglischsproochig,FALSE,St. Catharines isch primär änglischsproochig.,🔎
,,,Anglischt,FALSE,"Mäi 1956 z Zolike) isch en Anglischt, Dialäktoloog und Profässer a der Uniwërsitëët Züri gsy, wo bikannt woorden isch für syni Byträäg zur tüütschschpraachige Foneetik, für sys aktyv Ystaa für s Schwyzertüütsch und as Bigründer vo den änglische Spraachatlante.",🔎
,,,Mittlänglische,FALSE,"In ra Zit, wo d`änglisch Dichtung no houptsächlich in Latein, Franzesisch oder Anglonormannisch gschriibe worre isch, hot dr Chaucer d`Volksschproch verwendet und s Mittlänglische zur Literaturschproch erhobe.",🔎
,,,Anglischa,FALSE,"Sa han sìch àns Anglischa gwehnt, d ursprungliga Müetersproch ìsch ìn da Kìnder weniger glehrt worra, un a so hàt s Elsassischa fànga-n-à làngsàm üsstaarwa.",🔎
,,,änglischen,FALSE,"Howdy isch en änglischen und hüt bsunders amerikaanische Gruez, wo äigetli «wie gaats der?",🔎
,,,änglischi,FALSE,"S Vosgien het zwee Konsonante wo's im Standardfranzösisch nüt git: e Frikativ [] wo em alemannische “ch”-Luut entspricht un e Nasal [] wo em alemannische –ng ähnelt; Byspiil ""lé montaing"" (de Luut wird im Standardfranzösisch i änglischi Lehnwörter verwändet).",🔎
,,,englische Sprache,FALSE,"Dr Schriftsteller Ulrich Rauscher hot en eme Gedicht über dr „brav Bürger“ gspottet: Kurt Tucholsky en ""Vorwärts"" über dr „Muat“ vom Leutnant Forstner lustig: ""Zabernism"" isch a Bezeichnung für Missbrauch von militärischer Gewalt odr für tyrannisches, aggressives Verhalten en dr englische Sprache.",🔎
,,,Altänglisch,FALSE,"D germanische Wurzle vum Änglisch zeige sich, wemmer verschidni Wörter ussem Alltag mit denne uss andri germanischi Sprooche verglycht (Wörter, wo numme sälte uss andri Sprooche entlehnt werde): So hen vo de hundert hüffigschte Wörter alli ihre Ursprung im germanische Altänglisch, un vo de tuusig hüffigschte immerhy no über 80%.",🔎
,,,Änglischè,FALSE,"Im Änglischè sait mò im Baanschteig ""platform"".",🔎
,,,änglischs,FALSE,"Im Neugriechische heisst de Buechschtab ""Thita"" un wird wie e stimmlos änglischs ""th"" usgschproche.",🔎
,,,altänglisch,FALSE,"S Wort „Anthem“ chunt über s altänglisch ""ontemn, antefn"" ‚abwäggligswiis gsungeni Komposizioon‘ vom griechischen ἀντίφωνα ""antiphona"" ‚Antwort in Stroofe‘.",🔎
,,,änglischschprõchigè,FALSE,"I dè hauptsächlich änglischschprõchigè Literadur wörrèd si als """" benamst.",🔎
,,,anglischa Sproch,TRUE,Mìt dr Waltverbreitung vu dr Wìrtschàft wìrd d anglischa Sproch ìmmer mehr ìn dr Schüel glehrt.,🔎
,,,Altenglisch,FALSE,"S Ð, chlii ð (eth) isch en Buechschtabe i de latiinische Schriftsyschteme vom Altenglische, Altnordische, Isländische und Färöische.",🔎
,,,änglischsprochig,FALSE,"Dr Ig-Nobelbryys ([], änglischsprochig Wortspiil: ""ignoble"" „uuwirdig, schmachvoll, schändli“), mänkmol au ""Anti-Nobelbryys"" gnännt, isch e satirischi Uuszaichnig, fir zum wisseschaftligi Laischtige eere, wu d „Menschen zerscht zum Lache, derno zum Studiere bringe“ („to honor achievements that first make people laugh, and then make them think“).",🔎
5169,9. Dezember,9. Dezämber,9.Dezämber,TRUE,"Dr Bruno Amerbach (* 9.Dezämber 1484 z Baasel, † 22.",🔎
,,,9. Dezembr,TRUE," (eigentlich hot’r ""Charles Émile Lévy"" ghoißa; * 9. Dezembr 1837 z <a href=""Stra%C3%9Fburg",🔎
,,,9. Dezamber,TRUE,"r"">5. Dezamber 2017 bi sìch dheim gstorwa. Àm 9. Dezamber 2017 ìsch si Sàrg dur d Champs-Elysées bis ìn Mad",🔎
5170,Holz,Holz,Houz,TRUE,"Uber de Häfe vo Abidjan chäme Kafi, Kako, Houz u Ananas verschüft.",🔎
,,,verholze,FALSE,"  Nussfrücht si Schliessfrücht, wo alli drei Schichte vo dr Fruchtwand (d. h. vom Perikarp) bin ene verholze.",🔎
,,,verholzti,FALSE,"As Baum wird im allgemäine Sproochgebruuch e verholzti Pflanze verstande, wo us ere Wurzle, eme Stamm wo us dere uusewaggst und ere belaubte Chrone bestoot.",🔎
,,,holz,FALSE,Döt wärdit vor allem holz (baumschtämm) ond mineralölprodukt verlade.,🔎
,,,"Grenadill-, Buchsbaum- oder Ebeholz",FALSE,"Si w'rde vilmol us Grenadill-, Buchsbaum- oder Ebeholz gmacht.",🔎
5171,Kinematik,Kinematik,kinematischs,FALSE,Mit dè Drittè EBO-Änderungsvoordnung vom Mai 1991 isch sèll Vofaarè durch è kinematischs Vofaarè ersetzt worrè.,🔎
,,,kinematischi,FALSE,"Dä räin kinematischi Effekt drättet bi alle Signal uf, wo sich mit ere bestimmte Gschwindigkäit usbräite, bi elektromagnetische Wälle wie s Liecht isch s d Liechtgschwindikäit und bi Döön d Schallgschwindikäit.",🔎
5172,Bezirk Lebern,Bezirk Lääbere,Läbere,FALSE,"""Grenchen"", frz. ""Granges"") isch e politische Gemeinde und Hauptort vom Bezirk Läbere im Kanton Solothurn ir Schwiiz.",🔎
,,,Lääbere,FALSE,"Bettlach) isch isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Lääbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Bezirk Läbere,TRUE,"Der Schild het Gschichte i der Mundart vom soledurnische Bezirk Läbere gschribe und under em Übername ""Grossätti us em Läberbärg"" useggä.",🔎
5173,Terroranschläge am 13. November 2015 in Paris,Terroraaschleg am 13. Novämber 2015 z Paris,Terroraaschleg,FALSE,Novämber 2015 sin z Paris Terroraaschleg verüebt worde.,🔎
,,,Pariser Terroraaschleg,FALSE,"No dr Pariser Terroraaschleg vum Novämber 2015 het er fir Ufsää gsorgt, wun er dr stränge Waffegsetz z Frankrych e Mitschuld an dr hoche Opferzahl gee het.",🔎
5174,Westgotenreich,S Westgooteriich,Tolosanisches Riich,FALSE,Vo döt weg sind se witer noch Südweschtgallien zoga und hond um 418 in da Gegend vo Toulouse eana Tolosanisches Riich gründet.,🔎
,,,Weschtgoote,FALSE,Zwöimol het er Chileversammlige im Königrych vo de Weschtgoote gleitet.,🔎
,,,Westgoteriich,TRUE,"D Brunichild, sälber e Gotin, het s Bündnis vo Austrasie mit em Westgoteriich versterkt, wo si 579 d Hürot vom Childebert siiner Schwöster Ingund mit em Hermenegild, em Sohn vom Westgotekönig Leovigild, iigfädlet het.",🔎
,,,Westgooteriich,TRUE,"Joorhundert, churz bevor groossi Däil vo dr Iberische Halbinsle vo de Maure im Joor 711 erooberet worde si, si die erste antijüüdische Verschwöörigstheorie ufchoo, wo d Juude, wo under dr westgotische Herrschaft gläbt häi, beschuldigt häi, ass si zämme mit de Juude im Oriänt „Akzioone“ gegen e Staat und d Chille vom Westgooteriich wurde blaane.",🔎
,,,Weschtgote,FALSE,"410 isch d Stadt zum erschte Mol sit em Gallieriberfall vo 387 vor Chrischtus wider vo nere feindliche Armee eroberet und plünderet worre, und zwar vo de Weschtgote, wo aber noch zwei Tag wider abzoge sind.",🔎
5175,Radius (Begriffsklärung),Radius,Kurvèradiè,FALSE,"Sell hèt in èrschter Linniè bedüted, dass d Streggèschtygig uff 1 % un d Kurvèradiè uff minimal 300 m begränzt gsi sin.",🔎
,,,Erdradie,FALSE,"D'Mo wird ufgrund vu dr relativ große Entfernig vu dr Erde (durschnittlich 60 Erdradie) erheblich vu dr Sunne gstört, so dass es je nooch Bahnelement underschiidlich langi Umlaufzitte (""Munät"") git.",🔎
,,,Kurvèradius,FALSE,Diè maximaali Stygung vo dè Strèggi bedrait 25 ‰ bi nèm minimalè Kurvèradius vo 300 Meter.,🔎
5176,Kreis Isole,Chrais Isole,Chrais (circolo) Isole,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Isole im Bezirk Locarno.,🔎
,,,Isole,FALSE,Si ghert zum Chrais (circolo) Isole im Bezirk Locarno.,🔎
,,,Chräis (circolo) Isole,FALSE,Si ghöört zum Chräis (circolo) Isole im Bezirk Locarno.,🔎
5177,Gemeindeverwaltungsverband,Gemeindeverwaltungsverband,Vorwaldongsvorbend,FALSE,Vorwaldongsvorbend.,🔎
,,,Gmeiverwaltigsverband,TRUE,D'Stadt Staufe het Iwohner (Stand: ) un bildet zämme mit dr Gmei Minsterdal e Gmeiverwaltigsverband un mit dr Stadt Bad Chrozige e Middelzentrum südlich vu Friburg.,🔎
,,,Verband,FALSE,"Meersburg hot sich mit de Gmeinde Daisedorf, Hagnau, Stette und Uhldinge-Mühlhofe zu em Verband zsammegschlosse und isch Sitz vu dem Gmeindeverband.",🔎
,,,Gmondverwaltungsverband,TRUE,"Dosendorf hot sich mit de Stadt Meerschburg und de Gmond Hagnau, Stette und Uhldinge-Mühlhofe zu enem Gmondverwaltungsverband zammegschlosse.",🔎
5178,Agnostizismus,Agnostizismus,Agnoschtiker,FALSE,"E Gegestuck zum Chilchenuusdritt git s nit, dodermit wären au Atheischte, Agnoschtiker un die, wu zue kaire Religionsgmainschaft gheren in dr amtlige Statischtik as Muslim zellt.",🔎
,,,Agnostiker,FALSE,"E Hufe Atheiste und Agnostiker dänke, ass d Vorstellig vo Gott in de hütige Wältreligioone (Hinduismus, Judentum, Christentum und Islam) öbbe genauso anthropomorf sig wie die in dr Antike.",🔎
5179,Jom-Kippur-Krieg,Jom-Kippur-Krieg,Jom-Kippur-Chrieg,TRUE,1973 isch dr Amir Peretz im Jom-Kippur-Chrieg schwer am Bei verletzt worde.,🔎
,,,Jom-Kippur-Chrièg,TRUE,Im Jom-Kippur-Chrièg isch dè Kanaal am 6.,🔎
5180,Tafeljura,Dafelejura,Dafeljura,TRUE,"Dr Wartebärg isch än Hügel südöschtlig vo dr Gmeind, ä Deil vom Dafeljura und än Usläufer vom Gämpeplateau.",🔎
,,,Daflèjura,TRUE,"Dè Randè isch Bschtanddeil vo dè Daflèjura-Landschaft, wo sich zwischè Basel un Coburg erschtregge duèt.",🔎
,,,Daafeljura,TRUE,"Si isch dr nördligst Abschnitt vom Gämpeblatoo, won e Däil vom Daafeljura isch, isch in dr Keuperzit im Oobertrias entstande und goot bis uf e Hööchi vo 350 müM uufe, öbbe sächzig Meter hööcher as dr Dorfkärn.",🔎
,,,Dafèljura,TRUE,"Tûpischi Dafèlbärg findet sich zum Byschpill im Elbsandschteigebirge sowiè i dè Fränkischè un Schwôbischi Alb sowiè im Dafèljura, wo si è Folgi vo Schichtschtufè sin.",🔎
5181,Basler Zeit,D Basler Zyt,Basler Uhr,FALSE,"S het zwar überzwärchi lokali Obrigkeite gä, wo s andersch hai müesse mache as alli andere, wie zum Bischbil d Schdadt Basel, wo mit ihrer Basler Uhr ä Schtund vo dr Umgäbig abgwiche isch und erscht 1798 sech aabasst hai.",🔎
,,,Baasler Uur,FALSE,"Baasel het in de Dääg druf alli sini historische Zöpf abgschnitte, wie Baaselhuet, Krös, Habit und Ditel und au d Baasler Uur aabasst, wo dradizionell dr Zit in dr Umgääbig e Stund vorus gsi isch.",🔎
,,,Basler Zit,TRUE,"Bemerkenswärt isch, ass d Sunnenuhr vom Basler Münster wäge der Basler Zit, won e Stund vorgange und bis 1798 vo de Basler Bürger bruucht worden isch, die „falschi Zit“ azeigt.",🔎
5182,Fraktal,Fraktal,fraktali,FALSE,"Die Eigeschaft wird under anderem vo dr fraktale Geometrii undersucht, wil fraktali Objekt e hochi, mänggisch e perfekti Sälbstähnlikeit ufwiise.",🔎
,,,Fraktale Geometrii,FALSE,Er het wägwiisendi Arbeite zur Fraktale Geometrii und zur Chaosforschig veröffentligt.,🔎
,,,fraktale,FALSE,"Uf sim Dootebett söll er gsait haa: Dr Mathematiker Benoit Mandelbrot beschribt guet e Joorhundert spööter in sine Arbäite wie dr Hokusai in sine Kunstwärk die fraktale Aspäkt vo dr Natuur seer genau erkennt het und daarstellt, öbbe d Chruusle bin ere groosse Wälle, wo sich sälber äänlig si, oder d Booge-Struktuur bim Schattebild von ere Wolke uf em Bärg Fudschi, wo sich rekursiv widerhoolt.",🔎
5183,Oberösterreich,Oberöschtriich,Ooberööstriich,TRUE,"B. au in Ooberööstriich und em Tirol gee, im Elsass, z Danzig, Breslau oder Prag.",🔎
,,,Oberöschtrych,TRUE,Im Nationalpark Chalchalpe z Oberöschtrych het me e Bueche entekt wo extrem alt isch gsi.,🔎
,,,Obberöschterrych,TRUE,"Si isch bald durch d ""Schwellè vo Amschtettè"" (Nordhälfti vom hütigè Obberöschterrych) deilt worrè.",🔎
,,,Obereschtrych,TRUE,"S Land het nyyn Bundesländer: Burgeland, Kärnte, Nidereschtrych, Obereschtrych, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberg un Wien.",🔎
,,,oberöstrichische,FALSE,"In dr Agglomeration Salzburg läbe ugfähr 210.000 Lüt, s Izugsgebit längt yber d Landesgrenze in dr agrenzend südostbayrische, oberöstrichische un obersteirische Ruum.",🔎
,,,Oberöstriich,TRUE,Eso isch ds Land ob dr Enns (hütigs Oberöstriich) bis zum Husruck usdehnt worde.,🔎
5184,Gefecht bei Hägglingen,S Gfächt bi Hägglinge,Gfächt bi Hägglinge,TRUE,D Zuger häi e Gfächt bi Hägglinge in de Freien Ämter verloore und gegen Ändi April isch fast dr ganz Kanton Zug bsetzt gsi.,🔎
,,,Hägglinge,FALSE,Noch eme Gfächt mit ere franzöösische Vorhuet bi Hägglinge häi si sich aber scho am 26.,🔎
,,,Gfächt bi Hägglige,TRUE,"As Gfächt bi Hägglige erinneret es Dänkmol uf em Hügel, s ""Ämmetchrüüz"".",🔎
5185,Meter,Meter,Kilometer,FALSE,"Dr Nöieburgersee isch 38,3 Kilometer lang u a der breiteschte Schtöu 8,2 Kilometer breit.",🔎
,,,µm,FALSE,"D Abnutzig vom ne Gwing entspricht pro 10.000 Flugstunde 0,3 mm u di vorussichtlechi Abnuzig lyd bi 25 µm.",🔎
,,,mm,FALSE,"Schwoba nennet de Stuabaflieg med etwa 7 mm Körperlänge ""Mugg"".",🔎
,,,Meeter,TRUE,Bi de Noireglig vo de Mäss noch de Französische Revolutioo isch as Grundmäss de Meeter (m; frz.,🔎
,,,km,FALSE,"Horge liit am lingge, westliche Ufer vom Zürisee und isch öppe 18 km vom Kantonshauptort Züri ewegg.",🔎
,,,Millimeter,FALSE,"Es handelet sich um ä Zylinder vu 39 Millimeter Höchi un Durmesser, wo us ere Legeerig vu 90 % Platin un 10 % Iridium bestot.",🔎
,,,Kilomeeter,FALSE,"Dàs sìnn 9,46 Billioona Kilomeeter (9.46•10 km).",🔎
5186,Leber,D Lääbere,Läbbèrè,TRUE,"Bruschthöölèsitig gränzt s Zwärchfèll a d Lungè, s Mediaschtimun un bi è baar Säugedyr (Mènsch, Raubdyr) au a dè Härzbeutel, buuchhöölèsitig vor allem a d Läbbèrè.",🔎
,,,Leberè,TRUE,"Diè Heilwirkig isch dè zaalrychè in ihm enthaaltenè, überwigend schwefelartigè ätherischè Ööl zuzschrybè, welli sich posidiv uff Verdauig, Atemwäg, Leberè, Gallè, Darm un Magè uuswirket.",🔎
,,,Lääbere,TRUE,"Bettlach) isch isch e Iiwohnergmeind im Bezirk Lääbere im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
5187,Krimgoten,Krimgote,Krimgota,TRUE,"Da gröschte Toal vo da gschlagana Oschtrogota (wo schpöter zu da Oschtgota wora sin) sind unter hunnische Herrschaft ku, aber uf de Krim hend sich köna d Krimgota halta.",🔎
,,,krimgotischi,FALSE,"En Aanaam vo de Forschig isch, as Tschufut-Kale mit de Stadt Phullai (Φουλλαι) z identifizieren isch, wo de krimgotischi Bischof Joannes ane 785 vo de Chazare isch d Gfängnis gsteckt woren isch.",🔎
,,,Förstetum Theodoro,FALSE,vermuetli zum Förstetum Theodoro ghört.,🔎
,,,Först vo Theodoro,FALSE,"het de Ort underem Name ""Cembalo"" zu Genua ghört, isch denn aber au Schauplatz vom Chrieg zwüschet de Genuese und em Först vo Theodoro gsii.",🔎
,,,Gote,FALSE,"Speter sin do no Grieche, Gote, Hunnen un Aware derzue chuu.",🔎
,,,krimgotische,FALSE,"Bachtschisaraj, di früenrig Hoptstadt vom Chanat vo de Krimtatare isch e touristisches Ziil, s gliiche gelt sit em End vo de Sowjetunion au vo de vile Höölechlöster und Höölestädt im nördliche Krimgebirge, drunder Tschufut-Kale (»Judeburg«) und di beede eemoolige krimgotische Städt Eski-Kermen und Mangup-Kale.",🔎
5188,Hauenstein-Ifenthal,Houeschtei-Yflete,Yflete,FALSE,"Si chunt über d ""Challhöchi"" uf dr Südsyte vom Bärg uf Yflete abe.",🔎
,,,Hauestäi,FALSE,"Dr Naame Hauestäi erinneret an middelalterligi Hoolwääg, wo dief in Chalchfelse iineghaue si, und bezäichnet zwäi Bassübergäng über d Hauptchetti vom Jura und d Ortschaft Hauestäi südlig vom Schäitel vom Undere Hauestäibass.",🔎
,,,Houestei-Ifetau,TRUE,"Nochbergmeine si Houestei-Ifetau, Rickebach, Chappu, Gunzge und Egerchinge im Kanton Soledurn und Langebrugg und Eptige im Kanton Basel-Landschaft.",🔎
,,,Hauestai-Ifetel,TRUE,Im Weschte und Süde gränzt Läufelfinge an die soledurnische Gmeinde Wise und Hauestai-Ifetel.,🔎
,,,Haueschtei-Yflete,TRUE,"D Nochbergmeinde sind im Baselbiet Diegtä, Löifelfinge, Langebrugg und Bämbel und die soledurnische Hägedorf und Haueschtei-Yflete.",🔎
,,,Haueschtei,FALSE,"D Passhööchi isch uff dr Gränze zwüsche de Gmeinde Läuffelfinge und Haueschtei, wo grad au d Kantonsgränze zwüschem Baselbiet und em Kanton Soledurn isch.",🔎
5189,Bezirk Lothringen,Bezirk Lothringe,Bezirk Lothrìnga,TRUE,"Oktoower 1906 z’ Kurzel, Bezirk Lothrìnga; † 14.",🔎
,,,Lothrìnga,FALSE,S ditschsprochiga Teil vum Elsàss un vu Lothrìnga hàt mehrmols sina Nàtionàlität müeßa wachsla.,🔎
5190,Heiliger,Häilige,Hailge,TRUE,Sy Wirke het zuen ere Entspannig zwische Wescht- un Oschtchilche gfiert un är wird au hite no vu dr Orthodoxe as Hailge verehrt.,🔎
,,,hailiga,TRUE,"D’ hailiga Odilia (àui Odilie, Odile odd’r Ottilie, * um 660 ìm Elsàss odd’r Burgund; † 720 ìm Kloschter Nììdermìnschter biim Odiliabari) ìsch a Àbtissinra ìn dr Merowingerzitt gsìì un wìrd àls Schutzpàtroona vum Elsàss un vum Àuigalìcht vereehrt.",🔎
,,,Heilig,FALSE,"Wo me der Heilig i der Zyt vo der Gägereformazioon au i de düütschsproochige Gägende het lehre gchönne – und ne als Schutzpatron gäge schlächts Wätter und d Pescht verehrt het –, het me der Afangsbuechstabe denn do wie süsch im Düütsche au als ""X"" usgsproche.",🔎
,,,Heilige,FALSE,Jahrhundert i dä Läbesgschicht vo dä Heilige Felix und Regula erwähnt.,🔎
,,,Hailigakàlander,FALSE,"Naawa wìssaschàftliga Dàrschtällunga sìnn àui ìm BBKL Àrtìkel, wo-n-üss volkstìmmliga Hailigakàlander zammag’schtällt sìnn.",🔎
,,,häilige Maa,FALSE,"Wo dr Bapst z Rom gstorbe isch (V. 3144), isch Gott de zwäi Kardinäl erschiine, wo as Kandidaate die beste Schangse gha häi und het ene verkündet, ass e häilige Maa uf ere Insle in Akwitanie wurd lääbe und är iin zum neggste Bapst bestimmt häig.",🔎
,,,Hailiger,TRUE,Ar wìrd ìn dr kàthoolischa Kìrìch àls Hailiger vereehrt.,🔎
,,,Hailiga,TRUE,"D’ Kìrchalehrer (làtiinisch ""doctores ecclesiae"" ) sìnn Theolooga un Hailiga, wo-n-a sehr groossa Iifluss uff d’ Gotteslehr vu da krìschtliga Kìrcha ghàà hann.",🔎
,,,hailigg’schproocha,FALSE,Mai 1900 hailigg’schproocha worra.,🔎
,,,Hailige,TRUE,wird as Hailige verehrt; sy Patronatsfescht isch am 8.,🔎
,,,Hailig’r,TRUE,Sina Àhanger düan’na àls a „Pir“ (Hailig’r) betràchta.,🔎
,,,hailig,FALSE,"Dr hailig Hilarius, au Hilarus († 28.",🔎
,,,Heiligi,FALSE,Mai 1431 z Rouen in der Normandie) isch e französischi Nationalheldin und Heiligi vo de Katholische Chile.,🔎
,,,Hailigkait,FALSE,G’schrììwa hàt sa vor àllem ìwwer dr „klaina Waag“ un d’ „gaischtiga Kìndhait“: Ìn ìhra Àuiga soll maa d’ Hailigkait ìn jeed’ra klain’ra Àkzioon vum Àlltààgslaawa süacha; maa sott àui unsra Schwächa un Faahler demiatigerwiis ärkänna un wia-n-a Kìnd àn d’ Bàrmharzigkait vum Gott tràuija.,🔎
,,,Häiligi,FALSE,"Mit Bildervereerig (Ikonodulii) bezäichnet mä die bildligi Daarstellig vo Gotthäite und Chreft und Wääse wie Ängel, Häiligi oder Sümboldier und Totem, wo mit Gott oder de Gotthäite verbunde sige, und au d Vereerig sälber vo sonige Bilder, Skulptuure oder Ikone.",🔎
,,,Hailigi,FALSE,Septämber 2016 as Hailigi verehrt.,🔎
,,,Heiligen,FALSE,"Si gilt als chrischtlechi Märtyrerin, und si isch die erschti Frau, wo vom ene Papscht zur Heiligen erklärt worden isch.",🔎
5191,Hochwasser,Hoochwasser,Überschwemmige,FALSE,"Die wichtigi Stoufunktion vom Thunersee erspart dagege ir tieferglägener Stadt Bärn einigi Überschwemmige, bringt ir Stadt Thun hingäge bsongeri Problem mit sech.",🔎
,,,höchem Wasser,FALSE,"Dr Bach und sis Tobel tüend d Geografe, d Geolooge und Inscheniööre sid langem erforsche zum usefinde, wurum ass es immer wider zu höchem Wasser, Murgäng und Rüfene chunt, und was me drgäge cha mache.",🔎
,,,Hochwassèr,TRUE,"Witeri wùrtschaftlich intressanti Abflusswärt sin s mittleri Hochwassèr (MHQ), Hochwassèrwört vo bschtimmtè Jöhrlichkeitè (öppè 10- odder 100-jöhrig) un diè bishèrigè Extreemwärt (HHQ un NNQ).",🔎
,,,grossem Wasser,FALSE,"Nach ere gwüsse, länge Mässperiode isch bekannt, wie tüüf s Gwässer bi nidrigem Wasser im Minimum isch und wie höch dr maximal Pegelstand bi grossem Wasser gsi isch.",🔎
,,,hööchem Wasser,FALSE,"De ruuche Felsbänk unden a Basel bim Yschteiner Chlotz seit me nid Lauffe, es sin die breite Yschteiner Schwelle, wo s nit wyt abegoot und drfüür s Wasser vom Rhy i der grossen Auelandschaft nume wenig töif isch, es het bi hööchem Wasser immer wider anderi Flusslöif und nöji Grien gää, so wie s Yschteiner Tootegrien, und für d Schiff und d Flööss isch der guet Wääg nit immer eifach z finde gsi voor em Tulla synere Rhykorrekzioon.",🔎
,,,Hochwosser,TRUE,"De ""Ränch-Fluetkanol"" isch fird Ablaitung vo Hochwosser zwische 1936 un 1953 bii de Acher-Rench-Korrektion gbout worre.",🔎
,,,Fluet,FALSE,"Wemme nach de heilige Schrifte goot, het niemmer vo dr Zilla ihrere Generazioon d Fluet überläpt.",🔎
,,,Hochwàsser,TRUE,"Àm 27 Àwril 1895 um 5.15 Uhr, àls d’ Wàsseràssàmlung dur a Hochwàsser gfellt gsìì ìsch, hàt a groosser Tail vu dr Müüra, wo 171 m làng un 12 m hoch ìsch, zammakràcht.",🔎
5192,Vaz/Obervaz,Vaz/Obervaz,Länzerheid,FALSE,"Herrschafte und Güeter vo de Vazer sind gsi: s Land vo dr Länzerheid bis Davos, Güeter im Prättigau, d Grafschaft Laax, Gebiet im Linzgau am Bodesee, d Burge Neu-Aspermont bi Jenins und Jörgebärg i dr Surselva, s Schloss Ortschtei und s Dorf Tomils im Domleschg, d Burge Alt-Süns, Neu-Süns und Heinzebärg im Domleschg, d Bürg Splüge im Rhywald.",🔎
,,,Obervaz,FALSE,"Lischte vo de Sache, wo zu der Schänkig vom Tello ghöre Wie s der Bruuch gsi isch, zellt d Urkunde no d Züüge vom Vertrag uf, und so sind no mee Ortsnäme dokumäntiert; der Tegscht zitiert bischöflechi Verwalter und Dienschtlüt vom Hof vo Chur, vo Domat, vo Sargans, vo Mels im Sarganserland, vo Trimmis underhalb vo Chur, usem Schamfigg, vo Muldain, wo hüt e Frakzion vo dr Gmaind Obervaz isch, und vo Buchs im Sanggaller Rhytaal.",🔎
5193,13. September,13. Septämber,13. Septämbr,TRUE,"lterkinden"">Gälterchinde uf d Wält cho und am 13. Septämbr 1870 z Gälterchinde gschtorbe.",🔎
,,,13. Septamber,TRUE,"Dr Jordan Bardella (* 13. Septamber 1995 z’ Drancy, <a href=""D%C3%",🔎
,,,13. Sebdämber,TRUE,"/a> z Loor, ev.; † 13. Sebdämber 1952 z Krefeld) isch e dydsche",🔎
5194,Kirche St. Chrischona,St. Chrischona,St. Chrischona Chille,FALSE,bdräit bis uf e Muschlechalch. Uf em Bärg stoot d St. Chrischona Chille und dr F,🔎
,,,Chrischonahöchi,FALSE,Andrersits git s die beachtligi Hüüsergrubbe uf dr Chrischonahöchi rund um die ehemoligi Wallfahrtschille.,🔎
5195,Möhlin (Rhein),Mehli,Meehlindal,FALSE,"Um 1087 het dr Prior Ulrich von Zell (1080er-1093) s'cluniazenzisch Priorat Grüninge nooch Zell im Meehlindal, dem spotere St.",🔎
,,,Meelin,TRUE,D Felsemiili z Gietighofe im Landchrais Brysgau-Hochschwarzwald isch aini vu dr letschte private Wassermiiline an dr Meelin lang gsii.,🔎
,,,Mehlidal,FALSE,"D Ruine Birchiburg isch e Burgruine im hintere Mehlidal, unterhalb vum Chloschter St. Ulrich am Nordhang vum Birkebärg eppe 3500 Meter sideschtlig vu dr Gmei Bollschwyl im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Möhlindal,FALSE,"Interessanterwiis werre weder d'Üseberger noch d'Zähringer oder ihri Erbe im Zämmehang mit dr Rächt vu dr Herre vu Staufe im Minschterdal gnennt (d'Quellelage isch allerdings ufgrund vu spätere Fälschige vum Chloster St. Trudpert dürftig, s'benoochberte Möhlindal bi St.",🔎
,,,Meehlin,TRUE,"De hütig Name erschint zerstmol inere Urchund usem Joor 868 vom Chloster Sanggalle: ""juxta fluvium Melia in saltu Svarzwald"" („bim Fluss Meehlin im Waldgebirge Schwarzwald“).",🔎
5196,Irredentismus,Irredentismus,irredente,FALSE,"Dennoch sind au nach 1866 no einigi Gebiet, die witerhin vo Italie beasprucht worde sind, in österriichischer Hand ksi: Die ""Terre irredente"" („unerlösti Gebiet“), die erst nach em Erste Wältchrieg a Italie falle sötet.",🔎
,,,Irredentiste,FALSE,"Des hen italienischi Irredentiste welle als Rächtfertigung nee, Romanischbünde als Deil vo Italie z beaspruche.",🔎
,,,irredentistische,FALSE,Nach de italiänische Einigung bezügigswiis em erreiche vo de irredentistische Ziil z Europa im Preußisch-Österriichische Chrieg händ italiänischi Undernähmer aagfange Forschigsreise nach Afrika z finanziere.,🔎
5197,Kerzers,Cheerzers,Cherzers FR,FALSE,"D Nachburgmeinde si Baarge, Radufinge, Mülibäärg, Wiileroutige, Cherzers FR, Fräschus FR, Treite, Feischterhenne u Sisele.",🔎
,,,Cherzers,TRUE,"D Nachburgmeinde si Radufinge, Mülibäärg, Wiileroutige, Cherzers u Chaunech gsii.",🔎
5198,Waldshut-Tiengen,Waldshuet-Düenge,waldshüet-düengemer,FALSE,"Wyle gränzt im Weschde an Görwihl und Albbruck, im Süde an de waldshüet-düengemer Stadtdeil Düenge, im Oste an Wüetöschige und im Norde an Höcheschwand und Üehlige.",🔎
,,,Waldshuet-Dienge,TRUE,Im Weschte un Norde grenzt Dogere an Ortsdeile vu dr Nochbergmeinde Albbruck im Norde un Oschte an d'Stadt Waldshuet-Dienge und ihri Stadtdeile.,🔎
,,,Waldshuèt-Düèngè,TRUE,"Höcheri Schuèlè stönn under anderem i de Chraisschtadt Waldshuèt-Düèngè, Säckingè un z Singè zur Vofüègig.",🔎
,,,Düèngè odder Waldshuèt,FALSE,"S nögschtligendè Mittelzèntrum isch Düèngè odder Waldshuèt, Obberzèntrum isch z Fryburg.",🔎
,,,Waldshüet-Dienge,TRUE,Hüsere litt an de Bundesstroß 500 zwüsche Titisee-Neustadt und de Chreisstadt Waldshüet-Dienge.,🔎
,,,Waldshüet-Düenge,TRUE,Dogere ghört zämme mit Wyle und Lauchringe züe-n-re Vereibarte Verwaltigsgmeinschaft mit de Stadt Waldshüet-Düenge.,🔎
,,,Düèngè un Waldshuèt,FALSE,"Dalabsi mündet d K 6597 z Grimmelzofè i d B 314, wo s Aaschluß uff Stüèlingè, Düèngè un Waldshuèt git.",🔎
,,,Waldshuet-Düèngè,TRUE,Birchèdorf isch am Südhang vom Schwarzwald uff 450 bis 950 Meter Höchi über NHN; es isch ugfähr 15 Kilometer vo de Chreisstadt Waldshuet-Düèngè ewäg.,🔎
,,,Waldshuèter,FALSE,"D Rhybrugg Koblänz–Waldshuèt isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè m Waldshuèter Stadtdeil Schmittènau un Koblänz, dört zwǜschè m Dorf un Baanhof, dè Hochrhy sowiè d dütsch-schwizer Gränz übberbrüggt.",🔎
,,,Düenge,FALSE,"April bi Schwaderloh in dr Nöchi vo Konstanz, am 17. hai d Eidgenosse Düenge eroberet und am 20. hai si bi Frastanz im Vorarlbärgische im Kaiser Maximilian si Schwöbische Bund besiigt.",🔎
,,,Waldhuet-Düenge,TRUE,"Juli 1886 z Düenge, heitzodag a Doil vo dr Stadt Waldhuet-Düenge am Hochrhein, † 21.",🔎
,,,Düèngè,FALSE,Seer wòrschinlich isch diè jüdisch Gmeind vo Stüèlingè uff Düèngè gangè odder si hèn sich dè jüdischè Gmeinde in Èndingè oder Lèngnau im Surbdal aagschlossè.,🔎
,,,Waldshuet-Düènge,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Bonndorf im Schwarzwald, im Oste an d Stadt Stüehlige und an Egginge, im Süde an Öschinge und Waldshuet-Düènge und im Weschtè an Wyle, Höcheschwand und Grafehuse.",🔎
,,,Dǜèngè,FALSE,"D Landgrõfschaft Chlèggau odder Landgrõfschaft Chläggi isch èn spòtmittelalterlichè un früèneuzitlichè Hèrrschaftsberych mit èrè territorialè Uusdèènung am Hochrhy zwǜschè Schaffuusè un Dǜèngè, wo sich übber d Johrhunderte gändèrèt hèt .",🔎
,,,Waldshuet,FALSE,"Vor em schwizerische Choblez, nid wit vo Waldshuet entfärnt, fliest vo dytscher Siite her de Zämmefluss us Steina, Schlüècht und Wuètè in Rhy.",🔎
,,,Waaldeshuèt,FALSE,"D Oschtgränzè vom Bärgland im Südschwarzwald isch durchs Wuètèdal definyrt, im Südè gränzt dè Hochrhy s Albgau gegè s Aargau mit dè südlichè Vorhuèt vom Waald (Albgau), dè Waaldeshuèt, ab.",🔎
,,,Waldshuèt,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
,,,Waldshuet-Tinge,TRUE,"Z Schönau hets e Amtsgricht, wo zum Landgrichtsbezirk Waldshuet-Tinge un Oberlandesgrichtsbezirk Charlsrueh ghört.",🔎
5199,Spiel,Spiil,Gsellschaftsspiil,FALSE,"Nöijerdings isch si au im Beriich vo de Gsellschaftsspiil, Kompiuterspiil, Pen-&-Paper- und Läivrollespiil verdräte.",🔎
,,,Schpil,TRUE,"Nebe de eigetlige Wasserflächi halte sich d Lit, wu bade, meischt in de Ufernächi uf un nutze der Beriich zur Freyzitgschtaltung wie biispilswiis zum Schport, Schpil un zum Sunne.",🔎
,,,spiilt,FALSE,"E Spiilzüüg wird für sich sälber oder wäge dr Fröid gschetzt, wo mä het, wemm mä mit em spiilt.",🔎
5200,Kyburg ZH,Chyburg ZH,Chibèèrg,TRUE,Er isch i di nöi ggründet Sek z Andelfinge i d Schuel und nachane 1837–1842 bin Forschtmäischter Meister z Bänke und Hertenstein z Chibèèrg zum Fäldmässer und Forschtbeamten i d Leer.,🔎
,,,Chiiburg,TRUE,Mai 1825 z Chiiburg; † 27.,🔎
5201,Beschleunigung,Beschlünigung,beschlöinigt,FALSE,"S Objekt, wo adriibe wird, zum Bischbil e Rageete, wird dur e Rückstooss mit dr gliiche Chraft vorwärts beschlöinigt, wie s Aadriibsmedium gege hinde usgstoosse wird.",🔎
,,,Beschlüünigung,TRUE,"Beweegigsgliichige si Differenzialgliichige vo dr zwäite Ornig, wo mä noch dr Beschlüünigung cha uflööse und wo dr Ort und d Gschwindigkäit von ere Masse zu jedere Zit bestimmt.",🔎
,,,Beschlünigig,TRUE,"Zwische Masse formula_2, Beschlünigig formula_11 un de Chraft formula_12 bestoht de Zämmehang: Spezielli Relativitätstheori.",🔎
,,,Beschlüünigunge,FALSE,"Generell beschribt die allgemäini Relatiwidäätstheorii, wie s Universum im Groosse ufbaut isch und wird bi groosse Masse und Beschlüünigunge aagwändet.",🔎
,,,beschlüünige,FALSE,"In dr klassische Füsik verstoot mä drunder e Iiwirkig vo dusse, won e festgmachte Körper cha verforme und e beweglige Körper cha beschlüünige.",🔎
,,,beschleunigti,FALSE,"Es handlet sich in erschter Linie um gliichförmigi Bewegige mit konschtanter Gschwindigkeit, um gliichfömig beschleunigti sowie zuenehmend oder verzögeret beschleunigti Bewegige.",🔎
,,,unbeschlüünigt,FALSE,"D Gsetz vo dr klassische Mechanik häi die bsundrigi Äigeschaft, ass si in jedem Inertialsüsteem, also in jedem Süsteem, wo unbeschlüünigt bewegt wird, gliich gälte (Relatiwidäätsbrinzip).",🔎
,,,Beschlöinigung,TRUE,"S Akzionsbrinzip verbindet d Chraft formula_42, wo uf e freie Körper wirkt, mit dr Änderig vo däm sim Impuls formula_43: In jede infinitesimal churze Zitruum formula_44 änderet sich dr Impuls vom Körper um formula_45 noch formula_46 Dr Impuls vom ene Körper isch s Brodukt vo sinere Masse formula_12 und dr Gschwindigkäit formula_48; es gilt formula_49 Wil d Masse vom Körper in de mäiste Fäll braktisch konstant blibt (Usnaame si zum Bischbil Rageete oder Körper mit relatiwistische Gschwindigkäite), schribt mä s zwäite Axiom vom Newton mäistens in dr Form formula_50, wo formula_39 für d Beschlöinigung vom Körper stoot.",🔎
,,,Bschlüünigung,TRUE,"Im ene Inerzialsüsteem gilt also s Drääghäitsgsetz vom Newton in sinere äifachste Form: Körper, wo käini Chreft uf sä wirke, beweege sich mit dr gliiche Gschwindigkäit und in dr gliiche Richdig und ändere die nume, wenn e Chraft uf sä aagwändet wird und denn isch d Bschlüünigung broporzional zu dere Chraft.",🔎
5202,Bözberg (Pass),Bözbergpass,Böözbrg,FALSE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
,,,Bözbrg,FALSE,"Nochbergmäinde send Hottl im Norde, Vellige im Nordoschte, Röfenach im Südoschte, Rinike und Bözbrg im Süde, Müendel im Wèschte ond Gansige im Nordwèschte.",🔎
,,,Bözbrgpass,TRUE,Drduur lauft d Strooss übere Bözbrgpass; bi Altstalde sind no Schpuure vo dr alte Röömerstrooss z gseh.,🔎
,,,Bözbärg,FALSE,Böze isch uf de Weschtsiite vom Bözbärg a de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura.,🔎
,,,Böözbärgpass,TRUE,Die vier ehemoligi Gmeinde liged weschtlech vom Böözbärgpass und im obere Deil vom Fricktal bis zur Gmeindgränze vo Frick abe.,🔎
,,,Bözbärgpass,TRUE,S Brojèkt von èrè Fortsetzig übber Brugg un übber dè Bözbärgpass gu Bàsel isch vo dè Aargauer Kantonsregyrig unterschtützt worrè.,🔎
5203,Wasserkraftwerk,Wasserkraftwerk,Wasserchraft,FALSE,"D Wasserchraft wird z Bad Säckinge mit me Flusschraftwärk im Rhy, wo 1966 ygweiht worre isch, intensiv gnutzt; usserdem git's e Bumpspeicherchraftwärk, wo i-n-re Kavärne mit me Speicherbäcke z Egg ygrichtet und 1967 ygweiht worre isch.",🔎
,,,Wasserchraftwercher,FALSE,Hüt befinde sich mehreri Wasserchraftwercher an ihrene Ufer.,🔎
,,,Wasserchraftwèèrch,TRUE,S Chraftwèèrch Lätte isch es Wasserchraftwèèrch vo de Stadt Züri.,🔎
,,,Wasserwäärch,TRUE,Dr Pleissemüligraben un dr Elstermüligrabe sind im Middelalter gmacht worde zum Wasserwäärch i dr Stadt aztrybe.,🔎
,,,Wassèrchraftwärk,TRUE,"Dõdefür wörred vill Flüss in è Folgi vo Stauhaltigè umgwandlet, wa d Aalaag vo Wassèrchraftwärk ermöglicht hèt, abber au dè Bau (odder d Nõchrüschtig) vo Fischwäg erforderlich gmacht hèt.",🔎
,,,Wasserchraftwärk,TRUE,"D Elektrizitet, wo brucht worden isch, hei si us eme Wasserchraftwärk bezoge, wo si extra drfür boue hei.",🔎
,,,Wàssrkraft-Central,FALSE,"E pààr Kilometr stromuffwarts ésch e Wàssrkraft-Centralbenànnt nooch Rhinài, - àui wenn`s uff`m Niveau vun Dìwelse ésch.",🔎
,,,Chraftwerch,FALSE,"Dört une isch s Chraftwerch Waldhalde, wo na im 19.",🔎
,,,Chlychraftwärch,FALSE,"D Stroomfirma ""SN Energie"" vo Sanggalle möcht zäme mit dr Gmeind Fiderisch am Arieschbach es Chlychraftwärch boue; d Konzässioon für en nöji Chraftwärchgselschaft het d Gmeind im Jänner 2016 scho bewiliget, jetz tuet dr Kanton s Projäkt aluege.",🔎
,,,Chraftwäärch,FALSE,"Me gseht am Wääg alti Fabrigge, Chraftwäärch und Brugge und no s eint und andere meh.",🔎
,,,Wasserchraftwärch,TRUE,Underwegs lauft s Wasser vo dr Rüss dur vil Wasserchraftwärch.,🔎
,,,Chraftwärch,FALSE,"S Alte Wasserchraftwärch Rhyfälde isch s erschte grosse Chraftwärch amene Fluss z Europa gsi – und zletscht s einzige vo sinere Art, wo s no ggä het.",🔎
,,,Wasserkraftwärk,TRUE,Dr Enguri liferet durchs Wasserkraftwärk am Enguri-Staudamm 40 % vom Strom für Georgiè.,🔎
5204,Neunundsechzig,Nünesechzg,Nüünesächzig,TRUE,"Ere gliichzitige, gegesitige orale Stimulierig sait me sehr bildlig au „Nüünesächzig“.",🔎
,,,Nüünäsächzig,TRUE,Ere gliichzitige gegesitige orale Stimulierig sait mä in dr Umgangssprooch Nüünäsächzig.,🔎
5205,Raumordnung,Ruumornig,Ruumordnung,TRUE,"Unterzèntrum, Grundzèntrum odder Chlyzèntrum isch èn Begriff uss dè Ruumordnung un Wǜrtschaftsgeography.",🔎
,,,Ruumordnigsbrogramm,FALSE,"In de Landesemtwickligsblään oder -Ruumordnigsbrogramm wird festgläit, weli Ort z Dütschland als Middel- und Oberzentre sölle fungiere.",🔎
,,,Ruumordnig,TRUE,"E Middelzentrum bezäichnet in dr Ruumordnig und dr Wirtschaftsgeografii e zentraale Ort uf dr middlere Stuefe noch em Süsteem vo de zentraale Ort, wo dr Geograaf Walter Christaller 1933 entwicklet het und wird as Begriff vor allem z Dütschland brucht.",🔎
5206,Kaisten,Chaischde,Käischte,TRUE,"Im Nünzechähundertsächsefüfzg het d Chraftwärchgsellschaft vu Laufeburg die Eleggtrizitätsgsellschaft gründet, und uf em Gmäindgebiet vu Käischte isch e grossi Verteilstaziuu buut wordä.",🔎
,,,Chaischte,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Laufeburg sy: Mettauertal im Nordoschte, Gausige (Gansige) im Oschte, Möntel im Südoschte, Elfige und Hornusse im Süde, Chaischte im Weschte und uf de dütsche Sitte vom Rhy Laufeburg, wo zum Bundesland Bade-Württebärg ghört.",🔎
,,,Chaiste,TRUE,"D Gmei grenzt im Norde an Görwihl, im Oschte an d Stadt Laufeburg, im Süden an d Schwizer Gmeinde Chaiste un Sissle im Kanton Aargau un im Weschte an Bad Säckinge un Rickebach.",🔎
,,,Kaiste,TRUE,"Ufgrund vo dem Amt hän si mehreri Dinghöf vom Chloschter verwaltet, so zuem Bispili in Zell, Stette, Zuzge, Kaiste, Ittenthal, Wägestette, Mettau und Sulz.",🔎
,,,Ittethal,FALSE,"De Peter Welti (* 1799/1800 z Ittethal, † 4.",🔎
5207,Tachismus,Tachismus,Daschismus,TRUE,Vo 1956 aa het dr Dalí Illustrazioone im Stäidruck gmacht für im Cervantes si Don Quijote in ere äigene Art vo Daschismus.,🔎
,,,tachistischer,FALSE,"Dr Grundstock vu dr Sammlig bildet di Klassisch Modärni mit Wärch vum Expressionismus un dr Neje Sachligkait, derzue Uugegeständligi Chunscht no 1945, verdrätte dur Byschpel vu dr Lyrischer Abstraktion, un dr tachistischer un konkrete Molerei.",🔎
5208,Landkreis Sigmaringen,Landchrais Semmerenga,Landkreis Sigmarenga,TRUE,"Novembr 1780 em fürstebergische Meßkirch em heitiga Landkreis Sigmarenga, gschtorba am 14.",🔎
,,,Landchrais Sigmaringè,TRUE,"Zwǜschè Duttlingè un Fridingè volauft sy durch dè Landchrais Duttlingè un dè zuèghörige Vokeersvobund TUTicket, wôrènd sy ab Beuron durch dè Landchrais Sigmaringè füürt un i dè Vokeersvobund (NALDO) yglidèrèt isch.",🔎
,,,Landkreis Sigmeringe,TRUE,Si ghört zur Gmeind Leibertinge im Landkreis Sigmeringe.,🔎
,,,Sigmaringe,FALSE,Zue dr dert zledscht gnennte Landchreise hän noch ferner die beide ehemolige preussische Landchreise Hechinge un Sigmaringe.,🔎
,,,Landkreis Semmerenga,TRUE,"""Bad Saulgau"") ischt a Stadt em Landkreis Semmerenga en Bada-Wirttaberg.",🔎
,,,Landgraes Sigmarenga,TRUE,"Dor Graes Reidleng mid saene ogfär 1.093 km² håd geografisch gsäa zwåe graose Dåel:   Em Urzaegor nåch grenzd dor Graes an folgende achd Landgraes ã: Em Norda Landgraes Essleng, em Nordosda Landgraes Gebbeng, em Osda Alb-Donao-Graes, em Siida Landgraes Bibrach ond Landgraes Sigmarenga, em Siidwäsda Zollornalbgraes, em Wäsda Landgraes Dibeng ond em Nordwäsda Landgraes Bebleng.",🔎
,,,Landchreis Semmerenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an Albstadt (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Hächenga, Jõngenga, Burrladenga, Bitz, Wãẽderlenga, Schtroßbärg (alli Zollernalbchreis) Stette (Landchreis Semmerenge), Messschdetta, Balenga un Bisenga (wider Zollernalbchreis).",🔎
,,,Landkroes Semmerenga,TRUE,"Uf dr Gmarkong fließe d Obere ond d Ondere Bära zua dr Bära zamme.. Nochbergmoede send Nusplingen im Zollernalbkroes em Norde, Irndorf em Oschte, Beuron im Landkroes Semmerenga ond Friddinga em Side, Kolbinga ond Housa em Weschte ond Egesa em Nordweschte.",🔎
,,,Landchreis Sigmaringè,TRUE,"Im Landchreis Sigmaringè, wo d Streggi zwǜschè Herbertinge un Beuron s Dal durchquert, isch si i dè Vokeersvobund Neggar-Alb-Donau (NALDO) ygliderèt.",🔎
,,,Landkrais Semmerenga,TRUE,"Dr Großdail lyt im hitige Landkrais Semmerenga un im Zollrealbkrais, wu d Gränze zum Dail (vor allem im Norde) no mit sällene vu Hauezollre zämebasse.",🔎
,,,Landchrais Simeringe,TRUE,"Si ùmfasd dr Boodeseechrais, dr Landchrais Raveschburg ùn dr Landchrais Simeringe.",🔎
,,,Landchrais Sigmaringe,TRUE,"Er gränzd im Norde an  dr Landchrais Raaveschbùrg ùn an dr Landchrais Sigmaringe, im Oschde an dr bayrisch Landchrais Lindau.",🔎
,,,Landkreis Simeringe,TRUE,"Heit leit de ehmoolig Linzgau im Bodeseekreis und im Süde vum Landkreis Simeringe, zu me klaine Toel au im Landkreis Raveschburg.",🔎
5209,Exarchat (Byzantinisches Reich),S Exarchat im früebyzantinische Riich,Exarche,FALSE,"Es isch dorum durchus berächdigt, wemm mä die spöötere ""magistri militum"" as Vorstuefe vo de Exarche aaluegt, au wenn d ""magistri militum"" nume in Usnaamefäll die zivili Gwalt usgüebt häi.",🔎
,,,Exarch,FALSE,"gründet und die zivile Kompetänze vom Pretorianerprefekt und die milidäärische vom ""magister militum"" in d Händ vom Exarch gee.",🔎
,,,Exarchat,FALSE,"Under sine Noochfolger het denn au d Bedütig und d Verbräitig vo dr latiinische Sprooch im Riich immer mee abgnoo, und dr Kaiser Maurikios het, won er d Exarchat z Karthago und z Ravenna iigrichdet het, zum erste Mol dr spootantiki Grundsatz vo dr Drennig vo de zivile und de milidäärische Kompetänze ufgee, wenn er au im Kärngebiet vom Riich no an dr dradizionelle Verwaltigsform festghalte het.",🔎
5210,1. Juli,1. Juli,1. Jüüli,TRUE,Dr Jean-Pierre Thiébaut Baeumler (* 1. Jüüli 1948 z’ Ow,🔎
,,,1. Höimonet,TRUE,D Agnes Monica (* 1. Höimonet 1986 z Jakar,🔎
5211,Rothenfluh,Roteflue,Rotheflueh,TRUE,"Denn het si 1526 Biel und Bängge, 1532 Arisdorf, 1534 Binnige und Boppmige kauft und mit em Kauf vo Rotheflueh het Basel e zsämmehängends Territorium bis Langebrugg gha.",🔎
,,,Roteflueh,TRUE,"Sini Nochbergmeinde sin Oltige, Wäislinge und Roteflueh plus d Aargauer Gmeind Wittnau und d Gmeind Chienbärg im soledurnische.",🔎
,,,Rooteflue,TRUE,"Obedra lygge s soledurnische Chienbärg und d Gmeind Wölflinswil, undedra Gipf-Oberfrick, im Weschte Wegestette und d Baselbieter Gmeinde Ammel und Rooteflue.",🔎
5212,Sasbach am Kaiserstuhl,Saschbe,Iechtinge,FALSE,"Mai 1864 z Iechtinge as ""Emil Schneller;"" † 13.",🔎
,,,Saschbe am Kaiserstuehl,TRUE,Jechtinge un Lisele sin zue Saschbe am Kaiserstuehl im Landchreis Emmedinge chumme.,🔎
,,,Iechtinge am Chaiserstuel,FALSE,2010 isch e Duuruusstellig „Konkrete Kunst von Roland Phleps“ uf dr Buurg Spooneck z Iechtinge am Chaiserstuel entstande.,🔎
,,,Saschbe am Kaiserstuel,TRUE,"Di Alt Limburg isch e abgangeni Burg uf em Limberg, eme Uuslaifer vum Kaiserstuel, 40 Meter iber em Ryy uf em Baan vu dr Gmei Saschbe am Kaiserstuel im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.",🔎
5213,Wyhl am Kaiserstuhl,Wyhl am Kaiserstuehl,Atomkraftwerk Wyhl,FALSE,"De Weckmann ésch zitt´r 1970 én de (alternativ) elsassisch Kültürpolitik engagiert un ésch öi én d´Umweltbewegung, bispielswiis geje´s Atomkraftwerk Wyhl aktiv wore.",🔎
,,,Wyhl,FALSE,"Alemán Coloniero isch d Sproch vun de Nochfahre vun dütsche Siedler, wu 1843 greschteteils us dr Gegend um de Kaiserstuel us Ändinge und Wyhl uf Venezuela usgwandret sin.",🔎
,,,Wyhl am Kaiserstüehl,TRUE,"Nochbergmeine sin (vu Norde im Uhrzeigersinn): Wyhl am Kaiserstüehl, Forche, Endinge, Riegel, Bahlinge, alli im Landkreis Emmedinge, Vogtsburg, Landkreis Brisgau Hochschwarzwald sowie Artzene un Marckelse im französische Elsiss.",🔎
5214,Reichsdeputationshauptschluss,Riichsdeputationshauptschluss,Richsdeputationshauptschluss,TRUE,Im Rame vun dr Mediatisierung dur dr Richsdeputationshauptschluss het Zell 1803 sin Status as Freii Richsstadt verlore un isch ans Kurfirschtedum Bade kumme.,🔎
,,,Richsdeputationshaäptschluss,TRUE,Mit dr Säkularisation durich dr Richsdeputationshaäptschluss isch Äddene 1803 zum Kurfirschtedum Bade kumme.,🔎
,,,Rychdeputationshouptschluss,TRUE,So isch der hütig Regierigsbezirk Schwabe zersch dür ne Rychdeputationshouptschluss im Jahr 1803 a Bayern gange.,🔎
,,,Rychsdeputationshauptschluss,TRUE,Diè dõdefür notwendigi Enteignig vo kirchlichè Territoriè isch durch dè Rychsdeputationshauptschluss staatsrächtlich vorbereitet worrè.,🔎
,,,Riichdeputationshauptschluss,TRUE,Die weltlich Macht isch infolge vum Riichdeputationshauptschluss uf s'Grossherzogtum Bade ibergange.,🔎
,,,Ryychsdeputationshauptschlùss,TRUE,"Ane 1803 isch di ""Bairisch Provinz Schwaabe"" ùnder ere Landesdirektion z Ulm us schweebsiche Bied bilded woore, wù dùr dr Ryychsdeputationshauptschlùss zue Bayre chùù sin.",🔎
,,,Rychsdeputazionshauptschluss,TRUE,D Bietsgwinn dur dr Rychsdeputazionshauptschluss sin bi Hauezollre-Hächenga gring gsii.,🔎
,,,Riichsdeputazioonshauptschluss,TRUE,"Lang het mä die Begriff as Sünonüüm brucht, aber hützudags brucht mä mäistens dr Begriff Fürstbistum, für zum s historische Territorium z bezäichne, wo bis zum Riichsdeputazioonshauptschluss 1803 e Riichsstand vom Häilige Römische Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Rychsdeputationshauptschluß,TRUE,"Dé Übbergang vo dè Grõfschaft Bõõdorf a s Großherzogdum Baddè isch in drei Schritt übber d Bünni gangè: Durch dè Rychsdeputationshauptschluß im Johr 1803 hèt d Säkularisation au s Kloschter St. Bläsy samt sinèrè Grõfschaft Bõõdorf i d Händ vum Malteserordè gschpüèlt, wo z Heitersche sin dütschè Hauptsitz ghaa hèt.",🔎
5215,Alters- und Hinterlassenenversicherung,D Alters- und Hinterlasseneversicherig,Alters- und Hinderlasseneversicherig,TRUE,"Der Usbau vom Wohlfahrtsstaat (1947 Iifüehrig vo der Alters- und Hinderlasseneversicherig (AHV), 1959 Invalideversicherig (IV)) und dr Abbau vo der Arbetsziit, wobii s wirtschaftlieg Wachstum gliich stark bliiben isch, het der Schwiz bis in d 1990er Johr soziale Friide brocht.",🔎
,,,Alters- und Hinterlasseneversicherig,TRUE,1948: D Alters- und Hinterlasseneversicherig (AHV) tritt in Chraft.,🔎
,,,AHV,FALSE,"D AHV (Alters- und Hinderbliibene-Versicherig) isch z Basel lang vor dr räschtlige Schwyz scho 1932 iigfüehrt worde, und wääred dr Wältwirtschaftskryse isch 1936 ä neui Stüür, dr Arbetsrappe, vo de Wehler agnoh worde, wo öffentligi Baubrojekt zahlt het und so Arbet für die Arbetslose gschafft het.",🔎
5216,Postmoderne,D Postmodärne,poschtmodärn,FALSE,"Der Humor fom Baron Cohen werd aus poschtmodärn bezeichnet, wüu d' Charaktere u Situazione hüüfig e viudütige Sinn gäbe.",🔎
,,,postmodärne,TRUE,"„Junge Wilde“ d Kunstszeene erooberet und d Moolerei isch nöibeläbt worde, zum Bischbil dur die postmodärne Realiste („Kapitalistische Realismus“) und Ironiker Martin Kippenberger, Gerhard Richter und Sigmar Polke, wo au kommerziell erfolgriich gsi si.",🔎
,,,Postmodärne,TRUE,"As Begriff us dr Stiilkunde brucht mä denn dr Usdruck „Klassischi Modärne“ für en abgschlossnigs Zitalter, as Kategorisierig für d Geegewart het sich in e baar Fachgebiet dr Begriff Postmodärne in Abgränzig zum Begriff Posthistoire etabliert, aber das isch e chli umstritte.",🔎
,,,Postmodernismus,FALSE,"Joorhundert, het mit siner provokante Sprooch und siner nonkonformistische Haltig und Lääbenswiis vili Autoore vo dr Biit Dschenereischn und vom sogenannte Postmodernismus beiiflusst, wo wien är d Wärt vo dr Middelschichtsgsellschaft verachdet häi.",🔎
5217,Salach,Saale,Saala,TRUE,"Zum Mittelbereich Gebbeng ghaered näaba dor Sdadd sälbor no Sdedd ond Gmaendena em Norda ond Wäsda vom Lndgraes, nẽmlich: Aadlbärg, Alberschhausa, Birabach, Berdleng, Bad Boll, Donzdorf, Dirnao, Äborschbach, Eisleng, Eschabach, Gammelshausa, Giinga, Haddahofa, Haeneng, Laudorsdoe, Oechelberg, Ottenbach, Rechberghouse, Saala, Schlad, Schliirbach, Siassa, Uigna, Weschabeira, Wanga ond Zäll.",🔎
,,,Saalè,TRUE,"Dèrrè irè Sammelbeggi isch widderum èn Deil vom Yzugsgebièt vo dè Saalè, sell vo dè Saalè ghört zum Yzugsgebièt vo dè Elbè.",🔎
5218,Vagina,Vagina,Schäideiigang,FALSE,"Si decke d Klitoris, d Harnröhreöffnig und dr Schäideiigang und schütze die esoo.",🔎
,,,Scheideniigang,FALSE,"As Cunnilingus (lat. ""cunnus"" „wiibligi Scham“ und ""lingua"" „Zunge“) bezeichnet mä e Form vom Oralverchehr in dr Sexualität, wo dr Sexualpartner oder d Sexualpartnere die üssere wiiblige Gschlächtsorgan – d Klitoris, d Schamlippe oder dr Scheideniigang – mit dr Zunge, de Lippe oder de Zehn erregt.",🔎
,,,vaginali,FALSE,Der (vaginali) Gschlächtsverchehr zwüsche Ma und Frau mit Samenerguss vom Ma isch d Vorussetzig für e natürligi Züügig vo Nochkomme.,🔎
,,,Wagina,TRUE,"Für das het s Wiibli je noch dr Dierart e Wagina oder e Kloake und s Männli macht dr Kontakt zum Wiibli eso äng, wie s sini Organ mööglig mache.",🔎
,,,vaginali Beschwärde,FALSE,"E Behandlig cha doderbii für Beschwärde, wo dur die hormonelli Umstellig im Klimakterium as Folg vom ene relative Hormonmangel entstöhn wie Osteoporose, vaginali Beschwärde, Hoorusfall, Hitziwallige etc., indiziert si.",🔎
5219,Haus Liechtenstein,Huus Liachtaschtaa,Firschtehuus Liechtestai,FALSE,"Februar 1945 z Züri, Schwyz) isch dr regierend Firscht un Staatsoberhaupt vu Liechtestai un Schef vum Firschtehuus Liechtestai.",🔎
,,,Fiirschtehuus Liachtaschtaa,FALSE,Hit isch s Woorzaiche vum Oort un Sitz vum Fiirschtehuus Liachtaschtaa.,🔎
,,,Huus Liechteschtai,TRUE,"I der Sozialgschicht seit men ere Familie und ere wytere gsellschaftliche Gruppe rund um ene Sippe öppen au ""Huus,"" so wie bi de adelige Dinaschtie: me redt vom «Huus Habsburg», vom «Huus Liechteschtai» und änliche grosse Familene.",🔎
,,,Liachtaschtaa,FALSE,"St. Elisabeth isch e kadoolisch Chlooschter vu dr ""Aabäterne vum Bluet Chrischti"" (""Adoratrices Sanguinis Christi,"" ASC) im Schaaner Ortsdail Dux z Liachtaschtaa.",🔎
,,,Huus Liachtaschta,TRUE,"S Huus Liachtaschta hät scho lang wella a riichsunmittelbars Territorium haa, zum könna in Riichsförschtaschtand erhoba wöra.",🔎
5220,Freischarenzüge,D Freischarezüg gege Luzärn 1844 und 1845,Freischarezüüg,FALSE,"De Ochsenbein isch en militante Politiker gsii und a vorderschter Front beteiliget a de erfolglose Freischarezüüg, wo zum Ziil ghaa händ, di konservativi ""Jesuiteregierig"" vom Kanton Luzern z putsche und dur e Liberali z ersetze.",🔎
,,,Freischarezüg,FALSE,"Dr diräkt Uslöser für d Gründig vom Sonderbund si die beide Freischarezüg vo Bärner und Aargauer Freiwillige gegen e Kanton Luzärn gsi, zum dört de lokale Liberale z hälfe sich an d Macht z putsche.",🔎
,,,Freischarezug,FALSE,Merz 1845 3'500 Freiwilligi under em Ulrich Ochsebei und em abgsetzte Luzärner Regierigsroot Robert Steiger im ne zweite Freischarezug uf Luzärn zoge si.,🔎
,,,Freischärler,FALSE,"Anderi Kantön si indiräkt drbii gsi, wo si de Freischärler erlaubt hai sich z organisiere, d Dagsatzig het sich uuseghebt.",🔎
5221,Cervelat,Cervelat,Servelè,TRUE,Dè originale schwizer Wurschtsalòt wörd mit Servelè statt Lyoner gmacht.,🔎
,,,Särwela,TRUE,"Je noch Metzger werds au aifach mit ere Schnuer zue punde, öperemol werds mit Metallspangen zuegmacht, wia bi anderne Wurstwaren (wia mängmol bim Särwela).",🔎
5222,Straßburger Münster,S Stroossburger Münster,Stroossburger Münster,TRUE,"August d Stadt sälber afo bombardiere und schweeri Schääde verursacht, under anderem am historische Stroossburger Münster.",🔎
,,,Schtroossburjer Mìnschter,TRUE,Àwrìl 2017 ìn dr Bischoofssìtz ìm Schtroossburjer Mìnschter iigfiahrt worra.,🔎
,,,Schdroossburjr Minschder,TRUE,Im Johr 1439 isch dann 's berihmde Schdroossburjr Minschder ferdiggschdelld worre.,🔎
,,,Stroossburg,FALSE,"D alemannisch Wikipedia isch zyderhäär e Projäkt fir ali Inträssierte rùnd ùm dr Boodesee, i der Düütschschwiiz und em Rhy no bis i d Gägend vo Stroossburg.",🔎
,,,Stroßburg,FALSE,Vu do üs sén Gieter uf Stroßburg un spéter oi uf Amschterdam verschéfft wore un zwàimol bro Johr sén Schéff züe der Frankfurter Màss gfahre.,🔎
,,,Stroosburger Münschter,TRUE,È söttigs vo Tobias Stimmer (1534–1584) gemõltes Bild hängt im Stroosburger Münschter nebbè dè bekanntè astronomischè Uhr.,🔎
,,,Strosburj’r Minscht’r,TRUE,Siner Vàter Théodore hed öi de astronomisch Uhr vum Strosburj’r Minscht’r gwartet.,🔎
,,,Stroossburger Münschter,TRUE,"Im Stroossburger Münschter stoot es alts chlyses Figürli, wo d Inschrift ""Stei[n]mar"" treit und schynt s sognänte ""Herpschtlied"" vom Minnesänger adüütet, es Trinklied, wo vermuetlich i dr Landschaft am Oberrhy populäär gsi isch.",🔎
,,,Stroßburger Minschter,TRUE,Die Marke isch erscht 1439 mit em 142 m hoche Norddurm vum Stroßburger Minschter ditlig iwerdroffe wore.,🔎
,,,Strosburj'r Ménscht'r,TRUE,"): s Strosburj'r Ménscht'r, d'r Odilieberi, Mürbach (s Kloscht'r), d'Hohkünnijsburi, de Dompeter, de ""Gros Chêne"" (Dicki Eich) ém Höienöir Forscht un de Heidemüre uf'm Mäennelstein un'm Tännchel.",🔎
5223,Merdingen,Märdinge,Määrdige,TRUE,"D Noochberdèèrfer sin Määrdige, Walderschhoofe, Dienge, Rimschige, Sand Jèèrge ùn Haasle.",🔎
,,,Merdinge,TRUE,"Z Walterschhoufe diäg in dr Dorfchronik stoh, ass d napoleonische Druppe anne 1815 numme bis Merdinge vorgruckt seige.",🔎
5224,Findling,Findling,Gletscherfindlinge,FALSE,"Im aargauische Freiamt stoot dr «Härdmanndlischtei», e Gruppe von uuralte Gletscherfindlinge vom Rüüssgletscher mit chly Platz drunder, wo’s drby muess e Hööli vo de Härdmänndli haa.",🔎
,,,Gletscherfindling,FALSE,Das isch e Gletscherfindling us Diorit.,🔎
,,,erratische Blöck,FALSE,Di baide erratische Blöck us Granit sind i de letzte Iiszitt vom Rhônegletscher anetrait wore.,🔎
5225,Hauingen,Lörrach-Hauge,Hauge,FALSE,Vu 1936 bis 1963 isch er Bfaarer z Hauge im Wiisedaal gsii.,🔎
,,,Hauige,FALSE,"B. z Lörrach, Stette, Hauige und Wehr) si vom Fechter bearbäitet bzw.",🔎
,,,Hauingè,FALSE,Hauingè het dõdemit èrschtmòls in sinèrè Gschichtè èn Baanhof.,🔎
5226,Weintraube,Wiitrybel,Truube,FALSE,"Wysswy isch e alkoholisches Getränk, wo durch alkoholischi Vergärig vo (meischtens wysse) Truube entstoht.",🔎
,,,Druube,FALSE,"Des isch e wissi Druube, die gued uff däm Lössboode wagst.",🔎
,,,Wiitruba,TRUE,Dur s milda Klima chönid o Wiitruba im Rhintl aabaua wöra.,🔎
,,,Wiitruubä,FALSE,"De Härbscht, de Wimmet, d Wümmete oder d Wimme bezeichnet im Wiibou d Ärn vo Wiitruubä.",🔎
,,,Wiitrube,TRUE,"Edlfüli (au Edlriifi) seit me em Schimmelpilz ""Botrytis cinerea"", also em Grauschimmel, uf riife Wiitrube.",🔎
,,,Drüübelbeeri,FALSE,Wiibeeri si dröchneti Drüübelbeeri.,🔎
,,,Wiitruube,TRUE,Beidi Schutzpatron wärded oft mit enere Wiitruube oder eme Wiistock i dä Hand dargstellt.,🔎
,,,Trüübel,FALSE,"1886 isch i dr Weschtschwiiz e Forschigsstazioon für d Trüübel ygrichtet worde, wo sech drus die Eidgnössischi Forschigsastalt vo Changins entwicklet het.",🔎
,,,Dreibla,TRUE,"A Gsels ka ma aus oener Frucht oder au aus vrschiedane Früchtla macha (Breschdleng, Dreibla, Zwedschga odr was da schonscht so sias em Garda fendasch).",🔎
,,,Rebasorda,FALSE,"Mr vrsuachd, alde Obschd- ond Rebasorda (""Vitis vinifera L. ssp.",🔎
,,,Waitrauba,FALSE,"Uf dr andra Seid ghairad Kuldur- ond Gardapflanza drzua, mo moischdens d Röömer aus em Raum vom Middlmeer in ihre Provinza brochd hend, wia dr Apfl, d Birn, d Pflauma, d Waitrauba, d Kornbluama und d Kamill.",🔎
,,,Triiwel,FALSE,"Dr Schàmpànier ìsch a Schàuimwii, wo-n-üss Triiwel ìm Wiibàuigebiat Champagne (frz. )",🔎
,,,Truubesorte,FALSE,"Es handelt sich meischtens um e Verschnitt (oder Cuvée) vo mindeschtens zwei im Elsass zuglassene Truubesorte (am hüfigschte sins Auxerrois, Chasselas und Sylvaner).",🔎
,,,truubigè,FALSE,"Zwischè April un Juni entwigglet sich in èm mee odder weniger eisitswèndigè truubigè Blüètèschtand füüf bis zee niggendi, breitgloggigi Blüètè.",🔎
,,,Trube,FALSE,"Wo d Trube ryff sy, macht är Wy druus.",🔎
,,,Wiitriiwel,FALSE,"S’ Wiibàuigebiat Champagne (uff Frànzeesch ""vignoble de Champagne"" ) ìsch s’ Gebiat ìm Nordfrànkrììch, wo fìr d’ Pflànzung vum Wiitriiwel vum Schàmpànier züagloo wìrd.",🔎
,,,Wytruube,TRUE,"Normalerwys nimmt mer Wytruube, aber es git au Wy, den mer us Beere odr Epfel machet.",🔎
5227,Collage,Collage,Kollaasche,TRUE,Banaali Geegeständ us em Alldaag wärde isoliert und äntwääder elläi oder in Kollaasche verfremdet und verarbäitet.,🔎
,,,Kollasch,TRUE,""", e Hologramm vo 1972/73, isch im Dalí si ersti dreidimensionaali Kollasch.",🔎
,,,Kollasche,TRUE,"Für d Usstellig het er drei Kollasche gmacht mit de Ditel ""Perseus and Andromeda"", ""The Annunciation"" und ""A Critical Visit"".",🔎
,,,Collasche,TRUE,In deene het er Bildelimänt as Collasche näben- und überenander gsetzt.,🔎
5228,Furttal,Furttal,Furtdaal,TRUE,"Dr Banndaag isch e Bruuch in vile Gmäinde vom schwizerische Kanton Basel-Landschaft, vom Zürcher Underland, bsundrigs im Furtdaal und im soledurnische Schwarzbuebeland.",🔎
,,,Furttaal,TRUE,"As offizielli Planigsregioone gits dezue na s Furttaal und s Glatttaal, und s lingg und s rächt Seeufer ghäissed Zimmerbäärg reschpäktiv Pfanestiil.",🔎
5229,Gewebetiere,Gwääbdierer,Gwääbdier,TRUE,D Muskulatur isch en Organsüstem im Körper vo Gwääbdier und bezäichnet alli Muskle zämme.,🔎
,,,Gwäbdier,TRUE,": ""hodo"", zu ) chömme baarwiis vor und si die männlige Gschlächtsorgan vo vile Gwäbdier, wo sich gschlächtlig furtpflanze.",🔎
5230,Badener Vertrag 1585,Dr Baadener Verdraag vo 1585,Verdraag vo Baade,FALSE,"1587 isch dr erst Däil baut worde für e Schaffner vom Domstift, dr Johann Georg Eckenstein, im Ufdraag vom Bischof Jakob Christoph Blarer vo Wartesee, wo d Geegereformazioon im Birsegg duuregsetzt het und vo dr reformierte Stadt Baasel im Verdraag vo Baade 1585 e Riisesumme für alli Bsitz überchoo het, wo früeneri Fürstbischöf dr Stadt verpfändet häi.",🔎
,,,Baadener Verdraag,FALSE,Dank däm Bündnis het s Fürstbistum Druck uf d Stadt Basel chönne usüebe und het 1585 im Baadener Verdraag vo Basel 200'000 Gulde bechoo für d Ablöösig vo alte Pfänder und Lääche.,🔎
5231,Despotat Epirus,Despotat Epirus,Despot vo Epirus,FALSE,"Er isch e Wassall vom Königriich Thessaloniki worde, wie s Herzogdum Athen au, bis Thessaloniki vom Theodor I., em Despot vo Epirus 1224 erooberet worde isch.",🔎
,,,Epirus,FALSE,"Zämme mit de Bulgare het er 1235 ooni Erfolg Konstantinopel belaageret, het denn aber groossi Däil vo Thrakie und Makedonie iignoo und het de Despotat vo Thessaloniki (1246) und Epirus (1252) si Oberherrschaft ufzwunge.",🔎
5232,Oberrhein,Oberrhin,oberrhiinische,FALSE,Mid däne Zeichnige gältet s als es bedütends Dokumänt vo dr oberrhiinische gotische Buechmoolerei.,🔎
,,,Oberrhyy,TRUE,Im frieje Mittelalter het s zue dr fränkische Gau am Oberrhyy ghert.,🔎
,,,Ooberrhii,TRUE,"Sit dass die antiki Brugg im römischen Augusta Raurica verschwunden isch, het s am Ooberrhii erst im spoote Middelalter wider Rhiibrugge gee, die z Rhiifälde, wo die ersti drvo scho im 12.",🔎
,,,Oberrhii,TRUE,aa zum Deil am Oberrhii niidergloo.,🔎
,,,Ooberryy,TRUE,"Im Siide gränzd Baade-Wiirdebäärg an dr Boodesee ùn dr Hoochryy, im Weschden an dr Ooberryy.",🔎
,,,Obberrhy,TRUE,Er isch vù Gletscher uss de Iiszitt starch ǜbberformt worre ùn lìt sǜǜdlig vù-n-ere Lìnie vù Friburg ìm Briisgau am Obberrhy ùf Donaueschinge uff dè Baar.,🔎
,,,oberrhynische,FALSE,Kageneck isch dr Name vun eme alte oberrhynische Adelsgschlächt.,🔎
,,,Rhi,FALSE,"Milhüsa werd vu zwai Bach, d' Ell un d'r Rhi durchkwert.",🔎
,,,Oberryy,TRUE,"D Burg isch as erschts Herrschaftszäntrum vu dr Markgrofe vu Limburg am Weschthang vum Battert iber em Ort Bade böue wore, wu die ihri Herrschaft an dr Oberryy verlageret hän.",🔎
,,,Rhii,FALSE,"Dä Deil vu Frankriich, wu uff em europäische Festland litt ""(France métropolitaine),"" erstreckt sich in Nord-Süd-Richtig vum Ermelkanal bis zum Mittelmeer, in Ost-West-Richtig vum Rhii bis zum Atlantik.",🔎
,,,Owerrhin,TRUE,Si ligt àn de Weschtsite vum (mittlere un süedlich) Owerrhin-Tal un ésch àlso s Landel zwésche Rhin un Vogese.,🔎
,,,Obberhrydal,FALSE,Schönau hèt dõmòls als frischbachènes baddisches Amtsschtädtle z Karlsruè mee bolitischs Gwicht wiè Todtnau ghaa un hèt Unterschtützung i dè Forderung nõch èrè Strõß übbers Wydener Egg nõch Staufè im Obberhrydal ghaa.,🔎
,,,ooberrhiinische,FALSE,"As SchUM (au ""SCHUM"" ()) wird dr Verbund bezäichnet, wo die jüüdische Gmäinde vo de ooberrhiinische Stedt Speyer, Worms und Mainz im Middelalter bildet häi.",🔎
,,,Owerrhii,TRUE,"Saint-Louis lìegt ìm Owerrhii-Tàl, gega Bàsel, wo dàs Tàl àfàngt.",🔎
,,,Oberrhi,TRUE,Im früehe Middelalter het dr Brisgau zue dr alemannische Gaue am Oberrhi ghört un het ursprünglich vum Rhikni bi Basel bis zum Flüssli Bliiche zwische Kenzige un Herbolze greicht.,🔎
,,,Oberrhy,TRUE,"Do höört dr Flussabschnitt ""Hochrhy,"" wo vom Boodesee chunt, uuf und dr ""Oberrhy"" foot aa, wo gege Noorde fliesst.",🔎
,,,Obärrhin,TRUE,"Än anri Quella ärwähnt än Guntram, welle Graf am Obärrhin het sellu si.",🔎
,,,Ow´rrhin,TRUE,"Wàckes od´r ""Waggis"" ésch e bekànnt´r pejorativer Üssdruck f´r de Nochbere üss Frànkrich, speziell de – tràditionell ditschsprochigi – Bevellikerung àn de Grenz, àlso d´ Elsasser und (Ditsch-)Lothringer, wo àm Ow´rrhin un de ditsch-frànzeesch Grenz làng bis éns Saarland – un wie´s schiint selbsch noch àn de belgisch Grenz g´brüchli isch.",🔎
5233,Dillingen an der Donau,Dillinga,Dillinge,TRUE,"2009 het d Mutter dr ""Echo Klassik Pryys"" vu dr Dytsche Phonoakademii iberchuu un im Juli 2009 isch si vu dr Dillinge mit em ""Europäische St. Ulrichs-Pryys"" uszeichnet wore.",🔎
,,,Dillenge,TRUE,"Churzi Zyt speter isch unter dr Laitig vum Jesuitepater Petrus Canisius z Dillenge anne 1549 e katholischi Reformuniversitet entstande, wu wyt iber d Gränze vum Bischtum uuse bekannt woren isch.",🔎
,,,Dillenge an dr Duene,FALSE,D Universitet Dillenge isch vu 1551 bis 1803 in dr schwebische Stadt Dillenge an dr Duene bstande.,🔎
5234,Funk (Musik),Funk (Musik),Funky-Spiilwiis,FALSE,S Improwisiere vom Hancocks isch brägt vo ere „Funky-Spiilwiis“ und dr Verwändig vo expressive Chrüzrhüthme.,🔎
,,,Funk,FALSE,"Dr in Jamaika geboreni Kool DJ Herc hed in dr Bronx Funk-Blatte ufgleggt und d Breaks verlengered, drzue hed er nach jamaikanischer Art toastet - schpöter hed me das rappe gnennt.",🔎
5235,Erleuchtung,Erlüüchtig,Erlüchtig,TRUE,"De Name Buddhismus laitet sich vom Gründer Siddhartha Gautama ab, wo noch sinere Erlüchtig (Sanskrit: ""bodhi"") de Titel Buddha (skrt.",🔎
,,,Erlüüchdig,TRUE,"Wenn dr filosofisch Daoismus s Ideal vom wiise Mensch het, wo mit ere bestimmte Gäisteshaltig s Dao duet verwirklige, suecht dr religiös Daoist d Erlüüchdig und will s Dao mit Methode wie Meditazioon (Qigong, Taijiquan), Konzentrazion, Visualisazion, Imaginazion, Schnuuftechnike, Alchemii, Ritual und Magii z verwirklige und us Gäist und Körper, em Mikrokosmos, en Abbild vom Makrokosmos z schaffe und eso äins mit em Universum und em Dao z wärde, wo in däm immanänt isch.",🔎
5236,Bonndorf im Schwarzwald,Bonndorf im Schwarzwald,Boahdorf im Schwarzwald,TRUE,"Nochborort vu Stüèlingè sin (im Uhrzeigersinn) Wuete, Blumberg, Schlaate (CH), Oberhallau (CH), Hallau (CH), Egginge, Üehlige-Birkedorf un Boahdorf im Schwarzwald.",🔎
,,,Bōōdorf,FALSE,D Rothuus-Brauerei lyt a dè Landschtrõß vo Seebrugg am Oschtzipfel vom Schluchsee uff Bōōdorf.,🔎
,,,Gündelwange,FALSE,"Zue Bonndorf (Stadtgebiet: 4.803 Iwohner) ghöre d Ordsteil Boll (124), Brunnadern (83), Dilledorf (293), Ebnet (79), Gündelwange (553), Holzschlag (180), Welledinge (531) un Wittlekofe (201).",🔎
,,,Boahdorf,FALSE,"Au do wörd über die Gründ noh bis hüt spekuliert, wohrschinlich war Stüelinge als Knotepunkt für d Aabindig vo de adenkte Strecki Boahdorf–(Wize)–Stüelinge un eventuell vo de Strõssebahn Schaffhuuse–Schlaate vorgsäh.",🔎
,,,Bòòdorf,FALSE,"Grõfuusè gränzt im Norde und Weschte an d Gmeind Schluchsee im Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald, im Oste a d Stadt Bòòdorf und im Süde an Ühlinge-Birchedorf.",🔎
5237,Zürcher Oberland,Züri-Oberland,Züri-Ooberland,TRUE,Septämber 1901 im Züri-Ooberland uf d Wält chuu.,🔎
,,,Oberländer,FALSE,"Pfäfike (hoochtütsch ""Pfäffikon"") isch e Oberländer Gmäind und de Hauptort vom Bezirk Pfäfike im Kanton Züri.",🔎
,,,züri Oberland,TRUE,De Jörg Schneider isch sit 1963 verhüroted gsi und hät z Wetzike im züri Oberland gwohnt.,🔎
,,,Oberland,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Züri Oberland,TRUE,"D Röömer händ uf em Hügel näb de Limet, em Lindehoof, wo früener s keltisch Oppidum gstanden isch, im dritte Jarhundert es Kaschtell poue, wo zu de vile Stützpünkt vom Limes, de Befeschtigungslinie gäge d Alemane, ghöört hät; zum Netz vo de röömische Militärstützpünkt hät nöd wyt vo Turicum wägg au na s Kaschtell vo Irgehuuse im hüttige Züri Oberland ghört.",🔎
,,,Zürioberland,TRUE,"Dr Jakobswäg erräicht Einsidle vom Zürioberland här über dr Etzel, wo au d Kapäll St. Meired stout.",🔎
,,,Zürcher Obberland,FALSE,Si entschpringt im Zürcher Obberland i dè Gegend vo dè Bärg Töössstogg un Schnebelhorn bi Gibswyl un durchflüèsst s Töösdal gu Nordè.,🔎
,,,Zörcher Oberland,FALSE,"Witters sind d VBZ ono för drai Privatbaane verantwortlich: s ""Polybäänli"" isch e Standsailbaan, d ""Dolderbaan"" isch e Zaaradbaan und d ""Forchbaan"", wo is Zörcher Oberland faart.",🔎
5238,Brandenburg-Berlinisches Wörterbuch,Brandenburg-Berlinisch Werterbuech,Brandeburg-Berlinische Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vu dr oschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Brandeburg-Berlinische Werterbuech (Berlin-Brandeburgischi un Lausitzischi Dialäkt), im Thüringische Werterbuech (thüringischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr obersächsische Mundarte (obersächsischi Dialäkt), im Schlesische Werterbuech (schlesischi Dialäkt), im Sudetedytsche Werterbuech (ostmitteldytschi Dialäkt vum Sudeteland) un im Preußische Werterbuech (hochpreußischi Dialäkt).",🔎
,,,Brandeburg-Berlinische,FALSE,"S Mittelelbisch Werterbuech schließt e großi Lucke in dr flechemäßige, lexikografische Erfassig vu dr dytsche Dialäkt, wel s stellt d Verbindig här zwisch em Brandeburg-Berlinische, em Obersächsische, em Thüringische, em Nidersächsische un em Meckleburgische Werterbuech.",🔎
5239,Ökologie,Écologii,ökologistisch,FALSE,"De Yann Wehrling ésch schun 1988 ""Adhérent"" vum Natürschutz-V´rein «France Nature Environnement» wore, un ém Johr druff vun de frànzeesch grien (ökologistisch) Partei Les Verts.",🔎
,,,Ökologische,FALSE,"Ökologische Grubbe kritisiere ihreresyts d Zerstöörig vo dr Umwält, wil Abgas, zum Bischbil wägem Dransbortverkeer und de Räise in Flugzüüg und Auti und de Fabrigge, immer mee zuenääme.",🔎
,,,ekologische,FALSE,"D Lehr bstoht us ere Mischig vu Reinkarnationslehr, Karmadänke, Farbelehr, spiritistische Quälle, alternativer Medizin, ekologische Idee, em Rychtsflugschybemythos un mee.",🔎
,,,ökoloogische Dänke,FALSE,"Joorhundert si Wärk as Pionier vom ökoloogische Dänke, wo für en d Iisicht gulte het: „Alles isch Wäggselwirkig“, rezipiert.",🔎
,,,ökologischer,FALSE,"Si si in morphologischer, ökologischer und verhaltensbiologischer Hiisicht sehr variabel.",🔎
,,,ökoloogische,FALSE,Si si e wichdigs Elimänt im ökoloogische Stoffkreislauf.,🔎
,,,ökologischi,FALSE,"Si sääge, ass sich d Globalisierig uf d Wirtschaft wurd beschrängge, und ass d Menscherächt, d Rächt vo de Arbetnäämer, ökologischi Standard oder d Demokratii z churz chieme.",🔎
,,,ökologische Wüsseschafte,FALSE,"Ökosüsteem ( ""oikós"" ,Huus‘ und ""sýstema"" ,s Zämmegstellte‘, ,s Verbundnige‘) isch e Fachbegriff vo de ökologische Wüsseschafte.",🔎
,,,Ökology,TRUE,"Bim Schutz vo der Natur goot s au drum, der Rychtum vo de Läbewäse i de Ökosyschteem und vo de Landschafte z erhalte, d Schönheit vo de Naturelemänt und vo de Läbensforme uf der Wält z zeige, d Ökology vo de komplexe Biotoop z verstoo und z erhalte und derfür z sorge, ass d Biodiversidäät, also d Mängi vo de Arte vo dr Pflanze- und dr Dierwält mid irne biologische Zämehäng, nid immer no chlyner wird.",🔎
,,,Ökologii,TRUE,"D Biologii wird in vili Deilgebiet iideilt: die theoretisch Biologii, die allgemeini Zoologii und die allgemeini Botanik, aber au d Physiologii, wo für d Mediziner wichdig isch, d Biochemii und d Ökologii.",🔎
,,,ökologische,FALSE,"Zsämme mit der Grüene Partei deilt d SP schliesslig s ""ökologische Gedankeguet"", wo sich in Fordrige noch ökologische Stüürreforme und Länkigsabgoobe, im Iisatz für Energiisparmassnahme und erneuerbare Energie, für Umwält- und Landschaftsschutz, (gegen e Bau vo neue Stroosse, Verlagerig vom Güeterverchehr vo der Strooss uf d Schiine, d Iifüehrig von ere Alpetransitbörse) und für en Usbau vom öffentlige Verchehr und in der Ablehnig vo der Chärnenergii zeigt.",🔎
,,,ökologisch,FALSE,Ihri ökologisch Bedütig isch sehr groß.,🔎
,,,Ekology,TRUE,"Är het dr Nobelstiftg vorgschlaa ghaa, ass no zwee Nobelpryys sotte gstiftet wäre, ain fir Ekology un ain fir d Iberwindig vu dr Armuet.",🔎
5240,Etichonen,D Etichone,Etichoneu,FALSE,"Wenn z d glich Person isch, de chänte d Habsburgär ussum elsässischu Herzogsgschlächt där Etichoneu mit Bsitz im Elsass und im Brisgau cho.",🔎
,,,Etichone,TRUE,"Wo die elsässisch Gaugroofschaft Nordgau undergange isch, isch Egishäim im Bsitz vo de Etichone bliibe.",🔎
5241,Hurritische Sprache,Hurritische Sprache,Hurritische,FALSE,"Ainzelni altindischi Uusdrück findet sich vor alem im Hurritische, wie ""maryannu"" »Striitawagechrieger« (skt.",🔎
,,,Hurritisch,FALSE,"Es git Züügnis drvo für s Akkadisch, s Elamitisch, s Hethitisch, s Luwisch, s Hurritisch und s Urartisch.",🔎
,,,hurritisch,FALSE,"Die ""kaluti""-Liste sind zwaifach: d ""kaluti""-Liste vom Wettergott Tessub zällt di männliche Götter (hurritisch: ""en=na turoḫe=na"") uuf un d ""kaluti""-Liste vo sinere Frau Ḫebat zällt di wiibliche Göttine (hurr: ""en=na astoḫe=na"") uuf.",🔎
,,,hurritische,FALSE,"De Appu isch de Held vonere hurritische Gschicht, wo nöd ganz erhalten isch.",🔎
,,,hurrit,FALSE,Er Name bidüttet „d Herrin“ (hurrit.,🔎
5242,Helvetische Gesellschaft,Helvetische Gesellschaft,Helvetisch Gselschaft,TRUE,"Wil dr Gessner 1761 ghulfe het die Helvetisch Gselschaft z Schinznach gründe, het das em Verlag sym Netzwärch i dr Schwiiz öppis gnützt.",🔎
,,,Helvetischi Gsellschaft,TRUE,"Über alle isch die Helvetischi Gsellschaft gstande, wo im Mai 1819 z Bad Schinznach noch ere lengere Pause zum erste Mol wider dagt het und zur wichtigste Vorkämpferin vom Liberalismus in dr Schwiz worden isch.",🔎
,,,Helvetische Gsellschaft,TRUE,"1761/62 hai sich die patriotische und ufklärerische Strömige manifestiert in der Gründig vo der Helvetische Gsellschaft, wo sich für Freiheit, Toleranz, d Überwindig vo de Standesunderschiid und dr patriotische Verbundeheit vo de Eidgenosse iigsetzt het.",🔎
,,,Helveetische Gsellschaft,TRUE,"Ab 1791 isch er es Mitgliid vo der uufklèèrerischen und patriootische Helveetische Gsellschaft gsy, und die hät er au e paar Maal presidiert.",🔎
5243,Universitäre Psychiatrische Kliniken Basel,Die Uniwersitääre Psüchiatrische Klinike Baasel,Friedmatt,FALSE,"1899 het me sen i d Irrenastalt ""Friedmatt"" z Basel verleit.",🔎
,,,Psychiatrische Universitetsklinik Basel,FALSE,Noch em Gymnasium un vier Semeschter an dr Basler Kunschtgwerbeschuel het si ne Schweschterelehr an dr Psychiatrische Universitetsklinik Basel absolviert.,🔎
,,,Psichiaatrische Uniwersiteetsklinik Baasel,FALSE,"Zaichnige, Gmääld un Manuskript vun ere sin im Baasler Literaarische Archiiv vu dr Uniwersiteetsbibliotheek Baasel, in dr Psichiaatrische Uniwersiteetsklinik Baasel, e Sammlig vu hundert Zaichnige im Schwyzerische Literatuurarchiiv z Bärn un Zaichnige i Gmääld im Museum im Lagerhuus z St. Galle.",🔎
5244,Dominikanische Republik,Dominikanischi Republik,Dominikanisch Republik,TRUE,"Är umfasst dr weschtli Dail vu däre Karibikinsle, dr Oschtdail nimmt di Dominikanisch Republik yy.",🔎
,,,Dominikààner,FALSE,Ìhr Vàtter Carlos ìsch Dominikààner un ìhra Müatter Clara schtàmmt üss Trinidad und Tobago un Schpàània.,🔎
,,,Dominikànischa Repüblik,TRUE,"Vu 1982 bis 1985 ìsch’r Beroter gsìì àn dr Nuntziawìrda ìn dr Dominikànischa Repüblik, un vu 1985 bis 1989 Beroter àn dr Nuntziawìrda ìm Mosàmbik.",🔎
5245,Knabenlese,Gnaabelääsi,Knaabelääsi,TRUE,"As junge Maa isch er 1512/13/14 dur e ungwöönlig spooti Knaabelääsi uf Istanbul choo und zum Zimmermamäister und in dr Rekrutedrubbe (""acemi ocağı"") milidäärisch usbildet worde.",🔎
,,,Buebezins,FALSE,"Mer het jetz in griächische, bulgarische, albanische un serbische Derfer d Büürslit zämme driibe un het ene dr ""Buebezins"" abgnumme.",🔎
5246,16. Jahrhundert,16. Jahrhundert,16. Johrhundert,TRUE,hees beleit. Gschicht. Entstande isch de Bagel im 16. Johrhundert oder 17. Johrhundert warschynts z Pole. Dur jüdis,🔎
,,,16. Jorhundert,TRUE,ndelszentrum gwachse. Eri Blüeti hät Samamanca im 16. Jorhundert erläbt. 1524 hät me mit em Bau vo de Cherche und ,🔎
,,,16. Joorhundert,TRUE, venezianische Moolerei vom 16. Joorhundert und äine vo de wichdigste Mäister vo dr italiänis,🔎
,,,16. Jôhrhondert,TRUE,"ef=""Italien"">Italiâ) en dr erschda Hälfde vom 16. Jôhrhondert. Erschdr Uffzug. S Bihnabild zeigt a Studiirzemme",🔎
5247,Neue Musik,Nöiji Muusig,zytgenössische Musig,FALSE,Sini Arbet bewegt sich a de Schnittstell vo de zytgenössische Musig und Jazz und Funk-Yflüss.,🔎
,,,Neie Musik,TRUE,Sy Repertoire isch vum Barock bis zue dr Neie Musik gange.,🔎
,,,Neii Musik,TRUE,"S Ensemble Aventure, wu anne 1986 z Fryburg grindet wooren isch, zellt zue dr wiichtigschte europäischen Ensemble fir Neii Musik.",🔎
,,,zytgnessische Musik,FALSE,"S ensemble recherche isch e aachtchepfig Solischtenensemble, wu vor allem Wäärch vu dr zytgnessische Musik interpretiert.",🔎
,,,Neuè Musig,TRUE,"Anderersits kategorisyrt mò mit Elegtronischer Musig auch è Gattung vo dè Neuè Musig, woby sich dõ dè Begriff vo dè Elegtroakustischè Musig etablyrt hèt.",🔎
,,,Nöije Muusig,TRUE,April 1971 z Nöi York) isch e russisch-französisch-amerikanische Komponist gsi und äine vo de bedütendste Verdräter vo dr „Nöije Muusig“.,🔎
,,,Nöie Muusig,TRUE,"D Forschigsschwerpünkt vom Seminar lige uf dr äinte Site uf dr Alte Muusig (u. a. het s e bedütends Mikrofilmarchiv), uf dr andere Site uf dr Nöie Muusig (u. a. git s e Gsamtusgoob vom Anton Webern).",🔎
,,,Nei Musik,TRUE,Dr Pierre Henry het nit Yyfluss nume di Nei Musik in dr zwoote Helfti vum 20.,🔎
,,,Neje Musik,TRUE,Syt dr Grindig 1946 isch s fir zahlrychi Uruffierige vu Neje Musik bekannt un s giltet as eis vu dr beschte Orcheschter vu Dytschland.,🔎
,,,„neuer“ Musig,FALSE,I dè Konsequènz dõdevu hèt sich au s Publikum in Hörer vo „klassischer“ un „neuer“ Musig uffgschpaaltè.,🔎
5248,Breitenfeld (Waldshut-Tiengen),Breitefäld bi Düèngè,Breitèfäld,FALSE,"Nördlich vo Unterlauchringè, dört vo Breitèfäld vom letschtè Zipfel vo dè rächtè Steinahaaldè obbè abbè grüèßt, gòt s Steinadal im Wuètèdal uff, d Steina flǜeßt übber dè Lauffè-Bord gegèübber vo dè ""Lauffèmülli"" gu Düèngè abbè, wo si im öschtliche Düèngemer Stadtgebièt i d Wuètè mündet.",🔎
,,,Breitefäld,FALSE,"S Stadtgebiet vo Waldshüet-Düenge bstoht uss de Chärnstädt vo Waldshüet und Düenge und de Gmeinde Aiche (mit Güeteburg), Breitefäld, Detzle, Äschbach, Gurtwyl, Indlekofe, Kränkige, Oberalpfe und Waldchirch (mit Gaiß und Schmitzige).",🔎
5249,Köln,Köln,Keln,TRUE,D Nordgränz vum Althochditsche isch dur Keln un Fulda markiärt.,🔎
,,,Köln-Ehrenfeld,FALSE,"Oktober 1912 z Köln-Ehrenfeld; † 2.Jänner 1940 z Löörech) isch e dytsche Radrännfahrer gsii, wu 1932 Wältmaischter im Sprint (Bahnradsport) bi dr Amateur woren isch.",🔎
,,,Deutz,FALSE,Februar 1840 z Deutz bi Köln; † 13.,🔎
,,,kölschè,FALSE,"Im Novembèr 2005 hèt er mit èm Wolfgang Nydeckè s Duètt ""Rita mir zwei"" zum 30-jöhrigè Bandjubiläum vo dè kölschè Rockgruppè BAP (Doppel-CD ""Dreimal zehn Jahre"") gsungè.",🔎
,,,Kölle,TRUE,B. bi nèrè Reis vo Monnèm odder Kölle i d Bretagne bis zum Oscht- bzw.,🔎
5250,Prostitution,Prostitution,Schtroossamaidla,FALSE,"Ìn da àntika Gschrììwana ìsch daa Begrìff numma-n-amol brüücht worra: Ìm ""G’lehrtagàschtmàhl"" vum Athenäus wìrd vum grädd — dàs ìsch fìr a Àuitoor vun’ra Laawesb’schriiwung vun’ra berìahmta Schtroossamaidla, odd’r a Mooler vu salla’ma Subjakt b’zaichna.",🔎
,,,Brostituzioon,TRUE,"D Opere isch e Gsellschaftssatire, wo dr Gay din die gsellschaftlige Entwicklige in säller Zit kritisiert: d Verarmig wil d Bevölkerig so stark und rasch gwaggse isch, d Kriminalidäät, d Brostituzioon, dr Alkoholismus bsundrigs wägem Konsum vo Gin.",🔎
,,,Huere,FALSE,"In de drei Stöck im Durm über em Doorbooge het s sächs so genannti ""Gfangeschafte"" gha: Aber nid nume Huere si im Spaleschwibbooge inhafdiert gsi, au dr Andrea Zamometić, dr Erzbischof vo Granea, isch im Durm gfange gsi, won er sich vom Papst <a href=""Sixtus%20IV.",🔎
,,,Prostituierte,FALSE,"D Vergwaltigung (Gschlächtsverchehr wo gege dr Wille vom Partner stattfindet) isch in de meiste Länder strofbar, z Schwede chönne d Kunde von Prostituierte bestroft wärde.",🔎
,,,Proschtituzioon,TRUE,"Vor’m Müller hàt maa schuu dr Begrìff ìn dr Soziààlwìssaschàft b’nutzt ghàà, fìr ìwwer Projäkta vu dr äffentliga Sìttlikait un vu dr Reglementiarung vu dr Proschtituzioon reeda.",🔎
,,,sexueuui Uusbütig vo dr Frau,FALSE,"Sie isch gägä d Gliichsteuuig vo gliichschlächtlichä Partnerschaftä, d'«sexueuui Uusbütig vo dr Frau» und Pädophilie, sowiä für d Förderig vo dr traditionellä Familiä, christlechi Wärt u ä restriktivä Staatshuushaut.",🔎
,,,Proschtituierte,FALSE,Es geit um ds Ergäbnis von ere künschtleche Befruchrig von ere Proschtituierte mit Same vo eim wo am Galgen isch higrichtet worde verarbeitet 1928.,🔎
5251,Monte Rosa,Gorner (Monte Rosa),Monte-Rosa,FALSE,"Ufer Nordsiitu sind Bärner und Waadtländer Alpe, im Südu d Walliser Alpe mit du heegschtu Bäärgu vaner Schwiz (Mischabel- und Monte-Rosa-Massiv).",🔎
,,,Gourners,FALSE,"D’ Signalkuppe oder Punta Gnifetti i’ wailschu ïst a’ spïtz ds Gourners (""Monte Rosa"") ds zweinde heichste bergs in Europu inzwischund Piemont und dar Schwiz.  Fun ainer heiji van 4554 m uber meer traid ds grod d’ heichstg’laidtni berghitta Europu, d’ ""Capanna Regina Margherita"", soste g’nammti noh dar italienischu chönigi Margherita va’ Savoyen. D’erstu bergstiga zar Signalkuppe ïst dan 9. augstu 1842 durch da' chilchheir ""Giovanni Gnifetti"" und sibni b’laitra (unter di dan arzner Giovanni Giordani) g’scheit. Fum spïtz haigi d’ stigra as routs fandlji als zaichu oder „signal“ g'loh und darvon geid der spïtz sine titzsche nome.",🔎
,,,Monte-Rosa-Massiif,FALSE,Weschtlech dervo schtoot s Monte-Rosa-Massiif mid em Seewjinenhorn und im Oschte s Joderhorn.,🔎
,,,Gourner,TRUE,So haind d Walser ds Gomstol verlo und šind in Länder um dan Gourner gfore.,🔎
,,,Monte-Rosa-Massiv,FALSE,"D Dufourspitze im Monte-Rosa-Massiv an dr italiänische Gränze, wo mit 4'634 Meter dr höggsti Punggt in dr Schwiiz isch, isch 1863 noch ihm benennt worde.",🔎
5252,Welche,Welche (Langue d'oïl),welsch,FALSE,"De mittleri (nördlichi Süd-) Vogese han ihri Kulminationspunkt uff´m Champs du Feu (urspringli wohrschins ""welsch"": ""Champs du veh"" = Vieh-Fald = Beriskritt, Hochweid, Chaumes).",🔎
,,,Derfer,FALSE,'S Elsàss ésch tràditionell bis uff e pààr Derfer àn de Grenze ditschsprochig gsin.,🔎
5253,Zeit,Zit,Tageszyt,FALSE,"Es Sunnezyt isch es Zyt, wo mit em Sunneliecht azeigt, was für ne Tageszyt ass es isch.",🔎
,,,Ziitiiteilig,FALSE,"I siinere schtrikte, mit Ordinalzahle versehene Bedüütig, wird s Jahrzehnt zur gschichtliche Ziitiiteilig verwendet, zum Biischpiil „s erschte Jahrzehnt vom zwänzgischte Jahrhundert“.",🔎
,,,Zitt,TRUE,"Sit 1983 wird d SI-Basiseiheit Meter anhand vu dr Liechtgschwindigkeit definiert: Dr Grund fer sälli Nöidefinition isch vu rein praktischer Natur, wil d'Zitt mittlerwili dur Atomuhre sehr gnau messbar isch.",🔎
,,,Zittainhait,FALSE,"D’ Bezaichnung änthàltet zwààr s’ Wort „Joohr“, àwwer ’s ìsch kää Zittainhait.",🔎
,,,Ziteiheite,FALSE,"""annus"") isch e Bezeichnig fer e bestimmti Art vu Ziteiheite, wo jewils als e Viilfachs vu dr SI-Basiseinhait Sekunde definiert werre.",🔎
,,,Zite,FALSE,"Di Versuech vo nere Iteilig in ereignisarmi un ereignisreichi Ort un Zite sin immer willkürlich, wil uf de Mensch zentriert, vo demhär schitere sie ufgrund vo ihre innere Widersprüchlichkeit.",🔎
,,,zit,FALSE,"μέτρον ""métron"" „Maß, Maßschtaab; Silbèmaß, Versmaß"") isch i dè Musigtheory dè Fachbegriff für d Organisation vo Schallimpuls in èm regelmäßigè Bedònigsmuschter, welles dè Hintergrund bildet, uff dè sich diè zitlichi Struktur von èm Stüggle bezièt.",🔎
,,,Zyt,TRUE,Der Kanton isch für d Gschicht vo de Schwiizer Zyt-Fabrigge wichtig.,🔎
,,,Ziit,TRUE,"En Monet (vo ""Mond"") isch e Ziiteinheit und en Teil vomene Jahr.",🔎
5254,Naturschutzgebiet,Naturschutzpiet,Naturschutzgebit,TRUE,"Vu dert fliesst dr ""Zartebach"" iber Ober- nooch Hinderzarte nordwärts zum Hölledal, um - jetz ""Höllebach"" gnennt - am Dalafang dr Löffeldalbach ufznämme, wo vu Oste her us em Naturschutzgebit ""Hinderzartener Moor"" chummt.",🔎
,,,Naturreservaat,FALSE,Dezue chömed no 3 UNESCO-Welteerbstätt und 10 Biosphärereservat und gege 300 chlinneri Naturreservaat.,🔎
,,,Naturschutzgebièt,TRUE,"Mit dè Absicht, d Fauna un d Flora vo dè Wuètèflüè z schützè, hèt mò d Flüè zum Naturschutzgebièt erklärt.",🔎
,,,Schutzbiet,FALSE,"58 Nationalpark un e baar hundert wyteri Schutzbiet wyse ne groß Artevylfalt uf, wu in eme dytlige Gegesatz zue dr wytverbraitete Monokulture stoht.",🔎
,,,Naduurschutzgebiet,TRUE,"Dr Läufelbärg isch schiinz die högschdi Sanddüüne vo Düttschland, un wäge säldnene Pflanze un Dierli e Naduurschutzgebiet.",🔎
,,,Nadurschutzgebièt,TRUE,"Im Nordè ghörds linke Ufer vo dè Wuètè, wo als Nadurschutzgebièt uusgwisè isch, zu Obberwisè dezuè.",🔎
,,,Naturpark,FALSE,"E grosse Dail vù dr Gmai ligd im Naturpark ""Parco naturale dell’Alta Val Sesia e dell’Alta Val Strona"".",🔎
,,,Naturschutzpeit,TRUE,"Obedra isch bi Riete es Naturschutzpeit mit eme alte Sytearm vom Rhy, es heisst «Chly Rhy».",🔎
,,,Naturreservat,FALSE,"Der Bärg isch im Naturreservat ""Réserve naturelle nationale Haute Chaîne du Jura,"" wo mit emene Dekret vo der französische Umwältminischterin Ségolène Royal anne 2011 gründet worden isch.",🔎
,,,Schutzgebièt,FALSE,Scho im Joor 1988 isch a groosse Teil vo däm Gebièt zum Schutzgebièt erklärt worde; im Joor 2001 isch denn die kanadischi Nationalpark-Verordnig gmacht worde.,🔎
,,,Naturschutzareaal,FALSE,"I der Gägend öschtlech vo der Altstadt, unden a der alte Ländti, sind a dr Aare drüü verschideni Naturschutzareaal: s kantonale Schutzgebiet i dr Ägerte, s Schutzgebiet Auschache und vo dr Gasinobrugg bis uf Lauffohr d Flechi vom Auewald.",🔎
,,,Naturschotzgebiet,TRUE,"Döt unna escht o da tüüfscht Punkt vom Liachtaschtaa, uf Em Nordoschta vo da Gmond esch s Ruggäller Riet, a Naturschotzgebiet.",🔎
,,,Naturschutzgebyt,TRUE,"Bärlauch stoot zwar nit unter Nadurschutz, doch isch es Sammlè innerhalb vo Naturschutzgebyt un Nadurdenkmòler grundsätzlich nit gschtattet.",🔎
,,,Naturschutzgebiät,TRUE,Vo dä Schtadt wird Werrikä dur äs Naturschutzgebiät mit Moor und chlinä Täich abtrännt.,🔎
,,,Naturschutzbiet,TRUE,S Natura-2000-Biet isch im Rame vun em Mediationsverfahren – mit Uusnahm vum Gmaibiet vu Silbertal – bfrischtet 1995–2004 zum Naturschutzbiet erklert wore (Lgbl.,🔎
5255,Jüdischer Kalender,Dr jüdisch Kaländer,Jüüdische Kaländer,TRUE,"Daag vom Monet Adar (Februar/Merz) vom Jüüdische Kaländer gfiirt, in Stedt, wo zur Zit vom Brofeet Josua e festi Stadtmuure gha häi – hüte gältet das nume für Jerusalem – am 15.",🔎
,,,jüdisch Kalender,TRUE,Uf sällem lunisolare Schema basiere zum Bispil dr altgrichisch un dr jüdisch Kalender.,🔎
,,,jüüdische Kaländer,TRUE,Rosch ha-Schana fallt noch em jüüdische Kaländer uf dr 1.,🔎
,,,jüdischè,FALSE,Diè jüdischè Menschè sin vo dè Dütschè Rychsbaan wiè Vyh mit gschlossenè Güèterwägè in èm Zugvoband i d Vonichtigs- un Konzentrationslager brocht worrè.,🔎
,,,jüdischè Kalènder,TRUE,"Söttigi Brobleem hèt s byschpillswys im früènèrè jüdischè Kalènder gää, wo dè Hoheprièschter übber diè èrschti Sichtung vo dè Mondsichel bi Neumond entschiddè hèt.",🔎
,,,Jüdische Kalender,TRUE,"Im Jüdische Kalender, eim nooch em Mo usgrichtete Kalender, wo dur komplizierti Regelige im Sunnejohr abasst wird, wird in alle Johre, wo bi ere Division dur 19 e Rest vu 0, 3, 6, 8, 11, 14, oder 17 hän, e Schaltmunät igfüegt.",🔎
,,,hebräische Kalender,FALSE,D Darschtellig vo Zahle mit hebräische Buechschtabe findet sich no in alte Texte und bi dr Aagaab vo Date im hebräische Kalender Darschtellig.,🔎
,,,jüdische Kaländer,TRUE,"Die jüdische Fiirtig wärde noch em jüdische Kaländer gfiirt, ä Mondkaländer wo mit Hilf vo Schaltmöned mit em Sunnejohr synchronisiert isch, so dass d Fester immer in dr gliiche Johresziit gfiirt wärde.",🔎
,,,Jüdische Kaländer,TRUE,"Al-Chwarizmi het sich au mit em Jüdische Kaländer (""Istichradsch Tarich al-Yahud"") beschäfdigt, mit Kaländer allgemäin (""Kitab at-Tarich"") und mit Sunneuure (""Kitab ar-Ruchmat"").",🔎
5256,Bahnstrecke Rottweil–Villingen,Baanschtrèggi Rautweil-Villingè,Bahnstrecki Rottwyl-Villingé,TRUE,"Selli Züüg machet entwedder z Donaueschingè Kopf un fahret über d Donaudalbahn witer noch Ulm odder benützet d Schwarzwaldbahn bis Villingè un vokehret witer über d Bahnstrecki Rottwyl-Villingé zum Bahnhof Rottwyl, a dem Fernvokehrsaaschluss über d Gäubahn noch Stuègett bschtoht.",🔎
,,,Streggi vo Rottwyl uff Villingè,FALSE,"Nebbè ènèrè Streggi vo Rottwyl uff Villingè, wo èn Umwäg in Richtung Immèdingè het muèsè in Kauf nää, hèt mò vo Rottwyl uusgehend au è Streggi nõch Duttlingè baut, wo am 15.",🔎
,,,Rottwyyl,FALSE,"Z Villingè git s èn günschtigè Übbergang uff dè Ringzug gu Rottwyyl, woby s im Bhf.",🔎
,,,Baanschtreggi vo Rottwyl nõch Villingè,FALSE,"Württèbärg hèt deshalb nebbè ènèrè Baanschtreggi vo Rottwyl nõch Villingè ebbèso è Streggi vo Rottwyl übber Spaichingè gu Duttlingè baut, welli am 15.",🔎
5257,Sozialpsychologie,Sozialpsychologii,Soziaalpsichology,TRUE,"De Scilligo hät zeerscht emaal a zwoo röömische Hoochschuele gleert: A de La-Sapienza-Uniwërsitëët isch er ab 1974 usserordentliche Profässer für Forschigsmetoodik am Inschtituut für Psichology gsy (bis i s 77i isch er au dëm syn Tiräkter gsy), und a de Pööpschtlichen Uniwërsitëët vo de Salesiaaner (UPS) hät er vo 1976 bis 1981 as ordentliche Profässer für Soziaalpsichology und Schuelpsichology gwürkt.",🔎
,,,Sozialpsüchologii,TRUE,"In dr Psüchologii, bsundrigs dr Sozialpsüchologii, wird d Gröössi von ere Grubbe nit begränzt; es git Wüsseschaftler, wo aber zwüsche Fenomeen in chliinere Grubbe und sonige in gröössere en Underschiid mache.",🔎
5258,Karl Friedrich (Baden),Karl Friedrich von Baden,Karl Fridrich,FALSE,"Bi de Säkularisation und Mediatisierung unterm Napoleon hot de Markgraf Karl Fridrich en Huufe Land zuegsproche gkriet, isch zerst zum Kurfirst und denn zum Großherzog beferderet wore, und hot do demit s Land erst i d moderne Form broot.",🔎
,,,Karl Friedrich vu Bade,TRUE,"Jänner 1804 het er dr Kurfirscht Karl Friedrich vu Bade in eme Schrybe um dr Lehrstuel fir Eschteetik an dr Universitet Haidelberch bäte, wun er derno bis 1813 ghaa het.",🔎
,,,Karl Friedrich vo Bade,TRUE,"Dr typische Wii vu dr Region isch dr Güetedel, e Wysswii, wo um 1780 vum Markgraf Karl Friedrich vo Bade us em schwyzerische Vevey ins Markgräflerland brocht wore isch.",🔎
,,,Karl Friedrich,FALSE,"Zue Hebels Läbenszyt sind d Grossherzög Karl Friedrich vo 1803 bis 1811, Karl Ludwig Friedrich vo 1811 bis 1818 un Ludwig der Erschti vo 1818 bis 1830 a der Regierig gsi, und i dere ihrere Staatsverwaltig het er sini Rolle gspiilt.",🔎
,,,Groosherzoog vù Baade,FALSE,"d’Este, dr Herzog vù Modena, gfale, 1803 an d Johanniter, 1806 schliesli an dr Groosherzoog vù Baade.",🔎
,,,Grossherzog Karl Friedrich,FALSE,Anno 1810 het Zell dur dr Grossherzog Karl Friedrich s Stadtrecht kriegt.,🔎
,,,Karl Friedrich vo Baade,TRUE,Denn isch er uf Hamburg und 1776 zum Markgroof Karl Friedrich vo Baade für e Zitli uf Karlsrue.,🔎
5259,LGV Rhin-Rhône,Hoochgschwindigkäitsstrecki Rhii-Rhone,Ysèbaahochgschwindigkeitsschtreggi Rhy-Rhoonè,FALSE,"Uffgrund vo dè Sattellaag bündlèt sich dört voschideni Vokeerswäg, so d ""Route nationale 83"", dè ""Rhy-Rhoonè-Kanaal"", wo ab 1784 baut worrè isch, d Ysèbaaschtreggi Paris–Basel, d ""A 36"", wo i dè 1970er baut worrè isch, un d Ysèbaahochgschwindigkeitsschtreggi Rhy-Rhoonè.",🔎
,,,Strecki Rhin-Rhône,FALSE,"Die internationale TGV zwüsche Frankriich und dr Schwiz vercheere under dr Marke „TGV Lyria“ und wärde vo dr Lyria, ere Dochdergsellschaft vo dr SNCF und dr SBB, bewirtschaftet; si faare zur Zit usschliesslig uf dr Strecki Rhin-Rhône, mindestens bis dass d Schnällfaarstrecki zwüsche Lorraine TGV und Stroossburg in Betriib gno wird.",🔎
5260,8. Dezember,8. Dezämber,8. Dezembar,TRUE,""">Liverpool, Änglond; † 8. Dezembar 1980 z <a href=""New%20York%20C",🔎
,,,8. Dezamber,TRUE,"nisch; àmtlig d’ ""Onika Tanya Maraj-Petty""; * 8. Dezamber 1982 als ""Onika Tanya Maraj"" z",🔎
5261,Sunniten,Dr sunnitisch Islam,sunnitische,FALSE,"D Mehrheit (65 %) ghört der schiitische, ä Minderheit vo 35 % dr sunnitische Richtig vom Islam a. Dr Islam isch Schdaatsreligion.",🔎
,,,sunnitischi,FALSE,Die 298.842 Iiwohner (Zelig März 2006) vo de Maledive si sunnitischi Muslime.,🔎
,,,sunnitischa,FALSE,D Kirgisa (60 %) sind a Turkvolk und bekenn'nd sich überwiegend zum sunnitischa Islam.,🔎
,,,sunnitische Islam,TRUE,"70 Brozänt vu dr Yywohner sin Muslim, zmaischt ghere si em sunnitische Islam aa.",🔎
,,,sunnitisch,FALSE,"Währed d Fatah, wo us der PLO cho isch, ä säkulare Schtaat schaffe will, schdräbt d Hamas, wo vom Iran beiiflusst isch au wenn si sunnitisch brägt isch, än islamischtische Gottesschtaat a. Gruppe wie die lingge PFLP oder DFLP setze uf sozialistischi Umwälzige.",🔎
,,,Sunnitä,FALSE,Öppe 54 % vo de Bevölgerig sind Moslems (27 % Schiite; 27 % Sunnitä).,🔎
,,,Sunnite,FALSE,"D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe.",🔎
,,,sunnitisch-muslimischi,FALSE,"D Ayyubide (; oder ) si e sunnitisch-muslimischi Dünastii vo kurdischer Härkumft gsi, wo vo 1171 bis 1252 z Egüpte gherrscht het.",🔎
,,,Sunnit,FALSE,Dr Selim isch e strängglöibige Sunnit gsi und het d Schiite in sim Riich afo verfolge.,🔎
,,,Sunnitedum,FALSE,"Joorhundert aa si süstematischi Handbüecher zum spirituelle Wääg vom Sufi usgarbäitet worde, wo d Nööchi zum orthodoxe Sunnitedum bedoone.",🔎
5262,Schaffhausen,Schafuuse,Schafuse,TRUE,"Städt i de Umgebig vu Stüèlingè sin Schafuse (Schwyz), Boahdorf im Schwarzwald, Blumberg, Staa am Rhy (Schwyz), Waldshuet-Düenge, Singe (Hoetwyl) un Donaueschinge.",🔎
,,,Schaffhuser,FALSE,Anno 1406 isch Büesinge vu dr verschuldetete Klingeberger an dr Schaffhuser Rudolf Goldschmid abträtte worre (Schaffhuse het domols nit zue Östriich ghört).,🔎
,,,Schaffuuser,FALSE,"Speter isch si zue d Residänz vu dr bischeflige Obervegt z Chaiserstuel wore, dodrunter au bis 1587 d Schaffuuser Familie ""Heggenzi"" (au ""Heggenzer"").",🔎
,,,Stadt Schaffhuusè,FALSE,Härblingè isch 1964 i d Stadt Schaffhuusè ygmeindet worrè.,🔎
,,,Schaffuuse,TRUE,De Kanton Thurgau gränzt im Norde im Bodesee und im Rhy as dütsche Bundesland Bade-Württebärg und an Kanton Schaffuuse.,🔎
,,,Schaffhausa,TRUE,"Bad Liabazell leid ausordem am Oschdwäag, dem Fernwandorwäag vo Pforze nåch Schaffhausa.",🔎
,,,Stadt Schaffuusè,FALSE,"D Rhybrugg Schaffuusè–Füèrthalè, im Schaffuuserischè au ""Füèrthaler Brugg"" dauft, isch è Strõssèbrugg, wo i dè Schwiz dè Hochrhy übberschpannt, un d Stadt Schaffuusè im Kanton Schaffuusè mit dè Gmeind Füèrthalè im Kanton Züri vobindet.",🔎
,,,Schaffuusè,TRUE,Schaffuusè i dè Schwiz lyt öppè 23 km sûdlich.,🔎
,,,Stadtschtaat Schaffuusè,FALSE,"Urschprünglich hèt zum sognanntè ""Obbèrè Kantonsdeil"" nur s Dörfli Buèch als Vogtei zum Stadtschtaat Schaffuusè ghört.",🔎
,,,Schaffhuuse,TRUE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Stadtstaat Schaffuusè,FALSE,"D Gränzlinniü haaltet sich meischtens nit a diè natürlichi Boddèbschaffèheit wiè Flüss odder Wasserscheidè, sondern isch übber d Johrhunderte durch Zuèkäuf vom Stadtstaat Schaffuusè entstande.",🔎
,,,Schàffhüüser,FALSE,"Mìt Mìlhüüsa hàt sa ìm Oktoower 2022 dr Schàffhüüser Turniar gwunna, un d’rnooh dr Frànkrììch-Schpìtzapokààl geega Le Cannet ìm gliicha Moneet.",🔎
,,,Schaffuse,TRUE,"Usserdem git's internationali Verflächtige mit de Kantön Aargau, Schaffuse und Züri in de Schwiz.",🔎
,,,Schaffhuusè,TRUE,"Er gränzt im Weschtè a dè Landchreis Lörrach, im Norde a dè Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald un im Nordoschte un Oschte a de Scharzwald-Baar-Chreis un ußerdem im Südè a dè schwizerische Kanton Schaffhuusè, Züri un Aargau.",🔎
,,,Schaffuusen,TRUE,1775 isch er mit de Brüedere Christian und Friedrich Leopold Stolberg vo Schaffuusen über Züri an Vierwaldstettersee und bis uf de Gottertpass gräist.,🔎
,,,Schafuuser,FALSE,Uffgrund vo zuènèmmendè schwèrè Mängel isch d Brugg vo Oktobèr 1667 bis Februar 1668 durch èn Neubau vom Schafuuser Baumeischter Heinrich Altèburg ersetzt worrè.,🔎
,,,Schaffhüsu,TRUE,"Är het de schliässli als Hüslehrär in Winterthur, Schaffhüsu und schliässli in Bäru gschaffut.",🔎
,,,Schaffhuuser,FALSE,"1932 si dr Rolf Henne und anderi jungi Schaffhuuser Freisinnigi, wo mit ihrer Partei nüt meh hai chönne afo, zur Neue Front cho und die het sich vo dr Freisinnige Partei drennt.",🔎
,,,Schafuusè,TRUE,"Byschpill dõdefür: dè Munot bi Schafuusè thront a dè rächte Dalwangè vom Hochrhy, dè Hirschschprung lyt im unterè Deil vo dè linkè Dalwangè vom Höllèdal.",🔎
,,,Schaffhusener,FALSE,"De Adel, wo sich z Ebedinge entwickelt hät, isch uff re Burg uff em Hörnliberg asässig gsi; sälli Burg hän d'Schaffhusener 1370 zerstört, wyl Chaufmänner vo Schaffhuse vo de Ebedinger überfalle worre sin.",🔎
,,,Schaffhuse,TRUE,"Einigi Kilometer witer, underhalb vo Schaffhuse, stürzt dr Fluss dr Rhyfall durab.",🔎
,,,Schafhuusè,TRUE,"Di erschti urkundligi Erwähnig vo Grõfuusè hät im Gründigsjohr vom Chloster Allerheilige (Schafhuusè, 1050) stattgfunde, aber scho im 9.",🔎
5263,Nordkorea,Nordkorea,nordkorea,FALSE,"Ass dr Jonathan sy gwaigeret het, em ANC d Unterstitzig z entzie un en us Lesotho z verdrybe, un au dr all greßer Yyfluss vu nordkoreanische Beroter uf d Bolitik hän aafangs 1986 derzue gfiert, ass Sidafrika d Gränze vu Lesotho blockiert het.",🔎
,,,Nordkoreà,TRUE,"Bis ìm Septamber 2012 ìsch d’ Firma ìn Kuba, Nordkoreà un Myanmar nìt vertratta gsìì.",🔎
,,,Demokratische Volksrepublik Korea,FALSE,"Wie die mäiste südkoreanische Kommuniste isch au dr Pak in Norde gange und 1948 dört Usseminister und stellverträtende Brömieeminister vo dr nordkoreanische Demokratische Volksrepublik Korea worde, wo denn gründet worde isch.",🔎
,,,nordkoreanische,FALSE,"Juli 1994 im Chalet Hyangsan in de Myohyang-san-Bärg, Nordkorea; Dr Ort, won er noch dr offizielle nordkoreanische Daarstellig gstorbe sig, isch Pjöngjang) isch e nordkoreanische kommunistische Politiker gsi und vo 1948 bis 1994 dr stalinistisch Diktator vo Nordkorea.",🔎
,,,Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà,FALSE,"Pjöngjang (uff Koreànisch [], MR ""P'yŏngyang,"" RR ""Pyeongyang,"" YR ""Phyeng.yang""), àui ""Pjongjang"" (ìn dr DDR hàt maa ""Ph(j)öngjang"" düa schriiwa), ìsch d’ Hàuiptschtàdt vu dr Demokrààtischa Volksrepüblik Koreà (Nordkoreà).",🔎
5264,Schaltjahr,Schaltjoor,Schaltjoot,FALSE,"Die ursprüngligi Idee isch gsi, ass mä vom Joor 1700 aa bis zum Joor 1740 uf im Ganze elf Schaltjoot wurd verzichde und eso nodinoo dr Underschiid zwüschen em alte und em nöije Kaländer wurd usgliiche.",🔎
,,,Schaltjohre,FALSE,De November fangt mit em gliche Wuchedag a wie de März un usser in Schaltjohre au wie de Februar.,🔎
,,,Schaltjohr,TRUE,"Dag vum Gregorianische Kalender (dr 214. in Schaltjohr), dodermit blybe no 152 Däg bis zum Änd vum Johr.",🔎
,,,Schaltjaar,TRUE,"En spezielle Monet isch de Februar oder Hornig, won nöd 30 sondern nume 28 Tääg – oder imene Schaltjaar 29 Tääg häd.",🔎
,,,Schaltjôhr,TRUE,Imene Schaltjôhr fangt dr Ouguscht mitem salbi Wuchedaag aa wie dr Februar.,🔎
5265,Königreich beider Sizilien,S Köönigriich vo bäide Sizilie,Königriich beider Sizilie,TRUE,"Jahrhundert sind die underitalienische Abruzzen vo Neapel us verwaltet worde und hend denaah zum Königriich Neapel ghört, nach em Wiener Kongress ab 1816 zum Königriich beider Sizilie.",🔎
,,,Köönig vo Sizilie,FALSE,Er isch vo 1266 aa Köönig vo Sizilie gsi.,🔎
,,,Königriich Sizilie,FALSE,"Er isch under unsichere Bedingige im Königriich Sizilie, won er so gärn gha het, ufgwachse.",🔎
,,,Königriich vo beide Sizilie,TRUE,"Die spanische Bourbone händ d Vorherrschaft über Neapel-Sizilie (ab 1816 Königriich vo beide Sizilie), die österriichische Habsburger händ die Vorherrschaft über die meiste mittel- und oberitalienischä Fürstetümer übercho.",🔎
,,,Königriich vo bäide Sizilie,TRUE,"S Königriich Neapel isch en Schtaat in Süditalie gsi, wo 1302 dur Teilig vom Königriich Sizilie entschtande und 1816 im Königriich vo bäide Sizilie ufgange isch.",🔎
,,,Neapel und Sizilie,FALSE,Er het vo 1735 bis 1759 as Carlo V. vo Neapel und Sizilie regiert und vo 1759 bis 1788 as Carlos III.,🔎
,,,Köönigriich Sizilie,FALSE,""">Michael VIII. het en Allianz vo sine Gegner (s Despotat Epiros, s Fürstedum Achaia, s Köönigriich Sizilie, Serbie und Bulgarie) in dr Schlacht vo Pelagonie z Makedonie 1259 besigt und het dur e glücklige Zuefall Konstantinopel 1261 chönne zrggeroobere.",🔎
5266,Lange Erlen,Langi Erle,Erlepark,FALSE,"Äine drvo het im Erlepark e Häim gfunde und die andere z Basel im Hoof Schützemattstrooss 35, z Megge am Vierwaldstettersee und z Nyon am Gämfersee.",🔎
,,,Park Langi Erle,FALSE,Im Hirzbrunne-Quartier lit au dr Park Park Langi Erle.,🔎
,,,Langen Erle,TRUE,Rieche isch vo dr Ostsiite vom Bettinger Wald und vo dr Westsiite vo de Langen Erle umge.,🔎
5267,Bayerisches Wörterbuch,Bayrischs Werterbuech,Bayerisch Wöörterbuech,TRUE,"Hüt gchänt me de Schmeller hauptsächli na tank sym vierbändige ""Bayerisches Wörterbuch,"" und i dèm synere Naachfolg staat s Bayerisch Wöörterbuech, wo me hüt draa schaffet.",🔎
,,,Bayrische Wörterbuech,TRUE,De bairisch Dieläktwortschatz wird z Bayre im Bayrische Wörterbuech und z Ööschterych im Wörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterych und dezue anen in ere ganze Räie Spraachatlante dokumäntiert.,🔎
5268,Zionismus,Zionismus,Früe-Zionischt,FALSE,"Vo 1983 bis 1987 het de Kühntopf a dr Universität Dibenga und z Jerusalem Religionswüsseschaft, Filosofii und katholischi Theologii mit Abschluss ""Magister Artium"" studiert und isch 1990 z Dibenga mit ere Biografii vom jüdische Schriftsteller und Früe-Zionischt Nathan Birnbaum promoviert worde.",🔎
,,,zionistische,FALSE,"Joorhundert häi si mit em Jüdische Nazionalroot und dr Hagana politischi und militärischi Instiduzioone ufbaut, wo d Inträsse vo de zionistische Juude häi chönne verdäidige.",🔎
,,,zionistischi,FALSE,"Die Zionistischi Organisation isch e Dachverband für die zionistischi Bewegig gsi und het zum Ziil gha, e jüdischi Heimet in Palestina z gründe.",🔎
,,,zionistisch,FALSE,Er isch umstritte wäge siine extreme zionistisch-nationalistische Asichte und siini Gschäftspraktike wärde scho siit Johre vo dr Polizei undersuecht.,🔎
,,,1. Zionistekongräss,FALSE,"t worde, wo mä 1892 scho het müesse erwiitere. Dr 1. Zionistekongräss, wo 1897 im Stadtka",🔎
,,,Wältzionismus,FALSE,"Sinngmääss verwändet wärde hüt au Usdrück wie ""Zionist Occupied Government"", ""Wältzionismus"", ""Hochfinanz"", ""Groosskapital"", ""internazionaali Völkermordzentraale"", ""Israellobby"" und ""(US-)Ostküste"".",🔎
,,,Zionist,FALSE,No z Pole isch dr Ben-Gurion Zionist und Sozialist worde.,🔎
,,,zionistische Beweegig,FALSE,"E Vorlöifer vo dr nazionaale zionistische Beweegig isch d ""Chibbat Zion""-Beweegig gsi, wo d Aahänger von ere um Lauf vo dr Erste Alija 1882 d Siidlig ""Rischon-le-Zion"" („Ersti z Zion“) gründet häi.",🔎
,,,jìddischa Iiwànderer,FALSE,"Àlso hàt d’ Jìddischa-n-Àgantüür geplàànt, jìddischa Iiwànderer ìn 11 Orta ìm Negev z’ sììdla.",🔎
,,,Zionischde,FALSE,Im Auguscht 1897 hai d Zionischde ihre erscht Kongräss z Basel abghalte und d Gründig vom enä jüdische Staat beschlosse.,🔎
,,,Antizionismus,FALSE,"Dr Antizionismus, wo dr Zionismus ablähnt und bekämpft, isch mit em Erfolg vo de Zioniste e jüdische Staat z gründe, wo sich gege widerholti militärischi Aagriff und wirtschftligi Sanktione het chönne duuresetze, nit weniger rabiat worde, und er wird hüfig mit em Antisemitismus vermängt.",🔎
,,,Nathan Birnbaum,FALSE,"Vo 1983 bis 1987 het de Kühntopf a dr Universität Dibenga und z Jerusalem Religionswüsseschaft, Filosofii und katholischi Theologii mit Abschluss ""Magister Artium"" studiert und isch 1990 z Dibenga mit ere Biografii vom jüdische Schriftsteller und Früe-Zionischt Nathan Birnbaum promoviert worde.",🔎
,,,Zionischt,FALSE,"In dischum Zämmuhang het är schich sälbär als Pazifischt, Sozialischt und Zionischt värstannu.",🔎
,,,Zioniste,FALSE,"Dr füehrend Chopf isch dr Elieser Ben Jehuda (1858–1922) gsi, wo 1881 noch Palestina iigwanderet isch und–wie anderi Zioniste au–s Läbe in dr Diaspora und drmit d Sproche, wo d Jude dört gschwätzt hai, verworfe het.",🔎
5269,Hotel Les Trois Rois,Hotel Les Trois Rois,Hotel Drei König,FALSE,Wisawii über em Rhii het er vo 1842 bis 1844 s Hotel Drei König baut.,🔎
,,,Drei Köönig,FALSE,Er het sich öbbe wisawii vom hütige Drei Köönig befunde und isch ooni Spuur verschwunde.,🔎
,,,Hotel Drei Köönig,FALSE,"Am Bluemerain het s meereri Seenswürdikäite, wo dänggmolgschützt si: s Hotel Drei Köönig, dr barocki Siidehoof und dr middelalterligi Urbanbrunne.",🔎
5270,Mühlheim an der Donau,Mihla,Mühlheim,TRUE,"Anderi Schaffnereie het s z Mühlheim, z Egesheim un z Ebingen/Balingen gee.",🔎
,,,Müllheim im Donaudal,FALSE,"Näbbè dè Städt Fridingè un Müllheim im Donaudal würd vor allem d Chraisschtadt Duttlingè brofityrè, uff dèrrè irèm Gebièt dè Ringzug demnõch als S-Baan vokeerè un d Innèschtadt, s Induschtrygebièt Nord sowiè Nändingè èrschtmòls mit èm votagtetè Baanvokeer aaschlièßè würd.",🔎
5271,Elektromagnetische Welle,Elektromagnetischi Wälle,elektromagnetischi Wälle,TRUE,"Energii isch nöötig, zum e Körper z beschlöinige oder zum en ere Chraft entgeege z beweege, zum e Substanz zerwerme, zum e Gas zämmezdrucke, zum elektrische Strom lo z fliesse oder zum elektromagnetischi Wällen abustraale.",🔎
,,,elektromagnetischi Welle,TRUE,"Allerdings het mer bal erchennt, dass Elektrone, wo um de Chern chraise, gmäß vu de Maxwellglichige elektromagnetischi Welle ussende un wäge de so abgstrahlte Energi in Bruchdaile vu Sekunde in de Atomchern stürze müesste.",🔎
,,,elektromagnetische Straalig,TRUE,"D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder.",🔎
,,,elektromagnetische Wälle,TRUE,"Äi wichdigi Form vo elektromagnetische Fälder sin die elektromagnetische Wälle, wo dr bekanntist Verdräter von ene s sichtbare Liecht isch.",🔎
,,,elegtromagnetischè Wèllè,TRUE,"Bi ènèrè stehendè elegtromagnetischè Wèllè gildet, dass diè elegtrischi Feldschtärki am reflektyrendè Leiter null sy muè, wogegè d magnetischi Fäldschtärki dört immer èn Schwingungsbuuch hèt.",🔎
,,,elektromagnetische Welle,TRUE,"""emittere"" = ussende) bezeichnet mer in dr Physik zuemeist d'Ussendig vu sichtbarem Liecht un andere elektromagnetische Welle als ""Lüchte"" oder thermischi Emission (""Wellestrahlig""), oft au allgmeiner d'Ussendig vu atomare oder subatomare Deilli (""Korpuskularstrahlig""), insbesundere in dr Kern- un Deilliphysik.In dr Akustik schwätzt mer au vu ""Schallemission"" (bzw.",🔎
,,,elektromagnetische Strahlig,TRUE,"S Liecht isch dä Däil vo dr elektromagnetische Strahlig, wo für s menschlige Aug sichtbar isch.",🔎
,,,elektromagnitischi Wälle,TRUE,"Er verwiist uf en Umstand, ass sich im Usseruum vo Masse, wo gnueg kompakt si, oder vo Aahüfige vo Energii e Ruumgebiet bildet, wo dur e Eräignishorizont charakterisiert isch, und wo Materie nume cha iinefalle, aber nit cha drus uuse choo (dorum „Loch“) und wo bsundrigs au en elektromagnitischi Wälle, wie öbbe sichtbars Liecht, nie cha verloo (dorum „schwarz“).",🔎
,,,elektromagnetischi Straalig,TRUE,"Im witere Sinn isch d Tscherenkow-Straalig die elektromagnetischi Straalig, wo entstoot, wenn sich gladnigi Däili in Materie mit ere hööchere Gschwindigkäit as dr Faasegschwindikäit vo elektromagnetische Wälle in däm Medium beweege.",🔎
,,,eläktromàgneetischa Wälla,TRUE,"Lüüt dr Ìnternàzionààla Àstronoomischa Unioon ìsch a Liachtjoohr d’ Schträcka, wo-n-a eläktromàgneetischa Wälla wia Liacht ìn’ma juliàànischa Joohr ìm Vakuum z’rucklajt.",🔎
,,,elektromagnetische,FALSE,D Elektrone wäre Phasegebunched un gän ä Teil vu ihrer B'wegungsenergi ans elektromagnetische Feld ab.,🔎
,,,Liechtwälle,FALSE,"Brächig oder Refraktion (änglisch ""refraction"") bezeichnet d Änderig vo dr Usbreitigsrichtig von ere Wälle wägen ere rümlige Änderig vo ihrer Usbreitigsgschwindigkeit, wo speziell für Liechtwälle dur e Brächigsindex ""n"" vom ene Medium beschriibe wird.",🔎
5272,Präsidentschaftswahl in Frankreich 2022,Frànzeescha Präsidantswàhla vu 2022,Presidàntschàftswàhl,FALSE,Àm 20 Àwrìl 2022 hàt d’ Salamé zamma mìt’m Gilles Bouleau d’ wìchtiga Debàtta zwìschem Emmanuel Macron un dr Marine Le Pen vor’m zwaita Wàhlgàng vu dr Presidàntschàftswàhl moderiart.,🔎
,,,frànzeescha Presidantswàhl,FALSE,"Ìn dr saalwa Sandung vor dr frànzeescha Presidantswàhl ìm Àwrìl 2022 hàt sa gsajt, àss d’ rachtsextreema Kàndidààtin Marine Le Pen bass’r àss dr Emmanuel Macron ìsch: „Ìch wurd garn a wiibliga Presidantin hàà, ìch wott garn a Màmma vu da Frànzoosa hàà, wo sììe mìt’ra wiibliga Ämpfìndlikait versàmmelt un schìtzt.",🔎
,,,Wììderwàhl vum Presidànt Emmanuel Macron,FALSE,Noh dr Wììderwàhl vum Presidànt Emmanuel Macron ìsch d’ Borne àm 16.,🔎
5273,Mengenlehre,Mängileer,Mängelehr,TRUE,Me fasst im Rahme vo der Mängelehr einzelni „Elemänt“ (z. B.,🔎
,,,Däilmängi,FALSE,"Die algebraische Zaale, wo eso definiert si, bilde en ächti Däilmängi formula_4 vo de komplexe Zaale formula_5.",🔎
5274,Demokratische Arabische Republik Sahara,Demokratische Arabische Republik Sahara,Demokratischi Arabischi Republik Sahara,FALSE,"Marokko, wo wägem Konflikt um die Demokratischi Arabischi Republik Sahara 1984 us der Vorgängerorganisation OAU usträte isch, isch 2017 wider ufgnoo worde.",🔎
,,,Weschtsahara,FALSE,Das gseht men a de Bischpiil vo Somalia oder vom Souveräne Malteserorde und der bsetzte Weschtsahara.,🔎
5275,Argentinien,Argentinie,argentinischi,FALSE,Januar 1996 z Bariis) isch en argentinischi surrealistischi Moolere gsi.,🔎
,,,Argentiniè,TRUE,"Z Paraguay git s gelegentlich no Voschubdiènscht mit Dampf, z Argentiniè vokeeret mengi Schmalschpurbaanè (nõch europäischem Voschtändnis eher Turischtikbaanè) mit Dampf.",🔎
,,,Argentynie,TRUE,"Aagfange hät d Usslandaarbet vo de Salesiaaner, wo s 1875 as Missionaar uf Argentynie sind.",🔎
,,,argentinische,FALSE,Oktober 2003 z Buenos Aires) isch en argentinische Komponist gsi.,🔎
,,,argentinischè,FALSE,Sie isch nõch èm ganz uss Ys gmachtè Gebäude i dè argentinischè Belgrano II-Station dè südlichschte Sakralbau vo dè Wält.,🔎
,,,Àrgentinia,TRUE,"März 2015 z Villa Castelli, Provinz La Rioja, Àrgentinia) ìsch a frànzeescha Seglera gsìì.",🔎
,,,Argentinia,TRUE,"Àuigscht 1941 z'Buenos Aires, ìn Argentinia) ìsch dr Kàndidàt vu dr Pàrtei „Solidarité et Progrès“, wo-n-'r ànna 1996 grìnda hàt.",🔎
,,,argentinisch,FALSE,"März 2013 hät de argentinisch Kardinal Jorge Mario Bergoglio (en Jesuit), wo zum Papscht gwählt worde isch, sich de Name Franziskus ge, i Erinnerig an Franz vo Assisi.",🔎
,,,Àrgentinischa,FALSE,Dr Jean-Luc Mélenchon hàt ànna 1988 a Üszneichnung vum Àrgentinischa Präsidant Raul Alfonsin bikumma.,🔎
,,,Nordargentinie,FALSE,"Si häi au Kolonie z Nordargentinie, z Surinam, z Kolumbie (Antioquia) und z Mexico bildet.",🔎
,,,Argentienie,TRUE,"Si gehn an dr Weschtkischte vu Sidamerika lang vu Venezuela iber Kolumbie, Ecuador, Peru, Bolivie bis Argentienie un Chile.",🔎
5276,Schwäbischer Bund,Dr Schwöbisch Bund,Schwöbische Bund,FALSE,April 1499 isch währed em Schwobechrieg zwüsche Druppe vo der schwiizerischen Eidgenosseschaft und em Schwöbische Bund bi Frastanz in der Nöchi vo Fäldchirch gschlage worde.,🔎
,,,Schwäbischè Bund,FALSE,Graf Wolfgang vo Fürschtèbärg hèt d Befehlsgwalt im Schwäbischè Bund kaa.,🔎
,,,Schwööbische Bund,FALSE,"Dr Hugo (Haug) vo Wärdebärg isch Berooter vom König Maximilian gsi, wo denn no Kaiser worde isch, und het e groossi Rolle gspiilt bi dr Gründig vom Schwööbische Bund.",🔎
,,,Schwäbischa Bund,FALSE,"1488 isch Raveschburg denn zsamma mit de moischte andre Reichsschtädt en Oberschwoba am Schwäbischa Bund beitreta, wo dr Koiser <a href=""Friedrich%20III.",🔎
,,,Schwäbische Bund,FALSE,Anno 1499 isch do im Schwobekrieg zwischenem Schwäbische Bund un dr Schwyz um d Vorherrschaft in dr Region kämpft worre.,🔎
,,,Schwebische Bund,FALSE,Anne 1489 isch dr Christoph Mitglid vum Schwebische Bund wore.,🔎
,,,Schwöbisch Bund,TRUE,""">Maximilian I. (1493-1519) und dr Schwöbisch Bund besigt und so s chönne verhindere, ass si dr Gemein Pfennig müesse zahle und s Riichskammergricht müesse anerkenne.",🔎
,,,Schwôbischè Bund,FALSE,"Sèll isch durch è chlyneri Usènandersetzung im Johr 1498 gschürt worrè, durch welli s Hallauer Obberdorf vo bewaffnètè Truppè vum Schwôbischè Bund abgfacklèt worrè isch.",🔎
5277,Kopfbahnhof,Sackbaanhof,Kopfbaanhof,TRUE,Däglich wörred a sellèm Kopfbaanhof öppè è halbi Million Faargäscht abgfèrtiget.,🔎
,,,Chopfbaanhof,TRUE,In èm Chopfbaanhof sin alli Gleis Stumpfgleis.,🔎
,,,Kopfbaanhööf,TRUE,Dè Baanhof Montparnasse () isch ein vo dè sechs großè Kopfbaanhööf vo Paris.,🔎
,,,Sackbaanhööf,FALSE,"È Sonderform vom Baanschteig bildet dè so daufte ""Querbaanschteig"" bi Sackbaanhööf, au ""Chopfbaanschteig"" benamst.",🔎
,,,Kopfbahnhööf,TRUE,"Baanhof Sankt-Lazarus) isch ein vo dè sechs großè Kopfbahnhööf z Paris, wo im 8.",🔎
5278,Irokesenschnitt,Irokeese-Friise,Irokeseschnitt,FALSE,"– Ungwöhnlichi Frisure wie „Tällermiine“ (kreisförmig usrasierti Hoor, meischtens in Form vo „Rabenäschter“ oder „Turmfrisure“ gstylt), „Truurwiidefrisure“ (langi, uftoupierti Hoor), Irokeseschnitt (usrasierte Schtreife vom vordere Hoorasatz bis in Nacke), Undercut (zuesätzlich Hinterkopf), teilweiis sehr hoch toupiert, meischtens schwarz, sältener blau, rot und violet gfärbt oder blondiert.",🔎
,,,Chame,FALSE,"De Herodot schriibt, as d Make d Hoor uf de Sitte rasiert hebid und nume e Chame ufem Schaitel lo stoo loo hend.",🔎
5279,Arlberg,Arlbergpass,Arlberggebiet,FALSE,"Dor Breogozarwold grenzt im Weschto a d Region Bodasee, dio im Rhytal ischt, im Südo a d Alperegion um Bludez, im Südoschto a s Arlberggebiet und im Nordoschto a s Kleinwalsertal.",🔎
,,,Arlbärg,FALSE,"Septämber 1379 het dr Leopold d Herzogdümer Steiermark (mit Wiener Nöistadt), Kärnte, Krain, die Windischi Mark, Görz und Güeter im Friaul und d Groofschaft Tirol und Vorderööstriich westlig vom Arlbärg bechoo.",🔎
5280,Le Tour-du-Parc,Le Tour-du-Parc,Tour-du-Parc,FALSE,"Nochbergmaine sin Tour-du-Parc, Damgan im Side, Ambon im Oschte, Saint-Armel, Le Hézo, Noyalo im Weschte un Theix, La Trinité-Surzur un Lauzach im Norde.",🔎
,,,Tour-du-parc,FALSE,"Nochbergmaine sin Saint-Gildas-de-Rhuys im Weschte, Saint-Armel im Nordoschte un Tour-du-parc im Sidoschte.",🔎
5281,Senat (Frankreich),Senàt (Frànkrììch),Senàt,TRUE,S’ Owerhüüs ìsch dr Senàt; zamma bìlda sa a Zwaikàmmersyschteem.,🔎
,,,frànzeescha Senààtsmìtglììder,FALSE,Doo d’rbii wara d’ Hälfta vu da frànzeescha Senààtsmìtglììder dur indiräkta Wàhl gwählt.,🔎
,,,Senat,TRUE,S Parlamänt beschteit uus de Chammere Nationalversammlig und Senat.,🔎
,,,Senàtoor,FALSE,"Ar ìsch vu 1876 bis 1884 Bìrgermaischter vu Le Thillot gsìì, un Senàtoor vu dr Drìtta Frànzeescha Repüblik vu 1896 bis 1909. siina Làuifbàhn.",🔎
,,,Senàtmìtglìed,FALSE,"Sa ìsch vu 2001 bis 2017 Bìrgermaischtera vu Nììderràuischpa-n-ìm Owerelsàss gsìì, un àui elsassischa Regionààlräätin vu 2004 bis 2005 so wia Senàtmìtglìed fìrs Owerelsàss vu 2004 bis 2020. ìhra Kàrriar.",🔎
,,,französische Senat,FALSE,Oktober 2008 d Insle im französische Senat verdräte und isch dört Mitgliid vo dr UMP-Fraktion.,🔎
5282,Rickenbach (Hotzenwald),Rickebach (Hotzewald),Rickebach,TRUE,"Di wichtigschte Gmeinde uffm Hotzewald sinn Rickebach, Herrischried und Görwihl.",🔎
,,,Rickèbach,TRUE,"S ""Heidèwuèr"", au als ""Haidèwuèr"" benamst, entschpringt im obberè Seelbachdal, südöschtlich von Hüttè i dè Gmeind Rickèbach uff öppè 790 m ü. NN.",🔎
5283,Gottlieb Duttweiler,Gottlieb Duttweiler,Gottlieb Duttwiler,TRUE,Es isch 1925 vom Gottlieb Duttwiler gründet worde.,🔎
,,,Duttwyler Gottlièb,FALSE,"Druffhy hèt sich dè Migros-Gründer, dè Duttwyler Gottlièb, vehemènt für dè Erhaalt vo dè Zaaradbaan ygsetzt.",🔎
5284,Triesen,Tresa,Triese,TRUE,Bim liechtesteinische Triese isch s am 12.,🔎
,,,Trisa,TRUE,"Dr Trisabärg (liachtaschtanerisch Tresabärg – ma seet öppadia o afach ""Bärg,"" amtlich Triesenberg) ischt, wias dr Nama seid, oberhalb va Trisa.",🔎
,,,Trese,TRUE,Dr Roman Banzer (* 1957 z Trese) isch e liechteschtäiner Sproochwüsseschaftler.,🔎
5285,Höllentalbahn,Höllentalbahn (Begriffsklärung),Helledalbahn,TRUE,"Yber dr Bahnhof isch d'Wiehri mit dr Helledalbahn zwische Friburg un Titisee verbunde, vier Strossebahnlinie verbinde d'Wiehri mit dr Innenstadt, Günderschdal, em Quartier Vauban, Hasle un Riselfeld sowie Littewiler.",🔎
,,,Hölledalbahn,TRUE,Mai 1887 verbindet d'Hölledalbahn mit ihrem Bahnhof in Hinderzarte Breitnau mit em yberregionale Schinenetz.,🔎
,,,Hinterè Höllèdalbaan,FALSE,"Diè knapp 20 Kilometèr langi Stichbaan im Südschwarzwald hèt im Baanhof Kappel-Guètèbrugg, wo a dè Hinterè Höllèdalbaan öschtlich vom Baanhof Neuschtadt im Schwarzwald abzwygt isch, aagfangè.",🔎
,,,Höllèdalbaan,TRUE,"Im Baanhof vo Donau trifft d Schwarzwaldbaan uff d Höllèdalbaan, welli noch dè Schwarzwaldbaan diè zweitwichtigschte Ysèbaanstrecki im Schwarzwald isch.",🔎
,,,Höllèedalbaan,TRUE,"Die Dreiseèbahn – uf Hochdütsch ""Dreiseenbahn"" oder mengmoll au ""Drei-Seen-Bahn"" gschribbè – isch è 19,177 Kilometer langi elektrifizyrti Nebbèbaan im Landkreis Brysgau-Hochschwarzwald, wo am Baanhof Titisee vo dè Höllèedalbaan Fryburg im Briisgau – Donaueschingè in Richtig Süèdè abzwygè duèt un bis zum Wyler Seebrugg füürt.",🔎
,,,Wyyre-Baanhof,FALSE,Sèlli Gleisschpèrri hèt è Schlüsselabhängigkeit zum Deckungssignaal un cha zum Rangyrè mit Erlaubnis vum Zugleiter im Wyyre-Baanhof abgnõ wörrè.,🔎
5286,Neutral,Neutral,neutral,FALSE,"Sit 1515, nach ere schwäre Schlachte-Niederlag, ischs Land neutral und dodermit d Armee nur no rein defensiv, so wie ganz i de Afäng vo dr Eidgenosseschaft, wo sich das Prinzip i de Freiheitskämpf bewährt hett",🔎
,,,Nöitralideet,FALSE,In däm het sich dr Vatikaan zur bolitische Nöitralideet verpflichdet.,🔎
,,,Neutralitet,FALSE,Noch em Usbruch vom Zweite Wältchrieg het sich d Schwiz wider uf die bewaffneti Neutralitet beruefe und het die allgemeini Mobilmachig vo der Armee under em Oberbefählshaber General Henri Guisan aagordnet.,🔎
,,,Nöitralidät,FALSE,"Israel het si Nöitralidätspolitik im Chalte Chrieg ufgee und vo denn aa hauptsächlig mit de USA, Frankriich, wo bis 1966 si wichdigst Waffeliferant gsi isch, und Groossbritannie zsämmegschafft.",🔎
,,,Neutralität,FALSE,Si bekenne sich i dr Folg vo däm Ereignis zur «Immerwährende Neutralität».,🔎
5287,Halbachsen der Ellipse,D Halbachse vo dr Ellipse,grosser Halbax,FALSE,Stattdesse chänne die retrograde Mönd uf dr Grundlag vum Verhältnis vu grosser Halbax un Exzentrizität in zwei Gruppe deilt werre.,🔎
,,,große Halbaxe,FALSE,"Die große Halbaxe vu ihre Bahne verlaufe debi zwische 22,8 un 24,1 Millione km, wiise Exzentrizitäte zwische 0,25 un 0,43 sowi Inklinatione (Bahnnaigige) zwische 144,5° un 158,3° uf, wobi d'Monde sich retrograd, d. h. entgege vu de Rotationsrichtig vum Jupiter, um de Planet bewege.",🔎
,,,Hauptax,FALSE,"Si entspricht in dr ""Hauptax"" vu dr Ellipse.",🔎
,,,gross Halbax,FALSE,Dr middler Bahnradius – die gross Halbax – misst 384.400 Kilometer.,🔎
,,,große Halbax,FALSE,"Debi sin formula_2 un formula_3 vu im Jupiter sinere große Halbax un Masse, un formula_4 d'Masse vu de Sunne.",🔎
,,,grosse Halbax,FALSE,Johrhundert definiert as 149.597.870.691 m un entspricht mit grosser Annächerig dr grosse Halbax vu dr Erdumlaufbahn (middlerer Abstand vu dr Erde vum Zentrum vu dr Sunne).,🔎
,,,Hauptaggse,FALSE,"Dr Punkt vo dr Umlaufbaan, wo am witiste vo dr Sunne äwäg isch, s Aphel, und dä wo am nöggste zur Sunne isch, s Perihel, si die bäide Ändpünkt vo dr Hauptaggse vo dr Ellipse.",🔎
5288,Mindelheim,Mindelhoi,Mindele,TRUE,Ulmer Seldner hän z Mindele blinderet.,🔎
,,,Mindlhaim,TRUE,"Da s Allgai touristisch en guate Name wore isch, isch in d lezde Johrzehnt Mindlhaim, Memminge und Werishofe wieder dazuagrechnet wore.",🔎
5289,Althochdeutsche Sprache,Althochditsch,althochdüütsch,TRUE,"Herzog, vo althochdüütsch: ""herizogo"" ""wo vor em Heer zieht"", isch en Adelstitel.",🔎
,,,althochtütsch,TRUE,"De Name Münche werd inere Urchund us em Joor 1158 as ""forum apud Munichen"" („Maart bi Münche“) gnennt und isch uursprüngli en Dativ Plural vo althochtütsch ""munih"" „Mönch“, bidüttet aso „bi de Mönche“ (vgl.",🔎
,,,Althochdütsch,TRUE,Baar (Althochdütsch para odder bara) isch d Bezeichnig für è bzw.,🔎
,,,althochdütsch,TRUE,"Mit Dag (althochdütsch: ""Zit, wo d' Sunne brennt"") bezeichnet me ""E Zitschpanne vo 24 Schtunde, die um 00:00 afangt un um 24:00 ufhört.",🔎
,,,althochdütsche,FALSE,"Der Name vom Doorf chunt vom althochdütsche Name ""Reccingun,"" was ürsprüngli bedütet het ""bi de Lüüte vom Recco»;"" de Recco wär also s Oberhoupt vo de alemmannische Sidler a däm Oort gsi.",🔎
,,,althochdütschi,FALSE,"Urschbrünglig het dr althochdütschi Begriff ""obez"" as „Zuechoschd“ alles bedütet, wo usser Brot und Fleisch gässe worden isch, au Hülsefrücht, Gmües und Ähnligs.",🔎
,,,althochdüütsche,FALSE,"Der Ortsname chunt vom althochdüütsche ""(ze demo) spreiten bahhe,"" und das bedüütet im hütige Düütsch «beim Bach, wo sich im Land usbräitet».",🔎
,,,Altmiddelhochdüütsche,FALSE,"S Wort chunt scho im Altmiddelhochdüütsche vor, und denn no i dr Form ""Saf"".",🔎
,,,althoochdütsche,FALSE,"Die althoochdütsche Forme ""grafio"" und ""gravo"" stamme woorschinlig über s middellatiinische ""graffio"" vom büzantinisch-altgriechische ""grapheus"" „Schriiber“.",🔎
5290,Gewerbe,Gwerb,Gwerbe,TRUE,Au hüt sin Gwerbe un Handel bsunders läbhaft.,🔎
,,,gwärbligi,FALSE,"D Fundamänt vo de Pfiiler si in ere offnige Baugruebe in dr draagfähige Molasse baut worde und d Widerlaager si zum Däil Bestanddäil vo de Vorlandbrugge, wo dra aagschlosse si und wo für gwärbligi und wassersportligi Zwäck brucht wärde.",🔎
,,,Gwärb,TRUE,S Dreispitz isch s grösste geschlossene Gwärb- und Dienstleistigssgebiet in dr Schwiizer Stadt Basel.,🔎
5291,Breg,Breeg,Bräg,TRUE,"Uffem Brend, em Husberg vu Furtwange, isch d'Quell vun dr Bräg.",🔎
,,,Bräeg,TRUE,Brugge isch a glei Eertli zwische Brilinge un Woltordinge un liit uf dä räechte Syte vu dä Bräeg.,🔎
5292,Wirbelsäule,Wirbelsüüli,Wirbelsüüle,TRUE,"D Wirbelsüüle bestoht meistens us siibe Halswirbel, drizäh Brustwirbel, sächs Ländewirbel und ere underschiidlige Zahl vo Schwanzwirbel.",🔎
,,,Wirbelsäul,TRUE,"D Anzool variirt, wil unterschiidlich villi Klaingnoche im Fueß un de Wirbelsäul vorhande sin kenne.",🔎
5293,Landkreis Augsburg,Landchrais Augschburg,Landkroes Augschburg,TRUE,"Uschdersbach (amtlich ""Ustersbach"") ischt e Gmoed im Landkroes Augschburg z Bayern.",🔎
,,,Landkrais Augschburg,TRUE,"Bi dr Kommunalwahl 2002 isch si in Kraisdag vum Landkrais Augschburg un in Määrtgmairoot vu Staberga yyzoge, wu si zur stellverdrättende Fraktionsvorsitzeri gwehlt woren isch.",🔎
5294,Unterland (Liechtenstein),Unterland (Liachtaschtaa),Untrland,TRUE,S Oberland hät 15 und s Untrland 10 Mandat im Landtag.,🔎
,,,Unterland,FALSE,"Gwählt wören dia all vier Johr vom Volk im Proporzwahlrächt, und zwor 10 im Wahlkreis Unterland und 15 im Wahlkreis Oberland.",🔎
5295,Lichtraumprofil,Lichtruumbrofyl,Lichtraumbrofyl,TRUE,Lichtraumbrofyl isch dè Stollè temporär für Museumsbsuècher gschperrt.,🔎
,,,Lichtraumbrofil,TRUE,D Größi vo dè Tryb- un Kuppelradsätz sin durch s Lichtraumbrofil un dè konschtruktive Uffbau vo dè Lokomotyvè begränzt.,🔎
,,,Ladeleeri,FALSE,"Dört hèt s nit nu è Ladegleis mit Laderampè gää, sondern au è Ladeleeri.",🔎
5296,Heckeraufstand,Heckeruffschtand,Heckerufstond,TRUE,Der isch als Heckerufstond in d Gschicht iigonge.,🔎
,,,Hecker-Zuug,FALSE,"B. dè Hecker-Zuug vom Hochrhy bis zum Schluchsee), isch im Wyysèdal widder vogèssè worrè.",🔎
,,,Heckerufstand,TRUE,"D Schuesterinsle, wo aane sich no im April 1848 Freischärler und Sümpathisante vom Heckerufstand häi chönne zruggzie, isch verlandet.",🔎
5297,Tägerwilen,Tègerwiile,Tägerwile,TRUE,"S' Tägermoos isch es 1,54 Quadratkilometer grosses Gebiet im Kanton Thurgau zwüsche äm Schtadtrand vo dä dütsche Schtadt Konschtans und äm Siedligschärn vo dä Schwyzer Gmeind Tägerwile.",🔎
,,,Tegerwiile,TRUE,"Vili chlyneri Bech münde aber au zwüsche de grosse Näbeflüss vo de Ufer und Bärge här diräkt ine grosse Fluss, wie zum Bischpiil der ""Gränzbach"" bi Choschtez und Chrüüzlinge/Tegerwiile und der Dürrebach bi Badisch Rhyfälde in Rhy.",🔎
,,,Tägerwylè,TRUE,"Dè Bann vo dè Gmeindè Tägerwylè un Gottlièbè nǜmmt dè schwizer Deil vom Seerhy-Südufer yy, uff dè dütschè Sitè d Stadt Konschtanz (öschtlichi Hälfti beidsitig) un d Gmeind Reichenau (weschtlichi Hälfti Nordufer) Aarainer.",🔎
,,,Tägerwiile,TRUE,"D Fasnetsverbrennig wiä obe bschriebe würd gmacht in Laufeburg, Bad Säckinge, Winterthurer Fasnacht, Solothurn, Wigoltinge, Tägerwiile, Chrüzlinge un an viele andre Ort.",🔎
5298,Liste der Kulturgüter von nationaler Bedeutung im Kanton Aargau,Liste vo de Kulturgüter vo nationaler Bedütig im Kanton Aargau,Kultuurguet mid nazionaler Bedütig,FALSE,Das grosse Gebäu isch es schöns Boudänkmool z Chlingnau im Kanton Aargau und gilt als Kultuurguet mid nazionaler Bedütig.,🔎
,,,Lischtè vo dè Kulturgüèter mit nationaler Bedütig im Kanton Aargau,TRUE,D Brugg ghört zué dè Lischtè vo dè Kulturgüèter mit nationaler Bedütig im Kanton Aargau.,🔎
5299,Gotthardmassiv,Gotthardmassiv,Lampartisch Pirg,FALSE,"Die hend d Franke bisigt und sind deno de Rhii no ufe gwanderet und denn is Lampartisch Pirg choo, bim Berg Freckmünd (Fractis Mons, Brochen Birg).",🔎
,,,Gotthart,FALSE,"Denn schriibt er, as si ursprüngli di vom Karl em Groosse bisigte Sachse saiet, wo ane 806 an Gotthart stroofversetzt wore saied.",🔎
,,,Sankt Gotthard,FALSE,Zu de wichtigschte Feschtige vom Réduit händ d Feschtigswerch Sargans und St-Maurice und dr Sankt Gotthard als Zentrum vom Réduit ghört.,🔎
,,,Gotthardmassiiv,TRUE,Er ligt ganz im Weschte vom Bünderland im Gotthardmassiiv uf de Höchi vo 2345 Meter und het e Flechi vo zwöiehalb Hektaare.,🔎
,,,Gotthardgebiet,FALSE,"Dr General Masséna het zum Gegeschlag usgholt, het innerhalb vo vier Däg die östriichische Druppe us dr Ostschwiz verdriibe und het s Gotthardgebiet und s Glarnerland bsetzt.",🔎
,,,Gotthardmassyv,TRUE,"Dè Gottharddunnel (), wo übber 100 Johre aalt isch, hèt mò als Schiteldunnel unter dè Gipfel vum Gotthardmassyv in Nord-Süd-Richtig baut.",🔎
5300,Kaiserreich Abessinien,Ethiopisches Kaiserriich,Äthiopie,FALSE,"D'Organisation hät s'Ziil gsetzt, Waise in Äthiopie, dur e drüüjährigi Uusbildig en Arbetsplatz z' vermittle.",🔎
,,,Kaiserriich Äthiopie,FALSE,Vo Somalia us hät Italie 1935 s Kaiserriich Äthiopie agriffe und 1936 bsetzt.,🔎
,,,Kaiserriich Abessinie,FALSE,Spöter hät er sich dänn uf d Eroberig vom Kaiserriich Abessinie konzentriert.,🔎
,,,Chaiserryych Abessiinie,FALSE,"Zum anderen isch er Mitgliid vun ere Kumissioon zum Abessiniechrieg, wu s faschistisch Cheenigryych Itaalie vu 1935 bis 1937 mit eme velkerräächtswiidrige Aagriffs- un Erooberigschrieg geg s oschtafrikaanisch Chaiserryych Abessiinie gfiert het.",🔎
,,,Abessinie,FALSE,"1937, wo Italie nach em Zweite Italiänisch-Äthiopische Chrieg scho mit de Annexion vo Abessinie 1936 d Schtaategmeinschaft provoziert gha hät, hät Japan China noochem Zwischefall uf dr Marco-Polo-Bruck z'Peking am 7.",🔎
5301,Institut d’études politiques de Paris,Institut d’études politiques de Paris,Ìnschtitüüt fìr politischa Schtudia z’ Pàriis,FALSE,"Drnooh hàt sa Racht àn dr Üniwärsitäät Panthéon-Assas gschtudiart, wia àui bis 2002 àn dr Ìnschtitüüt fìr politischa Schtudia z’ Pàriis un àn dr Üniwärsitäät vu New York ànna 2001.",🔎
,,,Sciences Po Paris,FALSE,"Är het an dr Wirtschaftshochschuel ""École des Hautes Études Commerciales"" un an dr ""Sciences Po Paris"" (au bekannt as ""Institut d’études politiques de Paris"") studiert un 1977 in Ökonomi promoviert.",🔎
,,,Ìnschtitüüt fìr politischa Schtüdia z’ Pàriis,FALSE,Ar hàt vù 1980 bis 1983 àm Ìnschtitüüt fìr politischa Schtüdia z’ Pàriis (Sciences Po Paris) gschtudiart ùn hàt sìch ànna 1983 zem kàthoolischa Glàuiwa bekehrt.,🔎
,,,Institut d'études politiques,FALSE,Kurz speeter hàt'r àwer a ànder Wag gnumma: ar ìsch ànna 1947 ìn dr „Institut d'études politiques“ vu Pàris ge lehra.,🔎
,,,Ìnschtitüüt vu da Politischa Schtüdia z’ Pàriis,FALSE,"Ar hàt àm Ìnschtitüüt vu da Politischa Schtüdia z’ Pàriis gschtudiart un hàt d’rnooh vu 1986 bis 1994 bii dr Tààgszittung ""Le Quotidien de Paris"" gschàfft.",🔎
,,,Sciences Po,FALSE,"Sa ìsch ìn s Lycée Paul-Valéry z Pàris gànga, sa hàt speeter ìn dr Universität „Paris II Panthéon-Assas“ un ìn zwei Hochüela gstudiart: ìn „Sciences Po“ (IEP de Paris) bis ànna 1972, ìn dr „ENA“ (École nationale d’administration) vu 1973 bis 1975.",🔎
,,,Ìnschtitüüt fìr Politischa Schtüdia z’ Pàriis,FALSE,Ar hàt Politikwìssaschàft àm Ìnschtitüüt fìr Politischa Schtüdia z’ Pàriis (Sciences Po) un d’ Wìrtschàftswìssaschàft àn dr Üniwärsitäät Panthéon-Assas (Pàriis-II) gschtudiart.,🔎
5302,Exekutive,Exekutive,exekutivi,FALSE,"Staatsschef isch en inoffizielli Bezäichnig, wo chürzer isch und doorum in Wändige wie ""Staats- und Barteischef"" (vom ene kommunistische respektiv eme realsozialistische Staat) oder ""Staats- und Regierigsschef"" (vo dr Öiropäische Union) verwändet wird und sich allgemäin uf die Staatsoberhäupter beziet, wo näbe iire representative Ufgoobe au exekutivi häi und eso in dr Politik vo iirem Land maassgääblig si, zum Bischbil dr franzöösisch oder dr amerikanisch Bresidänt.",🔎
,,,Exäkutivorgaan,FALSE,Dr Bärner Gméindraat isch ds Exäkutivorgaan vor Stat Bärn.,🔎
,,,Exekutiive,TRUE,"Dr Gmäindibresidänt isch verantwortlig für d Läitig vo sinere Kollegiaalbehörde, isch also dr Schef vo dr Exekutiive, Er kümmeret sich drum, ass d Gsetz vom Kantoon und Bund usgfüert wärde, wenn das Däil vo de Ufgoobe vo dr Gmäind isch, und um alli Reglemänt, wo d Gmäind erloot.",🔎
,,,Exekutivgwalt,FALSE,"D Gmeindsversammlig beldet d Legislativgwalt, de föifchöpfigi Gmeindrot d Exekutivgwalt.",🔎
,,,exekutiv,FALSE,Diä het sowohl exekutiv wiä au legislativ Kompetenze ghet.,🔎
,,,Exekutiivbhörde,FALSE,die oobersti Exekutiivbhörde vom Freistaat Bayre.,🔎
,,,Exekutivè,TRUE,"Bsunders d Exekutivè vom Département wörrèd sit dört vom ""Präsident vom Generalrõt"" (französisch ""président du conseil général"") gleitet, wo vom Generalrõt gwäält wörd.",🔎
5303,Herbertingen,Herberdenga,Herbertinge,TRUE,"Im Landchreis Sigmaringè, wo d Streggi zwǜschè Herbertinge un Beuron s Dal durchquert, isch si i dè Vokeersvobund Neggar-Alb-Donau (NALDO) ygliderèt.",🔎
,,,Hèrbèrtingè,TRUE,"Fèrner transportyrt d HzL Güèter für s Tanklager vo dè Tyczka Totalgaz z Sigmaringè, für s Hammerwärch Fridingè, s Sägewärch Börsig, ebbèfalls z Fridingè, sowiè für s Schredderwärch z Hèrbèrtingè.",🔎
,,,Herbertingè,TRUE,"Durchgängigi Züüg vo Ulm nõch Frankrych hèr sin allerdings èbbèso wägghait wiè ab 1953 dirèkti Züüg vo Münchè übber Ulm nõch Fryburg, wo ab 1954 mit èm Kleber-Exprèss übber Memmingè–Aulèdorf–Herbertingè un nit übber Ulm gfüürt worrè sin.",🔎
5304,Nenzische Sprache,Nenzischi Sproch,Nenzisch,FALSE,"Am meischte verbreitet isch s Nenzisch, wu au as Schrift- un Amtssproch vun e baar autonome Chreis (russ. ""Okrug"") z Russland brucht wird.",🔎
,,,Waldnenzische,FALSE,"D Mammut (wüsseschaftlige Naame ""Mammuthus"" (vo frz. ""mammouth"" < russ.: ""mamont"" < vermuetlig us em Waldnenzische), bilde en usgstorbnigi Gattig vo de Elifante.",🔎
5305,1. April,1. April,1. Aprelle,TRUE,  Dr Johann Jakob Buser „Gäneral Buser“ (* 1. Aprelle 1768 z Sisse,🔎
,,,1. Aprile,TRUE,"apanische%20Schrift"">jap. ""Mifune Toshirō""; * 1. Aprile 1920 z Qingdao, <a href=""Repub",🔎
,,,1. Àwril,TRUE,D’ Margaret Elizabeth Austin (* àls Leonard àm 1. Àwril 1933 z’ Dunedin) ìsch a ehamàà,🔎
5306,Elektrolokomotive,Elegtrolokomotyvè,Elektro,FALSE,"Sell isch denn dè vobreitetschte Meefach-Radsatz-Aatrièb gsi, dè spòter au bi dè erschtè Elektro- un Disellokomotyvè übbernõ worrè isch.",🔎
,,,Elloks,FALSE,"Uff dè Hattinger Vobindungsschtrèggi dominyrèd IC-Züüg uff dè Relation Stuègètt–Züri, wo im Wechsèl mit Intercity 2 un dè konvèntionèllè Garniturè mit dè Elloks vo dè DB-Baureiè 101 un dè ÖBB-Baureiè 1016 (Taurus) beschpannt wörd.",🔎
,,,Eleggtrologgene,FALSE,Us obe beschribnem Grund fahred drumm hützutags uf em ganze Schinenetz Disel- oder Eleggtrologgene.,🔎
,,,E-Loks,FALSE,"Dènõch hèt dè Bedryber d E-Loks vo dè Personèzüüg uusduuscht, statt dè DB 143er, èm Star vo dè DDR-Rychsbaan, isch ab dört è aktuèlli Meezwècklok vo dè Baureiè DB 146 zum Ysatz chò.",🔎
,,,Elektrolokomotyv,TRUE,"Zu dè Vorteil vo dè Disellokomotyv zellet, dass si im Gegèsatz zu dè Elektrolokomotyv kei düèri Obberleitig benötigt un anderersits vor un nõch dè Faart nit so uffwendig im Baanbetrièbswärk gwartet wörrè muè wiè zu früènerè Zitè d Dampflokomotyv.",🔎
,,,Elektrolokomotivè,TRUE,Glychzitig isch diè Strecki bis Neuschtadt im Schwarzwald für dè Betrièb mit Elektrolokomotivè ygrichtet.,🔎
,,,Elektrolokomotyvè,TRUE,bi älterè Elektrolokomotyvè mit Stangèaatryb un èm suscht rundlaufendè Motor nit ufftretè duèt.,🔎
,,,Elektrotrybfahrzüüg,FALSE,"Mit èm Uffkõ vo modernerè Aatrybstechnologiè sin d Dampflokomotyvè wegè irem voglychswys schlechtè Würkungsgraad un wegèm hohè Bedynigs-, Wartigs- un Reparaturuffwand nõch un nõch vo Dysel- un Elektrotrybfahrzüüg abglöst worrè.",🔎
,,,Elektrolok,FALSE,"Dõ sin abber i dè Alpèländer Üschterrych, dè Schwiz sowiè au im dütschè Bayern d Dampflok schu i dè 1960er-Johr witgehend vo dè Elektrolok vodrängt worrè.",🔎
,,,elektrischi,FALSE,"D'Io beweggt sich uf ihrer Bahn dur's śtarch Magnetfeld vum Jupiter, wodur elektrischi Śtröm induziert werre.",🔎
,,,E-loks,FALSE,Für dè Betrièb isch nebbè ènèrè Versuchslok vo dè Reihe A¹ insgsamt 11 E-loks vo dè Reihè A² un A³ (Baureihè E 61) bschafft worrè.,🔎
,,,Elegtrischi Lokomotyvè,FALSE,È Johr spôter hèt d DR mit dè E 11 diè èrschti neui Elegtrischi Lokomotyvè übbernõ.,🔎
5307,Apsis,Apsis,Apside,FALSE,D Chloschtercherche stammt vu 1370 un isch noo em byzantinische Trikonchos-Stil boue mit dreij Apside.,🔎
,,,apsidalem Chorabschluss,FALSE,S isch e dreischiffigi romanischi Syyle basilika mit eme Querhuus un apsidalem Chorabschluss gsii.,🔎
,,,Chor,FALSE,D Saalbau het ä Chor un zwai sitlichi Näberüm.,🔎
,,,Chorpolygon,FALSE,S Chorpolygon und d Nord- und d Südfassade sin in iire Grundzüüg ins spoote 14.,🔎
,,,Doppelapside,FALSE,"Räst vo antike Buleuterie cha mä z Apollonia, z Delfi (mit Doppelapside), Ephesos, Iasos, Delos, Olympia, Priene und z Milet gsee.",🔎
,,,Apsidè,FALSE,D Apsidè vo vill Kirchè sin im 17./18.,🔎
,,,Polygonschluss,FALSE,Im Joor 1320 het die 60 Meter langi Kiirche e saalförmige Langchor umfasst und e Nonnechoor mit säggs Süülejoch mit Polygonschluss.,🔎
5308,Tibet,Tibet,tibet,FALSE,"Di rund 100.000 Exiltibeter, wu syt dr chinesische Bsatzig vu Zibet uf Indie gflichtet sin, wäre derge offiziäll as Flichtling anerkännt.",🔎
,,,tibetischi,FALSE,"Aber tibetischi Mönch und Lehrer rootet ab, da Mantra z bruuche, wemer nöd richtig iigfüert woren isch, wells sus zu negative Uuswürkige chöm.",🔎
5309,Albanische Sprache,Albanischi Sproch,albanische,FALSE,West Side Family isch eini vo de erfolgrychschte albanische HipHop Gruppe gsi.,🔎
,,,Albanische,FALSE,"Mit em iteliänische Sproochegsetz vo 1999 hät me welle es par anderi Minderheitssprooche schütze: s Albanische, s Frankoprovenzalische, s Furlanische, s Griechische, s Katalanische, s Molisekroatische, s Okzitanische und s Sardische.",🔎
,,,Albanisch,FALSE,"D Sprooche Serbokroatisch, Albanisch, Portugiesisch, Spanisch, Änglisch ùn Türkisch hen all wie mee Sprecher wie d Landessprooch Rätoromanisch.",🔎
,,,Albaanisch,FALSE,"Mit em modärne Lääbe und der hütige Wirtschaft und Mobilität git’s au im Aargau ganz vill Lüüt, wo anderi Sprooche rede: Hochdüütsch, Änglisch, anderi Variante vom Schwyzerdüütsch, Französisch, Iteliänisch, Tüürggisch, Albaanisch und no vil meh Sprooche.",🔎
,,,albanischi,FALSE,(albanisch für “Gnueg!”) isch e albanischi Proteschtbewegig wo mit Aktione un Protescht uf d Problem vo Albanie ufmerchsam mache wot un sich gäge Apathi unter de Bürger un vorallem jungi Lüt wendet.,🔎
,,,albanisch,FALSE,"Albanie (""albanisch:"" Shqipëria) isch e Staat i Süedoschteuropa ufem Balkan.",🔎
,,,albanischsproochig,FALSE,"Devo sin 87 % dütschsproochig, 9,8 % französischsproochig un 1,1 % albanischsproochig (Stand 2000).",🔎
,,,Albanischi Sprooch,TRUE,"Di Albanischi Sprooch wird in zwee Hauptdialäkt underdeilt, em Gegische (standardalbanisch ""gegërishtja"" oder ""gegë"", im Gegische sälber ""gegnisht"", in de albanischi Dialektologi mangmool au ""dialektet veriore"" ‚nördlichi Dialäkt‘) un Toskische (""toskërishtja"" oder ""toskë"", in de Dialektologi au ""dialektet jugore"" ‚südlichi Dialäkt‘), wo beidi wytri Unterdialäkt hen.",🔎
,,,Albanology,FALSE,"1972 bis 1978 hät si a den Uniwërsitëëte Choschtez und Münche Slawistik, Gërmanistik, Gschicht und Albanology gstudiert.",🔎
,,,albanische Sproch,TRUE,S'Illyrische isch durch d'Romanisiirig vo de Illyrer un spöter durch d'Slaweyfäll usgstorbe; d'albanische Sproch chönnt aber e lebändigi Noochfolgersproch sy.,🔎
5310,Schiltach,Schilda,Schilte,TRUE,In dr Stadt Schilte biegt d Kinzig no Weschte ab.,🔎
,,,Schiltâ,TRUE,"Nochbrgmeinde sin im Norda Wolfâ (Wolfach im Ortenaukreis), Schiltâ (Schiltach im Landchrijs Roddwüül), im Oschda Schramberg (Landkrois Roddwüül) un im Weschda Hornberg (êbâfalls im Ortenaukreis).",🔎
5311,Regio-Verkehrsverbund Freiburg,Regio-Verkehrsverbund Freiburg,Regio Verchehrsverbund Friburg,FALSE,"D'Stadtverchehr Friburg isch im Tarifverbund vum Regio Verchehrsverbund Friburg, zämme mit dr Noochberlandchreise Brisgau-Hochschwarzwald un Emmedinge.",🔎
,,,Regio-Verchehrsverbund Friburg,TRUE,Im Nohverchehr giltet dr Tarif vum Regio-Verchehrsverbund Friburg.,🔎
,,,RVF,FALSE,In Richtung Basel exischtyrèd Übbergangstaryf zuè dè Vokeersvobünd RVF un RVL.,🔎
,,,Regio Verkehrsverbund Friburg,TRUE,Dr gsamt Nohverkehr isch ä Dail vum Regio Verkehrsverbund Friburg.,🔎
,,,Regio-Vokehrsvobund Fryburg,TRUE,Diè Strecki isch i dè Regio-Vokehrsvobund Fryburg (RVF) vo Fryburg bis Unnèdingè wie au i dè Vokehrsvobund Schwarzwald-Baar (VSB) vo Deggingè bis Donaueschingè integryrt.,🔎
,,,Regioverchehrsverbund Friburg,TRUE,D'Stadt wird dur einigi Buslinie erschlosse un ghört im Regioverchehrsverbund Friburg a. Bildig.,🔎
,,,Regio-Vokeersvobund,FALSE,"Diè Streggi isch i dè Regio-Vokeersvobund (RVF) integryrt worrè un lõt sich asè mit dè ""RegioKartè"" us èm Raum Fryburg befaarè.",🔎
5312,Bâloise Holding,Bâloise,Baloise Group,FALSE,D Baasler Versichrige Schwiz isch die grössti Gschäftsäihäit vo dr Baloise Group.,🔎
,,,Bâloise Holding AG,FALSE,Under em Naame Baasler Versichrige dräte d Dochdergsellschafte vo dr Bâloise Holding AG in dr Schwiz und z Dütschland uf.,🔎
5313,Vereinigtes Königreich,Vereinigts Königriich Grossbritannie u Nordirland,Ängländer,FALSE,"Vo 1859 bis 1869 isch dr Suezkanal baut worde und Ägypte isch schdrategisch für d Ängländer interessant worde, wo s 1882 bsetzt und 1914 zum Brotektorat erklärt hai.",🔎
,,,Voeinigtè Königrych,FALSE,"Früèner hèt mò dè Tenorschlüssel z Preußen un deilwys im Voeinigtè Königrych bruucht, um d Aazaal vo dè obberè Hilfslinniè im Notèbild z minimyrè.",🔎
,,,Verainigte Chenigrych,FALSE,S Änglisch isch au no dr Unabhängigkait vum Verainigte Chenigrych anne 1965 offiziälli Amtssproch blibe un hite au di am meeschte brucht Schriftsproch Di arabisch Sproch isch im Gambia-Dal en alti Schriftsproch.,🔎
,,,Vereinigte Königrych,FALSE,"Si isch als autonome Bsitz vo de britische Chrone (engl.: ""crown dependency"") diräkt de britische Chrone understellt, aber isch weder e Teil vom Vereinigte Königrych no e Chronkolony.",🔎
,,,Groossbritànnia,FALSE,D’ Sìnggel ìsch ìm Top-40 ìn Groossbritànnia gsìì.,🔎
,,,Veräinigte Königriich,FALSE,"S Commonwealth of Nations (bis 1947: ""British Commonwealth of Nations"") isch e luggi Verbindig vo suveräne Staate, wo in erster Linie vom Veräinigte Königriich und däm siine ehemoolige Kolonie bildet wird.",🔎
,,,Vereinigte Königriich Grossbritannie un Nordirland,TRUE,"Nordirland (, ) isch e Land un Teil vom Vereinigte Königriich Grossbritannie un Nordirland.",🔎
,,,Vereinigte Chönigriich vo Grossbritannie,FALSE,S Vereinigte Chönigriich vo Grossbritannie hat aber Afghanischtan bis 1919 kontrolliert.,🔎
,,,Großbritanniè,FALSE,"Dè Bellfront stammt us èm westeuropäischè Ruum (Frankrych, Benelux-Staatè, Iberischi Halbinslè un vo allem Großbritanniè).",🔎
,,,Brite,FALSE,"Dementsprechend het mer in dr DDR zwische Berlin un Westberlin (fer die drei Westsektore vu dr Franzose, Brite un Amerikaner) underschide, wogege mer in Westberlin un in dr alde Bundesrepublik Dytschland zwische Berlin (West) un Ostberlin underschide het.",🔎
,,,britischer,FALSE,"Januar 1945 in Highgate, London) isch e britischer Rock- un Pop-Sänger.",🔎
,,,Grossbritannie und Irland,FALSE,Johrhundert as Hannoveraner d König vo Grossbritannie und Irland gsi si.,🔎
,,,z Gorßbritanniè,FALSE,S einzige no voblibbenè Vorkoo z Gorßbritanniè i dè Nöchi vo dè Stadt York wörd wäärend dè Blüètizit Dag un Nacht vo Nadurschützer bewacht.,🔎
,,,Grossbrittaniè,FALSE,"Í de Ziitè vom Nationalsozialismus hand villì Judè nur chönne überläbè, wil sie sich rächtzytig in Nachbarländer vom NS-Staat, wie Polè, Frankriich und Grossbrittaniè abgsetzt händ.",🔎
,,,Vereinigte Königriich,FALSE,"Wil d Schwiz der Europäische Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) us politische Gründ nit het welle biidräte, het si 1960 zsämme mit Dänemark, Norwäge, Östriich, Portugal, Schwede und em Vereinigte Königriich die Europäischi Freihandelsassoziation (EFTA) gründet.",🔎
,,,Veräinigte Köönigriich,FALSE,"E Commonwealth Realm (englisch: ""Chönigriich im Commonwealth"") isch e souveräne Mitglidsstaat vum Commonwealth of Nations, wo dr Monarch vom Veräinigte Köönigriich, zur Zit isch daas d Charles III., als Staatsoberhaupt aerchennt.",🔎
,,,Vereinigt Chönigriich,FALSE,Äne vum Ermelkanal im Norde gränzt au s Vereinigt Chönigriich an Frankriich.,🔎
,,,Grossbritanie,FALSE,"Im Mei 2001 esch ehres drette Studioaubom erschene wo Platz 1 in USA, Grossbritanie, Düütschland, Öschtriich, Belgie, Niderland ond onderanderem au i de Schwiiz erreicht het.",🔎
,,,Groossbritannie,FALSE,"Wu Frankrych un Groossbritannie dr Armenier e sälbschtändige Staat z Oschtanatolie versproche ghaa hän, het di osmanisch Regierig unter dr Jungtirke ne Schwechig vu ihre territorialen Integritet gferchet.",🔎
,,,Vereinigt Keenigriich,FALSE,"Novamber 1975 ìm Schloss vu Rambouillet s erschta Traffa vu da fìmf meischta ìndüschtrialisiarta Lander vu dr Walt (USA, Jàpàn, Frànkrìch, Weschtditschland, Vereinigt Keenigriich) statt gfunda.",🔎
,,,Grossbritanie u Irland,FALSE,"Grossbritanie u Irland hei 45.000.000, Belgie 7.866.000, Frankrych 7.500.000, Russland 2.214.000 u Holland 1.528.000 Hektoliter Bier produziert.",🔎
,,,Verainigts Chenigrych,FALSE,"Jänner 1969 z Easington, Verainigts Chenigrych) isch e britischi Chemikeri un Materialforscheri an dr ETH Züri.",🔎
,,,Veräinigts Köönigriich,FALSE,"D Mitgliidstaate mit de grösste Stimmaadäil si: USA 16,75 %, Japan 6,23 %, Dütschland 5,81 %, Frankriich 4,29 %, Veräinigts Köönigriich 4,29 % und China 3,81 %.",🔎
,,,änglische,FALSE,"Uf dütsch und alemannisch hed X immer dr Lutwärt /ks/; im änglische /ks/ und /gz/; im portugisische, altspanische und maltesische //, im Sardische [].",🔎
,,,Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Irland,FALSE,"S irische Parlamänt het 1800 im ""Act of Union"" zuegstimmt und 1801 isch s Köönigriich Irland mit em Köönigriich Groossbritannie veräinigt worde und s Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Irland isch entstande.",🔎
,,,Vereinigte Kenigrych,FALSE,  Ängland isch e Deil vom Vereinigte Kenigrych.,🔎
,,,Briita,FALSE,"Bis 2021 ìsch ""I Like It"" s’ Liad vun’ra wiibliga Rapperin, wo d’ Briita-n-ìm Internet àm maischta g’loost hann.",🔎
,,,Vereinigte Königriich vo Grossbritannie und Nordirland,TRUE,Mai 2010 Premierminister vom Vereinigte Königriich vo Grossbritannie und Nordirland gsi.,🔎
,,,Vereinigti Königrych,FALSE,"Mit grossem Abschtand uff die Reiseländer sind Länder wie Indie, s Vereinigti Königrych, Japan und Kanada uf de folgende Plätz.",🔎
,,,Briten,FALSE,Anne 1817 hän si d Briten un d Spanier uf d Bekämpfig vu dr Sklaverei gainigt un d Spanier hän d Insle an d Brite verpaachtet.,🔎
,,,Vereinigte Chönigriich,FALSE,Zwüsche 1870 un 1914 hät Frankriich sini Koloniie usgwitet un mit em Vereinigte Chönigriich d'Entente gründet.,🔎
,,,Vereinigte Chünigriich,FALSE,"Sit doo isch de Chronprinz vo Ängland reschpäktive vom Vereinigte Chünigriich vo Amts wäge amigs Fürscht vo Wales (änglisch ""Prince of Wales,"" walisisch ""Tywysog Cymru"").",🔎
,,,britischä,FALSE,"April 1882 z'Downe) isch en britischä Naturforscher gsi und me seit, es sigi eine vo de wichtigschte Naturforscher überhoupt.",🔎
,,,UK,FALSE,"Lead-Single vom Aubom esch ""Déjà-Vu"" gse, es featuring metem Jay-Z ond het sech ufem Platz 1 vo de UK-Charts gsecheret.",🔎
,,,Verainigte Chenigrych vu dr Großbritannien un Irland,FALSE,"Jänner 1901 z Osborne House, Isle of Wight) isch vu 1837 bis 1901 Chenigi vum Verainigte Chenigrych vu dr Großbritannien un Irland gsi un het ab 1876 as erschte britische Monarch un zwaite Mänsch iberhaupt dr Titel „Chaiser vu Indie“ drait.",🔎
,,,Voeinigtè Könnigrych,FALSE,"Museology wörd z Europa vor allem im Voeinigtè Könnigrych, i dè Nidderlande, z Finnland, Tschechiè un Kroatiè gleert.",🔎
,,,Verreinigta Keenigreich,FALSE,"Ànna 1812 ìsch a riesiga Spìnnarèi-Fàwrìk bàuia worra; 138 m làng, 12 m breit, mìt 4 Stäck un 47 Reiha Fanschter, sa ìsch d längschta Spìnnarèi ìn kontinàntàl Europa (dàs heißt: üsser da Verreinigta Keenigreich).",🔎
,,,Verainigt Chenigrych,FALSE,S Verainigt Chenigrych isch yymarschiert un het d Bartei zum Friide zwunge.,🔎
,,,Großbritannie,FALSE,"Di änglischi Sprooch (änglisch: ""English"") isch e Sprooch, wo us England chunnt, un hüt als Muettersprooch unter andrem z Großbritannie, Nordamerika, Südafrika, Irland, Auschtralie und Neuseeland gschwätzt wird.",🔎
,,,britischi,FALSE,1941 isch dr Vatter wärend em Zwäite Wältchrieg im Kampf gege britischi Druppe ums Läbe koo.,🔎
,,,Großbritanniens,FALSE,Im Erschte Wältchrieg isch e erschte Invasionsversuech vu Großbritanniens dur d Schutzdruppe unter em Paul von Lettow-Vorbeck in dr Schlacht bi Tanga zruckgschlaa wore.,🔎
,,,Vereinigt Königriich,FALSE,Gründigsmitglider 1973 1981 1986 1995 2004 2007 2013 S Vereinigt Königriich isch 1973 Mitgliid vo de EU worde.,🔎
,,,britischa,FALSE,"Jüüli 1985 z’ Taunton, Anglànd) ìsch a britischa Volleybàllschpìelera, wo-n-àls Mìttelblockera schpìelt.",🔎
,,,britischen,FALSE,"S isch d Heimet vu verschidene afrikanische Gsellschaften, vu niderländische, dytsche, franzesische, asiatische un britischen Yywanderer un vu sognännte „Farbige“ (ängl.",🔎
,,,Vereinigte Königriich vo Grossbritannie,FALSE,"D Elsässer und d Korse z Frankriich, d Katalane und d Baske z Schbanie, d Ire im Vereinigte Königriich vo Grossbritannie, d Jurassier im Kanton Bärn und vili anderi meh hai sich gege d Obrigkeit gwehrt, für zum ihri eignigi Kultur und Schbrooch z verdeidige, deilwiis mit Waffegwalt.",🔎
,,,änglisch,FALSE,"bis) zelt wird, heissed d Schaltjaar und d Schalttääg bis uf de hütigi Taag „bissestilis“ (uf latinisch), „bissextile“ uf änglisch oder „bissetile“ uf italiänisch.",🔎
,,,Verainigte Königriich,FALSE,Politisch tailt sich hütt d Inselgruppe is Verainigte Königriich (UK) und i d Republik Irland.,🔎
,,,Brit,FALSE,Dr David James McAllister isch as Suhn vun ere Dytsche un eme Brit uf d Wält chuu.,🔎
,,,Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Nordirland,FALSE,"D Bank of England (""Bank vo Ängland"") isch d Zentralbank vom Veräinigte Köönigriich Groossbritannie und Nordirland und het iire Sitz in London.",🔎
,,,Vereinigt Königrych,FALSE,"In de folgende Länder isch Ungarisch als Minderheitssproch aerkännt: 1Schätzig Ungfähr e witeri Million Sprächer verdeilt sich uff Argentinie, Australie, Belgie, Brasilie, Tschechie, Finnland, Frankrych, Dütschland, d'Niiderlande, Idalie, d'Schwiz, s Vereinigt Königrych, Venezuela und anderi.",🔎
,,,Veräinigte Köönigriich vo Groossbritannie und Irland,FALSE,Januar 1801 vom Veräinigte Köönigriich vo Groossbritannie und Irland abglööst worde.,🔎
,,,Großbridannie,FALSE,Noch em Zweite Wältchrieg isch Nidersachse gröschtedeils vo Großbridannie bsetzt worre.,🔎
,,,Voeinigté Könnigrych,FALSE,"Im Voeinigté Könnigrych isch 1896 mit èm Light Railways Act è Gsetz voabschydèt worrè, wo dè Bau un Bedryb vo Baanè in voeifachter Bauart greglèt hèt.",🔎
,,,britisch,FALSE,"S'Kelvin isch daift uf dr britisch Physiker un Ingenieur Lord Kelvin; Si Grafschaft isch noochem Kelvin daift, wo au dur s'glände vu dr Universität Glasgow verlauft.",🔎
,,,britischè,FALSE,"Erwänenswärt isch d Färtigschtellig vom britischè 60163 Tornado im Auguscht 2008 durch dè A1 Steam Locomotive Trust odder è Sächsischi I K 2009, initiyrt durch dè Vorein zu dè Förderig vo Sächsischè Schmalschpurbaanè.",🔎
,,,Änglischi,FALSE,Änglischi Archäologe hai Ninive siit dr Middi vom 19.,🔎
,,,Vereinichte Kennichreich,FALSE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,Grossbritanniä,FALSE,London isch d Hauptstadt und s wirtschaftlichi und kullturelli Zäntrum vu Grossbritanniä.,🔎
,,,englischä,FALSE,"April 1825 z Putney, London) isch än schwîzerisch-englischä Maler gsi.",🔎
,,,Vereinigt Chenigryych,FALSE,"Di eint isch d Wält, wu em Läser bekannt isch, gnauer gsait s Vereinigt Chenigryych am Änd vum 20. Johrhundert.",🔎
,,,Vereinigte Königrich vo Grossbritannie,FALSE,"Schottland (änglisch und scots: Scotland, schottisch-gälisch: Alba (IPA: ) isch es Land im Nordweste vo Europa und isch de nördlich Landesteil vom Vereinigte Königrich vo Grossbritannie.",🔎
,,,Vereinigte Königrych Grossbritannie und Nordirland,TRUE,"Hüt bilde die drü Länder uf dr Insle Grossbritannie – Ängland, Schottland und Wales – zäme mit Nordirland s Vereinigte Königrych Grossbritannie und Nordirland.",🔎
,,,britische,FALSE,"März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii.",🔎
,,,Verainigte Chenigrych Großbritannie un Nordirland,TRUE,"Septämber 2022 Chenig vum Verainigte Chenigrych Großbritannie un Nordirland un vu 14 andere, Commonwealth Realm gnännte souveräne Staate mit ire Territorie un abhängige Biet.",🔎
5314,Ruggell,Ruggäll,Ruggeall,TRUE,"Im Liachtastoa isch oanzig da Oberaukanal, wo nördlig vo Ruggeall in Rhi mündat.",🔎
,,,Ruggäller,FALSE,Vu 1999 bis 2003 isch si fir iri Bartei im Ruggäller Gmairoot ghockt.,🔎
5315,Manus Province,Manus (Provinz),Manus,FALSE,"D Provinzhauptstadt vu Manus isch ""Lorengau"" uf dr Hauptinsle.",🔎
,,,Provinz Manus,FALSE,Si ghere zue dr Provinz Manus z Papua-Neiginea.,🔎
5316,Bergsturz von Goldau,Dr Bärgsturz vo Goldau,Bergschturz vo Goldau,TRUE,Bim Bergschturz vo Goldau am 2.,🔎
,,,Goldauer Bärgschturz,FALSE,S vermuetlich iischnidenscht Ereignis in de Gschicht isch de Goldauer Bärgschturz am 2.,🔎
,,,Bärgsturz vo Goldau,TRUE,"1806 het dr Bärgsturz vo Goldau die gmeineidgenössischi Solidarität gweggt, 1807 het me mit dr Linthkorrektion as gmeinnützigs eidgenössischs Wärk agfange, zum d Linthebeni vo Malaria und Überschwemmige z befreie.",🔎
,,,ehemolige Bärgsturzgebiet,FALSE,"D Ortschaft Goldau, wo sich dä Ysebahnchnotepunkt und en Tierpark im Gebiet vom ehemolige Bärgsturzgebiet befindet, isch en Ortstail vo de politische Gmaind Arth.",🔎
5317,Vereinte Nationen,Vereinti Natione (UNO),Vereinte Natione,TRUE,"D Oschtgränze vu Europa isch menkmol d Westgränze vu Russland, e anders Mol dr Ural, während die Vereinte Natione sogar ganz Russland zue Europa zelle un defir die ganz Türggei zue Asie, so dass dert Europa s nördlich, Asie degege s südlich Eurasie isch.",🔎
,,,Verainte Nazioone,TRUE,"D Wältdekaad isch e Projäkt vu dr Verainte Nazioone mit em Ziil, d Wäärt un Prinzipie vu dr noohaltige Entwicklig in dr Erzieig un Bildig wältwyt z integriere.",🔎
,,,UN,FALSE,"Wu 1992 bi dr erschte dur d UN iberwachte demokratische Wahle s MPLA zur greschte Fraktion im Barlemänt woren isch un dr José Eduardo dos Santos vum MPLA bim erschte Wahlgang vu dr Bresidänschtschaftswahle di meeschte Stimmen iberchuu het, het d UNITA mit em Argumänt, bi dr Wahle sei bschisse wore, dr Friide ufgchindet.",🔎
,,,Vereinten Nationen,FALSE,"Dr Vertrag giltet zwar numme fer Staate, aber s' ""Agreement Governing the Activities of States on the Moon and Other Celestial Bodies"" vu dr Vereinten Nationen, (Artikel 11, Absatz 2 und 3), wo 1979 entworfe un am 11.",🔎
,,,Verainta Nàzioona,TRUE,"Dr Schtraik hàt a politischa Krisa ìn dr belgischa Regiarung üssgleest: zwai Sunderberìchter vu da Verainta Nàzioona hann gschrìewa, àss d’ belgischa Regiarung d’ Grundrachta vu da Iiwànderer àchta un ìn da Schtraiker ìhra Pàpirer ìn Ordnung brìnga soll.",🔎
,,,Verainte Nazione,TRUE,"As Co-Grinderi vu «collaboratio helvetica» vernetzt si syt 2017 Aktivischte*ne, wu d 17 Zyl vu dr Agenda 2030 fir nohhaltigi Entwicklung (SDGs) vu dr Verainte Nazione (UN) in dr Schwyz firschibringe.",🔎
,,,Vereinte Nazione,TRUE,"Di United Nations Multilingual Terminology Database (uf alemannisch ""Mehrsprachigi Datebank vo der offizielle UNO-Terminologie"") ischen Online-Übersetzer wo die offizielli Terminologi vo de Vereinte Nazione automatisch i di 6 offizielle Sprache vor UNO (Arabisch, Chinesisch, Änglisch, Französisch, Russisch und Schpanisch) übersetzt.",🔎
,,,Verainti Natione,TRUE,Syt 2002 isch d Roth wider Mitglid vum Dytsche Bundesdag un dert stellverdrättend Mitgliid um Uuswertigen Uusschuss un im Unteruusschuss Verainti Natione.,🔎
,,,Veräinte Nazione,TRUE,"August 1941 häi sich dr Roosevelt und dr Churchill vor Nöifundland uf em Schlachtschiff „HMS Prince of Wales“ droffe, und häi d Atlantik-Charta underschriibe, wo mit iire „Acht Freihäite“ zur Grundlaag vo dr Noochchriegsornig und vo de Veräinte Nazione worde isch.",🔎
,,,UNO,FALSE,Sid 2002 isch d Schwiiz Mitgliid vo der UNO.,🔎
,,,Verainte Natione,TRUE,"Vu dr Siger vum Zweete Wältchrieg isch Eschtrych wider as aigeständige Staat ufgrichtet wore, anne 1955 het Eschtrych derno noch em Änd vu dr Bsatzig sy duurendi Neutralität verchindet un isch dr Verainte Natione bydrätte.",🔎
,,,Vereinta Nationa,FALSE,"Englisch isch au no Amtsschproch vo dr Europäischa Union, da Afrikanischa Union, da Organisation vo Amerikanische Staate und vo da Vereinta Nationa.",🔎
,,,Vereinti Natione,TRUE,"Ufgrund vum Weltruumvertrag chänne aber keini Staate Asprüch amelde, dourum isch nooch Asicht vu alle Organisatione (Vereinti Natione, Internationali Astronomischi Union) au e Uswittig vu innerstaatlichem Rächt nit erlaubt.",🔎
,,,Veräinte Nazioone,TRUE,"Serbie isch as Noochfolgerstaat vo Serbie und Montenegro Mitgliid in de Veräinte Nazioone (UN) bliibe, wääred Montenegro noch eme Unabhängigkäitsreferändum sich für d Mitgliidschaft bi dr UN und bi andere Organisazioone wider het müesse bewärbe.",🔎
,,,V’reinti Natione,TRUE,"S ésch eins vun finf permanent Métgliidr im Conseil de sécurité vun de V’reinti Natione, Teil vun de (G8), gheert zuer Union latine, zuer (OCDE) un nàdirli zuer Organisation vun de Francophonie.",🔎
,,,Verainte Nationen,FALSE,"Syter anne 1949 sin d Kolonii Papua un s Territorium Nei-Ginea, wu in s Dreihandsyschtem vu dr Verainte Nationen iberfiert woren isch, gmainsam vu Auschtralie un vu dr Verainte Nation as ""Territorium Papua un Neiginea"" verwaltet wore mit Port Moresby as Verwaltigssitz.",🔎
5318,Schwaben,Schwobeland,schwäbische,FALSE,Bis en die 1940er Johr hot des Komikerduo mit denne schwäbische Figura auf de Varietébühna Süddeutschlands an großa Erfolg.,🔎
,,,Schwobaland,TRUE,"Dr Funka isch an alta Fürbruch, wo hüt no im schwäbisch-alemannischa Raum (Vorarlberg, Schwiz, Allgäu, Schwobaland), und im Tirolr Obrland und Vinschgau, aber au z Ostfrankriich und bis gi Aache verbreitat isch.",🔎
,,,Schwäbischu,FALSE,"Koch; *8.2.1858 Cannschdatt, Würtemburg – †20.2.1920 Berlin)"" sind beidi us altigsässnu jüdischu Familine entstammu, wa scho sit Jahrhunnärtu im Schwäbischu gläbt heint.",🔎
,,,schwäbischs,FALSE,"D Staufer (früehner het men e au fälschligerwiis hüfig ""Hohenstaufe"" gsait) si e schwäbischs Adelsgschlächt gsi, wo im 12. und 13.",🔎
,,,Schwäbischa,FALSE,"Seine Uffdritt fendet meischt nur em Schwäbischa statt, weils die andere warscheins schlecht verschtandet.",🔎
,,,Schwobaländle,TRUE,"Teilweis goht er kerzagrad durchs Schwobaländle, iber zig Kilometer.",🔎
,,,schwôbisches,FALSE,"Zwǜschè Duttlingè un Stuègètt isch d Streggi fascht vollschtändig übber schwôbisches Territorium gangè, dõrum isch si vo dè Königlich Württèbärgischè Staats-Ysèbaanè baut worrè.",🔎
,,,Schwobeländle,TRUE,Abr im Schwobeländle wird d Fasnet erscht am 6.,🔎
,,,Schwôbalendle,TRUE,"April 2021) ischt a deitscher evangelischr Pfarrer gwäa, wo sich em Schwôbalendle durch seine em schwäbischa Dialekt ghaldene Goddesdenscht ond als Ibrsetzr vo dr Bibl ens Schwäbische an Nama gmacht hôt.",🔎
,,,schwööbische,FALSE,"S Woort ""Lane"" und ëëndlich, wo im Bairisch und im bairisch-schwööbische Gränzruum und dezue anen in echli andere Bidüütigen au suscht umenand voorchunt, chunt degäge nöd vom latynische ""lavīna"" – es gaat aber uf di glych indogërmaanisch Wurzle zrugg und isch drum e tüütsches Eerbwoort.",🔎
,,,Schwôbland,TRUE,"Benannt wôrra isch der Preis nôch-em Ludwig Uhland (1787 bis 1862), ama deitscha Dichtr, Litradurwissaschaftler ond Politiker us-em Schwôbland.",🔎
,,,Schwôbaland,TRUE,Nôch-em Bsuach vo dr Laobemer Ladeinschual will’r Kaufmôô werra ond macht zo deam Zweck z Ichahausa em boirischa Doil vom Schwôbaland a Lehr.,🔎
,,,schwäbischi,FALSE,"Spätzle (; hochdütschi Ussprooch: ) oder au Spatze (i de Schwiz und im Markgräflerland sait me: Spätzli oder Chnöpfli und im nideralemannische Ruum Knepfli), sind schwäbischi bzw.",🔎
,,,Bayerisch-Schwabe,FALSE,"Do hätt sotte s schwäbisch-alemannisch Sprochgebiit im spetere Bade-Wirttebärg drzue ghere, un - politisch schwiiriger zum durch z setze - Bayerisch-Schwabe.",🔎
,,,Schwèèbische,FALSE,Sit 1959 isch Mänidorf e Partnergmäind vo Freudestadt im Schwèèbische.,🔎
,,,Südschwabu,FALSE,Är isch zumä mächtigu Herr in Südschwabu gwordu.,🔎
,,,Schwoabeländle,TRUE,"Untr a Kährwoch vrstoad mr im wesetliche a wechentlich widrkährends Eroignis im Schwoabeländle, wo mr sei Grundschtig (zumeischt au d'anliegend Schtroaß) seibert.",🔎
,,,Schwabe,FALSE,"Dii Hauptstadt vo Schwabe isch abr nit Sturgert, sondern Augschburg, de Regiirungssitz i demm bayrischa Regiirungsbezirk.",🔎
,,,Schwoba,FALSE,"Mai 1901 z Auchsesheim em Regiirongsbezirk Schwoba en Bayern, † 10.",🔎
,,,Schwoobe,FALSE,"Währed dr ganze Basler Fasnacht macht me sich in de Sprich und uf de Helge au gärn mit Sprych iber d Zyrcher und iber d Schwoobe, wie me de Dytsche z Basel sait, luschtig.",🔎
,,,alemannische Herzogdum,FALSE,"Nach 500: S Gebiet vo ungefähr der hütige Dütschschwiiz het zum alemannische Herzogdum (537–746) ghört, won en Teil vom Fränkische Riich gsi isch, d Weschtschwiiz zu Burgund.",🔎
,,,Schwoobeland,FALSE,"Si wird aber au im Räschd vo dr alemannische Schwiz, z Baade-Württebärg und im Schwoobeland gässe: ""Ziibelewaaie"" säit mä drum au am Hochrhy bis über e Hotzewaald äwäg, und wyter öschdlig ghäisst si Böllewääe und Bölletünne.",🔎
,,,schwäbischa,FALSE,  Saure Kuttla senn a sowohl em schwäbischa als au em badischa Teil von Baden-Württemberg beliebts Essa.,🔎
,,,Schwobeländli,TRUE,Eso isch d Guggemusik danne ä feschte Bschtandteil vo dr Fasnet im Rumm um Basel erum worre un hät sich spöter einersiits in d Zentralschwiiz un andrersiits in s Schwobeländli usbreitet.,🔎
,,,Schwabeland,TRUE,D Firma Brüedere Märklin & Cie GmbH isch en Spiilzüghärsteller z Göppige im Schwabeland.,🔎
,,,Schwåba,FALSE,"Uffgwaggsa isch dor Martin Egg z Krombach (Graes Genzburg), emm bayrischa Regiirongsbezirg Schwåba, als Sõ vom Finanzbeamda Gabriel Egg ond saera Frao Franziska.",🔎
,,,schwäbisch,FALSE,D Ahnereihe vom schwäbisch-fränkische Adelsgschlächt vo de Grafe Stauffenberg isch bis is 13.,🔎
,,,schwebische,FALSE,"Im Polnische isch d Nasalität allerdings kei bsunders wichtigs Merchmool, im Französische sin Nasalvokal dergege bsunders wichtig; au mangi schwebische un bairische Dialäkt hen Nasalvokal i ihrem Inventar.",🔎
,,,Schwebische,FALSE,"Zum Biispiil Diä bekannteschte Isoglosse zwische nem „Alemannische im engere Sinn“ un em Schwebische sin Bi dr Ändunge un bi dr Lüt folgt meischtens nit numme ei Wort däre Gränz, sondern alli Werter vu däm Typ, also im letschte Fall geen wie ""Fleisch/Floisch"" aü  E bekannti Isoglosse isch aü d k/ch-Liniä.",🔎
5319,Strafrecht,Strofreacht,stroofrächtlig,FALSE,"Hüte isch d Doodesstroof ethisch, stroofrächtlig und braktisch umstritte; vili dängge, ass mä sä nit mit de Menscherächt cha veriibare.",🔎
,,,Kriminelli,FALSE,"Mänggisch wird dr Begriff felschligerwiis au brucht, wenn e Persoon vo öbberem, wo nit vom ene Staat befuegt worden isch, wie zum Bischbil Terroriste und Kriminelli, umbrocht wird.",🔎
,,,Stroofornig,FALSE,Dr Thomasius het e humaani Stroofornig im Sinne vo dr Ufkläärig propagiert.,🔎
,,,Stroofrächt,TRUE,"Die verschiidene juristische Definizione vom Begriff, öb im nazionale Stroofrächt vo Staate oder im internazionale Rächt, si hüfig us äänlige Gründ umstritte.",🔎
,,,Schtrafrecht,TRUE,"Au s Schtrafrecht gilt als zwingends öffentlichs Recht, will der Staat (d Staatsanwaltschaft) bii vilne Delikt von sich uus Untersuechigs-Handlige iileitet.",🔎
,,,stroofrächlige,FALSE,"D Sklavegsetz häi die brivat- und stroofrächlige Gsichtspünkt vo dr Sklavehaltig und vom Sklavehandel greeglet; drzue häi si au bestimmt, weli Rächt d Sklave ghaa häi.",🔎
5320,Südhessisches Wörterbuch,Sidhessischs Werterbuech,Sidhessische Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vu dr ryyfränkische Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (ryyfränkischi Dialekt in dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Sidhessische Werterbuech (ryyhessischi Dialäkt).",🔎
,,,Südhessische Werterbuech,TRUE,"Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Luxeburgische Werterbuech (luxemburgischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Südhessische Werterbuech (rheinhessischi Dialäkt).",🔎
,,,Südhessisch Wörterbuech,TRUE,"Für d Dialäkt z Hesse gits drüü meerbändigi Wörterbüecher, nämli s Hesse-Nassauisch Wörterbuech (publiziert syt 1927), s Südhessisch Wörterbuech (sächs Bänd, usechoo 1965–2010) und s ""Frankfurter Wörterbuech"" (sächs Bänd, usechoo 1971–1985 und 1988).",🔎
,,,Süüdhessisch Wöörterbuech,TRUE,"D Naachberwöörterbücher vom glyyche Tipus sind im Norde s Nidersächsisch Wöörterbuech, im Oschte s Weschtfäälisch Wöörterbuech, s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech und s Süüdhessisch Wöörterbuech, im Süüde s Pfälzisch Wöörterbuech und s Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte und im Weschten s Luxeburgisch Wöörterbuech.",🔎
5321,Wohltemperierte Stimmung,Wooltemperierti Stimmig,Wooltemperyrti Stimmigè,TRUE,"Sèlli Stimmigè hèt mò „Wooltemperyrti Stimmigè“ odder „Guèti Temperadurè“ dauft, im Gegèsatz zuè dè mitteldönigè Stimmig, wo mò als „schlècht“ eschtimyrt hèt.",🔎
,,,wooltempryrtè Stimmung,TRUE,h. diè reine Stimmung wycht stark vo dè gwoontè wooltempryrtè Stimmung ab.,🔎
,,,wooltemperierti Stimmig,TRUE,"Zu deene Stimmigssüsteem ghöört die middeldöönigi Stimmig, wo langi Zit verwändet worde isch, und die wooltemperierti Stimmig, wo spööter entwigglet worde isch.",🔎
,,,Wooltemperyrti Stimmig,TRUE,"È subberi Stimmig in allnè Donartè mit nu zwölf Donschtufè git s nit; sèllèwäg müèn Kompromiss ygangè wörrè (luèg Temperyrti Stimmig, Wooltemperyrti Stimmig, Subberi Stimmig bi Taschteinschtrumänt).",🔎
,,,temperyrtè Stimmigè,FALSE,"D Oktavè hèt in allnè temperyrtè Stimmigè, anderscht wiè diè anderè Intervall, immer s Frequènzvohältnis 2:1 (è Uusnaam isch abber d Streckig bim Klavierschtimmè).",🔎
5322,Stübenwasen,Stibewase,Stübbèwasè,TRUE,"s Parkhuus am Fuèß vom Seebuck isch Uusgangspungt für zaalrychi Wanderungè uff diè Bärgruggè (Richtung Fèldbärg, Stübbèwasè un Notschrei, uff dè Dote Maa un uff s Herzogèhorn odder gu Hinterzartè), wo i dè Nôchi ligèd bzw.",🔎
,,,Stüèbèwasè,TRUE,"Er isch im Sommer Uusgangspungt für Wanderungè zum Wyydener Egg, Schauinsland und zum Fèldbärg un im Winter Start vo dè Notschrei-Loipè Richtung Schauinsland, Wyydener Egg, Stüèbèwasè un Fèldbärg.",🔎
5323,Pylos,Pylos (Messenie),Navarino,FALSE,"Dr Bayezid het druf 1499 en Chrieg uf dr Morea (Peloponnes) mit dr Doosche-Republik gfüert, het persönlig d Belaagerig vo Modon im Joor 1500 gläitet und 1502 dank sinere nöije Chriegsflotte Lepanto, Modon, Coron und Navarino erooberet.",🔎
,,,Pulos,FALSE,"De Ort vom Palast het i de mykenische Zitt Pulos ghaisse und isch s Zentrum vomene grössere Riich gsii, wo öppe de Umfang vom antike Messenie ghaa het.",🔎
5324,Hildesheim,Hildesheim,Hildeshaim,TRUE,Ane 1813 isch de Dorgang zwöschet de Felse III und IV erwiiteret wore und d Riichstroos 1 vo Ooche - Paderborn - Hameln - Hildeshaim zmitzt dör d Externstai verlait wore.,🔎
,,,Hildese,FALSE,"Hildese, Moers, Neuss, Recklinghuse, Siige, Raitlinge.",🔎
5325,Albert Bachmann (Philologe),Albert Bachmann (Philologe),Albert Baachme,TRUE,"E gueti Übersicht über d Sproochen ùn Dialäkt in dr Schwyz findt mer im ""Geograafische Läxikon,"" gschriibe vu dr doozmoolige Korifääe vu däm Gibiet, em Albert Baachme, em Louis Gauchat und em Carlo Salvioni.",🔎
,,,Albert Bachme,TRUE,"Im Nouchrueff, wo der Albert Bachme gschribe häd, häisst, wie-n-er äisder wider über s Wörterbuech brichtet häd, was det alles drinschtout und wie wichtig das sig – mit em Toud vom Lienert sig ""«der Herold des Idiotikons verstummt»"".",🔎
,,,Albert Baachmen,TRUE,"In a s ""Schwyzerisch Idiotikon"" z hole, isch 1908 gschyteret; ali Redaktoore händ gschlosse mit de Chündigung trooet, wänn de Läitend Uusschuss und de Scheffredakter Albert Baachmen im en Loo zaltid, wo vill hööcher wëër, weder as iren isch.",🔎
5326,Siebener,Siebener,Siibenerher,FALSE,"In dere Periode, vo 1420 bis 1428, isch er as Siibenerher Mitgliid im stedtische Finanzkollegium gsi, wo sich um e Schatz, s Iikomme und s Umgäld kümmeret het.",🔎
,,,Sibner,TRUE,"Er het sich in dr Zumft zu Wiilüt angaschiert und 1430 isch er dört Mäister worde, isch bis 1447 im Sibnerkollegium gsässe, und isch e zitlang Mitgliid vom Stadtgricht gsi.",🔎
,,,Siibner,TRUE,"Sit 1509 isch er scho Grichtsherr gsi, 1514 isch er in Root gweelt worde het bis 1548 d Ämter vom ene Siibner (Finanze), vom ene Nüüner (Chriegsusschuss), vom ene Fümfer (Gricht), vom ene Dreijer (obersti Finanzufsicht), vom Bau- und Kaufhuusher, vom ene Ehebruchher (Rootsverdräter im Ehegricht) und vom ene Appellazioonsher (zwäiti und höggsti Grichtsinstanz) gfüllt.",🔎
5327,Kreisfreie Stadt,Kräisfreiji Stadt,chreisfreie Stadt,TRUE,"Si deile sich d'Erledigig vu derjenige Ufgabe, wo vu ere chreisfreie Stadt ällei wohrgnu werre.",🔎
,,,chraisfrei Schdad,TRUE,"Är gränzd im Noorde an dr Landchrais Donau-Ries, im Oschde an dr Landchrais Aichach-Friedberg, an di chraisfrei Schdad Augschburg ùn an dr Landchrais Landsberg am Lech.",🔎
,,,chreisfreji Stadt,TRUE,Kempte im Allgai isch e chreisfreji Stadt im bayrische Regierigsbezirk Schwabe.,🔎
,,,Kräisfreije Stedt,FALSE,"In Stadtkräis (also in Kräisfreije Stedt) und Groosse Kräisstedt wird dr Bürgermäister as Ooberbürgermäister bezäichnet und dr Gmäindiroot cha dört bestimme, ass anderi gweelti Beamti d Amtsbezäichnig vom ene Bürgermäister überchömme.",🔎
,,,kräisfreije Stedt,FALSE,"In vile gröössere Stedt (Groossstedt, kräisfreije Stedt bzw.",🔎
,,,kraisfreiji Stadt,TRUE,Speyer) isch e kraisfreiji Stadt z Rhiiland-Pfalz und Däil vo dr Metropoolregioon Rhii-Neckar.,🔎
,,,chraisfrèii Schded,FALSE,Zem Regierigsbezirk Schwaabe ghèère vier chraisfrèii Schded ùn zee Landchrais: Gliiderig vor der Chraisreform.,🔎
,,,chraisfreii Stadt,TRUE,"Sèlli Gruppè findèd Vowendung byschpillswys bi dè Zuèwysung vo dè glychè Unterscheidungszeichè an è chraisfreii Stadt un a dè umligendè Landchrais (Byschpill: ""KS"", ""FÜ"", ""HN"", ""MZ"", ""PS""), bi dèm sich d Zuèordnung zuè Stadt odder Land uss dè Gruppè ergit.",🔎
,,,kräisfreiji,FALSE,"Joorhundert: ""Hall in Sachsen"") isch e kräisfreiji Groossstadt im Süüde vo Saggse-Anhalt und lit an dr Saale.",🔎
,,,chraisfrèie Schdad,TRUE,Im Weschde isch dr Ryy d Gränz zue Ryyland-Pfalz mid dr chraisfrèie Schdad Speyer ùn em Ryy-Pfalz-Chrais.,🔎
,,,kroisfreia Stadt,TRUE,Zamma mit em Landkrois Biberach ond dr kroisfreia Stadt Ulm isch er dr bada-wirttembergische Toil von da Regio Donau-Illr im Regierengsbezirk Diibenga.,🔎
,,,chreisfrei,FALSE,"Bade-Bade) sin in dr meiste Bundesländer chreisfrei, des heisst, si ghöre keim Chreis/Landchreis a.",🔎
,,,chraisfreji Stadt,TRUE,"Darmstadt isch e chraisfreji Stadt im Side vu Hesse, Verwaltigssitz vum Regierigsbezirk Darmstadt un vum Landchrais Darmstadt-Dieburg.",🔎
,,,kreisfreii Stadt,TRUE,"Kiel (IPA: [kʰiːl] ""(hochdütsch)"") isch e kreisfreii Stadt i de Mitti vom düütsche Bundesland Schleswig-Holstei, wo s au d Hauptstadt dervo isch.",🔎
,,,kreisfreji Stadt,TRUE,"existiert het), isch e kreisfreji Stadt in Ostbayre.",🔎
,,,kreisfrei Stadt,TRUE,"Die kreisfrei Stadt im glichnammige Regierigsbezirk isch Sitz vum Regionalverband Südlicher Oberrhi un vum Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald, wo si nohzue ganz umgä isch drvu.",🔎
,,,chreisfreje Stedt,FALSE,"Si sin, abgsäh vu dr meischte chreisfreje Stedt, in Landchreis un andere Gmeiverbänd zämmegfasst.",🔎
,,,chreisfreii Städt,FALSE,Folgedi Stadtchreise (chreisfreii Städt) un Landchreise hän zum Regierigsbezirk Südbade ghört: Stadtchreise.,🔎
,,,chraisfrei Stadt,TRUE,"Di chraisfrei Stadt Münster (weschtfälisch ""Mönster"", niderländisch [veraltet] un friisisch ""Munster"" z Weschtfalen isch Sitz vum glychnamige dytsche Regierigsbezirk im Bundesland Nordrhy-Weschtfale.",🔎
,,,chraisfrèii Schdad,TRUE,Baade-Baade lyd as chraisfrèii Schdad zmids im Bied vùm Landchrais Raschdi.,🔎
,,,kreisfreiji Schdadt,TRUE,"Hüt isch si ä kreisfreiji Schdadt und au dr Sitz vom Enzkreis, wo s Schdadtgebiet fascht vollschdändig devo umschlossen isch.",🔎
,,,kräisfreiji Stadt,TRUE,"Göttingen isch d Kräisstadt und die grössti Stadt vom Landkräis Göttingen und isch bis 1964 e kräisfreiji Stadt gsi, wo dr niidersäggsisch Landdaag s Göttinge-Gsetz verabschiidet het und drmit d Stadt in e Landkräis mit em gliiche Naame integriert het.",🔎
,,,Chraisfreyè Stadt,TRUE,Bayrischè Untermain sait mò dè Landchrais Miltèbärg un Aschèburch sowiè dè Chraisfreyè Stadt Aschèburch.,🔎
,,,chreisfreji Stedt,FALSE,"Uf dr Wält git s öpe viertuusig Groossstedt; achzg drvo sind z Düütschland, und vili vo dene sind chreisfreji Stedt.",🔎
,,,chraisfrèi Schdad,TRUE,"Im Weschde isch dr Ryy d Gränze zue Ryyland-Pfalz mid em Ryy-Pfalz-Chrais, em Landchrais Germersche ùn dr chraisfrèi Schdad Speyer.",🔎
,,,chreisfreii,FALSE,"Duisburg (uusgsproche ""Düüsburg"") isch e chreisfreii Grossstadt, wo an dr Mündig vo dr Ruhr i de Rhy lyt.",🔎
,,,chreisfrii Schtadt,TRUE,Septämber 2015) stoot di chreisfrii Schtadt im Regierigsbezirk Düsseldorf uf dr Lischt vo de Grossschtedt z Dütschland an nünter Stell.,🔎
,,,chreisfreii Stadt,TRUE,Ziffere bezeichne dr Stadtchreis (chreisfreii Stadt) bzw.,🔎
,,,kreisfreie Stadt,TRUE,En älle andre Bundesländr hoißt’s „kreisfreie Stadt“.,🔎
5328,Stausee,Stausee,Stauseeä,FALSE,Au Stauseeä kinne zuesätzli als Badeseeä gnutzt werre un hen dodedurich e zuesätzlige Mehrwert fir d Lit.,🔎
,,,Schtàuisee,TRUE,"""réservoir de Bouzey"" odd’r ""lac de Bouzey"") ìsch a Schtàuisee, wo äbb 10 km nerdlig vun Épinal lìgt, àm Wäschtrànd vu da Vogesa ìm Vogesa-Département.",🔎
,,,Stauseè,TRUE,"Als Witerentwicklig vo dè Wuurè un Kanääl hèt mo denn nõch èm Èrschtè Wältchrièg aagfangè, mit Staumuèrè künschtlichi Stauseè z schaffè.",🔎
,,,Schtausee,TRUE,"Bi Einsidle durflüüsst si de Sihlsee, en 1937 zur Energiigwünnig aagleite Schtausee, wo mit ere Oberflächi vo 11 km² dr gröschti Schtausee vo dr Schwiiz isch.",🔎
,,,Spycherseeje,FALSE,D Spycherseeje sy hier nid ufgfüert.,🔎
,,,Stauseeè,TRUE,"I dr Kulturlandschaft gits sehr vil Seeè, wo künstlech vo Mönsche gmacht sind, so wie d Stauseeè, d Baggerseeè, d Weier i de grosse Landschaftspäärk, d Schlossweier vo de Wasserburge (wie bi dr Rooseburg im elsässische Weschthoffe oder bim Schloss Binnige bi Basel), d Müüliweier, d Baadseeè, d Füürweerteich und d Trinkwasserspycher usw.",🔎
,,,Schdausee,TRUE,Dr Volta-See isch dr gröschd Binnesee vom Land und gliichziitig der gröschd vollschdändig künschdlig agleit Schdausee vo der Wält.,🔎
5329,Sainte-Croix VD,Sainte-Croix VD,Sainte-Croix,FALSE,"D Nochbergmaine vu La Côte-aux-Fées sin Les Verrières un Val-de-Travers im Kanton Nöueburg, Sainte-Croix im Kanton Waadt un Les Fourgs un Verrières-de-Joux z Frankrych.",🔎
,,,Sainte Croix,FALSE,Bi Fleurier zweige d Hauptstroosse über d Bärge uff Le Locle und Sainte Croix vo dr Daalstrooss ab.,🔎
5330,March (Breisgau),March (Brisgau),March im Brysgau,FALSE,"March im Brysgau isch e Verbandsgmeind vo Bade-Württeberg, wo 1974 nöi entstanden isch.",🔎
,,,March,FALSE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
,,,Marchdörfer,FALSE,"Es grenzt an d'Marchdörfer ""Hugstette"", ""Bueche"" un ""Holzhuse"".",🔎
5331,Genussmittel,Gnussmittel,Gnussmiddel,TRUE,"Schoggi oder Schoggelaa, ""Schoggolaa"" oder Schoggelaade isch es Läbes- und e Gnussmiddel.",🔎
,,,Gnuss,FALSE,Ds Produkt gilt als Gnuss- und Suchtmittel.,🔎
5332,Lithografie,Lithografii,Farblithografie,FALSE,Im Jauslin si Daarstellig vom Zuug isch as e acht e halb Meter lange Leporello erschiine und isch 1877 im Verlag Buri & Jeker & Bern as grossformatigi «Brachtusgoob» in 40 Farblithografie uusechoo.,🔎
,,,Stäidruck,FALSE,Vo 1956 aa het dr Dalí Illustrazioone im Stäidruck gmacht für im Cervantes si Don Quijote in ere äigene Art vo Daschismus.,🔎
,,,Schteidrucker,FALSE,"Er het d Handwärch vom Schteidrucker und vom Mooler z Basel und z Furtwange agfange lere, het den aber sälber probiert z zeichne und künschtlerisch z moole.",🔎
,,,Lithograf,FALSE,Dr Sandreuter isch uf s Realgymnasium z Baasel und het denn 1867 e Leer as Lithograf aagfange.,🔎
,,,Schteitruck,FALSE,Us däm fyne Schtei wärde die beschte Pladde füre Schteitruck gmacht.,🔎
,,,Fääderlithografie,FALSE,"Dr Jauslin het im Ufdraag vom Lotzwiler Schikoreefabrikant Jakob Müller-Landsmann (1852–1905) en ersti Serii vo Fääderlithografie gmacht mit 40 Bletter us dr Schwizergschicht, wo 1886 bim Völlmy z Basel druckt worde isch.",🔎
,,,Schtaidruck,FALSE,Doo ìsch d’ zwaita Schtaidruck-Warkschtàtt vu Mìlhüüsa gsìì.,🔎
,,,Litograf,FALSE,Merz 1945 z Lohr) isch e dytsche Litograf un Haimetdichter gsii.,🔎
5333,Notar,Notaar und Notariaatswäse,Notariat,FALSE,"Achre isch Sitz vun em Omtsgricht, vun em Finanzamt un em Notariat.",🔎
,,,notarièlli,FALSE,"Ußerdèm sin im Mittelaalter au notarièlli Uffgabè, wiè s Beurkundè vo Kaufvodrääg, vom Landgricht erledigt worrè.",🔎
,,,Notaar,FALSE,"April 1832 z Saugere gstoorben isch, isch e Schwiizer Notaar und Staatsbeamte gsi.",🔎
5334,Albrecht I. (HRR),Albrecht I.,Albrächt,FALSE,"Wo anne 1308 bi dr Fääri über d Rüüss dr habsburgisch König Albrächt tödt worden isch, het sini Wittfrou Elisabeth i dr Nööchi vo dr Stadt Brugg, uf em Fäld vo ""Vindonissa"", für iim sys Aadänke s Chlooschter Chönigsfälde lo boue.",🔎
,,,König Albrecht dr Erschti,FALSE,Im Habsburger-Sarkophag isch de König Albrecht dr Erschti nach sinere Ermording am 1.,🔎
,,,Herzog Albrecht,FALSE,"D Abtei hèt zwischè 1369 un 1371 dè Herzog Albrecht als erblichè Vogtherrè anerkènnt, Öschterrych isch Landesherr worrè.",🔎
,,,König Albrecht,FALSE,"Er het au dafür gsorgt, dass de König Albrecht nach sinere Ermordig im Mai 1308 z Königsfelde zunächscht in de Chloschterchile isch biigsetzt worde.",🔎
5335,Kanada,Kanada,kanadischi,FALSE,Trailer Park Boys isch e kanadischi Comedy-Serie wo vum Mike Clattenburg produziert worde isch.,🔎
,,,kànàdischa,FALSE,"Jüüli 1992 z’ Scarborough, Ontario) ìsch a kànàdischa Volleybàllschpììlera, wo àls Mìttelblockera schpììlt.",🔎
,,,kanadisches,FALSE,VICE isch es wärbefinanzierts und urschbrünglech kanadisches Lifestyle- und Jugendmagazin.,🔎
,,,Kanadier,FALSE,Dr Yann-Alexandre Fillion isch e Kanadier.,🔎
,,,nordkanadisch,FALSE,"Skandinavie verbunde un dur e baar verwinkleti Meeresstroße, wu dur d nordkanadisch Inselwält zue dr braite Davistroß weschtlig vu Grenland fiere.",🔎
,,,kànààdischa,FALSE,"Britisch-Kolumbia (kurz àui BC gnännt; anglisch ""British Columbia"" , frànzeesch ""Colombie-Britannique"" ) ìsch a kànààdischa Prowìnz àn dr Kìschta vum Pàzifisch Ozeàn.",🔎
,,,kanadische,FALSE,"Die het s Zyyl ghaa ne Kolony z grinde fir d „Nova Scotians“, Schwarzi, wu uf dr Syte vu dr Brite im Amerikanischen Unabhängigkaitschrieg kämpft hän fir s Verspräche, ass si derno freigloo wäre, un wu in dr kanadische Provinz Neischottland aagsidlet wore sin.",🔎
,,,Kànàdà,TRUE,Ìm Kànàdà ìsch d’ Sìnggel ìm Jüüli 2019 àls Guldiga Schàllplàtta üsszaichent worra.,🔎
,,,kanaadische,FALSE,"Meerz isch in dr Republik Irland, z Nordirland, im britische Iiberseebiet Montserrat un in dr kanaadische Brovinz Neifundland e gsetzlige Fyyrdig.",🔎
,,,kanadischs,FALSE,Dr Grand Prix Cycliste de Montréal isch e kanadischs Radränne.,🔎
5336,Response (Judentum),Response,Responsa,TRUE,"D Instiduzioon vom ""Fatwa"" isch s islamische Gegestück zu de ""Responsa"", wo d Rächtsuskümft vo de halachische Autoridääte im Juudedum si.",🔎
,,,Responselitratuur,FALSE,"Drzue choo si d Läiter vo de Leerhüüser, d ""Gaone"": Die häi vor allem en umfangriichi Responselitratuur über Frooge vo dr Usleegig vo dr Tora und vo dr alldääglige Usüebig vo dr Religion verfasst.",🔎
5337,Iller,Iller,Illertal,FALSE,Haldewang leit am eschtliche Rand vom Illertal.,🔎
,,,Illr,TRUE,"Nôchbrgmainda vo Ulm send auf dr boirischa Seit vo dr Donau ond dr Illr Nei-Ulm, ond glei eschtlich drnäaba Elchenga, ond auf dr wirdabergischa Seit Illerkirchberg, Schdoig , Hiddesa, Erbach, Blaubeira, Blauschdoi, Doraschdadt, Boimrschdedda ond Langenau, dia wo älle zom Alb-Donau-Krois gherad.",🔎
5338,Westhoffen,Weschthoffe,Weschhofe,TRUE,"E analogi Situation gits im Nordelsass mitt dr Dörfer Weschhofe, Oschthofe un Sundhoffe (s'Dorf Nordhofe isch verschwunde, wird aber in alte Dokumente noch erwähnt) Sundhüse isch d'Endstation vom ""Riedbahnel"" gsin, wo von 1909-44 im Dampfbetrib von Schlettstadt us gfahre isch.",🔎
,,,Westhoffe,TRUE,"1739 si d Ämter Brumath, Buxswiiler, Hatte, Ingwiller, Kutzehuuse, Offedorf , Pfaffehoffe, Westhoffe, Woerth und Wolfishäim under französischer Suwerenidäät gsi und d Ämter Babehuuse, Lembärg, Liechtenau und Willstätt under dütscher.",🔎
5339,Witterswil,Witterschwyl,Wyderschwyl,TRUE,"S Dorf gränzd an d Leimedaler Gmäinde Oberwyl, Biel und Bängge, em scho solothurnische Wyderschwyl, und den widder s baselbyederische Eddige.",🔎
,,,Witterschwiil,TRUE,"Sini Nochbergmeinde sin Blaue, Pfäffige, Aesch, Därwyl und die beide soledurnische Dörfer Witterschwiil und Hoofstette-Flüe.",🔎
5340,Vokal,Vokal,Wokaalsischteem,FALSE,"Für di beede ticke HSK-Bänd ""Dialektologie"" (1982/83) hät er e ganzi Räie Grundlaagenartikel gschribe, under anderem über d Yytäilig vo de tüütsche Tialäkt – die isch rächt birüemt woorde, und de vill jünger tialäktomeetrisch Zuegang hät d Mundaartgränze, wo de Wiesinger über s Wokaalsischteem usegschaffet hät, fascht uusnaamsloos bistèètiget.",🔎
,,,Wòkaau,TRUE,"Kchlassen 1 ond 2: Wöörtr, wo mit ""m-"" aafangen im Singgulaar (Kchlass 1), ändere s'Präfix im Pluraau of ""w(a)-"" (fòr Wòkaau ghèjz ""a"" wägg).",🔎
,,,Sälbschdlud,FALSE,"Zwische lange ùn chùùrze Sälbschdlud wird ùnderschiide.""",🔎
,,,Langvokal,FALSE,E Churzverb bezaichnet i de alemannische Grammatik e Verb wo im Infinitiv aisilbig isch und mit aim zwee oder drai Mitlut afoot und uf en Langvokal oder Diphthong endet.,🔎
,,,vokal,FALSE,"D Uussprooch vum Iirische isch vor allem a zwei Merkmal prägt, de Palatalisierig vu dr Konsonante und de Neutralisierig vu unbetonte Churzvokal.",🔎
,,,Wokaal,TRUE,"A dëm händs em, wien er sälber emaal gschribe hät, zum Eerschte d Vilfalt und d Läbigkäit und zum Zwäite die guet sinchroonisch und diachroonisch Dokumäntiertig aataa, dezue chunt zum Dritte, das er scho für syni Disserazioon zum Schwyzertüütsch gforschet ghaa hät, zum Vierte, das en die rych Wokaalstruktuur vo de schwyzertüütsche Tialäkt fasziniert hät (bis zu 41 verschideni Wokääl!)",🔎
,,,Vokalsystem,FALSE,S Vokalsystem vum Vosgien isch zum Deil e weng andersch wie des vum Standardfranzösische.,🔎
,,,Vokalismus,FALSE,"Vokalismus, Konsonatismus, Morphologii, Wortgeografii usw.",🔎
,,,Vokaal,TRUE,"Vom Gauchat sinere Undersuechig ""Le patois de Dompierre"" isch ane 1890 der Deil über d Vokaal trukt usecho, es isch der Band vierzää vo der ""Zytschrift für romanischi Filology"".",🔎
,,,Vokääl,FALSE,"Es ""-w-"" zwüsched zwee Vokääl isch hüüffig zumene ""-b-"" woorde, und vo daa chömed d Variante ""Laubene"" und ""Laubele;"" es fallt aber au hüüffig äifach ewägg, und drum gits au ""Lauene, Lauele, Läuene"" und ""Läuele"".",🔎
,,,wokaal,FALSE,Syni Habilitazioonsschrift über d Naachtoonwokaal im Walisertüütsch isch 1929 publiziert woorde.,🔎
,,,Vokale,FALSE,Vokale.,🔎
,,,Vokau,TRUE,"Im Däänische stiit de Buechstaab Å fer de offena, tûûfa Vokau A mit anera Tendenz zùm O (lengs nordisches A).",🔎
5341,Frickingen,Frigginge,Frickingè,TRUE,"Johrhundert hèt d Grundhèrrschaft iri gröschti Uusdeenig erreicht un hèt sich übber witi Gebièt vom Südschwarzwald erschtrèckt, unter Ybezièhig vo dè gnanntè Probschteiè sowiè èm Nonnèkloschtèr Guètnau, dè Neugründig vo dè Probschtei Wytnau, und dè Nyderkirchè z Nyderrotwyl, Schluchsee, Wettèlbrunn, Achdorf, Hochemmingè, Todtnau, Efringè, Schönau, Frickingè, Neuèzèll bi Ibach, Nellingè un witeri, bis nõ Italiè.",🔎
,,,Bruckfelde,FALSE,Bloos e Noochbestattung i me hallstattzeitliche Grabhigel vu Salem und e Frauegrab bi Bruckfelde kann me bis etz doo defir aabringe.,🔎
,,,Frickinge,TRUE,Sit 1989 het Frigch e Partnerschaft mit de Gmeind Frickinge im dütsche Bundesland Bade-Württebärg.,🔎
5342,Rodelinda (Händel),Rodelinda (Händel),Rodelinda,FALSE,"Dä isch aber öbbe vo dr dritte Säsong aa vorherrschend gsi, und in de Joor druf het er e baar vo sine bedütendste Opere wie ""Giulio Cesare"", ""Tamerlano"" und ""Rodelinda"" gschriibe, wo hüte zu sine populäärste ghööre.",🔎
,,,"Rodelinda, regina de’ Longobardi",FALSE,"S Aadänken ad Rodelind isch dank den Oopere ""Rodelinda, regina de’ Longobardi"" vom Georg Friedrich Händel und ""Flavius Bertaridus, König der Longobarden"" von Georg Philipp Telemann läbig.",🔎
,,,Rodelinde,FALSE,"Er het d Muusig vo ""Rodelinde"" (1920), ""Otto und Theophano"" (1921) und ""Julius Caesar"" (1922) bearbäitet und dütschi Teggst für sä gschriibe, so dass si häi chönne ufgfüert wärde.",🔎
5343,Badisches Oberland,Badisches Oberland,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,oberbadische,FALSE,Diä Kolumne erschiint im ganze oberbadische Verbreitigsgebiät vu dr Badische Zittig un erreicht theoretisch 400.000 Läser – sälbverständlig läsi si aber lang nit alli.,🔎
,,,Baadische Ooberland,FALSE,Näbe Gediiucht het dr Schneider au ne Bschryybig vum Baadische Ooberland gschriibe.,🔎
,,,Oberbadische,FALSE,Im Oberbadische händ noch em Hebel de Hermann Burte un de Gerhard Jung üs ere beachtlige Zahl vu Dialäktdichter rüsgragt.,🔎
,,,Badisch Oberland,TRUE,"Er het demit die historisch as Badisch Oberland bezeichnet Region umfasst, also alli badische Gebiite südlich vu dr alde badische Landeshauptstadt Charlsrueh.",🔎
,,,Sidbade,FALSE,"Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge.",🔎
,,,oberländer,FALSE,In sinem rege Briäfwägsel mit oberländer Frejnd het er viilmol alemannischi Mecke niigmischt.,🔎
,,,Baddischè Obberland,FALSE,"D Baanschtrèggi Duttlingè–Hattingè, au d ""Hattinger Kurvè"", ""Hattinger Vobindungskurvè"" odder d ""Hattinger Schleifè"" dauft, isch è eingleisigi, elegtrifizyrti Hauptbaan im a dè südweschtlichstè Rand vum Schwõbèland am nördöschtliche Rand vum Baddischè Obberland.",🔎
,,,Oberbade,FALSE,"Wu diä Niidige sich beriähjgt gha hän (dr Hebel het bränzilgi Stelle in spetere Üsgabe abgmilderet) un dr iberegional Erfolg uf Oberbade zruckgschwappt isch, isch dr Hebel zum unumstrittene Idol wore.",🔎
,,,süüdliche Land Bade,FALSE,"Ires Jiddisch hät zum Südweschtjiddisch ghöört, wie s Jiddisch vom süüdliche Land Bade und vom Elsis.",🔎
,,,sidbadische,FALSE,"Der Sonntag isch e cheschtelosi Sunntigszytig, wu regional im sidbadische Ruum mit ere Uflag vu rund 330.000 Exemplar uusechunnt.",🔎
5344,Präsident des Deutschen Bundestages,Bresidänt vum Dytsche Bundesdag,Präsident vom Dütsche Bundestag,TRUE,Vo 2017 bis 2021 isch er Präsident vom Dütsche Bundestag gsi.,🔎
,,,Bundesdagsbresidänt,FALSE,"Dr Bundeschanzler isch faktisch dr bolitisch mächtigscht dytsch Amtsdreger, stoht aber in dr dytsche protokollarische Rangfolg unter em Bundesbresidänt (em Staatsoberhaupt) un em Bundesdagsbresidänt nume an dr dritthegschte Stell.",🔎
,,,Bundestagspräsident,FALSE,De Vorsitz im Bundestag het de Bundestagspräsident.,🔎
5345,Promotion (Doktor),Bromozioon zum Dokter,Promozioonsprogramm,FALSE,"D Hoochschuel bietet e Promozioonsprogramm un poschtgraduaali Qualifikazioone, wie zem Byschpel d Habilitazioon bzw.",🔎
,,,promovirt,FALSE,"Sit 1983 het si s Bündner Awaltspatent, sit 1986 s Bündner Notariatspatent un im Johr 1990 het si a de Uni z Züri promovirt.",🔎
,,,promovierte,FALSE,"D Pieper het Philosophii, Anglistik und Germanistik an dr Universetet vom Saarland z Saarbrügge studiert und dört 1967 im Fach Philosophii bim Hermann Krings über e Søren Kierkegaard promovierte.",🔎
,,,Promozioonsstudium,FALSE,"Dr ""Bachelor"" kwalifiziert für e grundleegendi Bruefsdäätigkäit, für e witerfüerends ""Master""studium und in bsundrige Usnaamefäll für d Ufnaam vom ene Promozioonsstudium (änglisch ""Fast-Track-Promotion"").",🔎
,,,Doktorierendi,FALSE,Drzue si 3'093 Doktorierendi iigschriibe.,🔎
,,,Bromozioon,FALSE,Er het vo 1801 aa an dr Uniwersidäat Göttinge Naturwüsseschafte studiert und s Studium erfolgriich mit dr Bromozioon abgschlosse.,🔎
,,,promewiert,FALSE,"Si het an dr Uniwersitete Bärn un Minche Zoology, Botanik, Geology un Mineralogy studiert 1932 het si s Gimnasiallehrerpatänt iberchuu, 1933 het si an dr Uniwersität Bärn zur Dokteri vu dr Filosofy promewiert.",🔎
,,,Promozion,FALSE,Noch sinere Promozion 1869 het er 1871 e Stell as Dozänt an dr École Normale aagnoo.,🔎
,,,bromoeiert,FALSE,"1897 isch dr Weizmann ins schwizerische Freiburg gange, won er 1899 mit dr Note summa cum laude bromoeiert worde isch.",🔎
,,,Doktorpriefig,FALSE,"Juli 1874 het si z Züri ihri Doktorpriefig abglait mit dr Dissertation ""Über den Befund der Genitalien im Wochenbett"".",🔎
,,,promoviert,FALSE,Dr Hofmann het 1925 si Chemiestudium an dr Universität Züri agfange un vier Johr später mit Uzeichnig promoviert.,🔎
,,,promoviere,FALSE,"In dr Zyt vum Studium het dr Walser anne 1949 aagfange, fir dr nei grindet Siddytsch Rundfunk as Reporter z schaffe un Herspiil z schrybe E zwischezytligi Feschtaastellig bim SDR het s em anne 1951 megli gmacht z Dibenga mit ere Dissertation iber dr Franz Kafka z promoviere.",🔎
,,,Promotion,FALSE,F. Encke an dr Berliner Humboldt-Universität studiert un nooch sinere Promotion as Assistent vum Mathematiker Carl Friedrich Gauß in Göttinge gschafft.,🔎
,,,bromoviert,FALSE,An dr Uniwersidäät Züüri het er Muusigwüsseschaft und Filosofii studiert und 1964 mit ere Dissertazioon über d Klavierlieder vom Anton Webern bromoviert.,🔎
,,,Promozioon,FALSE,Vo 1947 aa het er no Biologii studiert und het joorelang ooni Erfolg am Cavendish-Laboratorium vo dr Universität Cambridge an siner Promozioon gschafft.,🔎
,,,bromoviere,FALSE,"Im dütsche Sproochruum isch d Hauptufgoob vo Brofässer an Uniwersidääte und gliichgstellte Hoochschuele, wo s Rächt häi, z bromoviere und habilitiere, die wüsseschaftligi Forschig und Leer im Sinn vom humboldtsche Bildigsideal.",🔎
,,,promowiert,FALSE,Dr Christes het an dr Uniwersitet Fryburg studfiert un isch dert anne 1971 an dr bim Karl Büchner promowiert wore.,🔎
,,,bromowiert,FALSE,Dezämber 1537 het er z Padua bromowiert und am neggste Daag isch er zum Brofässer für Chirurgii und Anatomii ernennt worde.,🔎
,,,promoviirt,FALSE,"Im 1998i het er promoviirt, mit ere neutestamentlich-konfessionskundlichen Arbet.",🔎
,,,bromewiert,FALSE,"pisi in der Pathogenese der Stengel- und Wurzelfäule an Erbsen"" bromewiert.",🔎
,,,Bromezioon,FALSE,"Im Februar 1928 het dr Oberdorfer sy Stuudium z Fryyburg abgschlosse mit ere Bromezioon, mit 22 Joor.",🔎
,,,Promotioon,FALSE,Zur Promotioon brucht s näbe dr Veröffentligung vo dr Dissertazioon äntwääder e mündligi Brüefig (Rigorosum) oder e mündligi Verdäidigung vo dr Dissertazioon (Disputazioon).,🔎
,,,promoveert,FALSE,Jewitt het 1979 an de University of London gradueert un 1980 am California Institute of Technology promoveert.,🔎
,,,Promozioonsstuudium,FALSE,Syter 2008 stoot fir Studänte*ne noch em Master-Abschluss in Zämeaarbet mit dr Universiteet Zielona Góra e Promozioonsstuudium uffig.,🔎
5346,Messenische Kriege,Messenischi Chrieg,Zwaite Messenische Chrieg,FALSE,"zäme mit em Androkles i de Schlacht am Grooss Grabe im Zwaite Messenische Chrieg umchoo, wo d Spartaner d Messenier gschlage und underworffe hend.",🔎
,,,Erste Messenische,FALSE,De Theopompos hett im Erste Messenische Chrieg de westlich Tail vo Messenie underworffe.,🔎
,,,Dritte Messenische Chrieg,FALSE,De Uufstand isch as Helotenuufstand oder as Dritte Messenische Chrieg bikannt.,🔎
,,,Zweet Messenischi Chrieg,FALSE,"Do d Aagoobe bim Pausanias zom Tail widersprüchlich sind, isch di zittlichi Iironnig unsicher, do de Zweet Messenischi Chrieg im 7.",🔎
,,,Zweete Messenische Chrieg,FALSE,D Famili vom Anaxilas isch nochem Zweete Messenische Chrieg im uusgeende 7.,🔎
,,,Zweete Messenischen Kriege,FALSE,Im Zweete Messenischen Kriege isch Andania e Zentrum vom messenische Widerstand gege Sparta gsii und vo do söll de saagehafti messenischi Held Aristomenes und anderi Widerstandschämpfer herchoo.,🔎
,,,Erste Messenische Chrieg,FALSE,im Erste Messenische Chrieg e Tail vo Messenie underworffe hett.,🔎
,,,Zweet Messenische Chrieg,FALSE,Nochem Pausanias isch er im Zweet Messenische Chrieg ane 682 v. Chr.,🔎
,,,Messenische Chrieg,FALSE,Uf em Peloponnes isch zerst Argos lang füerend gsi; aber denn isch s Sparta noch dr Erooberig vo Messenie i de Messenische Chrieg (8.-7.,🔎
,,,Erst Messenisch Chrieg,FALSE,Underem Euphaes isch de Erst Messenisch Chrieg uusbroche.,🔎
,,,Erst Messenischi Chrieg,FALSE,Er hett di messenischi Bergstadt Ampheia iignoo und so de Erst Messenischi Chrieg uusglööst.,🔎
,,,Ersti Messenische Chrieg,FALSE,Zo sinnere Zitt isch de Ersti Messenische Chrieg uusbroche.,🔎
,,,Erst Messenische Chrieg,FALSE,"Wo de messenischi König Euphaes im Erst Messenische Chrieg bifole hett, di uugschützte Chliistädt vo Messenie z verloo, demit sich d Messenier am Berg Ithome asidle tüend, het en Orakel verlangt, as e Jungfrau usem Geschlecht vo de Aipytide a de Götter gopferet were söll.",🔎
5347,Albert-Ludwigs-Universität Freiburg,Albert-Ludwigs-Universitet Fryybeg,zwot Universitet,FALSE,"Im Johr 1457 hän d Habsburger do no Wien ihri zwot Universitet grindet, derwylscht s Archiv vo dr vordereschtryychische Verwaltig uf dr Burg Stei im aargauische Bade gsi isch.",🔎
,,,Universitet Fryybeg,FALSE,"1998 bis 2002 het s Inschtitut fir Ur- un Friegschichte un Archäologyy vum Mittelalter vu dr Universitet Fryybeg Uusgrabige im Beraich vu dr Burg durgfiert, wu vu dr Dytsche Forschigsgmeinschaft (DFG) gferderet wore sin.",🔎
,,,Universitet Fryburg,FALSE,Dr Tobias Streck het derno im Wintersemeschter 1998/99 an dr Universitet Fryburg e Studium mit dr Fächer Wisseschaftligi Bolitik un Dytsch uf Lehramt aagfange.,🔎
,,,Universität Friburg,FALSE,Nach em höhere Wirtschaftsdiplom un em Führigsnachdiplom a de Universität Friburg isch er vo 1983 bis 1988 Gschäftsführer un Mitinhaber vo enem Ingenieurbüro gsi.,🔎
,,,Universität Fryburg im Brysgau,FALSE,"Um 2000 ume isch si da und det wider echli ufchoo, öppe z Züri am Leerstuel vo der Elvira Glaser und a der Universität Fryburg im Brysgau am Leerstuel vom Peter Auer.",🔎
,,,Uniwersidäät z Freiburg im Brisgau,FALSE,"Er het vo 1460 bis 1471 an dr Uniwersidäät z Freiburg im Brisgau u. a. bim Konrad Stürtzel studiert, het 1462 dr Bakkalaureus und 1463/64 dr Magister Artium überchoo.",🔎
,,,Universitet Frybeg,FALSE,"Im Spotjohr 1952 het er an dr Universitet Frybeg aagfange Dytsch, Gschicht, Romanischtik un Philisophi studiere, im Spotjohr 1954 isch er fir zwai Semeschter an d Ludwig-Maximilians-Universitet z Minche.",🔎
,,,Friburg,FALSE,"Folgendi Kantön ghöre zur Romandie: Gänf, Waadt, Nöieburg und de Jura; wie au di französisch-sproochige Dail vo de Kantön Wallis, Friburg und Bärn.",🔎
,,,Universität Fryburg,FALSE,Parallel derzue het er an dr Universität Fryburg Volkskund glehrt.,🔎
,,,Uni Fribeg,FALSE,"Z Basel het di Schwiizerischi Gselschaft für Volchskund ane 1906 s Schwiizerische Volchsliedarchyv ygrichdet, wo under anderem au mi dr Schwiizerische Nazionalfonoteek zämeschaffet, und a dr Uni Fribeg isch sid ane 1914 s düütsche Volchsliedarchyv.",🔎
,,,Universitet Friburg,FALSE,Noch em Schuelabschluss het er z Universitet Friburg un z Heidelberg Jura studiert.,🔎
,,,Universiteet,FALSE,"Me verzelt sech, es sig d Mechthild gsi, wo dur ihre Maa ane 1457 für s Land Vorderöschtryych d Universiteet z Fryybeg heig lo gründe.",🔎
,,,Albert-Ludwigs-Universitet,FALSE,S Uniseum isch s Universitetsmuseum vu dr Albert-Ludwigs-Universitet z Friiburg.,🔎
,,,Uniwersiteet Fryburg,FALSE,Uf em zweete Bidligswääg het si anne 2010 z Fryburg s Abituur noogmacht un derno an dr Uniwersiteet Fryburg Neii un Neischti Gschiicht mit Nääbe fach Neii dytschi Literatuur studiert.,🔎
,,,Fryyburg,FALSE,"1969 isch dr Eugen Gabriel Wisseschaftlige Rood an dr Universität Fryyburg wore, 1975 schliesli Professor fir Germanistischi Schbroochwiseschafd z Fryyburg.",🔎
,,,Uniwersideet Fryburg,FALSE,"No dr Schuel het er vu 1969 bis 1974 an dr Uniwersideet Fryburg Kadolischi Theology, Gschicht un Soziology studiert.",🔎
,,,Uni Fryburg,FALSE,"Sid 2003 isch s ""Literatur Forum Südwescht"" im Alte Wiehrebaanhof gsi, sid 2017 isch es a dr Uni Fryburg dihei.",🔎
,,,Universideed Fryybeg,FALSE,1990 hed er an dr Universideed Fryybeg habilitiert mid ere Aarbed iber dr Gustav Noske.,🔎
,,,Universität Friiburg im Briisgaü,FALSE,1924 het er an dr Universität Friiburg im Briisgaü fir sini Verdiänscht um dr alemannisch Dialäkt dr Ehredokter verdlehnt bikumme.,🔎
,,,Universiteet Fryburg,FALSE,No dr Schuel het er an dr Universiteet Fryburg Zaanmedizin studiert.,🔎
,,,Uni Fryburg im Bryysgau,FALSE,"Scho 1908 het er dr Prys vo dr Schwiizerische Schillerstiftig überchoo; 1937 het iim d Regierig vo Baade dr Johann Peter Hebel-Pryys gää, und 1942 het er vo dr Uni Fryburg im Bryysgau dr ""Erwin vo Steibach-Pryys"" überchoo.",🔎
,,,Uni Fryburg im Brysgau,FALSE,2009 händs en as Profässer a d Uni Fryburg im Brysgau gholt.,🔎
,,,Fryybeger Universitet,FALSE,"Dr Ableger vu dr Fryybeger Universitet isch im ""Lanzehof"" unterbrocht gsi (hite Justizverwaltig an dr Untere Laube) un isch in dr Johr 1686 – 1698 un 1713 – 1715 bedribe wore.",🔎
,,,Albert-Ludwigs-Uniwèrsitèèt Frybeg,TRUE,De Klausmann hät vo 1974 bis 1980 Romanischtik und Gèrmanischtik a der Albert-Ludwigs-Uniwèrsitèèt Frybeg und a der Uniwèrsitèèt Grenoble gstudiert.,🔎
,,,Universität Freiburg im Brisgau,FALSE,"Vo 1513 aa het dr Amerbach sini Studie an dr Universität Freiburg im Brisgau witergmacht, und het dört afo Rächtswüsseschaft studiere.",🔎
,,,Fryybeg,FALSE,Auguschd 2003 Fryybeg ùn z Chaarlsruei.,🔎
,,,Uniwersidäät Freiburg,FALSE,1472 isch dr Johann vo Venninge Kanzler vo dr Uniwersidäät Freiburg worde.,🔎
,,,Universdieed Fryybùùrg,FALSE,"Wù dr Remmele bi dr Grùndschdaileegig vù dr Fryybùùrger Universideedsklinik gsii isch, hed em d Universdieed Fryybùùrg im Novämber 1926 e Èèredokter verliie.",🔎
,,,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Universitet Freiburg,FALSE,"""schau au"": ""Wenkersetz vu Saderlach"" Iber s Saderlacherisch sin zwoo Diplomarbete an de Universität Temeschwar un e Zuelassungsarbet an de Universitet Freiburg gschriibe wore, die was de Schwerpunkt uf Wortschatzanalyse gchaa hen:  Darstellunge vum Dialekt un Textprobe findet mer au in de Monografie vum Künzig un vum Maenner, die sin aber in aine Laietranskription verfasst, vor allem bim Dialektkapitel in de Künzig-Monografi, wo de Richard Gäng gschriibe het, ditlig pregt isch vu gengige Dialektschriibwiise in Sidbade, zum Baischbiel findet mer dort au Schriibunge wie <ö>, <ü>, <üe>, , trotz dass s Saderlacherisch nuer noch entrundeti Vokal kchennt, z.",🔎
,,,Uniwersiteet Fryyburg,FALSE,Si het an dr Uniwersiteet Fryyburg aafange Bildigswisseschaft studiere un macht ire Master an dr Hochschuel Geisenheim z Hesse.,🔎
,,,Universidet Fryburg,FALSE,"Noch em Abitur anne 1968 het er sy Wehrdienscht z Berchtesgaden gmacht, isch derno retuurchuu uf Oberried un het an dr Universidet Fryburg Mathematik un Physik studiert.",🔎
,,,Kollegiegebei,FALSE,"1925/26 isch d Synagoge umbaut un vergreßerert wore, so dass s Gebei zwisch em neie Stadttheater un em Kollegiegebei au vu usse här ufgwertet wore isch.",🔎
,,,Uniwersidet Fryburg,FALSE,Derno het si an dr Uniwersidet Fryburg Psichology studiuert un mit em Diplom abgschlosse.,🔎
,,,Universität Friiburg,FALSE,Aügschte 1940 z Niedereschach) isch e ditscher Professor fir Bolitikwisseschaft un vu 1995 bis 2008 Rektor vu dr Universität Friiburg gsi.,🔎
,,,Uniwersideet Fryyburg,FALSE,No dr Schuel het si vu 1990 bis 1994 an dr Uniwersideet Passau un vu 1994 bis 1997 an dr Uniwersideet Fryyburg Räächtswisseschafte studiert.,🔎
,,,Uniwersitet Fryburg,FALSE,Noch em Abitur am Fryburger Lyceum anne 1846 het er an dr Uniwersitet Fryburg zerscht Räächtswisseschafte un derno Kameralwisseschafte studiert.,🔎
,,,Albert-Ludwigs-Universiteet Fryburg,TRUE,Die Lischt vu dr Studänteverbindige z Fryburg im Brysgau zellt di eemoolige un hitige Studänteverbindige an dr Albert-Ludwigs-Universiteet Fryburg uf.,🔎
,,,Albert-Ludwigs-Universität Friburg,TRUE,"I de Johr 1977–1981 isch är wüsseschaftliche Agstellte am Institut für physikalischi Chemie ir Albert-Ludwigs-Universität Friburg gsi, wo är under de Leitig vom Herbert Zimmermann sini Doktorarbeit über NMR-Untersuechige zur intramolekulare Ustuschkinetik erarbeitet und verfasst het.",🔎
,,,Uniwerstet Fryburg,FALSE,An dr Uniwerstet Fryburg het er syter 1969 en Lehrufdrag ghaa.,🔎
,,,Albert-Ludwig-Uniwersiteet,FALSE,Anne 1968 het er si habilitiert un 1969 isch er zum Uniwersiteetsbrofässer an dr Albert-Ludwig-Uniwersiteet z Fryburg gruefe woore.,🔎
,,,Universitet,FALSE,"Dr Schwärpunkt lyt uf dr Gschicht vum Handel un em Gwärb, dr Klöster un dr Universitet.",🔎
,,,Universitete Friburg,FALSE,Noch em Grundwehrdienscht bi dr Panzergrenadier z Munster un z Düre het er an dr Universitete Friburg Forschtwisseschaft studiert un as Diplom-Forschtwirt abgschlosse.,🔎
,,,Universität,FALSE,In dr Aldstadt befinde sich die geistes- un sozialwisseschaftliche Fakultäte vu dr Universität sowie d Universitäts- wie au d Stadtbibliothek.,🔎
,,,Universität Fryyburg,FALSE,"1969 isch dr Eugen Gabriel Wisseschaftlige Rood an dr Universität Fryyburg wore, 1975 schliesli Professor fir Germanistischi Schbroochwiseschafd z Fryyburg.",🔎
,,,Fryburger Universitet,FALSE,"D Jesuite, wu ab 1620 an dr Fryburger Universitet glehrt ghaa hän, hän am 10.",🔎
,,,Albert-Ludwigs-Universität,FALSE,"Hit läbe guet 220.000 Mensche in dr Stadt, dorunter eppe 30.000 Studänte vu dr Albert-Ludwigs-Universität, dr evangelisch Fachhochschuel z`Friburg, dr andere Fachhochschuele und dr Pädagogische Hochschuel.",🔎
5348,Ökumene,Ökumene (Begriffsklärung),Dàloog mìt àndra Religioona,FALSE,"Noh-n-em Konziil hàt’r ìn siim Bìschtumm d’ Litürgiireform, dr Dàloog mìt àndra Religioona un d’ Ärnäijerung vu dr Kìrchalehr umg’sätzt.",🔎
,,,ökumenische,FALSE,"Dr Rudolf Paul gheert zwar dr evangelischa Konfessioo ôô, s ischt aber offakundich, dass’r mit seim Werk uff ökumenische Pfada gwandlet ischt: Erschdens zeigt sich des dôdurch, dass’r fir sei Ibrsetzong et da Tekscht vo dr Luther-Bibel gnomma hôt, sondern da Urtekscht (Alt-Hebräisch ond Alt-Griichisch).",🔎
,,,ökumenischi,FALSE,Es git aber au proteschtantischi (wie zum Biispil es Diakonissehuus) und ökumenischi (wie zum Biispil s Priorat Sankt Wigberti oder d Gmainschaft vo Taizé) Chloschtergmeinschafte.,🔎
5349,Rhetorik,Rhetorik,rhetorisch,FALSE,"En Aforismus isch en äinzelne Gedanke, wo us nume äim Satz oder us wenige Setz sälbständig cha bestoo, oder wie s dr Theodor Fontane (1819–1898) gsäit het: „Ein guter Aphorismus ist die Weisheit eines ganzen Buches in einem einzigen Satz.“ Vilmol formuliert er e bsundrigi Iisicht rhetorisch kunstriich as allgemäine Sinnspruch (Sentänz, Maxime, Aperçu oder Bonmot).",🔎
,,,Redner,FALSE,Er isch en usgezäichnete Redner gsi und het d Volksversammlig mäistens vo sine politische Blään chönne überzüüge.,🔎
,,,rhetoorische,FALSE,"Drotz syre schwache Gsundhait un weenig rhetoorische Fähigkaite isch dr Hermann von Vicari in dr 26 Joor vu syre Amtszyt zum Protagonischt im Baadische Kultuurkampf woore, ere Ussenandersetzig zwische Chilche un Staat im Grooßherzogtduum Baade.",🔎
,,,rhetorischi,FALSE,"Die legändehafte Wärk ""Gregorius"" und dr ""Arm Heinrich"" und d ""Klage"" wiise allerdings uf filosoofischi, theologischi und rhetorischi Grundkenntniss aane, was en Usbildig an ere Domschuel woorschinlig macht.",🔎
,,,rhetorische,FALSE,"E bekannte rhetorische Alogismus isch d Ussaag „Z Nacht isch s chelter as dusse.“ Dr Alogismus sött nit mit eme Oxymoron oder eme Paradox verwäggslet wärde, wil die Stilmiddel e konkrete Zämmehang widergääbe, won e daatsächlige Gegesatz din vorchunnt.",🔎
,,,Chunscht vu dr effetlige Reed,FALSE,Är isch im Chriegshandwärch uusbildet wore un het d Chunscht vu dr effetlige Reed glehrt.,🔎
5350,Gewerbemuseum Basel,S Gwärbmuseum Basel,Gwärbschuel,FALSE,"1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.",🔎
,,,Gwärbmuseum,FALSE,"Wo s Gwärbmuseum 1994 zuedoo worde isch, isch e groosse Däil vo dr Sammlig in s Historische Museum choo.",🔎
,,,Gwärbmuseeum,FALSE,"Bis 1929 isch dr Mangold Bresidänt vo dr Kommissioon vo dr Gwärbschuel gsi und vom Gwärbmuseeum, wo mit em verbunde gsi isch.",🔎
5351,Rixheim,Rìxa,Rìxe,TRUE,"""bureau centralisateur"") vum Kànton ìsch Rìxe.",🔎
,,,Rixe,TRUE,"Im Wald chöme d Brugg vo der Strooss vo Rixe uf Otmersche, die vo der Autobahn A35 / E 25 und z Rixe d Brugg vo dr Ysebaan, wo vo Milhuuse zu dr Verzweigig vo de Linie z Banzene goot, übere Kanaal.",🔎
5352,Slowakische Sprache,Slowakische Sprache,Slowakisch,FALSE,"Hütt underscheidet mer zwüschä Ostslawische (Russisch, Wiisrussisch, Ukrainisch), Weschtslawischä (Polnisch, Tschechisch, Slowakisch, Kaschubisch, Sorbisch) und Südslawische Spraache (Slowenisch, Kroatisch, Serbisch, Makedonisch, Bulgarisch).",🔎
,,,slowakische Sprooch,TRUE,"D'Kodifizierig vù de slowakische Sprooch, wùù de Anton Bernolak 1787 voorgnùù hät, isch eine vù de Aafäng vu-n-ere slowakische Nationalbewegig gsìì.",🔎
,,,Slowakische Sprach,TRUE,"So häd d Regierig ab 1920 mit de ""Tschechoslowakisierig"" vo de Slowakische Sprach aagfange und häd Tschechisch im ganze Staat und Slowakisch i de Slowakei und Karpatenukraine als Pflichtfach igführt.",🔎
,,,slowakisch,FALSE,"De latynisch Name isch ""Debretinum"", de dütsch ""Debrezin"", de tschechisch und slowakisch ""Debrecín"", de rumänisch ""Debreţin"" und de polnisch ""Debreczyn"".",🔎
,,,Slowakische,FALSE,"Größeri Zahle vo ungarische Lehnwörter drifft mer im Kroatische, Dütsche (Dialäkt vo de Donauschwobe), in de Sproche vo de Zigüner, im Rumänische, Karpatorussische, Slowakische und in einzelne Serbische Dialäkt a. Yflüss vo andere Sproche uff s Ungarisch.",🔎
5353,Übersetzerschule von Toledo,D Übersetzerschuel vo Toledo,Übersetzerschuel,FALSE,"Joorhundert isch z Toledo e bedütendi Übersetzerschuel gsi, wo am meischte für d Übersetzig vo Wärk us em Arabische im middelalterlige Öiropa gleischtet het.",🔎
,,,Übersetzerschuel vo Toledo,TRUE,"Joorhundert dr Erzbischof Don Raimundo d Übersetzerschuel vo Toledo gründet, wo us Juude und us Christe bestande het und wääsentlig bi dr Vermiddlig vo dr antike Filosofii und vo dr muslimische Naturwüsseschaft an s middelalterlige Öiropa gsi isch.",🔎
5354,Programmiersprache,Programmiersprooch,Programmyrschprõch,TRUE,"CoffeeScript isch è Programmyrschprõch, wo d Programm dèvo in JavaScript transcompilyrt wörred.",🔎
,,,Programmiersproch,TRUE,Mit em Fork isch mer vun C zuer C++-Programmiersproch un vun GTK zuer C++-Variant GTKmm gwechselt.,🔎
,,,Programmierspraach,TRUE,"Perl // isch a freie, plattform-oabhängige, interpretierte Programmierspraach.",🔎
,,,Programmierschprache,FALSE,"Die Formzeiche, wo in Programmierschprache verwendetet werded, wiiched us praktische Gründe meischt vo dene vom Schriftsatz ab.",🔎
,,,Skriptsproch,FALSE,"PHP (rekursivs Akronym für „PHP: Hypertext Preprocessor“, ursprünglich „Personal Home Page Tools“) isch e Skriptsproch mit ere ähnliche Syntax wie C und Perl, wo hauptsächlich für d Erstellig vo dynamische Internetsite brucht wird.",🔎
,,,Brogrammyrschprǒch,TRUE,"Für è fungtionstüchtigs Brogramm gnüègt s, zwei Methodè z definyrè: Dõ è Byschpill für è Brogramm (i dè Arduino-Diktion: ""Sketch""), wellès è LED blinggè lòt, wo as Arduino-Board aagschlossè isch: int ledPin = 13; // d LED isch am Pin 13 aagschlossè, wa i dè Variablè ledPin gschpycheret isch  // (Selli LED isch bi de meischte Boards integryrt) void setup() {  pinMode(ledPin, OUTPUT); // lait d LED-Pin als Uusgang fescht void loop() {  digitalWrite(ledPin, HIGH); // LED aaschalte  delay(1000); // 1 Sekunde (=1000 ms) warte (delay() bruucht de Parameter in ms)  digitalWrite(ledPin, LOW); // LED uusschalte  delay(1000); // 1 Sekunde warte Mit S4A (Scratch for Arduino) git s è Scratch-Modifikation, wo è freii visuelli Brogrammyrschprǒch mit Brogrammyrumgebig für dè Arduino-Mikrocontroller zur Vofüègig stellt.",🔎
,,,Brogrammiersprooche,FALSE,Brogrammiersprooche.,🔎
,,,Programmiersproche,FALSE,"Für zum dä Ufwand zu reduziere, si Programmiersproche entwigglet worde.",🔎
,,,Brogrammyrschprõch,TRUE,Dè David Mellis hèt d Brogrammyrschprõch dezu!,🔎
5355,Gymnasium Leonhard,S Lienert-Gümnasium,Lienerd-Gümnasium,TRUE,"Vo sine äigene Baute sött mä d Gotthälfschuel vo 1902 erwääne, wo no vo sim Vorgänger Flück aagfange worde isch, die Hööcheri Döchderschuel vo 1906 (hüte s Lienerd-Gümnasium), d Baad- und Wäschaastalte Santihanns, Kläihünige und Zwingerstrooss, s Verwaltigsgeböid in dr Kannefäldstrooss, s Thierstäiner-Schuelhuus und die anatomischi Aastalt.",🔎
,,,Maidligymnasium,FALSE,"D Heidi Abel hett noch dr Matuur am Basler Maidligymnasium und noch dr Usbildig a dr Kunschtgwärbschuel z Basel zeerscht als Operatrice und Asagere bi dr Basler Radio- und Kabelgsellschaft Radibus gschafft und denne als Asagere, vor allem aber au Moderatori und Redaktori fyr verschideni Sändige bim Schwyzer Färnsee z Zyri.",🔎
,,,Mäitlischuelhuus St. Leonhard,FALSE,S Huus vom Hänker isch am Hänkersgässli gstande und 1857 isch an sim Blatz s Mäitlischuelhuus St. Leonhard baut worde.,🔎
,,,Holbein-Gimnasium,FALSE,Dr Ganser isch uf d Rudolf-Steiner-Schuel z Basel gangen un het derno 1992 d Matura am Holbein-Gimnasium gmacht.,🔎
,,,Gümnasium,FALSE,"Noch dr Reform vo 1836 häi begabti Buebe au uf s Gymmeli chönne goo, für Mäitli het s dennzumol z Baasel no kä Gümnasium ghaa.",🔎
,,,Lienert-Gümnasium,TRUE,"Wäge de Erwiiterige vo de Gymnasie am Kohlebärg, wo 1997 zum Lienert-Gümnasium zämmegläit worde si, häi si 1995 ihre Chäller an dr Lienertstrooss müesse ufgee, häi denn aber e Chäller im Lohnhof 4 überchoo und häi dä as Bühni iigrichdet.",🔎
,,,Schuelhuus uf em Kohlebärg,FALSE,"1884 isch d Döchderschuel in s Schuelhuus uf em Kohlebärg iizooge, wo grad nöi baut worden isch, und 15 Joor spööter isch dört d Gümnasialabdäilig ufdoo worde, so dass d Mäitli d Matur häi chönne mache.",🔎
,,,Lienert,FALSE,S alte Hänkershuus uf em Koolebärg isch abgrisse und 1857 dur d Lienert-Mäitlischuel ersetzt worde.,🔎
,,,Gümnasium Leonhard,FALSE,Vo 1997 bis 2002 isch er Mitgliid vo dr Inspekzioon vom Gümnasium Leonhard gsi.,🔎
5356,Bilderbuch,Bilderbuech,Bilderbuach,TRUE,"A Wimmelbuach ischt a Bilderbuach fir Kender, wo ogfähr em Alder zwischa zwoi ond fenf Jôhr send.",🔎
,,,Bilderbüecher,FALSE,"We isch bim ene bräite Publikum bekannt worde, won er mit em Illustrator Jörg Müller bi ere Räije vo Bilderbüecher zämmegschafft het.",🔎
5357,Réseau express régional d’Île-de-France,Réseau express régional d’Île-de-France,RER,FALSE,"Im Zúg vo dè Yrichtung vom RER isch d Ligne de Sceaux vom Baanhof Luxembourg unterirdisch bis zum Nordbaanhof volängerèt worrè, um si dört mit dè Streggi nõch Mitry-Claye zämmè z lismè.",🔎
,,,Pariser S-Baan,FALSE,S git Umschtygemöglichkeitè i d Pariser S-Baan-Züüg vo dè Linien A und D.,🔎
,,,S-Baan,FALSE,Nebbè dè übrigblibbènè Züüg vo dè SNCF vokeerèd am Gare d’Austerlitz d Linniè 5 un 10 vo dè Pariser Métro sowiè d S-Baan-Linniè RER C.,🔎
5358,Schluchseewerk,Schluchseewärch,Schluchseewärk AG,FALSE,"S Beggi isch 1975 in Betrièb gnõ worrè, un diènt allei dè Stromerzügig im Bumpschpycherbetrièb un wörd vo dè Schluchseewärk AG betribbè.",🔎
,,,Schluchseewärk AG,FALSE,"Dè ""Stausee Witznau"" isch s Unterbeggi vom Bumpspycherwärk Witznau bi dè Schluchseewärk AG zwischè m Schluchsee un èm Hochrhy.",🔎
,,,Schluchseewärk,TRUE,"Er lyt uff übber Seehöchi am öschtlichè End vom Schluchsee nõch bi dè Staumuer vom Schluchseewärk, wo nebbè sinèrè Funktion als Stromerzüüger au èn turistischè Aazièhigspunkt isch.",🔎
,,,Schluchsee-Wärk,TRUE,"S Dal bildet mit sinè Stauseè d Hauptachs vom Pumpschpycher-Netzwärk vom ""Schluchsee-Wärk"", welles vom Schluchsee übber diè zu dè Stauseè ghörendè Pump- bzw.",🔎
,,,Wärksgruppè Schluchsee,FALSE,"S Nutzwasser für d Wärksgruppè Schluchsee (kurz als ""Schluri"") wörd übber s Ylaufbauwärk us èm See entnõ.",🔎
,,,Schluchseewärch AG,FALSE,Dè Mettmaschtausee isch èn Deil vom Bumpschpycher-Netzwärch vom Schluchseewärch AG Laufèburg zwischè m Schluchsee un èm Hochrhy.,🔎
,,,Schluchseegruppè,FALSE,S isch s älteschte vo füüf Chraftwärch vo dè Schluchseegruppè un isch vo 1929 bis 1931 baut worrè.,🔎
,,,Schluri,FALSE,"Alli andre Seè sin künschtlich gmacht worre, sell gildet für s Albbeggi bi St. Bläsi un em Horbacher See uff em Dachsbärg im nordöschtliche Zipfel gnau so wie für d Beggi vo de Schluri, em Hornbärgbeggi un em Eggbärgbeggi, wo im südweschtliche Zipfel vum Hotzewald liget.",🔎
5359,Kocher (Fluss),Kocher (Fluss),Kocherdal,FALSE,D Ruine isch umgee vu Rääbe un lyt uf eme Bärgsporn iber dr Altstadt vu Ingelfinge im Kocherdal.,🔎
,,,Kochertal,FALSE,"Braunschbach leit em Kochertal, rond zeh Kilometer nordeschtlich vo Schwäbisch Hall.",🔎
,,,Kocher,FALSE,"Vù dr iibrige Flis z Baade-Wiirdebäärg sin di legschde d Kocher ùn d Jagscht, wù as ""Zwiligsflis"" dùr dr Noordoschde vùm Land fliese.",🔎
5360,Waldstädte,D vyr Waldschtädt,Waldstedt,FALSE,"D Waldstedt hai s abglehnt, sich mit de Buure vo de Dörfer zringsum z verbünde.",🔎
,,,Waldstädt,FALSE,So isch Laufeburg eini vo de vier vorderöschterrichische «Waldstädt» worde.,🔎
5361,Baden-Baden,Bade-Bade,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Baade-Baade,TRUE,Ane 1535 isch d Maarggroofschafd Baade ùfdaild wooren in di boode Linie Baade-Baade ùn Baade-Durlach.,🔎
,,,Badè-Oos,FALSE,"Sie volauft durch diè Oberrheinischi Dièfebeni vo Monnèm über Heidelberg, Karlsruèh, Raschtatt, Badè-Oos, Offèbürg un Fryburg im Briisgau nach Baasel un wörd deshalb au Oberrhybahn benamst.",🔎
,,,Bàda-Bàda,TRUE,Driizeh Joohra làng hàt’r àn da „Pierre-Pflimlin-Sümpoosia“ z’ Bàda-Bàda mìtgmàcht.,🔎
,,,Baade,FALSE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,Bada-Badener,FALSE,1905 nemmt dr Elsaesser ama Wettbewerb fir d Evangelischa Pfarrkirch vom Bada-Badener Stadtdoil Lichdadal teil ond goht als Siiger hervor.,🔎
,,,Bada Bada,TRUE,Nô dät’r nemlich dean reich dotiirda Graußa Preis vo Bada Bada gwenna.,🔎
,,,Bade in Bade,FALSE,"Syy Frau Irmengard bi Ryy giltet as Grinderi vum Chloschter Liechtedal z Bade in Bade, dr spetere Grablegi vu dr Markgrofe.",🔎
,,,Badè-Badè,TRUE,"Dè jezig Bahnhof Badè-Badè hiiß urschprünglich Oos, sit 1906 Badè-Oos bis zu dè Stilllegig (1977) vom Stadtbahnhof un hèt denn selen Namè erhaaltè.",🔎
,,,Bade-Baden,TRUE,"Au no dr Bildig vum Land Bade-Wirttebärg 1952 isch dr SWF Landesrundfunkaastalt fir dr sidlig Landesdail vun em blibe, wu mit Bade-Baden au dr Sitz vum Sänder gsii isch.",🔎
,,,Bada-Bada,TRUE,"Em Landesverwaldongsgsetz (LVG) stoht dren, wer dia send (§§ 8 bis 11): Stuegert, Heilbronn, Karlsruhe, Bada-Bada, Mannheim, Pforzheim, Freiburg ond Ulm.",🔎
,,,Baddè-Baddè,TRUE,Zu dè Zit vom Nationalsozialismus isch è Panoramaschtrõß übber dè ganze Schwarzwald vo Baddè-Baddè im Nordschwarzwald bis Waldshuèt a dè Vorhuèt vom Südschwarzwald blaant gsi.,🔎
,,,Bade-Badener,FALSE,"Im Augschte vum nämlige Johr isch dr Firmesitz vu dr Yysebahnstroß in s Induschtrygebiet im Bade-Badener Stadtdail Steinbach verlait wore, wu au d Franz W. Wesel Druckerei und Verlag GmbH & Co. KG gsii isch, wu au zue dr VVA-Gruppe ghert het.",🔎
5362,Rationale Zahl,Razionali Zaale,razionali Zaal,FALSE,"Jedi razionali Zaal formula_6 isch algebraisch, wil si d Gliichig formula_7 lööst.",🔎
,,,Bruchzahl,FALSE,Vo öbbe 2000 v. d. Z. aa häi d Egüpter und d Babylonier mit Bruchzahle (razionale Zaale) grächnet.,🔎
,,,rationale Zaale,TRUE,"Wenn d Definizioonsmängi für formula_2 d Mängi vo de rationale Zaale isch, denn het die Gliichig genau äi Löösig, nämlig formula_3.",🔎
,,,razionale Zaale,TRUE,"Si si en Erwiterig vom Beriich vo de razionale Zaale, de Brüch, und Mässwärt für üübligi füsikalischi Gröösse wie zum Bischbil Lengi, Tämpratuur und Masse wärde as reelli Zaale ufgfasst.",🔎
,,,razionale,FALSE,"In dr Mathematik isch en algebraischi Zaal ""x"" e reelli oder komplexi Zahl, wo e Nullstell vom ene Polynom vom Grad gröösser as Null mit razionale Koeffiziente formula_2 isch, also e Löösig vo dr Gliichig formula_3.",🔎
,,,rationale,FALSE,"In de Körper vo de rationale, reelle und komplexe Zahle gältet: Für jedi Zahl formula_1 und für jedi, vo null verschiideni, Zahl formula_2 git s genau ei Zahl formula_3, wo die folgendi Gliichig erfüllt: D Umchehrig vo dr Multiplikation zur Bestimmig vo formula_3 heisst Division.",🔎
,,,rationale Zahle,TRUE,"D Null isch s neutrale Elemänt bezüglich de Addition (Differenz vo zwei glyche Zahle) i vile Körper, wie öppe de rationale Zahle, reelle Zahle und komplexe Zahle, und e gängigi Bezeichnig für es neutrals Elemänt i vile algebraische Strukture, sogar wenn anderi Elemänt nid mit gängige Zahle identifiziert wärded.",🔎
5363,Berner Aargau,Bärner Aargau,Underaargau,FALSE,"Wo d Bärner im 1415i de Underaargau eroberet hei, isch s Eigeamt und dodermit au Birrelauf zu Bärn cho.",🔎
,,,Ober-Aargau,FALSE,1415 hai d Bärner dr Ober-Aargau eroberet; Robischwil het dodermit zum Untertanegebiet vo de Schtadt Bärn ghört und isch dr Hauptort vom ene Grichtsbezirk im Amt Lenzburg gsi.,🔎
,,,Bärner Unteraargau,FALSE,"De Ursprung vo de Landeschile ligt im Johr 1803, wo de Bärner Unteraargau, d Freie Ämter, d Grafschaft Bade un s Fricktal zum Kanton Aargau sin vereinigt worde.",🔎
5364,Münchner Abkommen,Münchner Abkomme,Münchner Abchuu,TRUE,"Mit em Aaschluss vu Eeschtyych an s Dytsch Ryych un em Münchner Abchuu, 1938, wu au Feldsberg un Eisgrub zue Dail vum Ryych gmacht het, isch aber s Fiirschteduum Mittelpunkt vu dr Familie woore: Dr Fiirscht Franz Josef II. (1906–1989) het ane 1938 sy ständige Woonsitz uf Vadoz verlait; sy Land ischim Zweete Wältchrieg mit dr Schwyz neitraal bliibe.",🔎
,,,Münchner Abchùù,TRUE,"Am Aafang hän düttschi Partäie no versüecht, durch Kooperation mìt de Slowakei meh Rächt fǜr di Sudetedüttsche z erreiche, deno isch abber d'NSDAP an d'Macht chùù, wùù 1938 s Münchner Abchùù dùùregsetzt hät; doodemìt isch s sudetedüttsch Gebiet ans Düttsch Riich gfalle.",🔎
,,,Vertrag vu Münche,FALSE,De Adolf Hitler hät die Umständ usgnutzt un mit de Unterstützig vum Konrad Heinlein vu de Sudetedütsche Partäi 1938 im Vertrag vu Münche s Sudeteland in sini Gwalt brocht.,🔎
,,,Münchner Ankomme,FALSE,Nach em Münchner Ankomme sind d Spannige bis 1945 witer gange.,🔎
5365,Zunft zu Webern,Zumft zu Wääber,Wääberzumft,FALSE,"1655 het denn d Wääberzumft d Erlaubnis bechoo, am Rossmäärt, an dr hütige Theaterstrooss 10/12, e nöis Ballehuus z baue.",🔎
,,,Wääber,FALSE,"Er het meerere Handwärk, under andere de Gärtner, Metzger und Wääber d Zumftfreihäit gee und dr Bürgerschaft het er e Handfesti usgstellt.",🔎
,,,zu Wäber,FALSE,"Dr Adelbärg Meyer isch e Duechhändler, Rootsherr und Mitgliid vo de Baasler „Herrezümft“ zu Safre und zum Schlüssel gsi und vo dr Handwärkerzumft zu Wäber.",🔎
5366,Donauquelle,Donauquelle,Donauquällè,TRUE,"Sit èm uusgehendè Mittelaalter hèt s Huus nit nu dè spöteri fürschtèbergischè Residenzort Donaueschingè mit dè hochbedütsamè Donauquällè (1488) erworbè, sondern au so wichtigi Territoriè wiè diè Grofschaft Heiligèbärg (1543) un dè Landgrofschaft Stüèlingè (1637/1639) odder diè Herrschaft Trochtelfingè un Jungnau (1543), Meßkirch, Wildèschtei, Gundelfingè un Neufra (1627/1636) wy au Hewè (1637/1639).",🔎
,,,Donauquell,TRUE,"(Au wenn d'""Donauquell"" im Park vum Schloss in Donaueschinge so gnennt wurd.)",🔎
,,,d Donau zwäg,FALSE,"Am wichtigschte sin zuem Bispil d Brigach und d Breg, wo lut em Volksmund „d Donau zwäg“ bringe.",🔎
,,,Donauquèllè,TRUE,"Iri Quèllè lyt i dè Nöchi vo dè Martinskapellè, au ""Donauquèllè"" gnennt, si isch als Naturdenkmòl gschützt.",🔎
5367,Kloster Reichenau,Chloster Riichenau,Chloschder Riichenau,TRUE,Sit em Johr 2000 isch si mit em Chloschder Riichenau uf dr UNESCO-Lischte vom Wälterb.,🔎
,,,Reichenauer,FALSE,"Gächeng ischt als Gaichingen zom erscht Mol gnennt worde en ere Schenkong aus em Johr 830, wo en ere Reichenauer Chronik om 1500 iberlifert ischt.",🔎
,,,Chloschder Reichenau,TRUE,"Mid em Noochberord Ettige, wo dr Däärwiler Chirche underschdande isch, heds sich dörde dr Bischof vo Basel und s Chloschder Reichenau d Herschafd däild.",🔎
,,,Riichenau,FALSE,Die beide Flüss loufe bi Riichenau zum sogenannte Alperhy zämme.,🔎
,,,Ryychenau,FALSE,"Di greeschde ùn bekandeschde Insle in Binnegwäser sin d Ryychenau, d Mainau ùn d Lindau im Boodesee ùn Herrenchiemsee im Chiemsee.",🔎
,,,Chloschter Richenou,TRUE,Um 1200 hän boodi Ortschafte em Chloschter Richenou ghert.,🔎
,,,Chloschter Riichenou,TRUE,"Arle isch zum erschte Mol gnännt wore anne 1005 as ""Arola"", Rüelasinge anne 1155 as ""Villa Röleizingen"" in ere Urkund vum Chaiser Barbarossas un Worblinge anne 1165 in ere Zinslischt vum Chloschter Riichenou.",🔎
,,,Kloster Riichenau,TRUE,"Vo 786 bis 806 isch er Abt vom Kloster Riichenau am Boodesee gsi, und het dört e Bibliothek und e Klosterschuel ufdoo.",🔎
,,,Chloster Reichenau,TRUE,Otmar mitgwürkt und 724 zäme mit em fränkische Adlige Berthold bi de Gründig vom Chloster Reichenau dör de Pirmin.,🔎
,,,Chlooschter Rychenau,TRUE,"Anne 1242 isch d Mainau s erschte Mol erwäänt, si isch es Guet vom Chlooschter Rychenau gsi.",🔎
,,,Richenau,FALSE,De Zämmefluss vo de beide gröschte Quellflüss isch in de Nöchi vo Richenau im Bündnerland.,🔎
,,,Chloschter Riichenau,TRUE,"Dr Name vo Riichenau chunt vo däm, ass s Chloschter Riichenau am Bodesee do am Rhy obe scho sid em früene Middelalter Güeter psässe hed.",🔎
,,,Chloschterinsle Rychenau,TRUE,"Anne 2004 het d Erzabtei uf dr ehmolige Chloschterinsle Rychenau d Cella St. Benedikt yygrichtet, wu drei Mench derzue ghere.",🔎
,,,Benediktinerabtei Riichenau,FALSE,"De Meinrad (uursprünglich ""Meginrat""), dr Legende naa us dr Familie vo de Grafe vo Hohezollere, isch a dr Chloschterschuel vo dr Benediktinerabtei Riichenau im Bodesee vo de Äbt Haito und Erlebald underrichtet worde.",🔎
,,,Chlooster Riichenau,TRUE,Ane 724 hend de alemannische Adligi Nebi und de Berchtold em Pirmin de Bsitz vo de Insle bistätigt und mit Understützig vom Karl Martell isch druf abe s Chlooster Riichenau ggründet wore.,🔎
,,,Chloschter Rychenau,TRUE,"Das sind d Äpt vom Chloschter Rychenau uf dr Insle im Undersee gsi:  Dr Apt Markus het s Chloschter Rychenau em Bischof vo Konstanz überggää, und dee het drus es Priorat gmacht.",🔎
,,,Kloschter Reichenau,TRUE,Dr Kloschterbischof Pirmin het 724 unterm Schutz vum Husmeier Karl Martell s Kloschter Reichenau zmittsen im alamannische Herzogtum grindet.,🔎
,,,Closchter,FALSE,"Dezue zellt au s Closchter uf de Bodeseeinsle Rychenau, wo de Wanderbischof Pirmin gründet het.",🔎
,,,Rychenau,FALSE,"Zwüsche Bonaduz und Ems het der Hinderrhy dur die mächtegi Bärgsturzlandschaft es kurverychs Tobel grabe, und das goot bis uf Rychenau.",🔎
,,,Chloschter Ryychenau,TRUE,"D Herre ""von Wasserstelz"" sin wahrschyns Minischteriali vum Chloschter Ryychenau gsi.",🔎
,,,Kloschder Reichenau,TRUE,Em Hauptberuaf isch der Moo abr Benediktinermench ond als soddicher en dr Zeit vo 838 bis 849 Abt vom Kloschder Reichenau gwäa.,🔎
5368,Deutscher Bundestag,Dütsche Bundestag,dytsche Bundesdaag,TRUE,Mai 1950 z Dirre) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis 90/Di Griene) un eemooligi Abgoorneti vum dytsche Bundesdaag.,🔎
,,,dytsche Bundestag,TRUE,"Westberlin het im dytsche Bundesrot kai Stimmrächt gha, d'Westberliner Abgeordnete im Bundestag sin vum Abgordnetehus un nit vum Volk gwählt worre un sin im dytsche Bundestag ebefalls ohni Stimm gsi.",🔎
,,,Mitgliid vom dütsche Bundestag,FALSE,Er isch vo 1998 bis 2021 Mitgliid vom dütsche Bundestag gsi.,🔎
,,,Deidscha Bundestag,FALSE,"Er hod s Behördengutachda iber da Gregor Gysi (1996) fir da ""Ausschuss für Wahlprüfung, Immunität und Geschäftsordnung"" vom Deidscha Bundestag midgschrieba.",🔎
,,,Dysche Bundesdag,FALSE,"Vu Merz 1998 bis no dr Bundesdagswahl 1998 isch si Mitglid vum Dysche Bundesdag gsii, vu dr Landdagswahl im Saarland im Septämber 1999 bis zu Merz 2018 Abgordneti im Landdag vum Saarland.",🔎
,,,Bundesdag,FALSE,Bi dr Bundesdagswahl 1983 isch dr Griene dr Yyzug in dr Bundesdag glunge un vu 1985 bis 1987 hän si in ere rot-griene Koalition z Hesse mit em Joschka Fischer zum erschte Mol e Landesminischter gstellt.,🔎
,,,Dytsche Bundessag,TRUE,Dezmber 2021 isch si vum Bundesbresidänt Frank-Walter Steinmeier offiziäll ernännt wore un het druf ire Amtsaid im Dytsche Bundessag glaischtet.,🔎
,,,dütsche Bundestag,TRUE,Er isch sit em 2013i Mitglid vom dütsche Bundestag.,🔎
,,,Dytsch Bundesdag,FALSE,Dytsch Bundesdag gwunne.,🔎
,,,Mitglid vom dütsche Bundestag,FALSE,Er isch sit em 2009i Mitglid vom dütsche Bundestag.,🔎
,,,Dytsche Bundesdaag,TRUE,"D Fuchs isch vu April bis Oktober 1982 Bundesminischteri fir Juuged, Familie un Gsundhait un vu 1998 bis 2002 Vizebresidänti vum Dytsche Bundesdaag gsii.",🔎
,,,Dytsche Bundestag,TRUE,Syt 2002 isch er Mitgliid im Dytsche Bundestag.,🔎
,,,Dütsche Bundesdaag,TRUE,"Expärte, drunder Verdräter vo dr Dütsche Evangelische Allianz häi vor em Usschuss für Menscherächt und humanitäri Hilf bim Dütsche Bundesdaag festgstellt, ass es zwar kä süstematischi Verfolgig vo Christe im arabische Ruum gääb, aber der staatlig Schutz sig unggnüegend und die rächtligi Gliichstellig feeli.",🔎
,,,Ditsche Bundesdag,TRUE,"S Direktmandat im Ditsche Bundesdag fir de Wahlkreis Friburg het vu 2008 bis 2013 de Sozialdemokrat Gernot Erler gha, bi de Bundesdagswahl 2013un 2018 het de CDU-Bolitiker Matern Marschall von Bieberstein s Direktmandat gwunne.",🔎
,,,Dytsche Bundesdag,TRUE,"Februar 2008 isch dr Teufel vum Bundeskabinett un em Dytsche Bundesdag zum Mitglid im ""Dytsche Ethikrot"" fir d Zyt bis 2012 ernännt wore.",🔎
,,,dytsche Bundesdag,TRUE,Oktober 1968 z Schramberg) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis90/Di Griene) un Mitgliid vum dytsche Bundesdag.,🔎
,,,Bundesdagsmandat,FALSE,"Wu d Mitglider vum Kabinett Kretschmann I benännt wore sin, hän dr Alexander Bonde un dr Winfried Hermann ihri Bundesdagsmandat mieße nidelege, d Lindlohr isch uf dr Lischt vu dr Noorucker gstande, het aber abglähnt, wel si lieber Landdagsabgordneti het welle blybe.",🔎
,,,19. Dytsche Bundesdaag,FALSE, FDP-Landeslischt z Thüringen aadrätte un isch in 19. Dytsche Bundesdaag gweelt woore. Deert isch er Mitgliid im Uusschuss,🔎
,,,Deutschen Bundestag,FALSE,Deutschen Bundestag het am 24.,🔎
,,,Bundesdaag,FALSE,"Z Dütschland heisst s nazionale Parlemänt zum zeige dass es s Gremium vo der Ebeni über de Bundesländer isch ""Bundesdaag"".",🔎
,,,Mitglied vom dütsche Bundestag,FALSE,Er isch sit em 2005i Mitglied vom dütsche Bundestag.,🔎
,,,Dytsche Bundesdages,FALSE,Vu 2002 bis 2011 isch dr Bonde Mitglid vum Dytsche Bundesdages gsii.,🔎
5369,Tenderlokomotive,Tenderlok,Tenderlokomotivè,FALSE,D Lokomotivè vo sellerè Baureihè sin diè schwerschtè dütschè Einheits-Tenderlokomotivè.,🔎
,,,Tenderloks,FALSE,"Well d Streggi für è maximaali Achslascht vo 16 Tonnè uusglait gsi isch, sin hauptsächlich Tenderloks, vo dè Bauart Baddischi VIb un bi Sonderzüüg au Schlepptenderloks vo dè BR 50 zum Ysatz chò.",🔎
,,,tendèrlokomotyv,FALSE,Diè Baureiè 86 isch è Einheits-Güèterzugtendèrlokomotyv vo dè Dütschè Rychsbaan.,🔎
,,,Tenderlokomotyè,FALSE,"Dè erforderliche Brennschtoff- un d Wasservorräät wörred entwedder ufd dè Lokomotyv sälbscht (Tenderlokomotyè) odder in èm fescht mit sellèrè kupplètè Fahrzüüg, èm Tender, mitgfüürt (Schlepptenderlokomotyè).",🔎
,,,Tenderlokomotyvè,FALSE,"Bi Tenderlokomotyvè sin identischi Laufeigèschaftè in beidi Richtigè i dè Regel wichtiger, deshalb vofüget selli hüüfig übber è symmetrisches Laufwärk.",🔎
,,,Personèzugtendèrlokomotyv,FALSE,Diè Dütsch Rychsbaan hèt è Einheits-Personèzugtendèrlokomotyv mit dè Achsfolg 1'C1' mit nydriger Achslascht in irem Nummerèblaan als Baureiè 64 ygordnet.,🔎
5370,4. September,4. Septämber,4. Septamber,TRUE,"D’ Audrey Syren (* 4. Septamber 1983 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
,,,4. Septemb´r,TRUE,"a href=""Deutsches%20Reich"">Ditsches Riich); † 4. Septemb´r 1965 ze <a href=""Lambar%C3%A9n",🔎
,,,4. Sebdämber,TRUE,D Mari(oar)a Popescu (* 4. Sebdämber 1919 z Buka,🔎
5371,"Eidgenössisches Departement für Verteidigung, Bevölkerungsschutz und Sport","Eidgenössischs Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Sport","Eidgenössische Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Sport",TRUE,"Vo 1994 bis 2008 het er fürs Eidgenössische Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Sport gschaffed, u. a. as sicherheitspolitische Berater vom Generalstabschef und as Chef vo der Sektion Partnerschaft für e Fride.",🔎
,,,Militärdepartement,FALSE,"Oktober 1995 hät de Ogi dur en Beschluss vom Gsamtbundesrat gege sii Wille s Militärdepartement müesse überneeh, wo nach em Endi vom Chalte Chrieg nur no wenig prestigeträchtig gsii isch.",🔎
,,,VBS,FALSE,D Schwizer Armee isch di nationali Irichtig für Verteidigung u Sicherheit vom VBS.,🔎
5372,Füssen,Fiessa,Füesse,TRUE,"Und wo de Bischof Adalbero vo Augschburg em Salomo en Arm vom Hailige Magnus vo Füesse, emene Schüeler vom Gallus, gschenggt het, isch z Sanggale för die wertvolli Reliquie d Cherche St. Mange baut wore.",🔎
,,,Füssè,TRUE,Vo 1954 bis 1958 isch eimòl däglich d Vobindig Augschburg–Füssè bediènt worrè.,🔎
,,,Fiesse,TRUE,"Dia wichtigschta Schtädt in der römischa Provinz ""Raetia"" sind gsi: ""Augusta Vindelicorum"" (Augschburg), ""Castra Batava"" (Passau), ""Castra Regina"" (Regeschburg), ""Parthanum"" (Partenkirche), ""Gamundia Romana"" (Schwäbisch Gmünd), ""Alae"" (Oole), ""Foetes"" (Fiesse), ""Cambodunum"" (Kempte im Allgai), ""Brigantium"" (Bregez), ""Arbor Felix"" (Arbe), ""Clunia"" (wohrschinli Fealdkirch oder Balzers), ""Curia"" (Chur).",🔎
,,,Fiassa,TRUE,S Schloss Neuschwanstei staht oberhalb vo Hohenschwangau bei Fiassa im bayrische Allgai.,🔎
,,,Fissa,TRUE,Bei Fissa gåd-or ens „Alpenvorland“ ibor.,🔎
,,,Füessa,TRUE,"Joorhundert z Füessa im Allgäu gläbt het, isch dr Schutzpatron vo de Buure.",🔎
,,,Fiase,TRUE,Weißesea isch a Schtadtdoal vo dr bayrische Schtadt Fiase im Landkreis Ostallgäu.,🔎
,,,Fiassar,FALSE,"Dr Fiassar Wenkerboge isch e Blatt vo dr grosse Ufnahm vu dr dytsche Sproch, wo im 19.",🔎
,,,Fissa em Allgai,FALSE,"August 1976 en Fissa em Allgai) isch an deitscher Sportloar em Biathlon, wo en Nesselwang em Allgai woant.",🔎
5373,Kabinett Kretschmann I,Kabinett Kretschmann I,grien-rote Regierig,FALSE,Mai 2011 isch dr Gall as Inneminischter vu dr grien-rote Regierig z Bade-Wirttebärg veraidigt wore.,🔎
,,,grien-rote Kabinett,FALSE,Mai 2011 isch dr Bonde as Minischter fir Ländlige Ruum un Verbruucherschutz vu Bade-Wirttebärg im grien-rote Kabinett vum Winfried Kretschmann veraidigt wore.,🔎
,,,grien-rote,FALSE,"Z Bade-Wirttebärg stellt Bindnis 90/Di Griene syt em Maie 2011 mit em Winfried Kretschmann zum erschte Mol e Minischterbresidänt, wu noch ere grien-rote syt 2016 ere grien-schwarze Koalition vorstoht.",🔎
,,,erschte grien-rote Landesregierig,FALSE,Noch em Wahlerfolg isch er uf dr griene Syte bi dr Koalitionsverhandlige zue der Bildig vu dr erschte grien-rote Landesregierig derby gsii.,🔎
,,,bade-wirttebärgische Kabinett,FALSE,Im Mai 2011 isch si vum Winfried Kretschmann as Staatsreti fir Zivilgsellschaft un Burgerbedailigung mit Stimmrächt im bade-wirttebärgische Kabinett benännt wore D Gisela Erler isch mit ghyrote mit em Bolitolog Warnfried Dettling.,🔎
,,,Landesregierig z Bade-Wirttebärg,FALSE,Mai 2011 isch mit em Winfried Kretschmann zum erschte Mol en Griene zum Minischterbresidänt gwehlt un di erscht grien-rot Landesregierig z Bade-Wirttebärg bildet wore.,🔎
5374,Sport,Sport,Schport,TRUE,"Nebe de eigetlige Wasserflächi halte sich d Lit, wu bade, meischt in de Ufernächi uf un nutze der Beriich zur Freyzitgschtaltung wie biispilswiis zum Schport, Schpil un zum Sunne.",🔎
,,,Spordverei,FALSE,"Dr VfB Schduagert (offiziell ""Verein für Bewegungsspiele Stuttgart 1893 e. V."") isch an Spordverei ausm Schduagerter Stadtbzirk Bad Cannstatt.",🔎
,,,Spörtler,FALSE,"Septämber 1962 z Chüniz) isch en Schwyzer Gërmanischt, aber au äine von ganz früene Schy-Spörtler gsy.",🔎
,,,sport,FALSE,Drum isch «Magglinge» ou es Sinonym für Spitzesport.,🔎
,,,Bàllschportàrt,FALSE,"American Football (anglisch fìr „Àmerikànischer Füassbàll“), odd’r kurz ""Football"", ìsch a Bàllschportàrt, wo üss da Verainigta Schtààta schtàmmt.",🔎
,,,Schportart,FALSE,Unihockey isch e Schportart wo immer beliebter wird und vo vilne Lüt gschpilt wird.,🔎
,,,Spoort,TRUE,"Unterriichtsfächer vu dr Unterstapfle sin fir alli Schueler*ne Religioon, Reaalie I (Geografy un Gschiicht), Reaalie II (Natuurleer), Informaatik (US1), Dytsch, Änglisch, Franzeesisch (ab US2), Latyynisch (US3), Tächnisch un Textil Gstalte (US1 un US2), Bildnerisch Gstalte, Musik, Spoort un Mathematik.",🔎
5375,Protobulgaren,D Protobulgare,Protobulgare,TRUE,"Im Früemiddelalter si d Protobulgare vo Oste us im Balkan iigwanderet, si slawisiert worde und häi bis am Aafang vom 11.",🔎
,,,Bulgare,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Bulgarefürst,FALSE,"En andere Erfolg isch d Integrazioon vo de ""Sermesianoi"", offebar Noochfaare vo dr römischen Provinzialbevölkerig z Pannonie und de römische Gfangene, wo 616 dört aagsiidlet worde si, wo dr Bulgarefürst Kuver 680 uf Makedonie und won er e Chanat errichtet het.",🔎
5376,Mystik,Müstik,Mystizismus,FALSE,Öbbe 1278 isch er under Arrest gstellt worde; d Gründ si wohrschiinlig siini Aagriff gege d Scholastiker und si Hang zum Mystizismus (bsunders d Prophezeijige vom Joachim de Fiore) gsi.,🔎
,,,Myschtiker,FALSE,"März 1487 im Flüeli, Gmäind Sachsle im Kanton Obwalde) isch en Schwiizer Einsidler, Asket un Myschtiker gsi.",🔎
,,,Mystiker,FALSE,"Ufgfüert worden isch nid eifach einisch mee s Läbe vom Familievatter und Einsidler Niklaus vo Flüe, sondern mit däm Spiil het mer d Psuecher mit de Visione vom middelalterleche Mystiker bekannt mache welle.",🔎
,,,mystischi,FALSE,"Das Buech und psunders s zwöite, der «Spiegel», sind mystischi Text, wo der religiöse Bsinnig vo de Chlooschterfraue sete z Hilf cho.",🔎
,,,müstischi,FALSE,"Er het vilne vo sine Värs e müstischi Kwalideet gee und brobiert, die groosse Themene dur äifachi Naturbilder uszdrucke, vom Vollmond im Herbst bis zu de Flöö in sinere Hütte.",🔎
,,,müstische,FALSE,"Für alli isch aber d Rolle vom stränge Iihalte vo de religiööse Reegle wichdig, dr hooch moralisch Aaspruch und ass sich iiri Aahänger Gott bsundrigs nooch gfüült häi, was hüfig zun ere müstische Wältaaschauig gfüert het.",🔎
,,,müstisch,FALSE,"Joorhundert aa isch es denn müstisch-spekulativ interbretiert worde und het so d Bedütig vom Buech für d ""Kabbala"" begründet.",🔎
,,,mystischi Erfaarig,FALSE,"Im Weste werd Erlüchtig traditionell durchwegs als ""mystischi Erfaarig"" betrachtet, andersits werd de Begriff dur die moderni westlichi Esoterik abgwertet, well denn halt jede und jedi erlüüchtet sii will (wenn au nur e bitzeli).",🔎
5377,Thomas Platter der Jüngere,Thomas Platter dr Jünger,Thomas Platter em Jüngere,TRUE,"Juni 1671 z Baasel), Soon vom Thomas Platter em Jüngere, isch e Baasler Mediziner und Naturforscher gsi.",🔎
,,,Thomas Platter,FALSE,"Usser em ""Untere mittlere Gundeldinge"" , wo hützudag dr Name Thomas Platter-Huus drait und sich zwüsche de Quartierhüüser versteckt, und em ""vordere Gundeldinge"", wo au zmittst im Wohngebiet lit, si alli die Schlösser mit der Ziit verschwunde.",🔎
5378,Friedrich Schiller,Friedrich Schiller,Friedrich von Schiller,FALSE,"Dr Friedrich von Schiller het sich später under anderem uf die Kwellesammlig gstützt, won er si Drama ""Wilhelm Tell"" verfasst het.",🔎
,,,Schiller,FALSE,"1291: Noch de Legende, wo dank em Schiller sim Tell-Drama i dr Weltliteratur iigangen isch, wird mit em Rütli-Schwur vo de Lüt vo Uri, Schwyz u Unterwalden än Bund geschlosse.",🔎
,,,Johann Christoph Friedrich Schiller,FALSE,"Dui leichtet en deam klara Sonnaschei vom Kopf ond vo dr Bruscht vo dera Statue, wo se uf deam Platz vor em Schloss ufgstellt hend ond heit eiweihet, hondert Johr noch seira Geburt en Marbach: Johann Christoph Friedrich Schiller.",🔎
,,,Schillers,FALSE,"Iir greeschte Erfolg het d Judith Keller as Schauspiileri in dr letschte Joor ghaa as Beatrice in s Shakespeares „Viel Lärm um Nichts“, as Florence in „Ein ungleiches Paar“ vum Neil Simon, in dr Titelroll in s Goldonis „Mirandolina“, as Viola in s Shakespeares „Was ihr wollt“, as Chanteuse in „Shockheaded Peter“ (Phelim McDermott/Julian Crouch), in dr Titelroll in „Yerma“ (Federico García Lorca), as Madame Schleyer in s Nestroys „Der Zerrissene“, as Frau Peachum in s Brechts „Dreigroschenoper“, as Elisabeth Proctor in s Arthur Millers „Hexenjagd“, in dr Titelroll in s Henrik Ibsens „Nora oder Ein Puppenhaus“, as Andromache in dr „Troerinnen des Euripides“, as Gina Ekdal in „Die Wildente“, as Édith Piaf im „PIAF Schauspiel mit Musik“ vum Pam Gems, as Irina Arkadina in s Anton Tschechows „Die Möwe“, as Dorine in s Molière’s Kumeedi „Tartuffe“, as Elin in s Lars Noréns „Nacht, Mutter des Tages“, as Elisabeth ins Schillers „Maria Stuart“, as Anna in s Thomas Bernhards „Heldenplatz“, as Mutter Courage in s Bertolt Brechts „Mutter Courage und ihre Kinder“, as Vicky in s Lida Winiewiczs „Paradiso“, as Klytaimnestra in „Die Orestie“ vum Aischylos, as Wetti Zwöschbenflöck in s Fritz von Herzmanovsky-Orlandos „Prinz Hamlet der Osterhase oder Sellawie“, as Leonarda in s Wertmüllers „Liebe und Magie in Mammas Küche“, as Amme in „Romeo und Julia“ un as Puck in ""Ein Sommernachtstraum"" vum Shakespeare.",🔎
5379,15. November,15. Novämber,15. Nowamber,TRUE,D’ Michèle Lutz (* 15. Nowamber 1958 z’ Mìl,🔎
,,,15. Nofämber,TRUE,Dr Theophil L’Orsa (* 15. Nofämber 1807 z Bärn,🔎
5380,Sindelfingen,Sendlfenga,Sendelfenga,TRUE,Zämme mit Sendelfenga bildet si ne Mittelzäntrum fir d Umlandgmeine.,🔎
,,,Sendfenga,TRUE,"D so genannde ""Gaegmaendena"" ""(Gäugemeinden)"" em Osda vom Graes tendired aedeidich nåch Beblenga-Sendfenga mid saenor sdarga Indusdri ond vorzåechned on kontinuirlicha Bevelkorongszuazug.",🔎
,,,Sendlfenger,FALSE,"Bei de Sendlfenger Schwätzbweiber handlet sichs om a Skulpdur, wo uff-ma Sockel en dr Midde vom alda Sendlfenger Marktbronna stôht.",🔎
,,,Sendlfenge,TRUE,"So isch si di rächtmässigi Herrin und Richterin vo Bööblinge, Sendlfenge, Dagersche und anderne Plätz im Land südlech vo Stuegert worde.",🔎
,,,Sendlfeng,TRUE,"Nåchborgmaendena sind, em Uurzaegor nåch: Sduagord (Stadtgraes), Fildorsdadd (Landgraes Essleng), Waldabuach, Sdoenabronn, Beebleng ond Sendlfeng (älle Landgraes Bebleng) Aus dor Gschiichd.",🔎
,,,Sendelfenge,TRUE,"Septämber 1979 het z Sendelfenge ne Dräffe vu rund 700 Aahänger vu dr ekologische Bewegig stattgfunde, wu in dr Grindig vu dr Griene z Bade-Wirttebärg as erschtem Landesverband resultiert het.",🔎
,,,Sindelfingè,TRUE,"Es git au Wassertürm mit ènèm Turmrestaurant, wiè èm Goldbärgturm z Sindelfingè odder d Windrosè z Vyrsè.",🔎
,,,Sinderlfinga,TRUE,"D Mechthild, wu syt 1463 in dr Nechi glägene Rauteburg residiert gha het, het d Verlegig vum Stift Sinderlfinga uf Dibenga veraalasst, dr greschte un wichtigschte Stadt vum sidwirttebärgische Landesdeil zue sällere Zyt.",🔎
5381,Wales,Wales,walisischs,FALSE,E änglischer Kartograf un sin Assischtent (Hugh Grant) kumme im Ärschte Weltkrieg in e kleis walisischs Dorf.,🔎
,,,kymrische,FALSE,"I de moderne Forschig werd d Epona mit de irische ""Macha"" und de kymrische ""Rhiannon"" vergliche.",🔎
,,,Mittelwales,FALSE,Llanrhaeadr-ym-Mochnant isch e Dorf in Mittelwales.,🔎
,,,walisische,FALSE,De römerzitlich Gott isch verwandt mitem walisische Schmiid Govannon und em irische Schmiidgott Goibniu.,🔎
,,,Waliser,FALSE,"Si bistoot us vier Zile und jedi zaigt en Name: De zwait Name bizaichnet de keltischi Schmiidgott ""Gobanos"", wo bi de Ire as ""Goibniu"" und bi Waliser z England as ""Gofannon"" guet bikannt isch.",🔎
,,,kymr,FALSE,tigern; kymr.,🔎
,,,Sidwales,FALSE,"Dr Name stammt vu dr Silurer, eme keltischen Volksstamm z Sidwales un isch vum Roderick Murchison anne 1833 bregt wore.",🔎
5382,Psychiatrische Universitätsklinik Zürich,Burghölzli (PUK),Psichiatrische Uniwersiteetsklinik Züri,FALSE,Vu 1998 bis 2002 het si an dr Schuel fir Gsundhait un Chrankebflääg vu dr Psichiatrische Uniwersiteetsklinik Züri studiert un 2002 mit em Diploom as „Psychiatrie-Pflegefachfrau DN II / HF“ abgschlosse.,🔎
,,,Burghölzli,FALSE,"I de Stadt Züri findt mer groossi Spitööler: s Unispitaal zmitzt im Hoochschuelquartier, s Triemli a de Birmeschtoorfferstraass under em Uetlibèèrg, wo ane 1970 de Betriib ufgnaa hät, s Stadtspital Waid, wo ane 1953 uf em Gebiet vo de Quartier Wipkinge und Höngg im Chräis 10 poue woorden isch, s Burghölzli und verschideni Privaatklinike.",🔎
,,,Psichiaatrischi Uniwersiteetsklinik Züri,FALSE,"As Voorberaitig vu dr Beruef vu dr Chrankeschweschter het si in eme Sanatoorium uf Tavaas, in ere psichiaatrische Privaatklinik z Meringe un im ""Burghölzli"" z Züri (hite: Psichiaatrischi Uniwersiteetsklinik Züri) gschafft, wu si iren Abschluss as Chrankeschweschter gmachthet.",🔎
5383,Pädagogische Hochschule Weingarten,Pedagoogischi Hoochschuel Wãẽgaade,PH Wãẽgaade,FALSE,Die Lischt vu dr Studenteverbindige z Wãẽgaade fiert d Korporatione z Wãẽgaade an dr Hochschuel Raveschburg-Wãẽgaade un dr PH Wãẽgaade uf.,🔎
,,,Pedagoogische Hoochschuel Waegaade,TRUE,(in Zämenaarbet mit dr Pedagoogische Hoochschuel Waegaade): Masterstuudiegäng näb em Beruef.,🔎
,,,Pedagogischi Hochschuel Wãẽgaade,TRUE,Di Pedagogischi Hochschuel Wãẽgaade het in dr Chloschteraalag ihri Verwaltig unterbroocht.,🔎
,,,Pedagogische Hochschuel Wãẽgaade,TRUE,"Anderi Dail vu dr ehmolige Chloschteraalag wäre vu dr ""Pedagogische Hochschuel Wãẽgaade"" un dr ""Akademy vu dr Diezese Rauteburg-Stuegert"" bruucht.",🔎
,,,Pedagogische Hochschuel Waegaade,TRUE,Zum Zytpunkt vu dr Winter-Universiade 2013 isch si Lehramtsstudänti an dr Pedagogische Hochschuel Waegaade gsii.,🔎
,,,Waegaade,FALSE,"Iberlinge bildet e Mittelzäntrum in dr Region Bodesee-Oberschwabe, wu d Stedt Raveschburg, Waegaade un Friedrichshafe (in Funktionsergänzig) s Oberzäntrum derzue sin.",🔎
5384,Kanton Rätien,Kanton Rätie,Rätie,TRUE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,Rhätie,TRUE,"Underdanegebiet si zu neue Kantön worde: Léman, Oberland, Aargau, Säntis, Linth, Thurgau, Bellinzona, Lugano, Baden und Fricktal und die Drei Bünd zu Rhätie, und die alte Innerschwizer Kantön zu Waldstette vereinigt worde.",🔎
5385,Milch,Milch,Magermilch,FALSE,"Mä nimmt Magermilch, duet e Milchsüürikultur dri, erwellt sä, bis si siedt, und loot dr früsch Chees in Bütte mit Löcher oder in Seck, wo mä Stäi druf duet zum d Flüssikäit uusebrässe, vier bis zwölf Wuche lang lo gääre.",🔎
,,,Milchäiwiss,FALSE,"S Rinder-Chymosin findet mä als Labenzüüm im ""vierte Mage"" (Labmage) vo Chälber, wo s Milchäiwiss, bsundrigs s Casein, denaturiert und eso hilft, si z verdaue.",🔎
,,,Muetermilch,FALSE,"In de Milchdrüese vo de wiiblige Brüscht, wo zu de sekundääre Gschlächtsmerkmol ghööre, wird noch ere Geburt Muetermilch bildet.",🔎
,,,Melch,TRUE,"Soppe wird en warmi, flössigi oder dönnbreiigi Spiis gnennt, wo us Wasser, Melch, Chäs, Gmües, Obscht, Fleisch, Fleischextrakt, Fesch, Fett, Gwörz, Chochsalz, Zocker, Getreideprodukt ond/oder wittere Zuetate härgstellt werd.",🔎
,,,Milich,TRUE,"S'gibt ganz underschielichi Weckli, helli un dunkli, am Kaiserstuehl kennt mar beispielswies: Je no Art wird Mehl, Milich, Wasser, Salz, Zucker un däzua Häfä oder ä andr Bagtriebmittl vum Becker gnuzt.",🔎
,,,Millich,TRUE,"Als Huusrind odr eifach Rind, oder hüfig als Chueh bezoichnet ma Rinder, wo vom Urochs abstamme, wo weage ihrem Floisch, ihrere Millich, ihrere Zugleischtig und ihrem Leader domeschtiziert und züchtet worde si.",🔎
,,,Milchprodukt,FALSE,"Ihri wesentliche Bestandteil si Gaggooprodukt und verschideni Zuckerarte, im Fall vo Milchschoggi si no zuesätzlich Milchprodukt din.",🔎
,,,milch,FALSE,"""Cheshire"" [] ""cheese"") isch en änglische Chees us Chuemilch mit mindestens 48 % Fett in dr Drochemasse.",🔎
5386,Basler Fasnacht,Basler Fasnacht,Basler Fasnecht,TRUE,"Drufabe het d Kantonsregierig vo Baselstadt entschiide, d Basler Fasnecht döörff nid stattfinde.",🔎
,,,Basler,FALSE,"In sym Film ""Babylon 2"" (1993) hed er bekannti ""Secondos"" z'Wort ko lo, drunter d Basler Räpperin Luana und dr Räpper MC Carlos vo Sens Unik.",🔎
,,,Baasler Faasnacht,TRUE,"S Baaseldytsch wird aber alewyyl an de «drey scheenschte Dääg», dr Baasler Faasnacht, no stargg pflägt.",🔎
,,,Basler Fasnet,TRUE,"Deshalb sin si, wie au d Basler Fasnet, a Woch späder dra.",🔎
,,,vorfasnächtligi,FALSE,"S Ridicule isch e vorfasnächtligi Veraastaltig, wo sit 1999 jeedes Joor wääred de zwäi Mööned vor dr Faasnacht im Förnbacher Theater im Baadische Baanhoof z Baasel stattfindet.",🔎
,,,Fasnächtler,FALSE,D Fasnächtler sin druf mit ere Ladärne in dr Form vom Käppelijoch am Morgesträich umeglofe.,🔎
,,,Baasler Fasnacht,TRUE,"Er het Schnitzelbänk für d Baasler Fasnacht gschriibe, aber au e Lied zum Vogel Gryff.",🔎
,,,intrigiere,FALSE,"Balkon-Szene, wo Schauspiiler drbii intrigiere, sorge für witzigi Iilaage.",🔎
,,,vorfasnächtlige,FALSE,S vorfasnächtlige Mimösli isch dört schon e baar Johr dehäi und für die Chliine git s Määrliuffüehrige.,🔎
,,,fastnächtlige Umzüüg,FALSE,"Si häi die fastnächtlige Umzüüg verbote, so dass es zu käinere öffentlige Kritik an Frankriich het chönne choo.",🔎
,,,Faasnacht,FALSE,Si wird vom Fasnachts-Comité in de letschte zwäi Wuche vor dr Faasnacht organisiert.,🔎
5387,Fahne,Faane,Fahnu,TRUE,Im Gägusatz z'anre Nationalfahne bildut du schwizär Fahnu äs Quadrat.,🔎
,,,Fääne,FALSE,"Me cha alti Waffe, Kanone vo de Schlacht vo Murte, Fääne, Rüschtige, Sache us der alten Abtei, aber au Radierige und Neueburger Pendüle aaluege.",🔎
5388,Bretton-Woods-System,S Bretton-Woods-Süsteem,Wächselkurssischtem vu Bretton Woods,FALSE,"Novämber 1975 sin d Staats- un Regierigsschef vu sechs Ländern derby gsii: Bundesrepublik Dytschland (verdrätte dur dr Bundeschanzler Helmut Schmidt), Frankrych (mit em Bresidänt Valéry Giscard d’Estaing als Gastgeber), Großbritannie, Italie, Japan un di Verainigte Staaten D Theme si dodmol d Wehrigsbolitik noch eme Zämmebruch vum Wächselkurssischtem vu Bretton Woods un d Reaktion uf di erscht groß Elkrise.",🔎
,,,Komferänz vo Bretton Woods,FALSE,"Dr IWF isch 1944 zämme mit sinere Schwöschterorganisazion, der Wältbank, as Folg vo dr Komferänz vo Bretton Woods entworfe worde.",🔎
,,,Bretton-Wood-Süsteem,TRUE,"Sit dass 1973 s Bretton-Wood-Süsteem zämmebroche isch, wird dr Wärt vom Yen vom Wäärigsmäärt bestimmt.",🔎
5389,Markgrafschaft Baden,Markgrafschaft Bade,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Markgrafe vu Bade,FALSE,"Johrhundert ybernämme d Friburger Grafe d Herrschaft Badewiler, wo no mitsamt dr Ortschafte vum hütige Schallsched iber d Markgrafe Hachberg-Sauseberg 1503 an d Markgrafe vu Bade un anno 1806 ans Großherzogtum Bade fallt.",🔎
,,,Bade-Hochbärg,FALSE,"Vorhär isch d Grafschaft Nöieburg dr französische Familie Orléans-Longueville gsi, wo das Land ane 1504 vo de Markgrafe vo Bade-Hochbärg g’erbt hei.",🔎
,,,Markgrofe vun Bade,FALSE,"Dr Ort het de Herre vun Windeck ghert, 1309 hän d Markgrofe vun Bade Heilze kauft.",🔎
,,,Maarggroofe vù Baade,FALSE,"Noch em Dood vùm Philipp vù Hachbärg-Suusebärg 1503 isch d Hèèrschafd Badewyyler, ùn doodermid au Obfige, an Maarggroofe vù Baade chùù.",🔎
,,,Markgrafschaft,FALSE,De Gryff isch aber au s Wappetier vo de Markgrafschaft bzw.,🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
,,,Marggroofe vù Baade,FALSE,"Ane 1327 hän d Groofe vù Fryybeg d Bùùrg verchaufd ghaa, 1422 good e Dail vù dr Aalag in dr Bsiz vù dr Marggroofe vù Baade iiber.",🔎
,,,baadisch,FALSE,"Es erineret eim an bedüütend baadisch Schuelmeischter, Dichter vo der alemannische Sprooch und Schryber vo hochdüütsche Kaländergschichte, en Johann Peter Hebel.",🔎
,,,Markgrof vo Bade,FALSE,"S Markgräflerland (dr Namme chummt vum ""Markgrof vo Bade"") isch e Region im Südweschte vo Dütschland z Bade-Würdeberg.",🔎
,,,Markgrofe vu Bade,FALSE,"D Markgrofe vu Bade hän derno e Deil vu dr Burg vu 1520 bis 1570 dr ""Herre vu Dürrmenz"" iberloo.",🔎
,,,Markgraf vo Bade-Durlach,FALSE,"De Markgraf vo Bade-Durlach und de z Heidelbärg residierendi Churfürscht vo Pfalz hend zu de bedüütendschte Regänte ghört, wo d Reformation in ihrne Gebiät ygfüehrt hend.",🔎
,,,Markgrafe vo Bade,FALSE,"D Linie vo de Markgrafe vo Bade, wo uf dr eltist Sohn vom Berthold I., dr Hermann I., zrugggoht, het Deil vom Bsitz und dr Markgrafeditel gerbt und hai sich in denn as s Gschlächt vo de Zähringer bezeichnet.",🔎
,,,Baade,FALSE,"S isch 1952 dùr d Fusion vù dr Länder Wiirdebäärg-Baade, Baade ùn Wiirdebäärg-Hauezolre grinded woore.",🔎
,,,badisch,FALSE,Unter em Napoleon ischs denn alles badisch wore.,🔎
,,,Markgrofschaft Bade,TRUE,"Wu dää anne 1247 no syyre Hochzyt uf Eeschtryych gange isch, het er em Rudolf d Ellaiherrschaft iber d Markgrofschaft Bade iberloo.",🔎
,,,Markgrafschaft Baade,TRUE,"Nume indiräkt chunt aber der Name vo der Markgrafschaft Baade vonnere alte Gränzmarch: Dere Herrschaft seit men eso, wil der Hermann der Erscht vo sym Vater Berthold em Erschte vo Zääringe d ""Markgrafschaft Verona"" ggerpt het und der Titel vom Marchgraaf uf syni alti Graafschaft am Oberrhy het chönnen überträge.",🔎
,,,Baadische Staat,FALSE,"D Grundherrschaft vu dr Freiherre isch 1804 mit em Brysgau em Baadische Staat iberdrait wore, aus s Schloss hän d Sickinger an Baade verchauft.",🔎
,,,Markgrafeschaft Bade,TRUE,1444 isch d'Herrschaft Badewiler mit dr Herrschafte Röttele un Suseberg zue dr Markgrafeschaft Bade zämmegschlosse worre.,🔎
,,,Markgrof vu Bade,FALSE,"Är het dr erscht gsi, wu dr Titel Markgrof vu Bade gfiert, gnännt noch em neje Herrschaftszäntrum uf dr Burg Hochebade (Alts Schloss) in dr hitige Stadt Bade-Bade.",🔎
5390,Sechstagekrieg,Dr Säggsdaagchrieg,Sächsdaagchrieg,TRUE,"Noch em Sächsdaagchrieg vo 1967, wo Israel die früehnere Mandatsgebiet eroberet het, wo die arabische Armeä 1948 bsetzt gha hai, het sich e neuji, radikali, religiös-nationalistischi Bewegig entwigglet, wo, wie die draditionelle Revisioniste, alli Gebiet vom britische Palestina-Mandat as Deil vom jüdische gschichtlige Erb aagluegt hai (lueg Groossisrael).",🔎
,,,Säggsdagchrieg,TRUE,"Rund 60 % vo der Bevölkerig schdammt vo de öbbe 800.000 Paleschtinenser ab, wo 1948 noch em Agriffschrieg vo de benochberte arabische Schdaate noch dr Schdaatsgründig vo Israel gflüchdet oder verdriibe worde si, oder wo noch em Säggsdagchrieg us em Weschdjordanland, wo vo Israel bsetzt worden isch, noch Jordanie gflüchdet si.",🔎
,,,Segsdäägchrieg,TRUE,"Unter jordaanischer Herrschaft, zwisch em Waffestillstandsabchuu vu 1949 un em Segsdäägchrieg 1967, sin Dail vum Jiidische Friidhoof dur e sischtemaatische Abböu vu dr Graabstai un Graabstätte gschlisse woore.",🔎
,,,Segsdäägschrieg,TRUE,"1967 isch si yyglaade woore, iber dr Segsdäägschrieg z briichte, un het e langi Karriere as Schurnalischti im Nooche Oschte aagfange, wu si si vor allem fir s Lääbe vu araabische Fraue inträssiert het.",🔎
,,,Sechsdägchrieg,TRUE,"Dr Durbruch as Schurnalischt isch em as Redaktor bim Boulevardblatt ""Blick"" vu 1962 bis 1969 glunge, wun ere unter anderem as Brichterstatter fir dr Noch Oschte im Sechsdägchrieg un bim Auschwitzbrozäss z Frankfurt gschribe het.",🔎
,,,Sächstagechrieg,TRUE,"D Gebiet, wo Israel im Sächstagechrieg 1967 eroberet hät, händ e Flächi vo über 67.000 km², wobi rund 60.000 km² uf d Sinai-Halbinsel entfalle, wo 1982 a Ägypte zrugggäh worde isch.",🔎
,,,Sächsdagchrieg,TRUE,Noch em Sächsdagchrieg 1967 isch s Weschtjordanland und der Gazaschdreife vo dr israelische Armee eroberet und besetzt worde.,🔎
,,,Säggsdaagchrieg,TRUE,"Im Säggsdaagchrieg (1967) het Israel under anderem au Ostjerusalem erooberet, und sit denn chönne Juude wider an dr Chlaagemuure go bäte.",🔎
,,,Sechsdagechrièg,TRUE,Vom Juni 1967 (Sechsdagechrièg) bis Juni 1975 isch dè Sueskanaal gschperrt gsi.,🔎
5391,Unterbaselbiet,S Underbaaselbiet,undere Baselbiet,FALSE,"D Di Paolo wont hüt im undere Baselbiet, isch verhüraatet und hät äin Soon.",🔎
,,,Underbaaselbiet,TRUE,"Konfessionell isch s histoorisch reformiert gsi wie d Stadt, im Underschiid zu de andere Regioone vom hütige Kanton Baasel-Landschaft, em Underbaaselbiet und em Laufedaal, wo bis zur Uflöösig vom Fürstbistum Baasel meerhäitlig katholisch gsi isch.",🔎
5392,Kalkstein,Chalch,Chalchsteitafele,FALSE,"Si besteit us ere Chalchsteitafele, wo sit em Tertiär us em Meer isch useghobe worde.",🔎
,,,Chalchstai,TRUE,"Wichtigi Rohstoff vum Land sin Chupfer, Kobalt, Chalchstai, Nickel un Staisalz.",🔎
,,,Kalchschtaa,FALSE,Voschiddèni Kalchschtaa sin uff dè Innèsitè grötet.,🔎
,,,Chalchgschtai,TRUE,"D Hauptgipfel vu dr Ortler-Alpe, Ortler, Zebrù un Königspitze bstehn us Dolomit- un Chalchgschtai, wu do as 1000 Meter dicki Sedimäntschicht vum zäntralalpine Mesozoikum uf em Veltliner Basiskrischtallin ufglageret isch.",🔎
,,,Kàlkschtai,TRUE,’S bschteht üss Kàlkschtai un Sàndschtai.,🔎
,,,Chalchschtei,TRUE,"Dr Schwarzwald isch im Grosse es Hoochland us Gneis und Granit, im Norde het s bewaldeti Gebiet us Sandschdei, und ganz im Südoschte ä dünne Schdreife vo Chalchschtei, wo zwüsche de Steina ab Bõõdorf un de Wuete ab Achdorf lyt.",🔎
,,,Kàlchschtai,TRUE,"’S ìsch a näigotisch Bàuiwark üss Kàlchschtai, mìt’ma äbb 29,5 Meeter hoocha Glockaturm.",🔎
,,,Chalchstäi,TRUE,"Die bäide Stroompfiiler häi Fundamänt us Iisekessong und Beton ghaa, d Pfiiler si mit Laufener Chalchstäikwader druf ufgmuurt worde.",🔎
,,,Chalchschdei,TRUE,"D Zämmesetzig vom Gschdei isch: Chalchschdei, Gips, Iserohgschdei, Quarzsandschdei (in rod un grau), Bundsandschdei un Schdeisalz.",🔎
,,,Kalkformatione,FALSE,"Au wenn d Hauptinsle Antigua vor allen us Kalkformatione ufbaut isch, goht si uf en unterseeische Vulkan zrugg, wo vor öbbe 34 Millione Johr im Südweste vo dr Insle usbrochen isch.",🔎
,,,Chalchschdai,TRUE,"Derwyylschd d Trias z Dydschland vù Sandschdai bräägd isch, hèèrschd bi dr jurassische Gschdai dr Chalchschdai voor.",🔎
,,,Chalchsteinbänk,FALSE,"S Stadtgebiet vu Messenga erschließt di Gsteifolg us Lätte, Sandstei, Mergel un Chalchsteinbänk vum Schwarze, Bruune un Wysse Jura (Lias, Dogger un Malm).",🔎
,,,Chalchstei,TRUE,"Uugfähr bi Zell änderet sich des aber, vo dert s Dal duruus het s uf dr rächte Syte vor allem Sandstei, uf dr linke Syte ender Chalchstei (lueg z.",🔎
,,,Chalchsteirugge,FALSE,"Im Gegesatz zu vile vo de benochberte Karibikinsle isch dr Ursprung vo Barbados nid vulkanisch, sondern isch dr höchsti Deil vom ene unterseeische Chalchsteirugge.",🔎
,,,kalchschtei,FALSE,"Nebbè m Mitteldeil stôn uff dè rächtè Rhysitè zwölf mit kalchschtei vo de Lägèrè gmuèrti Steibögè, dènnè ir Gwölbe jewyls è lichti Witti vo 15 Metern uffwysèd.",🔎
,,,Jurachalch,FALSE,Das Bärgtaal isch fascht wie bin ere Chlus dur d Erosioon vom Jurachalch i dem Rügge vom Chettejura entstande.,🔎
,,,Kalchschtei,TRUE,"Dè Randè isch zum Hauptdeil uss Malmschichtè uffbaut, èm sogenanntè ""Wyssè Jura"", wa denn au uff dè Hochflächè als wyssè Kalchschtei sichtbar isch.",🔎
,,,Chalchgschtei,FALSE,"Dr Bode vo de Bärge, wo d Geologe zu dr ""Wildschtrubel-Gruppe"" zelle, isch us verschidene Sorte vo Chalchgschtei, Jurachalch, Chriide und deils ganz brüchigem Schiifergschtei zämegsezt.",🔎
,,,Chalchfabrigg,FALSE,"D Induschtry het im Dorf agfange, wo ane 1864 en Chalchfabrigg gründet worden isch.",🔎
,,,Chalchschtai,TRUE,"E große Dail vu dr Bergamasker Alpe, vor allem dr Side, bstoht us Chalchschtai, doderby gehen si vu Voralpebiel bis uf iber 2500 m hochi Gipfel mit uusbregte Wandbildige.",🔎
5393,22. November,22. Novämber,22. Nowamber,TRUE,"ref=""1922"">1922 z’ Bàsel; 22. Nowamber 2003 àui doo) ìsch a Schwiizer",🔎
,,,22. Novämber,TRUE,"e aagfange und isch am 24. Oktober fertig gsi. Am 22. Novämber 1712 isch ""Il Pastor fido"" im Londoner <a href=""H",🔎
,,,22. Novamber,TRUE,Dr Émile Storck (* 22. Novamber 1899 z'Ga,🔎
,,,22. Novembr,TRUE,"Dr Conradin Kreutzer (gebora am 22. Novembr 1780 em <a href=""F%C3%BCrstenh",🔎
,,,22. novembar,FALSE,"8 z Belfast, Nord-Irland; † 22. novembar 1963 z Oxford, England), oda",🔎
,,,22. Nofämber,TRUE,"1798"">1798 z Sargans; † 22. Nofämber 1870 z Wolfhalde) isch e Schwi",🔎
5394,Ettenheim,Äddene,Minnichwiir,FALSE,April 1907 z Minnichwiir; † 9.,🔎
,,,Etteheim,TRUE,D Brüeder Karl und Sebastian Fahrländer us Etteheim und e baar anderi hai gueti Beziehige zu füehrende französische und schwiizerische Politiker gha und hai d Gründig vom ene eigeständige Kanton Frickdaal chönne duresetze.,🔎
,,,Ettene,TRUE,Starch voratribe worre isch dr Aschluss vu dr Brieder Karl un Sebastian Fahrländer ussem bis dert ebefalls vorderöschterriichische Ettene.,🔎
,,,Ättene,TRUE,"1914 isch im Ernst Ochs, wu vu Ättene stammt, ufdrait wore, diä Sach in d Hand z nämme.",🔎
5395,Dom St. Blasien,Dòm St. Bläsy,Bläsi Dom,FALSE,"Denn si d Liiche vo de höggste ööstriichische Aadlige in Bläsi Dom züüglet worde, und wo s Blääsi Chloster ufghoobe worde isch, in d Stiftschillegruft vom Chloster Sankt Paul im Lavanttal z Kärnte.",🔎
,,,Dòm,FALSE,Er passyrt dè Dòm vo St.,🔎
,,,Dom vo St. Bläsy,FALSE,Dè vo dè Ortslaag St. Bläsy uusgfülltè Dalbodè wörd brägt vo dè klassizistischè Kupplè vom Dom vo St. Bläsy.,🔎
5396,Islamischer Kalender,Die islamischi Ziträchnig,islamische Jooreskräis,FALSE,"Mit em """", em Fest vom Fastebräche am Ändi vom Fastemonet Ramadan, ghört s zu de bedütendste Festligkäite im islamische Jooreskräis.",🔎
,,,islamische Kaländer,FALSE,Die religiöse Fester wärde vo de Muslim noch em islamische Kaländer gfiirt.,🔎
,,,Islamische Kalender,FALSE,"Im Islamische Kalender, wo e Mondkalender isch und uf dr diräkte Beobachtig vom Mond ufbaut isch, isch die berächneti Bestimmig vume Schaltjohr usserst schwirig.",🔎
,,,islamische Mondkaländer,FALSE,Dr Ramadan () isch dr Fastemonet vo de Muslim und dr nünt Monat im islamische Mondkaländer.,🔎
,,,muslimische Kaländer,FALSE,Ramadan 554 vum muslimische Kaländer) under dr Regierig vu dr Almohaade als Hauptstadt gnännt worde.,🔎
,,,islamisch Kalender,FALSE,"Näbe dr mythologische Verehrig hän üsri Vorfahre scho sehr früeh dr regelmässig un liicht iberschaubar Rhythmus vum Mo fer d'Beschribig vu Zittspanne un als Basis vume Kalender gnutzt, noch hüte basiert dr islamisch Kalender uf em Mojohr mit 354 Däg (12 synodischi Munät).",🔎
5397,Scharia,Scharia,islamische Rächt,FALSE,"Im Lauf vo sinere säggshundertjöörige Gschicht het sich s Osmanische Riich zum ene multikonfessionelle Gmäinwääse entwigglet, wo s Millet-Süsteem d Rächtsornig, wo uf em islamische Rächt basiert het, für e Status vo de nitmuslimische Religioonsgmäinschafte greeglet het.",🔎
,,,islamischem Rächt,FALSE,D Stadt isch noch islamischem Rächt wie Mekka brinzipiell für Nitmuslime gsperrt.,🔎
5398,Schweizerisches Idiotikon,s Schwyzerisch Idiotikon,Schwyzertüütsch Wöörterbuech,FALSE,"Zum nu e paar Pöschten uufzele, wo si sich anngaschiert: Syt 1997 isch si Mitgliid vo de Läitigsskomissioon vom Fonogrammarchyv vo der Uniwërsitëët Züri und syt 2004 deet Co-Presidäntin; syt 1998 isch si im Voorstand vom Veräin für s Schwyzertüütsch Wöörterbuech; syt 2008 amtet si as Mitgliid im Forschigsraat vom Inschtituut für Kultuurforschig Graubünde, und churzi Zyt hät si au d Wöörterbuech-Komissioon vo de Schwyzerischen Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte (SAGW) presidiert.",🔎
,,,Schwyzerisch Idiotikon,TRUE,"Z Züri häts verschideni Instituzioone für d Spraachforschig und für d Mundartkultuur, zum Byschpiil d Inschtituut für Spraachwüsseschaft vo der Uni mit em Fonogrammarchyv, s Schwyzerisch Idiotikon und d Gruppe Züri vom mundartforum.",🔎
,,,Schwiizerisch Idiotikon,TRUE,"S gröscht und woll au bikanntescht Idiotikon isch s Schwiizerisch Idiotikon, wo me sit 1862 dran schafft und wo um 2030 umme sell in 17 Bänd vorliige.",🔎
,,,Schwyyzerisch Idiotikon,TRUE,"S GPSR isch, wie s Schwyyzerisch Idiotikon z Züri, s Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana z Belänz und s Dicziunari Rumantsch Grischun z Chuur, äis vo de vier «nazionaale Wöörterbüecher» vo de Schwyyz und edërewääg äis vo de groosse, wüsseschaftliche Referänzwëërch vo dëm Land.",🔎
,,,Schwiizerischä Idiotikon,FALSE,"Fient ischt au Koreschpondent für ds ""Schwiizerischä Idiotikon"" gsin.",🔎
,,,Schwyzer Idiotikon,FALSE,"Noch em Schwyzer Idiotikon isch dr Name Masaron au in dr Schwyz gängig, in maischde Geegnige ebe fir dr Majoran, im Ryywald au dr Dost (""Origanum vulgare"" L.), im ùndere Ryywald dr Breitblättrig Thymian (""Thymus pulegioides"" L.) ùn z Saas dr Edel-Gamander (""Teucrium chamaedrys"" L.).",🔎
,,,Schwyzerischä Idiotikon,TRUE,"Zäb läitet sch jetz im Uuftraag var Walserveräinigung Graubündä, und au ds Schwyzerischä Idiotikon und ds Inschitut für Kultuurforschig Graubündä sind drby.",🔎
,,,Schwiizerischen Idiotikon,FALSE,"Über dn Diälekt gid s – näbscht em ""Schwiizerischen Idiotikon"" und em ""Spraachatlas var tüütschä Schwiiz"" – diä beedä Büächer:",🔎
,,,Schwyzerischs Idiotikon,TRUE,"Langi Jaar isch er au Bresidänt vo de Schwyzerischen Akademy vo de Gäischtes- und Soziaalwüsseschafte (SAGW) und au zytewys vo dèren ire Komissioon für di nazioonale Wöörterbüecher (Schwyzerischs Idiotikon, Glossaire des patois de la Suisse romande, Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana und Dicziunari Rumantsch Grischun) gsy.",🔎
,,,Schwizerische Idiotikon,FALSE,"S normal Wort in dr Schwiz isch lut em Schwizerische Idiotikon aber ""Gertel"" mit de Variante ""Gerter, Geitel, Geiter.""",🔎
,,,Schwizerischn Idiotikon,FALSE,"Vom Wort und vo dr Kulturgschicht vo dera Fruchd und vo ganz vil alde Schwizer Birasorta isch im Artikl ""Bir"" vom Schwizerischn Idiotikon gschriba.",🔎
,,,Schwyyzerischs Idiotikon,FALSE,"Wo di Antiquaarisch Gsellschaft z Züri gfunde hät, me mües nach em Franz Joseph Stalder sym veralteten Idiotikon e nöis, gröössers Schwyyzerischs Idiotikon schryybe, isch de Staub mit Füür und Flame debyy gsy.",🔎
,,,Schwizerisch Idiotikon,FALSE,Des Schwizerisch Idiotikon oder „Wörterbuch der schweizerdeutschen Sprache“ erschiint sit 1881 un isch zum greschte Regionalsprooch-Werterbuech vu allene germanische Sproche wore.,🔎
,,,Schwyzerischen Idiotikon,FALSE,"S alte Mundartwort ""Hurst,"" wo «Struuch» bedütet und i der Mehrzahl ""Hürst"" es «Gebüsch» meint, chunt bim Hebel e baar mol vor, und es isch i der Wörterlischte hinden im Hebel sine ""Allemannische Gedicht"" erklärt; me findet dezue no meh im Schwyzerischen Idiotikon.",🔎
,,,Schwiizerischs Idiotikon,TRUE,"Wöörter, wo tipisch für s Züritüütsch sind (Quäle: Sprachatlas vo de tüütsche Schwiiz und Schwiizerischs Idiotikon): Ortografii.",🔎
,,,Schwizerisch Werterbüech,FALSE,"Waje dam ìsch s e ""Idiotikon,"" glich wie urspringlich s Schwizerisch Werterbüech, wie àls Muschter dient hàt fìr d Gsàmtkunzeption.",🔎
,,,nöie schwyzertüütsche Wöörterbuech,FALSE,"1862 isch z Züri d Uusschaffig vomene nöie schwyzertüütsche Wöörterbuech bschlosse woorde – s ""Idiotikon"" von Franz Joseph Stalder isch inhaltlich und metoodisch ganz überholt gsy.",🔎
,,,Schwiizerische Idiotikon,FALSE,Wiiteri Imformatione zu de Wort Anke und Schmalz findt men im Schwiizerische Idiotikon und im Sprachatlas vo de tütsche Schwiiz.,🔎
,,,Schwyyzerischen Idiotikon,FALSE,Sys grööscht Verdienscht isch d Gründig vom Schwyyzerischen Idiotikon.,🔎
,,,Schwizerischen Idiotikon,FALSE,"Bim Schwizerischen Idiotikon cha me en Gschicht, wo dr Larese als Prob vo sinere Mundart ufgnoo het, lose: bin i diham.",🔎
,,,Schwiizerischä Idiotikoon,FALSE,Ds Materiaal zu däm Buäch liid hit bim Schwiizerischä Idiotikoon z Ziri.,🔎
,,,Schwyzerische Idiotikon,FALSE,"E Gramatik öber s Lozärntüütsch het de Ludwig Fischer gschrebe, ond de Woortschatz esch am beschten em Schwyzerische Idiotikon ond em Sproochatlas vo de tüütsche Schwyz dokumäntiert.",🔎
5399,Davos,Tafaas,Tavaa,TRUE,"Im Nordoschte vum Bündnerland, nämlig im Prättege, im Schelfigg un uf Tavaa, stoht dr Personenamme ebefalls ohni Artikel.",🔎
,,,Tavaas,TRUE,"Im Oschte vum Bärner Oberland, im mittleren un hindere Prättige un, eweng weeniger, uf Tavaas sin d Änd-n in greßerem Maß erhalte wiä im räschtlige Alemannisch.",🔎
,,,Davos Glaris,FALSE,Apriu 1852 z Davos Glaris; † 13.,🔎
,,,Täfaaser,FALSE,"Sprecher ischt ds Enekli gsin vam Kommissaari Anton Herkules von Sprecher, und imschä Abstammig ischt va dr Täfaaser Liniä va dä Sprecher von Bernegg.",🔎
,,,Tafaa,TRUE,Sid ane 1889 geit d Ysebaa va Landquart us dür ds Taal gä Tafaa.,🔎
,,,Tavaasertüütsch,FALSE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,Davoos,FALSE,Dör da isch si weltwiit bikannt wore und isch im Dezember 2018 zo de UN-Klimakonferenz z Kattowitz igladt wore und im Jäner 2019 het si am Weltwertschaftsforum z Davoos e Reed ghalte.,🔎
5400,Protektorat Böhmen und Mähren,Protektorat Böhme und Mähre,Räst-Tschechei,FALSE,"Wo 1938 dr Aaschluss vo Ööstriich choo isch und d Annexion vom Sudeteland und denn drotz alle dütsche Verspräche die so genannti „Räst-Tschechei“ vom Dütsche Riich im Merz 1939 bsetzt worde isch, isch allne klaar worde, ass d Appeasementpolitik gschiiteret isch.",🔎
,,,Bsatzigsmacht,FALSE,Wääred em Zwäite Wältchrieg häi z Lidice 1942 d Sicherhäitsbehörde vo dr nazionalsozialistische Bsatzigsmacht fast alli männlige Iiwooner ermordet und s Dorf zerstöört.,🔎
,,,Protektorat Böhme un Mähre,TRUE,"S tschechisch Gebiet isch vu Dütschland bsetzt un als ""Protektorat Böhme un Mähre"" e Deil vum Dritte Riich wore, wu sini Regierig denne vu de Nazi unterstellt gsi isch.",🔎
5401,Bözbergstrecke,Bözbärgschtreggi,Bözbärgdunnel,FALSE,"Bim Baanhof vo Brugg chöme d Ysebaanlinie vo Basel, Züri, Aarau und Rotchrüz zäme; vom Bözbärgdunnel fahre vil internazionali Güeterzüg dur Brugg und über Otmisinge und Rotchrüz zum Gottert und uf Italie; die Züg müesse nümmen im Baanhof go chehre, sid chly weschtlech dervo die diräkti Linie vo der grosse Aarebrugg uf Huuse gmacht worden isch.",🔎
,,,Bözbärglinie,FALSE,"Augschte 1875 d Bözbärglinie vo der Iisebahn uufgangen isch, isch es mit de Wirtschaft wieder besser cho.",🔎
,,,Iisebahnlinie dur de Bözbärg,FALSE,"Südlig vom Dorfkärn, uf dr andere Site vo dr Iisebahnlinie dur de Bözbärg und dr Autibahn A 3, isch dr Eickerbärg.",🔎
,,,Ysebaanlinie Brugg-Rhyfälde,FALSE,"1875 isch under em Böözbrg dure d Ysebaanlinie Brugg-Rhyfälde fertig gsi, und ane 1996 s doplete Dunäll vo dr Autobaan A 3.",🔎
,,,Bötzbergbahn,FALSE,"Unter sinerè Bauleitig sin unter anderem d Bahnstreggè Oltè - Neu-Solothurn - Busswil un Neu-Solothurn - Biberischt (1876) entschtandè, in Zusammenarbeit mit der Nordostbahn die Bötzbergbahn von Pratteln nach Brugg (1875) und die Aargauische Südbahn von Rupperswil nach Immensee (zwischen 1874 und 1882), in Zämmèarbèt mit dè Nordoschtbahn un dè Ywohnergmeind Brèmgartè d Bahnschtreggi Wollè - Brèmgartè (1876) un in Vobindig mit dè Großherzoglich Badischè Staatsbahn d Bahnschtreggi übber dè Rhy z Basel (1873).",🔎
,,,Bözbrg-Ysebaanlinie,FALSE,"Chly wyter im Süüde het’s under em Linnerbärg dure vier Dunäll: zwöi vo dr Bözbrg-Ysebaanlinie, wo vo Brugg uf Basel goot, und au zwöi vo dr Autobaan usem Birrfäld uf Rhyfälde.",🔎
,,,Bözbärglinniè,FALSE,"Si isch für d Vomydig von èrè Konkurrenzlinniè èm Rhy nõch baut worrè, denn dè Hauptvokeer hèt witerhy übber d Bözbärglinniè geleitet wörrè söllè un nit übber selli Streggi (bim Güètertarif hèt selli Streggi un nit diè effektyv befaareni berechnèt wörrè müèsè, well si kürzer isch).",🔎
5402,Rathaus (Zürich),s Raathuus vo Züri,Rothuus,FALSE,Im Lieschtler Rothuus fangt im Januar 1831 e provisorischi Regierig a schaffe.,🔎
,,,Raathuus,FALSE,De Regierigsraat taget im Raathuus a der Limet.,🔎
5403,Trasadingen,Traadinge,Trasadinge,TRUE,"Durch Erzige verlauft über 1,3 Kilometer d Bundesstroß 34, wo im Süde uff Lauchringe und im Norde uff Trasadinge i d Schwiz fiehrt.",🔎
,,,Tradingè,TRUE,a dè Hochrhybaan bi Basel un uff èm Abschnitt Tradingè-Thayngè.,🔎
,,,Traadingè,TRUE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
5404,Spanischer Bürgerkrieg,Dr Spanisch Bürgerchrieg,spanische Bürgerchrieg,FALSE,"Wo 1934 dr österriichische Bundeskanzler Dollfuß ermordet worde isch, hät er sogar e Division vo de italiänische Armee am Brännerpass la ufmarschiere, aber nach em Äthopiechrieg vo 1935 und de gmeinsame Intervention im spanische Bürgerchrieg bis 1939 sind sich denn die beide Diktatore politisch nöcher cho.",🔎
,,,Schbaanische Bürgerchrieg,FALSE,Si Legitimazioon het dr Frankismus us dr Sicht vo sine Elite im Wäsentlige us em milidäärische Siig im Schbaanische Bürgerchrieg abgläitet.,🔎
,,,spanischè Bürgerchrièg,FALSE,"Nõchdèmm dè Büèz wôrend èm spanischè Bürgerchrièg (1936–1939) witgehend gruèt hèt, hèn nu no Erhaaltigsarbeitè stattgfundè, es isch nimmi zu größerer Bautätigkeit cho.",🔎
,,,Spanische Burgerchrieg,FALSE,"Im Spanische Burgerchrieg hän uf Fernando Poo d Francischte gherrscht, uf em Feschtland d Republikaner.",🔎
,,,Spanisch Bürgerchrieg,TRUE,"Nochdem er dr Spanisch Bürgerchrieg gege die legitimi linggsgrichteti Regierig im April 1939 gwunne het, het er si Militärdiktatur uf s ganze Land usdehnt und für zum s regiere, het er sich uf d Middelklass gstützt, wo politisch rächts gsi isch.",🔎
,,,Spaanische Buurgerchrieg,FALSE,"Noch em Uusbruch vum Spaanische Buurgerchrieg isch d Schuel zuegmacht woore un uf Ängland verlait woore, d von Wild het derno deert e Änglischdiploom gmacht.",🔎
,,,Schpanische Bürgerchrieg,FALSE,"Im Schpanische Bürgerchrieg hän d Baske uf beidne Syte gchämpft, vorallem aber uf dr republikanische für iri Autonomy.",🔎
,,,Spanische Bürgerchrieg,FALSE,25 Johr noch em Spanische Bürgerchrieg und de Diktatur hät sich Barcelona vo derre Zit widder erholt.,🔎
,,,Schbanische Bürgerchrieg,FALSE,Wägen em Schbanische Bürgerchrieg häi d Dalís 1936 Portlligat verloo und si dur Öiropa gräist.,🔎
,,,spanischi Burgerchriegs-Flichtling,FALSE,"De franzesisch Regierig het uf die Aktion in wenig Stund mieße reagiere, wel si vorhär nit driber unterrichtet woren isch, un het d Entschaidig droffe, di Deportierte in s Lager Gurs am Fueß vu dr Pyrenäe yyzwyse, wu scho anne 1939 fir spanischi Burgerchriegs-Flichtling yygrichtet woren isch.",🔎
5405,Pfeffingen (Albstadt),Pfeffinga (Albschdadd),Pfeffenge,TRUE,"D Eyach het ihri Quälle nerdlig vum Stadtdeil Pfeffenge, fließt derno no Side dur Margrethause un Lautlenge, wu dr Fluss no Weschte goht, dur dr Stadtdeil Laufe fließt un schließli s Stadtgebiet verlosst in Richtig Balenge, voreb er z Starzach in dr Necker mindet.",🔎
,,,Pfeffinga,TRUE,Juli 1971 isch d Gmeind Burgfelda i d Nochbergmeind Pfeffinga iigmeindet worre.,🔎
5406,Thor,Donar,Thunaer,FALSE,"Im früene Mittelalter wered im Sächsische Taufglöbnis d Götter Wodan, Thunaer und Saxnote gnennt, wo e noi bikeerte Christ hett müesse abschwööre.",🔎
,,,Wîgi-Þonar,FALSE,"De Gott werd au uf de Runespange vo Nordedorf erwähnt: ᚹᛟᛞᚨᚾ ""Wôdan"", zäme mitem Donnergott ""Wîgi-Þonar"".",🔎
5407,Sprachen in Frankreich,Sproche z Frankriich,regionali Variante,FALSE,"Em Jules Surdez sys Wäärch isch ganz öppis Wichtigs für s Wüsse vo de jurassische Dialäkt, wo als äinzegi vo dr Wälschschwiiz nit zu dr frankoprovänzalische Sprooch ghööre, es sind regionali Variante vo dr französische Langue d’oïl.",🔎
,,,Regionalsprooche,FALSE,"De nationàli Sprooch, s Frànzeesch, ésch de constitütionelli „Sprooch vun de Republik“, awwer s gibt öi noch 77 Regionalsprooche, wo ken offiziell Status hàn.",🔎
,,,Sproche vun Frànkrich,TRUE,"Ditsch vun Elsass un Moselle, ésch offiziell e Regionalsproch vun Frànkrich – un’s ésch nooch Okzitànisch de àm meischte gesproche vun àlli regionàli Sproche vun Frànkrich.",🔎
,,,Sproche un Dialäkt vu Frankriich,FALSE,Bsunders z Frankriich isch s Frankoprovenzalisch (genauso wie di andere Sproche un Dialäkt vu Frankriich) scho lang abglähnt wore un isch sällewäg au schnäll am Verschwinde.,🔎
,,,Frankriich gschwätzt,FALSE,"Prowenzalisch (französisch ""provençal"", Äigebezäichnig ""pro(u)vençau"") isch d Bezäichnig von ere romanische Sprooch oder Grubbe vo Sprooche, wo im Süüde vo Frankriich gschwätzt wird.",🔎
,,,Sprooche vo Frankrych,TRUE,"Was s Französischen agoot, mues me säge, ass näbe dr modärne französische Standardsprooch au no die verschidene andere Sprooche vo Frankrych oder die französische Regionalsprooche bruucht wärde, das sind us dr Sicht vo dr alemannische Sproochgränze s Lootringische, s Welsch i de Vogeese, s Elsässer Französisch, s Franc-comtois oder Jurassisch und vilecht au s Weschtschwiizer Französisch, wo sech aber chuum vom Standardfranzösisch underscheidet und s Frankoprovänzalisch fascht ganz verdrängt het.",🔎
,,,Sprooche z Frankrych,TRUE,"Bi dr französiche Sproochgeografy bruucht me dr Begriff ""Français régional"" (lueg au bi: Sprooche z Frankrych und Patois).",🔎
,,,àndri Sproche,FALSE,"Anderscht àls s Frànzeesch, wie én Frànkrich àlso gued gschitzt un gepflegt wurd, were d àndri Sproche uff m Territorium vun d Repüblik nit vum Staat gferdert, üss r extrem ambivalent un hàlbherzi ém Rohme vun de staatli Béldung (""éducation nationale"") – awwr öi numme do, wo d Regione diss aktiv untrstitze un vrlange.",🔎
,,,Sprooche vo de Provinze,FALSE,"S het dertemol Iiheimischi gä, wu „in der Sprache ihrer Landsleute nur eine Entstellung und Mißhandlung des gutdeutschen Ausdrucks finden“, wiä dr Hebel in sinem Vorwort schribt, fasch eso wie sid der Revoluzionszyt z Frankrych, wo me d Sprooche vo de Provinze underdruckt het.",🔎
,,,Hufe anderi Sprooche,FALSE,"Näbe dr Staatssprooch git s aber e Hufe anderi Sprooche im Land, nume scho im ""metropolitane"" (öiropäische) Frankriich gits, je nochdäm wie mä zelt, mindestens acht Sprooche, wo dradizionell regional verbräitet und mit em Französische nit diräkt verwandt si.",🔎
,,,Regionalsprooch,FALSE,"""Thionville"") e Regionalsprooch gsi.",🔎
,,,Regionààlschproocha,FALSE,Ar àui àui fìr d’ Regionààlschproocha gekampft.,🔎
,,,Regionalsprooche vo Frankrych,FALSE,"S Gallo gilt, wie di meischte Regionalsprooche vo Frankrych, als e gföördeti Sprooch.",🔎
,,,Sproche vo Frankrych,TRUE,S Welche wird numme i e paar Dörfer im Kanton Lapoutroie gsproche un isch wie d meischte Sproche vo Frankrych am Usschterbe.,🔎
,,,Sproche vo Frankriich,TRUE,"S'Korsisch isch im Verglych züe de andre Sproche vo Frankriich no lebändig, isch aber ebefalls vum usstärbe bedroht.",🔎
,,,Regionalsproche vo Frankrych,FALSE,Durch d'absoluti Unterdruckig vo alle Regionalsproche vo Frankrych vor allem i dr Schuel un dr Verwaltig sin d'Langues d'oïl schliesslich selbscht ufem Land nümm a d'näggschti Generation wytergebe worre.,🔎
5408,Proton,S Proton und s Antiproton,Protoone,FALSE,"1957 isch s Synchro-Zyklotron (SC), wu Protoone uf bis zue 600 MeV bschlyynigt het, in Bedriib gnuu woore, wu eerscht no iiber 33 Joor Bedriib anne 1990 abgschalte wooren isch.",🔎
,,,Antiproton,FALSE,"Wenn e Däili und en Antidäili vo dr gliiche Däiliart ufenanderbutsche, annihiliere si sich mit ere hooche Woorschinlikäit: e Proton und en Antiproton vernichte sich zu meerere Pione, en Elektron und e Positron verstraale zu zwäi oder drei Fotone.",🔎
5409,Bewegung (Physik),Beweegig,Beweegigsgsetz,FALSE,"Erst wo dr Isaac Newton 1687 sini Beweegigsgsetz veröffentligt het, isch d Grundlaag gläit gsi, für wie dr Begriff „Chraft“ hüte bruucht wird.",🔎
,,,Bewegige,FALSE,"Dene sait me traditionell Kongruänzabbildige, anderi Bezeichnige si Bewegige und Isometrii.",🔎
,,,Beweegigszuestand,FALSE,"Mä cha en absolut gültige Abstandsbegriff, wo gegenüber Koordinatewäggsel inwariant isch, für Ruumzitpünkt vom erwäänte vierdimensionale Ruum-Zit-Kontinuum (sogenannti „Eräigniss“) definiere, aber es hängt vom Beweegigszuestand vom Beobachter und dr Aawääsehäit vo Masse bzw.",🔎
5410,Phonetik,Foneetik,foneetisch,FALSE,"Hüt gchänt mer en drum na, wil er e tieläktoloogischi Dissertazioon gschribe hät, won er as eerschte en Oortsmundart foneetisch äxakt uufzäichnet, und wil er 1895/1896 z Aarau em Albert Einstein en Ersatzvatter gsy isch.",🔎
,,,uusgschprochè,FALSE,"Dè Nammè wörd wiè """" uusgschprochè, ès änglische Wort für Himbeerchuèchè.",🔎
,,,phonetisch,FALSE,"Falschi Fründ sind Wortpaar us zwei verschiidene Sprache, wo orthografisch oder phonetisch ähnlich sind, aber verschiideni Bedütige händ, wie zum Byspil alemannisch ""Huut"" un hochdütsch ""Hut"".",🔎
,,,phonetisch System,FALSE,"S phonetisch System umfasst acht Vokal, zwai Diphthongoid un rund zwanzg Konsonante.",🔎
,,,Fonetik,TRUE,"D Fonem wärde vo dr Fonologii oder dr ""Fonemik"" undersuecht, wääred d Fonetik d Foon unabhängig vo Sprooche undersuecht.",🔎
,,,phonetische,FALSE,Des betrifft dr Wortschatz; d phonetische Eigeheite vum Schottische oder vum Ayrschire-Dialäkt kumme wäge dr Orthografii vum Burns meischtens nit zum Vorschiin; dr het sich an dr änglische Orthographii oriäntiärt.,🔎
5411,Galater,Galater,Galatisch,FALSE,"Numme vier festlandkeltischi Sproche sin (zum Deil rächt spärlig) überliefert: Gallisch, Keltiberisch, Lepontisch und Galatisch.",🔎
,,,Galatischi,FALSE,"Zue de Antike Keltischi Schprôche hän s'Gallischi, s'Galatischi, s Keltiiberischi, s Lepontischi un s Brythonischi ghört.",🔎
5412,Johannes Nepomuk,Johannes Nepomuk,Heiligè Nepomuk,FALSE,"I dè Bruggèmitti uff dè Unterschtròmsitè isch è Naturschteistatuè vom Schutzpatron, im Heiligè Nepomuk, uffgschtellt.",🔎
,,,Nepomuk,FALSE,"Dè urschprünglichè Stüèlinger Kindergartè isch unmittelbar a dè Nòòtschtell vo Städtle un Dorf, nämlich obberhalb vo dè Nepomuk-Statuè am Stadtwäg, voortet gsi un hèt uff dè Nammè ""Muètterschuèl"" ghört, gnau èso heißèd d Kindergärtè bis hüt im Französischè (frz.",🔎
,,,Heilige Nepomuk,FALSE,Uf dr Brugg über d Mera stoot e Statue vom Heilige Nepomuk.,🔎
5413,5. August,5. Augschte,5. Auguscht,TRUE,"884 z Diibenga, † 5. Auguscht 1957 z Stu",🔎
,,,5.Àuigscht,TRUE,"D Marine Le Pen (* 5.Àuigscht 1968 in Neuilly-sur-Seine, àls rìchtiga Nàmma Marion Anne Perrine Le Pen) ìsch a frànzeescha Politikera, Präsidantin vu dr rachtsextremischta Pàrtei Rassemblement National.",🔎
,,,5. Àuigscht,TRUE,"Edinburgh, Schottlànd; † 5. Àuigscht 1974 z’ Ōtaki, <a href=""Neusee",🔎
5414,Burkhard von Fenis,Burkhard vo Fenis,Burchard vo Fenis,TRUE,"D Dalbe-Vorstadt isch as Vorstadt im Dalbedaal ums Dalbekloster ume entstande, wo vom Bischof Burchard vo Fenis (vo Haseburg), wo öbbe 1080 die ersti Stadtmuure baut het, im Joor 1083 wit dusse vor dr Stadt gründet worden isch.",🔎
,,,Burkard,FALSE,"Die grössti Usdehnig het die wältligi Herrschaft unter em Bischof Burkard (1072–1107) gha, wo d Gunst vom Kaiser Heinrich IV. gnosse het.",🔎
5415,Arnold Böcklin,Arnold Böcklin,Böcklin,FALSE,"Zur grosse Böcklin-Sammlig ghöre under anderem die ersti Version vom Böcklin siim Gmäld ""«Die Toteninsel»"" und bekannti Wärk wie ""«Kentaurenkampf»"", ""«Die Pest»"" und ""«Spiel der Najaden».""",🔎
,,,Bäcklin,FALSE,"Noch em Abriss vo dr Stadtmuure in de 1860er Joor isch au dr ländlig Gellert zum ene Stadtkwardier worde, het aber si grüen Charakter bhaltet und dr Kunsthistoriker Jacob Burckhardt het d Gellertstrooss beschriibe as e ""via triumphalis"" mit ""änglische Cottidsch, Miniatur-Versailles und Willene-an-dr-Küste, wo vom Bäcklin inspiriert gsi, uf wite Gländ.""",🔎
5416,Chiavenna,Chlääfe,Kläwe,TRUE,D Passtrooss verbindet s schwiizerische Rhiiwald in dr Region Viamala mit dr Stadt Kläwe in dr italiänische Brovinz Sondrio und em Comersee.,🔎
,,,Kläve,TRUE,"D Nälleburger sind zytewys Graafe vom Zürigau und au vom Tuurgi und vo Kläve, Rychsvögt vo Züri und Vögt vom Chlooschter Äisidle gsi.",🔎
,,,Cleven,TRUE,Graubünda verlürt sis ehemalig Untertanegebiet Veltlin mit dä Grafschafte Worms und Cleven endgültig.,🔎
,,,Kleewe,TRUE,"Mid em iteliänische Name Mera flüsst si bi Castasegna is undere Bergell uf Italie abe, dur Kleewe dure und denn bi Novate in Comersee.",🔎
5417,Zivilgesetzbuch,Schweizerisches Zivilgesetzbuch,Schwizer Zivilgsetzbuech,FALSE,vom Schwizer Zivilgsetzbuech.,🔎
,,,Schwiizerische Zivilgsetzbuech,FALSE,As Ständerat hät am neue Schwiizerische Zivilgsetzbuech mitgschaffet.,🔎
,,,Zivilgsetzbuech,FALSE,s schwiizerische Zivilgsetzbuech übernoo.,🔎
,,,ZGB,FALSE,In dr Schwiiz wird d Eh im ZGB greglet.,🔎
,,,Schwizerische Zivilgsetzbuech,FALSE,vom Schwizerische Zivilgsetzbuech und si isch im Handelsregischter ytreit.,🔎
,,,Schwyzerische Zivilgsetzbuech,FALSE,"Zum Täil sind s nach de Bistimige vom Schwyzerische Zivilgsetzbuech und daademit dur s Bundesrächt und zum Täil nach de Bistimige vo den ""Yfüerigsgsetz zum Zivilgsetzbuech"" und daademit dur s kantonaal Rächt organisiert.",🔎
5418,Wallonische Sprache,Wallonischi Sproch,Wallonische,FALSE,"S Lorrain, wie au s Wallonische, het – wäge sinere Lag an de Sproochgränze – vili dütschi Sproochelemänt.",🔎
,,,walloonisch,FALSE,"Au em ""Vocabolario dei dialetti della Svizzera italiana"" isch dr Zürcher Romanischt z Hilf cho, und im Ussland isch er drby gsi, wo s ume walloonisch Sproochatlas ggangen isch.",🔎
,,,Wallonisch,FALSE,"So werre d'Langues d'oïl numme no vo dr ältere Generation gschproche un sin um Alltag fascht gar nüt present, Usnahme bilde s'Wallonisch i Belgie un s'Pikardisch i Nordoschtfrankrych.",🔎
,,,Wallone,FALSE,Siner erscht Präsidant ìsch dä Wallone Charles Plisnier gsì.,🔎
,,,wàlloonisch,FALSE,"D’ Wàlloonischa Regioon (hoochdiitsch ""Wallonische Region"", frànzeesch ', nììderlandisch ), àui Wàlloonia""' (hoochdiitsch ""Wallonien"" , frànzeesch , nììderlandisch , wàlloonisch []), ìsch aina vu da dräi Regioona vum Keenigraich Belgia un somìt a Glììdschtààt vum belgischa Bundesschtààt.",🔎
,,,wallonischs,FALSE,Johrhundert e französischs und e wallonischs Quartier ge hät.,🔎
,,,wallonisch,FALSE,Luxemburg ésch e Provinz ém wallonisch Làndesteil vun Belgie.,🔎
5419,Kander (Schwarzwald),Chander im Schwarzwald,Chander,FALSE,"Binze lit im Dreiländereck vu Dütschland, dr Schwiz un Frankrich an dr Südweschtusläufer vum Schwarzwald am Usgang vum Chanderdal am Rand vu dr Trinationale Agglomeration Basel.",🔎
,,,Chanderdal,FALSE,"Schallbach litt im Dreiländereck vo Dütschland, de Schwiz und Frankrych an de Südwestusläufer vom Schwarzwald am Usgang vom Chanderdal im Großruum Basel-Wyl-Lörrach.",🔎
,,,Chandertal,FALSE,S Chanderli isch e hischtorischi Museumsiisebahn im Chandertal im Südweschte vo Bade-Württeberg.,🔎
5420,Schweizer Filmpreis,Schwyzer Filmbryys,Schwizer Filmpriis,TRUE,Die internazionali Kooprodukzion hät näbed em Schwizer Filmpriis au z Dütschland und z Öschtrych di jewils högschti nazionali Uuszaichnig für Dokumentarfilm gwunne.,🔎
,,,Schwizer Filmbriis,TRUE,"Für sini schauspiilerische Läistige in ""Breakout"" und ""Happy new Year"" isch er für e Schwizer Filmbriis ""Quartz"" nominiert worde.",🔎
,,,Schwizer Fimpriis,TRUE,"Solethurner Filmtäg, hät sächs Nominierige för de Schwizer Fimpriis 2013 überchoo und d Hoptdarstelleri, d Sybille Brunner isch als beschti Darstelleri uuszaichnet worde.",🔎
,,,beschte Dokumentarfilm für e Schwizer Filmpris,FALSE,Är isch 2017 as beschte Dokumentarfilm für e Schwizer Filmpris nominiert worde.,🔎
,,,Schwizer Filmpreis,TRUE,"""Mais im Bundeshuus"" isch 2004 z'Solothurn mit em Schwizer Filmpreis i de Kategorii ""Bester Dokumentarfilm"" uszeichnet worde.",🔎
5421,Archaeen,Archäe,Archeä,TRUE,"Dr Zällkärn isch s Hauptmerkmol zum zwüsche Öikaryote (Lääbewääse mit eme abgränzte Zällkärn) und Prokaryiote (Lääbewääsen ooni abgränztem Zällkärn, also Bakterie und Archeä) z underschäide.",🔎
,,,Archaeä,TRUE,"Vire gryffe Zälle vo Öikariote (Pflanze, Bilz, alli Dier inklusiv em Mensch) und Prokaryote (Bakterie und Archaeä) aa.",🔎
5422,Künstlergruppe,Künstlergruppe,Grubbe,FALSE,"Es wird speukliert, ass für die früeje Grubbe vo de Jeeger und Sammler-Gselschafte wiibligi Mitgliider ökonomisch mögligerwiis wichdiger gsi sii chönte, wil iiri Erdrääg as Sammlere sicherer gsi wäre as d Erfolg vo de Jeeger, wo stark vom Jagdglück abghanget isch.",🔎
,,,Künstlergrubbe,TRUE,"Mit em ""Zwäite surrealistische Manifest"" (1930) het dr André Breton d Grundideä vo deere Künstlergrubbe um dr gliich gsellschaftskritischi Aspäkt erwiiteret, wo scho e Kennzäiche vom Dadaismus gsi isch.",🔎
5423,Helvetische Republik,Helvetischi Republik,Helbetischi Republik,TRUE,"1798 isch di Helbetischi Republik entschtande, dur das hät Rapperschwiil siini Undertaanegebiet verlore und isch em neugschaffene Kanton Linth zuegordnet worde.",🔎
,,,Hèlvetisch Rèpublik,TRUE,"Im Mèrz 1798 händ d Franzose d Schwyz eroberet, di ""Gnädige Herre"" vo Bärn entmachtet ond di Hèlvetisch Rèpublik usgrüeft.",🔎
,,,helvetischi,FALSE,Im Joor 361 hend Raubschare us sim Gibiet helvetischi Ort öberfale.,🔎
,,,Helveetische Republik,TRUE,Wääred dr Zit vo dr Helveetische Republik isch Baasel wie alli andere Kantöön e räini Verwaltigsäihäit gsi.,🔎
,,,helvetischu Republik,FALSE,"Än erschti gsamtschwizärischi Fahnu hets währund där helvetischu Republik 1798 bis 1803, namu französischu Vorbild, als Trikolore in griä-rot-gälb gigä.",🔎
,,,helvetischi Verfassig,FALSE,Mai isch die nöiji helvetischi Verfassig vo de Schwyzer aagnoo worde.,🔎
,,,Helvetische Revoluzioon,FALSE,"Im Joor 1700 het dr Root beschlosse, wääred säggs Johr niemer mee as Bürger ufznee, ë Beschluss, wo denn alli baar Joor widerhoolt und erst mit dr Helvetische Revoluzioon ändgültig ufghoobe worden isch.",🔎
,,,Helvetische Regierig,FALSE,As Pfarrer und Agstellte vo dr Helvetische Regierig het er vil für s Schuelwäse gleistet.,🔎
,,,helvetischè Räte,FALSE,Durch s Dekreet vo dè helvetischè Räte vum 24.,🔎
,,,Eine und unteilbare helvetische Republik,FALSE,"April 1798 het dr Ochs as Senatspresidänt z Aarau die ""Eine und unteilbare helvetische Republik"" proklamiert.",🔎
,,,Helvetischi Regierig,FALSE,"Die Helvetischi Regierig het en under Huusarrest gstellt, denn isch er in östriichische und änglische Dienst gstande und het mit andere Schwiizer Emigrante gege d Franzose kämpft.",🔎
,,,Helvetischi Revoluzioon,FALSE,Januar 1798 die Helvetischi Revoluzioon usbroche.,🔎
,,,Helvetischè Republik,TRUE,"Im Johr 1798, bim Wechsel vum Stadtstaat Schaffuusè zum Kanton Schaffuusè innerhalb vo dè Helvetischè Republik, hèn d Schaffuuser Stadthèrrè übber diè zee folgendè Vogteiè uff èm Land dussè ghèrrscht:  Helvetischi Republik.",🔎
,,,helvetischei Ornig,FALSE,"Denn isch er mit em Peter Ochs und em Wernhard Huber zu de französische Generäl Brune und Schaumburg gschiggt worde, zum se vo dr Idee vo dr Deilig vo dr Schwiz abzbringe und in die konservative Kantön Bärn, Solodurn und Freiburg, zum se drzue z bringe, die neui helvetischei Ornig z akzeptiere und so d Eiheit vo dr Schwiz z rette.",🔎
,,,helvetische,FALSE,"De Helico isch en helvetische Handwerker gsii, wo uf Rom choo isch.",🔎
,,,Helvetische Revolution,FALSE,"Bis zur Helvetische Revolution isch s in e baar Zunftstädt wie Basel, Züri, Sanggalle, Schaffuuse, Stei am Rhii und Chur dr höchst Poste gsi, währed anderi Stedt wie Bärn, Burgdorf, Friburg oder Luzern dr Titel Schultheiss bevorzugt hai.",🔎
,,,Helvetischi Revolution,FALSE,"Die Helvetischi Revolution het 1798 die föderali Struktur vo dr Alte Eidgenosseschaft mit ere zentralistische Ornig ersetzt, wo d Autonomii vo de Kantön vollkomme abgschafft het.",🔎
,,,Revolutionswirre,FALSE,Während de Revolutionswirre isch dr hölzerni Schteg uf Rapperschwiil mehrmals zerschtört und immer wider uufbaut worde.,🔎
,,,Helvetischi Verfassig,FALSE,"Obwalde isch zwar jetz zwunge gsi, die Helvetischi Verfassig ebefalls abzlääne, aber Massenerhebige vo dr ländlige Bevölkerig im Bärner Ooberland oder in dr Luzärner Landschaft het s nid gee.",🔎
,,,Helvetik,FALSE,"E Bispiil für dr nai Konservatismus isch dr langjeerig Bürgermeister Johann Heinrich Wieland gsi, wo während dr Helvetik d Naierige understytzt het; wo aber die liberali Regeneration sich in de 1830er Johr het afo usbraite, het er sich gege dr Gaist vo dr Basler Revolution keert.",🔎
,,,Republik Helvetie,FALSE,"Im Joor drùff isch Samnaun mit em Rescht vo Graubünde zur Republik Helvetie cho, ùn 1803 als Deil vùm Kanton Graubünde deno zur Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Helvetische,FALSE,"De offizielli Name «Schweizerische Eidgenossenschaft» für d Schwiiz isch nach 1848 ehner äs nostalgisches Relikt, und i de andere Bundes-Spraache heisst d'Schwiiz eifach «Schwiizerbund» (und uf Latiinisch, ""Confoederatio Helvetica"" «Helvetische Bund», au en ehner anachronistische Name, wo vor allem dur d'Romantik erchlärt isch).",🔎
,,,helvetische Republik,TRUE,"De gmischtkonfessionelle Chilerot, wi es ihn ab 1799 in de helvetische Republik geh het, het me im 1803 durch en reformierte Chilerot ersetzt, wo im 1819 durch en katholische Chilerot ergänzt worde isch.",🔎
,,,Helvetisch Republik,TRUE,Noch em französische Vorbild wird im April die Helvetisch Republik als Zentralstaat bildet.,🔎
Ensisheim,Saumpfad,Soumpfaad,Säumer,FALSE,"Ane 1695 het me am ""Bergüünerschtei"", em höche Felse, wo früener kei guete Wäg dureggangen isch, en erschti Strooss für d Säumer gmacht.",🔎
,,,Soumwäg,FALSE,Sid em Middelalter isch denn der nöi Soumwäg vo Frutige übere Gemmipass mit dr Höchi vo 2314 Meter uf Chanderstääg füre Vercheer wichtig gsi.,🔎
,,,Söömerweg,FALSE,Scho i de Römerzitt het e Söömerweg vo Chanderstäg öber de Lötschepass is Walliser Lötschetal gfüert.,🔎
,,,Saumpfaad,TRUE,Dur s Rhywald loufe d Stroosse übere Fogelbärg und übere Splüügäpass und d Saumpfaad über de Safierbärg und de Valserbärg.,🔎
,,,Soumwääge,FALSE,"Über d Bärgchettine zringsetume hets vil Fuess- und Soumwääge id Nochbertääler: dr Wääg vo Starlera durs Anzuatsch uf Campsut ine, dr Steig über de Cucalner Guggernüll bi dr Grimsla verby, d Tälifurgga, d Fallerfurgga, dr Stallerbärg, d Valletta-Furgga, d Forcellina, s Juferjoch, dr Bergalgapass, dr Pass da la Val da Roda, dr Sascelpass, dr Saentapass, d Pürderfurgga, dr Passo da la Prasgnola, dr Russapass, d Furgga (Passo del Scengio) und dr Chumapass.",🔎
,,,Soumwääg,FALSE,"Joorhundert sind vo Bonaduz über d Bonaduzer Höchi (uf romanisch ""Sigl Ault"") uf Versam und is Safietaal nur schmali Soumwääg ggange.",🔎
,,,Saumwääg,FALSE,"Joorhundert als Saumwääg bruucht worden isch, is Malencotaal und uf Sondrio im Veltlin.",🔎
,,,Soumpfad,TRUE,"Dr Saaserbärg, wo hüt allgemein Monte-Moro-Pass heisst, isch e Bärgübergang mid em ene Fuesswäg und Soumpfad zwüschem Saastaal im Kanton Wallis und em Vischpertaal z Itaalie.",🔎
5425,Inselgruppe,Inselgruppe,Grubbe vo Insle,FALSE,"Füürland (, uf Dütsch „Land vom Füür“) isch e Grubbe vo Insle am Südspitz vo Südamerika.",🔎
,,,Inslegruppe,TRUE,Meriri Insle wo nöch binenand liged bildet en Inslegruppe.,🔎
,,,Inselgrubbe,TRUE,"Hüfig zelt mä us kulturelle Gründ au Neuseeland drzue und mänggisch au d Inselgrubbe Mikronesie, Melanesie und Polynesie im Pazifik.",🔎
,,,Archipel,FALSE,Dr Archipel ghört zu de Grossen Antille.,🔎
,,,Gruppe,FALSE,"D Tabar-Insle sin e Gruppe vu Vulkaninsle, nerdli vu Neiirland im Bismarck-Archipel im Weschtpazifik.",🔎
5426,Mode,Mode,modische,FALSE,"Si het sich dorum je noch de klimatische, individuelle und modische Bedürfniss vom Mensch abhängig vo dr Kultur und dr Zit seer underschidlig entwigglet.",🔎
,,,moode,FALSE,"Ammediisli wärde vilmol zum Schutz gege d Chelti aazooge, wemm mä d Finger will frei bhalte, oder as Aggsessuar in dr Brut- und Oobemoode verwändet und denn si si us düürem Stoff gmacht.",🔎
,,,Moodene,FALSE,"Im Geegesatz zum Trendsetter, wo nume churzfristigi nöiji Moodene under d Lüt bringt, häi d Veränderige, wo vo dr Avantgarde usgöön, e grundsetzligeri und lengerfristigi Wirkig.",🔎
,,,Modi,TRUE,"Die Pyjamaform isch 1956 in Modi kumme un noch de glichnomige Houptfigur vum amerikanische Schpilfilm ""«Baby Doll»"" vum Regisseur Elia Kazan gnennt worre.",🔎
,,,Moode,TRUE,"D Futuriste häi sich in alle Kunstforme usgläbt: Moolerei, Bildhauerei, Döpferei, Graafik, Broduktdisäin, Archidektuur und Innenarchidektuur, s Theater, dr Film, d Moode, Textil, d Litratuur, d Muusig und sogar d Gastronomii.D Hauptexponänte vo dr Beweegig si d Italiäner Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Tullio Crali and dr Luigi Russolo gsi und d Russe Natalia Goncharova, Velimir Khlebnikov, und dr Vladimir Mayakovsky.",🔎
5427,Fehde,Feede,Feed,FALSE,Er isch in e Feed mit em Groof Rudolf III.,🔎
,,,bifeedet,FALSE,"Wenigi mächtigi Familene, d Niklier ""(nikliáni),"" wo sich underenand bifeedet hend, hend di restlichi rechtloosi Bivölkerig recht willküürlich underdruckt.",🔎
,,,Chrieg gmacht,FALSE,"Im Joor 1036 si si vom Swjatoslaw sim Änkel Jaroslaw em Wiise schweer gschlaage worde, und under em Druck vo de Kiptschak si si denn über d Donau gflüchdet, wo si denn immer wider Byzanz bedroot häi und au under enander Chrieg gmacht häi.",🔎
,,,Stritt,FALSE,"Wègè aahaltendem Stritt mit èm benõchbòrtè Huus Fürschtèbärg hèn sich d Grõfè vo Lupfè im Städtechrièg um dè Schwôbischè Städtebund uff d Sitè vo dè Württemberger gegè diè mit dè Fürschtèbärger vobündeti Rychsschtadt Rottwyl gschtellt, wa 1377 zuèm Schliifè vo dè Burg uff èm Lupfè durch d Rottwyler gfüürt hèt.",🔎
5428,Fadenwürmer,Faadewürm,Nematode,FALSE,"E baar Pilze, wu im Boode lääbe un carnivor sin, d. h. sich vu Fleisch ernähre, sin sogar in de Lag, mit ihre Hyphe Schlingfalle fer chleini Fadewürmer (Nematode) uszbilde.",🔎
,,,Faadewürmer,TRUE,Noch nöijere molekularbiologische Date si si aber nid äng mit dene verwandt sondern mit de Faadewürmer (Nematoda) und andere Hütigsdier (Ecdysozoa).,🔎
5429,Aitolischer Bund,Dr Aitolisch Bund,Aitolische Bund,TRUE,"isch do im Frede vo Naupaktos de Bundesgnossechrieg biendet wore, wo zwösched de Makedone underem König Philipp V. und em Aitolische Bund uustrait woren isch.",🔎
,,,Aitoler,FALSE,"Im Kampf gege dr makedonisch Köönig Demetrios II. het sich dr Bund 239 sine alte Riwale, de Aitoler zämmedoo.",🔎
,,,Aitolisch Bund,TRUE,Die bäide wichdigste si dr Aitolisch Bund und dr Achaiisch Bund gsi.,🔎
5430,Missionar,Missionar,missionierte,FALSE,Nach em Wirke vom Jesus Christus isch d Wiiterentwicklig von dene Wisseschafte in de missionierte Regione zum Schtillstand choo und durch d Gebiet Theologie und theologischi Philosophie abglöst worde.,🔎
,,,Missionär,FALSE,Johrhundert Missionär im Elsass und denn Bischof z Schdroossburg gsi.,🔎
,,,Missioona,FALSE,Waagem Kriag sìnn d’ kàthoolischa Missioona uff dr gànza Walt àbg’schwäscht gsìì.,🔎
,,,Missionäär,FALSE,"Dr Wulfila, griechisch und latinisch Ulfilas, (* ungfähr 311; † 383) isch dr Missionäär und Bischof vo de Weschtgote gsi, und het s arianisch-germanische Chrischtedum gründet.",🔎
,,,Missionstätigkeit,FALSE,"Au d Hyperaktivität bezüglich urchrischtlicher Missionstätigkeit, wo sich im Gfolg vo dene Ereignis manifeschtiert het, schpricht luut e paar Theologe eigetlich eher für es wirklich ungwöhnlichs Ereignis.",🔎
,,,Missionaar,TRUE,Dr Name „Aposchtel“ het me sid em Middelalter deils au de Missionaar ggä.,🔎
5431,BDWM Transport,BDWM Transport,BD,FALSE,"D meterspurig BD (S17), wo mittlerwil vo der fusionierte AVA betribe wird, bsitzt äbefalls ein eigene, starch strecke-spezifische Fahrzügpark.",🔎
,,,Brämgarte-Dietike-Baan,FALSE,"Dr Kanton Aargau als Hauptakzionäär wott, ass d WSB mid de Brämgarte-Dietike-Baan zämegoot.",🔎
,,,Brämgarte–Dietike-Bahn,FALSE,"D Brämgarte–Dietike-Bahn het sogar plannt gha e Zugverbindig bis in Zürcher Hauptbahnhof z boue, jedoch isch nüüt druus worde.",🔎
,,,BDWM,FALSE,"Ane 1916 isch d Ysebaanstreki vo Woole uf Mäisterschwande ufggange, wo 1997 dur ne Busbetriib vo dr BDWM ersetzt worden isch.",🔎
,,,Bremgarte–Dietike-Bahn,FALSE,"Ganz noch gits en Halt vo de Bremgarte–Dietike-Bahn, wo «Erdmannlistei» heisst und vor allem bruucht wird vo Lüüt, wo de Erdmannlistei wänd go luege und uf em Platz näbedra öppis ässe.",🔎
,,,Woole-Brämgarte-Bahn,FALSE,Nooch drby im Härdmanndliwald git’s sogar äxtra en eigeti Haltstell vo dr Woole-Brämgarte-Bahn.,🔎
,,,Brämgarte–Diätikä-Bahn,FALSE,D Gmeind wird durch d Brämgarte–Diätikä-Bahn erschlossä; äs git zwei Haltischtelä (Ruädischtettä und Ruedischtettä-Hofackär).,🔎
5432,Umlaufbahn,Umlaufbahn,Umlauf,FALSE,"S ""Solarjohr"" orièntyrt sich am tropischè Johr, èm Umlauf vo dè Èrdè uff dè Früèlingspunkt bezogè.",🔎
,,,Umlaufbaane,FALSE,"Er het die fundamentale Gsetzmäässigkäite für d Umlaufbaane vo de Blaneete um d Sunne gfunde, won er si in Bezug brocht het zun ere gsuechte Harmonik und d Abwiichige vom Mars von ere Kräisbaan mathematisch analüsiert het.",🔎
,,,Orbit,FALSE,Di numerisch Exzentrizität dient in de Astronomi de Bschriibig vume Orbit in Form vu ere Keplerbahn.,🔎
,,,Umlaudbahnè,FALSE,D'Erde un Planeten hän elliptischi Umlaudbahnè um d'Sunnè.,🔎
,,,Kräisbaan,FALSE,"Er het die fundamentale Gsetzmäässigkäite für d Umlaufbaane vo de Blaneete um d Sunne gfunde, won er si in Bezug brocht het zun ere gsuechte Harmonik und d Abwiichige vom Mars von ere Kräisbaan mathematisch analüsiert het.",🔎
,,,Erdumlaufbahn,FALSE,"D'Ruumfähri Atlantis het Galileo in d'Erdumlaufbahn brocht, wo si usgsetzt worre isch.",🔎
,,,Planetebahne,FALSE,"Allerdings wird debi wäge dr Exzentrizität vu dr Planetebahne dr gringst Erdabstand hüffig nit exakt zum Oppositionszittpunkt erreicht, doch isch die zue beobachtend Differenz vu wänige Däg im Regelfall ohni praktische Bedütig.",🔎
5433,Kaysersberg,Kaiserschbarig,Kayserschbari,TRUE,"Januar 1875 ze Kayserschbari – bi Còlmer – ém Owerelsass, (domols Ditsches Riich); † 4.",🔎
,,,Kaysersbärg,TRUE,Noch em Dood vom Vater 1449 isch dr Geiler bi sim Groossvater z Kaysersbärg im Elsass ufgwaggse.,🔎
,,,Kaiserschbàrig,TRUE,"Dr Kanton het im Norde an dr Kanton Rappschwihr im Arrondissement Rappschwihr grenzt, im Oschte an dr Kanton Andelse, im Süde an dr Kanton Colmer-Süd und im Weschte an dr Kanton Kaiserschbàrig im Arrondissement Rappschwihr.",🔎
5434,Augusteische Alpenfeldzüge,Chrieg vo de Röömer i den Alpe under em Chaiser Auguschtus,Militäroperazioon i de ganzen Alpe,FALSE,"Nach 58 vor Christus: Nach der Niderlag vo de Helvetier gäg de Cäsar wird s Gebiet im Weschte vo dr Schwiz e römischi Provinz mit dr Hauptstadt Aventicum (Avenches, ligt zwüsche Murte u Yverdon), witeri Schtädt us derä Zit: Vindonissa (Windisch im Aargau), Augusta Raurica (Kaiseraugst im Aargau), Turicum (Züri) Anne 15 vor Chrischtus erobere d Röömer in ere grosse Militäroperazioon i de ganzen Alpe au s Land vo de Räter mit em Piet vom hütige Bündnerland und dr Oschtschwiiz.",🔎
,,,Alpechrieg,FALSE,"Und wo d Gänerääl Drusus un Tiberius, em Augustus sini Stiefsöön, ane 15 vor Chrischtus im grosse Alpechrieg s Bärgland vo de Räter und s Land vo der Oschtschwiiz eroberet hei, sind d Tääler vom Inn bis zum Rhy d Provinz Raetia worde.",🔎
,,,Chrieg vo de Röömer i den Alpe,FALSE,"Wo dr Drusus bim grosse Chrieg vo de Röömer i den Alpe d Gägend vo Oberitaalie bis zum Rhy gsicheret het, isch di Eerschti Legioon anne 16 vor Chrischtus zu iim gschickt woorde zum d Front gäge Germaanie z versteerche.",🔎
,,,Chrieg vo de Röömer i den Alpen under em Chaiser Auguschtus,FALSE,Das isch die letschti Akzioon gsi vom groosse «Chrieg vo de Röömer i den Alpen under em Chaiser Auguschtus.,🔎
,,,Alpechrieg under em Chaiser Augustus,FALSE,Erobret worde isch s hütigi Graubünde vo de Römer im Joor 15 vor Chrischtus bim grosse Alpechrieg under em Chaiser Augustus.,🔎
,,,Alpefäldzug,FALSE,"Noch de Underwerfig vo de Räter ane 15 vor Chrischtus im Alpefäldzug vom Drusus und em Tiberius isch au d Nordgruppe schnell romanisiert wore, trotzdem hend sich no gwössi Aigehaite vo de ältere Kultur chöne hebe, wie Chruegforme oder Totebrüüch.",🔎
,,,Alpefeldzug,FALSE,Ane 15 vor Chrischtus sind si im Alpefeldzug vom Tiberus und Drusus underworfe und is Römische Riich iiglideret wore.,🔎
,,,Augusteische Alpefäldzüüg,FALSE,Wääred dr Herrschaftszit vom Kaiser Augustus häi d Römer in de Joor 16/15 v. d. Z. dr Alperuum im Raame vo de Augusteische Alpefäldzüüg eroberet und häi uf em Felsehügel vom Castelgrande e Kastell baut.,🔎
,,,Chrieg i den Alpe,FALSE,""">6 vor üserere Zyträchnig ufgstellt het als es Tänkmol für e militärisch Erfolg bim Chrieg i den Alpe, un de no dr Plinius, wo die Schriftdafele i sym Wäärch abgschribe het.",🔎
5435,Nerv,Närv,Närven,FALSE,"An der vordere Umschlagfalte vo de chliine Schamlippe lit d Klitoris (der ""Kitzler""), e chliins, zylinderförmigs, Organ, wo vo Schwellkörpergwäb bildet wird und wo stark mit Närvenändine dursetzt isch und bsundrigs stark reagiert, wenn mä s alängt.",🔎
,,,Nerfe,FALSE,"I de Wirbelsüüli isch de Wirbelkanal, wo s Ruggemarch und Nerfe dine sind.",🔎
,,,Närvefaasere,FALSE,"1842 het dr Helmholtz in sinere Dokteraarbet zäigt, ass d Närvefaasere us Gangliezälle waggse.",🔎
,,,Närve,FALSE,"Im Vergliich düen d Närve Informatione sehr vil schnäller vermittle, der hormonal Informationsfluss isch relativ langsam.",🔎
5436,Westeuropa,Westöiropa,Weschtöiropa,TRUE,"Johrhundert sind d ""Hunnen' "" us da zentralasiatischa Schteppe ge Südrussland ku und hond Wällena vo germanischa und sarmatischa Schtämm vor sich hertrieba in Richtung Süd- und Weschtöiropa.",🔎
,,,weschteuropäischi,FALSE,"Drubär sind d'Handlsrute uf Asiu durch d'Üsbreitig vam osmanischu Rich blockiärt wordu, do dass weschteuropäischi Seefahrär neui Handlswägu ärchundut heint.",🔎
,,,weschtlich Europa,FALSE,"Frànkrich (uff Frànzeesch ""la France"" , staatlich de ""République française"" ) ésch e Lànd im weschtlich Europa.",🔎
,,,Wäschtöiropà,TRUE,"D’ frànzeescha Nàzionààlmàrina ìsch geegawartig d’ greeschta Màrina ìn Wäschtöiropà un bsìtzt a nukleààr betrììwena Flugziggtraager, so wia-n-a nukleààr betrììwena U-Boot-Flotta.",🔎
5437,Hubkolbenmotor,Hubkolbenmotor,Cholbemotor,FALSE,"Dr Huygens gältet as Pionier vom Verbrennigsmotor und Erfinder vom Cholbemotor, wo noch em Schema von em au hüt die meiste Motör funktioniere.",🔎
,,,Huebcholbemotor,TRUE,"Johrhundert hai die verschiidene Adriibsarte für Automobil no sehr stark mitenander konkurriert, bevor sich dr Huebcholbemotor het chönne duresetze.",🔎
,,,Cholbedampfmaschine,FALSE,D Cholbedampfmaschine setzt die thermodynamischi Energii vom Dampfdruck us Dampferzüüger in mechanischi Rotationsenergii um.,🔎
5438,Gotik,Gotik,gotische Chunscht,FALSE,"Syy Grabmal un des vu syyre zwote Frau, dr Anna vu Fryybeg, gälte as wichtigi Zyygnis vu dr gotische Chunscht am Oberrhyy Ehe un Chinder.",🔎
,,,gotik,FALSE,"Dr Remigius Faesch (au Remy Faesch, Ruman Faesch) (* um 1460 z Baasel; † 1533 oder 1534 z Thann, Elsass) isch e Baumäister in dr Spootgotik gsi.",🔎
,,,gotische,FALSE,"S ""Friburger Minschter"" (oder au ""Münster Unserer Lieben Frau"") isch im romanische und bsunders im gotische Stil baut worre.",🔎
,,,friegotische,FALSE,"D Burgaalag isch e zwedeiligi Aalag gsi: e Oberburg mit eme uffige Chämmi, un e Unterburg mit eme guet erhaltene Chämmi, eme Palas (20 x 10 Meter) mit spotromanische un friegotische Doppelfänschter un ere Burgkapälle mit eme gotische Chorboge, Fänschter mit eme Chryzrippegwelb un Konsolfigure.",🔎
,,,gootische,FALSE,Dr Künschtler gilt als eine vo de bedütende Mooler vo der gootische Zyt i dr Schwiiz.,🔎
,,,gotischem,FALSE,De hütig Chilebou isch in gotischem und spotgotischem Stil und uf de Fundament von ere romanische Chile bout worde.,🔎
,,,spaatgotische Stil,FALSE,Dä Täil isch im spaatgotische Stil pout.,🔎
,,,spootgootisch,FALSE,Dr spootgootisch Fliigelaltaar vu dr Kapäll zaigt e Väschpergruppe.,🔎
,,,spòtgotischè,FALSE,D Bärgchillè isch im Johr 1491 im spòtgotischè Stil baut worrè.,🔎
,,,spootgotische,FALSE,"1798 isch dr Riinacherhoof am Münsterblatz 18, äins vo de wenige spootgotische Hüüser dört, wo im 18.",🔎
,,,Hoochgootik,FALSE,S Gebei stammt no us dr Hoochgootik un isch anne 1341 zum eerschte Mool gnännt woore.,🔎
,,,gootisch,FALSE,Mit Hilf vu däm Gäld isch s romaanisch-gootisch Arkaadehuus abgrisse un dur s hitig barock Gebei ersetz woore.,🔎
,,,spootgotisch,FALSE,"Spöter, im Johr 1507, isch dr spootgotisch Middelbau mit de drei Bogeniigäng und em goldige Dürmli drzue cho.",🔎
,,,früegotische,FALSE,"Vilicht het's im Zisterzienserchlooschter, wo ane 1227 dan ere Schänkig vom Freiherr Heinrich em Zwoote vo Rappertschwyl als Dochterchlooschter vo Salem gründet worden isch, i de Fäischter scho teilwys romanische oder früegotische Glasschiibe gäh, wo bim Chloschterbrand vo 1507 verloore ggange sind.",🔎
,,,schpätgotischa,FALSE,Dàs schpätgotischa Gebäi wìrd hettzutàgs àls Fridhofskìrich bnutzt.,🔎
,,,gotischer,FALSE,Zwüsched dem Ygangsturm und em Felse sind i gotischer Zyt zwei Kapellene anepuue worde.,🔎
,,,spootgootische Styl,FALSE,Es basst no zum spootgootische Styl vo dere Zyt.,🔎
,,,gotischs,FALSE,"Sehr markant isch aber auch d Änderig an der Schtell von der hütige St. Urse-Kathedrale, wo erscht 1762 bis 1772 baut worde isch: Dört isch um 1755 noch die mittelalterlichi Münschter-Kirche gschtande, es gotischs Bauwerk.",🔎
,,,gootischi,FALSE,"De Stil isch dëë vo de französische Früerenaissance, aber s hät au spaatgootischi Forme.",🔎
,,,gotisch,FALSE,"Vili vo de germanische Stämm si, wo si no im Oste vo Europa gläbt hai, zum Arianismus bekehrt worde und dr gotisch-arianisch Bischof Wulfila het d Bible uf Gotisch übersetzt.",🔎
,,,spotgoteschi,FALSE,"In irere Amtszyt hät s Chloschter vil id Gebäu inväschtiert; zwei schööni spotgoteschi Rüüm mit gschnitzletem Tääfer, wo den im Fraumöischter ygrichtet worde sind, ghöre hüt zu de prächtige Usstattigsdeil vom Landesmuseum z Züri.",🔎
,,,gotischa,FALSE,’S ìsch aina vu da bediitendschta gotischa Gotteshiiser ìm Lànd.,🔎
,,,gotische Archidektur,FALSE,Stilistisch isch d Archidektur vo dr Rönessans noch dr gotische Archidektur choo und isch vom Barock abglööst worde.,🔎
,,,spätgotische,FALSE,D Chile isch im spätgotische Stil bout.,🔎
,,,Spootgotik,FALSE,Si isch äini vo de bedütendste Baute us dr Spootgotik in Middeldütschland.,🔎
,,,spootgotischi,FALSE,Dr Bättelorde vo de Franziskaner het 1298 die spootgotischi Barfüesserkiirche baut.,🔎
,,,gootische Styl,FALSE,"Im Schiff un im Chor vo de ehemalige Chloschterchile hets brühmti Farbfäischter, wo zwische 1320 un 1360 im gootische Styl gmacht worde sind.",🔎
,,,gotischi,FALSE,Es isch e gotischi Stadt- und Stiftkiirche und isch em häilige Lienert gweiht.,🔎
5439,Westfälischer Friede,Dr Weschtfälisch Friide,Weschtfälische Friede,FALSE,"1648: Im Weschtfälische Friede wird d Souveränität (Unabhängigkeit vom dütsche Riich) vo de Schwiz vo de Grossmächt au ""de jure"" anerkennt.",🔎
,,,Westfälische Fryde,FALSE,Er hät im Johr 1648 mit em Westfälische Fryde uffghört.,🔎
,,,Westfäälische Friide,FALSE,S Elsass isch bis zum Westfäälische Friide vo 1648 under em Iifluss vo de Habsburger gstande.,🔎
,,,Westfälische Frììde,FALSE,Ìm Johr 1648 ìsch s zämme mìt de andere Bsìtzunge vu de Habsburger nooch em Westfälische Frììde an Frankriich kumme.,🔎
,,,Weschtfälische Friide,FALSE,"Im Weschtfälische Friide vo 1648 isch d Eidgenosseschaft, wo vom Basler Bürgermeischter Johann Rudolf Wettschtäi verträtte worden isch, unabhängig vom Dütsche Rych worde.",🔎
,,,Weschtfälischè Friddè,FALSE,"Nõch èm Weschtfälischè Friddè vo 1648 sin d Blään zum Widderuffbau erwogè worrè, doch mò hèt si keiè glõ, well s unrentabel gsi wör.",🔎
,,,Weschtfälische Friddè,TRUE,"Dè Werdmüller Hans-Georg hèt èn Blaan zeichnèt, abber diè dõdruus berèchnètè Köschtè vo 165'627 Guldè hèt mò abber schlièsslich yschparè chönnè, well dè Weschtfälische Friddè vo 1648 dè Dryssgjöhrige Chrièg zuè nèm Änd brocht hèt.",🔎
,,,Westfälisch Friide,TRUE,"Dr Westfälisch Friide het de Riichsständ bestäätigt, ass si d Heerschaft im Land frei chönne usüebe (""ius territoriale"") und s Rächt gha häi, Bündniss underenander und mit usländische Mächt abuschliesse.",🔎
,,,Weschtfälische Frìde,FALSE,Zytter em Weschtfälische Frìde (1648) ghert d Stàdt – mìt re Unterbrachung vun 1871 bìs 1919 – züe Frànkrich.,🔎
,,,Friidenskongräss z Münster und Osnabrück,FALSE,"D Krönig vo sinere staatsmännische Däätigkäit isch s gsi, won er zum Friidenskongräss z Münster und Osnabrück gschiggt worde isch und d Äidgenosseschaft us em Dütsche Riich het chönne looslööse.",🔎
,,,Westfälische Friide,FALSE,"Erscht mit em Drissgjöhrige Chrieg het sich d Eidgenosseschaft vom Riich afo löse, und ane 1648 hai die Drizäh Alte Ort im Westfälische Friide d Unabhängikeit vom Dütsche Riich gwunne.",🔎
,,,Weschtfälische Fride,TRUE,D Bewohner vo dr Düütschschwiz sind bereits sit Jahrhunderte – offiziell sit em Weschtfälische Fride – vom übrige düütsche Schprachruum schtaatlich trennt.,🔎
,,,Weschtfälischa Frieda,TRUE,"Doraus hett sich mit dr Zeit denn a so gnannt ""paritätische"" Schtadtregierung entwickelt, wo denn nochm Dreißgjähriga Krieg em Weschtfälischa Frieda 1648 fescht gschrieba worra isch, ond zwar fier di vier ""Paritätische Reichsschtädt"" Augschburg, Biberach, Dinkelsbihl und Raveschburg.",🔎
,,,Westfälischa Frìeda,TRUE,"Noh dr Westfälischa Frìeda, sìn d Giater vu da Habsburg àns Frànkrìch kumma.",🔎
,,,Weschtfälisch Frìeda,TRUE,"Mìttem Weschtfälisch Frìeda, ànna 1648, ìsch Schlettstàdt a Besìtz vum frànzeescher Keenig Ludwig XIV.",🔎
,,,sälbschdändig,FALSE,"Nume d Schwiizer hai sich chönne sälbschdändig mache, d Schwobe si zu Dütschland und d Elsässer zum Schluss zu Frankriich cho.",🔎
,,,Westfälischè Friddè,FALSE,Mit èm Westfälischè Friddè im Johr 1648 isch dè gröscht Religionschrièg in Mitteleuropa un au im Chlèggau z Ènd gangè.,🔎
,,,Westfälische Friidenskongräss,FALSE,Im Joor druf het en d Daagsatzig vo de reformierte Oort zum Westfälische Friidenskongräss gschiggt und im Joor druf het er au die katholische Oort dört verdräte.,🔎
,,,Weschdfälische Friide,FALSE,"Im Friide vo Basel het sich d Eidgenosseschaft ""de facto"" vom Dütsche Riich glöst, ä Zueschdand wo 1648 im Weschdfälische Friide ""de jure"" beschdädigt worden isch.",🔎
,,,Weschtfàlisch Frìdde,TRUE,Ìn 1648 ìsch de Weschtfàlisch Frìdde unterschrìwe worre; do het Hawenau siner Stàtus àss freji Stàdt verlore.,🔎
,,,Weschtfälisch Fride,TRUE,"Im Aadänke an dr Weschtfälisch Fride un di iberwunde Chriegszyt het dr Markgrof s ""Schloss Ötlikon"" anne 1650 in ""Schloss Friedlingen"" umgnännt.",🔎
,,,Weschtfälisch Friede,TRUE,"Dr Weschtfälisch Friede hät 1648 di militärische Usenandersetzige mit ere Bestätigung vo dr Kompromissformel beendet, wo bereits eis Jahrhundert vorher gfunde worde isch: Di einzelne Territorie erhalted d Macht, dass sie über d Religion im eigene Land beschtimme chönnd.",🔎
,,,Westfälische Fride,TRUE,"Johrhundert (Westfälische Fride 1648, Strosburi 1681) mét Üssnàhm vun Milhüse, wo bis 1798 Teil vun de Schwizer Eidgenosseschàft gsin ésch.",🔎
,,,Westfäälische Friidenskongräss,FALSE,D Friidensverhandlige häi vo 1646 bis 1648 im Raame vom Westfäälische Friidenskongräss z Münster stattgfunde.,🔎
,,,Weschfalischa Frììda,FALSE,"Noh 1648, mìt em Weschfalischa Frììda, hàt d Àbtèi nìmm ìn da Habsburger gheert.",🔎
,,,Westfälische Frìde,FALSE,"Offiziäll isch Frankriich s Dräibisdùùm bim Westfälische Frìde (1648) züegsproche worre, wùù de Drissigjöhrig Chrieg beändet hät.",🔎
5440,Haigerloch,Hoagerloch,Hoegerloch,TRUE,"Noch em Abitur anne 1971 het er syy Zivildienscht im Chinderhaim Diasporahuus Bietehause bi Hoegerloch abglaischtet un het 1973 e Lehramtsstudium in dr Fächer Dytsch, Bolitik un Sport an dr Universitet Dibenge aagfange, anne 1979 het er s erscht Staatsexame gmacht.",🔎
,,,Hoigerloch,TRUE,"Om Balinga rom liaged dia Städtle Geislenga (it des ah dr Staig), Rausafeld, Schemberg, Dotternhausa, Bisinga, Hoigerloch ond dia zwoi andre grausse Städt vom Lankrois, Albschtadt ond Hechinga.",🔎
5441,Knabenschiessen,Chnaabeschüüsse,Chnabeschüüsse,TRUE,"S äint vo dene Kapitel gheisst ""’s Sihlhölzli"" und im ene andere gaat’s ums Chnabeschüüsse.",🔎
,,,Chnaabeschüüsset,FALSE,De Chnaabeschüüsset hät am Afang au daa stattgfunde.,🔎
5442,Bahnstrecke Turgi–Koblenz–Waldshut,Baanschtreggi Turgi–Choblez–Waldshuèt,Baan im Aaretal,FALSE,"Vom Baanhof vo Choblez git’s e Baanlinie em Rhy no in Kanton Züri uf Winterthur und d Schwiizer Hochrhybaan über Schtei uf Basel, und denn no d Baan im Aaretal über Chlingnau uf Turgi.",🔎
,,,Linie Turgi-Waldshuet,FALSE,"Dr Baanhof Turgi vo de SBB isch a de Strecki vo Bade uf Brugg, wo d Züüg vo Züri uf Basel durefahre, un es git au e Verbindig s Aaretaal zdurabb uf Chlingnau und uf Waldshuet z Dütschland, d Linie Turgi-Waldshuet.",🔎
,,,Turgi uf Choblänz und Waldshuet,FALSE,"Im Weschte vom Doorff isch d Bahnlinie vo Turgi uf Choblänz und Waldshuet, wo dr Bahnhof ""Siggethal Stazioon"" aber zwöi Kilometer vopm Doorff wääg lyt.",🔎
,,,Linie vo Turgi uf Waldshuet,FALSE,"Wo ane 1859 di neui Baanstreki dur s Aaretaal ab, d Linie vo Turgi uf Waldshuet derzue cho isch, hed dr Baanhof d Funkzioon vom ene Abzwygigsbaanhof übercho.",🔎
,,,vo Turgi uf Waldshuet,FALSE,Wo di Schwiizerischi Nordoschtbahn (NOB) d Linie vo Turgi uf Waldshuet am 18.,🔎
,,,Baanschtreggi Koblänz–Waldshuèt,FALSE,S sin abber dütschi Schinnèbüs uff dè Baanschtreggi Koblänz–Waldshuèt gränzübbnerschreitend i d Schwiz (guèt 2 km bis in Bf.,🔎
,,,Baanschtreggi Waldshuèt-Koblänz-Turgi,FALSE,Auguscht 1857 hèn diè Badischè Staatsysebaanè mit dè Schwizerischè Nordoschtbaan dè Bau vo dè gränzübberschritendè Baanschtreggi Waldshuèt-Koblänz-Turgi mit dè Rhybrugg agfange.,🔎
,,,Unterè Aardalbaan,FALSE,Auguscht 1859 isch mit dè Unterè Aardalbaan è Vobindung zum schwizerischè Ysèbaanetz übber dè Rhy nõch Koblänz im Kanton Aargau uffgmacht worrè.,🔎
,,,Unterè Aardalbaan Turgi-Waldshuèt,FALSE,"Waldshuèt dè Uusgangspungt vo dè Unterè Aardalbaan Turgi-Waldshuèt, welli diè èrscht un bis 1873 diè einzigscht Ysèbaavobindung zwǜschè Dütschland un dè Schwiz gsi isch.",🔎
5443,Kinder der Landstrasse,S Hilfswärk «Kinder der Landstrasse»,Hilfswärch fir d Chinder vu dr Landstroß,FALSE,"Si isch e Opfer vum Hilfswärch fir d Chinder vu dr Landstroß gsii, wu Chinder vu ire «fahrenden» Eltere zwangswys drännt ghaa het.",🔎
,,,Chinder vo der Landstross,FALSE,"Im Rahme vom Kampf gege s «Landstriicherdum» isch 1926 s Hilfswärk Chinder vo der Landstross vo der Pro Juventute gründet worde, zum jenischi Chinder ihren Eltere wägznäh.",🔎
,,,Hilfswerk Kinder der Landstrasse,FALSE,"D Gschicht vo de Jänische isch vor allem i de Schwiiz zur Ziit äs viel diskutierts Thema, wil da vom «Hilfswerk Kinder der Landstrasse» vo de 1920er bis i d 1970er Jahr jänischi Chind zwangswiis vo ihrne Elter trennt worde sind, um s Jänischi z bekämpfe und d Lüüt im Schtaatssinn z diszipliniere.",🔎
5444,Heiliges Römisches Reich,Heiligs Römischs Riich,Hailige Römische Riich,FALSE,774 hend d Franke d Langobarde underworfe und s nördliche Italie mit de Poebini isch Tail vom Fränkische Riich wore und spöter denn Tail vom Hailige Römische Riich.,🔎
,,,Heilige Römische Riich vu dütscher Nation,FALSE,"hät au de Tiitel vum Chaiser vum Heilige Römische Riich vu dütscher Nation wölle erlange, isch abber 1278 vum Rudolf vu Habsburg in de Schlacht bi Dürnkrut un Jedenspeigen bsigt wore.",🔎
,,,Ditsche Rich,FALSE,"Vun 1871 bis 1919 het s Elsàss zuem Ditsche Rich ghert un zwésche 1941 un 1944 hàn d Nazis de Region àls e Teil vum „Südwest-Gau“ vum ""Dritt Rich"" bhàndelt.",🔎
,,,Heilige Römische Reych,FALSE,"Johrhundert bis 1495 isch Württeberg e Grafschaft vum Heilige Römische Reych gsi, hindenooch dann e Herzogtum.",🔎
,,,Rych,FALSE,E keine vu dr erschte Profässore isch us em Rych gstammt.,🔎
,,,Ditsche Riich,FALSE,Vu 1871 bis 1919 het Nambse wie s'gsamt Elsass zum Ditsche Riich im Riichsland Elsass-Lothringe ghört.,🔎
,,,römisch-dütschä Kaiser,FALSE,"Mai 973 i Memleben im hüttigä Sachsen-Anhalt) us em Gschlächt vo dä Liudolfinger isch ab 936 Herzog vo Sachsä u Chönig vom Ostfrankäriich ""(regnum francorum orientalium),"" ab 951 Chönig vo Italie und ab 962 römisch-dütschä Kaiser gsi.",🔎
,,,Heilige Remische Riich,FALSE,"Us em ostfränkische Riich isch no später s ""Heilige Remische Riich"", also grob gseit Ditschland, rusgkumme.",🔎
,,,tüütschi Königen,FALSE,"Es paar Maal sind tüütschi Königen in iri Stadt a de Limet choo, als eerschte de König Otto ane 952, won er vo Itaalie über d Alpepäss zrugg choo isch, und dänn wider de Heinrich de Zwäit ane 1004, wo daa au wider vo Itaalie choo isch, und namaal im Jaar 1018.",🔎
,,,Heilige Remische Ryych,FALSE,Im Heilige Remische Ryych sin d Markgrofe Aagherigi vum Ryychsfirschtestand un dodermit dr Herzeg faktisch glyychgstellt gsi.,🔎
,,,Heilige Dütsche Riich,FALSE,"So isch s Fehdeverbot im Heilige Dütsche Riich, wo im Ewige Landfriide vo 1495 verkündet worden isch, witgehend misachtet worde, und Fehde het s no lang bis ins 16.",🔎
,,,Häilige Römische Riich,FALSE,Die historische Verbindige zum Häilige Römische Riich häi sich mee und mee glööst und d Regioon het sich mee im franzöösische Zentralstaat integriert.,🔎
,,,Heilige Remische Riich vu ditscher Nation,FALSE,Nooch der Grìndig vum Heilige Remische Riich vu ditscher Nation grìndet un Mìnschter ìsch zu sällem Riich kumme.,🔎
,,,Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazioon,FALSE,"As Augsburger Riichs- und Religioonsfriide wird e Riichsgsetz vom Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazioon bezäichnet, wo de Aahänger vo dr ""Confessio Augustana"" für immer iiri Bsitzständ und freiji Usüebig vo iirer Religion zuegstande het.",🔎
,,,Heiligu Römischu Riich,FALSE,Jaarhunnert es Fürschtbischtum vam Heiligu Römischu Riich isch gsi.,🔎
,,,Heilige Römische Riich vo Dütscher Nation,FALSE,Dr Friide het au für s Heilige Römische Riich vo Dütscher Nation gulte.,🔎
,,,Heilige Römische Riich vo dr Dütsche Nation,FALSE,"Um s Johr 1800 het s im Heilige Römische Riich vo dr Dütsche Nation no die 51 ""Freie und Riichsstedt"" ge: Bis zum Westfälische Friede au die eidgenössische Stedt (äxischtiered as Staatswäse bis hüt): und die elsässische Stedt, wo sit 1354 im Zähstedtebund verbunde gsi si:",🔎
,,,dütsche Riich,FALSE,"Mit de Gründig vom dütsche Riich ischs Grossherzogtum en Teil dodervo blibe, bis de Friedrich II. am 22.",🔎
,,,römisch-dütschi Königswürde,FALSE,S Habsburgerland isch 1415 vo den Äiggnossen erobert worde; dr politisch Hintergrund sind d Schtritigkeite um di römisch-dütschi Königswürde gsy.,🔎
,,,Alte Riich,FALSE,D Hoochstift häi Riichsständ bildet und e Sitz und e Stimme uf dr Gäistlige Bank im Riichsdaag vom Alte Riich gha.,🔎
,,,Heilig Römisch Riich,TRUE,"S'Heilig Römisch Riich isch in Ajnzelstaate zersplitteret, wu vu Napoleon gegeänander usgspilt werre.",🔎
,,,Häilige Röömische Riich vo Dütscher Nazioon,FALSE,Im Middelalter isch si as freiji Riichsstadt äini vo de bedütendste Stedt im Häilige Röömische Riich vo Dütscher Nazioon gsi.,🔎
,,,Hailiga Reemischa Raich,FALSE,Ìn dara Zitt hàt d’ Regioon zem Hailiga Reemischa Raich gheert.,🔎
,,,Hailig Remisch Rych,TRUE,Anne 1806 het där dr Rhybund gschaffe un dodermit s Hailig Remisch Rych ändgiltig ussenanderghaue.,🔎
,,,Käiser,FALSE,"Daa isch emaal der alteerwürdig Lindehoof uf em Hoger, wo scho es Kaschtell vo de Röömer und dän im Mittelalter e Pfalz vo de tüütsche Käiser gstanden isch, s Bellevue mit em nöi gstaltete Sächsilüüteplatz bi der Oopere und am See, de Bürkliplatz zwüschet de Nazionaalbank und em Seeufer, wo d Züriseeschiff abfaared.",🔎
,,,Heilig Römisch Rych vo dütscher Nation,FALSE,1799 hät s Heilig Römisch Rych vo dütscher Nation Haalbrunn an Frankrych mieße abdrätte.,🔎
,,,heilige römische Riich,FALSE,Juli 1291 z Speyer) isch de erscht Kaiser vom heilige römische Riich us em Gschlecht vo de Habsburger gsi.,🔎
,,,Ryych,FALSE,Dr Ludwig un dr Friedrich hän zue sällere zyt alli zwee Aaspruch uf d Herrschaft im Ryych ghoobe.,🔎
,,,Dütsche Ryych,FALSE,Jahrhundert zèrsch im dütsche u dè im französysche Spraachruum sy aagschtoosse worde – im Dütsche Ryych (Sachse) vom Martin Luther (1517) ùn i der Schwyz 1525 vom Huldrych Zwingli z Züri u 1536 vom Jean Calvin z Gämf.,🔎
,,,Reemisch-Ditsche Rich,FALSE,"Im Mittelàlt'r het sich d'Stàdt dann züe e freiji ""Richs""stadt im Reemisch-Ditsche Rich entwickeld.",🔎
,,,alte dütsche Riich,FALSE,"Juni 1811 au dört) isch e Markgraf, Grossherzog und Kurfürscht im alte dütsche Riich gsi.",🔎
,,,römisch-dütsch Kaiser,FALSE,Dezember 1250 z Castel Fiorentino bi Lucera) us em Huus vo de Staufer isch vo 1220 bis zu siim Dod dr römisch-dütsch Kaiser gsi.,🔎
,,,Dütsche Rych,FALSE,"Im Weschtfälische Friide vo 1648 isch d Eidgenosseschaft, wo vom Basler Bürgermeischter Johann Rudolf Wettschtäi verträtte worden isch, unabhängig vom Dütsche Rych worde.",🔎
,,,weschtli mittelalterli Chaiserdum,FALSE,Die Chrenig isch s Fundamänt fir s weschtli mittelalterli Chaiserdum gsii.,🔎
,,,Heilige Römische Riich,FALSE,"1033 isch Basel ans Heilige Römische Riich kho, wo dr Kaiser Konrad der Zwöiti zum König vo Burgund gwehlt worden isch.",🔎
,,,Daitschland,FALSE,"In Daitschland hand seine Bardeigänger sein jängra Bruader Philipp von Schwauba zum Kenig gwält, während seine welfische Feinde der jängra Sohn vom Heinrich dem Lewe, Oddo IV.",🔎
,,,Hailige Römische Riich Tütscher Nation,FALSE,"Bis 1798 isch de Apt vo Sanggale en Riichsförst gsii, wo Sitz und Stimm im Riichstag vom Hailige Römische Riich Tütscher Nation gha het.",🔎
,,,römisch-dütsche,FALSE,Mit de Zuestimmig vom römisch-dütsche Kaiser Leopold I. hät er sich als Friedrich I. am 18.,🔎
,,,remisch-dytsche,FALSE,"Sy Vorgänger Johannes XII. isch dur e Synod, wu vum remisch-dytsche Chaiser Otto I. yygruefe woren isch, noch ere Aachlag gege ihn wäge zahllose Verbräche abgsetzt wore.",🔎
,,,heillig römisch Rich ditschär Nation,FALSE,"Us schinär weschtlichu Hälfti isch z'spetär Frankrich änstannu, währund schich us där Oschthälfti spetär z'heillig römisch Rich ditschär Nation gibildut het.",🔎
,,,alte Rych,FALSE,"Sid denn, wo ds Königrych Burgund ane 1032 as alte Rych cho isch, het ds Gebiet vo de Grafe vo Nöieburg e eigeti Stellig under em düütsche König gha.",🔎
,,,heilligu römischu Riich dische Natione,FALSE,"Z'Hochmittlaltär isch d'Blüätuziit vam Rittärtüäm und vam heilligu römischu Riich dische Natione, vam Lehnwäsu und vam Minnegsang.",🔎
,,,reemisch-ditsche Kaiserriich,FALSE,Johrhundert isch debi d'Owerhoheit vum reemisch-ditsche Kaiserriich uf s'Keenigriich Frankriich iwergange.,🔎
,,,Häilige Römische Riich Dütscher Nazioon,FALSE,"Dur d Verleijig vo wichdige Köönigsrächt häi d Äinzelterritorie vom Häilige Römische Riich Dütscher Nazioon, wo s zitwiis mee as dreihundert von ene gee het, noo di noo d Landeshohäit überchoo.",🔎
,,,Heilige Römische Riich dütscher Nation,FALSE,Schpöter ghört s ganze Gebiet zum Heilige Römische Riich dütscher Nation.,🔎
,,,Dütschè Rych,FALSE,"Erschwerènd isch dezue ko, dass diè Baan vor dè Gründig vom Dütschè Rych erbaut worre isch un vollschtändig im Großherzogtum Badè volaufè hèt müèsè.",🔎
,,,Riich,FALSE,"S dütsche Wort ""Gau"" entspricht am latynische ""pagus,"" wo scho i dr spootantike Zyt es Biet vom Riich bezäichnet het.",🔎
,,,Häilig röömisch Rych,TRUE,"S hischtoorisch Verbräitigsgibiet isch zum äinte s früenerig Häilig röömisch Rych gsy (aso öppe Tüütschland, Holand, Nordweschtfrankrych, Norditaalie, Bööme), dezue anen au Ungarn – daa hät mer überall ""Weschtjiddisch"" gredt.",🔎
,,,Dütsche Riich,FALSE,Mit der Uflösig vom Dütsche Riich im Johr 1806 isch d Drennig vo der schwizerische Eidgenosseschaft vo de andere dütsche Länder ändgültig worde.,🔎
,,,Heilige Römische Riich Dütscher Nation,FALSE,Die ändgültige Reglige mit em Heilige Römische Riich Dütscher Nation si em Rastatter Kongress (9.,🔎
,,,Häilige Röömische Riich,FALSE,"Im Siibejöörige Chrieg (1756–1763) häi Pröisse und Groossbritannie/Kurhannover gege die kaiserligi ööstriichischi Habsburgermonarchii, Frankriich, Russland und s Häilige Röömische Riich kämpft.",🔎
,,,Düütsche Riich,FALSE,"Zwüsche 1934 und 1936 het är verschiednigi Reise dur Oscht- und Südoschteuropa unternoh, 1935 isch är ds erschte Mal is Düütsche Riich greist.",🔎
,,,Heiligè Römischè Rych Dütscher Nation,FALSE,D Rychshèrrschaft Bõõdorf (au sankt-bläsischi Rychshèrrschaft Bõõdorf odder Grõfschaft Bõõdorf) isch è historischs Territorium vum Heiligè Römischè Rych Dütscher Nation un isch 1614 entschtandè als Abschpaaltig vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè.,🔎
,,,Häilige Röömische Riich vo dütscher Nazioon,FALSE,Scho 774 isch Triest Däil vom Frankeriich under em spöötere Kaiser Karl em Groosse worde und het spööter fast duusig Joor zum Häilige Röömische Riich vo dütscher Nazioon ghöört.,🔎
,,,dütsche König,FALSE,"März 1320 bi Genua) isch e Ridder, Afüerer vom ene Ufgebott vom dütsche König und e Minnesänger gsi.",🔎
,,,Hailige Reemische Ryych,FALSE,Jänner 1719 sin Schellabärg un Vadoz verainigt un zum Ryychsfiirschtedum Liachtaschtaa im Hailige Reemische Ryych glupft woore.,🔎
,,,Häiligi Römischi Riich,FALSE,"Noch de Deilig vum Frankeriich het sich ussem ostfränkische Riich s Tüütsch Riich entwicklet, wo sich, nochdem sini Kenig de römisch Kaisertitel agnumme hän, au s Häiligi Römischi Riich gnennt het.",🔎
,,,römisch-ditschu,FALSE,Na där Wahl vam Rudolf dum Erschtu zum römisch-ditschu Chinig hent schich d Habsburgär mit dum Äwärb va dä Härzogtiämär Öschtrich und Stirmark zura biditundu Hüsmacht ärhobu.,🔎
,,,Heiligè Römischè Rych,FALSE,"Heiligè Römischè Rych, wo er znägscht Deil vom Herzogdum Schwõbè gsi isch.",🔎
,,,Dütschland,FALSE,"D Nochberländer vo Frankriich sin im Uuhrzeigersinn vu Norde us Belgie, Luxeburg, Dütschland, d'Schwiz, Italie, Monaco, Spanie un Andorra.",🔎
,,,Römisch-düütsche Rych,FALSE,Ane 1033 isch Burgund und drmit dr Oberaargou as Römisch-düütsche Rych cho.,🔎
,,,Heilige Röömische Rych,FALSE,"Juli 1024 i dr Pfalz vo Grone) isch Herzog vo Bayern, röömisch-düütsche König, König vo Itaalie und vo 1014 bis 1024 Kaiser vom Heilige Röömische Rych gsi.",🔎
,,,röömisch-tüütsche Kaiser,FALSE,"Jaarhundert isch Brissago rychsunmittelbar gsy, isch aso diräkt em röömisch-tüütsche Kaiser understande.",🔎
,,,Römische Riich,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
,,,Hailige Remische Rych,FALSE,1156 isch Eschtrych im Hailige Remische Rych en aigeständig Herzogtum.,🔎
,,,Hailige Remische Ryych,FALSE,"D Wahl vum Rudolf vu Habsburg zum Chenig vum Hailige Remische Ryych 1273 het derzue gfiert, ass di territoriale Uuswytige vum Ulrichs I., wu dur dr Gegechenig <a href=""Heinrich%20Raspe%20IV.",🔎
,,,Heilige Remische Rych dytscher Nation,FALSE,"Zwanzg Johr speter, mit em Ände vum Heilige Remische Rych dytscher Nation isch dr Busse an s Chenigrych Wirttebärg gfalle.",🔎
,,,remisch-deitscher,FALSE,"September 1197 in Messina) ausm Gschlecht von de Schtaufer, isch ab 1169 remisch-deitscher Kenig, bziehungsweise ab 1191 daitscher Kaiser gwea.",🔎
,,,Hailige Remisch Rych,FALSE,"Är isch im Petersdom z Rom an dr Syte vum Otto II. vergrabe, wu as ainzige Chaiser vum Hailige Remisch Rych z Rom gstorbe un dert vergraben isch.",🔎
,,,Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazion,FALSE,Zitgschichtlig isch s as s sogenannte „zwäite Dütsche Riich“ noch em Häilige Römische Riich vo Dütscher Nazion bezäichnet worde.,🔎
,,,Heilige Römische Rîch,FALSE,"Nach em letzte Versuech vo de Habsburger im Schwabechrieg sich d Eidgenosse gfüegig z mache, hai die 1499 im Fride vo Basel ""de facto"" d Unabhängigkeit erreicht, si aber Deil vom Heilige Römische Rîch bliibe.",🔎
,,,Heilige Reemische Riich,FALSE,"S Èlsass hat ìwer 1000 Johr zum Heilige Reemische Riich gheert, bis es sìch d Franzose ìm sìwezähnte Johrhundert nooch un nooch under der Nagel grìsse hän.",🔎
,,,Heilige Remische Rych,FALSE,Johrhundert Deil vum Heilige Remische Rych gsi un churzi Zyt vum Chaisertum Eschtrych.,🔎
,,,Heilige Römische Rich,FALSE,Jahrhundert als Residenzstadt vom Heilige Römische Rich zu nem politisch-kulturelle Zentrum vo Mitteleuropa worde.,🔎
,,,Heilige Remische Rych vu dr Dytsch Nation,FALSE,"Ihri historisch Bedytig lyt aber in dr Hauptsach dodrin, ass si di erscht voll uuspregt Jesuite-Universitet gsi isch uf em Bode vum Heilige Remische Rych vu dr Dytsch Nation.",🔎
,,,Heilige Römische Rych,FALSE,Si ghöre zu de wichtigste Herrscher vom Heilige Römische Rych.,🔎
,,,römisch-dütschä,FALSE,"Dör s’Wirkä vo vilnä Komponischtä, wiä zom bischpil äm Joseph Haydn, isch d‘Residenzstadt vom Erzherzog vo Öschtrich und äm römisch-dütschä Kaisär zom musikalischä Zentrum vo Europa wordä gsi.",🔎
,,,Häilige Röömische Rych,FALSE,Mit em Rychsdeputazioonshauptschluss und em Änd vom Häilige Röömische Rych hät Ööschterrych Burg und Doorff Tarasp an Kanton Graubünden abträtte.,🔎
,,,Riichsreforme,FALSE,"1499: Will d’Eidgenosse Riichsreforme ablehned, chunnt’s zum Schwobechrieg (die Dütsche säged «Schwiizerchrieg») gege de Kaiser.",🔎
5445,Kloster Hirsau,Chloschter Hirsau,Hirsauer,FALSE,Är isch e Brueder vum Hirsauer Abt Bruno vu Beutelsbach (1105–1120) un vu dr Liutgard vu Beutelsbach gsii.,🔎
,,,Kloschtèr Hirsau,TRUE,Dè Hischtoriograf Bernold vo Konschtanz stellt St. Bläsy nebbè m Kloschtèr Hirsau un èm Kloschtèr Allerheiligè als füürendi schwòbischi Reformklöschtèr dar.,🔎
,,,Chlooschter Hirschau,TRUE,"Bim Chlooschter Hirschau het emol e Handwärcher verzellt, er heig einisch mit someme Männle z Mitag gässe.",🔎
,,,Chloster Hirsau,TRUE,S Chloster het zämme mit em Chloster Hirsau und em Chloster St. Blasie zu de grosse Reformchlöster vo dr cluniazensische Reform im Häilige Römische Riich ghöört.,🔎
,,,Chlooschter Hirsau,TRUE,"Joorhundert s Doorf Schadenweiler gsii, wu um 1100 em Chlooschter Hirsau gstiftet wooren isch.",🔎
,,,Kloschtr Hirsau,TRUE,"185 Jôhr schbätr hend sich en deam Flecka a baar Benedigdinermench vom Kloschtr Hirsau niidrglau ond a neis Kloschtr grendet, wo 1750 schliaßlich zor Reichsabtei erhoba wôrra ischt.",🔎
,,,Hirsau,FALSE,"Wie s Böischüele vun Hirsau und Cluny vorgsahne han, hàt dr Chor e flàche Àbschluss und ken Apsis.",🔎
5446,Parodie,Parodii,Parodi,TRUE,"B. im Barock in dr Musik durus üblich gsi, nit nur beliebti Deiler vu früehere eigene, sundern au vu fremde Kompositione mit dr Technik vu dr so gnennte Parodi in nöii Werche izarbeite ohni doruf usdrücklich hizwise.",🔎
,,,parodie,TRUE,"Won er no uf d Schuel gangen isch, het er e Hang zum parodiere gha.",🔎
,,,Parodija,TRUE, Parodija.,🔎
,,,parodische,FALSE,"Joorhundert isch d Legände widerbeläbt worde, au wenn vilmol in dr Form vo parodische «Antilegände».",🔎
,,,parodiert,FALSE,Kunstforme abglehnt und sä hüfig parodiert.,🔎
,,,parodistischi,FALSE,"Dr Gay het 1715 e parodistischi Farse ""The What D’Ye Call It"" gschriibe, wo aber käi Erfolg gha het.",🔎
5447,Ostrach,Oschdrach,Mettebuech,FALSE,"Reemische Siedlunge hots u. a. bi Bamberge, Meerschburg und Mettebuech ggäe.",🔎
,,,Oschtrach,FALSE,"Derzue het s Suweränidet iber di Firschtli Firschtebärgische Herrschafte Jungnau un Frohstette, di Thurn un Taxissche Herrschafte Oschtrach un Stroßberg un iber d Spethschi Herrschaft z Gammerdenga un Hettenga.",🔎
5448,13. April,13. April,13. Àwrìl,TRUE,"Dr John Levi Sheppard (* 13. Àwrìl 1852 z’ <a href=""Bluffton%20%2",🔎
,,,13. Apriu,TRUE,Dr Günter Dietz (* 13. Apriu 1930 z Kar,🔎
5449,Koblenz AG,Choblez AG,Koblänz,TRUE,"Dè Schluchsee hèt ein Abfluss, d Schwarza, diè vo dè Schluchseerinnè bi Seebrugg gu Südè abbiègt, bi Witznau i d Schlüècht mündet, d Schlüècht mündet widderum i d Wuètè un am Schluß in Hochrhy, gègèübber vo Koblänz.",🔎
,,,Choblenz,TRUE,"Stai isch mit em Bahof Stai-Säckinge a de Bahnlinie vo de SBB erschlosse, wo vo Basel dör de Bözbärg uf Züri füert und isch Abzwigig vo de Linie, wo vo Basel und witer em Rhii no doruf öber Choblenz und Zurzach bis uf Winterthur goht.",🔎
,,,Koblenz im Aargau,FALSE,Diesell hett dodeby auch de erschte dütsch-schwizerische Grenzübergang für d Ysebahn zwischen Waldshuet un Koblenz im Aargau nutze sölle.,🔎
,,,Koblènz im Aargau,FALSE,"1859 hèt er d Rhybrugg zwǜschè Waldshuèt un Koblènz im Aargau, 1860–1863 d Fortsetzig vo dè Hochrhybaan vo Waldshuèt gu Konschtanz blaant.",🔎
,,,Koblènz-Dorf,FALSE,Diè nägschti Fäärvobindig stròmobsi isch früèner zwǜschè Koblènz-Dorf un èm Fäärhuus i dè Waldshuèter Schmittenau übber dè Hochrhy pendlèt.,🔎
,,,Choblänz,TRUE,D Aare mündet bim aargauische Choblänz in Rhy.,🔎
,,,Koblènz,TRUE,Witeri unter Nadurschutz stehendi Flussabschnitt sin d Wuètachflüè un d Flussauè obberhalb vo Stüèlingè/Obberwisè a dè dütsch/schwizer Gränz (großflächigi Schachtelhalmbeschtänd) un dè Mündigsberych in dè Rhy bi Koblènz bzw.,🔎
,,,Choblezer,FALSE,Bi Töttige foot dr Stausee vo Chlingnau a. Obe-n-am See het’s die einzige Brugg über d Aare zwüsche Stilli und de Choblezer Brugge am Rii.,🔎
,,,Choblez,TRUE,"Vor em schwizerische Choblez, nid wit vo Waldshuet entfärnt, fliest vo dytscher Siite her de Zämmefluss us Steina, Schlüècht und Wuètè in Rhy.",🔎
5450,Schlangen,Schlange,Schlang,TRUE,Er wird nochm Karl Kerényi aber ender e Schlang wiä e Drache gnennt.,🔎
,,,Schlanga,TRUE,"Drfier sen se doils mid Muschdr vrzierd, wia Kugla, Ponkd, Krois odr Stera, abr au mid Vogelköpf odr Schlanga.",🔎
,,,Giftschlange,FALSE,Uf dr Insle fähle derzue au Affen un Giftschlange.,🔎
5451,Neuronales Netz,Nöironals Netz,neuronale Netz,FALSE,"Eso cha s Signal nume in äinere, immer dr gliiche Richdig goo und das isch grundlegend für d Verarbäitig vo Informazioon in neuronale Netz.",🔎
,,,Netz,FALSE,"Hüt gits s Wöörterbuech nüme nu i Buechform, sondern au digitaal im Netz, di äinzelne Bidüütige chönd tank eme digitaale Semantikregischter ringer naagschlage wëërde, es git en imformatyvi Homepage, d Redakzioon chunt i de Zytig, am Raadio und im Fërnsee z Woort, isch uf ""Facebook"" presänt und schaffet wyter a de Digitalisierig vom Wëërch.",🔎
,,,stark vernetzti,FALSE,Im Hirni interagiere stark vernetzti Nöirone.,🔎
5452,Badisches Wörterbuch,Badisches Wörterbuech,Badische Werterbuech,FALSE,"Noch em Badische Werterbuech isch d Wortform Dreiseme z Verstette, z Bahlinge un z Friiburg belegt, ebeso z'Eistett.",🔎
,,,Badisch Werterbuech,FALSE,"S Badisch Werterbuech kännt ""Säsli, Säsel"" un ähnlig wit umme im Südbadische.",🔎
,,,Baadische Wèèrderbuech,FALSE,Mid syym Name sin au d Aafäng vùm Baadische Wèèrderbuech verbùnde.,🔎
,,,Baadische Wèèderbuech,FALSE,Är isch langi Joor dr Rusgeeber vùm Baadische Wèèderbuech gsii.,🔎
,,,Badische Wörterbuech,FALSE,"Dr Ernst Ochs wo s Badische Wörterbuech uusegee het, füert dr Begriff uf s latiinische Wort ""ductile"" zrugg.",🔎
,,,Badischs Werterbuech,TRUE,Syt em Septämber 2009 isch er Laiter vu dr Arbetsstell Badischs Werterbuech am Dytsche Seminar vu dr Universitet Fryburg as Noofolger vum Rudolf Post.,🔎
,,,Badisch Wörterbuech,FALSE,Au s Badisch Wörterbuech – wùú e ganzi Raie These dùrenimt – stützt die Härlaitig.,🔎
5453,Stein SG,Stai SG,Stäi,TRUE,"Vo Weschte und vo Oschte laufe Felsgrööt von ere Jurachetti bis noch an Fluss, im Oschte isch das d Lägere und im Weschte, oben a dr Altstadt, dr Felse mit dr Burg Stäi.",🔎
,,,Stei,TRUE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Schtää,TRUE,Än Tääl vo de Schtää vo de Chällermuure sind vo de Ruine zwöschet äm Schtää ond Schtarchbach ond die vom Rondboge obem Chällerygang vom abbaute Hus im Füberg obe.,🔎
,,,Stai,TRUE,De Forrer Nöldi isch z Stai im Toggeburg ufgwachse.,🔎
5454,Commune déléguée,Commune déléguée,delegiarta Gmainda,FALSE,Zitterhar besìtza d’ friahjera Gmainda dr Schtàtüs vun delegiarta Gmainda.,🔎
,,,Communes déléguées,FALSE,"B. jetzt möglich, d Kommunalvowaltung z voschlankè, idèmm d Communes déléguées uffglöst wörrèd, d CdC bildèt immer è zuèsätzlichi Vowaltungseinheit.",🔎
5455,Kilikien,Kilikie,kilikischie,FALSE,"I de Antiki het er e wichtige Tempel i de kilikischie Stadt Tarsos ghaa, wo identisch isch mit de moderne gliichnamige Stadt i de Törggai.",🔎
,,,Kilikia,TRUE,"De Name Hilika isch im altgriechische zo Kilikia wore, wo aber denn e vill gröösers Piet bizaichnet hett.",🔎
,,,Raus Kilikie,FALSE,"Hiyawa (assyrisch: ""Que""; altgriechisch: ""Kilikia Pedias"") Hilika, ""Hirika"" (assyrisch: ""Ḫilakku"") Tanakun Illubru Kundu und Sissu Pirindu (Raus Kilikie) Aramäischi Staate.",🔎
,,,Ruuche Kilikie,FALSE,"De Kurunta, de Soo vom enthronte Mursili III., isch as Underkönig vo Tarḫundassa (em antike Ruuche Kilikie) iigsetzt wore.",🔎
,,,kilikische,FALSE,Si hett den di zwai Aier underem kilikische Berg Arimon vergrabe.,🔎
,,,Ebne Kilikie,FALSE,"Well di maiste öberlifrete luwische Ritual mit em Land Kizzuwatna, em antike Ebne Kilikie, i Verbindig stönd, wo Luwier glebt hend, werd de Tielekt au Kizzuwatnaluwisch gnennt.",🔎
5456,Kandertalbahn,Chanderli,Chandertalbahn,TRUE,D' Lag an de 1895 baute Chandertalbahn het de Ziegelei e moderni Verkehrsabindig bote.,🔎
,,,Chanderdalbahn,TRUE,"Binze lit au an dr Chanderdalbahn, ere Näbebahn, wo vu Haltinge an dr Rhidalbahn uf Chandere füehrt.",🔎
5457,Karpfen,Charpfe,Karbfe,TRUE,"Vù dr Reemer yygfierd woore isch dr Karbfe, wù in vyyle Wèier ghalde wird.",🔎
,,,Karpfe,TRUE,"Renka, Zander, Hecht, Aal, Schleie, Saibling, Seaforella und Karpfe lebet im Sea.",🔎
,,,Chaarpfe,TRUE,"Zo de Fisch, wo i de Taich biobachtet were chönd, ghöred s Rotteli und de Schwaal, wo ganz äänlich uusgsiend, denn d Schlaie, de Chaarpfe, de Goldfisch, de Weller und de Hecht.",🔎
,,,Karpfè,TRUE,"Zuè dè Artè, wo beobachtet worrè sin, ghört dè Aal, d Barbè, d Brachsè, dè Döbl, dè Flussbarsch, d Güschter, d Hasel, dè Hecht, dè Karpfè, d Nasè, dè Rapfè, s Rotaug, d Rotfèddèrè, d Schleiè, d Ukelei, dè Wäls un dè Zander.",🔎
5458,FC St. Gallen,FC Sanggalle,FC St. Galle,FALSE,No Erfolg gege de slowakisch Vertreter Matador Púchov un de Schwizer FC St. Galle hän si im Dezember 2001 knapp gege de speter UEFA-Pokal-Siger Feyenoord Rotterdam verlore.,🔎
,,,Sanggalle,FALSE,Z Sanggalle werd am Fasnachtssamschtig de «Ehren Födlebürger» erküürt und mit ere Kanoone in Ehre-Föbü-Himmel beförderet.,🔎
5459,Donauschwaben,Donauschwobe,Donauschwoba,FALSE,"Vorm zwoata Weltkriag händ do oh viile Dütsche, die sognannta Donauschwoba glebt.",🔎
,,,Donauschwôba,FALSE,D Iberlebende ond d nuie Eiwohner sind scheins it faul gsai: Scho ab 1690 sind an haufa Schliarer als Donauschwôba nôch Ungarn ond ens Banat ausgwandret.,🔎
,,,donauschwebische,FALSE,"""Wörterbuch der donauschwäbischen Fachwortschätze"") erfasst un bschrybt dr Wortschatz vu dr Handwärcher un dr Landwirtschaft vu dr donauschwebische Dieläkt.",🔎
,,,donauschwäbische,FALSE,Er stammt us ere donauschwäbische Familie.,🔎
,,,Dueneschwobe,TRUE,"No dr Türkechrieg hän sich vil Bewohner vu Vordereschtrych an dr neje Sidoschtgränze vum Habsburgerrych im Chenigrych Ungarn nidergloo, ihri Nochfahre sin d Dueneschwobe.",🔎
5460,Alte Eidgenossenschaft,Die Alti Eidgnosseschaft,Alten Eidgenosseschaft,FALSE,S Bundesbriefmuseum z Schwyz bewahrt näben em Bundesbrief vo 1291 alli wiitere Bundesbrief vo der Alten Eidgenosseschaft uf:,🔎
,,,Eidgnossu,FALSE,Z'Schwizärchriz isch scho va de altu Eidgnossu als Fäldzeichu värwändut wordu.,🔎
,,,äiggnössische,FALSE,S Dorf het me sid em spoote Middelalter als Däil vo dr äiggnössische Lampfogtei Lugano agluegt.,🔎
,,,Äiggnosseschaft,FALSE,"Mit dem Fäscht hät me aagfange, wo ane 1951 dr Aaschluss vo dr Stadt Züri a di alt Äiggnosseschaft sächshundert Joor häär gsi isch.",🔎
,,,Eidgenossa,FALSE,"As Symbol vom Hifthorn erinnert an a Gschicht, dia sich bei da bluatiga Schlacht vo Frastaz im Johr 1499 abgspiilt ha söll: An Hirtabua uf Amerlüga söll di Eidgenossa gsaha ho, dia über an Pass ko sind und hot d Frastazer warna wella und so lang ins Horn blosa ho, bis er tot umgfloga isch.",🔎
,,,Alte Eidgnosseschaft,FALSE,"Joorhundert zu de Alte Eidgnosseschaft cho isch, aber nid als glychberächtigte Stand wie die andere, sondern als “Gmeini Herrschaft”.",🔎
,,,Äidgenosse,FALSE,Merz 1499 het doo wäärend em Schwoobechrieg s Gfächt am Bruederholz zwüsche de Schwoobe und de Äidgenosse stattgfunde.,🔎
,,,eidgenössische Staatebund,FALSE,"Die duurendi Neutralität vo dr Schwiiz, wo sich sit dr Schlacht bi Marignano 1515 vor allem wäge dr Zerbrächlikeit vom eidgenössische Staatebund, wo innepolitisch gschwecht gsi isch wäge konfessionelle Differänze, nüme an internationale Chrieg bedeiligt het und sit ihrer völkerrächtlige Lösig vom Heilige Römische Riich 1648 neutral gsi isch, isch 1815 mit em Zweite Pariser Friide vo allne europäische Mächt anerkennt worde.",🔎
,,,Alte Aiggnosseschafte,FALSE,"D Situation i de Alte Aiggnosseschafte isch i dem Punkt bsundrigs gsii, as ainersits d Piet zu vier verschidnige Sproochregione und andrersits au zu verschidnige natürliche Wertschaftsrüüm ghört hend.",🔎
,,,eidgnössischen,FALSE,Mit den Äbt vom Chlooschter Santurben und es paar eidgnössischen Oort het der Abt Peter Schmid gueti Beziehige pflägt.,🔎
,,,Bund vo de Eidgenosse,FALSE,"Nochdäm Basel im Johr 1501 em Bund vo de Eidgenosse biidräten isch, het mä s alte Roothus, wo nid sehr representativ gsii isch, dur e Neubau ersetzt, wo non e Deil vom hütige Roothuus isch.",🔎
,,,alte Eidgnosseschaft,FALSE,"De Chilesatz isch bi de jewilige Herre vom Schloss Liebegg gsi, wo en bis zum Änd vo de alte Eidgnosseschaft bhalte hei.",🔎
,,,schwiizerischen Eidgenosseschaft,FALSE,April 1499 isch währed em Schwobechrieg zwüsche Druppe vo der schwiizerischen Eidgenosseschaft und em Schwöbische Bund bi Frastanz in der Nöchi vo Fäldchirch gschlage worde.,🔎
,,,eidgenössische,FALSE,"Wil er chinderlos gsii isch und keis Teschtament hinderlaa hät, händ sich di eidgenössische Ort Züri und Schwyz ums Erb gschtritte.",🔎
,,,XIII Ort,FALSE,In de beide Johr druf het er as Gsandtschaftssekretär vo de XIII Ort bim französische Agänt z Basel gschafft.,🔎
,,,äidgenössische Ständ,FALSE,Dr Galgechrieg isch en umbluetige Komflikt in de Joor 1531 und 1532 gsi zwüsche de äidgenössische Ständ Basel und Solodurn.,🔎
,,,drizähörtige Eidgenosseschaft,FALSE,"Uf dr andere Site si d Kantön gstande, won e Widerherstellig vo dr aristokratische Ornig, dr drizähörtige Eidgenosseschaft und de ehemolige Underdanegebiet verlangt hai.",🔎
,,,Eidegnosse,FALSE,"Wo d Eidegnosse im 1415 de Aargau eroberet hei, isch Bäsibüre en Teil vom Amt Bosmel vom Freiamt worde, ere gmeine Herrschaft.",🔎
,,,Eiggnosse,FALSE,"1415 händ d Eiggnosse de habsburgisch Aargau eroberet, sid denn het s Dorf zom Untertanegebiet vo Bärn ghört.",🔎
,,,Schwizerische Eidgenosseschaft,FALSE,"S Gebiet vom hütige Kanton Basel-Lanschaft het vor de napoleonische Umwälzige zem Teil em Fürschtbischtum Basel, zem Teil als Untertanegebiet zu Basel ghört, wo 1501 as Stadtort dr Schwizerische Eidgenosseschaft biträtte isch.",🔎
,,,altäidgenössische,FALSE,In dr Helvetische Revoluzioon vo 1798 si die altäidgenössische politische Instiduzioone ufglööst und dur zentralistischi ersetzt worde.,🔎
,,,drizäh Alte Ört,FALSE,"Die Kantön, wo neu bildet worde si, hai usser Graubünde e representativi Verfassig übercho, für die drizäh Alte Ört sind zum Deil vorrevolutionäri Instituzione widerbeläb worde.",🔎
,,,Alti Eidgenosseschaft,TRUE,"De Vorläufer vo dr modärne Schwiz sind zerscht die Alti Eidgenosseschaft gsi, e lugg organisierte Staatebund, wo sich vom Ändi vom 13.",🔎
,,,schwiizerischi Eidgenosseschaft,FALSE,"Die gschichtlig erfolgriichsti isch die schwiizerischi Eidgenosseschaft, wo dr Nochfolger drvo dr modärn Schwiizer Bundesstaat isch.",🔎
,,,Äidgenossenschaft,FALSE,"Er het sich 1579 mit de katholische Ständ vo dr Äidgenossenschaft verbündet und het vo Basel verlangt, ass es die alte fürstbischöflige Lääche und Pfänder wurd uslööse.",🔎
,,,Eidgnosseschaft,FALSE,"Vo de Helvetier händ di Helvetische Republik und di hütigi Schwiiz de offiziell Name öberchoo: ""Confoederatio Helvetica"" und uf tütsch Helvetischi Eidgnosseschaft.",🔎
,,,Eidgenosseschaft,FALSE,"Eini vo de indiräkte Folge vom Chrieg isch gsi, ass Basel anne 1501 dr Eidgenosseschaft as «Stadtort» bydrätten isch.",🔎
,,,Aidgnosseschaft,FALSE,Politisch und wertschaftlich hend aber d Alpe kai grossi Role gspillt und erst mit de Aidgnosseschaft und em Kaiserriich Ööstriich hend sich zerstmol Staate wie 1861 s Königriich Italie im Alperuum usbildet.,🔎
,,,Schwiizerischen Eidgenosseschaft,FALSE,"Dr Bundesvertrag isch die völkerrächtligi Grundlag vo dr Schwiizerischen Eidgenosseschaft vo 1815 gsi und isch während dr Zit vo dr Restauration und dr Regeneration, vo 1815 bis zur Bundesverfassig vo 1848 in Chraft gsi.",🔎
,,,Eidgnosse,FALSE,"Wo 1415 d Eidgnosse de Aargau un Birmischtorf erobered hend und di d Grafschaft Bade als gmeini Herrschaft verwaltet hei, isch Bimischtorf de Sitz vomene Amt worde.",🔎
,,,Eidgenossè,FALSE,"Nochdem diè Eidgenossè immer stärkô worrè sin, hèt am 11.",🔎
,,,Eidgnossen,FALSE,Nach de Niderlag vo de Burgunder gäge d Eidgnossen in de Burgunderchrieg isch Chaischde ab em 1477 wider habsburgisch gsi.,🔎
,,,äidgnössische,FALSE,Joorhundert als Woonsitz vo de äidgnössische und aptsanggalische Obervögt dienet.,🔎
,,,alte Äidgnosseschaft,FALSE,Noo em Ändi vu dr alte Äidgnosseschaft 1798 het Schmèèrike zerscht zum Kanton Linth ghört; sit 1803 ghörts zum nöi gschaffene Kanton Sanggale.,🔎
,,,Eidgenosse,FALSE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,alti Eidgnosseschaft,TRUE,"Mit der Eroberig vom Aargau durch di alti Eidgnosseschaft im 1415ni isch Bade de Sitz vom Landvogt vo de Grafschaft Bade worde, und au vili äidgnössischi Tagsatzige hei hiir schtattgfunde.",🔎
,,,Eidgnossèschaft,FALSE,"I dènnè irer Regyrungszit isch d Iinaam vo Bõõdorf durch d Eidgnossèschaft im Waldshuèter Chrièg 1468 un dè Buèrèchrièg 1524/25 übber d Bünni gangè: „Ob das genannte Säßhaus bei diesen Ereignissen zu Schaden kam, wissen wir nicht, doch ist dies anzunehmen.“ Mit èm Dòt vom Heinrich vo Lupfè 1582 isch d Familliè uusgschtorbè, un d Grõfschaft Bõõdorf hèt söllè a dè Conrad vo Bappèheim gò.",🔎
,,,Äidgnössischen,FALSE,"Was in Chroonike vom Ägidius Tschudi, em Johannes Stumpf, em Valerius Anshelm, em Gerold Edlibach, em Heinrich Bullinger und em Johann Jakob Wick (d «Wickiana»), den Aktesamlige zur Zürcher Reformazioon und den Äidgnössischen Abschiid oder in natuurkundliche Wälzer vom Conrad Gässner staat, hät er au gwüsst – die hät er all für s ""Idiotikon"" exzërpiert.",🔎
,,,Schweizer Eidgnossaschaft,FALSE,"Bald druf hent sech undr Maximilian I. abr d Konflikt mit dr bnachbarta Schweizer Eidgnossaschaft verschtärkt, was denn 1499 zom Schwabekrieg oder Schweizerkrieg gfihrt hot.",🔎
,,,alten Oort,FALSE,"S Piet ringsume isch aber scho bi der Stadt Zug gsi, und bim Striit zwüsche de beeden eidgenössische Stedt het e Delegazioon vo den andere alten Oort müesse cho entscheide, und so isch Ibike zuugerisch blibe.",🔎
,,,äidgenössischs,FALSE,"S Siechehuus und d Kapälle si dur d Schlacht bi St. Jakob an dr Birs 1444 bekannt worde, won e chliises äidgenössischs Kontingänt vo dr franzöösische Armaniakearmee dört massakriert worde isch.",🔎
,,,alt-eidgenössische,FALSE,"As Patriote het sich in dr Alte Eidgenosseschaft und in dr Helvetische Republik e Grubbe vo Lüüt bezeichnet, wo die absolutischtischi Regierigsform vom alt-eidgenössische Ancien Regime hai welle abschaffe.",🔎
,,,alten Eidgenosseschaft,FALSE,Noch em Zsämmebruch vo dr alten Eidgenosseschaft 1798 hai sich verschiidnigi ehemoligi Gmeini Herrschafte und zuegwandti Ort in dr Ostschwiiz zu eigeständige Kantön erklärt.,🔎
,,,Alti Äidgnosseschaft,TRUE,"I de Innerschwiiz sind nodisnoo d Landgmäinde unabhängig woorde und händ spööter en Pund ggründet, di Alti Äidgnosseschaft.",🔎
,,,Alte Aidgnosseschaft,FALSE,Dodermit het d Badener Dischputation di konfessionäll Drännig in dr Alte Aidgnosseschaft verfeschtigt un het e großi Bedytig ghaa fir d Schwyzer Gschicht un fir di konfessionällen Ussenandersetzuige vu dr Reformationszyt.,🔎
,,,Àlta-n-Aidgnossaschàft,TRUE,Wagadam hàt sa ìhra Beziihunga mìt’m eewriga-n-Elsàss müassa-n-unterbracha un hàt noh-n-em Säcks-Plàpper-Kriag a militäärisch Bìndniss zamma mìt dr Àlta-n-Aidgnossaschàft àbgschlossa.,🔎
,,,Alte Äidgenosseschaft,FALSE,Uusgangspunkt im Ziitalter vo dr Glaubesschpaltig isch de Grabe zwüsched de alt- und nöiglöibige Orte vo dr Alte Äidgenosseschaft gsii.,🔎
,,,Alte Edgenosseschaft,FALSE,Im Staatebund vo der Alte Edgenosseschaft het es kä äinhäitlichs Gäld ge.,🔎
,,,Aidgnossen,FALSE,vu Eschtryych im Kampf gege d Aidgnossen unterstitzt.,🔎
,,,Alti Äidgenosseschaft,TRUE,"Dr Alti Zürichrieg (1440–1450), wo d Habsburger uf dr Site vo de Zürcher gege die Alti Äidgenosseschaft gstande si, isch für e Friedrich schlächt usgange.",🔎
,,,Eidgenossäschaft,FALSE,"Dr Kanton Üri isch ai einä vu dä erschtä dri Schwiizer Kanteen gsi, wo im 1291 d Eidgenossäschaft grindet hend, näbä Schwyz und Obwaldä/Nidwaldä (Unterwaldä).",🔎
,,,Schwiizer Eidgenosseschaft,FALSE,1499 isch dr Friide zu Basel zwüschem Kaiser Maximilian I. und dr Schwiizer Eidgenosseschaft abgschlosse worde.,🔎
,,,Schwizer Eidgenosseschaft,FALSE,"Im Schwobechrieg, au Engadiner Chrieg odr Schwizer Chrieg, het 1499 d Schwizer Eidgenosseschaft dr Kaiser <a href=""Maximilian%20I.",🔎
,,,alte Aidgenosseschaft,FALSE,Johrhundert) respektiv zu de aidgenössische Landvogtai Sargaas als Gmaini Herrschaft vo de alte Aidgenosseschaft (15.–18.,🔎
,,,Aidgnosse,FALSE,Wäred em Alte Zürichrieg hend d Aidgnosse im Joor 1442 ganz Wiedike abebrennt.,🔎
,,,Alten Äidgnosseschaft,FALSE,"Die Bidüütig isch i der Alten Äidgnosseschaft di gwöndli gsy; deet isch en ""Landtag"" s Glych gsy wien es ""Landgricht,"" aso es Gricht für en gröössere Bizirk.",🔎
,,,eidgnössische,FALSE,"S Chloschter het bis ins 1798i mit eme eigede autonome Herrschaftsbiet zum Fürschtbistum Basel ghört und isch unter de Schirmherrschaft vo de eidgnössische Schtänd Bärn, Soledurn und vo de Schtadt Bieu gschtande.",🔎
,,,eidgenössische Ort,FALSE,In dere Zit si au d Wappe vo de eidgenössische Ort uf de Zinne entstande.,🔎
,,,aidgnessische Ort,FALSE,"Magliasina isch no heftige Kämpf mit dr Gmai Lavena (hite Italie) im ""Vertrag vu Varese"" zwische dr aidgnessische Ort un em Herzogtum Mailand anne 1604 ändgiltig Caslano zuegsproche wore.",🔎
,,,Schwiizer Eidgnosseschaft,FALSE,Septämber ane 1515 het i dr Umgäbig vom Dorf d Schlacht vo Marignano zwüschen em Uszug vo dr Schwiizer Eidgnosseschaft und dr Armee vom französische König stattgfunde.,🔎
,,,äidgenössische siibe alte Ort,FALSE,1483 isch d Groofschaft en Underdaneland vo de äidgenössische siibe alte Ort worde.,🔎
,,,Äidgenosseschaft,FALSE,Die vier Waldstett si au spööter e Zentrum vom Konserwatismus bliibe und häi in dr Äidgenosseschaft bis zu iirer Niiderlag im Zwäite Villmergerchrieg 1712 e Hegemoniistellig gha.,🔎
,,,Eidgenossä,FALSE,"Bim Erschtä Chappelerchriäg im Jahr 1529 hät dä Bullinger dä Brüädärchriäg zwüschät de reformiärt und katholischä Eidgenossä chönnä värhindärä, indem är di noitralä Kantön als Värmittler biizogä hät.",🔎
,,,äidgenössische,FALSE,"Mä het däm dr «Galgechrieg» gsäit, wo denn aber umbluetig vom ene äidgenössische Schiidsgricht zu Gunste vo Soledurn entschiide worde isch.",🔎
,,,Ört vo de Eidgnosseschaft,FALSE,"Doderwäge sind us de Ört vo de Eidgnosseschaft, aber au us Gänf, Basel und Stroosburj Gsandti zu de Freischärler gschickt worde, wo-n-es glungen isch, de Zug am 4.",🔎
,,,Alten Eidgnosseschaft,FALSE,"Johrhundert het me d Bündnispartner vo dr Alten Eidgnosseschaft as «Stadt» oder «Land» bezeichnet, spöter isch drfür au dr Begriff «Ort» uffcho.",🔎
,,,Äiggnossen,FALSE,S Habsburgerland isch 1415 vo den Äiggnossen erobert worde; dr politisch Hintergrund sind d Schtritigkeite um di römisch-dütschi Königswürde gsy.,🔎
,,,eidgenössisch,FALSE,"1792-93 isch Blaue Deil vo dr Raurakische Republik gsi, vo 1793 aa hai s d Franzose bsetzet und 1815 isch s dur en Entscheid vom Wiener Kongräss eidgenössisch und em Kanton Bärn zuegschlage worde.",🔎
,,,Alte Äidgnosseschaft,FALSE,Während de Ziit vo de Alte Äidgnosseschaft isch si en Tagsatzigsort gsi.,🔎
,,,eidgenössisch Bund,FALSE,Das isch dr ersti Schritt zum spötere Iidritt vo Appezäll in dr eidgenössisch Bund gsi.,🔎
,,,Schwiizer Äidgnossäschaft,FALSE,"Im Fridä va Basel sind di Prättiger Bsitz van dn Habsburger plibä, händ aber wiiterhi zum Zechegrichtebund gchöört und sind mid dr Schwiizer Äidgnossäschaft vrbündet plibä.",🔎
,,,Innerschwizer,FALSE,As Mord vo Griiffesee – au as «Bluetnacht» oder «Bluetdaat vo Griiffesee» bekannt – isch dr Massemord vo Innerschwizer Gwalthufe an dr Besatzig vo dr Zürcher Festig Griiffesee während em Alte Züürichrieg in d Gschicht iigange.,🔎
,,,Äidgnosse,FALSE,Jarhundert politisch stèrcher woorde und hät sich ane 1351 mit den Äidgnosse zämetaa.,🔎
,,,Äidgnosseschaft,FALSE,"1351 isch Züri als föifte Stand der eerschte Chèèrngruppe vo der Äidgnosseschaft byträtte, wo doozmaal Uri, Schwyz, Underwalde und Luzèèrn dezueghöört händ; glychzytig isch d Stadt wyter au na im Machtberych vo de Herzöög vo Habsburg plibe; mi dène hät Züri aber grad en Struuss uusgfochte.",🔎
,,,Eidgenosseschafd,FALSE,"Dr Bischof vo Basel wär immer gärn dr Eidgenosseschafd bydrädde, aber die hän nid vill vo im welle wüsse.",🔎
,,,Schwitzer,FALSE,"Wàttwiller ìsch 1376 vu da Anglander un 1468 vu da Schwitzer gstìrmt worra, vum Bürakriag ìsch's dergega verschont worra.",🔎
,,,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,Alt Aidgnosseschaft,TRUE,1517 isch es an di Alt Aidgnosseschaft chu.,🔎
,,,Schwizer,FALSE,"Novämber 1957 z Basel) isch e Schwizer Regisseur, Schauspiiler und Produzänt.",🔎
,,,Alte Eidgenosseschaft,TRUE,"Urschprünglich isch s Freiamt es Untertanegebiet vo der Alte Eidgenosseschaft gsii, dänn esch s ir Helvetik zum Kanton Aargau cho.",🔎
,,,Äidgenosseschft,FALSE,Er het au uf dr Eebeni vo dr Äidgenosseschft politisiert.,🔎
,,,Eidgenossèschaft,FALSE,"Nõchdem sich 1501 Schafuusè dè Eidgenossèschaft aagschlossè hèt, un 1530 Schlaatè un Beggingè gegè Grõfèhuusè un Birchèdorf vo dè Landgrõfschaft Stüèlingè a d Stadt Schafuusè im Uusduusch übbergangè isch., hèn sich diè Wäg vo Schlaatè links un Stüèlingè rächts vo dè Wuètè mee un mee drènnt.",🔎
,,,Aiggnosseschaft,FALSE,Glichzitig isch s Chloster au Zuegwandte Ort i de alte Aiggnosseschaft gsii.,🔎
,,,Altä Eidgenosseschaft,FALSE,"Zum Bischspüu isch Soledurn nid dr öuft Kanton gsi, wo dr Altä Eidgenosseschaft biträtä isch, sondern dr zäht.",🔎
,,,Alten Äiggnosseschaft,FALSE,"Als Verwaltigseinheit het’s es i der Zyt vo der Alten Äiggnosseschaft gää; das het anne 1415 agfange, wo die habsburgischi Grafschaft Baade äignössisch woorden isch, und es isch bis 1798 so gange, wo d Schwiiz vo der französischen Armee eroberet und der helvetisch Staat gründet woorden isch.",🔎
,,,Äiggnosse,FALSE,"Zu säbere Zyt isch s bi de Äiggnosse e groosses Politikum gsy, öb mer s mit em Kaiser, de Franzose oder em Paapscht söll haa.",🔎
,,,eidgenössischs,FALSE,"August 1444 isch bi Sankt Jakob an dr Birs es eidgenössischs Kontingänt vo de französische Armagnakesöltner gschlage und vernichdet worde, aber d Franzose hai druf doch d Belaagerig vo Basel abbroche und s Gebiet verloh.",🔎
,,,Schwizer Eidgenosseschàft,FALSE,"Johrhundert (Westfälische Fride 1648, Strosburi 1681) mét Üssnàhm vun Milhüse, wo bis 1798 Teil vun de Schwizer Eidgenosseschàft gsin ésch.",🔎
,,,Eidgnossè,FALSE,"D Heudorfer sin è Rittergschlecht us èm Hegau gsi, 3 Aaghörigi uss dè Familliè sin i dè Schlacht vo Sèmpach gfallè, si sin uff dè Sitè vp Öschterrych gegè d Eidgnossè im Fäld gsi.",🔎
,,,äidgenässische Hilfsdrubbe,FALSE,As si Hauptwärk gälte d Uniformbilder vo de äidgenässische Hilfsdrubbe in Baasel (1792-95).,🔎
5461,Basler Hebelstiftung,Basler Hebelstiftig,Baasler Heebelstifdig,TRUE,Er het au für d Baasler Heebelstifdig gschafft.,🔎
,,,Hebel-Stiftig,FALSE,"Ane 1860 het der Drucker Steinheil z Biel en Band useggä, wo der Franz Josef Schild zu Gunschte vo der Hebel-Stiftig gmacht het; die isch denn grad z Basel 100 Joor noch der Geburt vom Johann Peter Hebel gründet worde.",🔎
,,,Baasler Hebelstifdig,TRUE,"2007 isch dr Veräin „Markttische im Kreuzgang“ gründet worde, wo die langjöörigi Bresidäntin vo dr Baasler Hebelstifdig, d Liselotte Reber-Liebrich, dr früeneri Münsterbaumäister Peter Burckhardt und anderi brominänti Persöönligkäite mitghulfe häi.",🔎
,,,Basler Hebelschtiftig,TRUE,Er isch bim Schwiizer Schriftstellerverband und bi dr Basler Hebelschtiftig drby gsi.,🔎
5462,Breisach am Rhein,Alt-Brisach,Brisàch àm Rhin,FALSE,"Mìt ""Brisàcher Lànd"" isch debi s Umlànd vun Nej-Brisàch gmeint, will mer ìm Elsàss Nej-Brisach ""Brisach"" nannt, di ditsch Schweschterstàdt Brisàch àm Rhin heisst mer dergaje ""Àlt-Brisàch"".",🔎
,,,Briisàch,FALSE,"A lànger Kànàl vu Kembs bis uf Lüterburi war vorgsah gsìì, àlso dur d gànza Länga vum Elsàss, mìt mehrera Schliaßa, àwer dàs Projakt ìsch numma bis uf Vogelgrian (Briisàch, uf dr ditscha Sitta) gànga.",🔎
,,,Àlt-Briisàch,TRUE,"Àwrìl, hàt’r zamma mìt da diitscha Àtoomgegner Gustav Rosa un Gisela Keitel uff’m Näitoorplàtz z’ Àlt-Briisàch ìm Bààda gfàschtet, fìr d’ Schliassung vum Karnkràftwark ärfoordra.",🔎
,,,Briisach am Rhii,FALSE,"Ändi 1945 isch s im Riggebach glunge, 80'000 Ziegel ufzdriibe und die im Joor druf de Stedt Freiburg im Brisgau und Briisach am Rhii z schigge, so dass si d Dächer vo iire Münster, wo bi Bombeaagriff igstürzt sin, nöi häi chönne degge.",🔎
,,,Altbrisach,FALSE,Dr Galura het us eifache bürgerliche Verhältnisse gstammt un isch nooch sinere Gymnasialzit ins Minoritekloschter z'Altbrisach iträtte.,🔎
,,,Brisach am Rhi,FALSE,"Si werre agfange im Norde im Uhrzeigersinn ufzellt un lige alli, usser Vörstette, wo zum Landchreis Emmedinge ghert, im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald: Vörstette, Gundelfinge, Glotterdal, Stäge, Kilchzarte, Oberried, Münschterdal (Schwarzwald), Bollschwil, Horbe, Au, Merzhuse, Ebringe, Schallsched, Bad Chrozige, Brisach am Rhi, Märdinge, Gottene, Umkilche un March.",🔎
,,,Brisacher,FALSE,"Im Friburger Minschter findet sich sii Grabmol vum General un Brisacher Feschtigskommandant Franz Christoph von Rodt (1671–1743) un de Daufstai, wu vu ihm anne 1768 entworfe bzw.",🔎
,,,Feschtig Brisach,FALSE,"Im Chor befindet sich s vum Bildhauer Johann Christian Wentzinger 1743–1745 gschaffe Grabmol vum Franz Christoph von Rodt (1671–1743), eme habsburgische General un Kommandant vu de Feschtig Brisach.",🔎
,,,Briisach,FALSE,"Z Briisach (e Stadt, wu e starke Zuezug gha het; verkehrsginschtig) un z Vogtsburg (abgläge, landwirtschaftlig, wennig Zuezug) hets anne 1988 unter dr Niintklässler (14- bis 16-Jährigi) eso üsgsähne (mit Briisach isch in dr Tabälle numme d Kernstadt gmeint, ohni d iigmeindete Derfer): Diä Zahle sin vum Noth Harald noch ere Untersuechig unter 187 Schiäler ermittlet wore; uf dr Grundlag vu däre Untersuechig het dr Noth gschetzt, ass im Briisgaü anne 1988 ca.",🔎
,,,Brisach am Rhiin,FALSE,Beidi Ortschafte sin mit Friburg im Brisgau und Brisach am Rhiin durch d S-Bahn (Brisgau-S-Bahn) mitenander verbunde.,🔎
,,,Àlt-Brisach,TRUE,Umgangssprochlich sait mer im Elsass numme Brisach zue dr Stadt un hebt Àlt-Brisach devu ab.,🔎
,,,Àlt-Brisàch,TRUE,"Àwer ànna 1630, waga dr Bedrohung vum Drissigjohriga Kriag, ìsch d Kaiserliga Verwàltung furtgànga vu Ansa, fer sìch z Àlt-Brisàch ìnschtàlliara.",🔎
,,,(Alt-)Brisach,FALSE,"Goddene wird dur d Kaiserstuehlbahn uf (Alt-)Brisach un Friburg ans iberregional Schinenetz abunde un isch e Systemknote vu dr Linie uf Ändinge, Brisach un Friburg.",🔎
,,,Brîsach,FALSE,"As eri Haimet gelt Brîsach und dodemit ghörets zu de wenige Gstalte vo de germanische Heldesaag, wo mitem alemannische Ruum verbunde werded.",🔎
,,,Niderrimschige,FALSE,"Z'Munzige schwätzt mer wie suscht numme weschtlich vum Tuniberg (so z'Niderrimschige), traditionell Oberrhialemannisch, wo zum Nideralemannisch zellt.",🔎
,,,Brysech,FALSE,Ane 1929 het er d Anna Schindler vo Brysech ghürootet.,🔎
,,,alt-Brisach,TRUE,"D'Ortschaft ligt guet en Kilometer weschtlich vom Rhi gegeniwer von alt-Brisach, jewils guet 20 km öschtlich von Colmer un weschtlich von Friburg im Brisgau.",🔎
,,,alt-Briisacher,FALSE,"Dä Blatz isch vu verschiidene elsässchische israelitische Gmeine gnutzt wore, aber aü vu dr alt-Briisacher Jude vu dr andere Sitte vum Rhiin.",🔎
,,,Brysach,FALSE,"Mit em Weschtfälische Fride isch s anne 1648 s habsburgisch Elsiss an Frankrych gfalle, do vor allem dr Sundgau un au Brysach.",🔎
,,,Brisach,FALSE,"Vor allem zwische Basel und Brisach fiehrts alte Flussbett vom Rhy kuum me Wasser, sondern es lauft dure Rhysitekanal und wird fyr e sicheri Schiffahrt und d Gwinnig vo Energii gnutzt.",🔎
5463,Erlinsbach SO,Ärlischbach SO,Äärlischbach,TRUE,"En eigeti Fasnechtstradizioon het s soledurnische Äärlischbach, zäme mit em argauische Nochberdorf: d «Speuzer Fasnacht».",🔎
,,,Äärlischbach SO,TRUE,"S Dorf wird durch de Erzbach, wo glichzitig d Kantonsgränze zu Soledurn bildet, vo de Gmeind Äärlischbach SO trännt.",🔎
,,,Ärlischbach,TRUE,"Nochbergmeine send Ärlischbach, Schönewerd, Grezebach, Dänike, Obergösge, Lostorf ond Stüsslingen.",🔎
,,,Niderärlischpach,FALSE,Vom 1894i a hed er als Lehrer z Niderärlischpach und sid 1900 a dr Bezirksschuel z Schönewärd gschafd.,🔎
5464,Neuenburgersee,Nöiäburgersee (Lac de Neuchâtel),Noieburgersse,TRUE,"Dezue chömet no sibe endemischi Arte, wo ganz uusgstorbe sind, nämli im Gempfersee d Féra, d Gravenche und de Lavaret, im Murtesee d Férit, im Noieburgersse d Jaunet und im Bodesee de Chilch und de Tüüffseesoiblig.",🔎
,,,Neueburgersee,TRUE,"Di sproch- un sachkundige Erhebige fir dr Atlas gehn vu dr Ahr, dr Mosel un dr Saar bis in d Walliser Alpe, vum Neueburgersee (Schwyz) iber s Burgeland in s Banat (Ungarn) un vum Karpateboge (Rumänie), iber d Krim uf Transkaukasie (Tiflis).",🔎
,,,Nöijeburgersee,TRUE,Dr Ulrich het die dütschsproochige Gebiet uf em rächte Ufer vom Nöijeburgersee und d Landgroofschaft Aarburgund überchoo und dr Berchtold die franzöösischsproochige Gebiet am lingge Ufer.,🔎
,,,Nüüebùrgersee,TRUE,Dür d Gmiin fliesst de Broyekanaal vam Mùùrtesee in Nüüebùrgersee.,🔎
,,,Nöueburgersee,TRUE,Auvernier isch e Dorf am Nordwschtestade vum Nöueburgersee.,🔎
,,,Nöüeburgersee,TRUE,"Es ligt zwüsche Murtesee, Nöüeburgersee, em Seerügge vor em Bielersee, em Jensbärg und em Molasseplateau im Oste.",🔎
,,,Nöiäburgersee,TRUE,"""Lac de Bienne"") isch zäme mit dem Murtesee u dem Nöiäburgersee eine vo de drü ""grosse Jurasee"" ir Schwyz.",🔎
,,,Nöieburgerse,TRUE,"Dä Fundoort, wo der Name härchunt, lyt bi der Ortschaft Cortaillod am Nöieburgerse.",🔎
,,,Noijeburgersee,TRUE,"Binennt isch si noch ""La Tène"", emene wichtige Fundort vo dere Kultur bi Thielle am Noijeburgersee.",🔎
,,,Neuebùrgersee,TRUE,"D Mùndarte vùm Kanton ùnterscheide sich vo Ort zue Ort ùn werde in drüü Grùppe gliidret: de Mùndart vùm Greyerzerland, em ""kouètsou"" im Flachland, ùn de Mùndart vùm Broyebezirk am Ufer vùm Neuebùrgersee.",🔎
,,,Noieburgersee,TRUE,Noieburg ligt am Jurasüdfuess und direkt am Ufer vom Noieburgersee.,🔎
,,,Nöieburgersee,TRUE,"D Stadt Nöieburg, wo grad ono d Houptschadt vom Kanton isch, lit unge-n-am Nöieburgersee.",🔎
5465,Radioaktivität,Radioaktivität,radioaktive Zerfall,FALSE,"Sälli zuesätzliche Element hän viilliicht defir gsorgt, dass uf Enceladus meh inneri Wärmi dur radioaktive Zerfall frigsetzt worre isch wie uf andere Iismönd.",🔎
,,,radioaktivs,FALSE,"Uran isch äs schwach radioaktivs, chemischäs Elemänt us äm Periodäsystem mit äm Symbol U und dä Ordnigszahl 92.",🔎
,,,radioaktive,FALSE,Manchi Atomreaktore nutze Wasser fer d'Abschirmig vu dr radioaktive Strahlig.,🔎
,,,Radioaktivideet,TRUE,"Wäge iirer riisige Zerstöörigschraft, aber mee no wäge dr Radioaktivideet und de Rückständ, wo bi dr Explosioon freigsetzt wärde, si d Kärnwaffe en ärnsti existenzielli Bedrooig nit nume für d Menschhäit sondern für alles Lääbe uf dr Wält.",🔎
,,,radioàktiva,FALSE,Sìewa Àrweiter han sìch um dia Steerung müeßa bekìmmra un han leider a bìtsi radioàktiva Elemanta igschnüüft.,🔎
,,,Radioaktiwidäät,TRUE,"Gift, Bakterie, Näärstoff- und Suurstoffmangel, Radioaktiwidäät und e Hufe anders chönne under Umständ zum Zälldood füere.",🔎
,,,radioaktiv,FALSE,"Ab äm 84ischtä Elemänt (Polonium) sind alli Elemänt radioaktiv, äs git aber scho vorannä vereinzelt radioaktivi Elemänt.",🔎
,,,radioaktivi,FALSE,Usserdäm si no 28 radioaktivi Isotop bekannt.,🔎
,,,Radioaktivi,FALSE,Radioaktivi Folge.,🔎
,,,radioaktive Verfall,FALSE,Die spontani Spaltig isch en Art vom radioaktive Verfall.,🔎
,,,Radioaktivitet,TRUE,"Är het 1903 d Radioaktivitet in Alphastrahlig, Betastrahlig un Gammstrahlig unterdailt no dr r positive, negative oder neutrale Ablänkig vu dr Strahledailli in eme Magnetfäld un het dr Uusdruck vu dr Halbwärtszyt yygfiert.",🔎
5466,Zoo Basel,Dr Baasler Zolli,Baasler Zolli,TRUE,"Drad dusse vor dr Stadtmuure bim Stäinedoor, wo hüte dr Parkblatz vom Baasler Zolli isch, hets en offnigs Gländ ghaa, wo in dr Nöizit Hiirichdige stattgfunde häi und denn Kopfabheini ghäisse het, die letschti z Baasel überhaupt isch dört am 4.",🔎
,,,eltiste Schwizer Zolli,FALSE,"Dr Kelterborn het z Baasel uf äigeni Fust zum Bischbil die neogotischi Schlössli-Willa an dr Hardstrooss 1 baut, d Erstaalaag vom eltiste Schwizer Zolli und zämme mit em Paul Reber und em Kantonsbaumäister Heinrich Reese d Häil- und Pfläägaastalt Fridmatt.",🔎
,,,Basler Zolli,TRUE,"Vo 1967 bis 1992 isch er Bresidänt vo dr Abgeordneteversammlig vo der Pro Senectute gsi, vo 1975 bis 1987 au Präsidänt vom Forum Helveticum und vo 1975 bis 1992 Präsidänt vom Fründeverein vom Basler Zolli.",🔎
,,,Basler Zoo,FALSE,Im Bachlette-Quartier sin dr Basler Zoo und d Schützematte.,🔎
,,,Zoologische Garte Baasel,FALSE,"D Adelheid Thiersch isch ab 1945 z Recklinghausen uf d Schuel gange un het dert 1958 s Abitur gmacht, No dr Schuel het si ne Volontariat im Zoologische Garte Baasel gmacht.",🔎
,,,Zolli,FALSE,"Hütt isch dr Birsig im Stadtgebiet braggtisch nume no underirdisch gfiehrt, nur knapp oobe und unde vom Zolli kha men en e paar hundert Meter gseh.",🔎
5467,Gellert (Basel),S Baasler Gellertkwardier,Gellertquardier,FALSE,B. s Gellertquardier) befinde.,🔎
,,,Gellert-Kwartier,FALSE,S Geböid befindet sich im Gellert-Kwartier in dr Dalbe und isch dänggmolgschützt.,🔎
5468,11. Juni,11. Juni,elfte Juli,FALSE,"D Agnes vo Ungarn, wo öppen im Joor 1281 uf d Wält cho und am elfte Juli 1364 z Chönigsfälden im Aargau gstoorben isch, isch e habsburgischi Prinzässin, Königin vo Ungarn und d Leiterin vom Chlooschter Chönigsfälde gsi.",🔎
,,,11. Jüüni,TRUE,"9F-Lothringen"">Raichslànd Elsàss-Lothrìnga; † 11. Jüüni 2000) ìsch a diitscher Schurnà",🔎
5469,Friede von Münster,Friide vo Münster,Fridensverhandlige,FALSE,Vo 1646 bis 1648 hai d Fridensverhandlige im Raame vom Westfäälische Friidenskongräss z Münster stattgfunde.,🔎
,,,Münschter,FALSE,Mai z Münschter und am 24.,🔎
5470,Staatenbund,Staatebund,Bund,FALSE,"Eidgenosseschaft isch der Name vom Bund vo de Schwiizer Kantön gsi, wo sich mit beeidete Bundesbrief vom Ändi vom 13.",🔎
,,,Staatebünde,FALSE,"Hüfig wird dr Begriff bruucht, ohni z differenziere, und für Föderatione, aber au für Staatebünde (Konföderatione) bruucht.",🔎
5471,Murgenthal,Murgede,Murgethal,TRUE,"Nochbergmeine si Fulebach, Gunzge, Murgethal, Oute, Rothrist Gschicht.",🔎
,,,Murgetau,TRUE,"Nochbargmeinde sind di Aargauer Gmeinde Murgetau im Weschte, Voremwald im Nordweschte, Schträngubach im Norde, Zofige im Nordoschte und im Lozärnische Wikon im Oschte, Reide im Süde und Pfaffnau im Südweschte.",🔎
,,,Murgete,TRUE,"Je nach däm tuet me glägetlech ou no angeri Ortschafte zum Oberaargou zelle: öpe Eriswyu im Ämmitau, Santurbe im luzärnische Pfaffnou oder s aargauische Murgete bi dr Mündig vo dr Murg id Aare.",🔎
5472,Hegau,Hegau,Heegi,TRUE,Im Süüde chunnt si as Chläggi und an Heegi ane.,🔎
,,,Hegi,TRUE,Tiernäme vo Hauefels im Hegi.,🔎
,,,Hegauer,FALSE,Vu de Hegauer Grupp vu de Muettersproch-Gsellschaft hot se im Johr 1997 d Johann-Peter-Hebel-Medaille kriet.,🔎
5473,Hüttwilen,Hüttwiile,Hütwyle,TRUE,"D Thurgauer Nachburgmeinde sind Basadinge-Schlatige im Norde, Wagehuuse im Nordoschte, Hütwyle im Oschte und Nüüfere im Südoschte.",🔎
,,,Hüttwyyle,TRUE,Novämber 1863 z Hüttwyyle; † 30.,🔎
5474,Nordwestschweiz,Nordweschtschwiiz,Nordwestschwiiz,TRUE,Aber au in dr Nordwestschwiiz sin d’Blaue-Frequenze noch guet z’empfange.,🔎
,,,Nordwestschwyz,TRUE,"Dr südlichschd Dail vu dr Ebeni isch in dr Nordwestschwyz um Basel, s süedweschdliche Vierdel lid in dr französische Region Elsass mit de wichtigschde Ört Stroßburg un Colmar, abr dr gröschd Dail ghört zue Dytschland.",🔎
,,,Nordweschdschwiiz,TRUE,Riinech ghört zum Wirtschaftsruum Nordweschdschwiiz und zur Agglomeration Basel.,🔎
,,,Nordwestschwitz,TRUE,"Mìt dr Zitt sìn d „Elsass-Freunde Basel“ nìmm so ang mìt em Elsassischa Ecomusée verbunda blìewa, ìhr Ìntrassa geht jetz um s gànza Elsàss, un sogàr aui um s Bàdischa un Nordwestschwitz.",🔎
,,,Nordweschtegge,FALSE,"Pümpin isch e Familiename wo us em Nordweschtegge vo dr Schwyz, Grossruum Basel chunnt.",🔎
,,,Nordwestschwiz,TRUE,"Àn sellr Stell kumme nàdirli öi de drei (Granz-, „Eck“-)Regione zsàmme: `s Elsàss, (Süd-)Bade un d´Nordwestschwiz.",🔎
,,,Grossruum Basel,FALSE,"Er isch im Grossruum Basel ä lokali Berüehmtheit, aber au in der übrige Schwiiz und im Elsass kennt män en.",🔎
,,,Nordweschtschwiz,TRUE,"In de Schwiz deckt d Basler Basis d Nordweschtschwiz, de Jurasüdfuess und de Kanton Jura ab.",🔎
,,,Region,FALSE,"Vu 1973 bis àm And vu 2015 ésch s Elsáss e eigne Region ""(Région Alsace)"" gsin.",🔎
5475,Schimon ben Jochai,Schimon ben Jochai,Shim`on bar Jochaj,FALSE,"Iim wird dr grösst Däil vom Wärk Sohar zuegschriibe, wo in ere aramääische Kunstsprooch verfasst isch und vom Mosche de Leon vo öbbe 1275 aa „as en aagääblig alts Wärk vom Tannait Shim`on bar Jochaj“ us em früeje 2.",🔎
,,,Shimon bar Jochai,FALSE,Er gältet dorum au as dr Midrasch vom Shimon bar Jochai.,🔎
5476,Wehrkirche St. Arbogast,Wehrchille St. Arbogast,Chille,FALSE,33 Soldate si uf em alte Frydhof bi der Chille z Muttez beärdigt.,🔎
,,,Arbogast-Chille,FALSE,"S Dorf het sich im Dorfbach nooch entwigglet, s Ooberdorf oobe an dr Arbogast-Chille und s Underdorf undedraa.",🔎
,,,Chille z Muttez,FALSE,Johrhundert het män em d Chille z Muttez gweiht.,🔎
,,,Dorfchille,FALSE,Au d Dorfchille het Schade gnoh und het müesse repariert wärde.,🔎
,,,Arbogast Weerchille,FALSE,"Wo mä bi dr Renovazioon vo dr Arbogast Weerchille z Muttez 1880/81 mittelalterligi Freske entdeckt het, het dr Jauslin dr Ufdraag überchoo, die Freske abzpause und d Daarstellig vom Jüngste Gricht z restauriere, was er im Sinn vo ‚Übermoole’ gmacht het.",🔎
,,,Arbogast Chille,FALSE,Er het e Serii vo Bilder in dr Muttezer Arbogast Chille gstifdet.,🔎
,,,Arbogastchille,FALSE,Es bestoot us meerere Geböid grad näbe dr alte Arbogastchille.,🔎
5477,Kanton Appenzell Ausserrhoden,Kantoo Appezell Osseroode,Usseroodische,FALSE,"D Nochbergmainde sind Marpa, Balga und Oberriet im Kanton Sanggalle, dezue chunnt Reute im Usseroodische.",🔎
,,,Appezäll Usserrhode,FALSE,"Dr Schtänderat bestaht us 46 Mitglieder, je zwei für jede Kanton und je eis für jede vo de früener Halbkanton gnännte Kantön (Basel-Landschaft, Basel-Schtadt, Nidwalde, Obwalde, Appezäll Usserrhode und Appezäll Innerrhode).",🔎
,,,Osserrhoder,FALSE,D Entwicklig vo dene Tafelbilder got uf de Osserrhoder Bartholomäus Lämmler (1809–1865) zrogg.,🔎
,,,Apezäll Usserroode,FALSE,"Das isch en Bruuch, wo me im Kanton Apezäll Usserroode am Silveschter und no einisch am 13.",🔎
,,,Apezäll Usserrode,FALSE,"[…] D Kantöön Tuurgau, Sanggale, Apezäll Usserrode, Graubünde und Schaffuuse händ scho pschlosse, das Liederbuech für d Sekundarschuel yzfüere.",🔎
,,,Kanton Appezell-Uuserhode,TRUE,Schwöllbronn isch e politischi Gmeind i da Region Henderland vom Kanton Appezell-Uuserhode i dä Schwiiz.,🔎
,,,Appenzäll Usserrode,FALSE,"Schuelen under dèm Name gits hüt i de Kantöön Aargau, Appenzäll Usserrode, Glaris, Graubünde, Luzèèrn, Obwalde, Sanggale, Schaffuuse, Schwyz, Soletùùrn, Tùùrgau, Zùùg und Züri.",🔎
,,,Usserrhodische,FALSE,"Im Usserrhodische hets dezue no e Bouwule-Staab zu 52,94 cm und e Mousseline-Staab zu 53,72 cm gee.",🔎
,,,Kanton Apezäll Usserroode,TRUE,"Bi gwüssne Brüüch chöme Glogge und Glöggli vor, öppe bim Chalandamarz im Engadin, am ""Güdelmäntig"" z Äinsidle, bim Chlausjage im Kanton Schwyz, bim Silveschterchlausne im Kanton Apezäll Usserroode und vo de chlyne runde Schälle chunt dr Name vo de Röllelibutze z Altstätte.",🔎
,,,Appezell Osserrhode,FALSE,"Uf sim Gipfel obe treffet sich die drü Kantön Appezell Osserrhode, Appezell Innerrhode und Sanggalle.",🔎
,,,Apezell Osseroode,FALSE,"Er isch im Kantoo Apezell Osseroode uf d Welt cho, het s Zöri une Medizin studiert und sis Wüsse z Wien, z Würzburg und z Paris vertüüft.",🔎
,,,Appäzellärland,FALSE,"S Gmeindsgebiät erschtreckt sich öschtlech bis zor Passhöchi vo dä Schwägalp, wo d Grenzä zom Appäzellärland bildet.",🔎
,,,Kantoo Appezäll Osserroode,TRUE,Innerroode gränzt an Kantoo Appezäll Osserroode ond ischt im Übrige vom Kantoo Sangalle omgee.,🔎
,,,AR,FALSE,Bis 1967 isch de Hans-Rudolf Merz Mitgliid vo dr Legislative (Iiwohnerrat) vo dr Gmeind Herisau (AR) gsii.,🔎
,,,Usseroode,FALSE,"Im Weschte liid d Usseroode Gmeend Hondwil, im Nordweschte d Inneroode Bezirk Goote ond Appezöll, im Noorde d Usseroode Gmeend Gääss.",🔎
,,,Kanton Appezäll-Usserrhode,TRUE,Troge isch e politischi Gmäänd i de Region Mittelland vom Kanton Appezäll-Usserrhode i de Schwiiz.,🔎
,,,Appizäller Hinderland,FALSE,"S Gibiet, won er für dëë Uufsatz im Fokus hät, sind d Kantön Aargau, Züri, Zuug, Schafuuse und Tuurgau gsy, dezue ane der öschtlichscht Täil vom obere Baselpiet und vom Kanton Soleturn, di nördlich Helfti vom Kanton Luzëërn, de nördlich Kanton Schwyz, di weschtlich Helfti vom Kanton Sanggale, s Appizäller Hinderland und na e chlyses Stückli vom Glaarnerland.",🔎
,,,Kantön Appezell Usserrhode,TRUE,"I de Kantön Appezell Usserrhode, Glaris und Thurgau aber sind d Einheitsgmeinde mit ere Revision vo de Kantonsverfassig för verbindlich erchläärt worde.",🔎
,,,Appezell Osseroode,FALSE,Dezember 1955 im Appezell Osseroode) isch en ehemoliger Schwiizer Schwinger.,🔎
,,,Kanton Appezäll Osseroode,TRUE,Si flüüsst under anderem dor Herisau (Kanton Appezäll Osseroode) und dor d Wälder vo Flowil (Kanton Sanggalle).,🔎
,,,Appizell Usserrhode,FALSE,"In de Kantön Zug und Schwyz si si 1848 abgschafft worde, im Kanton Uri 1928, in Nidwalde 1996, s Johr druf im Appizell Usserrhode und 1998 in Obwalde.",🔎
,,,Appezell Osserrhodä,FALSE,Herisau ischt ä politischi Gmänd im Henderland vom Schwizer Kantoo Appezell Osserrhodä.,🔎
,,,Appizäll Usserrhode,FALSE,Vu 1991 bis 2011 isch si Mitglid vum Gmaindsrot vu Hondwil un vu 1999 bis 2011 vum Kantonsrot vu Appizäll Usserrhode gsii.,🔎
,,,Apezäll Usseroode,FALSE,"D Nochbergmeinde vo Bèèrnig sind im Kanton Sanggalle Au und Balgach, im Kanton Apezäll Inneroode d Gmeind Oberegg und im Kanton Apezäll Usseroode d Gmeind Walzehuuse.",🔎
,,,Usserroodä,FALSE,"D Zuästellig vo dä Briäf isch im November 2009 i dä Kantön San Gallä, Appäzäll Innerroodä und Usserroodä ufgno wordä.",🔎
,,,Appezell Usserhode,FALSE,Usserdem umschlüüsst er d Halbkantön Appezell Innerhode und Appezell Usserhode.,🔎
,,,Kanton Appezell-Osseroode,TRUE,"Februar 2021 z Troge, Kanton Appezell-Osseroode) isch e Schwyzer Schriftstelleri gsii.",🔎
,,,Kantoo Appezöll Osseroode,TRUE,"Zu Hasle ghöet sit em Joor 1877 o e Exklave im Kantoo Appezöll Osseroode i de Gmeend Tüüfe, s Chlooste Wonnestää.",🔎
,,,Appezöll Osserroode,FALSE,Bi dä Appezöller Landstäälig im Johr 1597 sönd us em damoliga Kanto Appezöll us konfässionöllä Grönd di beeda Halbkantö Appezöll Osserroode und Appezöll Innerroode entstandä.,🔎
,,,Appezäll Osserroode,FALSE,"Appezällerland heisst die hügeligi Landschaft vo de beide Halb-Kantön Appezäll Osserroode (evangelisch-reformiert) und Appezöll Inneroode (römisch-katholisch) i de Region Ostschwiz, wo vo Weide und Streusidlige prägt isch.",🔎
,,,Apezäller,FALSE,"Sider flüsst kei Wasser me diräkt us em Rhy in ""Alt Rhy"", sondern nume no s Wasser, wo sech im Rhintel hinder de Sytedämm vom Rhy im nöi boute Binnekanal und a dr Oberflechi us em Yzugsgebiet vo de Apezäller Bärge südlech vo Rhyneck samlet.",🔎
,,,Kanton Appezäll Osserrhode,TRUE,"Meerz 1890 as ""Gertrud Hohl"" z Lutzeberg im Kanton Appezäll Osserrhode; † 26.",🔎
,,,Kantoo Appezäll Osseroode,TRUE,De Kantoo Appezäll Osseroode het 20 politeschi Gmëënde.,🔎
,,,Appizellerland,FALSE,"Im Ooste grenzt s Försteland as Rintl, im Süüde as Appizellerland und as Toggeborg und im Weste und Norde as Tuurgi und an Bodesee.",🔎
,,,Usserooder,FALSE,"Tradizionell wörd a däm Tag im Usserooder Henderland de Alt Silvester gfyred, wo amel d Silvesterchläus underwägs send.",🔎
,,,Appezäll Usserroode,FALSE,Di bede Kantön Appezäll Usserroode und Appezäll Inneroode send diräkt em Vatikan understellt und dromm cha ken Pfarrer us em Appezäll Bischof vo Sanggalle wäre.,🔎
,,,Kantoo Appezäll Osserode,TRUE,"Im Büeler (amtlech ""Bühler"") isch e Iiwohnergmäänd em Kantoo Appezäll Osserode (früener Bezirk Mittelland).",🔎
,,,Appezäll Osserode,FALSE,"Hütt redt mer meischtens vo 23 Ständ und 26 Kantön, will sich zwei i Halbkantön ufgspalte händ: Appezöll Inneroode, Appezäll Osserode, Basel-Stadt und Baselbiät.",🔎
,,,Appezöll Osseroode,FALSE,I dem Joor het si vom Kantoo Appezöll Osseroode im «Literaturland Schreibwettbewerb» en Uuszäächnig öberchoo.,🔎
,,,Osserode,FALSE,"Vo Sanggalen us cha mer s Rintal, de Bodeseeruum, s Appezöll Inner- und Osserode, d Zentralschwiiz und s Gebiet vo Züri guet mit em Zug erreiche.",🔎
,,,Kantoon Appezäll Osserrhode,TRUE,"Är het d ""Ida Schläpfer"" gschaffe, ne Woortspiil as Aaspiilig an ""Idee Schläpfer"", wu derzue dient het, druf hiizwyyse, ass d Fraue an dr Landsgmai vum Kantoon Appezäll Osserrhode allno kai Stimm- un ai Wahlräächt ghaa hän.",🔎
,,,Appezell Usserrhode,FALSE,Vo 1997 bis 2003 isch er Schtänderat vo Appezell Usserrhode gsii.,🔎
,,,Kanton Appezäll Usseroode,TRUE,"Ufhöre tuet d Fasnachtszyt i de Nacht vom Fasnachtszyschtig uf de Äscheremittwoch, mit Uusnaam vom Kanton Appezäll Usseroode, die fangid, wie d Basler erscht nochher a. Altbekannti Bruuchtumsgruppe, wo a de Fasnacht i de Oschtschwiz e Rolle spilid, send under anderem folgendi: En Bruuch, wo bis is 14.",🔎
,,,Appezäll,FALSE,"Mit em Bitritt vo Solothurn und Friburg 1481, Basel und Schaffhuse 1501 und Appezäll 1513 het sech d Eidgenosseschaft uf di ""Drizäh Alten Ort"" oder ""die Drizähörtigi Eidgenosseschaft"" erwiteret.",🔎
,,,Kanton Appezäll-Osseroode,TRUE,Hondwil isch e politischi Gmäänd i de Region Henderland vom Kanton Appezäll-Osseroode i de Schwiiz.,🔎
,,,Appezällische,FALSE,"S git aber au di oschtschwiizerischa (zum Biispil no im Appezällische und im Rhintl) und walsertüütscha Gebiat, wo ma em Butter ""Schmalz"" said.",🔎
,,,Appezäll Osserrhode,FALSE,"D Ostschwyz bestoot us de Kantön Schaffhuuse, Thurgau, Sanggalle, de beide Halbkantön Appezäll Osserrhode und Innerrhode, Glarus und em Bündnerland.",🔎
,,,Kanton Appezäll Usserhode,TRUE,"Dezämber 1956 bi Herisau, Kanton Appezäll Usserhode, Schwiiz) isch e dütschsproochige Schwiizer Schriftsteller gsi.",🔎
,,,Appezäll Usseroode,FALSE,"I de Rüüti (amtlich ""Reute"") isch e politischi Gmänd im Voderland vom Kanton Appezäll Usseroode i de Schwiz.",🔎
5478,Organisation für Islamische Zusammenarbeit,D Organisation vo dr Islamische Komferänz,Organisazioon für islamischi Zämmenaarbet,FALSE,"Die Friidensiniziative isch im Merz 2002 vom saudische König Abdullah ibn Abd al-Aziz vorgschlaage und im Juni 2002 vo alle 57 Mitgliider vo dr Organisazioon für islamischi Zämmenaarbet aagnoo worde, dr Iran inklusiv.",🔎
,,,Organisazioon für Islamischi Zämmenarbet,FALSE,Aber vilmol wird e son e Definizion nid aagwändet; so bezäichnet d Organisazioon für Islamischi Zämmenarbet alli iiri Mitgliider as „islamischi Staate“.,🔎
5479,Westjordanland,Westjordanland,Weschtjordanland,TRUE,"Si umfasse dr ganz Gazaschdreife und 40 % vo der Flechi vom Weschtjordanland, wo 1967 vo Israel bsetzt worden isch.",🔎
,,,Weschdjordanland,TRUE,"Noch em Chrieg isch d Verwaltig vo de Gebiet, wo vo der UN de Paleschtinenser zuegeschbroche worden isch und Oscht-Jerusalem in de Händ vo arabischen Besatzigsmächt, Ägypte im Gazaschdreife und Jordanie im Weschdjordanland.",🔎
5480,Grüningen ZH,Grüenige ZH,Grünige,TRUE,"Wohnsitz vo de Gessler sind d Burge Neukrenkinge, Grünige und Brunegg gsi und begrabe worde sind si im Chloschter Kappel.",🔎
,,,Grüenige,TRUE,"Wils scho es buurriifs Projäkt ge hät für e schmalschpurigi Bahn vo Wetzike über Grüenige, wo an Zürisee hät sölle füere, hät di kantonali Komission e Fusion vo dene beide Projäkt gforderet.",🔎
5481,Singularität (Astronomie),D Singulardäät in dr Astronomii,singularidäät,FALSE,Dr Extremfall isch dr Usseruum um e Chrümmigssingularidäät vo dr Ruumzit.,🔎
,,,Singularidäät,FALSE,"D Urknalltheorii, wo hüte allgemäin anerkennt isch, goot drvo us, ass s Uniwersum im ene bestimmte Augeblick, em Urknall, us ere Singularidäät uuse entstande isch und sich sithär usdeent (Expansion vom Uniwersum).",🔎
,,,Singularitete,FALSE,Beriemt wore isch er in dr 1960er Johr dur dr Bewys vu dr notwändige Exischtänz vu Singularitete in dr allgmaine Relativitetstheory unter seli allgmaine Voruussetzige (zäme mit em Roger Penrose).,🔎
5482,Widen,Wiide,Widä,TRUE,D Gmeind gränzt a d Gmeindänë Widä und Berikä .,🔎
,,,Wide,TRUE,"D Bahnlinie füehrt vo Dietike im Limmattal dor d Gmeinde Ruedistette-Fredlisbärg, Berike, Wide und Zufike über de Mutschälle is Rüsstal nach Brämgarte und vo det is Bünztal uf Wohle.",🔎
5483,Konzil von Konstanz,Konzil vo Konschtanz,Konzil vu Koschtanz,TRUE,Noch em Konzil vu Koschtanz isch si wider an d Grofe vu Fryybeg zruckchuu.,🔎
,,,Konzil vo Konschdanz,TRUE,"Konschdanz isch vor allem usm Konzil vo Konschdanz bekannt, wo zwei Gegepäpscht abgsetzt wore sind und dr Jan Hus ufm Schitterhuffe verbrennt wore isch.",🔎
,,,Konstanzer Konzil,FALSE,vo Tirol em Papscht Johannes XXIII. zu de Flucht vom Konstanzer Konzil verhulfe het.,🔎
,,,Konzil vu Konschtanz,TRUE,vu Hachberg Bischof vu Konschtanz (1411–1434) wore un het 1415 bim Konzil vu Konschtanz mitgmacht bi dr Verbrännig vum tschechische Reformator Johannes Hus.,🔎
,,,Konziu vo Konschtanz,TRUE,Si het aber eygety Reformprogramm yygleitet – mit de Konziu vo Konschtanz (1414–1418) ù vo Pisa (1511/12).,🔎
,,,Konzil z Konstanz,TRUE,Wääred em Konzil z Konstanz het er e Bank gfüert.,🔎
5484,Altägyptische Religion,Altägyptischi Religion,altägyptische Religioon,TRUE,In dr altägyptische Religioon häi die mäiste Götter e menschligi und e dierischi Gstalt.,🔎
,,,àltägüptischa,FALSE,"Priaschter hàt’s schuu zem Biischpììl ìn dr àltägüptischa, reemischa un àltgriachischa Religioon gaa, un hìtt sìnn Priaschter bii da abrahamitischa Religioona (Juudatumm, Krìschtatumm, Islam), wia àui ìn da àsiààtischa Religioona (Hinduìschmus, Buddhìschmus, Zoroastrìschmus, Daoischmus).",🔎
,,,ägyptischi Religion,FALSE,"Die polytheischdischi ägyptischi Religion isch im zweite Johrduusig ä Religion vo dranszendänte und universale Gottheite worde, und alli Ägypter hai chönne erwarte noch em Dod eins z wärde mit em Göttlige und für ewig z läbe.",🔎
,,,Alte Egüpter,FALSE,"Historisch häi e Hufe Religioone vo iire Götter Bilder gmacht, drunder die vo de Alte Egüpter, de antike Grieche und Römer und von e Hufe andere Völker.",🔎
5485,Saint-Louis (Haut-Rhin),Saint-Louis (Owerelsàss),St. Ludwig,FALSE,"1. Februar 1878 isch è Baanlinniè zwǜschè Weil un St. Ludwig eröffnet worrè, dõdemit isch s <a href=""Reichslan",🔎
,,,Saint-Louis,FALSE,Die gröschte Gmeinde vum Kanton mit iber 4.000 Inwohner (1999) sin Saint-Louis (19.961) un dr Hauptort Hìnige (6.097).,🔎
,,,Saint Louis,FALSE,"Vo Wyl am Rhy führt sit 1872 e Ysebahnstrecki über de Rhy nach Sankcht Ludwig, dem hütige Saint Louis, un so an e möglichi dütsch-französischi Front.",🔎
5486,Geschlechtsverkehr,Gschlächtsverchehr,Koitus,FALSE,"Koitus), im Volksmund au ""Impotänz"" – isch e Sexualstöörig, wo s eme Maa über e gwüsse Zitruum mäistens nit glingt, en Erekzioon vom Penis überzchoo, wo für e befriidigends Sexuallääbe längt.",🔎
,,,Gschlachtsverkeehr,TRUE,Pornogràfii ìsch d’ diräkta Dàrschtällung vu dr mänschliga Sexüàliteet odd’r vu’ma Gschlachtsverkeehr.,🔎
,,,Gschlächtsvercheer,TRUE,Es git do individuelli Underschiid und je noch em Läbensalter chunnt öbbe alli 25 bis 30 Dääg en Äizälle us em Äierstock und dur e Äiläiter in d Gebäärmueter und cha dur e Gschlächtsvercheer befruchtet wärde.,🔎
,,,Gschlächtsvercher,TRUE,"Betrachtet mä die ganzi Klass vo de Süüger, si d Balzritual, also Technike, wo dr Furtpflanzig diene, und dr vaginali Gschlächtsvercher in dr a tergo Stellig die hüfigste sexuelle Praktike.",🔎
5487,Otto von Bismarck,Otto von Bismarck,Otto Fürst von Bismarck,FALSE,"Dr Wilhelmbärg het sy europäische Name anne 1988 iberchuu, wu dr dytsch Schurnalischt un Forschigsraiser Hugo Zöller uf s Finisterre-Gebirg sideschtli vu Madang gstigen isch un di vier hegschte Bärg vum Bismarckgebirg noch em Rychschanzler Otto Fürst von Bismarck un syne drei Chinder, Marie von Bismarck-Schönhausen, Herbert von Bismarck un Wilhelm von Bismarck, „Ottoberg“, „Mariaberg“, „Herbertberg“ un „Wilhelmsberg“ gnännt het.",🔎
,,,Bismarck,FALSE,"Di diitsch Einigung vu 1871 er zwar begrießt, uf de ondre Sitte het er aber di preißisch Hegemonii un speter di bonapartischtisch-polizeistaatliche Methode vum Bismarck bi d Verfolgung vun d Sozialdemokrate durch s Sozialischtegsetz verurteilt.",🔎
,,,Otto vo Bismark,TRUE,"Während s hüfiger vorchoo isch, dass niidrigere Adel zu Grofe oder Fürst gmacht worde isch, isch di bekannteschti Erhebig zum Herzog die vom Otto vo Bismark zum ""Herzog vo Laueburg"" dur de Wilhelm II. gsii; en Titel, won er aber - us Protescht gege dä won en em gee het - nöd gfüehrt hät.",🔎
,,,Bismarckzit,FALSE,"Sini historischè Epè un Vozelligè hèn èn wòòhrschinlich nit unwesèntlich zuè düem sit dè Bismarckzit uffchommendè Sèlbschtbild vo dè Dütschè als è altfränkisch biderè, unkünschtelt zuèvolässigè un èrnchsthaft strebsamè Nation bydrait.",🔎
,,,Otto vo Bismarck,TRUE,"I dè übrigè dütschè Länder hèn diè jewyligè staatlichè Eisenbaanè dõgegè witerhy dè Landeshoheit unterschtandè, nõchdèmm Otto vo Bismarck vogeblich vosuècht hèt, d Hauptysnbaalinniè für s Rych z erwerbè.",🔎
5488,Markgraf,Markgrof,Markgroof,TRUE,immer nume dr Markgroof vo Brandeburg bliibe.,🔎
,,,Markgroofe,FALSE,"Markgroofe, Kurfirste und Großherzeg vu Bade vu 1738 bis zum End vum Erste Weltkrieg 1918: Staatsminister 1871–1918.",🔎
,,,Maarggroof,TRUE,"Ane 1444 hed dr Johann, dr ledschd Groof vù Fryybeg, syyni Hèèrschafd Badewyyler an d Siin vù syym Näfe, em Maarggroof Wilhelm vù Hachberg-Suusebärg vermachd, dr Rudolf ùn dr Hugo.",🔎
,,,Markgräfin,FALSE,As Markgräfin het si über witi Gebiet vo dr Toskana und dr Lombardei gherrscht.,🔎
5489,Rote Fabrik,Rote Fabrik (Zürich),Roote Fabrik,TRUE,Das gaat vo de Strandbeder und de Häfe über die groosse öffentliche Giböid wie d Oopere und s Kongrässhuus und di Schwyzerisch Nazionaalbank und privaati Hüüser vo Versicherige und anderen Inveschtoore bis zu bsundere Boute wie öppen em Kultuurzäntrum vo de Roote Fabrik.,🔎
,,,Roote Fabrigg,TRUE,"Si isch Redaktöörin vo dr ""Fabriggzytig"" bi dr Roote Fabrigg z Züri-Wolishofe, und si organisiert kulturelli Aaläss.",🔎
5490,Gegenreformation,D Geegereformazioon,Rekatholisierig,FALSE,"Das het sich denn gräächt, wo vo 1575 aa dr Fürstbischof Jakob Christoph Blarer vo Wartesee d Rekatholisierig vom Birsegg voraadriibe und vo Baasel Kompensazioone verlangt het.",🔎
,,,Geegereformazioon,TRUE,In dr sakraale Moolerei het d Blüetezit vom Trompe-l’œil mit dr Geegereformazioon aagfange.,🔎
,,,Gägereformazioon,TRUE,"Wo me der Heilig i der Zyt vo der Gägereformazioon au i de düütschsproochige Gägende het lehre gchönne – und ne als Schutzpatron gäge schlächts Wätter und d Pescht verehrt het –, het me der Afangsbuechstabe denn do wie süsch im Düütsche au als ""X"" usgsproche.",🔎
,,,Gegereformation,TRUE,1585 hed er das Dorf widder vo Basel chönne löse und hed den grad e Gegereformation duuregfyerd.,🔎
,,,gägereformation,FALSE,"Bi dä gägereformation häts dänn vili toti bi dä reformierte ggä, au send vili usgwanderet.",🔎
,,,Gägäreformazio,TRUE,D Massnahme vo de Fürschtabtai Sanggale noch 1648 im Rahme vo de Gägäreformazio händ die Reformierte als Schikane aaglueget.,🔎
,,,rekatholisiert,FALSE,"Joorhundert rekatholisiert worde, wääred s Ooberbaaselbiet dr Stadt Baasel Underdaan gsi isch und reformiert bliibe isch.",🔎
,,,Geegereformazion,TRUE,"D Landgroofschaft het während dr Geegereformazion zum letschte Mol e wichdigi Rolle gspiilt, wo dr Fürstbischof Jakob Christoph Blarer vo Wartesee in de 1580er Joor d Wiiderlösig vom Lääche und vo alte grundherrschaftlige Pachte vo Basel verlangt het.",🔎
,,,Geegareformàzioon,TRUE,D’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch hàt ìn dr Geegareformàzioon dr Tìtel „Kìrchalehrer“ bschtìmmt un hàt’na àui àn schpeetera Theolooga verlììha.,🔎
,,,Gägereformation,TRUE,"D Schriftlichkeit het wie im Engadin meischt en religiöse Hintergrund, wo vo de geischtige Ussenandersetzige zwüsche de Reformation un de Gägereformation prägt isch.",🔎
5491,Einzeller,Äizäller,äizällige,FALSE,"S Bestimmung, Identifikation (Identifizierig), Determinazioon oder Spezifikazioon isch in dr Biologii d Zueordnig vom ene indiwiduelle Lääbewääse, sig s e Pflanze, e Dier, e Bilz oder en äizällige Mikroorganismus, zun ere taxonomische Äihäit (Taxon), mäistens dere vo dr Art.",🔎
,,,Eizeller,TRUE,Pilz chemme wie d'Bakchhäfe als Eizeller oder wie ebe de Steipilz als Mehzeller vor.,🔎
,,,äizällige Lääbewääse,FALSE,"Ächti Meer- und Vilzäller underschäide sich vo Kolonie vo äizällige Lääbewääse wil dr Zällverband e gmäinsame Stoffwäggsel het, d Zälle e mee oder weniger usbrägti Ufgoobedäilig häi und sich vilmol Gwääb usbilde.",🔎
,,,aizällige,FALSE,"D Rhizaria sin e Gruppe vu aizällige Läbewäse, wu zue dr Eukaryote (Läbewäse mit Zällchärn) gstellt wäre.",🔎
,,,Eizäller,FALSE,"D Ursache für die Chrankheiten si Infektione dur Eizäller, Bakterie oder Vire.",🔎
5492,Etappenrennen,Etapperenne,Etappe-Radränne,FALSE,Uusdragig vum wichtigschte Etappe-Radränne vu dr Wält gsi.,🔎
,,,Etappe-Velorenne,FALSE,"Mol ass das Etappe-Velorenne, wo s wichtigste uf dr Wält isch, usdrait worde isch.",🔎
,,,Etapperänne,TRUE,S erscht Mol isch s Etapperänne anne 1908 gfahre wore.,🔎
,,,Radränne,FALSE,"S dreiwichig spanisch Radränne het us 21 Etappe bestande un het z Benidorm aagfange mit eme Mannschaftszytfahren iber 13,5 Kilometer.",🔎
,,,Etappevelorenne,FALSE,"D Tour de France 2013 isch s hundertste Mol, ass d Tour, wo s wichdigste Etappevelorenne uf dr ganz Wält, stattgfunde het.",🔎
,,,Elite-Etapperänne,FALSE,Bim tschechische Elite-Etapperänne Gracia Orlová het si 2018 d Bärgwärtig gwunne.,🔎
,,,Etappe,FALSE,Er het 21 Etappe und e Gsamtlengi vo 3.504 Kilometer ghaa.,🔎
5493,Niedersorbisches Gymnasium Cottbus,Nidersorbischs Gymnasium Cottbus,Nidersorbische Gymnasium Cottbus,FALSE,"""Serbski gymnazij Budyšin"") isch s ainzig Gymnasium, wu uf Obersorbisch unterrichtet un brieft wird, dodermit isch s näb em Nidersorbische Gymnasium Cottbus ais vu dr zwai Gymnasie z Dytschland mit Sorbisch as Unterrichtssproch.",🔎
,,,Nidersorbisch Gymnasium,FALSE,Di erschte Chinder us em Witaj-Modäll bsueche syt 2006 s Nidersorbisch Gymnasium z Cottbus un hän syterhär allno e speziälle Witaj Unterricht.,🔎
5494,Hagnau am Bodensee,Hagnau am Bodensee,Hagnao,FALSE,"Zum Mittelberaich ghere no d Gmeine im weschtlige Deil vum Bodeseechreis: Daesedorf, Frigginge, Hagnao, Holgebeäg, Meerschburg, Owinge, Salem, Sipplinge, Stette un Ulldinge-Milofe.",🔎
,,,Hange,FALSE,"S nideralemannisch Bodeseeumland und -vorland im Uhrzeigersinn vu Öhninge ibber d Höri uf Radolfzell, Reichenau, Konschdanz, Bodme-Ludwigshaffe, Sipplinge, Iberlinge, Meerschburg, Hange, Immeschdaad, Fridrichshaffe, uff de Insel Lindau bis Bregez.",🔎
,,,Hagnau,FALSE,Dr Rhy fliesst denn em nerdlige Ufer vom Bodesee entlang witer (iber d Insle Lindau – Hagnau – Konstanz).,🔎
5495,Meningitis,Meningitis,Hirnhutentzündig,FALSE,Si isch bi iirem Vater Louis Dupont ufgwaggse und isch zwäijöörig an ere Hirnhutentzündig gstorbe.,🔎
,,,Hìrnhüütäntzìndung,FALSE,"Zwelf Taag noh-n-em Unfàll ìsch’r àn’ra Hìrnhüütäntzìndung gschtoorwa, ìm Àlter vu 44 Joohra.",🔎
5496,Nordafrika,Nordafrika,Nordàfrikà,TRUE,Joohrhundert ìsch d’ Kabyläi a Sìmbool worra fìr dr Kàmpf um d’ Ànärkännung vu dr berberischa-n-Idäntitäät ìm Nordàfrikà.,🔎
,,,Nordweschte vo Afrika,FALSE,"Algerie (, tamazight ⴷⵣⵣⴰⵢⴻⵔ ""Dzayer"" oder ⵍⵣⵣⴰⵢⴻⵔ ""Ldzayer""; amtlig , uf ) isch ä Schdaat im Nordweschte vo Afrika.",🔎
5497,Justinian I.,Justinian I.,Justinian,FALSE,"20Reich"">Oströmische Riich si under em Kaiser Justinian um 550 witeri Milidäärbrovinze mit entsprächende ",🔎
,,,Juschtinian,FALSE,"a href=""Antike"">Antike gsi, bis si vom Kaiser Juschtinian im Johr 529 noch dr Ziitwändi zuegmacht worden is",🔎
,,,justinianischi,FALSE,"gsi.  Er het e Hufe nöiji Gsetz gmacht, wo an die justinianischi Rächtsreform erinnere, dorum säit men em vilmol """,🔎
5498,Bruchsal,Bruchsal,Brusel,TRUE,"Di gröschte Schtädt sin Sinse, Eppinge, Bad Rappenau, Brette un Brusel.",🔎
,,,Bruchsàl,TRUE,Zitter 1965 gìtt’s a Pàrtnerschàft mìt dr diitscha Schtàdt Bruchsàl ìn Bààda-Wìrttabärg.,🔎
,,,Bruusel,TRUE,Dettenheim lyt nordweschtli vu Bruusel am Rhy.,🔎
,,,Bruchsaal,TRUE,"Während Badè diè Aabindig übber Pforzè favorisyrt hèt, isch Württèbärg an èrè möglichscht diräktè Aabindig z Bruchsaal intressyrt gsi.",🔎
5499,Konstruktivismus (Kunst),Dr Konstruktivismus in dr Kunst,konstruktivistische,FALSE,"In dr Modärne findet mä ihri Aafäng in de kinetische Liecht- und Bewegigsobjekt vom Marcel Duchamp und Man Ray wie au in de konstruktivistische Maschine vo de Künstler Wladimir Tatlin, Naum Gabo, Alexander Rodtschenko und László Moholy-Nagy.",🔎
,,,Konstruktivismus,FALSE,"Siis vilsitige Wärk wird em Expressionismus, Konstruktivismus, Kubismus, Primitivismus und em Surrealismus zuegordnet.",🔎
,,,konschtruktiv,FALSE,Dr Honegger isch e Verdrätter vu dr konschtruktiv-konkrete Chunscht gsii.,🔎
5500,Gleichberechtigung,Gliichberächtigung,vor em Rächt gliich,FALSE,"In modärne Demokratie isch s e Grundsatz, ass alli Bürger vor em Rächt gliich si.",🔎
,,,Gliichberächdigung,TRUE,"Im Middelpunkt stöön Freihäit, Sälbstbestimmig, Gliichberächdigung und Sälbstverwirkligung vo de Individue und kollektivi Sälbstverwaltig.",🔎
,,,Glychberächtigung,TRUE,"I de 1830er Johr nach dr Wahl vom Bürgerkönig Louis-Philippe z Frankrych het s liberale Baselbiet, aagfüehrt vom Stephan Gutzwiller, d Glychberächtigung mit dr konservatyve Stadt verlangt.",🔎
,,,gliichberächtigte,FALSE,"E Bündnis isch e Verheltnis zwüsche gliichberächtigte Partner, wo verdraaglig grreglet si.",🔎
,,,gliichberächtigti,FALSE,"Iiri Iigliiderig het aagfange, wo si vom Zitalter vo dr Ufkläärig aa mee und mee as gliichberächtigti Staatsbürger anerkennt worde si.",🔎
,,,gliichberächdigt,FALSE,"In dr Umgangssprooch mäint mä hüfig au, ass Fremds as gliichberächdigt anerkennt wurd, was aber über dr äigentlig Begriff („Duldig“) uusegoot.",🔎
,,,Gliichstellig,FALSE,In dr Äidgenosseschaft isch aber d Gliichstellig vo de Juude lang nüm uf em Dabeet gsi.,🔎
,,,rächligi Gliichstellig,FALSE,"Die dritti jüüdischi Gmäind isch 1805 dank dr Religionsfreihäit entstande, wo die Helvetischi Republik iigfüert het, au wenn die rächligi Gliichstellig vo de Juude in dr Schwiz bis zur Däilrevision vo dr Bundesverfassig 1866 het müesse warte.",🔎
,,,Glichberächtigung,TRUE,"D Usdruck Parität (lateinisch ""par"" = ""glich"") steht fyr Glichberächtigung oder au Glichwertigkit un bezeichnet u. a.:",🔎
5501,Appenzeller Siedwurst,Appezäller Südworst,Appezeller Südworst,TRUE,A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu D → Dörrboone E → Elmer Citro • Emmetaaler G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras K → Chüddiger Rüebli L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli O → Ovomaltine R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles Z → Zigerchrapfe,🔎
,,,Appezöller Südworst,TRUE,"Onder anderem natürli d Appezöller Spezialitäte, wie de Appezöller Chääs, de Appezöller Biberflade, d Appezöller Südworst, de Appezöller Pantli usw.",🔎
,,,Südwooscht,FALSE,"Zo dä Spezialitäta vo Innerroode ghört onder anderem dä wörzig Appezöller Chääs, dä gsond Alpäbetter, dä Appezöller Biber, d Südwooscht, dä Pantli ond da Humor, womer em Appezöller Volch noosäät.",🔎
5502,Wil SG,Wil SG,Wiil SG,TRUE,"Uf de ländliche Zuelauflinie um Wintertuur (S33 uf Schaffhuuse, S35 uf Wiil SG und bi der S41 bis uf Büüli) wird der Halbstundetakt abote.",🔎
,,,Wiil,TRUE,"Finanziäll isch er mit Iberschuss rüskumme, dr het kenne e baar Schulde zahle, het wider kenne mit sinene Frejnd si Viärtili drinke un het – vermittlet dur d Gustave Fecht – dr Gmein z Wiil 30 Gulde fir diä Arme gschänkt un d Keschte (s Lehrgäld) fir e Lehrbue ibernumme.",🔎
5503,Deutsche Demokratische Partei,Die Dütschi Demokratischi Bardei,DDP,FALSE,"Sebdämber 1952 z Krefeld) isch e dydsche Bolitiker vù dr FVP, schbeeder DDP z Bade gsii.",🔎
,,,Dytsch Demokratisch Bartei,TRUE,"Di Dytsch Zäntrumsbartei (Zäntrum) het bi dr Kommunallanddagswahl 1919 insgsamt 19 Mandat iberchuu, di Dytsch Demokratisch Bartei (DDP) drei un di Sozialdemokratisch Bartei vu Dytschland (SPD) zwai.",🔎
,,,Düütsche Demokratische Partei,TRUE,"Bi dr Gründig vo dr Düütsche Demokratische Partei (1919) händ sich d ""Demokrate"", wie sie vo dr Bevölkerig nur gnännt worde sind, dere linksliberale Partei aagschlosse und sind dene ihre Württemberger Landesverband worde.",🔎
,,,Dytsche Demokraatische Bartei,TRUE,Si isch Mitgliid vu dr Fuurtschrittlige Volksbartei (FVP) un dr Dytsche Demokraatische Bartei (DDP) gsii.,🔎
,,,Dytsche Demokratische Bartei,TRUE,"Si isch e liberali Bartei in dr Franzesische Bsatzigszone gsii, wu si as Noofolgbartei vum Landesverband Bade vu dr Dytsche Demokratische Bartei (DDP) verstande het.",🔎
5504,Bezirk Einsiedeln,Bezirk Einsidlä,Bezirk Einsidle,TRUE,"Da s Euthal im Bezirk Einsidle isch, isch es natürli au im Kanton Schwyz.",🔎
,,,Eisiidle,FALSE,"Im Jahr 1848 hätt Richterswil für 100 Franke d Insle Schönewirt i de Bucht zwüsched Richterswil und Bäch (die chlinschti vo de drüü Züriseeinsle Ufenau, Lützelau und Schönenwirt) vom Kloster Eisiidle gchauft.",🔎
,,,gliichnamige Bezirk,FALSE,D Gmeind hät 15'870 Iiwouner (Ändi 2018) und isch idäntisch mit em gliichnamige Bezirk.,🔎
,,,Euthaler,FALSE,Dr Pater Marian het müesse flüchte und isch zerst non e baar Dääg in de Euthaler Bärg bliibe.,🔎
5505,24. April,24. April,24. Àwril,TRUE,"nt vum Frànkrìch gwählt worra, un a zweita Mol àm 24. Àwril 2022. Ursprunglig ìsch'r Inves",🔎
,,,24. Àwrìl,TRUE,"Dr Henri Philippe Benoni Omer Joseph Pétain (* 24. Àwrìl 1856 z’ Cauchy-à-la-Tour, Dépa",🔎
5506,Druck (Physik),Druck (Physik),Drugg,TRUE,"Heißdampf wörd durch èn Übberhitzer diräkt odder nõch sinerè Entnaam uss èm Broduktionsbrozèss im Dampfkessel witer erwärmt, ohni glychzitig dè Drugg z erhöhè.",🔎
,,,Gaasdruck,FALSE,"Wenn dr Gaasdruck aber nume seer vil chliiner isch as dr atmosfäärischi Druck, denn reedet mä nid vom ene Wakuum, sondern vom ene verchliinerete oder reduzierte Druck, oder eme ""Underdruck"".",🔎
,,,druckabhängigi,FALSE,"Als Aggregatszuästand (oder au Aggregatzuästand) bezeichnet mär qualitativ verschidäni, tämparatur- und druckabhängigi physikalischi Zuäständ vo Stoff.",🔎
5507,Gais AR,Gääss AR,Gääs,TRUE,"Östlig vom Doef Appezöll, i Richtig Gääs, liid uf ere Aahöchi Meistesrüüti mit em Waile Brende, wo sölbe no chli wiite obe ond absiits vom Vechee ischt.",🔎
,,,Gääss,TRUE,Er hät ab 2010 för fööf Johr z Gääss gwohnt.,🔎
5508,Allgemeine Lesegesellschaft Basel,Die Allgemäini Lääsigsellschaft Basel,Lääsigsellschaft,FALSE,"Iire Sitz het d BKG im Chäller vo dr Lääsigsellschaft, im «Kunstloch», wo au d Kunst-Usstellige vo iire Mitgliider stattgfunde häi.",🔎
,,,Allgemäini Lääsigsellschaft Basel,TRUE,"Wo 1787 die ufkläärerischi Allgemäini Lääsigsellschaft Basel gründet worden isch, isch er iire erst Statthalter worde.",🔎
,,,Allgemäine Lääsigsellschaft,FALSE,"Er isch au Bresidänt vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft gsi, Vizebresidänt vo dr Sparkasse Baasel und isch im Verwaltigsroots vom Baasler Stadttheater gsässe.",🔎
,,,Allgemäini Lääsgsellschaft Baasel,TRUE,"D Aafäng vom Stadtcasino göön bis 1808 zrugg, wo sich die Allgemäini Lääsgsellschaft Baasel im Rinacherhoof am Münsterblatz für gmäinsami Diskussions- und Spiildräffe iigmietet het.",🔎
,,,Allgemäine Lääsigsellschaft Baasel,FALSE,"S Basler Marionettetheater, churz ""BMT"", isch e Chlaitheater im Zähntechäller im Geböid vo dr Allgemäine Lääsigsellschaft Baasel am Münsterblatz 8 in dr Stadt Basel.",🔎
,,,Allgemeini Läsgsellschaft,TRUE,"Vo 1830 bis 1832 isch s denn für die Allgemeini Läsgsellschaft umbaut worde, wo 1787 gründet worden isch, und die isch bis hüte no dört.",🔎
5509,Jahr,Johr,Jôhr,TRUE,Dr Ougschte oder Ouguscht () isch dr achti Monät vum Jôhr im Gregorianische Chalender.,🔎
,,,Joor,TRUE,"Als Schaltjoor () wird es Joor im Kalender bezeichnet, wo im Unterschiid zum Gmeinjoor en zuesätzliche Schalttag oder ""Schaltmonat"" hät.",🔎
,,,bürgerlichs Jahr,FALSE,"Bezoge uf d Erde is en siderische Tag chürzer als en bürgerliche Tag (mittlere Sunnetag) und es siderisches Jahr chürzer als es bürgerlichs Jahr, wil d Erde dr schiinbare Bewegig vo dr Sunne hinderher lauft.",🔎
,,,Jaar,TRUE,Im gregorianisch-julianische Kaländer häd es Jaar 365 Tääg und zwölf Mönet.,🔎
,,,Joohr,TRUE,Fìr a Joohr gìtt’s mehrera Definizioona.,🔎
,,,jährlich,FALSE,Ufgrund vum wandernde Zenitstand (subsolarer Punkt) vo dr Sunn zwischem siidliche un nördliche Wendekreis widerholt sich s Friehjohr in jedere Hemisphär jährlich.,🔎
5510,Metzerlen-Mariastein,Metzerle-Mariestai,Metzerle-Mariastäi,TRUE,"Äi Kwelle vom Bach isch in dr Nööchi vo dr Burg Rotbärg in dr Soledurner Gmäind Metzerle-Mariastäi und dr Bach häisst dört ""Daalbach"", en anderi isch uf dr Hofstetter Bärgmatte und s Wasser fliesst as ""Kehlegraabe"" dört dur d Kehlegraabeschlucht zum Ortsdäil Hofstette vo dr Gmäind Hofstette-Flüe, dört wird er iidoolt und erschiint wider unden am Dorf in dr Nööchi vo dr Ruine Stärnebärg.",🔎
,,,Metzerle,FALSE,"Nochbergmeine vun Birdel sìn d Schwizer Gmeine Roderschdorf ìm Norde, Metzerle ìm Oschte, Burg im Leimedal ìm Sìde un d elsassische Gmeine un Wolschwiller ìm Sìdweschte un Oltige ìm Nordweschte.",🔎
5511,Bürglen TG,Bürgle TG,Bürgle,TRUE,"D Nochbergmainde vo Birwingge sind Lengwil im Norde, Langriggibach im Oschte, Eerle im Süde, Sulge im Südweschte und Bürgle und Bèèrg im Weste.",🔎
,,,Börgle,TRUE,Schönholzerswiile liit uf eme Rugge vom Gabrisstock zwüsched Börgle un Wil SG.,🔎
5512,Badische Revolution,Badische Revolution,Badische Revulution,TRUE,"Während bi de Badische Revulution 356 Lüt ums Lebe ko sin, hätts vier Johr spöter durch de Isebahnbau scho weder 1444 Persone gha.",🔎
,,,badische Revolution,TRUE,Juli 1897 ebedo) isch en Freiheitskämpfer wäärend dr badische Revolution un Mitglied vun de Revolutionsregierung gsi.,🔎
,,,demokratische Ufstände,FALSE,In dr Zit vo dr demokratische Ufstände 1848/49 isch Zell e paar Mol Schauplatz vu Ussenandersetzige gsii.,🔎
,,,dritte badische Ufstand,FALSE,Vu 1831 bis ins Rewoluzionsjohr 1848 het s die Frakzione gee: Wäg em dritte badische Ufstand im Rame vu dr Dytsche Rewoluzion isch d Ständeversammlig am 14.,🔎
,,,Badischen Aprilufstand,FALSE,Druppeformatione vo de republikanische Freischare im Badischen Aprilufstand 1848:,🔎
,,,badisch Revlution,TRUE,Di badisch Revlution isch aber zletscht durich de Siig vu de preißische Truppe iber d Revolutionsarmee om 23.,🔎
,,,Di Badisch Revolution,FALSE,"Di Badisch Revolution""",🔎
,,,Baddischè Revolution,TRUE,"Vill Todtnauer un Zeller hèn schu offè mit dè Zyl vo dè Baddischè Revolution un dènnè iri Vodrètter sǜmpathisyrt, sèll sin dè Hecker un dè Struve gsi.",🔎
,,,1848er-Revoluzioon,FALSE,"In Diorame sin mit rund 9000 handgmoolte Zinnfiguure Szeene vor allem us dr Freihaitsbeweegige im siiddytsche Ruum (Schlacht bei Sämpach, Buurechrieg, 1848er-Revoluzioon), aber au us dr Zyt vu dr Reformazioon daargstellt.",🔎
,,,Badisch Revolution,TRUE,Während der Badisch Revolution isch ou bi Kuppene gschosse worre unn preußisches Milidär isch au in Kuppene stationiert gwä.,🔎
,,,Baadische Revoluzioon,TRUE,April 1848 in dr Zyt vu dr Baadische Revoluzioon stattgfunde.,🔎
,,,48er-Revolutionär,FALSE,"Vili vo ihne sin ehemaligi (badischi) 48er-Revolutionär gsi und hän's teilwiis zu hooche Räng brocht, wie zuem Bispil de Friedrich Hecker (Oberscht), de Franz Sigel (Generalmajor) un de Carl Schurz (au Generalmajor).",🔎
,,,Badische Rewoluzion,TRUE,"Im Rame vu dr Badische Rewoluzion het d Uflesig vu dr Ständeversammlig zue dr drei Fordergi vu dr Rewoluzionär ghert, wu dr Regierig Bekk noch em Ufstand vu dr Raschtatter Garnison am 13.",🔎
5513,Exarchat von Ravenna,S Exarchat vo Ravenna,Exarchat vo Ravenna,TRUE,"Eso hai die s Gebiet bezeichnet, wo under dr byzantinische Hoheit bliibe isch (Exarchat vo Ravenna), im Gegesatz zu de eigene Bsitz, dr ""Langobardia"" oder Lombardei.",🔎
,,,Exarchaat vo Ravenna,TRUE,"Er isch zum erste Mol im ene Dokumänt vom Langobardeköönig Aistulf 753 oder 754 erwäänt worde, und isch e Däil vom Exarchaat vo Ravenna gsi.",🔎
,,,das vo Ravenna,FALSE,In Africa het dr Maurikios s Exarchat vo Kathago und z Italie das vo Ravenna iigrichdet.,🔎
5514,Imperialismus,Imperialismus,imperialistische,FALSE,D Bildig vo Kolonie isch e wääsentligs Instrumänt für en imperialistische Staat gsi zum sini Macht uszdeene.,🔎
,,,spootimperialistische,FALSE,"Wil Groossbritannie und Frankriich brobiert häi, dur e milidäärischi Aggression s egüptische Reschiim z stürze und Egüpte z zwinge, dr Sueskanal zruggzgee, und zur gliiche Zit d Sowjetarmee dr Ungarisch Volksufstand niidergschlaage het, si die drei Länder in dr öffentlige Woornäämig uf dr gliichi spootimperialistische Stuefe gstande.",🔎
,,,imperialistische Zitalter,FALSE,"As Aafang vom imperialistische Zitalter gältet s Joor 1875, wo die konservativi Regierig vom Disraeli für 4 Millione Pfund d Aktieaadäile vom egüptische Herrscher Ismail an dr Sueskanal-Gsellschaft kauft het, zum dä strategisch wichdig Handelswääg uf Indie chönne kontrolliere.",🔎
,,,koloniaali Expansioon,FALSE,"Under em Umberto het die koloniaali Expansioon vo Itaalie aagfange, zerst in Eritrea, vo 1889 aa au in Somalia und denn in Abessinie.",🔎
,,,imperialistischi,FALSE,D imperialistischi Ussepolitik vo de Faschiste hät zu nere Reihe vo militärische Interventione vo Italie in Afrika und uf em Balkan gfüert.,🔎
,,,Imperialist,FALSE,Dr Churchill isch en überzügte Imperialist gsi und het sich mit sinere Bardei wäge iirer Haltig im Gandhi gegenüber verstritte.,🔎
5515,Russische Sprache,Russischi Sproch,Rossisch,FALSE,"Bulgarisch: Dimitar, Mitko  Griechisch: Dimi, Dimis, Dimitri, Dimitris, Dimitrios, Dimitrakis, Mimis, Mitros, Jim, Jimmys, Takis, Tsimakos  Rossisch: Dima, Dimon, Dimotschka, Dimitsch, Mitja, Dimulja, Dimka, Dimas  Serbisch: Dimitrije, Mitar  Slowenisch: Mitja  Ukrainisch: Dmytro, Myt`ko  Rumänisch: Dumitru ",🔎
,,,Russischè,FALSE,Si isch nid verwandt mit em Russischè.,🔎
,,,russischi,FALSE,Di erstä Periodäsystem händ 1869 fasch zytglich dä russischi Chemiker Dmitri Iwanowitsch Mendelejew und dä tütschi Arzt und Chemiker Lothar Meyer ufgstellt.,🔎
,,,russ,FALSE,"Чорне море, ""Čorne more""; russ.",🔎
,,,rüssisch,FALSE,"Doo hann 99,29 Prozant vu da Iiwoohner ukràninisch àls äärschta Müatterschprooch grädd, un 0,71 Prozant rüssisch.",🔎
,,,russisch,FALSE,"In dr 1960er het dr russisch Astrophysiker Victor S. Safronov d'Hypothese entwicklet, dass d'Planete dur d'Zämmeballig vu ere grosse Azahl vu chleinerer Planetesimale entstande sin.",🔎
,,,Rüssisch,FALSE,Uf Rüssisch wìrd dr Akkusativ verwanda:,🔎
,,,russischsprochige,FALSE,Augschte 2008 z Moskau) isch an vo de wichtigste russischsprochige Schriftsteller im 20.,🔎
,,,Russisch,FALSE,Mit Abstand am meiste gschwätzt wird Russisch mit ca.,🔎
,,,Rùssisch,FALSE,"Doo d'Bezeichnige ìn andere Sprooche: Änglisch ""Hungarian"", Bulgarische Sprache ""унгар"" (ungar), Tschechisch ""maďar, uher,"" Esdnisch ""ungari"", Fìnnisch ""unkarilainen"", Französisch ""Hongrois"", Griechisch ""Ούγγρος"" (ungros), Hebräisch ""הונגרי"" (hungari), Nììderländisch ""Hongaar"", Kroatisch ""Mađar"", Japanisch ""ハンガリー人"" (hangarídschin), Chinesisch: 匈牙利人 (hsiungjaliʒen), Polnisch Węgier, Lettisch ""ungāri"", Litauisch ""vengras"", Norweegisch/Dänisch ""Ungarer"", Idaliänisch ""ungherese"", Spanisch/Portugisisch ""húngaros, magiares,"" Rumänisch ""ungur, maghiar,"" Rùssisch ""венгр"" (vengr), Persisch/Arabisch مجر (madschar), Schweedisch ""ungrare"", Serbisch ""Мађар"", Slowakisch ""maďar, uhor"", Sloweenisch ""madžar"", Tǜrkisch ""macar"", Ukrainisch ""угорець"" (uhorez).",🔎
,,,Russischi,FALSE,"De Fleischer hät a der Uniwërsitëët Züri Gërmanischtik, Russischi Linguischtik und Allgimäini Spraachwüsseschaft gstudiert.",🔎
,,,Russische,FALSE,"Noch em Zweite Wältchrieg hai d USA und d Sowjetunion klari Füehrerrolle in ihre Deil vo dr Wält gha, so dass im Weste s Änglische und in Osteuropa s Russische d ""linguas francas"" vo dr Wüsseschaft und dr Technik worde si.",🔎
,,,Rüssischa,FALSE,"Charkiw (ukràinisch ; noh-n-em Rüssischa àui Charkow []) ìsch nooh Kiew d’ zwaitgreeschta Schtàdt ìn dr Ukràina, mìt äbba 1,5 Millioona Iiwoohner (Schtànd: 2019).",🔎
5516,Potenz (Mathematik),Potenz (Mathematik),Potenziere,FALSE,"S ""Logarithmiere"",  d. h. dr Übergang vo formula_1 zu formula_7, isch also en Umcheeroperazioon vom Potenziere.",🔎
,,,Potenz,FALSE,"Nebscht de unendlich grosse natürliche Zahle, wo - wenn die schprochliche Begriffe wie ""Trilliarde"" nach obe z End gönd - no wiiter chönned mit Potenze uusdrückt werde, wird d Unendlichkeit z.",🔎
,,,Potänz,TRUE,"Jedi Ziffereposizion het e Wärt, wo dr Potänz vo dr Basis entspricht.",🔎
5517,Muettersproch-Gsellschaft,Muettersproch-Gsellschaft,Muettersproch-Gsellschaft Fryburg,FALSE,Fir sy Engaschmänt fir s Alemannisch het er anne 1986 d Alemanne-Antänne in Gold vu dr Muettersproch-Gsellschaft Fryburg kriegt un 1993 dr „Hebeldank“ vum Hebelbund Löörech.,🔎
,,,"„Muettersproch“, Gesellschaft für alemannische Sprache",FALSE,"Är isch dr zweet Bresidänt vu dr „Muettersproch“, Gesellschaft für alemannische Sprache gsii.",🔎
5518,Schweizer Monat,Schweizer Monat,Schwiizer Monatsheft,FALSE,"D Zitschrift sig nebe de erzliberale ""Schwiizer Monatsheft"" e Zitschrift, wo bemüht isch, gäge en sognennte allgägewärtige sinnentleerte «Wischi-Waschi-Liberalismus» «liberali Positione wirtschafts-, gsellschafts- und kulturpolitisch schärfer z konturiire»„“.",🔎
,,,Schweizerische Monatshefte,FALSE,"Dr schribt drno in dr „Schweizerische Monatshefte“: Dr von Greyerz schliäßt diä zwelft Sitte lang Bsprächig ab mit dr Wort: Witteri bergeischtereti Rezensione hets vum Innerschwizer Lyriker Meinrad Lienert in dr Neue Zürcher Zittig gä, vum Friiburger Schriftsteller Hermann Eris Busse in dr Badischen Heimat, vum Basler Volkskundler Eduard Hoffmann-Krayer – sälle schribt:  1924 het d philosophisch Fakultät vu dr Universität Friiburg i.B. im Burte wäge sinere alemannische Dichtig dr Ehredokter verliihe.",🔎
,,,Schwyzerische Monetsheft für Politik und Kultuur,FALSE,"de ""Sunntigs-Poscht"" und i de ""Schwyzerische Monetsheft für Politik und Kultuur"".",🔎
,,,Schwizerische Monetsheft,FALSE,1920 het er mit andere d Gnosseschaft zur Herusgoob vo de Schwizerische Monetsheft für Politik und Kultur gründet.,🔎
,,,Schwyzerische Moonetsheft,FALSE,"Si het in dr 1920er Joor reegelmääßig in dr ""Schwyzerische Moonetsheft"" fir Bolitik un Kultuur publiziert.",🔎
,,,Schwyzer Monetsheft,FALSE,"Me hät das Buech doozmaal bräit zur Gchäntnis gnaa und sogaar i de Tagespräss begäischteret drüber prichtet, so öppen i de ""Basler Naachrichte,"" im ""Landbot"" (vom Arthur Puur) und im ""Sunntigsblatt,"" und de Kurt Meyer hät i de ""Schwyzer Monetsheft"" drüber gschribe.",🔎
,,,Schwiizerische Monetsheft,FALSE,"1920 het är mid Kollege zäme d ""Gnosseschaft vo de Schwiizerische Monetsheft"" ggründet.",🔎
5519,Unterstammheim,Underschtamme,Understamme,TRUE,Jänner 2019 hät si sich mit de früenere Gmaande Understamme und Waltelinge zu de Gmaand Stamme zametue.,🔎
,,,Understame,TRUE,Augschte 1883 z Ober- oder Understame; † 28.,🔎
5520,Gengenbach,Gängebach,Gengenbàch,TRUE,D'Gmein het Pàrtnerschàfte zwésche Pully (Schwiiz) (siit 1986) un Gengenbàch (Ditschland) (siit 1958 esch's d'äldschte diitsch-franzeesch Pàrtnerschàft) gschàfft.,🔎
,,,Gängäbach,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stedt Gängäbach im Norde, Zell im Oschte, d Gmaine Schdainä un Schudderdoal im Side un Säälbach un Friäsenä im Weschte.",🔎
,,,Gengebach,TRUE,"Nochbergmaine sin Abbewihr, Durbach, Ordeberig, Ohlschbach, Gengebach, Berghaupte, Hohberig, Schudderwald, Kähl un Willstätt.",🔎
5521,Lütisburg,Lütischborg,Lötischborg,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Wil, Uzwil, Oberuzwil, Lötischborg, Chirchberg und im Thurgi Rickebach.",🔎
,,,Lütischburg,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Chirchbärg, Fischinge, Fischetaal, Eschebach, Wattwil, Bötschwil-Gantertschwil und Lütischburg.",🔎
5522,"Washington, D.C.","Washington, D.C.",Washingtoner,FALSE,70 isch Armstrong zum stellverdrätende Läiter vom Washingtoner Aeronautikbüro vo dr NASA beförderet worde. Im gl,🔎
,,,Bundesdistrikt,FALSE,"in Bundesstaate umgwandlet worde si. Zämme mit em Bundesdistrikt und de <a href=""Au%C3%9Fengebiete%20der%20Vereini",🔎
5523,Bündnis 90/Die Grünen,Bindnis 90/Di Griene,Grüene,FALSE,Der isch um 1990 durch e stärkere Verlaggerung zu de Grüene ersetzt worre.,🔎
,,,Bindnis 90/Di Grienen,TRUE,D Sandra Boser isch anne 2007 in dr Bartei von Bindnis 90/Di Grienen yydrätte.,🔎
,,,Grienen,FALSE,"Im Jänner 1997 het er zue dr Initiatoren un Erschtunterzaichner vu dr ""Erfurter Erklerig"" ghert, eme Ufruef vu rund 40 Chinschtler, Intellektuälle, Gwerkschafter un Bolitiker fir meh soziali Grächtigkait un e Bolitikwächsel dur en ängeri Zämmearbet vu SPD, Grienen un PDS.",🔎
,,,Bündnis 90/Die Grüene,TRUE,"Sit 2019 hät Sachse e Koalitionsregierig vo de CDU (wo au de Minischterbresidänt stellt), de Bündnis 90/Die Grüene und de SPD.",🔎
,,,Grüen Partei,FALSE,69% bundeswitt die meiste Stimme fer die Grüen Partei erreicht.,🔎
,,,Bindnis90/Di Griene,TRUE,Oktober 1968 z Schramberg) isch e dytschi Bolitikeri (Bindnis90/Di Griene) un Mitgliid vum dytsche Bundesdag.,🔎
,,,Griene,FALSE,"Mittlerwiili giltet d Stadt als Hochburg vu de Griene, nit nur weg de Wahl vum erschte griene Owerburgermeischter vun ere ditsche Großstadt, sundern au weg de iwerdurschnittlige Wahlergebnis.",🔎
,,,Bindis 90/Di Griene,TRUE,Dezämber 1970 z Stuegert) isch e dytsche Bolitiker (Bindis 90/Di Griene) un Undernämer.,🔎
,,,Grien Alternativ Lischt,FALSE,"Vu 1989 bis 1998 isch er Gmairot fir d GLH z Hirschberg gsii, ab 2004 isch er Stadtrot fir di Grien Alternativ Lischt z Weinheim gsii.",🔎
,,,Grieni,FALSE,Im Herrischrieder Gmeinderoot wird Währhalde vom Josef Stoll (CDU) und de Iris Wallaschek (Grieni) verdrätte.,🔎
,,,Die Grüene,FALSE,Januar 1980 het mä im Kongresszäntrum d Bundespartei Die Grüene gründet.,🔎
,,,Di Griene,FALSE,"D Umfrog het au ergee, ass no dr aktuälle Stimmigslag Di Griene zämme mit dr SPD mit je 24 % d Mehheit im Landdag stelle deete.",🔎
5524,Demokratische Volkspartei,Demokratischi Volkspartei (Düütschland),FDP/DVP,FALSE,D FDP/DVP isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.,🔎
,,,Demokratische Volksbartei,FALSE,Oktober 1952 zäme mit dr Demokratische Volksbartei (DVP) in dr FDP/DVP Bade-Wirttebärg ufgange.,🔎
,,,Demokratisch Volksbartei,FALSE,"D FDP Bade-Wirttebärg isch anne 1952 entstande, wu di z Wirttebärg-Bade grindet liberal Demokratisch Volksbartei (DVP), wu dert scho syter 1948 as FDP-Landesverband fungiert ghaa het, zäme mit em FDP-Landesverband vu Bade im neie Landesverband vu dr FDP z Bade-Wirttebärg ufgangen isch.",🔎
,,,DVP,FALSE,C: Bi dr Wahle 2004 un 2009 als FDP/DVP aträtte.,🔎
5525,Schwarzes Meer,Schwarzes Meer,Schwarzmeerruum,FALSE,"Es isch sicher, ass vo öbbe 5000 v. d. Z. aa d Cheeserei in Mesopotamie, im Schwarzmeerruum, in Chläiasie, Egüpte und Nordafrika bekannt gsi isch.",🔎
,,,Schwarze Meer,FALSE,"Mit däm ehnder jyngere Kanal isches meeglig, per Schiff quer durch Europa vor Nordsee bis zem Schwarze Meer zfahre.",🔎
,,,pontisch,FALSE,"Iiri Sprooch, s Karaimisch, ordnet mä bi de Krim-Karäer dr pontisch-aralische Undergrubbe vo de westtürkische (kiptschakische) Sprooche zue.",🔎
,,,Schwarzi Meer,TRUE,"Bulgarie (""bulgarisch"" България) isch e Staat mit republikanischr Staatsform, wo a Griecheland, Nordmazedonie, Rumänie, Serbie und a d Türkei und im Oste as Schwarzi Meer grenzt.",🔎
,,,Schwarzè Meer,FALSE,"Jetzt volot d Strecki s Dal, idem mit èm 535 m langè ""Dögginger Tunnel"" d europäischi Hauptwasserscheidè zwischèm Schwarzè Meer un dè Nordsee unterquert wörd.",🔎
,,,Schwàrza Meer,FALSE,"Odessa ([], ukràinisch [] ; rüssisch []) ìsch a Millioonaschtàdt àm Schwàrza Meer un s’ àdminischtràtiiwa Zäntrum vu dr Oblast Odessa ìn dr Ukràina.",🔎
,,,Schwarzem Meer,FALSE,"Dur d Schwiiz verlaufe meereri europäischi Hauptwasserscheide: Si trenne d Yyzugsgebiet vo Nordsee, Mittelmeer und Schwarzem Meer.",🔎
,,,Schwarzä Meer,FALSE,"De Schärragau wird durch verschidene Zugstreckä erschlossä: Dr Donauradweg, vo Donaueschingen bis Wien und weiter zum Schwarzä Meer (EuroVelo-Route ""EV6"" ), góót durch dr Gau.",🔎
,,,Schwarz Meer,TRUE,S Schwarz Meer drännt di europäische Gränze vu Russland vu dr asiatische.,🔎
,,,Schwarze,FALSE,Uf de russische Flüss sind si südwärts gsäglet und bis zum Schwarze und em Kaspische Meer cho.,🔎
,,,Schwaarz Mèèr,TRUE,"D Duene good in s Schwaarz Mèèr, di andere fimf in d Noord- ùn Oschdsee.",🔎
,,,Schwarza Meer,FALSE,Dött befindat sich di Wasserscheide zwischam Schwarza Meer (Donau) und dr Nordsee (Rhein).,🔎
,,,Schwarzmeergebiet,FALSE,"Vo öbbe 750 bis 550 v. d. Z. isch s zur Groosse Kolonisazioon choo, wo groossi Däil vom Schwarzmeergebiet und in e Hufe Geegende vom Middelmeerruum Dochderstedt gründet worde si.",🔎
,,,Schwarzmeerkischte,FALSE,An dr Schwarzmeerkischte zwische Noworossijsk un Sotschi chunnt e Hertlaubwaldzone.,🔎
5526,Schengener Abkommen,Schengener Abchomme,Abchò vo Schengè,FALSE,"Mit dè Yfüürung vom Abchò vo Schengè isch d Personèkontroll wègkait, deklarationspflichtigi Warè sin abber wiè suscht au dõ z vozollè.",🔎
,,,Schengener Abchuu,TRUE,"Schengen isch zum Synonym wore fir s Schengener Abchuu (""Schengener Abkommen""), wu am 14.",🔎
,,,Vertraag vo Schengen,FALSE,In Weschteuropa isch mit em Vertraag vo Schengen dr gröscht Deil vo de Gränzkontrollen abgschafft worde.,🔎
,,,Schengener Abkommè,TRUE,D Unterzeichnerstaatè vom Schengener Abkommè schaffèd an irè Binnègränzè d Gränzkontrollè ab.,🔎
,,,Schengèner Abchõ,TRUE,"Durch dè Bydritt vo dè Schwiz zum Schengèner Abchõ im Johr 2008 isch d Rollè vo dè dütsch-schwizer Gränz zwar chlyner worrè un dè Zollübbergang am Baanhof uffghobbè worrè isch, dè Gränzwachtposchtè isch abber blibbè, un s wörrèd witterhy Kontrollè i dè Züüg vorgnõ.",🔎
,,,Schengener Abchò,TRUE,Durch dè Bydritt vo dè Schwyz zum Schengener Abchò im Johr 2008 isch d Bedütig vo dè Gränz zwǜschè dè Schwyz un Dütschland zwar gringer worrè; s git abber au witterhy unregelmäßigi Kontrollè i dè Züüg zwǜschè Ärzingè un Nüüchilch.,🔎
,,,Vertraag vo Schenge,FALSE,"Si macht aber bi vile internationale Organisazioone mit, öppen i dr OSZE, em Europarat, dr EFTA, em UN-Menschenrechtsrat, dr ESA und em CERN, und si isch bim Vertraag vo Schenge drby.",🔎
,,,Schengè Ruum,FALSE,"Durch dè Bydritt vo dè Schwiz zum Schengè Ruum im Johr 2008 isch d Bedütig vo dè Gränz zwüschè dè Schwiz un Dütschland zwar gschwundè, i dè RE-Züüg, wo ooni Halt durch Beringè Bad.",🔎
5527,Toskana,Toskana,toskanische,FALSE,"Im Iteliänische chame drüü ferschideni Dialäktgruppen underscheide, grob gseit öppe die norditeliänische Dialäkt mit em Lombardische und em Venetische, die toskanische Dialäkt, wo dervo die iteliänischi Schrift- oder Standardsprooch chunt, und die middel- und süditeliänische Mundarte.",🔎
,,,Tosgana,TRUE,40010–40141 (Metropolitanstadt Bologna) 42010–42100 (Provinz Reggio Emilia) 43010–43100 (Provinz Parma) 44000–44100 (Provinz Ferrara) 47000–47999 (Provinz Forlì-Cesena) 47800–47999 (Provinz Rimini) 48000–48999 (Provinz Ravenna) Tosgana (Toscana).,🔎
,,,toscanische,FALSE,Er basiert uf dem toscanische reschpäktiv floräntynische Dieläkt.,🔎
,,,Toscana,TRUE,"Westlich vo de Apenninä ziehnd sich vom Norde i Richtig Süüde unter anderem di Italienischi Riviera in Ligurie, die Etruskischi Riviera i dä Toscana und dä Golf vo Neapel i dä Campania.",🔎
5528,Schifffahrtsgesellschaft des Vierwaldstättersees,Schifffahrtsgesellschaft des Vierwaldstättersees,Schiffahrtsgsellschaft vom Vierwaldschtättersee,FALSE,"Nach em Bau vo dr Gotthardbahn und dr Gotthardautobahn isch d Gegend um de Vierwaldschtättersee immer meh en Verchehrschnoote, au wenn d Schiff vo dr Schiffahrtsgsellschaft vom Vierwaldschtättersee (SGV) meischt nur no für Vergnüegigsrundfahrte benutzt werded.",🔎
,,,SGV,FALSE,Beggäried leyd am Vierwaudstettersee und het e Stazion vu dr SGV.,🔎
5529,Kontrapunkt,Kontrapunkt,kontrapunkt,FALSE,"für „Maassstaab, Reegle“) isch in dr meerstimmige Muusig e kontrapunktischi Komposizioon, wo s din meereri Stimme het, wo mä die mäisti Zit gliichzitig ghöört und wo sich sträng imitiere.",🔎
,,,Kontrasubjekt,FALSE,"As Geegethema (Kontrasubjekt) zum Arezzo sine däilte Silbe ""(Syllabe)"" het dr Händel s Hauptthema (Subjekt) vo dr Fuge us sinere achte f-moll-Claviersuite, HWV 433 gno und es liicht figuriert.",🔎
,,,Kontrapungt,TRUE,"Gegèbegriff sin: In früènèrè Johrhundert isch d Kompositionsleeri (Harmonyleeri, Kontrapungt, Formèleeri), wo jewyls zitgnössisch gsi isch, meischtens von èm erfaarènè Komponischt im Lehrer-Schüèler-Vohältnis wittergää worrè.",🔎
,,,Kontrapünkt,FALSE,Vili Theme und Kontrapünkt us siner erste Opere het dr Händel in spöötere Wärk witer verarbäitet.,🔎
5530,Effingen,Efige,Èffige,TRUE,"Si esch aber ächli nördlecher doregange als höt, vo Èffige öber Rèmige of Stelli.",🔎
,,,Efigen,TRUE,"Jetz het me vo Efigen us e besseri Rampe under dr Barnighalde dure uf d Passhööchi gha, chly underem Dorf Gallechirch dure, und di nöi Basshööchi bi ""Nöistalde"" isch erscht no echly weniger hööch weder die bi ""Altstalde,"" wo e halbe Kilometer wyter im Norden isch.",🔎
,,,Effige,TRUE,"Aafangs 2022 hend di ehemols selbständige Gmeinde Böze, Effige und Elfige mit de Gmeind Hornusse us em Bezirk Laufeburg zu de Gmeind Böztal fusioniert und ghöred sither nöm zum Bezirk Brugg.",🔎
,,,Effingè,TRUE,"Im November 1904 isch sell dè Abschnitt vo Stei-Säckingè nõch Frick, im April 1905 vo Schinznach-Dorf bis Brugg un im September 1905 schlièsslich dè Abschnitt vo Schinznach-Dorf durch dè Dunnel nõch Effingè un bis Frick gsi.",🔎
5531,Regisseur,Regisseur,Filmreschiseeri,FALSE,Novämber 1972 z Inderlache) isch e Schwyzer Filmreschiseeri un Draaibuechautoori.,🔎
,,,Reschiseri,FALSE,Februar 1982 z Züri) isch e Schwyzer Draibuechautori un Reschiseri.,🔎
,,,Filmreschissöör,FALSE,Er zelt zu de wichdigste Filmreschissöör vom 20.,🔎
,,,Theaterregisseur,FALSE,"Der Theaterregisseur het drbii d Uufgob, dr Teggscht as ä dramatischi Handlig auf d Bühni z bringe.",🔎
,,,Reschissörin,FALSE,Die Herbstzeitlosen isch e Schbiilfilm vo dr Schwizer Reschissörin Bettina Oberli us em Joor 2006.,🔎
,,,Reschisseeri,FALSE,"Februar 1938 z Ulm) isch e dytschi Filmmacheri, Reschisseeri, Autori un Schauspiileri.",🔎
,,,Filmreschissöörin,FALSE,Juni 1971 z Besançon) isch e franzöösisch-schwizerischi Filmreschissöörin und Filmschauspiilere.,🔎
,,,Filmregisseur,FALSE,"Es git de Bühneregisseur für Schauschpiel, Musical, Opere, Operette und anderi Bühne-Werch im Theaterbereich, de Filmregisseur für d Filmkunscht, de Hörschpielregisseur für Hörschpiel und künschtlerischs Feature und de Fernsehregisseur für Fernsehsendige.",🔎
,,,Reschiseerii,FALSE,D Anja Kofmel (* 1982 z Lugano) isch e Schwyzer Animazionsfilmmacheri un Reschiseerii.,🔎
,,,Film- un Fäärnseereschiseeri,FALSE,D Mirjam von Arx (* 1966 z Wiifälde) isch e Schwyzer Film- un Fäärnseereschiseeri un Filmbroduzänti.,🔎
,,,Theaterreschiseeri,FALSE,Oktoober 1971 z Göttingen) isch e Schwyzer Theaterreschiseeri un -produzänti.,🔎
,,,Reschissör,TRUE,"More than Honey (übersetzt; ""Meh als Honig"") isch en Dokumentarfilm vom Schwizer Reschissör Markus Imhoof, wo im Joor 2012 is Kino cho isch.",🔎
,,,Reschiseer,TRUE,April 1965 ischt vom Reschiseer Rudolf Sellner inszeniirt worra.,🔎
,,,Reschissöörin,FALSE,"Novämber 1966 z Leipzig) isch e dütschi Reschissöörin, Choreografin und Läitere vom Opere- und Danzansambel ""Heike Hennig & Co"".",🔎
,,,Reschissöör,TRUE,"Dezämber 1977 z Vevey, Schwiz), isch e britische Komiker, Schauschbiiler, Reschissöör, Komponist und Broduzänt gsi.",🔎
,,,Theaterreschisseer,FALSE,Augschte 2015 z Stäfa) isch e Schwyzer Schauspiiler un Theaterreschisseer gsii.,🔎
,,,Filreschisseeri,FALSE,"D Stéphanie Chuat (* 1970 z Lausanne) isch e Schwyzer Schauspiileri, Draibuechautoori un Filreschisseeri.",🔎
,,,Filmreschisseeri,FALSE,"Meerz 1971 z Lausanne) isch e Schwyzer Schauspiileri, Draibuechautoori un Filmreschisseeri.",🔎
,,,-filmemàchera,FALSE,"Awrìl 1974 àls ""Jenna Marie Massoli"" z’ Las Vegas, Nevada) ìsch a ehamààliga-n-àmerikànischa Pornodàrschtällera, Pornofilmproduzänta un -filmemàchera, Schàuischpìelera so wia Unternammera.",🔎
,,,Theaterreschissöör,FALSE,Oktober 2015 z Göteborg) isch e schwedische Schriftsteller und Theaterreschissöör gsi.,🔎
,,,Film- un Fäärnseereschiseer,FALSE,Jänner 2020 z Berlin) isch e Schwyzer Film- un Fäärnseereschiseer gsii.,🔎
,,,Reschiseeri,FALSE,"""Udovičić"") isch e dytsch-kroatischi Reschiseeri.",🔎
,,,Filmmacher,FALSE,"Februar 1987 z New York City; eigetlig ""Andrew Warhola"") isch e amerikanische Grafiker, Künstler, Filmmacher und Verleger gsi.",🔎
,,,Reschiseer*i,FALSE,"E Dail hän si em Medium Theater oder Film in ere Wys verschribe, zem Byschpel as Autor*i oder Reschiseer*i.",🔎
,,,Filmreschissör,FALSE,Wie dr Sigfrit Steiner isch er au as Filmreschissör und Dräibuechautor bekannt gsi.,🔎
,,,Filmamàchera,FALSE,"Jüüli 1991 z’ Loxahatchee, Florida) ìsch a àmerikànischa Pornodàrschtällera, -Filmamàchera, Erootikmodäll un Unternammera.",🔎
5532,Komnenen,Komnenen,Komnene,FALSE,D Herrscher vom Kaiserriich Trapezunt (1204–1461) us dr Dünastii vo de Komnene gälte nit as byzantinischi Kaiser.,🔎
,,,Komnenekaiser,FALSE,"Dr Andronikos I., dr letschti Komnenekaiser, het mit siinere churze, aber brutale Schreckensherrschaft (1183–85), s Regierigssüsteem zum Zämmenbruch brocht, wo dr Alexios I. iigfüert het und wo uf dr Rolle vo dr Milidääraristokratii basiert het.",🔎
,,,Komnene-dünastii,FALSE,Er isch dr letschti vo de Kaiser vo dr Komnene-dünastii gsi.,🔎
5533,Kroatien,Kroazie,kroatischi,FALSE,In de Regione Hajós und Baja git s kroatischi und dütschi Minderheite.,🔎
,,,Kroate,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,Kroatie,TRUE,"D'Neanderdaaler hän noch für mehreri tuusig Johr i isoliirti Enklave uf dr Iberischi Halbinsel, uf dr Krim un im hütige Kroatie überläbt.",🔎
,,,Kroaazie,TRUE,"Dezämber 1981 z Ivrea, Itaalie) isch en italiänische Spraachwüsseschafter, wo hüt a der Uniwèrsitèèt Zadar z Kroaazie leert und forschet.",🔎
,,,Kroazia,TRUE,"Slowenia isch a klenns Land im südlicha Mitteleuropa und grenzt im Weschta an Italia und an d Adria, im Süda und Osta an Kroazia und Ungarn und im Norda an Österriich.",🔎
,,,Kroatsiä,TRUE,"Vorhär hätt d'FSD aber au scho Miine grüümt in Albaniä, Kroatsiä, Bosniä, Afganischtan, Irak, Pakischtan und dä Filippiinä.",🔎
,,,Kroatiè,TRUE,"Museology wörd z Europa vor allem im Voeinigtè Könnigrych, i dè Nidderlande, z Finnland, Tschechiè un Kroatiè gleert.",🔎
,,,kroatisch,FALSE,Bsunders bekannt isch dr kroatisch Mooler Ivan Generalić (1914–1992) gsi.,🔎
,,,kroatische,FALSE,"Konj (uf serbokroatisch ""Ross"") isch en Bärg im Südweschte vu Bosnie und vu de kroatische Dalmatia.",🔎
5534,Liste der Stadtpräsidenten von Genf,Lischte vo de Gämfer Stadtpresidänte,Lischte vo de Stadtpresidänte vo Gämf,FALSE,Lueg do dezue: d Lischte vo de Stadtpresidänte vo Gämf Sproch.,🔎
,,,Stadtpresidäntin vo Gämf,FALSE,"Drüümol – nämli ane 1968, 1972 und 1975 – isch si Stadtpresidäntin vo Gämf gsi, gmäss em Sischteem, wo das Ampt all Joor es anders Mitgliid vom ""Conseil administratif"" überchunt.",🔎
5535,Kathedrale von Saint-Denis,Basilika Saint-Denis,Kathedrale vo Saint-Denis,FALSE,"Er isch in dr Kathedrale vo Saint-Denis, begraabe worde.",🔎
,,,St. Denis,FALSE,ildegard het verschidni Schänkige an d Chlöschter St. Denis und St. Marti,🔎
,,,Abtei Saint-Denis,FALSE,Är het großi Dail vum Friejohr 754 in dr Abtei Saint-Denis bi Paris mieße zuebringe.,🔎
5536,Flüelen,Flielä,Fliäle,TRUE,"Es isch es flachs Gebiet im Norde vom Kanton, em Urner Underland, zwüsche de Gmeinde Fliäle und Seedorf.",🔎
,,,Flüèlè,TRUE,Dè Ingenieur Koller hèt è èrschts Brojèkt für d Strèggi vo Flüèlè a dè Langèsee (123 km) uusgschaffèt.,🔎
,,,Flüele,TRUE,Im Bereich vom Rüüssdelta zwüsched Flüele und Seedorf wird dr See teilwiis wider uufgschüttet.,🔎
,,,Flüelä,TRUE,Im Johr 1313 het em dr düütsch Kaiser dr wichtig Zoll vo Flüelä am Vierwaldstettersee afertrout.,🔎
5537,Transnistrien,Transnistrie,Transnistsrie,TRUE,"Des Land isch politisch instabil und isch in zwoa Hälfte gspalta: In ""Moldawie"", wo westlich vom Dnjestr liegt und in d Republik Transnistsrie.",🔎
,,,Transnischtrie,TRUE,Hüt isch das nume no z Transnischtrie der Fall.,🔎
5538,Gaskognische Sprache,Gaskonischi Sproch,Gaskognische,FALSE,"S Dialäktgebiet gränzt an säll vum Gaskognische, Katalanisch, Baskische, Saintongeais, Bourbonnais, Frankoprovenzalisch un Bas-Vivarois wie au an di okzitanische Dialäkt Provenzalisch, Nordokzitanisch, Limousin un Vivaro-alpin.",🔎
,,,Gaskognisch,FALSE,"D Pyrenäe (uf Spanisch ""Pirineos"", uf Französisch ""Pyrénées"", uf Baskisch ""Pirinioak"", uf Katalanisch ""Pirineus"", uf Aragonesisch ""Perinés"" nd auf Gaskognisch ""Pirenèus"") si e Gebirgschetti zwüsche dr Iberische Halbinsle und Middeleuropa.",🔎
5539,Große Ungarische Tiefebene,Großi Ungarischi Diefebeni,Diefebeni,FALSE,Infolg vum Verdrag vu Trianon isch no e Großdeil vu de östlige Diefebeni un de Oste vum Banat dezüechuu.,🔎
,,,Großi Ungarischi Diefeebeni,TRUE,"Di Großi Ungarischi Diefeebeni (Puszta), de Balaton, s Donauknii, Budapest mìt sinne Brùcke ùn au s Széklerland werre als typisch ungarischi Landschafte aaglüegt.",🔎
,,,Große Ungarische Diefeebeni,TRUE,"Es isch noch Budapest ùnd Debrecen di drittgröschti Stadt vò Ungarn, di gröschti Stadt vò de Große Ungarische Diefeebeni ùnd eins vò de sììbe regionale Zändre vòm Land.",🔎
,,,Große Ungarische Diefebeni,TRUE,"De Großdeil vum Banat isch flach un ghört zu de Große Ungarische Diefebeni, während im Südoste s Banater Gebirg litt.",🔎
5540,Oberrotweil,Rothwiil,Rotwiil,TRUE,"S Kampfblatt het e ibergordnete Deil un e Regionaldeil gha – im Regionaldeil sin zum Biispiil z Rotwiil d politische Gegner vu dr Nazis mit polemische Artikel stark agriffe wore – des isch vor dr Machtergriffung gsii; nochhär, wu sich d Macht vu dr Nazi gfeschtigt gha het, het sich des glegt, do isch drno iber ertligi Parteiverastaltunge usw.",🔎
,,,Rootwiil,TRUE,"Kiene lijt guet 1,5 km weschtlich vum Rhin gegeniwer vun Rootwiil im Kaiserstüehl in dr Owerrhineweni.",🔎
,,,Oberrotwiil,FALSE,"Dr Namme Achkarre isch vum althochdytsche ""haz karle"" abgleidet un emme Namme vun emme fryhe Siedler us dr bnachbarte Gmeind Oberrotwiil gsi, wia mr glaubt.",🔎
,,,Oberrothwil,FALSE,"Dr Ort lit 1,7 km nördlich vo Oberrothwil un het zämme mit Burge e Haldepunkt an dr weschtliche Kaiserstuehlbahn.",🔎
5541,Ruine Madeln,Ruine Madeln,Madle,FALSE,"Die anderi isch d Madler Linie gsi, noch dr Burg Madle oberhalb vo Brattele im Baselbiet, wo si vo de Habsburger überchoo hai.",🔎
,,,Burg Madle,FALSE,"1275 isch s Schloss vo de Herre vo Eptige baut worde, im gliiche Johr wie d Burg Madle.",🔎
5542,Giffers,Güfersch,Gǜfersch,TRUE,"Nachpuurgmiine vo Plaffeie si Brünisried, Gǜfersch, Jùùn, Plassäub, Rächthaute, Taafersch ù Val-de-Charmey im Kanton Fryybùrg ù Boltigen, Guggisberg, Oberwil im Simmental im Kanton Bärn.",🔎
,,,Giffersch,TRUE,"Nachbargmiine sin Brünisried, Zumhouz, Plaffeie, Plasseub, Giffersch un Rächthaute gsii.",🔎
,,,Güffersch,TRUE,"D Nachpurgmiine va Rächthaute sy Santursche, Brünisried, Plaffeie, Plassäub u Güffersch.",🔎
5543,17. Oktober,17. Oktober,17. Oktoober,TRUE,"D Rita Hayworth (* 17. Oktoober 1918 z <a href=""New%20York%20C",🔎
,,,17. Oktobr,TRUE,Dr Johann Wirz isch am 17. Oktobr 1814 z ,🔎
,,,17. Oktower,TRUE,Frànkrìch üsgsprocha. Àm 17. Oktower 1919 sìn s Reichslànd Elsàss-L,🔎
,,,17. Oktoower,TRUE,"Dr Winfried Bertsch (* 17. Oktoower 1937 in <a href=""Lichtenau%20%",🔎
5544,Reinach AG,Rynech,Riineach,TRUE,"Die vier Aargauer Gmeinde Burg, Böiu, Mänzike, Riineach und s Dorf Pfäffike (Gmeind Rickebach LU) si zun ere zsämmehangende Agglomeration mit meh als 17'000 Iiwohner verschmulze.",🔎
,,,Rinech,TRUE,"Hauptort isch Choom, die grösst Gmeind isch Rinech.",🔎
,,,Riinach,TRUE,"Dr Middelpunkt vom Ärdbeebe isch unterem Dorf Riinach im Baselbiet gsi, a baar Kilometer südlich vo dr Schtadt Basel.",🔎
,,,Rinach,TRUE,Die Reformierte vo Böju hei dann bis in 1932 zu de Chilegmeind Rinach ghört und sind dann selbschtändig worde.,🔎
,,,Riinech,TRUE,"Bi dr Kantonsdäilig vo 1833 si alli Baselbieter Gmäinde zum nöije Kanton Basel-Landschaft cho, däilwiis mit wenig Begäisterig wie Gälterchinde und Riinech.",🔎
5545,Schlacht von Plataiai,Schlacht bi Plataiai,Plataia,FALSE,Im Johr druf (479) isch die persisch Armee bi Plataia zum ä groosse Deil vernichtet worde.,🔎
,,,Schlacht vo Plataea,TRUE,"In dr Schlacht vo Plataea im Summer vo 479 isch d Armee vo de Perser vernichdend gschlaage worde, und am Kap Mykale häi d Grieche d Räst vo dr persische Flotte vernichdet.",🔎
,,,Schlacht vo Plataiai,TRUE,het er s griechische Heer i de Schlacht vo Plataiai aagfüert.,🔎
,,,Schlacht vo Plataia,TRUE,Im Joor druf isch die persischi Armee in dr Schlacht vo Plataia gschlaage worde.,🔎
,,,Plataiai,FALSE,Si Armee isch bald druf bi Plataiai besigt worde.,🔎
5546,Mesozoikum,Mesozoikum,mesozoischè,FALSE,Diè mesozoischè Gschteinsschichtè sin durch d Hebig vom sûdlichè Schwarzwald dütlich schräger gschtellt als suscht (im Mittel 7 %) un gnau dõ vo dè Wuètè dè Reiè nõch angschnittè worrè.,🔎
,,,mesozoische,FALSE,"D Gsteischichte, wu Aadeil dra hän, sin in dr mesozoische Zytalter Trias un Jura bildet wore.",🔎
,,,mesozoischi,FALSE,"As mesozoischi Vorläufer wärde mänggisch d Zalamdalestidae aagfüehrt, e Gruppe, wo in der Oberchriide z Asie gläbt het.",🔎
5547,Kunsthalle Basel,Kunsthalle Basel,Basler Kunsthalle,FALSE,"Dr Konserwator vo dr Basler Kunsthalle, dr Richard Lichtehahn, het si Naame spööter «Lichtenhan» gschriibe, die Schriibig git s hüt nüm.",🔎
,,,Chunschthallte Baasel,TRUE,"Uusstellige, wu d Spoerri derby gsii isch, het s im Chunschtmuseum Bärn, em Chunschtmuseum Lozärn, im Chunschthuus Glaris, im Helmhuus Züri, im Musée Rath, Gämf, un in dr Chunschthallte Baasel.",🔎
,,,Baasler Kunsthalle,FALSE,"1887 isch si in d Baasler Kunsthalle züüglet, wo mä bsundrigs für si e Flügelbau as „Skulpturehalle“ baut het.",🔎
,,,Kunsthalle,FALSE,"Merz 1944 het s Theater in dr Kunsthalle si erste Uffüerig gee: Dr ""Faust"" vom Karl Simrock.",🔎
,,,Kunschthale Basel,TRUE,"Syni Wèèrch hät er under anderem im Kunschthuus Züri, i de Kunschthale Basel, im Kunschtmuseeum Luzèèrn, im Kunschtmuseum Olte und im Kunschtsalon Wolfsberg z Züri uusgstelt.",🔎
,,,Kunsthalle Baasel,TRUE,Septämber e Böcklin-Usstellig in dr Kunsthalle Baasel ufdoo.,🔎
5548,Stein AR,Stèè AR,Stää,TRUE,"Juli 1806 z Stää, † 21.",🔎
,,,osserrhodische Schtää,FALSE,"Bilder vom Uhrmacher Johannes Müller (1806–1897) us äm osserrhodische Schtää zääget e klari Handschrift, au wenn er zächnerisch nöd perfekt gsi isch.",🔎
,,,Stèè,TRUE,Stilistischi Bezüchige zum Werch vom Schwiizer Puuremoler Johannes Müller us Stèè sind nochhwisbar.,🔎
5549,Pogrom,Pogrom,Juudeverfolgige,FALSE,"Das het mö vilmol vo de Juude im Middelalter behauptet, bsundrigs wääred dr Zit vom Schwarze Dood (1347–1350) und het in ganz Öiropa Juudeverfolgige und Pogrom mit hundertduusige vo Doodesopfer usglööst.",🔎
,,,Progroom,TRUE,In dr Diaspora het sich vor allem in Zite vo antijüüdische Progroom dr Messianismus verbräitet.,🔎
,,,Verfolgig,FALSE,"Dodin bschrybt er d Situation vu dr remische Gmai am Änd vum erschte Johrhundert, wu au unter dr Verfolgig fescht im Glaube un dr Liebi zämmeghebt heb.",🔎
,,,Pogroom,TRUE,"Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si.",🔎
,,,Juudepogroom,FALSE,"Im dütschsproochige Ruum häi sich vo dr Region Franke us zwüsche 1298 und 1303 under dr Füerig vom ""„König Rintfleisch“"" und zwüsche 1336 und 1338 under dr Füerig vom Raubritter ""„König Armleder“"" Juudepogroom über s ganze Land verbräitet.",🔎
5550,Altes Wasserkraftwerk Rheinfelden,s Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde,Wasserchraftwärch Rhyfälde,FALSE,1898 het am Rhy s Wasserchraftwärch Rhyfälde dr Betriib uufgnoo.,🔎
,,,Alti Wasserchraftwerch,FALSE,2010 bis 2011 isch s Alti Wasserchraftwerch abgschalte un abgrisse worde.,🔎
,,,Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde,TRUE,"Die grosse Wasserwärch am Hochrhy sind die doo: s Chraftwärch Rhynou, s Chraftwärch Eglisau-Glafttfälde, s Chraftwärch Reckinge, s Chraftwärch Albrugg-Doogere, s Wärch Lauffeburg, s Rhychraftwärch Säkinge, s Chraftwärch Rhyburg-Schwörstadt, s Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde, s nöie Chraftwärch Rhyfälde, s Wärch Augscht-Wyyle und s Chraftwärch Birsfälde.",🔎
,,,alte Wasserchraftwerch,FALSE,Im Joor 1989 isch d Konzession vùm alte Wasserchraftwerch vùm Schwyzer Bùndesroot ùn em Regierigspräsidium Frybùrg um 80 Joor verlängret worde.,🔎
,,,Wärch vo Rhyfälde,FALSE,Eis vo de erschte grosse Wasserchraftwärch isch s Wärch vo Rhyfälde gsi.,🔎
,,,Alti Rhychraftwerch,FALSE,"Bis zum Abriss 2010/2011 het sich z Rhyfälde s Alti Rhychraftwerch befunde, wo dr Bau devo 1895 de Aastoss zur Gründig vo dr Stadt gee het.",🔎
,,,erschte Flusschraftwärch vo Europa,FALSE,"Uff èm dörtzmòl zum Bezirksamt Säckingè ghörendè, sit 1973 abber zum Nõchbòrlandchrais Lerrach ghörendè Gebièt isch s erschte Flusschraftwärch vo Europa baut worrè.",🔎
,,,Alti Chraftwerch Rhyfälde,TRUE,"1897 isch gmeinsam vùm Land Bade ùn em Kanton Aargau bi Rhyfälde s erschti groossi Flùsschraftwerch vo Europa baut worde, s Alti Chraftwerch Rhyfälde.",🔎
5551,California Institute of Technology,California Institute of Technology,Kàlifornischa Ìnschtitüüt fìr Täcknologii,TRUE,Üsserdam lììgt s’ Kàlifornischa Ìnschtitüüt fìr Täcknologii uff’m Schtàdtgebiat.,🔎
,,,Caltech,FALSE,1964 het dr Füsiker Murray Gell-Mann am Caltech d Existänz vo de Kwark bostuliert.,🔎
5552,Murbach,Müerbe,Müarbàch,TRUE,"Wàttwiller wìrd ìm Johr 735 zum erschta Mol erwähnt, wu's der Gràf Eberhard ìm Kloschter Müarbàch gschankt hàt.",🔎
,,,Mürbach,TRUE,Der Ort hat frieier em Kloster vu Mürbach ghért un ésch derno an d Habsburger éwergange.,🔎
,,,Murbe,FALSE,Dr Steinlin isch vo Murbe khoo und het z Blotze Bsitz gha.,🔎
5553,Verfassunggebende Landesversammlung Württemberg-Baden,Verfassiggebendi Landesversammlig fir Wirttebärg-Bade,Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig Wirttebärg-Bade,FALSE,Juni 1946 d Wahl zur Verfassiggebende Landesversammlig Wirttebärg-Bade stattgfunde.,🔎
,,,Verfassiggebende Landesversammlig,FALSE,Landdagssitzig vu dr Verfassiggebende Landesversammlig am 25.,🔎
,,,Verfassiggebend Landesversammlig,FALSE,Di Verfassiggebend Landesversammlig un dr Landdag vu Wirttebärg-Bade hän vu 1946 bis 1952 z Stuegert dagt.,🔎
5554,Realsozialismus,Realsozialismus,realsozialistische,FALSE,"Die realsozialistische Süsteem, wo sich as Staate verstande häi, wo us dr proletarische Revoluzioon uusegwaggse si, häi die inneri Opposizioon, wo gege sä grichdet gsi isch, vilmol als ""konterrevoluzionär"" bezäichnet - au wenn d Staatsgründig scho Joorzäänt zruggglääge isch, und die daatsächlige bolitische Posizioone vo de jewiilige Opposizionelle häi käi Rolle gspiilt.",🔎
,,,Reale Sozialismus,FALSE,"Bim Habermas sind sich die beide Asätz – nach em Endi vom Reale Sozialismus – wider nöcher cho, er verwendet hüt politischi Kategorie nur noch relativ zrückhaltend, z.",🔎
5555,Küssaberg,Küssaberg,Chüssabärg,TRUE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
,,,Küssabärg,TRUE,"Badischi Gmaande im Chläggi: Chläggi, Dettighofe, Hooedänge, Jeeschtätte, Lottschtätte, Küssabärg, Lauchringe un Düenge.",🔎
,,,Chüssaberg,TRUE,Bächterschbohl isch en Ortsdeil vo Chüssaberg im Landkreis Waldshuet un ligt direkt unterhalb vo dä Chüssaburg.,🔎
,,,Rhyènè,FALSE,"D Rhybrugg Zurzi–Rhyènè isch è Strõßèbrugg, wo zwǜschè Zurzi un Rhyènè dè Hochrhy sowiè d Gränz zwǜschè dè Schwiz un Dütschland übberschpannt.",🔎
5556,God Save the King,God Save the King,britische Königshymne,FALSE,"Der Text, wo dr Bärner Philosophiprofessor Johann Rudolf Wyss 1811 verfasst het, wird zur Melodii vo dr britische Königshymne gsunge.",🔎
,,,God Save the Queen,FALSE,Vorher het me Rufst du mein Vaterland zur Melodie vo God Save the Queen gsunge.,🔎
5557,Platon,Platon,platon,FALSE,Was er schpeziell agriffe het isch die chrischtlechi Morau u di chrischtlechi u platonischtischi Metafüsik gsi.,🔎
,,,Plato,TRUE,"Won er 17 gsi isch, isch er uf d Akademii vom Plato z Athen cho.",🔎
5558,Tōhoku-Erdbeben 2011,Sendai-Ärdbidem 2011,Tōhoku-Ärdbidem,FALSE,Merz 2011 isch s Chraftwärch noch em schwäre Tōhoku-Ärdbidem automatisch abgschalte wore.,🔎
,,,Ärdbebe,FALSE,"Das si au im allgemeine au d Örter, wo Ärdbebe usglöst wärde, wo, wenn si under emä Ozean bassiere Tsunami chönne verursache.",🔎
5559,Neoklassizismus (bildende Kunst),Neoklassizismus,neoklassizistischi,FALSE,"D Freihäitsstatue z Nöi York (, offiziell ""Liberty Enlightening the World"", au ""Lady Liberty""; ) isch e neoklassizistischi Kolossalstatue, wo vom Frédéric Auguste Bartholdi gmacht worde isch.",🔎
,,,neoklassizistische,FALSE,"Jarhundert z gsee, de Bodmer hät s Huus im neoklassizistische Styl umpoue.",🔎
,,,Näiklàssik,FALSE,S’ Bàhnhoofgebäi ìsch ànna 1858 wia-n-a Pàlàscht ìm Schiil vu dr Näiklàssik ärrìchta worra un ìsch ìm Äärschta Waltkriag schwaar b’schaadigt worra.,🔎
5560,Erkenntnistheorie,Erkenntnistheorii,erkennbar,FALSE,"Die säkulare rächtsfilosofische Usbrägige vom Naturrächt, wo nit vo religiööse Grundwärt abgläitet si, sondern drvo, ass s Naturrächt mit dr menschlige Vernunft erkennbar sig, wärde as Venumfträcht bezäichnet.",🔎
,,,Epistemologii,FALSE,"Filosofe und Theologe wie dr Ghazali, Suhrawardi und Ibn Arabi häi sie süstematischi Formulierig vo dr Theologii und dr Epistemologii brägt.",🔎
,,,Erkenntnisthorii,TRUE,"Anderi Grunddiszipline si d Erkenntnisthorii, wo sich drmit beschäftigt, wie mä allgemäin zu Erkenntnis cha cho, und d Wüsseschaftstheorii, wo undersuecht, wie die underschiidlige Äinzelwüsseschafte zu Erkenntnis chömme.",🔎
,,,erkenntnistheoretischi,FALSE,"Dr Begriff Agnostizismus wird sälte sünonüüm zu Skeptizismus brucht, zum erkenntnistheoretischi Leere z bezäichne, wo bezwiifle, ass mä d Wält im Ganze oder in wääsentlige Beriich cha erkenne.",🔎
,,,Erkenntnisteorie,TRUE,"Är isch wichtig gse für di sogenannti Erkenntnisteorie, ir Etik u ir Äschtetik.",🔎
,,,Erkenntnis chunnt,FALSE,"D Wüsseschaftstheorii isch e Däilgebiet vo dr Filosofii, wo sich mit de Vorussetzige, Methode und Ziil vo dr Wüsseschaft und iirer Art, wie mä zu Erkenntnis chunnt, beschäftigt.",🔎
5561,Hochschule für Musik und Darstellende Kunst Stuttgart,Hoochschuel fir Musik un Daarstellendi Chunscht Stuegert,Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Stuegert,TRUE,Noch em Abituur het d Ens vu 1984 bis 1988 d Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht Stuegert bsuecht.,🔎
,,,Hochschuel vo Stuttgart,FALSE,"a de Musighochschuel in Winterthur, de ZHdK, de Jazzschuel Luzern, de Hochschuel vo Stuttgart und em Trinity Laban.",🔎
,,,Hoochschuel fir Musik un Daarstellendi Chunscht,TRUE,No dr Schuel het si Schauspiilunteriicht gnuu un vu 1967 bis 1970 Sprächerzieig un Schauspiil an dr Hoochschuel fir Musik un Daarstellendi Chunscht z Stuegert studiert.,🔎
,,,Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht,TRUE,Derno het si vu 1990 bis 1995 Jazz- un Popularmusik an dr Hochschuel fir Musik un Darstellendi Chunscht z Stuegert studiert mit Hauptfach E-Bass un im Juili 1995 as Diplom-Musiklehreri abgschlosse mit ere Diplomarbet zum Thema Gherbildig un Jazzharmonylehr.,🔎
,,,Hochschuel fir Musik un darstellendi Chunscht Stuegert,TRUE,"Dr Filmschauspiilworkshop findet im Wintersemeschter in Kooperazion mit dr Akademy fir Darstellendi Chunscht Bade-Wirttebärg un im Summersemeschter mit dr Hochschuel fir Musik un darstellendi Chunscht Stuegert statt un bietet dernäbe extärne Schauspiler*ne d Megligkait, si fir d Arbet vor dr Kamera wyter z qualifiziere.",🔎
5562,Neue Linke,Die Nöiji Linggi,Nöiji Linggi,TRUE,"D Intensivierig vom Vietnamchrieg isch für die Nöiji Linggi e zentrale Bezugspunkt worde, wo sä zum ene globale Fenomeen gmacht häi.",🔎
,,,linggs gstande,FALSE,"Vor allem Politiker, wo linggs gstande si, und Mitgliider vo Gwärkschafte si bespitzlet worde.",🔎
5563,Tenorhorn,Tenorhorn,Tenorhörnern,FALSE,"In größerè (Blõs-)Musigkapèllè vo dè ehnder volgsdümlichè Art hèn d Alt-Saxophöner oft d Alt-Schtimm (in vyrschtimmigè Sätz diè zweit Stimm) un ersetzèd mee un mee d Alt- odder Es-Hörner, d Tenor-Saxophöner hèn entwedder d Tenor-Stimm (in vyrschtimmigè Sätz diè dritt Stimm) zämmè mit dè Tenorhörnern.",🔎
,,,Tenorhörner,FALSE,"Zämmè mit dè Alt-, Tenorhörner un dè Baridöner sorgt s Inschtrumènt i dè Milidärorcheschter für mee Klangbreiti.",🔎
5564,Teufen AR,Tüüfe AR,Tüüfe,TRUE,"Z Osserroode hend vill Gmeende e röckläufigi oder stagnierendi Iiwohnerzahl, e Usnahm isch onder anderem Tüüfe, wo set e paar Johre riichi Lüüt mit eme niidrige Stüürsatz alockt.",🔎
,,,Tüüffe AR,FALSE,"Septämber 2000 z Tüüffe AR) isch e Schwyzer Dichter, Hochschuellehrer un Gschichtsschriiber gsii.",🔎
,,,Teufe,TRUE,"Januar 1401 zum ene Bündnis zwüsche dr Stadt Sanggalle und de fümf Appezäller Gmeinde Appezäll, Gais, Hundwil, Teufe und Urnäsch gfüehrt.",🔎
,,,Tüüffe,TRUE,Oktober 1930 z Tüüffe; † 5.,🔎
,,,Toife,TRUE,"Im 1764i het dann de damalig Abt vom Chloschter Wettige em Hans Ulrich Grubenmann vo Toife de Uftrag gäh, e Brugg über d Limmet z baue.",🔎
,,,Tüüffen,TRUE,"Aafaa tuet er mit em Luutsischteem vo drüü Ort: Tüüffen im Appizällerland, Leerau im Südweschtaargöi und Salgesch im Walis (mit de Daate vom Spraachatlas plus dëne vom Jakob Vetsch, vom Jakob Hunziker und vom Hans Uelrich Rübel), und setzt die i Bezuug zum «klassische» Mittelhoochtüütsch.",🔎
5565,Klosters,Bim Chlooschter oder Chlooschtersch,bim Chlooschter,FALSE,"D Nochbrgmäinde vo Guntersch sind Arosa, Fiderisch, bim Chlooschter und Chüblisch.",🔎
,,,Chlooschtersch,FALSE,Di wichtigschtä Ortschaftä im Prättigä sind Chlooschtersch und Schiärsch (ds äinzigä Schattädorf näbä Chüblisch).,🔎
,,,Saas,FALSE,"Dr Jakob isch 1607 z Saas und spöter im Rhywald Pfaarer worde, und dr Andreas isch sid 1617 z Chüblisch Pfaarer gsi.",🔎
,,,Chlooschter,FALSE,"Biispill üs em Prättigauer Dialäkt vom Chlooschter (Quälle: ""Prättigauer Dialekt.""",🔎
,,,Chlooschters,FALSE,D Vazer sind Gönner gsi vo de Chlööschter vo Churwalde und vo Chlooschters.,🔎
,,,Bim Chlooschter,FALSE,Hauptort ischt Bim Chlooschter.,🔎
,,,Kloschters,FALSE,"Z Kloschters hets am Aafang no a Spitzkehri gha, doch dia isch dänn uufghoba worda.",🔎
,,,Chloschtersch,FALSE,"Arosa ischt va dene Gmeinde umgää: Furna, Jenaz, Fiderisch, Contersch, Chloschtersch, Tavaa, Schmitte, Albula/Alvra, Lantsch/Lenz, Vaz/Obervaz, Tschiertsche-Praade, Chur und Trimmis.",🔎
5566,Francisco Franco,Francisco Franco,General Franco,FALSE,Schbaanie isch immer no vom Diktator General Franco beherrscht worde.,🔎
,,,Franco,FALSE,"Nôchem Chrieg hät s Baskeland unter em Franco unter schwere Repressalie müesse lyde; des hät schliesslich zu gwaltätigem Widerschtand gfürt, vorallem durch d Baskischi Terrororganisation ’’Euskadi Ta Askatasuna’’ (ETA).",🔎
5567,Lengnau AG,Längnau AG,Längnau,TRUE,"Im Surbtal, wo z Ändigen un z Längnau jahrhundertelang die letschti grösseri Gruppe vo Juude i dr Schwiiz gläbt het – im 19.",🔎
,,,Lèngnau,TRUE,Seer wòrschinlich isch diè jüdisch Gmeind vo Stüèlingè uff Düèngè gangè odder si hèn sich dè jüdischè Gmeinde in Èndingè oder Lèngnau im Surbdal aagschlossè.,🔎
,,,Längnauer,FALSE,"Wo a de Schwyzerische Landesuusstelig («Landi») 1939 s Fonogrammarchyv vo der Uni Züri e ganz Räie Schwyzer Mundaarte voorgfüert hät, hät si gfunde, me mües doch au s Ändiger und s Längnauer Jiddisch uf Schallplatten uufnëë, vor as es ganz uusgstoorben sei, und s für spööteri Gänerazioone dokumäntiere!",🔎
5568,Helvetische Consulta,Die helvetischi Consulta,Helvetischi Consulta,TRUE,"1803 het die Helvetischi Consulta mit dr Mediationsakte, wo mehr oder weniger vom Napoleon diktiert worden isch, d Schwiizer Kantonsgränze neu gordnet und de Kantön meh Autonomie ge.",🔎
,,,helvetische Consulta,FALSE,An dr helvetische Consulta 1803 z Paris het dr d’Affry zwüsche de verstrittene Parteie as Vermittler fungiert.,🔎
5569,Elsässisch,Elsassisch,elsässisch Alemannisch,FALSE,Dr Hansi git do un an andere Stelle also s elsässisch Alemannisch as Keltisch üs.,🔎
,,,Elsassìsch,TRUE,"Oktower 2020 z Paris) ìsch e Profasser fir frànzesischi Literàtür gsìì, wo au salwerscht uf Frànzesìsch, uf Elsassìsch und im Elsasser Jiddisch gschribe hàt.",🔎
,,,Elsàsserditsch,FALSE,Regionalsproch vu allene Ortschafte isch Elsàsserditsch.,🔎
,,,elsassischa Dialekt,FALSE,"Dr elsassischa Dialekt wìrd nìt vergassa: verschìedena Verfasser han scho Chronik uf Elsassisch gschrìewa: dr Verele, dr Freddy Willenbucher alias „Profasser Flaschaputzer“.",🔎
,,,elsàssisch,FALSE,Dr elsàssisch Dialekt vun Ballerschdorf ghert zem Owerrhinalemannisch.,🔎
,,,Underelsässer Mundart,FALSE,"Und do het si in ihri Muettersprooch gwächslet und die nöchschte Büecher i der Underelsässer Mundart gschribe: es sind Romään, Erzählige, Theaterstück, Churzgschichte, Gedicht und Übersetzige.",🔎
,,,elsasserditsch,FALSE,D' elsasserditsch Dialekt vun Bìlse ghert zem Owerrhinàlemànnisch.,🔎
,,,elsassischer Dialekt,FALSE,"Fer d Kìnder benutzt ma s Verkleinerungsform: Schàngala, Scharrala, Lisala, Marcala, Seppala... Nàtirlig, dia Vornama heert ma nur noch do wo ma dr elsassischer Dialekt heert.",🔎
,,,elsassischa Diàläkt,FALSE,Sa ìsch àui bekànnt fìr ìhra Unterschtìtztung vum elsassischa Diàläkt.,🔎
,,,elsassischa Dialäkt,FALSE,Üsserdam esch'r sehr aktiv gsì en dr Unterstetzung vum elsassischa Dialäkt: ar hàt fenfazwànzig Johr Elsasser Theàter gspelt un ar hàt zeh johr a Elsassersandung uff samtliga fräija Regionàlradio animiart.,🔎
,,,Elsaassisch,FALSE,"Dr Lehrer und Dichter Emile Storck (1899–1973) vo Gawiller im Bluemetal, wo au Sachen uf Elsaassisch gschribe het, verzellt is drvo; und au dr Oberelsässer Dichter und Gschichteverzeller Gérard Leser (* 1951) vo Mìnschter weiss öppis drvo z sääge.",🔎
,,,elsassischa Sproch,FALSE,Ar düet vìel màcha fer d elsassischa Sproch: ar ìsch dr Grìnder vu dr Schrìftàrt Orthal un dr Leiter vum Verein AGATE (Académie pour une Graphie Alsacienne Transfrontalière).,🔎
,,,elsässisch,FALSE,Novämber 2003 isch d elsässische Wikipedia grinded woore.,🔎
,,,elsässische Dialäkt,FALSE,"Aügscht 2014 z Stroßburi) isch e franzesische Dichter, Brofässer an dr Universität Stroßburg un e Ferderer vum elsässische Dialäkt gsii.",🔎
,,,Èlsässisch,TRUE,"Amtssprooch ìsch Franzeesch, allerdìngs sìn (wie ìm ganze Elsass) ìn vile Ort d Aaschrìfte un d Schìlder zweisproochig, nämlig uf Franzeesch un Èlsässisch.",🔎
,,,elsassische,FALSE,"""Wörterbuch der elsässischen Mundarten"") ìsch dr Wortschàtz vun dr elsassische Bezirk Ower- un Unterelsàss wìsseschàftli beàrweitet.",🔎
,,,elsassischer,FALSE,A gànza Wucha làng gìt's kültürella Ereignissa fer d´ Unterstìtzung vum elsassischer Dialekt.,🔎
,,,Elsässerdüütsch,FALSE,Im Elsass het umgcheert s alemannischen Elsässerdüütsch gäge s Französische en schwääre Stand.,🔎
,,,Elsäserdydsch,FALSE,"D Byyschbiil in däm Ardigel sin us verschiidene alemanische Dialägd gweeld: Baaseldytsch, Züritüütsch, Bäärndütsch, Brienzerisch, Elsäserdydsch, Nèèrdligs Maarggreeflerisch, Ghaiserschdielerisch, Seislertütsch, Wallisertytsch, Tavaasertüütsch, Flumserisch, Thurgauerisch, Ürnerisch ùn Schweebisch.",🔎
,,,elässischi,FALSE,"D erschte zwee Titel vu dr Alsatia, wu im SWB-online-Katalog nogwiise sin, sin vu dr Bibliothek datiärt (lueg Klammere) - dämno het dr Verlag oder e Vorläifer vun em scho anne 1822 publiziärt: Dr Alsatia-Verlag het aü Zittige un Zitschrifte rüsbrocht, Biispiil: Noch em Erschte Wältgriäg sin in dr Seriä ""Theaterstücke für die Elsässische Vereinsbühne"" mehreri Dutzed elässischi Dialäkt-Theaterstickli erschiine, zum Deil in mehrere Uflage, zum Biispiil: Näbe Theatersticker sin Biächer zu religieese, landschaftlige, kulturälle un regionale Theme erschiine.",🔎
,,,Elsässerdütsch,FALSE,Als Schriftsteller schribt dr Pierre Kretz Romään und kulturpolitische Essay uf Französisch und Theaterstuck uf Elsässerdütsch.,🔎
,,,Elsässerdiitscha,FALSE,"Sa hàt àui àls Ziil, d’ Lehr vum Elsässerdiitscha un vum Hoochdiitscha vum Kìndergàrta bis àn dr Üniwärsiteet iiz’fiahra.",🔎
,,,Elsasisch,TRUE,"Zitter 1989 gìt's a kurza Sandung uf Elsasisch : ""Rund um"", wo ma vum Mantig bis àm Fritig kàt lüega.",🔎
,,,elsassischa,FALSE,Der elsassischa Dialekt vu Sanna gheert zum Owerrhinàlemànnisch.,🔎
,,,Elsässische Dialäkt,FALSE,"D Musiker chömme ussem Sundgau un schriibe viili Tekscht uf Alemannisch im Elsässische Dialäkt, anderi Tekscht sin uf Änglisch.",🔎
,,,elsassischa Schprooch,FALSE,Ìm Büach hàt àui dr Hoffet ìwwer d’ Laawendigkait vu dr elsassischa Schprooch g’rädd — zallamols hann äbba 80 Prozant vu da Elsasser Diàläkt kännt.,🔎
,,,Elsasserditsch,FALSE,"De Elsàss'r heisse ihri ""Regionalsprooch"" Elsasserditsch ""(Alsacien)"" od'r Elsässisch.",🔎
,,,Elsässisch Dialäkt,FALSE,"D Grundlag drfir, d Volkssproch, dr Elsässisch Dialäkt, het sich bis noch em Zweite Wältgriäg kenne ohni großi Schäde hebe, egal eb d Herre z Paris oder z Berlin gsässe sin.",🔎
,,,Elsässerditsch,FALSE,"I de Schwyz kennt mers als Schwyzerdütsch, z Frankriich heissts Elsässerditsch.",🔎
,,,Elsässer Dialäkt,FALSE,"Wo dr Robert chly gsi isch, het s Elsass als alts düütschsproochigs Piet sid es bar Jorzäänte wider zum Düütsche Rych ghört; dehei het me der Elsässer Dialäkt gredt, aber au s Französische isch im Elsass no guet bekant gsii.",🔎
,,,elsässerditschi,FALSE,"Im Elsass gits sälte elsässerditschi, standardditschi oder bilinguali (ditsch un franzesisch zämme) Gottesdiänscht.",🔎
,,,Elsassischa,FALSE,"Dia offiziella Vornama han sa àwer ìm Àlltàg ànderscht üsg'schprocha, àss sa ìns Elsassischa pàssa.",🔎
,,,Nordelsëëssisch,FALSE,"S gaat deby um Züritüütsch, Bëërntüütsch, Nordelsëëssisch, Hessisch us Darmstadt, Oberööschterrychisch, Luxeburgisch, Weschtfäälisch us em Münschterland und Nordsächsisch vo de Niderelbe bi Hamburg (beides Nidertüütsch).",🔎
,,,elsässer Dialekt,FALSE,Noch dr Befreiung vu dr nationalsozialistische Hitler-Herrschaft isch s Elsass ohni Abstimmung widder under franzeeschi Herrschaft kumme un dr elsässer Dialekt als Dialekt vu dr ditsche Sproch vu dr franzeeschi Besatzer in öffentlichi Ugnade gfalle.,🔎
,,,elsassisch,FALSE,Dr elsassisch Dialekt vun Ewernahn ghert zem Owerrhinàlemànnisch.,🔎
,,,Elsässerdiitsch,FALSE,"Gschrìewa hàt’r vor àllem uff Frànzeesch, àwwer àui à bìtsi-n-uff Elsässerdiitsch.",🔎
,,,Elsässische,FALSE,"Durch de Sprochkontakt mitem Elsässische het s'Vosgien au Wörter usem Alemannische übernoo (""hh"" stoht do für de ch-Luut).",🔎
5570,Unterbözberg,Unterbözberg,Onderbözberg,TRUE,"Det hèt näbe Rèmige ond Räi au d Dörfer Oberbözberg, Onderbözberg, Lenn, Gallechelech ond d Gmeinde s Müendel, Rinike, Röfenach, Stelli ond Vellige wie au Lauffohr wo höt z Brogg igmäindet esch, dezue ghört.",🔎
,,,Underbözbrg,TRUE,"Nochbargmeinde sind Underbözbrg im Nordoschte, Linn im Süde und Efige im Nordoschte gsi.",🔎
5571,Gewässer,Gwässer,Flüüssgwässer,FALSE,"Er lebt i Flüüssgwässer, won e mittelstarchi Strömig hend und streckewiis e sandige oder chiisige Bode uufwiiset.",🔎
,,,Bach odder Fluss,FALSE,"Mit èm Baumschtamm, wo übber è Schlucht odder èn Bach odder Fluss glait worrè isch, hèt d Holzbaukunscht aagfangè, mit dè Jochbrugg odder Fachwärchbrugg hèt si èn Höepungt erreicht.",🔎
,,,gwässer,FALSE,"Ei Meglichkeit isch, dass d indogermaanisch Wurzla ""*uis-"" mit der Biditig «fliessu» dr Üsgangspunkt isch, dii isch nämli güet bileit fer Nämu va Fliessgwässer.",🔎
5572,Hinduismus,Hinduismus,Hinduistische,FALSE,"Er dänkt, ass dr Śri Gupta möögligerwiis sälber e Buddhist gsi isch oder a Mitgliid vo dr Hinduistische Sekte vom Vaiṣṇavism wo gegen e Buddhismus tolerant gsi isch.",🔎
,,,Hindueschte,FALSE,"auṃ; ओंकार oṃkāra ""m."" ""Om-Silbe"" und प्रणव praṇava ""m."" gnennt) esch e Silbe, wo be de Hindueschte, Jainas und Buddhischte als heilig gelt.",🔎
,,,Hindus,FALSE,Syni Mitglider sin in dr Hauptsach Hindus un Parse gsii.,🔎
,,,Hinduistisch,FALSE,"Buddischtisch 42.5%, Muslimisch 14.9%, Taoistisch 8.5%, Hinduistisch 4%, Katolisch 4.8%, anderi chrischtlichi Konfessionä 9.8%, anderi Religionä 0.7%, kei Religion 14.8%.",🔎
,,,veedische,FALSE,"Das isch e Bestanddeil vo de Vedangas, wo me dozmol gschribe het für zum die alte rituelle Tegscht vom veedische Ritual z verstoo und vorschriftsmässig z tue.",🔎
,,,Hindu,FALSE,"""Hindustan"" laite si au d Uusdruck ""Hindu"" un dr Name vu dr Sproch ""Hindi"" här.",🔎
,,,hinduistischi Religioon,FALSE,"Er het zwar die hinduistischi Religioon vorzooge, isch aber tolerant gsi gegenüber andere Religioone.",🔎
,,,vedische,FALSE,"De Mitra (Sanskrit: मित्र, ""Mitra"" m.) isch e alte vedische Gott, im Hinduismus isch de Mitra mitem Sunegott Surya verschmulze.",🔎
,,,Hinduìschmus,TRUE,Doo hàt sa viar Joohra làng Hinduìschmus pràktiziart.,🔎
,,,vedische Kult,FALSE,"De Soma (Sanskrit: सोम, ""soma"" m.) isch e Ruuschtrank, wo i de Vede gnennt werd und im vedische Kult e wichtigi Role gspillt het.",🔎
,,,Vedismus,FALSE,"Scho för di vorhistorischi indoeuropäischi Religioo werd e Erdmuetter agnoo: *Pl̥th2uih2 meh2tēr ""f."" »Erd-Muetter« agnoo, wo im Vedismus as Prthivī mātā witterlebt.",🔎
,,,altvedische,FALSE,"Im Vertrag zwüschet em Šattiwazza und de de Hethiter werdet nebet hurritische und akkadische Gotthaite au d Götter dmi-it-ra-aš, da-ru-na/ú-ru-ua-na, din-da-ra und dna-ša-at-ti-ia-an-na gnennt, wo a de altvedische Götter Mitra, Varuna, Indra und Nasatyau entspreched.",🔎
,,,hinduistische,FALSE,Si het sich starch för Spiritualität und Esoterik interessiert und hett sich guet i hinduistische Schrifte uusgchennt.,🔎
,,,hinduistischi,FALSE,S git e hinduistischi Minderhait vu knapp 10 Brozänt un e gringi Aazahl vu Buddhischte un Chrischte.,🔎
,,,Hindutempel,FALSE,"De Hare Krishna-Tempel z Zöri isch e Hindutempel, wo vo de ISKCON (Hare Krishna) ggründet woren isch und au e wichtige Tempel vo de Tamile isch, wo i de Schwiiz lebed.",🔎
5573,Hinwil,Hiiwiil,Hiwyl,TRUE,"S Züri-Oberland isch de südöschtlich Täil vom Kanton Züri und entspricht de Bezirk Uschter, Pfäfike und Hiwyl.",🔎
,,,Hiwil,TRUE,"De Maurer wohnt z Wernetshuse (en Teil vo de Gmeind Hiwil), isch ghürate un het sechs Chind.",🔎
,,,Hiwiil,TRUE,Buebike isch e politischi Gmeind im Bezirk Hiwiil im Kanton Züri i de Schwiiz.,🔎
5574,Römisch-Persische Kriege,Römisch-Persische Kriege,Perserchrieg,FALSE,"So hai si im Perserchrieg (480–479) d Füehrig vo alle griechische Chreft gha, wo d Perser under em <a href=""Xerxes%20I.",🔎
,,,römisch-persische Chrieg,FALSE,D Juude häi aber wääred de römisch-persische Chrieg witer zu de Perser ghalte; die jüdische Gmäinde in Persie (vor allem in Mesopotamie) si denn au ufblüet und z Sura und Pumbedita isch schliesslig dr babylonisch Talmud entstande.,🔎
,,,"äinzig Konkurränt vo Rom, wo dr gliich Rang gha het",FALSE,"Do und dört het sich Ostrom gege Aagriff vom nöipersische Sassanideriich müesse weere, dr äinzig Konkurränt vo Rom, wo dr gliich Rang gha het, aber zwüsche 387 und 502 het zwüschene fast immer Friide gherrscht.",🔎
,,,Chrieg gege die persische Sassaniden,FALSE,"Dr Justinian het dr Belisar 527 zum ""dux Mesopotamiae"" ernennt und e chli spööter zum ""magister militum per Orientem"", also zum Oberbefäälshaber im Chrieg gege die persische Sassaniden, wo 526 usbrochen isch.",🔎
,,,Remisch-Persischi Chrieg,TRUE,Jorhundert isch Armenie wider zue aim vu dr Hauptkampfbiet zwisch em Oschtremische Rych un dr Sassanide wore (lueg Remisch-Persischi Chrieg).,🔎
5575,Grosshöchstetten,Grosshöchschtette,Grosshöchstette,TRUE,"D Nachbergmeindä vo Chonufinge si Häutlige, Freimettige, Niderhünige, Mirchu, Grosshöchstette, Schlosswiu u Münsige.",🔎
,,,Grosshöchette,TRUE,"D Nachburgmeinde si Landiswiu, Obertau, Grosshöchette, Bigle u Wauggringe.",🔎
5576,Namibia,Namibia,Südwestafrika,FALSE,"Er chunnt hüte in vier drennte Populazione vor: in de Savanne vom östlige und südlige Afrika, in Westafrika, in dr nördlige Namib (Südwestafrika) und im zentralafrikanische dropische Räägewald.",🔎
,,,Südweschtafrikà,FALSE,"Àwwr diss schtimmt nàdirli ned, denn vorhar het`s schun dr Velikrmord vun de Ditschi Kolonialvrwàltung àn de Herero ze Südweschtafrikà genn, wo rund Siwezichtöjsich Lit (rund 80%) vun däm Volik gstorwe sin, un àndri noch greesseri Kolonialkrieje, wie öi zem Bispiil de Gräuel geje de Bevelikerung vum Kongo-Freistaat, de Privatkolonie vum belgisch Künnij Leopold, mét mejlichrwis 8 Millione Doote - wo àwwr de Üssleschung vum-e Volik odr zemindescht vum-e Teil vun dr Bevelikerung nit`s Ziil gsin ésch.",🔎
,,,Nàmibia,TRUE,"Làngsàhm verbraitet sech da Gaijer witterscht àss Südàfrik, ma fendet jetz o schu klainera Kolonia em Lesotho, en d’r Mozàmbik un en d’r Nàmibia.",🔎
,,,Sidweschtafrika,FALSE,"Anne 1983 sin rund 5000 sidafrikanischi Soldate bis zue 250 km dief in dr Side vu Angola yydringe, go Stitzpinkt vu dr Rebellebewegig SWAPO vu Sidweschtafrika z schlysse.",🔎
5577,Eiken,Äike,Eike,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Frigch sy Eike im Nordweschte, Öschge im Norde, Chaischde im Nordoschte, Hornusse im Oschte, Üeke im Südoschte, Gipf-Oberfrigch im Süde und Schupfert im Weschte.",🔎
,,,Aike,TRUE,"Zwüsched em Dorf und em Bahof goht d Autobahn A3 dure, wo z Aike en Aaschluss för Stai hät.",🔎
,,,Äigche,TRUE,"Uf irem Wääg em Rhy zue goot d Sissle i der Volleweid dure und a der Brunnmatt noche und denn näbem Dorf Äigche verby, wo di kantonaal hüdroloogischi Mässstazion vo de Fricktaaler Gwässer isch.",🔎
5578,Visperterminen,Täärbinù,Vischpertäärbinu,FALSE,"Wer bringe daa as Biispil va mu starchu Maskulinum mit Artikel, a mu schwachu Femininum mit Artikel un a mu starchu Neutrum mit Artikel – Forme, wa d Elise Wipf vor uber hunnert Jaaru fer Vischpertäärbinu zämugstellt het.",🔎
,,,Täärbinu,TRUE,"Iri Dissertazioon über de Tialäkt vo Täärbinu isch di eerscht und bis hüt äini vo de nöd grad vile wüsseschaftlichen Abhandlige, wos über s Wallisertüütsch git.",🔎
,,,Tärbinnu,TRUE,"Ane 1255 hed s Kapitel d Alpe Rimella ùn Rotunda an drèi Mane us em schwyzerische Wallis verpaachded: an dr Johannes vu Tärbinnu, dr Ancelmus, Sùùn vùm Johannis de Monte ùn dr Guillelmus vù Saas-Bale.",🔎
,,,Tärbinu,TRUE,"D Elisa Wipf hed in iire Dissertation vù 1910 ""Die Mundart von Visperterminen"" Genitivfoorme im Dialäkt vù Tärbinu aagee.",🔎
5579,Nobelpreis für Literatur,Nobelpriis für Literatur,Novelbriis für Litratuur,TRUE,"1953 het er dr Novelbriis für Litratuur für si groosses historischs Wärk ""Der Zweite Weltkrieg"" überchoo.",🔎
,,,Nobelbryys fir Literatuur,TRUE,"Wu dr Rolland dr Nobelbryys fir Literatuur anne 1915 iiberchuu het, het er d Helfti vum Bryysgäld an d Zentraalstell gspändet.",🔎
,,,Nobelpriis för Literatur,TRUE,Er het 1946 de Nobelpriis för Literatur öbercho.,🔎
,,,Literaturnobelpriis,FALSE,Im Johr 1948 het er dr Literaturnobelpriis übercho.,🔎
,,,Nobelbriis für Litratuur,TRUE,Im Joor 1972 het er dr Nobelbriis für Litratuur überchoo.,🔎
,,,Nobelbriis für Liddratur,TRUE,Der Nobelbriis für Liddratur wird sit 1901 jöhrlig vergee und isch sit 2001 mit öbbe 10 Millione schwedische Chroone dotiert.,🔎
,,,Nobelbryysdreeger fir Literatuur,TRUE,"Derzue hän do d Henrietta Szold (1860–1945), d Grinderi vu dr US-amerikaanische zionistische Fraueorganisazioon „Hadassah“, d Diichteri Else Lasker-Schüler (1869–1945), dr Eliezer Ben-Jehuda (1858–1922), Vater vum modäärne Hebräisch, dr Nobelbryysdreeger fir Literatuur Samuel Agnon (1888–1970), dr Boris Schatz (1866–1932), dr Grinder vu dr Chunschtgwäärbschuel Bezal'el, un dr segst israelisch Premierminischter Menachem Begin (1913–1992) iri letscht Ruestätt gfunde.",🔎
,,,Nobelbryys fir Literatur,TRUE,Oktober 2013 isch ere dr Nobelbryys fir Literatur zuegsproche wore.,🔎
,,,Literaturnobälpriisträger,FALSE,"Das isch nid äisder äifach gsi, au wenn de Lienert vom Carl Spitteler, em Literaturnobälpriisträger vo 1919, gförderet worden isch.",🔎
,,,Nobälbriis für Liddratur,TRUE,"Für si erste Roman ""Buddenbrooks"" (1900, erschiine 1901) het er 1929 dr Nobälbriis für Liddratur überchoo.",🔎
,,,Nobelpryys für Litratur,TRUE,Ane 1919 het är dr Nobelpryys für Litratur übercho.,🔎
,,,Litratuurnobelbriisdreeger,FALSE,"April 2014 z Mexiko-Stadt), im spanischsproochige Ruum au bekannt as Gabo, isch e kolumbianische Schriftsteller, Schurnalist und Litratuurnobelbriisdreeger gsii.",🔎
,,,Nobelpryys fir Literatur,TRUE,"Anne 2012 isch e, dr Nobelpryys fir Literatur zuegsproche wore.",🔎
,,,Nobelprys für Literatuur,TRUE,Der Isaac Bashevis Singer isch i de nöd-jiddische Wält de bikanntischt; er hät 1978 de Nobelprys für Literatuur überchoo.,🔎
,,,Literaturnobelbriis,FALSE,"1953 het er dr Pulitzer-Briis und 1954 dr Literaturnobelbriis für si Novälle ""«Der alte Mann und das Meer»"" übercho.",🔎
,,,Nobelpryys für Literatur,TRUE,"Es anders vo 1931, wo bim Kantonsspital im Berri-Park stoot, maanet an Carl Spitteler, wo der Nobelpryys für Literatur biko het; das Wärk us Bronze, wo «Prometheus und die Seele» heisst, het der Bildhauer August Suter anne 1931 gmacht.",🔎
,,,Nobelpryydreger,FALSE,Em Octave Mirbeau wird d Entdeckig vum belgische Autor un Nobelpryydreger Maurice Maeterlinck zuegschribe.,🔎
5580,Erneuerbare Energien,Erneuerbari Energiä,erneuerbare Energie,FALSE,"Zsämme mit der Grüene Partei deilt d SP schliesslig s ""ökologische Gedankeguet"", wo sich in Fordrige noch ökologische Stüürreforme und Länkigsabgoobe, im Iisatz für Energiisparmassnahme und erneuerbare Energie, für Umwält- und Landschaftsschutz, (gegen e Bau vo neue Stroosse, Verlagerig vom Güeterverchehr vo der Strooss uf d Schiine, d Iifüehrig von ere Alpetransitbörse) und für en Usbau vom öffentlige Verchehr und in der Ablehnig vo der Chärnenergii zeigt.",🔎
,,,regenerativi Energii,TRUE,"Mit Hilf vo dr Solartechnik cha mä d Sunneenergii uf verschiideni Arte nütze: Indiräkt wird d Sunneenergii gnützt: D Sunneenergii isch e regenerativi Energii, iiri Nutzig wird in vile Länder gförderet, zum Bischbil z Dütschland dur s Erneuerbare-Energie-Gsetz (EEG).",🔎
,,,erneierbari Enrgie,TRUE,Zletscht isch dr Salvamoser Inhaber un Gschäftsfierer vun ere internationale Unternämesberotig fir erneierbari Enrgie mit Sitz z Fryburg gsii.,🔎
,,,ernöierbaaru Energiie,FALSE,"Är het zum Bispil gfordrut, dass mu di Tribhüsgas-Emissioone tüet reduzieru und in d ernöierbaaru Energiie tüet inweschtieru.",🔎
,,,ernöijerbari Energii,TRUE,"Dr Gegebegriff zur ""fossile Energii"" isch die ernöijerbari Energii, wo us energetische Brozäss chömme, wo sich die ganz Zit ernöijere.",🔎
,,,regenerativi,FALSE,Wasserchraft (au: Hüdroenergii) isch e regenerativi Energiikwelle.,🔎
5581,Frankfurt am Main,Frankfurt am Main,Frànkfurt,FALSE,"Ànna 1844 z'Frànkfurt, hàt dr Kìnderdokter Heinrich Hoffmann fer si Suhn a Bìlderbüech àls Wiahnàchsgschank gsüecht.",🔎
,,,Frankfuert,FALSE,"Z Frankfuert werd denn usnaamswiis au i de U-Baan glachet und im Zentrum vo de dütsche Lachbiwegig, de ""Kirche des Humors"" (Chile vom Humoor) z Wisbade gits den jewils e groossi Veraastaltig.",🔎
,,,Franggfurt am Main,TRUE,"1995 het dr Koor uff synere Dytschland-Tournee in de Schtedt Ulm, Wiesbade, Göttige, Hannover und Franggfurt am Main kunzärtiert.",🔎
,,,Frankfort,FALSE,"Zylbaanhööf z Dütschland sin Karlsruè, Stuègètt, Ulm, Augschburg un Münchè sowiè Saarbrüggè, Kaiserslutèrè, Monnèm un Frankfort.",🔎
,,,Frangfurt,FALSE,"Innerdütsch isch dõ vor allem dè Pungt-zuè-Pungt-Containervokeer zwǜschè dè Umschlagbaanhööf vo Bedütig, wo è nòchhaltigs Wachsdum un è starki staatlichi Förderig zuè nèm suksessyvè Uusbau vo Containerterminals füürè wörrèd (zletscht z Frangfurt, neuerdings z Ludwigshaffè un z Roschtock).",🔎
,,,Fronkfurt,FALSE,Di zwot Phas het noch em Schitre vun d Paulskiricheverfassung vun Fronkfurt ogfonge un isch mit de Maiufschtänd witergonge.,🔎
,,,Frankfurter Flughaffè,FALSE,"È Gränzfall zwǜschè söttigèm Stückguèt- un èm konventionèllè Güètervokeer isch dè Transport vo Luftfrachtcontainer mit Schnellgüèterzüüg, wiè-nèr urschprünglich für d Strèggi zwǜschè m DHL-Luftfrachtdrèèchrütz am Leepzischer Flughaffè un Frankfurter Flughaffè blaant gsi isch.",🔎
,,,Frankfurt/Main,FALSE,"März 1956 in Winz-Niederwenigern, ghert s zua Hattingen en Nordrhei-Weschtfale) isch an deidscher Schbrochwissaschafdler un Kaukasiolog, Brofessor fir Vergleichende Schbrochwissaschafd am Inschdidud für Empirische Schbrochwissaschafd vo dr Johann Wolfgang Goethe-Universidäd Frankfurt/Main un an Audor.",🔎
,,,Frànkfurt àm Main,TRUE,D’ Anderl wohnt z’ Frànkfurt àm Main ìm Ditschlànd.,🔎
,,,Fronkfurter,FALSE,"Wu d Märzrevolution 1848 ogfonge het, her er sini Vorstellunge im Fronkfurter Vorparlament nit durchsetze kine.",🔎
5582,Science-Fiction,Science-Fiction,Science Fiction,FALSE,"So wie die äänlige Schaner Science Fiction und Horror findet mä d Fantasy in dr LItratuur und im Film, weniger in dr Muusig und dr bildende Kunst.",🔎
,,,Science-Fiction-Film,FALSE,"Im Science-Fiction-Film ""Cyborg Soldier"" us em Johr 2008 spielt de Franklin e Hauptrolle.",🔎
5583,Haiti,Haiti,haiti,FALSE,D Caillat isch e Doochter vun eme Schwyzer Vater un ere haitianische Mueter.,🔎
,,,Republik Haiti,FALSE,"Dr grösseri östligi Deil vo dr Insle bildet hüte die Dominikanischi Republik, dr chliineri westligi Deil d Republik Haiti.",🔎
5584,Hotzenwald,Hotzewald,Hotzèwald,TRUE,"Öppis gnauer un hüt no im Gebruuch isch d Gränzzyig ""Zwüschè Alb un Wehra lyt dè Hotzèwald"", womit de Volauf vo dè Alb als öschtlichi Gränz vo dè Region Hotzèwald feschtglait wörd.",🔎
,,,Hotzewälder,FALSE,"D Dinkelberger Mundart gränzt im Weschte aa s Markgräflerische, im Oschte aa d Hotzewälder Mundart un im Süde goot si nootlos in s Fricktal i dr Schwiiz über.",🔎
,,,Hotzewälderisch,FALSE,"Dr gurtwyler Dialäkt ghört zum Hotzewälderisch, d Lütt schwätze ehnder wie z Waldshuet.",🔎
,,,Hotzewaald,TRUE,"Si wird aber au im Räschd vo dr alemannische Schwiz, z Baade-Württebärg und im Schwoobeland gässe: ""Ziibelewaaie"" säit mä drum au am Hochrhy bis über e Hotzewaald äwäg, und wyter öschdlig ghäisst si Böllewääe und Bölletünne.",🔎
,,,Hotzèwaald,TRUE,"D Worthèrkumpft isch umschtrittè, mengi luèget s Flissli Alb, wo d Weschtgränzè zum Hotzèwaald hy bildet, als Nammensgäbber aa.",🔎
5585,Bertschikon bei Attikon,Bèrtschike,Bërtschike,TRUE,"Naachbergmäinde sind Üsslinge-Buech (TG) im Norde, Frauefeld (TG) im Oschte, Gòòchlinge (TG) im Südoschte, Bërtschike im Süde, Wisedange im Südweschte, Rickebach im Weschte und Altike im Nordweschte.",🔎
,,,Bertschiken,TRUE,Dezämber 1867 im züürcherische Bertschiken uf d Wält choo und am 14.,🔎
,,,Bärtschike,TRUE,"Zue de Gmäind ghööred au na d Ussewachte Attike (""Attikon""), Buech (""Buch""), Mènzegrüüt (""Menzengrüt"") und Bärtschike.",🔎
5586,Appenzeller Alpenbitter,Appezöller Alpebetter,Alpäbetter,FALSE,"Zo dä Spezialitäta vo Innerroode ghört onder anderem dä wörzig Appezöller Chääs, dä gsond Alpäbetter, dä Appezöller Biber, d Südwooscht, dä Pantli ond da Humor, womer em Appezöller Volch noosäät.",🔎
,,,Appezäller Alpebitter,TRUE,Au fast ghaim isch d Rezeptur vo dä 42 Chrütli wo im Appezäller Alpebitter dinne send.,🔎
,,,Appezeller Alpebitter,TRUE,A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu D → Dörrboone E → Elmer Citro • Emmetaaler G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras K → Chüddiger Rüebli L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli O → Ovomaltine R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles Z → Zigerchrapfe,🔎
5587,Salenstein,Saleschtèè,Fruthwile,FALSE,"Dr Johann Dähler isch en Puur vo Fruthwile, Thurgau gsi.",🔎
,,,Saleschte,TRUE,"As “Regierungssitz” het er 2012 z Müllheim TG der ""Modelhof"" iigweiht: „En Verschnitt us Verwaltigsgebäude, Tämpel und Operehuus, mit Renaissance- und Anthroposophie-Zitat.“ Unter anderem us stürliche Gründ het der Model sin Wohnsitz Ändi 2013 vo Saleschte nach Vaduz verlegt.",🔎
,,,Salestei,FALSE,"Dr Louis Napoléon isch uf em Schloss Arenebärg z Salestei am Bodesee im Kanton Thurgau, uf Seeheim bi Konstanz am Bodensee und z Augsburg ufgwachse, und het perfekt Schwiizerdütsch gschwätzt.",🔎
5588,Rheintaler Ribelmais,Ribel,Rintler Ribelmais,FALSE,A → Agatebrot • Appezeller Chääs • Appezeller Alpebitter • Appezäller Biber • Appezeller Südworst • Aromat B → Baiser • Basler Brot • Basler Läckerli • Bärner Hobelchääs • Biirewegge • Boutefas • Brootchääs • Bündner Nusstorte • Bündner Pfirsichschtei C → Cenovis • Cervelat • Chilbisenf • Chriesiwasser • Cordon bleu D → Dörrboone E → Elmer Citro • Emmetaaler G → Gâteau du Vully • Glarner Pastete • Greyerzerchääs H → Hagebuttemark • Hippe (Gebäck) • Hypocras K → Chüddiger Rüebli L → Landjäger • Lardo • Linzer Auge • Longeole M → Magebroot • Maggi • Mailänderli • Mässmogge • Mostbröckli O → Ovomaltine R → Raclette • Rintler Ribelmais • Ricotta • Rivella • Röschti • Rüebliturte S → Salsiz • Saucisse aux choux • Schbrinz • Schabziger • Schlorziflade • Schüblig • Schwiizer Apéro • Schwiizer Schoggi • Spanisch Brötli • Sanggaller Brodworschd • Sanggaller Brot T → Tête de Moine • Tilsiter • Tirggel V → Vacherin fribourgeois • Vacherin Mont-d’Or • Vermicelles Z → Zigerchrapfe,🔎
,,,Ribil,TRUE,"Wia d Bevölkerig früener dänkt hät zaiget en Schpruch a da Fassade vom Huus a da Schtaigschtrooss 3; ""D'redlichkeit wead wohl am längsta gäalta - nia wead sy abgnützt, ma brucht sy säalta - Wänt nöd wärchascht by Räaga - und by Sunnaschy - gits wäadar Törgga no Ribil - und ko Truba und ko Wy"" Sehenswördigkaita.",🔎
5589,Landgrafschaft Klettgau,Landgrõfschaft Chlèggau,Landgrafschaft Chleggi,TRUE,"Mit de Rhiibundakte isch im 1806 au de gröschti Teil vo Fürschtebärg, s kurzläbige Fürschtetum Leinige, de links vom Main glägene Teil vo de Grafschaft Wertheim und d Landgrafschaft Chleggi zu Bade cho, wo mit de Uflöösig vom Heilige Römische Riich vom Kurfürschtetum zum Grossherzogtum worde-n-isch.",🔎
,,,Landgrõfschaft Chleggau,TRUE,Dõmit isch um 1120 uss dè Landgrõfschaft Chleggau d Landgrõfschaft Stüèlingè entschtandè.,🔎
,,,Landgrofschaft Chläggi,TRUE,"Dodermit stammt ain Großtail vu de eerschte Siidler us em sidlige Schwarzwald, us em Zwing un Hotter vum Chloschter St. Bläsi, us de Grofschaft Hauestai, us de Grofschaft Bonndorf, us de Landgrofschaft Stüelinge, us de Landgrofschaft Chläggi un us em Firschtetum Firschtebärg, dezu us em schwaizerische Fricktal un us em sidlige Ourewald.",🔎
,,,Landgrõfschaft Chlèttgau,TRUE,Dè Ort hèt zu dè Landgrõfschaft Chlèttgau un zu dè Hèrrschaft Schwarzèbärg ghört.,🔎
,,,Landgroofschaft Chläggi,TRUE,1812 isch den d Landgroofschaft Chläggi zum Grossherzogtum Bade cho.,🔎
,,,Landgröfschaft Klèttgau,TRUE,Diè Landgrõfschaft Stüèlingè isch nebbè dè Landgröfschaft Klèttgau Bschtanddeil vom Herzogduum Schwõbè.,🔎
5590,Dreisam,Dreiseme,Dreisamarm,FALSE,"S Wasser vum eme Dreisamarm isch um s Herrehuus gflosse, wu wahrschyns uf ere chlaine Insle as Uuslaifer vum Lehemer Bärgli e weng hecher gstanden isch.",🔎
,,,glychnamig Fluss,FALSE,Dur s Draisemedal fließt dr glychnamig Fluss.,🔎
,,,Zartebach,FALSE,Es befindet sich im Naturpark Südschwarzwald un wird vum Zartebach durflosse.,🔎
,,,Dreisamdal,FALSE,"Numme eweng westlich vu Buechebach vereinige sich die beide Gebirgsbäch zue dr Dreisam, wodur es am obere Afang vum Dreisamdal lit.",🔎
,,,Draiseme,TRUE,"Zerscht goht s iber d Berliner Allee uf de link Stade vu de Draiseme, deno iber d Haselemer Stroß, d Eschholzstroß un iber d Wiwilí-Bruck in d Altstadt.",🔎
,,,Dräiseme,TRUE,"Vùm Fäldbärg uss flûßed fächerförmig vo Weschtè nõch Oschtè: d Quällflǜss vù de Dräiseme steil abe ìn Richtig Friburg, bis zum Obberrhy.",🔎
5591,Elhaz,ᛉ,ᛉ elhan,FALSE,"D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ haglaz, ᚾ naudiz, ᛁ isaz, ᛃ jera, ᛇ ihwaz, ᛈ perthro, ᛉ elhan un ᛊ sowilo.",🔎
,,,Elch-Ruune,FALSE,Z Skandinavie isch de Name aber uf d Elch-Ruune öbertrait wore.,🔎
5592,Rastatt,Raschdi,Raschti,TRUE,"Die wichdigschde Schdet im Schwarzwald si Friburg im Brisgau, Raschti und Lohr.",🔎
,,,Raschti-Ottersdorf,FALSE,Dr Norbert Zoller (* 1950 z Raschti-Ottersdorf) isch e dytsche Lehrer un Liedermacher.,🔎
,,,Rastätter,FALSE,Todesdaag vum Grimmelshausen de Stadt Renche des Rastätter Denkmol onbote.,🔎
,,,Wingtersdorfer,FALSE,"Dr Wingtersdorfer Wenkerboge isch e Blatt vu dere grosse Ufnaam vu dr ditsche Sprooch, wo im 19.",🔎
,,,Raschtatt,TRUE,"Ganz in dr Nächi vu Lohr un Stroßburg, z Raschtatt, het ebefalls e ""Hinkige"" exischtiärt.",🔎
5593,Bern,Bärn,Bärner,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Stadt Bärn,FALSE,"Dr Bärndütsch vo Chiuperg ghört zum Hochalemannisch un ungerscheidetsech aber zum Teu chly vom Bärndütsch, wo me ir Stadt Bärn redt.",🔎
,,,Bäru,TRUE,"Im Baanhof vo Brig chömed d Linia Gemf–Milan, Bäru–Thun–Brig und Zermatt–Brig–St.",🔎
,,,Stadtbärner,FALSE,"Si isch derzue au Mitgrinderi vum Crowdfunding-Projäkt ""Sunraising"", wu Community-Solaar-Aalaage in Stadtbärner Quartier finanziert.",🔎
,,,Berner,FALSE,"1932 goht’r ans Berner Stadttheatr, wo-nr zerscht als Korrepetitor ond spätr als Kapellmoischtr schafft.",🔎
,,,Berna,FALSE,"""Berna, Basilea, Genevra, Lucerna"").",🔎
,,,Bäärn,TRUE,Noch de Napoleonische Chrieg isch s Fürschtbischtum Basel am Wiener Kongräss vo anne 1815 ufdailt worde zwysche Basel und Bäärn: Bäärn het s Laufedaal (hüt dailwys Baselbiet oder Soledurn) und dr Jura (hüt Tail vom Kanton Jura) bekhoo und Basel s Birsegg.,🔎
,,,Bäärner,FALSE,D Bäärner hei 1415 dr Aargau eroberet.,🔎
,,,Bëërn,TRUE,"1864 hät er sich dänn z Bëërn habilitiert (ooni Publikazioon), und zwaar für allgimäini Spraachwüsseschaft, und isch drufabe a de Bëërner Uni 1866 usseroordentliche Profässer für allgimäini Spraachwüsseschaft und tüütschi Filologyy woorde.",🔎
,,,bärnischi,FALSE,Das isch die bärnischi Zuebereitigsart.,🔎
,,,bärnisch,FALSE,"Sid 1264 sind d Stadt und d Burg habsburgisch gsi, sid 1415 bärnisch, und sid 1798 ghört Länzbrg zum Kanton Aargau.",🔎
,,,Bèèrn,TRUE,Züri isch en Chrüüzigspunkt vo der internazionaale Wasserstraass und em Wääg über s Land vo Konstanz uf Bèèrn und Gämf gsy.,🔎
,,,Bèrn,TRUE,È ganz tûpischs Byschpill isch diè 1 km langi Umgehig vom Baanhoof vo Oltè für dè Vokeer vom Sankt Gotthard in Richtig Bèrn odder Gènf.,🔎
5594,Fürstenberg (Baar),Firschteberg,fürderschtè Bärg,FALSE,"Sin jüngerè Bruder Heinrich hèt s zähringische Erbe im Kinzigdaal übbernoo, im Schwarzwald un uff dè Baar un hèt sich noch dè Burg uff èm „fürderschtè Bärg“ vom Höèzuug Längi bi Neudingen aös ´´Graf vo Fürschtèbärg´´ benamst.",🔎
,,,Firschtebärg,TRUE,Si lyt uf 918 Meter iber Normalnull uf em Firschtebärg Gschicht.,🔎
,,,Fürschtèbärg,TRUE,Dè Stammsitz vo dè Fürschtèbärger isch uff èm Fürschtèbärg uff dè Baar glegè.,🔎
5595,Division (Mathematik),Division (Mathematik),Division,FALSE,"D Wiiterentwicklig vo dene eifache numerische System het wohrschiinlig zur Entdeckig vo de erste mathematische Rächenoperatione wie dr Addition, dr Subtraktion, dr Multiplikation und dr Division bzw.",🔎
,,,Divisioone,FALSE,"Punkträchnig vor Strichrächnig isch e Konwenzioon in dr Rangfolg vo Operatore in dr Mathematik und säit, ass Multiplikazioone (do mit eme Mol-Punkt gschriibe) und Divisioone (do mit eme Doppelpunkt gschriibe) vor Addizioone und Subtrakzioone duuregfüert wärde.",🔎
5596,Burgberg im Allgäu,Burgbeärg,Burgberg im Allgai,FALSE,Ufgwagse isch si z Burgberg im Allgai.,🔎
,,,Burgberg,TRUE,"Nochbergmuinda sind Burgberg, Sünthöf, Ofterschwang, Bolsterlang, Balderschwang, Oberstaufen und Immenstadt.",🔎
5597,19. September,19. Septämber,19. Sebdembr,TRUE,"a> en Wirdaberg, † 19. Sebdembr 1915 uff-em Hofguad Hohawiddle",🔎
,,,19. Septamber,TRUE,"D’ Anna Haak (* 19. Septamber 1996 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
5598,Hotelfachschule Heidelberg,Hotelfachschuel Haidelberich,Hotelfachschule Haidelberch,TRUE,Anne 1997 het si mit em Weiler zäme d Hotelfachschule Haidelberch absolviert.,🔎
,,,Fritz-Gabler-Schuèl,FALSE,Vo 1970 bis 1972 hèt er è Studium vo dè Betrièswûrtschaftsleeri a dè Fritz-Gabler-Schuèl absolvyrt (Höcheri Hotelfachschuèl) z Heidelbärg un hèt denn als Management Trainee z Schottland un Ängland gschaffèt.,🔎
5599,Doppler-Effekt,Doppler-Effekt,Doppler-Voschièbig,FALSE,"D Frequènz vom Liècht, wo vo dè Obberflächi zrugggschtreut wörd, wörd durch d Bewegig vo dè Brugg voänderet (Doppler-Voschièbig).",🔎
,,,Dopplereffekt,FALSE,"Ufgrund vum Dopplereffekt werre d'Absorptionslinie vum Sunnespektrums, je nooch Bewegigsrichtig vu de Gase, verschobe.",🔎
,,,Dopplereffäkt,TRUE,"D Entdeckig vum extrasolaren Planet, zäme mit em Michel Mayor, chunnt vu Mässige vu dr Radialgschwindigkait noch em Dopplereffäkt, er eerscht gfunden Planet het e Umlaufgeschwindigkait vu 4,2 Dääg.",🔎
,,,Doppler-Effèkt,TRUE,"È anderi Möglichkeit isch diè berüürigslosi Zuèschtandskontrollè, wo uff èm Doppler-Effèkt basyrt.",🔎
5600,Ravennabrücke,Ravennabrugg,Brugg über d Ravennaschlucht,FALSE,"Dezember 1927 isch d Brugg über d Ravennaschlucht bi Hinterzartè durch èn neuè Viadukt ersetzt worrè, well sie dè Aaforderigè nümmi gwachsè gsi isch.",🔎
,,,Viadukt,FALSE,"Dè Höhepunkt von èrè Reis isch d Vorbyfahrt am Hirschschprungfelsè un d Überquerig vo dè ""Ravennaschlucht"" uff èm glychnamigè 40 m hohè Viadukt.",🔎
,,,Ravennaviadukt,FALSE,"I sellèm Dalkessel mit èm Wyler ""Höllschteig"" mündet südlich vo dè Strõß s Kerbdal vom ""Löffeldal"" (früèner Holzlöffelhèrschtellig) mit èm Zartèbach y. Nördlich devò öffnet sich unter m Ravennaviadukt vo dè Höllèdalbaan d Ravennaschlucht mit meerèrè Wasserfäll.",🔎
5601,Bulgarische Sprache,Bulgarischi Sprach,Bulgarisch,FALSE,"Albanisch, Rumänisch, Bulgarisch, Afrikaans, mangi Dialäkt vum Katalanische un mangi Kaukasische un Uralische Sproche.",🔎
,,,Bulgarische,FALSE,"Sälli sin vor allem s Bulgarische, s Ungarische, s Türkische, s Griechnische, s Russische und s Dütsche.",🔎
,,,bulgarisch,FALSE,"Makedonie (uf griechisch: ""Μακεδονία,"" albanisch: ""Maqedonia,"" bulgarisch: ""Македония,"" mazedonisch:""Македонија"") isch e Region uf em südliche Balkan, wo hit zue dr glichnammige griechische Provinz Makedonie (52,4%), Bulgarie (10,1%), Albanie (1,4%), Serbie (0,3%) un zue Nordmazedonie (35,8%) ghört.",🔎
,,,bülgàrisch,FALSE,"Dr Svetlin Roussev (bülgàrisch Светлин Русев; diitscha schrìftliga-n-Ìwwersätzung ""Swetlin Russew""; * 5.",🔎
,,,bulg,FALSE,"Чёрное море, ""Čornoje more""; bulg.",🔎
,,,Bulgarischi,FALSE,"Dezämber 2004 isch e dütschsprochigi Version usecho; vom Januar bis zum März 2005 sin di Nyderländischi, Französischi, Spanischi, Schwedischi, Bulgarischi, Polnischi, Rumänischi und Ukrainischi Usgab in de Reihefolg, wo si do gnännt worre sin, erschyne.",🔎
5602,Klettgau (Gemeinde),Chleggau (Gmeind),Chlettgau,TRUE,am Übergang vom Hochrhy i dè Chlettgau.,🔎
,,,Ärzingè,FALSE,"D Gmeind Chleggau bschtòt uss de Ortsdeil Büèl, Ärzingè, Gißlingè, Grießè, Rächbärg, Rièderè a. S. un Wyswyl (hochdütsch: Bühl, Erzingen, Geißlingen, Grießen, Rechberg, Riedern a. S., Weisweil).",🔎
,,,Chleggau,TRUE,Gschriibe hed die Schbalde dr Hubert Roth vù Chleggau im Chleggi.,🔎
,,,Gmeind Chleggau,FALSE,Rièdèrè (amtlich: Riedern am Sand) isch èn Ortsdeil vo dè Gmeind Chleggau im Chleggau im Landchrais Waldshuèt.,🔎
5603,Elektrodynamik,Elektrodünamik,Elektrizidäätsleer,FALSE,Er gältet as dr Erfinder vo dr Batterii und as äine vo de Begründer vo dr Elektrizidäätsleer.,🔎
,,,elektromagnetische Chreft,FALSE,"Von e baar vo de Chreft, wo zur Zit vom Newton no als verschiide aagluegt worde si, wäiss mä hüte, ass si Usdrucksforme vo elektromagnetische Chreft im Innere vo dr Materie si.",🔎
,,,klassischi Elektrodünamik,FALSE,"Die klassischi Elektrodünamik isch e Gränzfall von ere, wo Fälder eso stark bzw.",🔎
,,,klassische Elektrodünamik,FALSE,"D Kwantefäldtheorii (QFT) isch e Gebiet vo dr theoretische Füsik, wo Brinzip us de klassische Fäldtheorie (zum Bischbil dr klassische Elektrodünamik) und dr Kwantemechanik kombiniert, zum d Theorii z erwitere.",🔎
,,,elektromagnetische Wäggselwirkig,FALSE,"Das erklääre die (relativistische) Kwantefäldtheorie, wie d Kwantenelektrodünamik as speziell-relatiwistischi Theorii vo dr elektromagnetische Wäggselwirkig und d Kwantechromodünamik as Beschriibig vo dr starke Chraft, wo d Baustäi vo de Atomkärn zämmehebt.",🔎
,,,elektromagnetischi Chraft,FALSE,"In dere Theorii vo dr Kwantegrawitazioon sölle die vier Grundchreft vo dr Füsik (elektromagnetischi Chraft, Grawitazioon, starki und schwachi Chärnchraft) äihäitlig erklärt wärde.",🔎
,,,Elektrizideetsleer,FALSE,"Er het e Satz vo Gliichige, die Maxwellsche Gliichige entwigglet, wo d Grundlaage vo dr Elektrizideetsleer und vom Magnetismus bilde.",🔎
,,,elegtromagnetischè,FALSE,"Mit Hǜlf vo dè Nõchrichtètechnig, au ""Informations- un Kommunikatonstechnig"" (früèner Schwachschtròmtechnig) benamst, wörrèd Signaal mit elegtromagnetischè Wellè als Informationsdräger von èrè Informationsquällè (èm Sender) zuè eim odder meererè Empfänger (dè Informationssänkè) übberdrait wörd.",🔎
,,,Elegtrodǜnamik,TRUE,Er hèt d Theory vom Elektromagnetismus zu dè Elegtrodǜnamik un dènnè irer mathematischè Formulyrung vovollschtändigt.,🔎
,,,elektromagnetischi,FALSE,"Zum e Spannig oder e Strom zreegle wird as Stellgröössi en elektrische Strom iigsetzt, aber es wärde drbii käini mechanischi oder elektromagnetischi Schalter verwändet.",🔎
,,,Elektromagnetismus,FALSE,"Där Einstein het schich scho bald uf d'Süäch naru iheitlichu Fäldtheorie gmacht, wa schini Fäldtheorie va där Gravitation (d'Allgmein Relativitätstheorie) mit derra vam Elektromagnetismus het sellu väreinigu.",🔎
5604,Oetwil an der Limmat,Ötwiil a dr Limet,Oetwil a de Limmat,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Wettige im Weschte und Norde, Otelfinge im Nordoschte, Hüttike im Oschte, Oetwil a de Limmat im Südoschte, Schpreitebach und Killwange im Süde, und Noiehof im Südweschte.",🔎
,,,Ötwil,FALSE,As öffäntlichi Färcheersnetz ischt Riedike dur d Buslinie 842 fom Bahnhof Uschter nach Ötwil aagschlosse.,🔎
,,,Oetwil a de Limmet,TRUE,"D Nachbergmeinde sind im Kanton Züri Oetwil a de Limmet un Dietike, im Kanton Aargau Bärgdietike, Oberrohrdorf, Chillwange un Würelos.",🔎
5605,Gesundheit,Gsundhäit,Gsundheit,TRUE,"D Sexualmedizin („Sexologii“), wo äng mit der Sexualforschig verchnüpft isch, beschäftigt sich mit der Erhaltig und Förderig vo der sexuelle Gsundheit.",🔎
,,,G’sundhait,TRUE,"Wagadam frooga sìch Wìssaschàftler, ob Infraschàll a Wìrkung uff d’ mänschliga G’sundhait kààt hàà.",🔎
5606,Menschenaffen,Menschenaffe,Mänscheaffe,TRUE,"D Goodall isch näb dr Dian Fossey (Gorilla) un dr Birutė Galdikas (Orang-Utan) aini vu dr drei Fraue, wu aagregt dur dr Paläoanthropolog Louis Leakey aafangs 1960er-Johr Langzytuntersuechige iber Mänscheaffe aagfange hän.",🔎
,,,Mänschaffe-Vorfahre,FALSE,"Dr Louis Leakey het au anne 1961 d Gattig ""Kenyapithecus"" – e muetmaßlige Verwandte vu dr Mänschaffe-Vorfahre – no syym Haimetland gnännt.",🔎
,,,Menscheaffe,TRUE,"D'Gattig "" Homo "" (latinisch fer ""Mensch""; alemannischi Näme) isch nooch de derzitt noch yberwigende Klassifizierig vu de Systematiker die ainzig yberläbend Gattig vu de Entwickligslinie vu de Echte Mensche, wo früeher als aigeni Familie, hüt aber als Dail (Tribus) vu de Menscheaffe betrachtet werre.",🔎
,,,Mänschenaffebaby,FALSE,"In dr 1960er un 1970er Jahren het si Affebaby bi sich dehaim versorgt un doderby ne Method entwicklet, wie mer Mänschenaffebaby cha aartgräächt ufzie, wu vu ire Mietere nit aagnuu wore sin.",🔎
,,,Hominide,FALSE,So sind 1963 vom Niederländer Gerrard Dekker Beweis für d Awäsenheit vo de alte Hominide in Abessinie entdeckt worde.,🔎
,,,Mänscheaffenarte,FALSE,"Di Demokratisch Republik Kongo isch s ainzig Land vu dr Wält, wu s drei Mänscheaffenarte het: Näbe Gorilla un Bonobo au Schimpanse.",🔎
5607,Rorschach,Rorschach,Rooschach,TRUE,Aarbe litt a de Iisebaanlinie Chrüüzlinge – Romishorn – Rooschach.,🔎
,,,Roorsche,TRUE,"D Nochbergmainde im Weschte, me oder weniger dur d Goldach trännt, sind d Thurgauer Exklave Horn; dänn Tübach und Mörschwil; im Süde liit Underegge und im Oschte isch Rorschacherberg und Roorsche.",🔎
,,,Roorschach,FALSE,Erscht ab 1858 mit am Isabaanbau vu Roorschach uff Khûr isch d Schtatt rasant gwaggsa.,🔎
,,,Rooschi,TRUE,"De Bäär isch spööter is Woppe vo de baiden Appezell und vo de Städt Sanggale, Wiil und Rooschi choo.",🔎
,,,Roascha,TRUE,1929 isch er is Learerseminar uf Roascha ganga.,🔎
,,,Roosche,TRUE,"Es isch es drübändigs Wärch, wo 1996 z Roosche, z Doarabira und z Vaduz usecho isch.",🔎
,,,Rorschi,TRUE,D Henderländer Gmänd Herisau liit im Südweschte vo de Stadt Sanggalle ond südlech vo Gossä a dä Glatt am Jakobswäg vo Rorschi of Ääsidlä.,🔎
5608,Zollhaus (Blumberg),Zollhuus,Zollhuus-Blummbärg,FALSE,"Dè südlichè Deil vo dè Baar bi Blummbärg lyt uff knapp übber 700 ü. NN, dè Bahnhof Zollhuus-Blummbärg lyt uff gnau 702 m ü. NN, un markyrt glychzitig dè Übbergang vom Mittel- uff dè Nordabschnitt vo dè Sauschwänzlebahn.",🔎
,,,Zollhuus-Blummberg,FALSE,Deshalb isch de durchgehendi Vokehr zwische de Bahnhöf Luuse-Blumegg un Zollhuus-Blummberg am 22.,🔎
5609,Orgel,Orgele,Orgleunderricht,FALSE,"1667 isch er mit em bayrische Kurfürst Ferdinand Maria uf Münche, won er Orgleunderricht bim Johann Caspar von Kerll gnoo het.",🔎
,,,Orgelbühni,FALSE,"De hütig Lettner isch unterm Abt Peter Schmid, wo vo 1594 bis 1633 im Amt gsi isch, entstande zum di weschtlichi Konversechile vo de öschtlich Mönchschile z trenne, und er het au en überwölbte Chrankechor und en Orgelbühni.",🔎
,,,Orgelespiil,FALSE,Er het Musigunderricht gnoo und Giige und s Orgelespiil gleert.,🔎
,,,Organischti,FALSE,"April 2001 z Hinterzarte) isch e dytschi Tschembalischti, Pianischti un Organischti.",🔎
,,,Kirchaorgl,FALSE,Sei Vadder ischt Lehrer gwäa ond hôt neabaher en deam Dorf d Kirchaorgl gschbiilt.,🔎
,,,orgle,FALSE,"Toggeburger Husorgle sind Husorgle, wie s tüpischerwys im Toggeburg vo 1754 bis 1821 baut worde sind.",🔎
,,,Oorgle,FALSE,"I de Stadt stönd i de vile Chile en huuffe groossi und schööni Oorgle mit underschidliche Klangfaarbe, vo de Barockorgle im Groossmöischter bis hii zu modèrnen Inschtrumänt i de nöiere Quartierchile, und so guet wie all wèèrded für Konzèrt pruucht, wie zum Byschpiil d Orgle vo de chrischtkatolische Auguschtynerchile i der Altstadt.",🔎
,,,Orglä,FALSE,"In Orglä findet mer zum Teil s Regischter ""Alphorn"".",🔎
,,,Orgla,FALSE,Orgla vom Bornefeld.,🔎
,,,Orgle,TRUE,"D Chille het än Orgle vo ""Neidhart & Löthe"", wo uf dr Empore isch, wo mä 1973 neu naut het.",🔎
,,,Orgl,TRUE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
,,,Orglè,TRUE,"1808 un 1809 hèt dè Großherzog d Kirchè rummè lõ, d Orglè vom Johann Andreas Silbermaa isch i d Stephanskirchè nõch Karlsruè bròcht worrè, Schällè sin entfèrnt un d Yrichtig zum Deil zerschlagè worrè.",🔎
5610,Oberalppass,Oberalppass,Oberalp,FALSE,"Brig isch züedem en wichtigi Haltestell vo der schmalspurigu Matterhorn-Gotthard-Bahn, wo der Glacier-Express Richtig Zermatt sowie Richtig Furka–Oberalp–Disentis/Mustér–St.",🔎
,,,Obberalppass,TRUE,"Bi uusdeentè un vo beidè Sitè zuègänglichè Hochdäler isch s Alpgebièt namensgäbend ""(Obberalppass, Schwägalp)"".",🔎
,,,Oberalpbass,TRUE,"S Gebiet wird ""(im Uurzäigersinn vo Norde us)"" vom Waalesee und Seez gege d Appezäller Alpe abgränzt, vom Rhii gege Rätikon und d Plessur-Alpe, vom Vorderrhii gege d Adula-Grubbe, vom obere Vorderrhii, Oberalpbass und Oberalpreuss gege d Gotthard-Grubbe, vo dr Reuss gege d Urner Alpe, vom Schäche, Vorder Schäche, Klausebass, Fätschbach und dr Linth gege d Schwyzer Alpe.",🔎
,,,Ouberalppass,TRUE,"S Tal litt am nördliche Fuess vom Gottert und am Chrüüzpunkt vo wichtige Alpepäss: im Süüde goot de Gottert is Tessin, im Weste de Fùrgge is Wallis und im Ooste de Ouberalppass is Pinnerlant.",🔎
5611,Schenkenbergertal,Schänkebärgertal,Schenkebärgertal,TRUE,S Dorf ligt im Schenkebärgertal.,🔎
,,,Schänkebärgertaal,TRUE,"Uf dr Nordsyte vo dr Gisliflue sind im Schänkebärgertaal d Gmeind Thale und s Dorf Oberflachs, wo sid 2014 zu dr Gmeind Schinznach ghört.",🔎
,,,Schänkebärgerdaal,TRUE,D Gmeind ligt im untere Schänkebärgerdaal am Dalbach.,🔎
5612,Kanonisches Recht,S kanonische Rächt,Chilerächt,FALSE,"I der Galluschile het er als Pfarrer gwürkt und derzue a der Universität vo Prag studiert, und spöter het er no z Padua s Studium wyter gfüert und dört ane 1387 der Dokter im Chilerächt gmacht.",🔎
,,,kanonisch,FALSE,S Wärk het e guet blaante Gsamtufbau mit Setz wo regelmäässig voorchömme und wo in de Oberstimme sträng kanonisch si.,🔎
,,,kanonischs Rächt,FALSE,"1460 het er z Erfurt Theologii und kanonischs Rächt afo studiere, 1463 dr Baccalaureus und 1466 dr Magister artium gmacht, spööter isch er uf Baasel.",🔎
,,,kanoonischem Rächt,FALSE,Sit 1929 wird dr Orde vo Ordensbriester gläitet und het noch kanoonischem Rächt d Form vom ene klerikaale Orde.,🔎
,,,Kanonische Räächt,TRUE,Parallel zue dr Assischtänz am Lehrstuel fir Dogmatik vu dr Theoloogische Fakultet vu dr Universitet Frybùrg het er an dr Pääpschtlige Universitet Gregoriana 1974 e ander Lizenziatsstudium in Theology un vu 1975 bis 1978 e Studium vum Kanonische Räächt absolviert.,🔎
,,,kanonische,FALSE,"Wie in andere Stedt si d Basler Juude Münzwäggsler und Gäldverdleener gsi, wil män ä wägen em religiös-bruederschaftlige Charakter vo de Zümft alli Handwärk verbote het und wägen em kanonische Zinsverbot für Christe iine nume das Gwärb offegstande isch.",🔎
,,,kanonische Rächt,TRUE,"S „Göttlige“ im Sinn vom kanonische Rächt isch zwar lang noch dr Ufkläärig, aber schliesslig doch ändgültig as Pflichtfach us de rächtswüsseschaftlige Leerblään uusegnoo worde.",🔎
,,,kànonischem Racht,FALSE,"Ar hàt a Dokterwìrda vum Bìrgerliga-Ziwilracht bschtànda, wia àui Maischterzöignissa vu kànonischem Racht un vum Gotteslehr.",🔎
,,,Kànoonischa Racht,FALSE,s’ Kodex vum Kànoonischa Racht promulgiart.,🔎
5613,Stadt Brüssel,Brüssel,Brissl,TRUE,Dô drnôch hôt’r en seim glernda Beruaf a Weile z Brissl ond a Weile en Bern gschafft.,🔎
,,,Brǜssel,TRUE,"Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.",🔎
5614,Neapel,Neapel,Neàpel,TRUE,"Àn da Summer-Universiade vu 2019 z’ Neàpel hàt sa a Guldiga-n-üsszaichnung fìrs Sàwelainzel gwunna, so wia-n-a Sìlwerüsszaichnung fìrs Sàwel Mànnschàft.",🔎
,,,neapolitanischi,FALSE,"Aber scho 1799 isch Rom under neapolitanischi Herrschaft kumme und d Republik wider abgschafft worre, und ab 1800 het wider de Papst regiert.",🔎
5615,Rheinau ZH,Riinòu ZH,Rhynau,TRUE,"Vo Schaffhuse fliesst dr Rhy zerscht noch Süde, mit enere molerische Schlinge am Inselkloschter Rhynau vrby, bis er am Tösseck, dr Mindig vo dr Töss in Rhy, noch Weschte abdrait.",🔎
,,,Rhiinau,TRUE,"D Gmaind grenzt im Norde a d Schwizer Gmainde Wilchinge, Nüchirch, Guntmadinge und Noihuuse am Rhiifall im Kanton Schaffhuse, im Oschte a Laufe-Uewise, Daxe und Rhiinau im Kanton Züri, sowie a die dütsche Gmainde Lottstette im Süde und Dettikofe im Weschte.",🔎
5616,Napoleon Bonaparte,Napoléon Bonaparte,Napoleon I,FALSE,"En dene Zeida hod se em Hôpital Saint-Jacques (Besançon) älle Gfangene ond Vrwondede ooabhängiig vo dr Nationalidäd gholfa, au en dr Zeid vo dr Belagrong vo Besançon D Belagerer hend se sogar mid Medikamend ond Essa durchglassa  Nach am Sieg gega da Napoleon I hod dr Louis XVIII se empfanga ond auszoichnad.",🔎
,,,napoleonische,FALSE,D Neueburger Affäre isch e wirtschaftspolitischi Usenandersetzig im Johr 1806 gsi zwüsche dr Schwiizerische Eidgenosseschaft und em napoleonische Frankriich im Vorfäld vo dr Kontinentalsperri.,🔎
,,,napoleonischi,FALSE,Die napoleonischi Mediationsakte het d Helvetik ufglööst und in dr Schwiz wider e föderalistischi Ornig iigfüert.,🔎
,,,napoleoonische,FALSE,Im ängere Sinn verstoot mä drunder d Säkularisazioon wääred em napoleoonische Zitalter (d. h. vo 1799 bis 1821).,🔎
,,,Napoléon,FALSE,S Sèvres-Service stammt us em Bsitz vum Napoléon un isch vu preußische Druppe in dr Schlacht vu Waterloo erbytet wore.,🔎
,,,Napoleoon,FALSE,"Sid de Bouarbete under em Napoleoon gid s e Strooss zum Faare vo Briig über dr Simplonpass, dur s Taal abe und bi San Marco über d Landesgränze, und den witer uf Iselle und Tüem abe.",🔎
,,,Napoleon,FALSE,1803: Mediation vom Napoleon.,🔎
,,,Napoleon em Eerschte,FALSE,Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon em Eerschte abdrätte wore.,🔎
,,,Franzoosezyt,FALSE,"I de chriegerische Franzoosezyt hät er si starch für di Aarmen ygsetzt und hät vo de Luzèèrner Regierig verlangt, si sel d Ablöösig vo de Zäändpflicht de Puure müglichscht äifach mache.",🔎
,,,Napoleon em Erschte,FALSE,Anne 1806 isch s Biet an Frankrych unter em Napoleon em Erschte abdrätte wore.,🔎
,,,Napoleon dr Erschti,FALSE,D'Schribwiis „Württemberg“ isch mit de Erhebig zum Königriich Württeberg durch de Napoleon dr Erschti zu de offizielle Landesbezeichnig worde.,🔎
,,,napoleonische Ziit,FALSE,"Wo in de napoleonische Ziit d Nationalschtaat entschtande sind, hei sich d Gränze vo de Schtaate meischt an de höchi Grichtsbarkeit orientiirt.",🔎
,,,Naboleon,FALSE,1806 hèt dè Kurfürscht Karl Fridrich als Gegèleischtig für sini Unterschtützig vo Badè vom Naboleon im Chrièg gegè Öschterrych dè sanktbläsische Bsitz chriègt.,🔎
,,,napoleonisch,FALSE,"De Ferdinando hät sälli Idee fräilig nìt understǜtzt, sällewääg hät er au ùf Sizilie mieße flüchte, wùù 1799 de napoleonisch Gèneral Championnet Neapel bsetzt hät.",🔎
5617,Republik Baden,Republik Baden,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Republik Bade,TRUE,Lueg au: Republik Bade Nochkriegszit.,🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
,,,Republik Baddè,TRUE,Nõch èm Èrschtè Wältchrièg (1914–1918) hèt d Gmeind bis 1933 zuè dè Republik Baddè ghört.,🔎
,,,Land Badè,FALSE,"Durch d Abdrèttig vo Elsass-Lothringè a Frankrych infolg vom èrschtè Wältchrièg isch s Land Badè un mit ym diè Badischi Hauptbaan in è Randlaag cho, wo uss Sicht vo dè Milidärschtrategè kein zuverlässigè Betrièb erlaubt hèt.",🔎
5618,Einzugsbereich,Iizugsgebiet oder Iizugsberiich,Iizugsberiich,FALSE,"Es het no witeri Kriterie wie äifach es isch, dört aane z choo, mit was es usgstattet isch, wie belastbar dr zentraali Ort isch und ass si Iizugsberiich äidütig zuen em ghöört.",🔎
,,,Iizugsb’raich,FALSE,D’ Py hàt a Iizugsb’raich vu 89 km².,🔎
5619,Schlücht,Schlüècht,Schlüèchtdal,FALSE,"È bsunderi Spezialidät stellèt d Gäms dar, wo i dè 1930er-Johr im Schlüèchtdal uusgesetzt worrè sin.",🔎
,,,Schlüecht,TRUE,Hütt isch's e Großi Chreisstadt Eigentlich isch d Schlüecht d traditionelli Gränz zwûsche m Herrschaftsgebiet vo St.,🔎
5620,Opernhaus Zürich,Ooperehuus Züri,Zürcher Operehuus,FALSE,Noch ere Ballettusbildig am Zürcher Operehuus isch d Läubli Mitgliid vom Cabaret Cornichon worde und denn vom Cabaret Fédéral.,🔎
,,,Stadttheater,FALSE,April 1930 z Basel im Stadttheater ürufgfiährt wore isch.,🔎
,,,Ooperehaus Zirich,TRUE,"Dr Erfolg vo dr Urauffihrong im Ooperehaus Zirich ischt so grauß, dass’r jetzt woiß, zo was’r gebora worra ischt: zom Komboniira ond zom Dirigiira.",🔎
,,,Stadtheater z Züri,FALSE,"Dört het dr Sänger Marko Rothmüller bi dr Gründig ghulfe, und wo dä gly drufabe as Stadtheater z Züri cho isch, het er probiert au i dr Stadt a dr Limet mit irere starche Tradizioon vom jüdische Lääbe sonen Verein z mache.",🔎
,,,Oopere,FALSE,"Wo ane 1926 z Züri s Schauspiilhuus pout worden isch, hät sech s Ooperehuus uf Oopere, Operette und Balet ygschränkt.",🔎
,,,Operehuus Züri,TRUE,Für d Zürcher Märlibühni hät er Märlispiil verfasst und für s Operehuus Züri hät er zäme mit de Komponiste Hans Moeckel und Emil Moser Chindermusical gschribe und inszeniert.,🔎
5621,Untergärige Hefe,Untergärigi Hefe,untergärigè,FALSE,Gründ dõdèfür sin dié höcheri Brandgfòòr i dè Summermönèt bim Bièrsǜdè un diè nötigè niddrigè Temperadurè vo unter zee Grad bim Brauè vom untergärigè Bièr gsi.,🔎
,,,untergärigs,FALSE,"Pilsner Bièr, au Pils odder Bièr nõch Pils(e)ner Brauart, i dè Schwiz Spezialbièr, isch è untergärigs Bièr, wo nõch dè böhmischè Stadt Pilsè () benamst isch, mit höchèrèm Hopfèghaalt (un au starkem Hopfèaroma) wiè andri Bièrsortè un högschtens 12,5 °P Stammwürzèghaalt.",🔎
,,,untergärigi Hefe,TRUE,Obbergärigi Hefe bruucht bi dè Gärung höcheri Umgebungstemperadurè (15–20 °C) wiè untergärigi Hefe (4–9 °C) un isch dõhèr aafälliger für Frèmdpilz un Bakteriè.,🔎
5622,Tumor,Tumor,Tumoor,TRUE,In dr Medizin hilft d Histologii bi dr Früediagnoose vo Tumoor (z. B.,🔎
,,,Neoplasii,FALSE,"Malignom bezäichnet in dr Medizin e böösartige Tumor, d. h. e böösartigi Bildig vo nöijem Gwääb (Neoplasii).",🔎
5623,Republik Kongo,Republik Kongo,Kongo-Brazzaville,FALSE,"Rund e Viertel sin Ambundu, wu vor allem in eme braite Landstrich vu Luanda bis Malanje wohne, un 10 bis 15 % sin Bakongo, wu im Weschte vu Kongo-Brazzaville un dr Demokratische Republik Kongo un im Nordweschte vu Ango läbe.",🔎
,,,Repüblik Kongo,TRUE,"Ìhra Müatter Tatiana Petrova ìsch Ukràinera, ìhr Vàtter Klaver Essami schtàmmt vu dr Repüblik Kongo.",🔎
,,,Kongo,FALSE,"Uf dr andre Syte hän d Portugiese Handelsstatione ufgmacht, zerscht an dr Mindig vum Kongo, vor allem z Soyo un däm sym Seehafe Mpinda.",🔎
5624,Große Seen,Großi See,Groosse Seä,FALSE,Im Friide vo Bariis 1783 si denn d Gebiet südlig vo de Groosse Seä an die Veräinigte Staate abdräte worde.,🔎
,,,Große See,FALSE,D Biet an dr Ostkischte bis zue dr Große See sin bi ins 19.,🔎
,,,Grossi See,TRUE,"D Umgebig het e einzigartigs Mikroklima wo uf d Nöchi zu zwee vo de Grossi See, em Ontariosee un em Eriesee, un uf de Niagarabhang zruggzfüere isch wo für e gmässigts Klima sorge.",🔎
5625,Breitspurbahn,Breitspur,Breitschpur,TRUE,Badè hèt sich sini Ysèbaastreggè als einzigè dütschè Staat znägscht in 1600 mm-Breitschpur erbaut.,🔎
,,,Bräitschpur,TRUE,Si isch zueschtändig für äs Bräitschpurnetz vu-n-erä Schpuurwiiti vu 1668 Millimeeter.,🔎
5626,13. November,13. Novämber,13. Novembr,TRUE,"en Diibenga, wo-nr am 13. Novembr 1862 au gschdorba ischt), isch",🔎
,,,"13, Novämber",TRUE,"Dr Markgrof Christoph I. vu Bade (* 13, Novämber 1453 z Bade-Bade; † 19.",🔎
,,,13. Nowamber,TRUE,"slo"">Jaslo, Gàlizia; † 13. Nowamber 1906 z’ Wien</a",🔎
5627,Remetschwil,Remetschwil,Busslinge,FALSE,D Industrii- u Gewerbezone im Nordochste isch mit Busslinge zämmegwachse.,🔎
,,,Remetschwiil,TRUE,"Es liit im Bezirk Bade ond gränzt ah Fislischbach, Stette, Oberroodlef, Melige ond Remetschwiil.",🔎
5628,Burgunderkriege,Burgunderchrieg,Burgunderchrièg,TRUE,"Wôrènd èm Burgunderchrièg isch d Laufèburg temporär i d Händ vom Herzog Karl im Küünè chò, nõch dèm sim Untergang hèt dè Kaschpar vo Schönau d Stadt übbernõ.",🔎
,,,Chrieg gege d Äidgenosseschaft,FALSE,"d Yolande, het sich mit em Karl em Küene verbündet, und wo dä im Chrieg gege d Äidgenosseschaft umchoo isch, het d Yolande groossi Däil vo iirem Bsitz in dr Westschwiz verloore.",🔎
,,,Chrieg gäge Burgund,FALSE,"Wo d Eidgenosse im Chrieg gäge Burgund gwunne hend, isch Laufeburg 1477 wider zu de öschterrichische Herrschaft cho.",🔎
5629,Metz,Metz,Metzer,FALSE,"Augny lijt zwìsche dr Mosel un Seille, rund sìwe Kilometer sìdweschtlich vun dr Metzer Ìnnestàdt uf re Heche zwìsche 165 un 361 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Lothringè,FALSE,"S wörred mit èm TGV mengi Zyl i dè öschtlichè Regionè vo Frankrych a Paris aabundè (Champagne-Ardenne, Lothringè un s Elsass).",🔎
5630,Balsthal,Bauschtu,Balschtel,TRUE,Dr hüttig Name bezieht sech uf d Burgruine Neu-Falkenstein z Balschtel im Kanton Solothurn.,🔎
,,,Balschdl,TRUE,Dr Hauptort isch Balschdl.,🔎
,,,Chluus,FALSE,"Am Fluss und deils a de Sytebech sind d Chraftwärch vo Chlooschtersch, wo s Wasser vom Davosersee bruucht, s Chraftwärch Chlooschters/Schlappin, das vo Chüblisch mit em Usglychsbecki vom Plävigginersee, s Chraftwärch Taschinas am Schmittnerbach bi Grüsch und Schmitte und underhalb vo dr Chluus am Igiser Mülibach no s Chraftwärch Landquart.",🔎
,,,Balschdel,TRUE,"D Stadt Fridau uf em Gebiet vo dr hütige Gmäind Fulebach isch 1375 vo de Gugler zerstöört worde, d Stadt Falkestäi isch mit em Dorf Balschdel verschmulze.",🔎
5631,Hochstift,Hoochstift,Schtift,FALSE,"Skurril isch: S Soledurner St. Urse-Schtift het damals Grundherrschaft sowohl nördlich wie südlich von dr Aare ghaa, d. h. teilwiis im Königriich Burgund, teilwiis im Herzogtum Schwabe.",🔎
,,,Hochschtift,TRUE,S Hochschtift Konschtanz isch nach § 5 vom Rychsdeputationshauptschluss (RDH) vom 27.,🔎
5632,Zähringer,Zähringer,vu Zährige,FALSE,Jahrhundert s erscht Mol gnännt wore un isch im Bsitz vu Minischteriale vu dr Herzeg vu Zährige gsi.,🔎
,,,Herzög vo Zähringe,FALSE,"Ihr politischs Hauptziil isch gsi, d Unabhängikeit, wo si noch em Usstärbe vo de Herzög vo Zähringe gnosse het, gege die grosse Territorialherrschafte Savoye und Habsburg, wo immer sterker worde si, z schütze.",🔎
,,,Herzog vu Zährige,FALSE,Mai 1122 bi Molse) isch Herzog vu Zährige gsi.,🔎
,,,Herzöög vo Zääringe,FALSE,"D Here vo Brislach si e Dienstmannegschlächt vo de Herzöög vo Zääringe gsi und wo die usgstorbe si, vo de Groofe vo Kyburg.",🔎
,,,Zähringe,FALSE,"Im Gspräch isch e Verlängerung vu dr Friburger Strossebahnlinie 2 vu Zähringe bis Gundelfinge, aber wäge dr öffentliche Finanzlag uwohrschinlich.",🔎
,,,zähringische,FALSE,"Zwische 1115 un 1118 isch vu Graf Bruno vu Haigerloch-Wisneck, Chanzler vu Heinrich V. un Strossburger Domprobst s'Augustinerchloster Maria-Zell uf em Schwarzwald als Konkurrenz zum noh glägene zähringische Chloster St.Peter uf em Schwarzwald errichtet worre.",🔎
,,,Zähriger,TRUE,"D Uusbildig vu däm neje Zäntrum goht uf dr Uusglyych zwische dr Staufer un dr Zähriger um s Herzogtum Schwobe zruck, wu dr Hermann II.",🔎
,,,Herzög vù Zähringe,FALSE,"ìm Johr 1000 hän d'Herzög vù Zähringe Mìlle ìn Bsìtz gnùù; wùù mìt em Berchthold V. de letscht vù-ne-ne gstorbe gsìì isch, hän's 1218 d'Grafe vù Friburg griegt.",🔎
,,,Zäringe,FALSE,Spöter sind die Privilegie an d Herzög vo Zäringe gange.,🔎
,,,Herzeg vu Zährige,FALSE,"Ab 1122 isch d Burg im Bsitz vu dr Herzeg vu Zährige gsi, si hän si zum Schutz vum Silberbärgböu brucht.",🔎
,,,Herzeg vu Zähringe,FALSE,D Herzeg vu Zähringe hän um 1200 mit em Bau vum hitige Minschter aagfange.,🔎
,,,Zääringer,TRUE,"Neuer Vogtherr isch dè Bischof vo Konschtanz worrè, St. Bläsy hèt d Zääringer zu Schirmvöögt gwäält.",🔎
,,,zährigische,FALSE,Dr Adalbert het di zährigische Bsitzige um d Burg Teck bi Aue gerbt.,🔎
,,,Herzöge vu Zähringe,FALSE,Wahrschyns hän d Herzöge vu Zähringe im 12.,🔎
,,,Herzög vo Zähringè,FALSE,"vo Uurach hèt 1218 èn großè Deil vo sim Bsitz vo dè Herzög vo Zähringè, well Berthold V. kinderloos voschtorbè isch un somit diè Zähringẽr Hauptliniè erloschè gsi isch.",🔎
,,,zährigische Familie,FALSE,Syy Vater het in dr zährigische Familie un em vu syym Großvater Berthold I. gfierte (Titular-)Herzogtum Kärnte dr Titel vun eme Markgrof vu Verona gha.,🔎
,,,Zääringe,FALSE,Bi Ulriche isch es ane 1211 zu m ene grosse Kampf zwüsche de Truppe vom Herzog vo Zääringe und de Walliser cho.,🔎
,,,Konrad vo Zähringe,FALSE,"Im Februar vom Joor 1120 het dr Konrad vo Zähringe, dr Brueder vom Herzog Berthold III., s Chloster überfalle und d Umgääbig verwüestet, und das nochdäm sich dr Abt Adalbert und d Iiwooner vom Ort iim ergee häi.",🔎
,,,Zährigerherzeg,FALSE,In dr Noofolog vu dr 1218 uusgstorbene Zährigerherzeg hän d Grofe vu Fryybeg syt em 13.,🔎
,,,Hèrzöög vo Zèèringe,FALSE,"Ane 1218 isch Züri, wo d Hèrzöög vo Zèèringe usgstoorbe sind, e freii Rychsstadt woorde.",🔎
,,,Zährige,FALSE,"1070 bis 1092 sin d Herre vu Staufebärg („Grafen von Stouffenberg“) gnännt wore, wu im Dienscht vu dr Herzeg vu Zährige gstande sin.",🔎
,,,Zääriger,TRUE,"Ane 1152 gid e ""Kuno de Opfingen"" em Chlooschder St. Peter e Göed z Bickesohl, doderbyy wird er ""de domo ducis"" gnänd, d. h. är isch e Minischtriale vù dr Zääriger.",🔎
5633,Alb (Hochrhein),Alb (Hochrhy),Menzèschwander Alb,FALSE,"Vo Aha gòt d L 156 am Weschtzipfel vom Schluchsee un am Ahabach nõch uè, macht èn Rank un füürt übber Äule uff dè Pass bim Muchèländer Wäg, wo s ""Äulemer Chrütz"" stòt, un witer gu Mänzèschwand un Bernau i s Dal vo dè Menzèschwander Alb.",🔎
,,,Albdal,FALSE,Höcheschwand litt uff durchschnittlig 1015 Meter über NHN uff me Hochplateau im Naturapark Südschwarzwald zwüschem Albdal und em Schwarzadal.,🔎
5634,Koran,Koran,Kuràn,TRUE,Nawa-n-em Kuràn un da Hàdith hàt’r oft ìm Ahmad Riza Khan Barelwi un ìm Muhammad Iqbal ìhra Gedìchta zitiart.,🔎
,,,Koraan,TRUE,"Er het die alte Sprooche und bsunders au s Hebräisch guet beherrscht, und 1543 het er z Basel die eerscht Usgab vom Koraan als trukts Buech useprocht.",🔎
,,,Korààn,TRUE,"Ìm Korààn, dr hailiga Schrìft vum Islaam, ìsch dr Johànnis (dr Yahya) dr drìttlätschta Profeet vor’m ʿĪsā ibn Maryam un em Mohammed (Sura 3,39).",🔎
5635,Hinterzungenvokal,Hinderzungevokaal,Hintervokal,FALSE,D'Ussproch cha vumene Zentralvokal (IPA: [] bis zumene Hintervokal (IPA: []) tendiere.,🔎
,,,Hinderzungevokääl,TRUE,"[ɛ] und [œ] in ""kenne"" und ""chönne"") und Vietnamesisch underschäidet zwüsche grundete und gspräizte Hinderzungevokääl.",🔎
5636,Gulden,Gulde,Goldgulde,FALSE,"Dr Finanziee Zibol het im Joor 1401 d Liigeschaft für 600 Goldgulde vo dr Stadt kauft und het sä im Stroossburger Prior Winandus überloo, so dass dä dört e nöis Chloster, d Kartause, het chönne iirichde.",🔎
,,,Rhiinischi Gulde,FALSE,"1508 het dr Meyer zuesätzlig zu sim Stadthuus für 350 Rhiinischi Gulde e Gundeldinger Schlössli kauft, wo usserhalb vo dr Stadt gläägen isch.",🔎
,,,fl,FALSE,11500 bedroffèni Lüt hèn sich dõdeby für è Summè vo 58.000 fl ändgültig us dè Leibeigèschaft freikauft.,🔎
,,,Guldè,TRUE,"Dert hèn 27.789 Menschè gläbbt, und dè Wèrt vo dè Güèter isch uff 15.723.965 Guldè voaaschlagt (1 Guldè öppè ei Goldmark).",🔎
5637,Kappel SO,Chappu SO,Chappu,TRUE,"Si isch meh historisch prägt und es ghöre zuesätzlich zu de Gäuergmeinde ou no d Untergäuer Gmeinde Gunzge, Fulebach, Chappu, Bonige, Hägedorf, Rickebach ond Chlywange – e Teil vom Dorf Wange bi Oute derzue.",🔎
,,,Chappel,TRUE,"Nochbergmeine si Houestei-Ifetau im Norde, Wange im Oschte, Chappel im Süde und Hägedorf im Weschte.",🔎
5638,Freiamt (Schweiz),Freiamt (Schwiz),Freien Ämter,FALSE,D Zuger häi e Gfächt bi Hägglinge in de Freien Ämter verloore und gegen Ändi April isch fast dr ganz Kanton Zug bsetzt gsi.,🔎
,,,Freyamt,TRUE,Dr Bach flüsst druffabe s Freyamt dorab und a Wohle verbii.,🔎
,,,Freiämter,FALSE,"I de Jahr 2002/2003 hed de Lo Giudice im Kunschthuus Glarus usgschtellt, während ere Uuschtellig namens „Künstler aus dem Linthgebiet“, im „Museum Amde“ (Kantoo Sanggalle), sowie i de „Galerie Marie-Louise Wirth“, Hochfälde, wo au scho Bilder vom Freiämter Schriftschteller Silvio Blatter z’gseh gsi sind.",🔎
,,,Freie Ämter,FALSE,"Im Oschte het Züri s Chälleramt elei gha, und di Freie Ämter und d Grafschaft Bade sind gmeini Herrschafte (gmeinsam verwalteti Gebiet) vo den Äiggnosse gsi.",🔎
,,,Fräiamt,TRUE,"Me cha der Aargau geografisch i vier gröösseri Regioonen ufdäile: De Bärner Aargau, s Fräiamt, d Regioon Baade und s Frickdaal.",🔎
5639,Wasserkirche,Wasserchile,Wasserchilen,TRUE,"Dete, wo hüt d Wasserchilen isch, sind si nach de Legände enthauptet worde, si händ ihri Köpf aber gnoo un sind – wie s im ene Pricht heisst – «vom Fluss 40 Ellen weit bergan bis zur Stätte, wo sie begraben werden wollten, 200 Ellen vom Kastell entfernt,» gloffe.",🔎
,,,Helmhuus Züri,FALSE,"Uusstellige, wu d Spoerri derby gsii isch, het s im Chunschtmuseum Bärn, em Chunschtmuseum Lozärn, im Chunschthuus Glaris, im Helmhuus Züri, im Musée Rath, Gämf, un in dr Chunschthallte Baasel.",🔎
5640,Weißenhorn,Weissahoara,Weißehorn,TRUE,"Februar 1714 z Weißehorn as ""Johann Valentin Sailer;"" † 7.",🔎
,,,Weissehorn,TRUE,"Di historische Territorie – vor allem Deile vu Breagaz, Genzburg un Weissehorn – sin an s nej Chenigrych Bayern gange, dr Bryysgau an s nej Großherzogtum Bade, Rauteburg un Horb an s Chenigrych Wirttebärg, Biet bi Simmeringe an Hohezollere un chleineri Biet an s Großherzogtum Hessen.",🔎
5641,Weiningen ZH,Wiinige ZH,Wiinige,TRUE,"D Autobaan A 3 zwäigt bi Wiinige vo dr A 1 ab und goot über d Limet und dur drü Dunnel uf Biirmischtoorf und Wettschwiil, wo d Verzwäigig mid dr Autobaan A 4 ligt.",🔎
,,,Winige,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Oetwil a de Limmat, Winige und Dietike.",🔎
5642,Antonius der Große,Antonius de Grooss,Heiligè Antonius,FALSE,Uff dè Ruggsitè vo dè Kapellè befindè sich witeri Heiligèdarschtelligè vom Heiligè Antonius sowiè vom Blasius un Josef.,🔎
,,,Antonius,FALSE,"Im Jänner fiiret di bede Zöift d Patronatsfäscht vo de Heilige Sebastian, Fabian und Antonius.",🔎
,,,Antonius Eremita,FALSE,"Andreas, Thomas, Jacobus), ""Bischofslegände"" (Nikolaus, Martinus), ""Mönchslegände"" (Antonius Eremita, Benedikt, Franziskus), ""Jungfrauelegände"" (Agnes, Agatha, Caecilia) und ""Büesserlegände"" (Gregorius).",🔎
,,,St. Antonius,FALSE,"t vom Heilige Antonius. D Zöifter vo de Zouft vom St. Antonius (""Honorable Confrérie de Saint-Antoine"") sind urs",🔎
,,,Antonius vo Ägypte,FALSE,Glychzytig het dr früener i dr katolische Chile prominänt Heilig Antonius vo Ägypte syni Bedütig chly verloore.,🔎
5643,Zweiter Kappelerkrieg,Zwäite Chappelerchrieg,Zwaite Chappelerchrieg,TRUE,"D Zörcher hend dozmol bischlosse a de Föf Orte de Chrieg z erchlääre, wa zom Zwaite Chappelerchrieg gfüert het.",🔎
,,,Zwöite Chappelerchrieg,TRUE,"Im 1529 het me d Reformation iigfüert, me het aber nach der Niderlag i de Schlacht vo Kappel reschpektiv im Zwöite Chappelerchrieg wider müesse katholisch werde.",🔎
,,,zwaite Chappelerchrieg,TRUE,Wo Züri aber im zwaite Chappelerchrieg am 11.,🔎
,,,Zweit Chappelerkrieg,TRUE,"Dr Zweit Chappeler Landfriide, wo 1531/1532 zwüsche de katholische und reformierte Ort vo dr Alte Eidgenosseschaft abgschlosse worden isch, het dr Zweit Chappelerkrieg abgschlosse und de katholische Ort, wo dr Chrieg gwunne gha hai, e Hegemoniistellig in dr Eidgenosseschaft ge, wo si erst im 18.",🔎
,,,Zwäite Kappelerchrieg,TRUE,"Wil d Richdig vo dr Basler Reformation denn lutherisch gsi isch, het d Stadt au nit chönne hoffe, ass si Hilf vo de reformierte Kantöön wurd überchoo, wo noch em Debakel vom Zwäite Kappelerchrieg vo 1531 sowiso sich nid in e nöiji Usenandersetzig mit de katholische Ort häi welle iiloo.",🔎
,,,Chappeler Chrieg,FALSE,Doch nochem Chappeler Chrieg ane 1531 hend de Apt und d Mönch wider is Chloster zrugg chöne.,🔎
,,,Waffegang,FALSE,"Es chunnt 1531 zu mene entscheidende Waffegang zwüsched de katholische und de reformierte Ort, wo e militärische Misserfolg für die Reformierte isch und zur Stabilisierig vom bedrängte katholische Iifluss füert.",🔎
,,,2. Chappeler Fride,FALSE,"elerkrieg"">Erste Chappelerchrieg choo. Nochem 2. Chappeler Fride 1532 isch d Uuflösig vom Chloster zruggmacht wore",🔎
,,,Schlacht z Chappel,FALSE,"wo die alli na chly gsii sind, isch iire Vatter bi de Schlacht z Chappel obe änet em Albis am 11.",🔎
,,,Zweite Kappelerchrieg,TRUE,Im Gegesatz zu andre Gmeinde in de Grafschaft Bade hei d Bergdietiker nach em Zweite Kappelerchrieg vo 1531 nöd müesse wider zum alte Glaube zrückkehre.,🔎
,,,zwöite Chrieg,FALSE,Im Joor 1531 isch dänn aber i dere Gägend bim zwöite Chrieg die bluetigi Schlacht bi Chappel gsii.,🔎
,,,Zwait Chapplerchrieg,TRUE,"Glii drufabe brecht de Zwait Chapplerchrieg uss, de Chuonrat grootet am 24.",🔎
,,,Zweite Chappelerchrieg,TRUE,D Schlacht bi Chappel isch d Entscheidigsschlacht im Zweite Chappelerchrieg gsi und isch am 11.,🔎
,,,zwöite Chappler Chrieg,TRUE,"Wärend de Reformation hed s Chälleramt, beiiflosst fo Brämgarte mid sim Schtadtpfaarer, im Heiri Bulliger de noi Glauben aagna, noch em zwöite Chappler Chrieg isch es denn aber wider zum katholische Glaube zrugg.",🔎
,,,Zwäitä Chappelerchriäg,FALSE,Im Zwäitä Chappelerchriäg isch dä Zwingli i dä Schlacht vo Chappel gfallä und vo dä Innärschwiizär aagäbli i 47 Täil värschtückläd wordä.,🔎
,,,zweite Chappelerchrieg,TRUE,"Für e churzi Ziit isch s Chloschter und s Dorf Wettige reformiert gsi, was aber mit em zweite Chappelerchrieg im 1531i es Änd gfunde het.",🔎
5644,Reuss (Fluss),Rüüss,Rüüsstaal,FALSE,S Dorf lyt am weschtleche Rand vom Rüüsstaal.,🔎
,,,Rüsstaal,FALSE,Dr Hügel Maiegrüen trennt d Gmeind vom Rüsstaal.,🔎
,,,Rüüsstau,FALSE,Gisike liid im Rüüsstau am Fuess vom Rooterberg.,🔎
,,,Rüüsstal,FALSE,S Dorf ligt im Rüüsstal.,🔎
5645,15. Dezember,15. Dezämber,15. Dezamber,TRUE,"Dr Joseph Weldon Bailey Jr. (* 15. Dezamber 1892 z’ <a href=""Gainesville%2",🔎
,,,15. Dezembr,TRUE,"s Samenhof,"" polnisch ""Ludwik Łazarz Zamenhof;"" * 15. Dezembr 1859 z Bjałystok, <a href=""Rus",🔎
5646,Weichtiere,Wäichdier,Mollusken,FALSE,"Es sin schlanki, 15 Zentimeter bis 1,30 Meter langi Raubfisch, uf derre Spiszettel Wasserinsekte, Mollusken un Fisch stöhnn.",🔎
,,,Waichtier,TRUE,D Hundsbarbe isch e Bodefisch wo Waichtier fresst.,🔎
,,,Waichdierer,FALSE,"Gliiderfießer un Waichdierer, mit 100.000 Arte dr zwootarterychscht Stamm, umfasse 90 % vu dr hitige Arte.",🔎
,,,Waichdier,TRUE,"Im Allgmaine wird läbigi Byt ufgnuu un im Ganze verschluckt, vor allem Insäkte, Gliderdier, Waichdier un Spinnobele.",🔎
5647,SNCF,SNCF,Société nationale des chemins de fer français,FALSE,"D S-Baan Baasel wird vo de Schwizerische Bundesbaane, deren iiri dütschi Dochdergsellschaft SBB GmbH, dr Dütsche Baan (DB Regio) und dr ""Société nationale des chemins de fer français (SNCF Voyageurs)"" betriibe.",🔎
,,,Französisch Staatsbahn,FALSE,"Betäiliget hend sich d' SBB, di Düütsch Bundesbahn, di Französisch Staatsbahn, di Holländisch Ysebahn, di Belgisch Staatsbahn, di spanisch RENFE, di Öschtrichisch Bundesbahn, d' Ysebahn vu Lux'mburg und di Italiänisch Staatsysebahn.",🔎
5648,Kanton Neuenburg,Kanton Nöieburg,NE,FALSE,"In erschter E`e het är 1912 d Louisa Frieda Gerster vo Gälterchinde ghürotet, in zwöiter E`e 1920 d Jeanne Küderli vo Dübedorf und Couvet NE.",🔎
,,,Nüüeburg,FALSE,"Es umfasst d Kantöön Waadt (ohni de Bezirk Aigle), Gämf, Friburg und Nüüeburg.",🔎
,,,Nöyieburg,FALSE,"Är het bim Dorfpfarrer Unterricht gno und isch zwöi Joor ins Wälsche, in Nöyieburg go französisch leere.",🔎
,,,Kanton Noieburg,TRUE,"  Noieburg (französisch ""Neuchâtel"", frankoprovenzalisch ""a Ntchati"" , düütsch ""Neuenburg"") isch e politischi Gmeind und e Stadt im Kanton Noieburg.",🔎
,,,Fürstedum Neueburg,FALSE,"Die ehemolige Zuegwandten Ort Gämf, Mülhuuse, s Fürstedum Neueburg, Biel, Neuestadt, Münster-Granfälde und d Herrschaft Rhäzüns hai nüme zur Helvetische Republik ghört.",🔎
,,,Grofschaft Neueburg,FALSE,Dur Erbschaft isch anne 1395 d Grofschaft Neueburg an d Grofe vu Fryybeg chuu.,🔎
,,,Noieburg,FALSE,"Im Süde chunt er a d Kantöön Noieburg und Bärn, im Oschte a Soledurn und s Baselbiet.",🔎
,,,Neueburger,FALSE,"Vo 1965 bis 1976 isch er Neueburger Grossrat gsii, von 1967 bis 1981 Nationalrat und dänn vo 1981 bis 1987 Neueburger Staatsrat.",🔎
,,,Neueburg,FALSE,"Genf, Mülhuuse und der Jura mit Biel si zu Frankriich cho; Neueburg isch preussisch bliibe und het kei Verbindig mit der Schwiz meh gha.",🔎
,,,Kanton Neueburg,TRUE,"Dr Kanton Neueburg isch bis ane 2017 in 6 Dischtrikt uufteilt gsi, wo zu vier geographische Regione ghörd händ: ""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Neueburg Kanton Gämf.",🔎
,,,nöieburgische,FALSE,"Auvernier (uf Frankoprovenzalisch: , uf dytsch früener: ""Avernach"") isch en Ortschaft vo der nöieburgische Gmeind Milvignes.",🔎
,,,Kanton Noiäburg,TRUE,"1937 isch er als Verträter vo sinärä Partei, d FDP in Grossä Rat vom Kanton Noiäburg gwählt worde.",🔎
,,,Kanton Nöueburg,TRUE,Bôle (frankoprovenzalisch ) isch e Dorf i der Gmeind Milvignes im Kanton Nöueburg.,🔎
,,,Nöueburg,FALSE,"Früener sind d Nochbergmaine vu Fenin-Vilars-Saules gsii: Valangin, Fontaines, Engollon, Savagnier un d Stadt Nöueburg.",🔎
,,,Nöjeburg,FALSE,D Schwiizer Nochbergmeind isch Les Verrières im Kanton Nöjeburg.,🔎
,,,Nöieburg,FALSE,"Gänf, s Wallis und Nöieburg wärded schwiizerischi Kantön, wobii Nöieburg bis zu de Revolution vom erschte März 1848 gliichzytig no Bsitz vom König vo Preusse bliibt.",🔎
,,,Nöijeburg,FALSE,"D Nöijeburger häi z Nöijeburg d Burg vergröösseret, wo under em Rudolf III.",🔎
,,,Kantoon Nöieburg,TRUE,Vu 2012 bis 2016 isch si Mitgliid vum Gmairoot (Exekutiiv) vu Cortaillod gsii un syter anne 2017 isch si Mitgliid vum Grooße Root vum Kantoon Nöieburg.,🔎
,,,Kanton Nöijeburg,TRUE,"D Groofe vo Nöijeburg si e Schwizer Aadelsgschlächt gsi, wo sini Güeter im hütige Kanton Nöijeburg ghaa het.",🔎
,,,Nöieburger,FALSE,"D Vorgängerin vum HLS isch s HBLS, des Hischtorisch-Biographisch Lexikon vo dr Schwyz, wo der Nöieburger Fotograf und Verleger Victor Attinger (1856–1927) agfange het und wo in sibe Bänd vun 1923 bis 1929 usecho isch.",🔎
,,,Kanton Neieburg,TRUE,Le Pâquier (frankoprovenzalisch ) isch es Dorf im im Kanton Neieburg.,🔎
,,,Kanton Nöiebuurg,TRUE,"Si isch z Dozwil im Kanton Thurgau ufgwagse, isch zytwyys in Kanton Nöiebuurg gange go Franzeesisch leere un het druf e Leer as Textiil-Handarbaiteri gmacht.",🔎
,,,Kanton Nöiebùrg,TRUE,"Mit em Nöiebùrger Patois (ùff Französisch „""patois neuchâtelois""“ ùn im Patois sälber „""patè ntchâtlé""“) meint mer die frankoprovenzalische Mùndarte, wo emool im Kanton Nöiebùrg gschwätzt worde sin.",🔎
,,,Nöieburgische,FALSE,"Im Nöieburgische sind s Hauterive, Nöieburg, Colombier, Boudry und no anderi Gmäinde zwüschem Bäärg und em Nöieburgersee.",🔎
5649,Schlacht von Salamis,Schlacht bi Salamis,Seeschlacht bi Salamis,FALSE,"Dr Attischi Seebund isch as Folg vo de Perserchrieg ins Lääbe grüeft worde, wo 480 v. d. Z. dur dr Siig vo de verbündete Grieche under dr Füerig vo Athen in dr Seeschlacht bi Salamis vorentschiide worde si.",🔎
,,,Entschäidigsschlacht,FALSE,Noch dr Schlacht bi de Thermopyle isch s 480 v. d. Z. bi Salamis zur Entschäidigsschlacht choo.,🔎
,,,Seeschlacht vo Salamis,FALSE,im erste persische Chrieg gälte und d Seeschlacht vo Salamis (480 v. d.,🔎
,,,Salamis,FALSE,Dr Themistokles het denn ä grosse Deil vo dr persische Flotte bi Salamis vernichtet und dr Xerxes het sich uf Asie zruggzoge und d Armee under em Mardonios in Thessalie zrugggloo.,🔎
,,,Schlacht vo Salamis,TRUE,"Er isch zum ""Strategos"" gweelt worde und het in dr Schlacht vo Salamis im Joor 480 die persischi Flotte vom Groossköönig <a href=""Xerxes%20I.",🔎
5650,11. Oktober,11. Oktober,11. Oktobr,TRUE,Dr Fritz Maurer isch am 11. Oktobr 1901 z D,🔎
,,,11. Oktoower,TRUE,"bers County, Alabama; † 11. Oktoower 1902 z’ <a href=""Texarkana%20%",🔎
,,,11. Okdobr,TRUE,D Liselotte Pulver (* 11. Okdobr 1929 z Bern,🔎
5651,Kloten,Chloote,Chlote,TRUE,"Au d Patronatsrächt in de Pfarreie Wettige, Bade, Würelos, Dietike, Höngg, Chlote und Thalwil het s Chloschter gha, so dass de Abt bstimmt het, wer in dene Pfarreie Prieschter wird.",🔎
,,,Chlooten,TRUE,"Wo d Gmäind em Bund hät müese Land für de nöi Waffeplatz Chlooten abträtte, hät er defüür gsoorget, das es vil mee Gält git für sys Häimetdoorff, weder as de Bund zeerscht hät wele zale.",🔎
5652,Staatliche Unabhängigkeit,Staatligi Unabhängigkeit,Unabhängigcheit,FALSE,"Noch em Erschte Wältchrieg isch Riga d Houptstadt vo der nöie, unabhängige Republik Lettland worde, wo vo 1944 bis 1990 der Sowjetunion agschlosse gsi isch und derno wider d Unabhängigcheit gunne het.",🔎
,,,Unabhängigkeit,FALSE,D Ursach vo dr aahaltende Uswanderigswälle isch dr extremi wirtschaftlichi Absturz vom Land noch dr Unabhängigkeit gsi.,🔎
,,,Unabhängikeit,FALSE,"D Kantön irersyts garantiere sich gegesiitig ihri Verfassige, ihri Hoheitsgebiet, ihri Freiheit und ihri Unabhängikeit.",🔎
,,,Unabhängigkeits,FALSE,Vili Staate firund a dem Tag dr Gründigstag va der Nation oder der Unabhängigkeitstag.,🔎
,,,Unabhängigkiit,FALSE,"Im End vom 1959 het sich o de Houphouët-Boigny für d'Unabhängigkiit entschide, wo am 7.",🔎
5653,Röntgenstrahlung,Rönggestraalig,Röntgenb’raich,FALSE,"Obwoohl’r weeniger häll àls Alpha Centauri A ìsch, düat Alpha Centauri Centauri B ìm Röntgenb’raich vum Schpäktrum mehr Enärgii àbschtrààhla.",🔎
,,,Röntgenstrahlig,TRUE,D'Gammastrahlig wird in Röntgenstrahlig umgwandlet.,🔎
,,,Röntgestrahle,TRUE,Novämber 1895 im Physikalischen Institut van dr Universität Würzburg die nach imu gnenntu Röntgestrahle entdeckt und isch daderfyr dr erschto Nobälprys-Träger fär Physik (1901) wordu.,🔎
,,,Rönggestraale,TRUE,"As ionisierendi, hochenergetischi Straale wärde vor allem Gammastraale, Rönggestraale und Elektronestraale verwändet.",🔎
5654,Hochschule für Wirtschaft und Umwelt Nürtingen-Geislingen,Hochschuel fir Wirtschaft un Umwält Nirdenga-Geislenga,Nirdenga-Geislenga,FALSE,"D Hochschuel isch Mitglid vu dr 2005 grindete Hochschuelregion Dibenga-Hoohoem mit dr Uniwersitet Hoohoem un Dibenga un dr Hochschuele Nirdenga-Geislenga, Reidlenga un Rauteburg.",🔎
,,,Fachhochschuel Nirdenga,FALSE,"Wichtig isch au sy Mitarbet an dr „""Süddeutschen Pflanzengesellschaften""“ (1977 bis 1992) gsii, wu dr Oberdorfer uusgee het  Anne 1975 het dr Müller e Ruef as Brofässer fir ekologischi Standortskund un Landschaftsblanig an dr Fachhochschuel Nirdenga iberchuu, wun er zytwys au Fachberaichslaiter un Broräkter gsii isch.",🔎
5655,Latènekultur,Latène-Kultur,Latènezitt,FALSE,Fünd us de Latènezitt sind hüüffiger.,🔎
,,,Latène-Chultur,TRUE,D Kelte sin d'Träger vur Latène-Chultur gsi un hän vum 5te Jôhrhundert v. Chr bis zur römische Erobrig im 1te Jôhrhundert v. Chr in wyte Teil vo Europa gsydelt.,🔎
,,,Latène-Zit,FALSE,Me het Funde us dr Latène-Zit gmacht.,🔎
,,,Latènezyt,FALSE,E Gräberfeld us de Latènezyt wiist uf e keltisches Dorf hii.,🔎
,,,Spoot-Latène,FALSE,"Bibracte (hüt: Mont Beuvray) isch e Oppidum vom Spoot-Latène und de Vorort vo de Häduer, emene keltische Stamm z Gallie gsii.",🔎
,,,Latène-Zitt,FALSE,"I de Latène-Zitt het d Geged zum Cherngibiet vo de Helvetier zellt, wo im 1.Jh.v. Chr.",🔎
,,,Latèneziit,FALSE,"De Üetliberg isch scho i de Stäiziit bisidlet gsii und i de Hallstattziit und i de Latèneziit isch e bifestigti Hööchesidlig uf em Üetliberg gstande, wo, wie de Grabhügel bim Sunebüel zäigt, au Fürste residiert händ.",🔎
,,,Latènezit,FALSE,Us dr früeje Latènezit het mä im Gebiet vo Basel nume ä baar Greeber gfunde.,🔎
,,,Latène-Ziit,FALSE,"Mä chönnt nä dorum durchuus „Stedt“ säge, aber dr Begriff ""oppidum"" het sich bi de Archeologe für befestigti keltischi Siidlige us dr spötere Latène-Ziit iibürgeret.",🔎
5656,Premierminister des Vereinigten Königreichs,Brömieeminister vom Veräinigte Köönigriich,Premierminischteri,FALSE,Septämber 2022 Premierminischteri vum Verainigte Chenigrych gsi; ai Dag vorhär isch si as Noofolger vum Boris Johnson zur Vorsitzeri vu dr Konservative Bartei gwehlt wore.,🔎
,,,Brömieeminister,FALSE,"Es het sich s britische Parteiesüsteem uusebildet und dr Robert Walpole isch faktisch zum erste Brömieeminister worde, wo mit eme Kabinett regiert het.",🔎
,,,Premierminischter,FALSE,"1523 isch er Parlamentsschbrächer worde und 1529 Lordkanzler, ä Boschde, wo mä hützudag mit däm vom Premierminischter cha vergliiche.",🔎
,,,Premierminischter vum Verainigte Chenigrych,TRUE,Septämber 2022 Premierminischter vum Verainigte Chenigrych gsi.,🔎
,,,Brömieeministere,FALSE,Vo 1975 bis 1990 isch si die Vorsitzendi vo dr Konservative Partei gsi und vom Mai 1979 bis Novämber 1990 Brömieeministere vom Veräinigte Köönigriich.,🔎
5657,Rheinland,S Rhiiland,Rheinischa,FALSE,D schwäbisch Fasned isch ebbes andrs als dr Karneval em Rheinischa.,🔎
,,,Rhiland,TRUE,"Zu däm Zwäck hät er sich mit Italie und Japan verbündet, 1935 isch s Saarland nach enere Volksabstimmig wider aagglideret worde und s Rhiland remilitarisiert worde, 1938 hät Dütschland Öschterrych unds tschechoslowakische Sudeteland annektiert.",🔎
,,,Rhyyland,TRUE,S Rhyynisch Wöörterbuech dokumäntiert de tialäktaal Woortschatz im Rhyyland und im Ruum Mosel und Saar.,🔎
,,,Rhyland,TRUE,März 1845 z Lennep (Rhyland); † 10.,🔎
,,,Rhiiland,TRUE,"In ganz Westeuropa isch e religiösi Begeisterig ufchoo, wo zum Deil verschreckendi Züg agnoh het: So si im Rhiiland mehreri jüdischi Gmeinde vo Christe regelrächt vernichtet vernichtet worde, und sogar eifachi Lüt si mit em Peter em Eisiidler ins Heilige Land ufbroche (dr so genannt Volkschüzzug) – si si aber dört nie achoo.",🔎
,,,Rhiilànd,TRUE,Sa wann dur dàs d Kültür vum Rhiilànd witterscht ìwergaa.,🔎
5658,E-Gitarre,Elektrischi Gitarre,elektrischi Gitarre,TRUE,"Vo dr Muusig us gsee stützt sich dr Rock uf die elektrischi Gitarre, die elektrischi Bassgitarre und s Schlaagzüüg.",🔎
,,,elektrische Gitarre,FALSE,"Die erste elektrische Gitarre si akustischi Gitarre gsi, wo mit emä Mikrofon usgrüstet gsi si.",🔎
,,,Elegtrogitarrè,TRUE,"Bi Elegtrogitarrè sin zwar die Wirkungè, wo dè Klang voändèrè düèn, vo Voschtärker un Effèktgräätessenzièll, trotzdèmm wörred si nit zuè dè Elegtrophòn zellt.",🔎
5659,Karma,Karma,karma,FALSE,"karma, p. kamma), Monophthongierig vo /ai/ und /au/ (skt.",🔎
,,,Kamma,FALSE,"Wer die Dritti Edli Wooret voll realisiert het, chunnt uf de Weg vom Verwache und da bidütet s End vom Nödverstoo, Aahafte as Weltliche, Liide und Kamma.",🔎
5660,Römische Verträge,Remischi Verdreg,Römische Verträg,TRUE,"Im Johr 1957 hei di Staate, wo scho d EWKS gründt hei, di Römische Verträg abgschlosse, un si hei dodermit di Europäischi Wirtschaftsgmeinschaft (EWG) un die Europäischi Atomgmeinschaft (EAG bzw.",🔎
,,,Römische Verträäg,TRUE,Zäme mit de äbefalls 1957 i de Römische Verträäg entstandene Öiropäische Atomgmeinschaft (EURATOM) het d EG di ersti und wichtigsti Süüle vo de Öiropäische Union (EU) bildet.,🔎
5661,Bonifacius Amerbach,Bonifacius Amerbach,Bonifacius,FALSE,"Mä weiss ass si drei Buebe gha hai, dr Bruno (1485-1519), Basilius (1488-1535) und dr Bonifacius und zwei Maitli.",🔎
,,,Amerbachsche,FALSE,Vo 1661 bis 1849 isch s dr Sitz vo dr öffentlige Bibliothek und de Amerbachsche Sammlige gsi.,🔎
5662,Schweizer Bauernkrieg,Dr Schwizer Buurechrieg,Chrieg gegen ihri Buure,FALSE,"D Schwiizer Stedt hai zwar 1653 dr Chrieg gegen ihri Buure gwunne, hai s aber denn nümme gwogt, vo ihre Landschafte diräkti Stüüre z fordere.",🔎
,,,Schwizer Buurechrieg,TRUE,"1653 isch s dorum im Herrschaftsgebiet vo de Stedt Bärn, Luzärn, Solodurn und Basel zum Schwizer Buurechrieg cho, wo grausam niidergschlage worden isch.",🔎
,,,Schwyzer Buurechrieg,TRUE,"Si hai bim 1653 Schwyzer Buurechrieg mitkämpft, und wo dä verloore gangen isch, si iiri Aafierer bestrooft worde: säggs von ene si uf em Kopfabhaini vor em Stainedoor kepft worde, und dr Ueli Schad vo Oberdorf, wo d Obrikait as dr Fierer aagluegt het, isch uf em Gellert am Galge ghänggt worde.",🔎
,,,Buurechrieg,FALSE,1653: Im Buurechrieg lehnt sich d Landbevölkerig gäge d Patrizierherrschaft vo mehrere Stadtort uuf und pocht uf alti Rächt.,🔎
,,,Schwiizer Buurechrieg,TRUE,"Die gsellschaftlige Spannige hai sich 1653 im Schwiizer Buurechrieg entlade, wo für d Buure e Desaster worden isch, so dass noch em Chrieg vili Schwiizer in die entvölkerete Gebiet vo Süddütschland und Montbéliard uusgwanderet si, wo mä ne besseri Läbensbedingige versproche het.",🔎
5663,Testabdeckung,Überdeckungstest,Iberdeckungsteschts,FALSE,"D Onwiisungsiberdeckungstescht, z. T. au C0-Test gnennt, isch de minimalscht Tescht unter de Iberdeckungsteschts.",🔎
,,,Iberdeckungstescht,TRUE,"De Pfadiberdeckungstest (au C2-Test) isch e Iberdeckungstescht, wu im Kontrollflussgraph di meglige Pfad vum Startknote bis zum Endknote aagluegt werre.",🔎
,,,Testabdeckige,FALSE,"Im Underschyd zu de glassische, quälltekschtbasierte Testabdeckige wird do s Augemerk uff z.",🔎
5664,Varietät (Linguistik),Varietät,Sprochvariatione,FALSE,"'S handelt sich dodeby um d Gmeinsproch vo de französische Sprochvariatione, wo vo de bildete Französisch-Sprächer vo verschydene Natione benutzt wird.",🔎
,,,Warietääte,FALSE,"D Underschiid zu andere Warietääte von ere Sprooch basiere vor Allem uf dr bsundrige Funkzioon vo dr Litratuur: Deren iiri Sprooch muess nit dr zwäckorientierte Kommunikazioon diene und äidütig zum Verstoo si, sondern si erfüllt in erster Linie esthetischi Funkzioone.",🔎
,,,Sproochwarietäate,FALSE,"Si umfasse regionaali Sproochwarietäate in de hööcher gläägene Gebiet vom dütsche Sproochruum und iir gmäinsaams Charakteristikum isch die zwäiti oder (alt)hoochdütschi Lutverschiebig, wo vollständig oder däilwiis bassiert isch.",🔎
,,,Wàrietäät,TRUE,"Zamma mìt àndra nàzionààla Wàrianta vum Anglischa, wia zem Biischpììl s’ britischa Anglisch, s’ àuischtrààlischa Anglisch odd’r s’ näiseelandisch Anglisch, wìrd s’ àmerikànischa Anglisch àui àls a Wàrietäät vu dr plurizäntrischa anglischa Schprooch bezaichent.",🔎
,,,Varietäten,FALSE,"Die ""World Englishes"" däte eso au immer mee Funktione erfülle, wo bis jetz no de Varietäten ussem innere Chreis vorbhalte sin.",🔎
,,,Varietäte,FALSE,"De Luutwärt isch // in de IPA-Notation – De Knackluut wo in vieli Varietäte vum Dütsche (im Alemannische aber nüt) zwar vohonde isch, abr nit gschriebe wird.",🔎
,,,Verietäät,TRUE,"Me säit dere Sprooch s Öschtryychische Düütsch, won e Verietäät vo dr ganz vilfältige Düütsche Sprooch isch.",🔎
,,,Sproochforme,FALSE,"Alli andere regionaale oder soziale Sproochforme, d Minderhäitesproochen und Dialäkt – me het ne abschetzig Patois gsäit – sige für d Zuekumft vom Land schädlech und müesste unbedingt «vernichtet» wärde.",🔎
,,,Varietääte,FALSE,"In ere Sproch oder im e Sprochsystem, zum Biispiil in dr ditsche Sproch, unterscheidet mer verschiidini Sprocharte und Varietääte oder ""Variante"": un anderi.",🔎
,,,Variante,FALSE,"En Dialäkt – odr au ä Mundart – isch e Variante vo dr mänschliche Sproch, wo vunere bstimmti Grupp vo Mänsche brucht wird.",🔎
,,,Varietääten,FALSE,S Alemannisch wiist e Hüffe Varietääten uf.,🔎
,,,Sproochform,FALSE,"Dr Pierre Henry isch sälber kei ""Patoisant"" gsi; er het d Mundart vom Elsgau, wo e Sproochform vom Franc-comtois isch, nit sälber chönne.",🔎
,,,vilschichtige Sproochgebruuch,FALSE,"Die regionalfranzösische Forme ghören au zum diferänzierte Bild vo der Sproochlandschaft vom modärne Französisch, wo i vilne Regioone vo der wältwyte ""Francophonie"" e vilschichtige Sproochgebruuch mit ere Standardsprooch und regionalen und sozialen Umgangssprooche kännt.",🔎
,,,Varijetäät,TRUE,An Idioläkt isch a schprochliche Varijetäät uf dr Eebene vum uinzelne Schpreacher.,🔎
5665,Taufe,Daifata,Daifi,TRUE,"Als wesetlichi Sakramente gelte Daifi, Fuesswäschig un die heilig Kommunion.",🔎
,,,Wasserdaufi,FALSE,"E mögliche Bezug ka in de drei Sakrament vo de NAK gse werde: D Welle stöhn für d Wasserdaufi, s Krüz fürs Abendmohl un d Sunne für d Geistesdaufi.",🔎
,,,Chinderdaufi,FALSE,"Öb e Chinderdaufi e Zwangsdaufi sig, isch innerhalb vo de christlige Konfessione und zwüschen ä zum Däil theologisch umstritte.",🔎
,,,Daifeta,TRUE,"Ar ìsch bekànnt worra fìr d’ Daifeta vum Merowingerkeenig <a href=""Chlodwig%20I.",🔎
,,,dauft,FALSE,"722 sige alli Juude und Montaniste im Riich dauft worde und denn häig dr Leo d Vereerig vo Bilder verbote, aber das isch hüte wider seer umstritte.",🔎
,,,Dauffi,TRUE,"I vilne Kultuure isch dä Taag, women öpperem oder öppisem e Naame git, e wichtegi Sach; me seit däm d Dauffi und me macht druus meischtens es fyyrlechs Ereignis und me git e Götti oder e Gotte drzue.",🔎
,,,Tauffi,TRUE,"Sakramänt häts (wie bi de Lutheraner, aber andersch as bi de Katholike) zwäi: d Tauffi und s Aabigmaal.",🔎
,,,Daufname,FALSE,"Oktober 1910 z Heide), Daufname Jean-Henri Dunant, isch e Schwiizer Gschäftsmaa und e Humanist vo christliger Brägig gsi.",🔎
,,,Daufi,TRUE,E Zwangsdaufi isch e Daufi gegen e Wille vo däm wo dauft wird.,🔎
,,,Taufi,TRUE,"D Chile isch Mitgliid vo dr Evangelisch-reformierte Chile Schwiiz. Mitgliider vo de Chile sin alli Bürger im Kantonsgebiet, wo reformierte, evangelisch odr schuscht proteschtantisch si, wo durch Geburt reschpektiv Taufi dezughöre u wo net ihre Ustritt erklärt hei.",🔎
5666,Hallische Händel-Ausgabe,Die Hallischi Händel-Usgoob,Hallischi Händel-Usgoob,TRUE,"Dorum het mä 1958 beschlosse, e nöiji Gsamtusgoob mit eme kritische Bricht usezschaffe – die ""Hallischi Händel-Usgoob"" (HHA).",🔎
,,,Hallische Händel-Usgoob,TRUE,Drbii schaffe d Mitarbäiter vo dr Martin-Luther_Uniwersidäät und d Redakzioon vo dr Hallische Händel-Usgoob äng zämme.,🔎
5667,Neues Bauen,S Nöije Baue,Nöije Baue,TRUE,"Es isch in de spoote 1920er Joor im Stil vom Nöije Baue as Woonhuus für ledigi Fraue baut worde, und isch bsundrigs für iiri Aasprüch blaant gsi.",🔎
,,,Noie Baue,TRUE,D Chile isch es typische Chilebau vom Noie Baue und schtoot unter kantonalem Schutz.,🔎
,,,Nöijs Baue,TRUE,"Si Rolle am Aafang vo dr Beweegig Nöijs Baue und vor allem sini Bemüeige um e konstruktive Holzbau, häi däm Archidekturstil ghulfe, sich in dr Schwiz z verbräite.",🔎
,,,Nöie Baue,TRUE,"Die Giböide sind im Lauf vo de Jahr immer wider erwiteret und umgschtaltet worde und hend si so zum ne Ensemble gmacht, wo einersits es typischs Bispil für e chlineri Fabrik isch, aber au es wichtigs Bispil vom Nöie Baue darstellt.",🔎
,,,Neue Baue,TRUE,"S Domus isch e guets Bischbil vom Neue Baue, wo d Archidekte iiri modärnistische Ideä noch de Theorie vom Le Corbusier häi chönne uslääbe.",🔎
,,,Nöis Baue,TRUE,"Dr Funkzionalismus het noch em Erste Wältchrieg und noch em Zwüscheschbiil vom Expressionismus under em Begriff ""Nöis Baue"", ""Bauhuusstiil"" oder ""Nöiji Sachligkäit"" as gstalterischs Brinzip wider gröösseri Beachdig gfunde.",🔎
5668,Jordanien,Jordanie,jordaanischer,FALSE,"Unter jordaanischer Herrschaft, zwisch em Waffestillstandsabchuu vu 1949 un em Segsdäägchrieg 1967, sin Dail vum Jiidische Friidhoof dur e sischtemaatische Abböu vu dr Graabstai un Graabstätte gschlisse woore.",🔎
,,,Jordaanie,FALSE,Noch dr Schlacht vo Karame si d die palestinensische Flüchtlingslaager z Jordaanie zur Machtbaasis vo dr PLO worde.,🔎
,,,Jordaniè,TRUE,"bǜzantinischi Steisägemülline, wo mit Kurbel- un Pleuelschtangè, abber ooni Zaaradgetrièbe schaffèd, sin z Gerasa in Jordaniè un z Ephesus in dr Türkei uusgrabbè worrè.",🔎
,,,jordanischem,FALSE,"Die älteste Spure in Israel, wo als gsicheret gälted, lönd sich uf 1,4 Millione Jahr datiere und sind südlich vom See Genezareth uf israelischem und uf jordanischem Gebiet entdeckt worde.",🔎
,,,jordanische,FALSE,"S Grab isch i dr Zyt vo dr jordanische Verwaltig kabutt gmacht woorde, aber dr Grabschtei het me nach dr Eroberig vo Jerusalem dur Israel wider gfunde.",🔎
,,,Jordanier,FALSE,"D Araber hai d Deilig nid agnoh, und nach em israelische Unabhängikeitschrieg, wo Israel en Landkorrdoor vom Underland uf Jeruslem eroberet het, isch d Stadt doch deilt blibe; dr Weschte het definitiv zu Israel ghört und Oschtjerusalem isch vo de Jordanier verwaltet worde.",🔎
5669,Dagaz,ᛞ,ᛞ dagaz,FALSE,"Die dritt Grupp, Týs ætt, »Achtergruppe vum Gott Týr«, bschtoht us de Rune ᛏ tiwaz, ᛒ berkana, ᛖ ehwaz, ᛗ mannz, ᛚ laguz, ᛜ ingwaz, ᛞ dagaz un ᛟ othila.",🔎
,,,ᛞ-Ruune,FALSE,"D Form ᛗ isch fest i allne Traditione, werd aber im Mittelalter mengisch mit de ᛞ-Ruune verwechslet.",🔎
5670,Roséwein,Rosé (Wy),Rosé,TRUE,Ä typische Rosé isch ä Vuschnit von rodem Wii un wisse Sorte.,🔎
,,,Rosèwii,FALSE,"Wissherbschd derf nach dytschem Wiirächt nur Rosèwii haise, wu 100% üs rodi Räbsorte gmacht wore isch.",🔎
5671,Wettingen,Wettige,Wettigen,TRUE,"Es isch die strubi Zyt gsi, wo die liberaali Kantonsregierig mit em Sääge vom Groossroot d Chlööschter im Kanton het lo ufhebe; au der Konvänt vo Wettigen isch anne 1841 wägg choo; der «Aargauer Chlooschterstriit» isch e herte Komflikt am Ändi vo der alte Schwiiz gsi.",🔎
,,,Wettigè,TRUE,"Nõchdèmm sich diè urschprünglich Linnièfüürig südlich vom Schlossbärgdunnel wegè starchè Èrdrutsch als untauglich erwisè hèt, hèt mò bi dè Schwizerischè Nordoschtbaan diè zweifachi Querig vo dè Limmet nördlich un südlich vo Wettigè mit dè Unterè un dè Obberè Limmetbrugg erwogè.",🔎
,,,Wetige,TRUE,Und am geologische Rand vom Jura ligen unden a dr Lägere d Zürcher Döörffer Buchs und Ootelfingen und drno d Aargauer Gmäind Wetige.,🔎
,,,Weddige,TRUE,Uf em Kantonsgebiet sind die öschtleche Uuslöifer vom Jura bis zu der Lägere oben a Weddige und zum Stuudeland im Zurzibiet.,🔎
,,,Wettinge,TRUE,E Option für d Zuekunft isch d Verlängerig vo Killwange via Wettinge uf Bade.,🔎
,,,Wettiger,FALSE,Bi de Spinnerei Wild isch - vis-à-vis vo de Wettiger Chloschterhalbinsle - scho im 19.,🔎
5672,Zweite Lautverschiebung,Hochtütschi Luutverschiebig,Zwoot Lutverschiebig,FALSE,"In däm Biet isch di Zwoot Lutverschiebig, gnauer d Tenues-Verschiebig, nume dailwyys durgfiert, je wyter in Richtig Noorde umso weniger.",🔎
,,,zwäiti oder (alt)hoochdütschi Lutverschiebig,FALSE,"Si umfasse regionaali Sproochwarietäate in de hööcher gläägene Gebiet vom dütsche Sproochruum und iir gmäinsaams Charakteristikum isch die zwäiti oder (alt)hoochdütschi Lutverschiebig, wo vollständig oder däilwiis bassiert isch.",🔎
,,,Lutverschiebig,FALSE,"Die Aasicht giltet in dr Dialäktforschig mittlerwyyli as veraltet, wel die Dialäkt dr glyche Stand vu dr Lutverschiebig wie s (Nord- un Mittel-)Bairisch un s (Nord-)Alemannisch, derwylscht in dr mitteldytsche Dialäkt d Verschiebig vu p im Aalut bzw.",🔎
,,,Zwoote Lutverschiebig,FALSE,Si isch aini vu dr nerdligschte Linie vu dr Zwoote Lutverschiebig un dodermit zwische Niiderdytsch un Hoochdytsch.,🔎
,,,Zweiti Lutverschiebig,FALSE,"Als Unterscheidigsmerchmol gältet d'Linie zwüsche ""Pund"" un ""Pfund"" (Zweiti Lutverschiebig).",🔎
5673,Pocken,Pocke,Pockeepidemii,FALSE,"Us sinere prezise Beschriibig vo de Sümptom vo dr Chranket cha mä vermuete, ass es sich dört eender um e Pockeepidemii ghandlet het.",🔎
,,,Pockè,TRUE,Am Aafang vo sinèeè Regyrigszit isch er schwer a Pockè erkrankt.,🔎
,,,Schwarze Blootere,FALSE,"Di lescht Epidemy vu dr Schwarze Blootere 1963/64 het di nit gimpfte Schwarzafrikaner droffe, nit d Brite.",🔎
,,,Pocka,TRUE,"Joohrhundert ìn Britisch-Kolumbia kumma sìnn, hann sa ìhra Krànkhaita mìtgbrocht — vor àllem Pocka —, wo vììla Üriiwoohner geteedet hann.",🔎
5674,Umgangssprache,Umgangssprooch,umgangssproochlige,FALSE,"As Obsession (Bsässehäit; vo lat. ""obsideo"": in Aaspruch nee; bsetzt halte; belaagere; bedrücke) wird im umgangssproochlige Sinn e Liideschaft (au e Hobby, wo intensiiv bedriibe wird) bezäichnet.",🔎
,,,in dr Umgangssprooch,FALSE,"Mikroorganisme (Chliinstlääbewääse, in dr Umgangssprooch.",🔎
,,,Umgangsschprõch,TRUE,Diè gsetzlichè Definitioné un d Umgangsschprõch stimmèd öfter nit.,🔎
,,,Umgàngsschprooch,TRUE,Joohrhundert ìn dr Umgàngsschprooch „Juudagàssa“ gnännt worra.,🔎
,,,Omgangschbrooch,TRUE,"Aafangs vo de 1950er-Joor mid em domols neia Middl Tooband gmachd hod, om deidsche Mundarda ond Omgangschbrooch feschd z halda.",🔎
,,,Umgangssproch,TRUE,"Am endschte dät noch e Begriff badischi Umgangssproch Sinn mache – fir diä schriftnoch Sproch, wu vu Alemanne bsunders in dr Stedt gegeniber Främde oder Vorgsetzte verwändet wird oder wänns suscht „ghobe“ zuegoh soll.",🔎
,,,umgangssproochligi,FALSE,"Dr alt umgangssproochligi Naame „Waalfisch“ entspricht nit em hütige wüsseschaftlige Verständnis, wil d Waal käni Fisch si, sondern akwatischi Landwirbeldier (Meersäuger); in dr Antike und bis in d Middi vo dr Nöizit het mä sä aber as Fisch aagluegt, was uf en Aristoteles (4.",🔎
,,,Umgangssproochligi,FALSE,"Umgangssproochligi Begriffe si under anderem «öbberem eine bloose», «Sex uf französisch» oder «Blowjob» ""(Blosarbet),"" wo us em Änglische übernoo isch.",🔎
,,,umgangssprochlig,FALSE,D Division wird umgangssprochlig au as Deile bezeichnet.,🔎
,,,umgangssprochli,FALSE,"D Addition (lat. ""addere"" drzuedue), umgangssprochli sait men em au Plus-Rächne odr Zemmezälle, isch eini vo de vier Grundrächenarte in dr Arithmetik.",🔎
,,,Imgangssprooch,FALSE,Papiamentu isch d Imgangssprooch vo 75 % vo dr Bevölkerig.,🔎
,,,umgàngsschproochlig,FALSE,"Instagram ( uff Anglisch, odd’r uff Diitsch, uff Frànzeesch; umgàngsschproochlig àui IG odd’r Insta) ìsch a Soziààl Nätzwark, wu maa hàuiptsachlig Fotos un Videos tailt.",🔎
,,,Umgangsschprach,TRUE,"Mittelhochdüütsch bezeichnet kei Standardschprach (im Gegesatz zur Umgangsschprach), sondern isch als Gegebegriff zum Mittelniderdüütsche z verschtah und umfasst demnach d Schprache vo allne mitteldüütsche (Thüringisch, Hessisch, Rhyfränkisch) und oberdüütsche Regione (Alemannisch, Bayrisch).",🔎
,,,umgangsschprõchlich,FALSE,"(Beleg für dieses Zitat fehlt noch) D Redewendig „Ich voschtand nu Baanhof“ besait hüt umgangsschprõchlich, da mò öppis nit voschtò cha.",🔎
,,,Umgangsspraach,TRUE,"D Definition, wo uf ethnischi Merkmaal abzielt, isch i dr Umgangsspraach verbreitet, widerspricht aber im Einzelfall u.U.",🔎
,,,Umgangsschbrooch,TRUE,"D Amtsschbrooch isch Arabisch, d Umgangsschbrooch vo de Kuweiter unterenander isch Irakisch-Arabisch.",🔎
,,,Alldag,FALSE,"Eigentlig isch die offizielli Landessprooch Niiderländisch, aber die meiste Lüt schwätze Änglisch im Alldag wie au in dr Schuel und als Amtssprooch.",🔎
,,,Umgangssprachlich,FALSE,Umgangssprachlich wird de Begriff als Bezeichnig für Ruumfahrzüüg vo hypothetische usserirdische Läbewäse bruucht.,🔎
,,,Umgangssproochlig,FALSE,Umgangssproochlig wird mit em Begriff „Delifon“ näben em Ändgrät vom Delifonnetz hüfig au s ganze Delifonsystem eso bezeichnet.,🔎
5675,Kirchleerau,Chilchlerb,Leerauer,FALSE,Syni Tokteraarbet isch näbet em Leerauer Wöörterbuech vom Jakob Hunziker bis wyt i di zwäit Helfti vom zwänzgischte Jarhundert ine der äinzig Bytraag zun Aargauer Tialäkt gsy.,🔎
,,,Chilchleerb,TRUE,Septämber 1827 z Chilchleerb; † 5.,🔎
,,,Chöuchlerb,TRUE,"D’Nachbergméinde si Schöftle im Nordweschde, Underchoom im Norde, Oberchoom im Oschde, Schmedrued im Südoschde, Chöuchlerb im Süde u Stafubach im Weschde.",🔎
,,,Chilcherb,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Staffubach sind Schöftland, Schlossrued, Chilcherb, Moslerb, Reitnau, Wiliberg, Bottewyl und Üerke.",🔎
5676,Waiblingen,Woeblinge,Woeblenga,TRUE,Juli 1419 z Woeblenga) isch Grof vu Wirttebärg vu 1417 bis 1419 gsii.,🔎
,,,Wäiblinge,TRUE,"z Aache, Aarwiiler, Bad Homburg, Bad Vilbel, Berlin, Coburg, Eggefälde, Frankfurt am Main, Hanau, Herford, Koblänz, Naumburg, Nördlinge, Raveschburg, Stuttgart, Speyer, Trier, Tübinge, Wäiblinge und Worms; in dr Äidgenosseschaft z Naters und Soledurn, und in Ööstriich z Krems an der Donau, Mattersburg, Salzburg und Wien.",🔎
,,,Woeblena,TRUE,"Uusbildungsstazione sin d Rothyyser z Frickenhofen un z Haubersbronn gsii, speter s Landrootsamt z Woeblena.",🔎
,,,Waiblenga,TRUE,Mai 1962 en Waiblenga) isch an deitschr Kabarettischt.,🔎
,,,Woiblenga,TRUE,"D'Hauptstadt vom ""Rems-Murr-Kreis"" isch Woiblenga.",🔎
,,,Woeblenge,TRUE,"Schließli chunnt d Rems uf Woeblenge, dr Verwaltigssitz vum Rems-Murr-Krois.",🔎
,,,Waiblinge,TRUE,"Die Bezeichnig isch vo dr Stauferstadt Waiblinge z Württebärg cho, wo d Staufer as Kampfruef bruucht hai.",🔎
,,,Waebleng,TRUE,"Se isch nåch Waebleng, Fällbach ond Schorndorf de virrdgraeschd Sdadd vomm Rems-Murr-Graes ond bilded a Mittelzendromm firr d Gmaendena enn dor Omgäbong.",🔎
5677,Bözberg AG,Bözberg AG,Böözbrg,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
,,,Bözbrg,TRUE,"Nochbergmäinde send Hottl im Norde, Vellige im Nordoschte, Röfenach im Südoschte, Rinike und Bözbrg im Süde, Müendel im Wèschte ond Gansige im Nordwèschte.",🔎
,,,Bözbärg,TRUE,Böze isch uf de Weschtsiite vom Bözbärg a de Sissle zwüsche de Hügel vom Tafeljura.,🔎
5678,Priesterbruderschaft St. Pius X.,Priaschterbriaderschàft St. Pius X.,Priaschterbriaderschàft St. Pius X,FALSE,"vu Pàriis. Sa wìrd hìtt vu dr Priaschterbriaderschàft St. Pius X b’nutzt. S’ Gebäi ìsch zitter 1982 àls <a href=""M",🔎
,,,Piüsbriaderschàft,FALSE, gheert àwwer ìsch sitter 1977 vun Ààhanger vu dr Piüsbriaderschàft illegààl bsatzt. Saint-Nicolas-du-Chardonnet ìsch,🔎
5679,Flughafen Zürich,Flughafe Chloote,Flughafe Züri,FALSE,D Swiss isch zu 100 Brozänt e Dochterundernähme vo dr Dütsche Lufthansa AG und dr Flughafe Züri isch ihre Heimetflughafe.,🔎
,,,Flughafe,FALSE,"D erschti bis zur Bauriifi plant Linie het vom Flughafe über Öörlike, em Hauptbahnhof und em Stauffacher uf Dietike füere sölle.",🔎
,,,Chlotè,FALSE,Nägschtgelegenè Flughaffè isch vo Oftringè uus z Chlotè in èrè Entfernung vo guèt 50 Kilometer.,🔎
5680,Marktplatz (Basel),Dr Basler Määrtblatz,Määrtblatz,FALSE,Öbbe um 1260 het mä am hütige Määrtblatz e Gwölb über e Birsig baut und e groosse offene Blatz überkhoo.,🔎
,,,Basler Määrtblatz,TRUE,Es lit diräkt am Basler Määrtblatz und fallt uf dur si rote Sandstei und si markant Durm.,🔎
,,,Märtblatz,FALSE,"S Basler Ancien Régime het sich an de Aafüehrer vo de Zümft grächt und dr Fatio mit zwei Schicksalsgnosse uf em Märtblatz lo chöpfe und denn si Chopf am Rhiidoor über dr Uhr lo ufstecke, zum zuekümftigi Rebellione z underdrucke.",🔎
,,,Määrktblatz,FALSE,"D Drotschke häi zwüsche bestimmte Standblätz bi jeedem Wätter vercheert, aber e Faart vom Zentraalbaanhoof zum Määrktblatz het 1860 öbbe Fr. 1.20 kostet, was dr Helfti vom e Daagloon vom ene Fabrikarbäiter entsproche het.",🔎
5681,Jangtsekiang,Jangtsekiang,Jangtse-Fluss,FALSE,"Für d Wirtschaft vo däm grosse nazionale Logistik- und Vercheerszäntrum am Jangtse-Fluss, mit dr gröschte Flussbrugg wyt und breit, öpis ganz dramatischs.",🔎
,,,Jangtse,FALSE,"Wuhan lyt dört, wo die beide grosse Flüss Jangtse und Han Jiang zämechöme.",🔎
5682,Armenien,Armenie,Armenier,FALSE,"Johrhundert Iiwanderer mit anderer Abstammig z Frankriich aagsidelt, wu hauptsächlig Belgier, Italiäner, Spanier, Portugiise, Pole, Armenier un osteuropäischi Jude gsi sin, abber au us Afrika sin Araber wie Schwarzafrikaner iigwandert.",🔎
,,,armenische,FALSE,"Jahrhundert hets näbe de polnische Bevölkerigsmehrheit en große Aateil an jüdische, ukrainische, dütsche und armenische Lüt ghä.",🔎
,,,armenischi,FALSE,"Spööter isch d Nansen-Bass-Akzioon au uf armenischi (1924), assüürischi und türkischi (1928) Flüchtling und uf Flüchtling us em Saarland (1935) usdeent worde.",🔎
,,,Armeenie,TRUE,"Do drbii isch es um d Herrschaft über d Piet vo Süürie, Armeenie und s Zwöistromland ggange, und au um e Handelswääg uf Indie und d Siidestrooss uf China.",🔎
,,,Àrmenia,TRUE,"Ìhra Müatter, d’ Mary Boghossian, schtàmmt vun Àrmenia un ìsch d’ Schwaschter vu da Diàmantahandler Jean un Albert Boghossian.",🔎
,,,Armenia,TRUE,Nooch em Imarsch vu dr Parther in Armenia chunnts zum Chrieg mit em Römische Riich.,🔎
,,,Armenischi SSR,FALSE,"Novämber 1937 z Jerewan, Armenischi SSR) isch e armenische Dichter gsii, wu im Zug vum Große Terror um s Lääbe chuu isch.",🔎
,,,Armeenier,FALSE,D Armeenier fyre d Wiehnecht am 6.,🔎
,,,Àrmeenia,TRUE,"S’ Ääschtliga Làuibfräschla fìndet maa ìn da folgenda Lander: ìn Poola ääschtlig vu dr Waichsel, ìm üsserschta Süüda vu Litaua, ìm Süüda un Wäschta vu Wiissrüsslànd, ìn dr Ukràina (àwwer nìt ìm üsserschta Wäschta vum Lànd), ìn Rüsslànd bii dr ukràinischa Granz un ìm neerdliga Kaukààsusvorlànd, ìn dr Repüblik Moldààwia, ìm Oschta vu Rumäänia, ìm Oschta vu Bülgàària, ìm Wäschta un Norda vu dr Tìrkäi, drunter àui uff a pààr griachischa Ìnsla vor àn dr tìrkischa Kìschta, ìn Georgia, Àrmeenia, Aserbaidschan, so wia-n-ìm Iràn àn dr süüdliga Kìschta vum Kaspischa Meer.",🔎
,,,armenisch,FALSE,"Er isch us ere armenisch-griechische Familie cho, wo sich im byzantinische Thema Makedonie nidergloo ghaa het.",🔎
,,,Àrmeeniar,FALSE,"Ìm Harbscht 2020 hàt dr Gruppafiahrer Marc de Cacqueray-Valménier àm Kriag um Bargkarabach mìtgmàcht, fìr d’ Àrmeeniar geega-n-Aserbaidschàn unterschtìtza.",🔎
,,,Groossarmenie,FALSE,isch under em Name Tigranes der Groß as dr bedütendscht König vo Groossarmenie us der Dynastii vo de Artaxide bekannt.,🔎
,,,Armeniè,TRUE,"D Streggi vo Tiflis noch Kars isch neu in Georgiè über s Djavakheti-Plateau baut und im Joor 2017 eröffnet worde, will d Türkei us politische Gründ en alti Bahnverbindig durch Armeniè nümme zuèglo het.",🔎
5683,Transsibirische Eisenbahn,Transsibirischi Ysèbaa,Transsib,FALSE,"Er isch uusbrochè, well Japan „klari Vohältnis“ hèt schaffè wellè, bevor Russland diè Transsib vollendè hèt könnè un dõmit sini Stützpunkt a dè pazifischè Küschtè belièbig voschtärkè hèt könnè.",🔎
,,,Transsibirischè Ysèbaa,TRUE,"Johrhundert un dè Bau vo dè Transsibirischè Ysèbaa 1891 bis 1916 gsi, woby d Transsib vo allèm uss milidärstrategischè Gründ bis i s Amurgebièt baut worrè isch, um dè suscht vyli Wochè langè Nōchschub uff è baar Dääg z reduzyrè.",🔎
5684,Landkreis Tuttlingen,Landchrais Duttlinge,Landkreis Duttlingè,TRUE,"Uff èm Gebièt vo dè Gemeindè Geisingè un Immendingè wörd dè Landkreis Duttlingè durchquert, dè reschtlichi Deil vo dè Schwarzwaldbaan lyt im Landkreis Konschtanz.",🔎
,,,Landkreis Tuddlenga,TRUE,"D Gsellschafder send d Firma Hohner Musikinstrumente GmbH & Co. KG, d Stadt Trossenga ond dr Landkreis Tuddlenga.",🔎
,,,Landkrais Duttlingä,TRUE,D oazige Gmoadä im Landkrais Rottweil isch: Di 4 Gmoadä im Landkrais Sigmaringä sind: Di 32 Schdätt und Gmoadä im Landkrais Duttlingä sind: Di 13 Schdätt und Gmoadä im Zollern-Alb-Krais sind: Gwässer.,🔎
,,,Landchrais Duttlenge,TRUE,Im Siide gränzd er an dr Landchrais Duttlenge ùn im Weschde an dr Landchrais Raudweil ùn an dr Landchrais Freideschdad.,🔎
,,,Duttlinge,FALSE,Dodefir isch dr Zueständigkeitsberiich vum Regierigspräsidium Friburg ums Biit vu dr Landchreise Rottwil un Duttlinge usdähnt worre.,🔎
,,,Landkreis Tuttlinge,TRUE,"Die folgende Städt und Gmoende grenzet a d Stadt Donaueschinge (im Uhrzoegersinn, agfange im Nordweschte): Vehrebach, Villinge-Schwenninge, Brigachtal, Bad Dürrheim (alli Schwarzwald-Baar-Kreis), Giisinge (Landkreis Tuttlinge) , Blumberg, Hifinge und Briilinge (alli Schwarzwald-Baar-Kreis).",🔎
,,,Landkroes Duttlinga,TRUE,"Duttlinga (amtlich ""Tuttlingen"") ischt d Kroesstadt em Landkroes Duttlinga en Bade-Wirttebärg ond a Große Kroesstadt.",🔎
,,,Landchreis Duttlinge,TRUE,"""Burg Hohenlupfen""), isch e Burgruine iber Dale im Landchreis Duttlinge z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Landchreis Duttlingè,TRUE,"Vo Lauchringe bis Grimmelzofe lyt sie im Landkreis Waldshuet, innerhalb vo de Gmeind Blummberg – des heißt vo Füetze bis Riedöschinge – im Schwarzwald-Baar-Chreis; de reschtlich Teil vo de Strecki bis zum Streckeendpunkt Hintschinge durchquert si dè Landchreis Duttlingè.",🔎
,,,Landkrois Duttlenge,TRUE,Zwische Immendinge un Mehrenge un bi Fridenge (Landkrois Duttlenge) versickeret Wasser vu dr Duene an verschidene Stelle flächig im Flussbett.,🔎
,,,Duttlingè,FALSE,"Im Johr 1934 isch s sognannti Hattinger Gleisdreiegg baut worrè, è Vobindigskurvè zwǜschè dè Baanhööf Duttlingè a dè Gäubaan bzw.",🔎
,,,Tuttlinge,FALSE,"Vum Bodesee gohts in em schmale Gebietsstreife ibber Stockach, Tuttlinge, Enge bis nach Donaueschinge, Villinge-Schwenninge, Triberg im Schwarzwald, Blumberg aan de Wutach an dem, was mer ""Schwarzwaldschranke"" nennt, weiter.",🔎
,,,Landchrais Duttlingè,TRUE,D Strèggi volauft hützdaag vollschtändig im Landchrais Duttlingè.,🔎
,,,Landkrais Duttlinge,TRUE,"Drossinge (amtlich ""Trossingen"") isch ä Klaistadt uf de Baar im Landkrais Duttlinge.",🔎
5685,Neugotik,Neogotik,nöigotischi,FALSE,"Si gältet as die bedütendsti nöigotischi Kiirche in dr Schwiz und isch in iirer Archidekdur und Usstattig e Züügnis vom Historismus und stoot dorum uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kantoon Basel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,neugotischè,FALSE,"Tǜpischs Byschpill vo sellèrè zweitè Phasè isch dè èrscht Baanhof vo dè Ludwig-Süd-Nord-Baan z Nürnbärch gsi, wo dè zweit Baanhof z Nürnbärch gsi isch, wo im, neugotischè Styl baut worrè isch odder s aalte, spôter a andrer Stell widder uffbaute EG z Würzburch.",🔎
,,,nöigotische,FALSE,"Elisabeth isch d Schutzpatronin vo de Arme) und iirer konservative Formesprooch (si isch äins vo de bedütendste nöigotische Baudänkmööler in dr Schwiz) e Credo us Stäi vom Ehebaar Merian, wo under em Bau in ere äignige Gruft bgraabe isch.",🔎
,,,näigotisch,FALSE,"’S ìsch a näigotisch Bàuiwark üss Kàlchschtai, mìt’ma äbb 29,5 Meeter hoocha Glockaturm.",🔎
,,,neigootischi,FALSE,"Dr Schneider, wu vyyl Blään fir Sinagooge in dr Ortenau entwoorfe het, het vyylmool neigootischi Foorme bruucht, zem Byschple bim Colombischlessli z Fryburg (1859–61), wu in änglisch-neigootischem Stiil ghalten isch.",🔎
,,,nöigootischi,FALSE,"1832 isch die wyti Rundtili i der Rootsstube usegruumet worde, und i de 1869er Joore het der Kantonsboumeischter Salvisbärg s Rothuus starch lo verändere und em e nöigootischi Fassaade ggä.",🔎
,,,neugotische,FALSE,An dr Nordsite het mä e Polizeiboste im neugotische Stil draabaut.,🔎
,,,neigotischi,FALSE,"D St.-Florins-Chilche Vaduz isch e neigotischi dreischiffigi Chilche mit Frontduurm z Vaduz, Liachtaschtaa, wu no Oschte uusgriichtet isch un 1869 bis 1873 no dr Blään vum Friedrich von Schmidt unter Laitig vum Architäkt Ignaz von Banko böue wooren isch.",🔎
,,,neogotische,FALSE,"Denn het d Lääsigsellschaft dr Riinacherhoof für 41'000 Franke dr Uniwersidäät verkauft, und sit 1832 befindet sich dr Sitz vo dr Gsellschaft am Münsterblatz 8 im ehemoolige Domheerehuus, wo umfassend im neogotische Stil renoviert worden isch.",🔎
,,,Nöigotik,TRUE,"Joorhundert z Baasel däätig gsi isch und vor allem im Stiil vom Spoothistorismus, bsundrigs vo dr Nöigotik baut het.",🔎
,,,näigotischa,FALSE,S’ gegawartiga näigotischa Gebäi ìsch ànna 1922 bàuia worra un schteht sitter 1983 uff’m Nàzionàla Verzaichnis vu da Hischtoorischa Schtätta unter Dankmolschutz.,🔎
,,,Neigotik,TRUE,Si giltet as typische Verdrätter vu dr Neigotik im dytsche Sprochruum.,🔎
,,,nöigootische,FALSE,"I dr Noochbergmäind Ussersyl (sid 1893 en Stadtdeil vo Züri) het dr Poumäischter Rudolf Gottlieb Gull (1832–1911), wo spööter z Züri au s Landesmuseeum gmacht het, ane 1874 d Chile im nöigootische Stiil pout, wo sid dr Yweijig ane 1885 s Patrozinium Peeter und Paul het.",🔎
,,,neugotischi,FALSE,"Spööter si neugotischi Forme drzue choo, wie bi dr Elisabethekiirche, won er noch Blään vom Ferdinand Stadler baut het (1857–65) und em Chliichinderschuelhuus nääbedraa.",🔎
,,,spootnöigotischi,FALSE,D Kiirche isch e spootnöigotischi Basilika im süddütsche Stiil mit drei Schiff und eme Frontdurm an dr Site.,🔎
,,,neigotische Stil,FALSE,Vu 1888 bis 1892 het dr wirttebärgisch Oberböurot Karl von Sauter si im neigotische Stil neigstaltet.,🔎
,,,neugotische Stil,FALSE,"Wärend d Villa usse im neugotische Stil isch und eso uralti Elemänt ufnimmt, isch di ufwändigi Gschtaltig dine uf di modärnschti Art vo säbere Ziit: im Jugedstil.",🔎
5686,Bodensee,Bodesee,Bodeseeregion,FALSE,"Narrezimft vu Oberschwobe, us dr Bodeseeregion, em Doenedal un em Allgai hän wäge däm am 21.",🔎
,,,Bodeseeruum,FALSE,"Vo Sanggalen us cha mer s Rintal, de Bodeseeruum, s Appezöll Inner- und Osserode, d Zentralschwiiz und s Gebiet vo Züri guet mit em Zug erreiche.",🔎
,,,Boddèsee,TRUE,"D Stadt lit am Weschtend vom Untersee, dört wo dè Boddèsee in Hochrhy übbergòt, am Fuess vom Chlingeberg.",🔎
,,,Bodèsee,TRUE,"Diè Fürschtèbärger, bis 1918 Fürschtè zuè Fürschtèbärg, sin è süèddütsches Adelsgschlächt vom Hochadel, wo Bsitzigè z Dütschland zwischè Schwarzwald, Hochrhy, Bodèsee un dè Schwäbischè Alb kaa hèt un deils au hüt no dört liget.",🔎
,,,Bodasee,TRUE,Dä Sääntis ischt ä beliebts Uusflugsziil för Wanderer ond Turischta wo bi schönem Wätter d’Uusischt vo da Alpachetti bis zom Bodasee gnüüssa wend.,🔎
,,,Bodäsee,TRUE,S Gmeindegebiet schlüsst sich unmittelbar as öschtlichi End vo de Stadt St. Gallä aa und breitet sich Richtig Bodäsee uus.,🔎
,,,Boddesee,TRUE,"Nördlich vun em Rhi, em Boddesee und dr Donau endet d römische Zit schon um 260 n. Chr.",🔎
,,,Bodeseevorland,FALSE,"Noch em Bohnenberger ghert zum Niederalemannische s Elsass (üsser em Südoschtdeil vum Sunggaü), d Ortenaü, d Boor, s meischt vum Briisgaü, s ditsch Bodeseevorland un Konschtanz, s Allgai, dr grescht Deil vu Voradelbärg un fascht dr ganz Liächtestei.",🔎
,,,Untersee,FALSE,"Nochdäm dr Rhy dr Tail vom Bodesee, wo me Obersee nennt, bi dr änge Stell an dr alte Rhybrugg in Konstanz («Konstanzer Trichter») verloh het, fliesst er als Seerhy in drissig Santimeter tiefer glägene Untersee, bis er bi Stei am Rhy wider zumene Fluss wird.",🔎
,,,Boodesee,TRUE,"Do höört dr Flussabschnitt ""Hochrhy,"" wo vom Boodesee chunt, uuf und dr ""Oberrhy"" foot aa, wo gege Noorde fliesst.",🔎
,,,Boddèseeufer,FALSE,"Trotz dè abgloffènè Konzession hèn diè süddütschè Baangsellschaftè witter yrèn Fokus uff dè Lukmanièr grichtèt, asè hèn diè Schwôbischè Ysèbaanè bim Bau vo dè Schwôbischè Südbaan wèg èm Zulauf zum Lukmanièr so bressyrt, dass si als èrschti Baangsellschaft anno 1850 a s nördliche Boddèseeufer glangèt sin.",🔎
,,,Bodeseegegned,FALSE,"So ka mer uf dr Kart 19 (Wespe) vum SDS uf ei Blick an dr entsprächende Symbol erkänne, ass in dr allermeischte SDS-Belegort e ""iberuffes e"" dr Stammvokal isch, in dr Bodeseegegned drgege e ""gschlosses"" oder e ""uffes e"".",🔎
,,,Bodasse,TRUE,Si fliasst in nordweschtlichar Richtung zum Bodasse.,🔎
,,,Boddèseebeggi,FALSE,"Dè Seerhy isch èn öppè vyr Kilometer langè, im Boddèseebeggi ligendè Fluss.",🔎
,,,Bodeseestade,FALSE,Hafe lyt in ere Bucht vum nerdlige Bodeseestade am Sidweschtrand vum Schussebecki un goht vun ere Hechelag vu 395.2 m NN am Bodeseestade bis uf 501.6 m NN z Oelinge/Horach.,🔎
,,,Bodeseegeget,FALSE,Joorhundert i de Bodeseegeget uf d Welt cho und het den z Chur am rätische Bischofshoof d Uusbildig zum Priester öbercho.,🔎
,,,Bodosee,TRUE,"Egg lit im weschtlichschto Bundesland vo Öschtorrich, Vorarlbearg, im Bezirk Breogaz südlich vom Bodosee uf 561 Metern Höhe.",🔎
,,,Bodusee,TRUE,"Dischi richtigärwis ""Schwizärflagga zär See"" gnännti Form isch nid nummu uf dä Wältmeer, sondärn öi uffum Rhin, dum Bodusee und uffum Gänfärsee und du meischtu andre Binnusee azträffu.",🔎
,,,Bodasea,TRUE,"1892 ischt dänn im Staatsvertrag zor Rhyregulierig zwüschet Ööschtriich-Ungarn und da Schwiz bschlossa wora, dass ma da Rhy mit Dämm begradigt; mit Binnakanäl alli Sitabäch zeammafasst und parallel zum Rhy rechtig Bodasea laitet; dor da Tippilzouer- und Fuassacher-Doorschtich s Gfäll erhööt, damit s Gschieb besser fort gschwämmt wört.",🔎
,,,Bodeseoo,TRUE,Ulldinge-Milofe liit am Nordufer vom Bodeseoo rund sibe Kilometer eschtlich vo Iberlinge un drei Kilometer weschtlich vo Meerschburg.,🔎
5687,Bedrohte Sprache,Gfèèrdedi Schbrooch,Uusstärbe,FALSE,"S Werterbuech, wu d Dieläkt dokumäntiert, wu am Uusstärbe sin, isch au fir di binnedytsch Dieläktforschig inträssant, wel s Sibeburgisch-Sächsisch vil altertimligi Sprochzig bewahrt het, wu di binnedytsche Dieläkt nimmi chenne belege.",🔎
,,,gföördeti Sprooch,TRUE,"S Gallo gilt, wie di meischte Regionalsprooche vo Frankrych, als e gföördeti Sprooch.",🔎
,,,gfäärdete Sprooche,TRUE,"D UNESCO dokumäntiert scho lang, wie s de gfäärdete Sprooche uf der Wält goot, und si het gseh, ass vo de regionale Sprooche vo de «indigene Völker», also de chlyne Gruppe vo yheimische Lüüt i einzelne Regioone immer wie meh verschwinde und uusstärbe, und si wott zeige, was es für Verchnüpfige git zwüsche der Sproochefroog, der algemeine Entwicklig i de Länder, der Fridens- und der Komfliktpolitik.",🔎
,,,gföördeti Sprooche,TRUE,"Es chunt nid drufaa, ob das absichtlechi und organisierte Handlige sind, wo gnau dört druf hizyyle, ass e bestimti Sprooch kabut goot, oder ob me eifach nüüt macht dergäge, ass gföördeti Sprooche immer wie schwecher wärde und die Lüüt, wo se tradizionell bruucht händ, us was für Gründ au immer uf se verzichte und nume no die dominanti Landessprooch rede.",🔎
,,,arnschthàft gfaahrdana Schprooch,FALSE,Sa ìsch àls a arnschthàft gfaahrdana Schprooch iig’schtuuft.,🔎
,,,Sproch ìn Gfohr,FALSE,"Dr elsassischa Dialekt wìrd noch vu ìwer 500 000 Persona gredt, àwer 's ìsch trotzdam a Sproch ìn Gfohr: ìm Elsàss hàt sa scho vìel abgnumma, wahrend àss d frànzeescha Sproch ufgnumma hàt.",🔎
,,,Uusstäärbe bedroht,FALSE,"Wel sich s Russisch allmee as Sproch duresetzt un fascht kaini Chinder me Enzisch lehre, isch d Sproch vum Uusstäärbe bedroht un s git s kai Hoffnig, ass es Iberläbe vu dr Sproch cha gsicheret wäre.",🔎
,,,gföördet,FALSE,"S Sutselvisch isch die rätoromanischi Mùndart, wo am weenigschte gschwätzt wird ùn am meischte gföördet isch.",🔎
,,,gferdete Sproche,TRUE,"Vil Sproche vu Ghana wäre zue dr gferdete Sproche zellt, wel d Sprächerzahl allmeh abnimmt.",🔎
,,,vum Uusstärbe bedroht,FALSE,D Sproch isch vum Uusstärbe bedroht.,🔎
,,,bedrooti Sprooch,FALSE,Es gilt als e bedrooti Sprooch ùn isch nùmme ùff de Kanalinsle offiziell anerkannt.,🔎
,,,"Sprooch, wo em Schyn a in Gfoor isch",FALSE,"Es staarchs Motiv zum sich für en regionali Sprooch z engaschiere cha sy, öppis z tue gäge s möglichen Uusstärbe von ere «Sprooch, wo em Schyn a in Gfoor isch».",🔎
,,,glyych ùùsicher,FALSE,"Das ändered aber nyyd draa, as d Zuechùmbfd vùm Gurijnärtitsch midlerwyyli glyych ùùsicher isch wie bi dr andere Siidwalser Dialäkt.",🔎
,,,Uusstärbe bedroht,FALSE,D Zahl vun ene het in dr letschte johrhundert stark abgnuu un ihri Sproche sin vum Uusstärbe bedroht.,🔎
,,,gfèhrdete Sprooche,TRUE,"Ìm Johr 2009 hät d'UNESCO s Lùxeburgisch ìn ihr ""Wältatlas vù de gfèhrdete Sprooche"" ùfgnùù.",🔎
5688,Religionsfreiheit,Religionsfreiheit,Religionsfrejheit,TRUE,Z Dytschland wird Religionsfrejheit as Grundrächt garantiert.,🔎
,,,Religioonsfräihait,TRUE,"Ìm Konzil hàt maa mehrera Äntschaidunga gtroffa, bsunders um d’ Litürgii, d’ Ekklesiologii, d’ Religioonsfräihait ìn dr bìrgerliga Schtààtsordnung, un d’ Beziihunga züa da àndra Religioona un da Nìt-glàuiwiga.",🔎
,,,Religioonsfreihäit,TRUE,"D Waldänser häi d Religioonsfreihäit, volli bürgerligi Rächt und d Gliichstellig vor em Gsetz überchoo und häi e wichdigi liberaali Rolle im Köönigriich afo spiile.",🔎
,,,Religionsfreihäit,TRUE,"Dr Rächtspopulismus leent s demokratische Süsteem nit äifach ab, sondern isch gege äinzelni Elimänt wie gege dr Pluralismus, dr Minderhäiteschutz oder d Religionsfreihäit.",🔎
,,,Religionsfräiheit,TRUE,"D'Religionsfräiheit isch in de Verfassig festghalte, genau wie di andere Mänscherächt.",🔎
5689,Klassizismus,Klassizismus,früèklassizistischè,FALSE,"Er hèt dè französisch Architèkt Pierre Michel d’Ixnard vopflichtet, èn Votrètter vom neuè früèklassizistischè Styl un hèt mit èm bis vor èm Brand dominyrendè süddütschè, italienisch bräägtè Barock vo dè Bagnato-Schuèl brochè.",🔎
,,,klassizischdische,FALSE,"S erschde Gebäud isch vom klassizischdische Architekt Melchior Berri baut worde und het 1'300 Blätz gha, was ä bedrächtligi Grössi gsi isch für ä Schdadt wie Basel, wo denn nume 26'000 Iiwohner gha het.",🔎
,,,Frieklassisizmus,FALSE,"Ass d Abtei e sälbschtändig vordereschtrychisch Territorium woren isch, isch wahrschyns dr Uusleser fir dr Chloschterneiböu gsii, wu 1714 aagfange het un vum Spotbarock bregt gsii isch, mit Uusnahm vu dr Chilche, wu ne Hauptbyschpel fir dr Frieklassisizmus z Siddytschland isch.",🔎
,,,klassizistische Tämpelideal,FALSE,D Bouforme sind vom klassizistische Tämpelideal abglueget.,🔎
,,,klassizistische Stil,FALSE,Für das isch s Huus im klassizistische Stil umpoue worde und mer häd im Türsturz d Jaareszaal 1809 ine gmäislet.,🔎
,,,friehchlassizisdische,FALSE,Noch re Brandkatastroph im Johr 1768 hät de Architäkt Pierre Michel d’Ixnard (1768–1781) e neui Abdeichirch im friehchlassizisdische Styl baut.,🔎
,,,klassizistische Stiil,FALSE,"Dr Archideggt vom Schilthoof im klassizistische Stiil isch dr Johann Jakob Stehlin gsi, und im Stehlin si Soon, dr Johann Jakob Stehlin dr Jünger, wo drissg Joor spööter 1872 wisawii am Stäinebärg die neobarocki Kunsthalle blaant het, isch au drbii gsi.",🔎
,,,klassizistische,FALSE,"Novämber 1682 z Rom) isch e franzöösische Mooler vom Barock gsi, won en äigene lürisch-romantische Stiil vo dr klassizistische Landschaftsmoolerei entwicklet het.",🔎
,,,klassizistischi,FALSE,Die katholischi St.-Fridolins-Kirch isch 1822 volländet worre und enthaltet als sognännti Biedermeierkirch barocki und klassizistischi Elemänt.,🔎
,,,früèklassizistische,FALSE,Dè Architekt Pierre Michel d’Ixnard hèt si dè früèklassizistische Bau nõch èm Vorbild vom Pantheon z Rom errichtet.,🔎
,,,früeje Klassizismus,FALSE,"Dezämber 1792 z Basel) isch e Schwizer Baumäister, Zäichner und Radierer im Spootbarock und früeje Klassizismus gsi.",🔎
,,,klassizistisch,FALSE,"Im Ortsdeil Urloffe git s di klassizistisch Sankt Martinskirch, entworfe un üsgfiert vum Hans Voß im Weinbrenner-Stil.",🔎
,,,chlassizischdische,FALSE,"Vo 1808 ewäg hän si zahlrichi chlassizischdische Bauwärch errichtet, drunter d Synagog, d Stadtchilche un d Fridolinschilche.",🔎
,,,Klàssizìschmus,TRUE,"Ainiga Gebäijer sìnn a Mìschung üss verschììdena Schtihl, drunter Jugendschtil, Rönaissans un Klàssizìschmus.",🔎
,,,klàssizischta,FALSE,"D’ Rundboogafanschter vum Glockaturm sìnn numma-n-ààdiitet gsìì, wahrend àss d’ Kuppel àn àlla àcht Siita klàssizischta Rundboogafanschter hàt.",🔎
,,,Spootklassizismus,FALSE,"August 1891 z Lutzebërg; begraabe z Thal), isch e bedütende Schwizer Bildhauer us em Spootklassizismus gsi.",🔎
,,,klassizistischs,FALSE,"D Willa Ehinger isch e klassizistischs Geböid im Nöiji Wält Kwardier vo Münchestäi (im Gebiet Birsegg), (Basel-Landschaft) in dr Schwiz.",🔎
,,,spootklassizistische,FALSE,Es isch e spootklassizistische Monumentalbau mit Dekorazionsmoolerei und Freske vom Arnold Böcklin.,🔎
,,,klassizistischè,FALSE,Dè vo dè Ortslaag St. Bläsy uusgfülltè Dalbodè wörd brägt vo dè klassizistischè Kupplè vom Dom vo St. Bläsy.,🔎
5690,Marie Curie,Marie Curie,Marie,FALSE,"Do muess mä d Entdeggig vo de Rönggestraale dur dr Röntgen 1895 und vom Radium 1898 dur s Eebaar Marie und Pierre Curie erwääne, d Kwantetheorii (1900) vom Max Planck und im Albert Einstein si Relatiwidäätstheorii (1905).",🔎
,,,Marie-Curie,FALSE,In Kirchzarte ka uf em Marie-Curie-Gymnasium s'Abitur abglegt werre.,🔎
5691,Naturkatastrophe,Naturkatastroofe,Natuurkatastroofe,TRUE,"D Motiiv für e duurhafte Ortswäggsel si d Ussicht uf besseri Mööglikäite sich nöime niiderzloo und s Lääbe chönne verdiene, Zuefluchtsort bi Natuurkatastroofe oder – nöijerdings – wäge dr globaale Erwermig chönne finde, Sicherhäit für Liib und Lääbe noch ere Flucht oder Verdriibig as Folg vo Chrieg und Schutz vor Diskriminierig und persöönliger Verfolgig us rassistische, religiööse bzw.",🔎
,,,Natürkastrophe,TRUE,Dr Vulkanismus het si Adeil an dr folgeschwerschte Natürkastrophe uf dr Erde.,🔎
,,,Naturkataschtrophe,TRUE,Naturkataschtrophe,🔎
,,,Naturkatastrofena,FALSE,"Ma nimmt a, dass Naturkatastrofena wia El Niño und Dürraa schuld gsi sin, dass sich dia Moche us eanara großa Schtädt zruckzoga hond.",🔎
5692,Patrozinium,Patrozinium,Stadthäilige,FALSE,Der Bilderzüklus öber s Lääbe vo dr Zürcher Stadthäilige Regula het dr Landvogt Felix Schwarzmurer um 1480 gstifdet.,🔎
,,,Schutzbatroon,FALSE,"Bekannteschtè Votreter isch dè heilige Nepomuk, wo au als Schutzbatroon vo dè Bruggè giltet.",🔎
,,,Patrön,FALSE,"So wie vom Fraumöischter uf de andere Siite vo de Limmet sin de Felix un d Regula d Patrön vo dere Chile, sit em 13.",🔎
,,,Chilepatron,FALSE,D Chile vo Fenin het der heilig Loränz als Chilepatron.,🔎
,,,Chilepatroon,FALSE,"Juni 1461, wo seit, dr Johannes, e Vikar vom Bischof vo Chur, em Ortlieb vo Brandis, sig uf Fiderisch cho und heig d Altäär i dr nöie Chilche uf d Nääme vo de Chilepatroon Gallus, Maria, Baschtian, Fabian und Chlaus gweit.",🔎
,,,Schutzheilige,FALSE,"Uffgrund vo sinèrè Vita isch dè Heilige Martin dè Schutzheilige vo dè Reisendè un dè Armè un Bettler sowiè dè Riter, im witerè Sinn au vo dè Flüchtling, Gefangenè, Abschtinenzler un dè Soldatè.",🔎
,,,Schutzpatronin,FALSE,D Dorfchile isch dr häilige Appollonia als Schutzpatronin gwejt.,🔎
,,,Schutzhäilige,FALSE,"Bi dr Schänkig het dr Chönig dütlech an Bischof Theodor erinneret, won er i dr Urkunde schrybt, s Ampt vom Graf chöm jetz zu dr häilige Maria und em häilige Theodul, ebe de beede Schutzhäilige vo Sitte.",🔎
,,,Naamenspatroon,FALSE,"Der Naamenspatroon isch es Wääse, wo eim im Lääbe hilft, und bi ganz vilnen Oortschafte het me der Ortsnaame grad von ere vereerte Persoon gnoo, wo eim döört wichtig isch wie öppe bi dr Stadt Sanggalle, wo iire Naame vom Heilige Gallus het.",🔎
,,,Patronin,FALSE,"Si isch d Patronin vo dr Chillemuusig, vo de Orgelebouer und au suscht vo de Inschtrumäntemacher, vo de Sänger, de Musiker und de Dichter.",🔎
,,,Batron,FALSE,"Er isch als Landesbatron vom Burgèland un als Batron vo dè Stadt Mainz, èm Eichsfäld sowiè als Batron vom Mainzer Dom voehrt worrè.",🔎
,,,Stadtpatroon,FALSE,"Dr Fyrtig vom Sanggaler Stadtpatroon, em heilige Gallus, isch am 16.",🔎
,,,Schutzpatron,FALSE,Arbogast gweiht und er isch ihre Schutzpatron worde.,🔎
,,,Schutzhailiger,FALSE,"Lukàs, ìm Ravel sii Schutzhailiger, versìnnbìldlìgt.",🔎
,,,Schutzhailig,FALSE,Dr Hormisdas isch dr Schutzhailig vu dr Staal- un Rytchnäächt un vu dr Stadt Frosinone.,🔎
,,,Patroon,FALSE,"Die Schiibe, wo ums Johr 1520 entstanden isch und em Umkreis vom jüngere Glasmooler Hans Leu (1490–1531) vo Züri zugwise wird, zeigt de heilig Jakobus der elter und de Jodokus, wo beidi als Patroon vo de Pilger gälte.",🔎
,,,Landespatron,FALSE,Dr Theodul isch dr Landespatron vom Wallis und vom Bischtum Sitte.,🔎
,,,Schutzpàtroona,FALSE,"D’ hailiga Odilia (àui Odilie, Odile odd’r Ottilie, * um 660 ìm Elsàss odd’r Burgund; † 720 ìm Kloschter Nììdermìnschter biim Odiliabari) ìsch a Àbtissinra ìn dr Merowingerzitt gsìì un wìrd àls Schutzpàtroona vum Elsàss un vum Àuigalìcht vereehrt.",🔎
,,,Schutzpàtroon,FALSE,""">Pius XII. zem Schutzpàtroon vu da Leehrer ärkläärt.",🔎
,,,Näbepatroonin,FALSE,Si isch e Näbepatroonin vo Frankrych.,🔎
,,,Patron,FALSE,De Patron vom Bistum isch de Heilig Gallus.,🔎
,,,Schutzbatron,FALSE,Martin isch dè Schutzbatron vo Frankrych un dè Slowakei.,🔎
,,,Pàtrozinium,TRUE,Sa hàt ùnter’m Pàtrozinium vù dr Maria Magdalena gschtànda ùn schteht zitter 1991 àls histoorisch Dankmol ùnter Dankmolschutz.,🔎
5693,Großmacht,Grossmacht,Groossmächt,FALSE,Alli öiropäische Groossmächt vo sällere Zit si in Chrieg verwigglet gsi und au middleri und chliini Staate.,🔎
,,,Großmächt,FALSE,"Wältkriäg hets z Europa sächs Großmächt gä: England, Frankrich und Italie mit riisigem Kolonialbsitz in Ibersee; Russland mit kolonialem Bsitz in Asia un kolonialem Inträssi in Südoschteuropa un Asie; dr Viilvelkerstaat Eschrich-Ungarn; s Ditsch Rich mit kleinerem Kolonialbsitz in Afrika.",🔎
,,,Groossmacht,TRUE,Joorhundert en öiropäischi Groossmacht gmacht.,🔎
,,,Grossmächt,FALSE,"1648: Im Weschtfälische Friede wird d Souveränität (Unabhängigkeit vom dütsche Riich) vo de Schwiz vo de Grossmächt au ""de jure"" anerkennt.",🔎
,,,Groosmächt,FALSE,No ni no si nid nume monarchistischi Groosmächt dur Botschafter verdräte gsi sondern au republikanischi.,🔎
5694,Kaserne Basel,D Kasärne Basel,Kasärne,FALSE,"2011 het d Bscene wider in dr Kasärne, em Parterre, em Volkshuus, dr Voltahalle, dr Gare du Nord und andere Klüb und Sääl stattgfunde, im ganze fufzäh, säggs meh as im Johr vorhär.",🔎
,,,Kasärneareal,FALSE,Es befindet sich im ene ehemoolige Rossstall uf em Kasärneareal im Chlaibasel und het 108 Blätz.,🔎
,,,Kasärne Basel,TRUE,"An der Hip Hop Night in dr Kasärne Basel hai si e Song live ufgfüehrt, wo vo Def Cut produziert worden isch.",🔎
,,,Kultuurwärkstatt Kasärne,FALSE,Vo 1995 bis 1999 isch d Herzog Mitgliid vom Läitigstiim und dr Gschäftsläitig vo dr Kultuurwärkstatt Kasärne z Basel gsi.,🔎
,,,Kasärne Baasel,TRUE,Si het e Atelier in dr Ateliergnosseschaft Baasel in dr Kasärne Baasel ufgmacht.,🔎
5695,Kunstgeschichte,Kunstgschicht,Kunstgschichtlig,FALSE,"Kunstgschichtlig isch es aber broblematisch, dr ""Bauhuusstil"" und d Entwicklige z Dütschland isoliert aazluege und Bauhuus as Stilbegriff, as Architekturstil oder Möbelstil, zu bruuche.",🔎
,,,Kunschtgschicht,TRUE,Er het d Germanistik und d Kunschtgschicht studiert und het drno als Lektor und Redakter gschaffet.,🔎
,,,kunstgschichtlige,FALSE,"Witeri Publikazioone vo dr Gsellschaft für Schwizerischi Kunstgschicht si die ""Schweizerischen Kunstführer"", e Räije, wo 1935 vom Paul Ganz iniziiert worde isch, und regionaali und kantonaali Füerer, Äinzelbänd zu spezifische kunstgschichtlige und architekdoonische Theme und d Zitschrift ""Kunst+Architektur"", wo vier Mol im Joor erschiint.",🔎
,,,Chùnschdgschiichd,FALSE,"Noch dr Matura hed dr Zinsli vù ane 1926 bis 1934 Germanischtik, Chùnschdgschiichd ùn Germanischi Alderduumschùnd an der Universideed Züri gschdudierd.",🔎
,,,Chunschtgschicht,TRUE,"Vu 1974 bis 1978 het d rosalie Germanischtik un Chunschtgschicht an dr Universitet Stuegert studiert un vu 1975 bis 1982 Moolerei, Grafik un Plastisch Schaffe an dr Staatlige Akademy vu dr Bildende Chinscht Stuegert, dervu vu 1977 bis 1982 Bihnebild bim Jürgen Rose.",🔎
,,,Gschicht vo dr Kunscht,FALSE,"Joorhundert gmacht, wo hüt i dr Gschicht vo dr Kunscht under em Name Walteschburger Maischter bekannt isch.",🔎
,,,Chunschtgschiicht,TRUE,Nor het si deert au drei Joor lang Chunschterzieig un Chunschtgschiicht studiert.,🔎
,,,Chunschthischtorikeri,FALSE,Jänner 2019 z Savognin) isch e Schwyzer Chunschthischtorikeri gsii.,🔎
,,,kunstgschichtligi,FALSE,Im ängere Sinn isch d Renaissance au e kunstgschichtligi Epoche.,🔎
5696,Institution,Instituzioon,Instiduzioone,FALSE,"Die wichdigste Instiduzioone in dr demokratische athenische ""Polis"" si erstens die regelmäässige Volksversammlige vo de männlige erwaggsene Bürger gsi, wo «gültigi Beschlüss gfasst häi, wo au für die Beamte und d Rootsorgan bindend gsi si»; zwäitens äine oder meereri Rööt mit «feste Funkzioone, wo mäistens mit dr Vorberäitig, dr Gschäftsfüerig und dr Ufsischt z due ghaa häi»; und driddens permanänti Ämter, «mit feste Zueständikäite, wo funkzional differenziert und sachlig gsi si, und wos bestimmte Reegle drfür gee het, zum dr Boste nöi z bsetze».",🔎
,,,Instiduzioon,TRUE,"In mängge Länder isch d Instiduzioon vo dr Ee au für Lääbenspartner vo gliichem Gschlächt offe und wird in dr Umgangssprooch as ""gliichgschlächtligi Ee"" ""(Homo-Ee)"" bezäichnet.",🔎
,,,Iirichdig,FALSE,"E Stifdig isch en Iirichdig, wo mit Hilf vom ene Vermööge dr Zwäck verfolgt, wo vom Stifder festgäit worde isch.",🔎
,,,Inschtitution,TRUE,"S Museum (griechisch μουσεῖον, ""mouseíon"", ""Musètempèl"") – urschprünglich ""s Heiligtum vo dè Musè"", welli Schutzgöttinnè vo dè Künscht, Kultur un Wûssèschaftè gsi sin – isch è Inschtitution, wo è Sammlung vo bedütsamè un lehrrychè odder exemplarischè Gegèschtänd uffbewaart, kategorisyrt, erforscht un Deil devò usschtellt (meischtens für d Öffentlichkeit).",🔎
,,,Instituzioone,FALSE,"Gwöönlig wärde politischi Instituzioone iigrichdet, wo d Füerigsposizioone von ene nit milidäärisch si und vo zivilen Aaghöörige vo dr Macht, wo s Gebiet erooberet het, bezieigswiis mit lokale Statthalter (Vasalle) bsetzt wärde.",🔎
5697,Galenos,Galenos,Galenismus,FALSE,"De Fuchs gilt als eine vo de Vättere vo de Pflanzenkunde, als Hauptverträtter vom Nüü-Galenismus (Im Gägesatz zu sym Vorgänger, em 1594 gestorbene Bernhard Unger, wo sich mit synere ""Apologetischen Epistel zur Verteidigung der arabischen Ärzte"" als sogenannte Arabist erwise het).",🔎
,,,galenischi,FALSE,"1533 isch er uf Bariis, wo s Seziere vo Liiche verbote gsi isch, und het mit em Miguel Serveto under em Jacques Dubois (Jacobus Sylvius) und em Johann Winter galenischi Medizin und Anatomii studiert.",🔎
,,,Galen,FALSE,"Joorhundert n. d. Z. isch s zun ere Hippokrates-Rönessans choo, wo dr Galen vil drzue biidräit het.",🔎
5698,Bezirk Dorneck,Bezirk Dornegg,Dornegg,FALSE,"Büüre (amtlich ""Büren"") isch e Iiwohnergmein im Bezirk Dornegg im Kanton Soledurn, Schwiiz.",🔎
,,,Dorneck,FALSE,Weniger stark isch d Regionalzitig in de Bezirk Sissech und Dorneck/Thierstei (Solodurn) und in dr Agglomeration (Bezirk Arlese: 7 Prozänt).,🔎
5699,Gustav Mahler,Gustav Mahler,Mahler,FALSE,Unter em Motto „Musik ist unteilbar“ gryft dr Michael Gielen s Konzäpt vu dr Glychberächtigung vu dr klassische Musik un dr Modärni uf un presäntiert näbe wytere Uruffierige vum Mathias Spahlinger bis Mauricio Kagel au Komplettyyspilige vu dr Sinfonie vum Beethoven un vum Mahler.,🔎
,,,Mahler Guschtav,FALSE,"Dè Mahler Guschtav hèt im Schlusssatz i sinèrè ""2.",🔎
5700,Untermettingen,Mettingè,Untermettingè,TRUE,Im nächschtè Dal im Weschtè lyt Untermettingè im Steinadal.,🔎
,,,Undermettinge,TRUE,"D Gmeind setzt sich uss de acht Ortsdeil Berau, Birchèdorf, Brändè, Hürrlingè, Obbermettingè, Rièdè, Üehlingè un Undermettinge mit gsamt 43 Dörfer, Wyler, Zinke, Höf un Hüser.",🔎
5701,Sage,Saag,Sâg,TRUE,Eng verbunde mit em Rütli-Schwur isch d Sâg vom Wilhelm Tell.,🔎
,,,ghööre sääge,FALSE,"Es git drvoo alti Gschichte, wo sech vill Lüüt bsunders im alemannische Sproochgebiet und vill sältener au i andere Gägende gäärn verzelle – Es isch guet, doo drvo chly meh ghööre sääge.",🔎
,,,Sag,TRUE,"Star Wars [] (dt. ""Krieg der Sterne"", wörtlech: ""Stärnchriege"") isch ä Science-Fiction-Sag, wo vom Drehbuechautor, Produzänt und Regisseur George Lucas uusdänkt worde isch.",🔎
,,,Saagewält,FALSE,E längi Reie vo Mundartsändige isch dr Schwiizer Saagewält gwidmet.,🔎
,,,Saagegstalt,FALSE,"Dr Köönig Artus (walisisch Arthur []) isch e Saagegstalt, wo in vile literarische Wärk vom öiropäische Middelalter in alle mööglige Zämmehäng und Bedütige ufdaucht.",🔎
,,,Saage,TRUE,"D Mythologie beschäftiget sich aber au mit dr Fraag nach dr Herkunft vo de Mythe und dene ihres Verhältnis zu andere Erzählforme wie Legende, Märli, Saage.",🔎
,,,Saga,FALSE,Märle ond Saga send a Doil vo dr schwäbischa Weld.,🔎
,,,Saagen,FALSE,"Er het Saagen us em Bärner Oberland nöi gfasst und Ballaade, also lengeri Gedicht, ufgsetzt.",🔎
,,,Saagä,FALSE,Jaarhundert hed dr Imfäld Saagä gsammled.,🔎
,,,Sagen,FALSE,"Er het schynts vil vo der Literatur verstande und em Johann Peter Hebel syni Wärch gschetzt, und er isch den sälber dra ggange, Gedicht und churzi Gschichte im Dialäkt vo synere Region am Jurasüdfuess weschtlech vo Soledurn ufzschribe, und do drby het er Redensarte, Sagen und anderi Sache, won er im Volch ghört het, notiert, meischtens denn in eigeni Värs gsetzt und useggä.",🔎
,,,Sagè,TRUE,D Sagè berichtèt von èm Furtübbergang vo dè Keltè un Alemannè.,🔎
,,,Gschicht,FALSE,"Dr Xenofon (; * zwüsche 430 und 425 v. d. Z. z Athen; † noch 355 v. d. Z. z Korinth) isch e antike griechische Politiker, Fäldheer und Schriftsteller in de Beriich vo dr Gschicht, Ökonomii und Filosofii gsi.",🔎
,,,saagen,FALSE,"Er versamlet e ganzi Räie Lokaalsaagen, Erinnerigen und Gibätt, won em d Lüüt verzellt händ, dän au Stägröiff-Übersetzige, wos für in gmachet händ, wyter schriftlichi Züügnis, wo d Rimeller sälber gschribe händ, und Mundartpraabe, wo vo anderne scho publiziert woorde sind.",🔎
5702,Provence,Provence,Brovans,FALSE,Mai 1948 in dr Brovans z Frankriich) isch e franzöösische Avantgarde Komponist.,🔎
,,,Browans,FALSE,"""Avignoun"" []) isch e Stadt und Gmäind in dr Browans in Südfrankriich am östligen Ufer vo dr Rhône.",🔎
5703,Kernenergie,Chernenergi,Chärnenergii,TRUE,"Zsämme mit der Grüene Partei deilt d SP schliesslig s ""ökologische Gedankeguet"", wo sich in Fordrige noch ökologische Stüürreforme und Länkigsabgoobe, im Iisatz für Energiisparmassnahme und erneuerbare Energie, für Umwält- und Landschaftsschutz, (gegen e Bau vo neue Stroosse, Verlagerig vom Güeterverchehr vo der Strooss uf d Schiine, d Iifüehrig von ere Alpetransitbörse) und für en Usbau vom öffentlige Verchehr und in der Ablehnig vo der Chärnenergii zeigt.",🔎
,,,Atomwirtschaft,FALSE,"Si wäi, ass me d Natur als Grundlag vom Läbe rächt tuet pfleege, und si wäi dass alli Forme vom Zämelääbe i dr Gselschaft glych behandlet wärde, si sind füre Uustiig us dr Atomwirtschaft und us der Technik, wo fossyli Energytreeger verbruucht und Cholestoffdioxid i d Luft use loot.",🔎
,,,Nuklearenergii,FALSE,Dr Usstiig us dr Nuklearenergii isch langi Zit kritisch gseh worde.,🔎
,,,Anti-AKW,FALSE,Am Oberrhy het men en vor allem as Anti-AKW-Aktivist kennt.,🔎
,,,Kärnenergii,TRUE,"15,58 Brozänt vo dr Stroomerzüügig uf dr Wält isch 2011 vo dr Hüdroenergii choo und si isch noch dr Verstroomig vo Choole und Ärdgaas und vor dr Kärnenergii die drittbedütendsti Form vo dr Stroombrodukzion.",🔎
,,,Karnenärgii,TRUE,"Ìm gliicha Joohr hàt’r Pàriis fàraloo un ìsch z’ Aschendswiller z’ruckkumma, fìr geega d’ Karnenärgii un d’ Üüssdehnung vum Kànààl àm Rhii protäschtiara.",🔎
,,,Kernenergii,TRUE,"Kein erneuerbare Energieträger isch d Kernenergii, wo der Brennschtoff Uran en relativ knapp vorhandene Gschteins-Rohschtoff isch.",🔎
,,,Chärnenergie,TRUE,"Schini theoritischu Arbeite hent im Gägusatz zär hüfigu Meinig, kei grossi Rolla bim Büw vannär Atombomba und där Chärnenergie gspilt.",🔎
5704,Meereskunde,Meereskund,Ozeanografii,FALSE,"Er het meerjöörigi Forschigsräise uf Südamerika, in d USA uf Zentraalaasie gmacht und wüsseschaftligi Fäldstudie under anderem in de Beriich Füsik, Geologii, Mineralogii, Botaanik, Vegetatioonsgeografii, Zoologii, Klimatologii, Ozeanografii, Astronomii, Wirtschaftsgeografii, Ethnologii, Demografii, Füsiologii und Chemii gmacht und isch drbii vilmol vom Arzt und Botaniker Aimé Bonpland understützt worde.",🔎
,,,Ozeanografe,FALSE,Die mäiste Ozeanografe luege d Lakkadive as Däil vom Arabische Meer aa.,🔎
,,,ozeanografisch,FALSE,"El Niño (span. für „dr Bueb, s Chind“, do konkret: „s Christchind“) säit mä eme Fenomeen, wenn ungwöönligi, nit züklischi, verändereti Ströömige im ozeanografisch-meteorologische Süsteem (""El Niño-Southern Oscillation"", ENSO) vom ekwatoriale Pazifik vorchömme.",🔎
,,,Ozeanografy,FALSE,"S Fach wird underdeilt in d Geomorfology, wo d Forme vo dr Ärdoberflechi behandlet, in d Ozeanografy, wo sich mit de Meer und Ozean beschäfdigt, in d Hydrografy – das isch d Wüsseschaft vo de Gwässer – und d Klimatology.",🔎
5705,Archimedische Schraube,Di archimedischi Schruube,archimedischi Schruube,TRUE,"Mä dänggt, ass dr Archimedes die sogenannti ""archimedischi Schruube"" erfunde het.",🔎
,,,archimedische Schruube,TRUE,"Schnäggeförderer si Förderaalaage für Schüttgüeter, wo uf em Funkzionsbrinzip vo dr archimedische Schruube basiere.",🔎
5706,Benken ZH,Bènke ZH,Benke,TRUE,"Die wichtigste Wiidörfer sind Stamme, Benke, Tachse und Uewise.",🔎
,,,Bänke,TRUE,"Noch a paar Johr uf de Riichenau und i dr aagschlossne Priorei vo Babinchowa, bim hütige Bänke, damols am obere Zürisee, hät er sich für es eremitischs Läbe entschlosse und hät sich 828 a d Häng vom Etzel zruggzoge.",🔎
5707,Gebenstorf,Gäbischtorf,Gäbestorf,TRUE,D Anna het dr Pestalozzi im Septämber 1769 z Gäbestorf gege dr Wille vo ihre Eltere ghürotet.,🔎
,,,Gäbischtorfer,FALSE,"  Als Wasserschloss vo de Schwiiz wird d Gegend im Drüeck vo Brugg, Turgi un Stilli bezeichnet, wo die drü Flüss Aare, Rüüs un Limmet kurz nachenand bim Gäbischtorfer Ortsteil Vogelsang, wo rächts lyt, un èm Brugger Ortsdeil Lauffohr zämmeflüsset.",🔎
,,,Gäbischdorf,TRUE,"Dänn flüüst d Limet bi Vogelsang, wo zu dr Gmaind Gäbischdorf ghört, bim ""Limetspitz"" i d Aare.",🔎
5708,Literatur Forum Südwest,Literatur Forum Südwescht,Literatur Forum Siidwescht,TRUE,"No dr Ufleesig vu dr ""fkf"" isch 2003 s Literatur Forum Siidwescht in Alte Wieribaanhoof yyzooge.",🔎
,,,Literatur Forum Sidwescht,TRUE,Är isch Mitglid vum Verbande vu dytsche Schriftsteller gsii un het anne 1988 zue dr Mitgrinder*ne vum Literatur Forum Sidwescht z Fryburg ghert.,🔎
5709,Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg,Martin-Luther-Universität Halle-Wittenberg,Friedrichs-Universität Halle,FALSE,Mee as 140 Joor lang isch d Rootswoog s Hauptgeböid vo dr Friedrichs-Universität Halle gsi.,🔎
,,,Halle-Wittenberg,FALSE,Ainewäg het dr Genscher vu 1946 bis 1949 an dr Universitete Halle-Wittenberg un Leipzig Rächtswisseschaft un Volkswirtschaftslehr studiert un 1949 s erscht juristisch Staatsexame gmacht.,🔎
,,,Universität Halle,FALSE,"Vo 1886 bis 1902 isch der bedütendi Indolog und Begründer vo der modärne Prakrit-Forschig Richard Pischel, Professer an der Universität Halle, Sekretär vo der DMG gsi.",🔎
,,,Martin-Luther_Uniwersidäät,FALSE,Drbii schaffe d Mitarbäiter vo dr Martin-Luther_Uniwersidäät und d Redakzioon vo dr Hallische Händel-Usgoob äng zämme.,🔎
,,,Universität,FALSE,In dr Aldstadt befinde sich die geistes- un sozialwisseschaftliche Fakultäte vu dr Universität sowie d Universitäts- wie au d Stadtbibliothek.,🔎
5710,Saarbrücken,Saarbrücke,Sààrbrécke,TRUE,"Nooch Metz, Diddenuewen un Montigny-lès-Metz, ésch `s de véertgreescht Gmeind vum Département nooch dr Bevelikerung un `s „urbàn Untrzentrum“, de „""bassin de vie""“ vun de Oscht-Moselle (üssr Sààrbrécke).",🔎
,,,Saarbrüggè,TRUE,"Zylbaanhööf z Dütschland sin Karlsruè, Stuègètt, Ulm, Augschburg un Münchè sowiè Saarbrüggè, Kaiserslutèrè, Monnèm un Frankfort.",🔎
,,,Saarbruck,TRUE,Juli 1966 z’ Saarbruck) ìsch a ditscher klàssischer Sprochwìssaschàftler un Ünivärsitetsprofasser gsìì.,🔎
,,,Saarbrigge,TRUE,"Si isch Mitglid im BUND, im NABU, im Turnerbund St. Johann e. V., im Förderverein Max-Ophüls-Grundschule e. V. un bi EUROSOLAR e. V. D Simone Peter isch ghyrote mit em Andreas Heiser, het e Suhn (Elias) un läbt z Saarbrigge.",🔎
,,,Saarbrügge,TRUE,"D Pieper het Philosophii, Anglistik und Germanistik an dr Universetet vom Saarland z Saarbrügge studiert und dört 1967 im Fach Philosophii bim Hermann Krings über e Søren Kierkegaard promovierte.",🔎
,,,Saarbricka,TRUE,Nôch seim Abi hôt’r zerscht amôl a Studiom Generale am Freia Hochschuelkolleg Stuegert hendr sich brôcht ond dô drnôch an de Musikhochschuala Karlsruha ond Saarbricka beim Professr Leo Krämer Orgl studiirt.,🔎
5711,Sanskrit,Sanskrit,ved,FALSE,"De Name vom Groos Bäär het bi de Grieche ""Arktos"" (""Bäärin"") ghaisse, bi de alte Inder aber ""Rkshas"" (ved.",🔎
,,,skt,FALSE,"De erst Name chönnt e Fortsetzig vom indogermanische Göttername sii: *Plth2uih2 meh2tēr (""Erd-Mueter""; skt.",🔎
,,,altindisch,FALSE,"Us dere Wurzle sind aber au d Näme vom Morgestern i verschidnige Sprooche abglaitet: altindisch Uśanā, altgriechisch Heōios und Heōsphoros, lettisch Auseklis.",🔎
,,,sanskr,FALSE,Es wird au als Eka-Radon (vu sanskr.,🔎
,,,altindischi,FALSE,D Könige vo Mitanni und meriri Persone träged altindischi Näme.,🔎
,,,ai,FALSE,"""Zeus pater"" und ai.",🔎
5712,Brunnenvergiftung,Brunnevergifdig,Brünne vergifdet,FALSE,"Wo in de Joor 1348 bis 1353 d Pest in fast ganz Öiropa gwüetet het – mä schetzt, dass wäärend de verschiidene Schüüb vom Schwarze Dood 25 Millione Mensche in Westöiropa gstorbe si – het mä d Juude verfolgt wil si Brünne vergifdet und d Süüchi verursacht häige.",🔎
,,,Brunnevergiftig,TRUE,"Die soziale Uswirkige vom Schwarze Dod si schwerwiegend gsi: d Jude si sehr schnäll in Verdacht cho, mit Giftmischerei und Brunnevergiftig d Epidemii usglöst z ha.",🔎
,,,Brünne wurde vergifte,FALSE,"So häi Christe im Middelalter zur Zit vo de Chrüzzüüg d Juude aaklagt, ass si im Ghäime im Bund mit de Muslim oder mit em Antichrist sige, d Brünne wurde vergifte und eso d Pest wurde verbräite, oder ass si christligi Chinder rituell wurde umbringe.",🔎
,,,Brunnevergifter,FALSE,"D Juude sige „Find vo dr Menschhäit“ (Antike), „Gottesmörder“, „Brunnevergifter“, „Ritualmörder“, „Wuecherer“ (Middelalter und früeji Nöizit), „Parasite“, „Usbüter“, „Verschwörer“ und häimligi „Wältherrscher“ (öbbe vo 1789 aa) und häige alli mööglige negative Feelentwigglige und menschegmachti Katastroofe verursacht.",🔎
,,,Brunnevergifdige,FALSE,"D Lüt häi nid gwüsst, was mä drgeege chönn mache und Grücht vo Brunnevergifdige und Äänligem si ufchoo und mä het behauptet ass d Juude eso d Christe welle usrotte.",🔎
5713,Burg im Leimental,Burg im Leimedal,Burg im Laimedal,TRUE,"Nochbergmeine si Hofstette-Flieh un Roderschdorf im Kanton Soledurn, Blaue, Dittige, Röschenz un Burg im Laimedal im Kanton Basel-Landschaft un Bierthel un Layme im Elsass.",🔎
,,,Burg im Leimetal,TRUE,"D'Gmeind Röschenz gränzt a Burg im Leimetal, Metzlere, Chleilützel, Dittige, Laufe und Lieschberg.",🔎
5714,Inn,Inn,Inntal,FALSE,"D Schwiz liit zwüschem Bodesee und em Gämfersee, s Land goot vom Alperhy und em Inntal bis zum Jura und vom Hochrhy bis an Südrand vo den Alpe.",🔎
,,,Inndal,FALSE,"Do hän au di guete Verchehrsverbindige in s Allgai un no Oberbayern derzue byydrait, derwylscht s in s Inndal mit em Fernpass nume ei wintersicheri Verbindig gee het.",🔎
5715,Geschichte der Juden,D Gschicht vo de Juude,Israelite,FALSE,D Iwonderung vun de Israelite ins Lond Kanaan unter em Josua un sini Nochfolger (Zyt vun de Richter) un d Verteilung unter de  Zwelf Stämm vun Israel wird au als Londnohm bezeichnet.,🔎
,,,"Juude, wo d Gschicht von ene",FALSE,"Bsundrigs bi de Juude, wo d Gschicht von ene sit Joorduusige vo nazionaale Katastroofe und Verfolgige brägt isch, häi sich d Lüt immer wider lo verfüere zum an e noochi Erlöösig z glaube.",🔎
,,,Gschicht vo Israel,FALSE,"Si hai die vorusgsaiti Sammlig vo alle verstreute Jude im Land Israel au uf d Land-, Volk- und Sägensverheissig vo JHWH an dr Abraham (Bible, Genesis 12, 1-3) bezoge, wo d Gschicht vo Israel drmit im Tanach afoot.",🔎
,,,Jude,FALSE,Johrhundert asàssige Jude gsé ésch.,🔎
,,,Gschicht vo de Jude,TRUE,"Me wott do drmit öppis für s Adänke a die rychi jüdische Kulturgschicht z Öiropa tue, wo notürli diräkt mit dr algemeine Gschicht vo de Jude vrbunden isch.",🔎
,,,jüdische Gschicht,FALSE,Aw stattgfunde und si bilde zentrali Pünkt in dr jüdische Gschicht.,🔎
,,,jiidische Gschiicht,FALSE,"Do het s no Schetzige zwische 200.000 un 300.000 Graabschtai us verschiidene Zyte, dodrunter beriemti Perseenligkaite us dr jiidische Gschiicht wie dr Abraham Isaak Kook (1865–1935) oder dr Eliezer Ben-Jehuda (1858–1922).",🔎
5716,Lech (Vorarlberg),Lääch,Lääch am Arlberg,FALSE,"Septämber 1927 z Lääch am Arlberg as ""Trude Beiser"") isch e ehmoligi eschtrychischii Skirännlaiferi.",🔎
,,,Lech,FALSE,"D Nochburgmuanda vo Schrecke siand Schoppernau, Mittelberg, Warth, Lech und Sonntag.",🔎
5717,Böotischer Bund,Böotisch Bund,Böoitisch Bund,TRUE,In dr Schlacht vo Tanagra het er gege dr Böoitisch Bund kämpft und 425 v. d. Z. bi Solygeia isch er gege d Korinther erfolgriich bliibe.,🔎
,,,Böotische Bund,FALSE,Thebe isch in dr historische Zit dr wichdigsti Ort vom Böotische Bund gsi.,🔎
5718,Quantenelektrodynamik,D Kwanteelektrodünamik,Kwantenelektrodünamik,TRUE,"Das erklääre die (relativistische) Kwantefäldtheorie, wie d Kwantenelektrodünamik as speziell-relatiwistischi Theorii vo dr elektromagnetische Wäggselwirkig und d Kwantechromodünamik as Beschriibig vo dr starke Chraft, wo d Baustäi vo de Atomkärn zämmehebt.",🔎
,,,Kwanteelektrodünamik,TRUE,"Im Lauf vo de 1940er Joor isch s glunge, d Kwantemechanik und d Elektrodünamik in dr Kwanteelektrodünamik z kombiniere, und deren iiri Vorussaage und d Mässergäbniss wiiche nume minimal von enander ab.",🔎
,,,Quanteelektodynamik,TRUE,D'Rolle vum Graviton in de Quantegravitation sott analog si zue dere vum Photon in de Quantetheori vu de elektromagnetische Wexelwirkig (Quanteelektodynamik).,🔎
5719,Vers,Värs,Värsforme,FALSE,"Joorhundert mäint mä mit Litratuur alli sproochlige Züügniss, wo mündlig (öbbe dur Värsforme und Rhüthmus) oder schriftlig fixiert si.",🔎
,,,Värsmaass,FALSE,"In bäide Fäll muess dr Teggst vo dr Frasierig, vomVärsmaass und vo dr Doonart us zur Muusig basse.",🔎
,,,Väärs,TRUE,"E Schnitzelbangg isch e Zämmestellig vo kurze Väärs, wo rhythmisch deklamiert oder gsunge wärde und d Zueheerer mit humorvolle Schildrige vo aktuelle oder allgemein menschlige Vorkommnis selle z Lache mache.",🔎
,,,metrisch,FALSE,"È Taktaagaab wärd mit èm Bruch metrisch benamst, zum Byschpill 4/4 odder 6/8.",🔎
,,,Värsform,FALSE,"Vor allem s Epos in Värsform isch vilmol nid schriftlig festgläit gsi, und d Värs häi ghulfe sich draa z erinnere bim deklamiere.",🔎
,,,Versmaß,FALSE,"μέτρον ""métron"" „Maß, Maßschtaab; Silbèmaß, Versmaß"") isch i dè Musigtheory dè Fachbegriff für d Organisation vo Schallimpuls in èm regelmäßigè Bedònigsmuschter, welles dè Hintergrund bildet, uff dè sich diè zitlichi Struktur von èm Stüggle bezièt.",🔎
5720,Chordatiere,Chordatiere,Chordadier,TRUE,"Albumin findet mä au in dr Milch, in Äier und im Wäize und Albumin-Homolog chömme in alle Chordadier vor.",🔎
,,,Chordata,TRUE,"Deuterostomi isch traditionell-morfologisch e wichtig Merkmol gsii go eso verschideni Gruppe wie d Chordata, d Hemichordata un d Echinodermata as Abstammigsgmainschaft zämmezfiere.",🔎
,,,Chorddier,TRUE,"D Wirbeldier (Vertebrata), hüfig Schädeldier (Craniota oder Craniata) gnennt, bilde en Understamm vo de Chorddier (Chordata) und umfasse Schliimaal, Nüünauge, Chnorpel- und Chnochefisch, d Amphibie, d Reptilie, d Vögel und d Süüger mit zsämme fast 58.000 Arte.",🔎
5721,Ministerium der Justiz und für Migration Baden-Württemberg,S Ministerium vo dr Justiz und für Migrazioon Baade-Württebärg,Juschtizminischterium Baade-Wiirtebäärg,FALSE,In dr Joor druf het er as wisseschaftlige Mitarbaiter bim Generaalbundesaawalt bim Bundesgriichtshoof un bim Juschtizminischterium Baade-Wiirtebäärg gschafft un isch in däre Funkzioon unter anderem vu Mai 2010 bis Jänner 2013 Ressortbeobachter bi dr Europäische Unioon gsii.,🔎
,,,Juschtizminischteri,FALSE,Si isch vu 2002 bis 2004 Juschtizminischteri un Uusländerbeufdraiti z Baade-Wiirtebäärg gsii.,🔎
5722,Département Haute-Savoie,Département Haute-Savoie,Haute-Savoie,FALSE,Sys Südufer ghört zu Frankrych und isch im Département Haute-Savoie.,🔎
,,,Hochsavoie,FALSE,"De ander Fluss, wo vom französische Bärgland vo Hochsavoie her chunnt und z Gämf i d Rhone mündet, isch d Arve.",🔎
5723,Wildhaus-Alt St. Johann,Wildhuus-Alt Santihann,Wildhuus,FALSE,"De Hoptfluss isch d Tuur, wo z Wildhuus und z Underwasser entspringt und noch em grosse Boge bi Wiil d Nordgrenze vom Toggeburg bildet.",🔎
,,,Wildhuus-Alt Sankt Johann,TRUE,"Nochbergmeinde sind Buchs, Gams, Wildhuus-Alt Sankt Johann, Rüte und Altstetta.",🔎
,,,Wildhuus-Alt Sanktjohann,TRUE,"D Nochbergmaind sind Sennwald, Bugs, Grabs und Wildhuus-Alt Sanktjohann.",🔎
,,,Onderwasser,FALSE,I sim Teschtament hät är de Sekundarschuel Nesslau ond de Primarschuel Onderwasser ä Legat vomacht.,🔎
,,,Alt Santjohann,FALSE,"Zo däre Zit sind z Chappel, z Chrummenau, z Nesslau ond sit 1788 z Alt Santjohann scho Cherchenorgle gschtande.",🔎
5724,29. November,29. Novämber,29. Novembr,TRUE,"Dr Wilhelm Hauff, gebora am 29. Novembr 1802 en St",🔎
,,,29. Novamber,TRUE,Dr Jacques Chirac (* 29. Novamber 1932 z Pàris</,🔎
,,,29. Nowamber,TRUE,"D’ Sibylle Stefanie Anderl (* 29. Nowamber 1981 z’ <a href=""Oldenburg%20%",🔎
,,,29. Nüvämber,TRUE,"D Schulamit Aloni (; * 29. Nüvämber 1928 z <a href=""Tel%20Aviv-Jaf",🔎
,,,29. novembar,TRUE,"Da Clive Staples Lewis (* 29. novembar 1898 z Belfast, Nord-Irland",🔎
5725,St. Jakob-Park,Joggeli,Joggeli Park,FALSE,Er befindet sich im Dalbe-Kwardier grad näben em Joggeli Park im Sportzentrum St. Jakob.,🔎
,,,St. Jakob-Park,FALSE,">. Döt stöhn unter anderem s Fuessballstadion, dr St. Jakob-Park, d St. Jakob-Halle</a",🔎
,,,St. Jakob Park,FALSE,"chtadion. Dr FC Basel schpylt sini Häimschpyl im ""St. Jakob Park"", wo vo de Lüt ""Joggeli"" gnennt wird. Es het e Fa",🔎
,,,Joggeli-Park,FALSE,"D Joggeli-Arena lit in dr Brüügliger-Eebeni und isch Däil vom Joggeli-Sportzentrum, wo au s grösste Schuttstadioon in dr Schwiz, dr Joggeli-Park, und d Joggelihalle frzueghööre.",🔎
,,,Joggeli Stadion,FALSE,"Wo s Joggeli Stadion vo 1998 bis 2001 nöi baut worden isch, isch d Schützematte s temporääri Häimstadion vom FC Basel gsi.",🔎
5726,Kaltzeit,Chaltzit,glazialè,FALSE,"Dört sin diè tùpischè rych glidertè glazialè Küschtèformè durch d Aaschtrömig un dè Sedimènttransport vo Weschtè hèr uusglichè worrè, so dass dè Volauf fascht graad isch.",🔎
,,,Iiszit,FALSE,"Während da Iiszit isch da ganze Walgau, und oo ganz Voradlbärg, vo anam oanziga großa Glätscher überzoga gsi.",🔎
,,,Chaltzyte,FALSE,Des losst uf e mehfache Wägsel vu Warm- un Chaltzyte schließe.,🔎
,,,Chaltiisziit,TRUE,"De glich Name hät au d letschti Chaltiisziit vom Pleistozän, nämli d Weichsel-Chaltziit, im norddütsche Gebiet.",🔎
,,,Chalt,FALSE,S Pläistozään isch vor allem vo de Wäggsel vo Chalt- und Warmzite brägt.,🔎
,,,Yyszyte,FALSE,"In ere zwote Vulkanismusfase, wu uugfehr vor acht Millione Johr aagfange het, het s Magma nimi an d Oberflechi chenne vordringe un het dää karakteristisch Chapf bildet, wu in dr Yyszyte im Quartär dur Abdragige vu dr Gletscher frejgleit woren isch.",🔎
,,,Chaltzite,FALSE,"E Warmzit isch in dr Klimagschicht und au in dr Geologii e Zitruum mit durchschnittlig hööchere Tämpratuure zwüsche zwäi Zitabschnitt mit durchschnittlig diefere Tämpratuure, sognennte Chaltzite.",🔎
,,,yyszytlige,FALSE,"Dr Dribärger Wasserfallchessel lyt, zämme mit em benochberte ""Bärgsee"", in ere Zylede vu yyszytlige Charforme, wu in ere typische Wys in di nordeschtlige Halle vu dr Schenwalder Hochflechi yydieft sin.",🔎
,,,Kaltzit,TRUE,"Durch dè Wechsèl zwǜschè Warmzit un Kaltzit sin znägscht relatyv breiti un flachi Däler entschtandè, wo spôter änger un dǜèfer ygschnittè worrè sin.",🔎
5727,Alphabet,Alphabet,Alfabet,TRUE,"Esperanto wird mit emene Alfabet geschribe, wo us 28 Buechstabe bestaat.",🔎
,,,alphabetische Schrift,FALSE,Inere alphabetische Schrift sin des zum Byspil d einzelne Buechstabe.,🔎
,,,Alfabeet,TRUE,"S latynischi Alfabeet isch s Alfabeet, wo urschprünglig zur Schrybig vom Latynische benutzt worden isch und hütt für vili verschideni Sproche uf dr ganze Wält benutzt wird.",🔎
5728,Dreisamtal,Dreisamtal,Zartemer Beggi,FALSE,"Am Baanhof ""Himmelreich"" öffnet sich d Höllèdal unvomittelt zum Zartemer Beggi hy.",🔎
,,,Zartener Beggi,FALSE,"Dem sin Bärgwind vohûròtet sich mit dè Kaltluftschtrömigè uss dè anderè Sitèdäler vom Zartener Beggi un strömt, durch dè Èngpass vo Ebnet am Beggèuusgang beschlüniget, übber s Fryburger Stadtgebièt i d Fryburger Bucht vo dè Oberrhyebeni.",🔎
,,,Dreisamdal,TRUE,"Numme eweng westlich vu Buechebach vereinige sich die beide Gebirgsbäch zue dr Dreisam, wodur es am obere Afang vum Dreisamdal lit.",🔎
,,,glichnamige Dal,FALSE,"Si entstot im glichnamige Dal bi Chilchzarte dur dr Zämmefluss vum Rotbach (Quelle in dr Gegend vum Feldberg) un em Wagesteigbach, fliesst dur Friburg im Brisgau un mündet bi Riegel am Kaiserstuehl in d'Elz.",🔎
,,,Zartèmer Beggè,FALSE,"D Dalsollè vom Bruggadal, s ""Schlempèfèld"", wo bim früènèrè Kloschterort Obberrièd los gòt un bi Kirchzartè i d Ebèni vom Zartèmer Beggè übbergòt, i dört öppè 500 Meter breit.",🔎
5729,Badische Zeitung,Badische Zeitung,Badisch Zitig,TRUE,"De lokal Fernsehsender TV Südbaden het em e Videokolumne ""(Streich der Woche)"" gwidmet, wu bal au di Badisch Zitig ufgfriffe het.",🔎
,,,Badische Zitung,TRUE,"Wu d Redaktion vu dr Badische Zitung anne 1997 bschlosse gha het, ass di alemannisch Kolumne ""Lueginsland"" abgsetzt wird, het dr Noth zämme mit em Markus Manfred Jung e großi Unterschriftekampagne fir dr Erhalt vu däre Kolumne aagfange.",🔎
,,,Badische Zytig,TRUE,"Unter em Namme ""Wunderfitz vom Wald"" het dr Jung ab 1995 all zwo Wuche di alemannisch Kolumne ""Lueginsland"" in dr Badische Zytig gschribe.",🔎
,,,Badischi Zytig,TRUE,"D BZ.medien-Gruppe, mit em Haupttitel Badischi Zytig, ghert syter anne 1950 zue Poppen & Ortmann.",🔎
,,,Badische Zittung,TRUE,"D Druckerei, wu in de 1950er Johr au e Dailuflag vu de Badische Zittung druckt wore isch, un d Uusliferung sin aafangs 1990er Johr uusglageret wore, de Verlag het dann e große Dail vum Verlagsgebeid an s Land Bade-Wirtteberg verkauft.",🔎
,,,Badische Zittig,TRUE,"In dr Spalte Lueginsland vu dr Badische Zittig isch im Febber 2001 im Ruckblick gschriibe wore: Mit eme Konzert z Konschtanz isch s alemannisch Biät üsserhalb vu dr Schwiiz wennigschtens bhäp gstreift wore, e ander Konzert hets aü z Nirnbärg (Franke) un z Mayrhofe (Tirol) gä.",🔎
,,,Badisch Zytig uusechunnt,FALSE,"Stattdäm het mer si 1950 bim Unternäme fir e Minderhaits-Bedailigung am Badische Verlag entschide, wu di Badisch Zytig uusechunnt.",🔎
,,,Lueginsland,FALSE,"Dr Wendelinus Wurth, Lehrer, Dichter un Lueginsland-Autor üs dr Ortenau, verdrittet, ass d Paralelle vum Alemannische zum Änglische e starki Hilf im Änglischunterricht sii kennte, aber d Vorurteil, wu d Lehrer gege dr Dialäkt hebe, diege ne de Wäg versperre.",🔎
,,,Baadische Zytig,TRUE,"Di eerschte Vereffetlichunge vu dr Heidi Knoblich sin iri Chindergschiichte gsii, wu mit Illuschtrazioone vu dr Traute Enderle-Sturm im Magazin vu dr Baadische Zytig uusechuu sin.",🔎
,,,Badische Zittigg,TRUE,"No am Wahloowe het de Salomon gegeiwer de ""Badische Zittigg"" erklert, ass er no 16 Johr an de Spitz vu de Stadt in de Ruestand goht.",🔎
,,,Badisch Zittig,TRUE,Do drvu gits Üsnahme: D Badisch Zittig un d Alsace hän alli Wuch e alemannischi Kolumne („Lueginsland“ un „uf elsässisch“).,🔎
,,,Badisch Zytig,TRUE,Fir di Badisch Zytig un au andri regionali Zytige het er regelmäßig Byydreg gschribe us dr Gegnig um Staufe.,🔎
,,,Baadisch Zytig,TRUE,Fir dr Lokaaldail vu dr Baadisch Zytig het er ab un zue Artikel iber Aimeldinge gschriibe.,🔎
,,,Badische,FALSE,"Sini oberländische Frejnd hän miäße hälfe, im Vorüs Abnämmer fir dr Gedichtband z finde un so isch im Badische, im Elsass un in dr Schwiz gsammlet wore.",🔎
5730,Fiktion,Fikzioon,fikzionale,FALSE,Me tuet reali wüsseschaftligi und technischi Sache mit fikzionale Erfindigen aarychere.,🔎
,,,fiktionali,FALSE,"Spööter het mä dr Prosabegriff allgemäin für alli Teggst brucht, wo nid in Värsform gsi si, sigs normali Alldaagsreed wie au kunstvoll gstalteti fiktionali Teggst.",🔎
,,,fiktion,FALSE,"Alli Gschichde häi d Form von ere fiktionaale Brivaterinnerig vom Autor, äntwäder an äigeni Erlääbniss oder an Bricht us zwäiter Hand.",🔎
,,,frei erfunde,FALSE,"Zu de bekannte Figure, wo in de Schachtlegschichte vorchömme und die mäiste von ene frei erfunde si, ghööre dr Aladin mit sinere Wunderlampe, dr Ali Baba, wo 40 Röiber usraubt, dr Kalif Harun ar-Raschid, dr Sindbad dr Seefaarer und dr biblisch König Salomo.",🔎
,,,fikzionaali,FALSE,"Die fikzionaali Wält vo dr ""Alice im Wunderland"", spiilt in ere Art und Wiis mit dr Logik, dass d Gschicht bi Chinder wie au bi Erwaggsene, bsunders bi Mathematiker, beliebt isch.",🔎
,,,fiktivè,FALSE,"Bluestegscht sin i dè Regèl i dè Ich-Form vofasst, sell heißt, dè Autor odder Sänger vozellt vo datsächlichè odder fiktivè eignè Erlèbniss.",🔎
,,,fiktyvi,FALSE,"I däm ""Bilderbuech"" isch e fiktyvi Gschicht uf Bünderromanisch verzellt.",🔎
,,,fiktivi,FALSE,"D' Encyclopaedia Galactica (EG) isch e fiktivi, zuechümftigi Enzylopädi, wo s'gesamte Wisse vu unserem Weltall in sich vereint.",🔎
5731,Sketch,Sketsch,Sketche,FALSE,"Berihmt isch er ab 1963 durch seine ""Straßenkehrer-Sketche"" beim ehemalige Siddeitsche Rondfunk worda, wo er zsamma mit em Werner Veidt 20 Johr lang jeden Samschtag die Radioherer erfreit hot.",🔎
,,,Sketches,FALSE,"De Giacobbo schtellt sich sälber mit vill Sälbschtironie i mängne Sketches als sälbschtsüchtige, geldgierige und arrogante Egoischt dar, wo vo Bodyguards begleited wird, wo d’Fans wägdränged.",🔎
5732,Landeskommissärbezirk Karlsruhe,Landeskommissärbeziirk Charlsrue,Landeskommissärbezirk Kallsruh,TRUE,"S Biet vum eemoolige Mittelrhyychrais isch em ""Landeskommissärbezirk Kallsruh"" zuegoornet woore.",🔎
,,,Kallsruh,FALSE,"Näb em Landeskommissärbeziirk Mannem het s no d Landeskommissärbeziirk Fryburg, Kallsruh un Konschtanz gee.",🔎
,,,Charlsrue,FALSE,"Die Grossstädt, wo am nägschde liige, sin Mülhuse (Frankriich) guet 50 km südweschtlich, Basel (Schwyz) guet 60 km südlich un Züri (Schwiz) guet 90 km südöschtlich, Strossburg (Frankrich) guet 85 km und Charlsrue guet 140 km nördlich sowie Stueget, guet 140 km Luftlinie nordöschtlich vu Friburg.",🔎
5733,1106,1106,ehlfhondertsegs,FALSE,"Dr Heinrich IV., gebora am elfda November zeahhondertfuchdsg in Goslar, gschdorba am sibda Auguscht ehlfhondertsegs in Lüddich, war dr äldeschde Bua vom <a href=""Heinrich%20III.",🔎
,,,elfhondertsegs,FALSE,"Bevor dr Konfligt hät milidärisch glöst wera kenna, isch dr Heinrich abr erkrangt und am sibda Auguscht elfhondertsegs gschdorba.",🔎
5734,Schwedische Sprache,Schwedischi Sproch,Schweedisch,FALSE,"""Nynorsk"" hingeege isch e Sintheese us de autochthone norwäägische Dialäkt und het dorum mee Gmäinsamkäite mit de westskandinavische Sprooche Färöisch und Isländisch as ""Bokmål,"" Däänisch und Schweedisch.",🔎
,,,Schweedìsche,FALSE,"Usserdèm sìn viili Lähnwörter ùs em Schweedìsche ùfgnoh wòre, was zwar au ìm Fìnnìsche ìn de gspròchene Sprooch kei Sälteheit ìsch, ìn de gschrììbene Sprooch abber vermììde wìrd.",🔎
,,,schwedischsprochig,FALSE,"Rund sechs Brozänt vu dr Yywohner vu Helsinki sin schwedischsprochig, d Stadt isch offiziäll zwoosprochig.",🔎
,,,schwedischi,FALSE,"The Kovenant isch e norwegischi Black-Industrialmetal-Bänd, wo ursprüngli under em Name Covenant gründed worde isch, wo de Name aber het ablege müesse, wiil er vo dr schwedischi Future-Pop-Band Covenant urheberrechtlich gschützt isch.",🔎
,,,Swedisch,FALSE,"„Real Humans“ - „Echta Menscha“ („Äkta Människor“, uf Swedisch) ìsch a schwedischa Television-Serie.",🔎
,,,Schwedische,FALSE,"im Schwedische) und d Entrundig (öi // > ai //, ey //; ü //, // > i //, //; ö //, // > e //, //, üe > ie; wi z. B.",🔎
,,,Schweedische,FALSE,"Är chùnnt bsunders im Däänische, Norweegische ù im Schweedische voor.",🔎
,,,Schwedischi,FALSE,Bis in 17te Jôhrhundert hät sich Gutnisch als Schriftschprôch chönne halte; danôch isch s vum Dänischi un schpöter vum Schwedischi verdrängt wore.,🔎
,,,schwedischsprôchige,FALSE,S Nationalencyklopedin ischs vollständischt zytgmässe schwedischsprôchige Lexikon.,🔎
,,,schwed,FALSE,jân »Raije«; schwed.,🔎
,,,Schwedisch,FALSE,In Schwede isch Schwedisch d Amtssproch (syt em 1.,🔎
,,,schwedisch,FALSE,"De Wilhelm Wiget isch 1914 uf s schwedisch Uppsala ggange, woner skandinavischi Sprooche studiert het.",🔎
5735,Kanton Zürich,Kanton Züri,Kantoin Züri,TRUE,"Im Innere vu dr Gebirgsgruppe het s Dal vu dr Minschter, Sihltal, Dal vu dr Wägitaler Aa, Oberseetal, Klöntal, Bisital, Riemenstaldner Tal, Muotatal, s Dal vu dr Steiner Aa un vu dr Biber, Alptal mit dr Ortschafte Muotathal, Schwyz, Goldau, Steine, Sattel, Rothethurm, Äisele, am Rand Pfäffike, Niderurne, Näfels, Glaris, Linthal, Altdorf, Brunne, Gersau, Vitznau, Weggis, Zug un Wädischwil, wu zum Kantoin Züri ghert.",🔎
,,,Züüri,FALSE,Er isch im Mittelland zwüsche de Kantöön Bäärn und Soledurn im Weschten und Züüri im Oschte.,🔎
,,,Schtaat Züri,FALSE,So het er Druckufträg vom Schtaat Züri übercho.,🔎
,,,zürcherischè,FALSE,Uffgrund dè günschtigè Laag bezogè uff diè zürcherischè Gmeindè am südlichè Hochrhy-Ufer vosorgt sellèn Sender au diè nördlichè Gmeindè im Zürcher Unterland.,🔎
,,,Züripiet,FALSE,"I Teile vo dr reformierte Schwyz isch friähjer d Bschärig an Neijohr gsii - wäge däm het zum Byspil im Bärnbiät oder im Züripiet – d Kindergstalt, wu Gschänkli brocht het, viilmol Neujahrschind gheiße.",🔎
,,,Kanton Zirich,TRUE,"Mai 1773 z Wetzike em Kanton Zirich, † 26.",🔎
,,,Ziiri,FALSE,"In de Schwyzer Dialäggtfilm, wo vor allem z Ziiri broduziert worde sinn, het s Baaseldytsch lang zer Markierig vo Bösewichter dient.",🔎
,,,Kantoo Züri,FALSE,"Vo de Quele vo de Säntisthur bis zude Mündig in Rhii ine messt d Thur öpe 130 km, devo sind 68 km im Kantoo Sanggale, 42 km im Kantoo Thurgau und die unterste 19 km im Kantoo Züri.",🔎
,,,Zörcher,FALSE,"Wo der Aargau fo de n Eidgenosse eroberet worde-n-esch, sind d Zörcher im Chälleramt iimarschiert, ond hend s Bluetgrecht öbernoo, Brämgarte hed sini Rächt aber chönne bhalte, bis ass s es 1797 i de Befölcherig ferschacheret hend, si hend nämli scho gmerkt, ass da z Frankriich ään öppis am tue ischt.",🔎
,,,Kanton Zürri,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Wilchige im Kanton Schaffhuse, im Oste an Jestette, im Süde an Rafz und Wil im Kanton Zürri und im Weschte an Chleggau.",🔎
,,,Ort Züri,FALSE,"Er het us em ehemolige eidgenössischen Ort Glarus und siim Undertanegebiet Wärdebärg, ehemolige Undertanegebiet vom Ort Schwyz (Höf, March, Eisiidle) und vom Ort Züri (Herrschaft Sax), den ehemolige gmeine Herrschafte Uznach, Gaster, Sargans, dr Stadt Rapperswil und em Obertoggeburg bestande, wo vorhär zur Fürstabtei Sanggalle ghört het.",🔎
,,,Kantoon Züri,TRUE,"Si isch glychzytig di öffentlich und di wüsseschaftlich Biblioteek vo de Stadt Züri, em Kantoon Züri und vo de Uni Züri.",🔎
,,,Zyri,FALSE,Dezämber 1986 z Zyri) isch e Schwyzer Färnsee- und Radiomoderatori gsi.,🔎
,,,Kantoo Zöri,TRUE,"Under Oschtschwizer-Dialekt verstoot me d Dialekt vo de Kantöö Schaffuuse, Tuurgi, Sanggalle und Appezäll sowie im Zürcher Wyland, em nordöstlich Tail vom Kantoo Zöri, und em Churer Rintl.",🔎
,,,zürcherische,FALSE,"Er lit zwüsche Neuhuuse uf dr Nordsyte, also am Fluss sym rächten Ufer, und Laufe-Uuwiise uf dr zürcherische Süüdsyte, wenigi Kilometer underhalb vo dr Stadt Schaffuuse.",🔎
,,,kantonaalzürcherische,FALSE,"Ire Soo ""Otto Schoch"" (1883–1956) isch Jurischt gsy und hät as Sekretëër vo de landwirtschaftlichen Abtäilig vo de kantonaalzürcherische Volchswirtschaftstiräkzioon gschaffet.",🔎
,,,Züribiet,FALSE,"S eltiste bekannte Brunslirezäpt us em Joor 1750 het dr Eugen A. Meyer in sim «Das süsse Basel» veröffentligt, aber au us em Züribiet wäiss mä, ass Brunsli scho früe gässe worde si, wie 1725 am e Fest z Winterthur, wo für 59 Persone 330 Pfund Fläisch, aber au fümf Pfund Brunsli serviert worde si.",🔎
,,,Zöripiet,FALSE,"Will dozmol d Toggeborger vill Bsitz im Tuurgi und im Zöripiet ghaa hend, isch d Stammburg recht zentral gsii.",🔎
,,,zürcherschem,FALSE,"Well dè Rhy a sellèrè Stell d Gränz zwǜschè Dütschland un dè Schwiz bildet, lyt ein Deil vo dè Aalaagè uff baddischèm un dè ander uff zürcherschem Gebièt, dört lyt au s Härz devò, s Chraftwärchsgebäude.",🔎
,,,ZH,FALSE,"Juli 2012 z Chur), vo Mönchaltorf ZH und vo Felsbärg, isch en Schwiizer Politiker (SVP) und Volksmusikant gsii.",🔎
,,,Zürcher,FALSE,"Juli 1955 z Bagdad als ""Samir Jamal Aldin"") isch e Zürcher Reschisör.",🔎
,,,Kantuu Züri,TRUE,D Limet flüüsst näbetdra gege Weschtä vum Kantuu Züri i Kantuu Aargau.,🔎
,,,Kantoon,FALSE,"Der Kanton Wallis (Titsch: ""Wallis""; Französisch: ""Valais""; Italienisch: ""Vallese""; Rätoromanisch: ""Vallais"") isch en Kantoon im Südweschtu vaner Schwiz.",🔎
,,,Republik Züri,FALSE,Vo 1861 bis 1876 isch dr Keller Staatsschriiber vo dr Republik Züri gsi.,🔎
,,,Zöri,FALSE,"De Ostschwizer Kanton grenzt a Graubünde (S), Glaris (SW), Schwyz (SW), Zöri (W), s Thoorgi (N), en Bodesee (N) un im Oschte a Vorarlberg (Öschtrych) un Liechteschtei.",🔎
,,,Zürcher Landschaft,FALSE,"Dr Bockechrieg isch e Revolte gsi, wo 1804 uf der Zürcher Landschaft stattgfunde het un in dr Gegend vo Horge bim «Bockeguet» zumene Gfächt gfüert het.",🔎
5736,Neorenaissance,D Neorönessans,Nöirönessansstiil,FALSE,S Huus stammt us em Joor 1889 und isch vom Rudolf Friedrich (1853-1927) as Äifamiliehuus im Nöirönessansstiil baut worde.,🔎
,,,noirenaissance,FALSE,Da isch ane 1901 im noirenaissance-Stiil baut woren und im 17.,🔎
,,,Neorönessans,TRUE,"Stilistischi Underarte si u. a. d Neoromanik, d Neogotik, d Neorönessans und dr Neobarock.",🔎
5737,Lavizzara,Lavizzara,Peccia,FALSE,I dr Schwiiz wird Marmor nur no im Steibruch vo dr Bürgergmeind Peccia im Tessin abbout.,🔎
,,,Fusio,FALSE,D Gmäinden im Maggiataal sind defüür und d Baan isch drum au im Masterplan für s ober Maggiataal drinn (zu dèm Masterplan ghöört au e Luftsäilbaan zwüschet Fusio und Ambrì-Piotta).,🔎
5738,Forchbahn,Forchbahn,FB,FALSE,"D meterspurig FB (S18) het als Mischig zwüsche Überlandtram und liechter Vorortbahn, ihre eigend, starch strecke-spezifisch Fahrzügpark, mit zwei Generatione «FB 2000» (ähnlich mit «Tram 2000» vo de VBZ) und «Tango-Halbzüg» vo Stadler Rail.",🔎
,,,Forchbaan,TRUE,"Witters sind d VBZ ono för drai Privatbaane verantwortlich: s ""Polybäänli"" isch e Standsailbaan, d ""Dolderbaan"" isch e Zaaradbaan und d ""Forchbaan"", wo is Zörcher Oberland faart.",🔎
,,,Forchbahn AG,FALSE,D Linie S18 wird durch d Forchbahn AG (FB) betribe.,🔎
5739,Binnenstaat,Binnestaat,Binneland,FALSE,"Laos (laotisch: ""Sathalanalat Paxathipatai Paxaxon Lao"", dütsch: ""Demokratischi Volksrepublik Laos"") isch s einzige Binneland z Südoschtasie.",🔎
,,,Binneschdaate,FALSE,"Usbekistan und Liechdeschdei si die einzige Binneschdaate uf dr Wält, wo ihrersiits nume vo Binneschtaate umgebe si.",🔎
,,,Binneschdaat,TRUE,"D Mongolei (mongolisch Монгол Улс/""Mongol Uls""; /""mongɣol ulus"", wörtlich ""Mongolische Staat"") lit zwüsche Zentral- und Oschdasie und isch ä dünn besiidlete Binneschdaat.",🔎
,,,Binnestaate,FALSE,"De Staate, wo komplett vom Meer umgee si, saitt mä Inselstaate, Staate ohni diräkte Zuegang zum Meer nennt mä Binnestaate.",🔎
5740,Den Haag,Den Haag,z Haag,FALSE,"Fir dr wichtigscht do drvu siiht dr Gerhard Stöcklin dr International Kongräss z Haag im Aügüscht 1920 a, wu drno d ""Katholische Internationale"" grindet wore isch.",🔎
,,,Dén Hâg,TRUE,"Normâlerwys si d Hauptstadd vomma Staat und dä Regiirigssitz glych, es git abr au pâr Ûsnâmä, wi zum Byschpil Holland (Hauptstadd Amschterdamm, Regiirigssitz Dén Hâg).",🔎
5741,Alter Orient,Dr Alt Oriänt,Alte Oriänt,FALSE,"D Brofetii isch e vilschichtigs Fenomeen, wo bsundrigs im Alte Oriänt bekannt gsi isch.",🔎
,,,orientalische,FALSE,Im hellenistische Zytalter vermischt sich d Religion mit orientalische Elemente.,🔎
,,,Alte Orient,FALSE,"D Bezäichnig altorientalischi Chillene, wo im Dütsche verbräitet isch, isch nit vom Begriff Alte Orient abgläitet, sondern en Übersetzig vo , und bezäichnet also äigentlig alti Ostchille (vgl.",🔎
5742,Pius XII.,Pius XII.,Eugenio Pacelli,FALSE,Racht promulgiart. S’ Büach hàt’r zamma mìt’m Eugenio Pacelli (em kìnftiga Pàpscht Pius XII.) un em Pietro Gasp,🔎
,,,Pius XII,FALSE,"ndreas (Hans-Adam I.) un no sym Getti Papscht Pius XII iberchuu. Är isch im Firschtehuus z <a href=""Vadu",🔎
5743,Regierungsbezirk Stuttgart,Regierigsbezirk Stuegert,Stuegert,FALSE,"E Deil vom nördlige Bodeseeufer wird síther vo Tübinge verwaltet, e Deil vo Badisch-Sibirie vo Stuegert.",🔎
,,,Regierungsbzirk Stuagert,TRUE,Er ghört zur Region Stuagert im Regierungsbzirk Stuagert.,🔎
,,,Stuagert,FALSE,"S fählt aber dr nerdlig Deil vum Schwobeland – dr Raüm um Stuagert, Esslinge, Geppinge, Schwäbisch Gmünd un Ale.",🔎
,,,Regiirongsspräsidium Sduagord,FALSE,S Wabba ond D Fãna send durch-s Regiirongsspräsidium Sduagord am 22.,🔎
,,,Nordwirttebärg,FALSE,"Im verainte Land sin no uf em bishärige Biet vu Wirttebärg-Bade di beede Regierigsbezirk Nordbade un Nordwirttebärg bildet wore, wu 1973 mit andere Bietszueschnitt in d Regierigsbezirk Kallsruh un Stuegert, iberfiert wore sin.",🔎
,,,Regierongsbezirk Stuagert,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Stuagert im Regierongsbezirk Stuagert ond håd ogfär 385.000 Aewonor.,🔎
,,,Regirongsbezirk Sduagord,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Sduagord em Regirongsbezirk Sduagord.,🔎
,,,Regierigsbezirk Schduegerd,TRUE,"Im Siide gränzd er an dr Regierigsbezirk Fryybeg, im Noorde an Hesse ùn im Oschde an dr Regierigsbezirk Schduegerd.",🔎
,,,Regierigsbezirk Stuagert,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Stuagert im Regierigsbezirk Stuagert.,🔎
5744,Mann,Maa,Ma,TRUE,Dr Hosalada isch beim Ma seinr Hosa voanadet.,🔎
,,,Maa-Sproch,FALSE,"Dr Name vu dr Stadt chunnt vu ""Engare Nyarobie"" (Maa-Sproch]), was „chiele Fluss“ haißt.",🔎
,,,männlige,FALSE,Friedrich isch e dütsche männlige Vorname.,🔎
5745,Monument historique,Monument historique,Hischtoorisch Dankmol,FALSE,S’ Gebäi ìsch zitter 1982 àls Hischtoorisch Dankmol mìt’ra nàzionààla Bediitung àànärkännt.,🔎
,,,Histoorisch Dankmool,FALSE,S’ Gebäi ìm Schtiil vu dr Rönaissans ìsch zitter 1920 àls Histoorisch Dankmool vu nàzionààler Bediitung g’schìtzt.,🔎
,,,Hischtoorisch Dànkmol,FALSE,Hornung 1982 ìsch d’ Kàpall àls Hischtoorisch Dànkmol vu nàzionààler Bediitung klàssifiziart worra.,🔎
,,,histoorisch Dankmol,FALSE,Sa hàt ùnter’m Pàtrozinium vù dr Maria Magdalena gschtànda ùn schteht zitter 1991 àls histoorisch Dankmol ùnter Dankmolschutz.,🔎
,,,Histoorischa Dankmooler,FALSE,Z’ Laon sìnn zàhlriicha Gebäijer àls Histoorischa Dankmooler ànärkännt.,🔎
,,,Histoorisch Dankmooler,FALSE,"Ìn dr Kìrìch vun Aubilly sìnn mehrera-n-Objakta àls Histoorisch Dankmooler iig’schtuft: Zallamols ìsch àui ìn dr Kìrìch s’ Gmäld ""Ààbeetung vu da Hìrta"" gsìì, wo üss’m 17.",🔎
5746,Letzte Kaltzeit,Die letschti Chaltzit,Würmiiszitt,FALSE,Di eltischte mentschliche Spuure stamid us de Würmiiszitt.,🔎
,,,letschte Chaltzitt,FALSE,"I de letschte Chaltzitt vor 19500 Joor isch s Rindl en iisfraijs Piet gsii, zwöschet em Riigletscher, wo vo Nordoste sich bis uf Floowil und Bichwil anegschobe ghaa hett und em Tuurgletscher, wo vo Süüde heer bis uf Lütischborg und Bazed gangen isch.",🔎
,,,letzte,FALSE,"Noch dr Elbe-Chaltzit, im Alperuum häisst si Günz-Chaltzit, dr Elster-/Mindel- und Saale-/Riss-Chaltzit isch s Pläistozään am Ändi vo dr letzte (Weichsel-/Würm-)Chaltzit vom Holozään abglööst, dr Serii, wo mr hüte din lääbe.",🔎
,,,letzti Chaltzit,TRUE,"S Jungpläistozään umfasst e Warmzit (in Europa säit men er d Eem-Warmzit) und druf isch e Faase vo dr Veriisig choo, die letzti Chaltzit.",🔎
,,,letzte Chaltzit,FALSE,"Es häi sich alli mööglige Kultuure und Sprooche entwigglet, am Aafang no Jeeger- und Sammlerkulture, wie si sä mitbrocht häi, aber scho churz noch oder no wääred dr letzte Chaltzit si si uf em Pazifik dr Küste nooch gfaare.",🔎
,,,letschte Iiszitt,FALSE,"Nochem Rückzuug vo de Gletscher noch de letschte Iiszitt isch s Toggeborg nodisnoo zomene Uurwald woore, wo - wenn öberhopt - nume wenig Mentsche glebt hend.",🔎
5747,Oberwangen (Stühlingen),Obberwangè,Wangemer,FALSE,"In Höchi vum Dunnèl chunnt èrschtmòls vu rächts èn Zuèfluss dehèr, dè Wangemer Müllibach.",🔎
,,,Owwerwànga,TRUE,Dr Arthur Utz ìsch dr Suhn vum Schlosser un bààdischa Bààhnààg’schtällt August Utz (* 1877) vun Owwerwànga ìm Süüdschwàrzwàld gsìì.,🔎
,,,Sparrèbärg,FALSE,"Nõchbòrdörfer vo Wittlekofè sin im Nordoschtè Wällèdingè (1,7 km), im Oschtè dè Wyler Sparrèbärg (2 km), im Südè Bettmèdingè (3,4 km) un im Nordè Bõõdorf (3,8 km).",🔎
,,,Oberwange,TRUE,"Zu de Stadt Stüèlingè mit de ehemolige Gmeinde Bettmaringè, Blommegg, Eberfinge, Grimmelzofè, Luusä, Muuche, Oberwange, Schwaninge, Sparreberg, Unterwangè und Wizä ghöre d Stadt Stüèlingè sälbr und no 32 Dörfer, Wyler, Zinke, Höf und Hüser.",🔎
,,,Obberwangèmer,FALSE,"D Alpschtrõß gòt vom Dalboddè wäg übber dè sognannte ""Wällèdinger Stich"" bis uff d Alphöchi bim zum ""Obberholz"", wo i dè Nöchi vom Obberwangèmer Wyler Sparrèbärg lyt, un vo dort witter übber dè Golfblatz bi dè ""Obberè Alp"", s Naturschutzgebièt Spièßèbärg un witter bis Stüèlingè.",🔎
5748,Germanistik,Germanistik,tüütschi Filology,FALSE,"Maria Concetta Di Paolo hät z Pescara tüütschi Filology, Änglisch und Italiänisch gstudiert und au deet 1994 mit em Magister Artium abgeschlosse.",🔎
,,,Gèrmanischt,FALSE,"Septämber 1939 z Unterseen; Bürger vo Lyss) isch en Schwyzer Gèrmanischt, wo zeerscht Profässer a der Uniwèrsitèèt Bèèrn und nachane a der ETH Züri gsy isch.",🔎
,,,gèrmaanischi,FALSE,"Juni 1944 z Fabriano i de Marche; ""Giovannucci"" isch de Familiename vo irem Maa) isch en italienischi emeritierte Profässoorin für gèrmaanischi Filology.",🔎
,,,Germanischti,FALSE,"Septämber 1981 z Münsterlinge) isch e Schwyzer Germanischti, Literaturvermittleri un Autori.",🔎
,,,Germanist,FALSE,Dr Rudolf Wackernagel isch e Soon vom Germanist Wilhelm Wackernagel (1806−1869) und dr Maria Salome geb.,🔎
,,,Tüütsch,FALSE,"Und das isch nöd lätz: Syni Werk, wi öppe syni Fauschtdichtige oder ""D Lyde vom junge Werther"" sind i brilliantem, schönschtem klassischem Tüütsch gschribe.",🔎
,,,Gèrmanischtik,TRUE,"Gstudiert hät er a den Uniwèrsitèète Friburg und Züri, und zwaar im Hauptfach Gèrmanischtik.",🔎
,,,gërmanistische,FALSE,"Juni 2000 z Exeter, New Hampshire) isch en US-amerikaanische gërmanistische Spraachwüsseschafter gsy.",🔎
,,,Germanischtischi Linguischtik,FALSE,Septämber 1942 z Luzëërn; Bürger vo Chriens) isch en Schwyzer Spraachwüsseschafter und emeritierte Profässer für Germanischtischi Linguischtik.,🔎
,,,Gèrmanistik,TRUE,"Ggschtudiart hèt der Paul Meinherz an der Uniwèrsitèèt Züri, zeerscht a Semeschter Mediziin, dìnn Gèrmanistik zum Leerer wèrda.",🔎
,,,Gèrmanischte,FALSE,"A de Furtsetzig händ dänn ganz bikannti Gèrmanischte wie de Rudolf Hildebrand, de Moriz Heyne und de Matthias von Lexer draa wytergschaffet.",🔎
,,,gërmanischtischi,FALSE,"De Valentin hät z Basel, z Göttingen, z Leipzig, z Berlin und z Heidelberg Jurisprudänz gstudiert, aber au gërmanischtischi Vorläsige bsuecht, under anderem bim Wilhelm Wackernagel.",🔎
,,,Germanistischi,FALSE,"Augschte 1956 z Soorsi) isch e Schwyzer Spraachwüsseschafteri, wo vo 2002 bis 2021 de Leerstuel für Germanistischi Linguischtik a der Uniwèrsitèèt Friburg ghaa hät.",🔎
,,,Gërmanischtik,TRUE,"Z Züri hät er a der Uni Gërmanischtik, italienischi Literatuur und Volchskund gstudiert, und promowiert hät er bim Stefan Sonderegger.",🔎
,,,Germanischte,FALSE,Erforscht wird d deitsche Sproch vú de Germanischte.,🔎
,,,Gërmaanischi Filology,FALSE,Vo 1909 bis 1936 hät er dän a de glychen Uni as oordentliche Profässer für Gërmaanischi Filology ggamtet.,🔎
,,,Gërmanischte,FALSE,"Im Früelig 1902 hät si d Matuur gmachet und nachane a der Uniwërsitëët Züri gstudiert – iri Leerer sind d Gërmanischte Albert Bachmann, Adolf Frey und Julius Stiefel, d Skandinavischtin Adeline Rittershaus, der Anglischt Theodor Vetter, de Romanischt Ernest Bovet, der Indoloog und klassisch Filoloog Adolf Kaegi, de Filosoof Friedrich Wilhelm Förster, de Psicholoog Ernst Meumann und de Hischtooriker Meyer von Knonau gsyy.",🔎
,,,Germanischdik,TRUE,Er het Germanischdik und Altphilologii schdudiert und het denn as Lehrer und Kulturbeuftragte vo dr Schdadt Bärn gschafft.,🔎
,,,Germanischtigg,TRUE,"Drùfaabe hèt er an dr Uni z Baasel Germanischtigg, Gschicht ùnd Latyynisch studiert ùnd iber d Baasler Mùndart-Dichtig promoviert.",🔎
,,,Germanischt,FALSE,Jäner 1961 z Fryybeg) isch e dydsche Germanischt gsii.,🔎
,,,gërmanischtische Mediëwischt,FALSE,Novämber 1936 am glychen Oort) isch en Schwyzer Volchskundler und gërmanischtische Mediëwischt gsy.,🔎
,,,Germanischdig,TRUE,"Hendrher hôt’r an de Universideeda Berlin, Heidelberg, Leipzig, Freiburg ond Zirich Germanischdig ond Filosofii studiirt.",🔎
,,,gèrmanischtischi Linguischtik,FALSE,"Vo 1996 bis 2001 hät er a der Uniwèrsitèèt Züri und dezwüschet äis Jaar a der Uni Wien Soziology, gèrmanischtischi Linguischtik und Publizischtik gstudiert.",🔎
,,,Gërmanistik,TRUE,"1972 bis 1978 hät si a den Uniwërsitëëte Choschtez und Münche Slawistik, Gërmanistik, Gschicht und Albanology gstudiert.",🔎
,,,Dütschi Filologii,FALSE,"Wo dr Ernst Erhard Müller emeritiert worde isch, het er däm si Noochfolg as vollamtlige Extraordinarius für Dütschi Filologii, bsundrigs für Dialäktologii, aadrätte.",🔎
,,,germanischi Philologi,FALSE,"Syter anne 1921 isch er au Privatdozänt fir germanischi Philologi an dr Universitet Züri gsii, ab 1927 Titularprofessor.",🔎
,,,Gërmanischtin,FALSE,"Augschte 1974 z Züri), isch e Gërmanischtin gsy, wo dryssg Jaar lang as Redaktoorin bim Schwyzerischen Idiotikon gschaffet hät.",🔎
,,,Gërmanischt,FALSE,"Mai 1906 am glychen Oort) isch en Altfiloloog und Gërmanischt gsy, wo über langi Zyt i verschidene Funkzioone für s ""Schwyzerisch Idiotikon"" gwürkt hät.",🔎
,,,Germanischtik,TRUE,Dr Jacob gilted as dr Grinder vu nere „sträng philologische Germanischtik“ (Sonderegger).,🔎
,,,Germanischtikstudium,FALSE,"Dr Fritz het sy Matura an dr Kantonsschuel z Kuur abglait, het derno ne Germanischtikstudium z Züri aagfange, aber schließlig am Büünestudio Züri e Schauspiluusbildig absolviert.",🔎
,,,Germanischtin,FALSE,D Liselotte Reber-Liebrich (* 1941 z Basel) isch e Schwiizer Bibliotekaarin und Germanischtin.,🔎
,,,Gèrmanischtin,FALSE,Septämber 1945 im badische Bihl) isch e tüütschi Gèrmanischtin und Dialäktoloogin.,🔎
5749,Völkerrecht,Völkerrächt,völkerrechtlich,FALSE,"  Serbie un Montenegro isch dr Rest vu Jugoslawie gsi, wo nooch dr Ufflösig vum alde Jugoslawie schliessli noch völkerrechtlich us dr beide Republike Montenegro sowie Serbie mit dr beide autonome Regione Vojvodina un Kosovo bestande het.",🔎
,,,internazionale Rächt,FALSE,"Die verschiidene juristische Definizione vom Begriff, öb im nazionale Stroofrächt vo Staate oder im internazionale Rächt, si hüfig us äänlige Gründ umstritte.",🔎
,,,völkerrächtligi,FALSE,"Dr Begriff bezäichnet e bestimmti Art vo Friidensverdrääg, wo drei grundlegendi Forderige vo dr Idee erfüllt häi: En Allgemäine Friide het alli griechische ""Poleis"" iigschlosse, het dene iiri brinzipielli Autonomii und völkerrächtligi Gliichstellig anerkennt, unabhängig vo iirer daatsächlige Macht, und er isch in dr Zit nid begränzt gsi.",🔎
,,,Velkerrächt,TRUE,Vu 2004 bis 2005 het si Velkerrächt an dr London School of Economics studierte un mit eme Master in Public International Law (LL.M.),🔎
,,,Volkerrächt,TRUE,"Staate, wo internazionali Menscherächtsabkomme ratifiziere und sä in iire nazionale Verfassige verankere, verpflichte sich, d Grundrächt und Volkerrächt umzsetze und us ene Rächt z mache, wo vor Gricht chönne iiklagt wärde.",🔎
,,,Välkerrächt,TRUE,"S Naturrächt isch e wääsentligi Argumentazioonsgrundlaag vo bestimmte Rächtsgebiet wie dene vo de Menscherächt oder vom Välkerrächt, wo über nazionali positiwistischi Reeglige nüesse uusegoo.",🔎
,,,völkerrächtswidrige,FALSE,Es hät sich debi um e völkerrächtswidrige Agriffs- und Eroberigschrieg vom faschistische Königriich Italie ghandlet.,🔎
,,,völkerrächtswidrig,FALSE,"Dr Aagriff uf acht Staate ooni Chriegserklärig isch völkerrächtswidrig gsi, wie au bestimmti Braktike vo dr Chriegfüerig und zur Kontrolle vo de erooberete Gebiet, wie öbbe s Verschiesse vo Gäisle, Racheakt und Vergältigsmaassnaame an dr Zivilbevölkerig (so genannti „Süünemaassnaame“) und dr Vernichdigschrieg im Oste.",🔎
,,,völkerrächtlige,FALSE,"Im ängere völkerrächtlige Sproochgebruuch bezäichnet e Noochfolgerstaat e nöis Völkerrächtssubjekt, wo noch dr Uflöösig vom ene Staat d Rächtsnoochfolg für da Staat übernimmt.",🔎
,,,völkerrächtlig,FALSE,"Im Gegesatz zu Resolutione vom UN-Sicherheitsroot si die vo dr UN-Generalversammlig völkerrächtlig nid bindend, chönne aber politischs Gwicht ha, wil si en Entschluss von ere Mehrheit vo de Mitgliidstaate si.",🔎
,,,Völkerrächtlich,FALSE,"Völkerrächtlich isch di Erklärig nöd verbindlich, aber me geseht si meischt wi-n-en Teil vom Rächt vo de Vereinte Natione und si isch so öppis wi-n-es Gwohnheitsrächt.",🔎
5750,Friesenheim (Baden),Friäsenä,Ewwerschopfe,FALSE,"Dr Georg Albiez isch ghyrote mit dr Ingeborg Albiez, wu vu Ewwerschopfe stammt.",🔎
,,,Frieseheim,TRUE,Tavaux isch d Partnergmeind vo Frieseheim in Bade-Württebärg.,🔎
,,,Hailigezell,FALSE,"Dernäbe isch er langi Johr Dirigänt vum Blosorcheschter Hailigezell gsii un het Dixieland gspiilt mit „Papa Klaus und seinen Dixie-Waidags“ z Lohr un speter bi „Fräulein Mayer’s Hinterhausjazzern“ z Fryburg, bi dr „SWR TV Anstaltsband“, mit dr „Albert-Louis-Jazzband“ un dr „Iris Oettinger Jazzband“ z Stuegert.",🔎
,,,Schuddere,FALSE,Kirrzl isch vermuedlig schunn um's Johr 900 rum vum Klooschder Schuddere üs grinded wore.,🔎
,,,Friesenheim,FALSE,"Nochbergmaine sin Friesenheim, Seelbach, Kippenheim, Mahlberg, Schwanau un Meißenheim.",🔎
5751,Benediktinerinnenkloster St. Johann,S Benediktinerinnechloster St. Johann im Val Müstair,St. Johann im Münschtertaal,FALSE,"er Mariebärg und St. Johann im Münschtertaal. Derzue hend si Güeter im Vinschgau, im Underenga",🔎
,,,Chlooschter Müstair,FALSE,"Z Müstair isch im früene Middelalter, vilech uf Gheiss vom Karl em Grosse sälber, s Chlooschter Müstair ggründet worde.",🔎
,,,Müschtäir,FALSE,"D Originalschrift vom Rychsgueturbar, wo gwüss eim vo de alte Archiiv vo Churräzie z Chur oder im Chloschter Pfäfers oder z Müschtäir ghört gha het, isch nid erhalte blibe.",🔎
,,,Chloschter Sankt Johann,FALSE,I dr Zyt vo de Karolinger im früene Middelalter isch im Münstertaal s Chloschter Sankt Johann z Müstair gründet worde.,🔎
5752,Gebirgskamm,Kreete,Felsekreete,FALSE,"Mit dr scharfe Felsekreete und mit de Bäärgnääme ""Burghorn,"" ""Cheleflue"" und ""Lägeresaddel"" chunt si jo als e rächte Bäärg drhäär, wo bi dr ""Hochwacht"" e gueten Uussichtspunkt mit ere Wirtschaft het.",🔎
,,,Bärgkamm,FALSE,Dè Höchèschwander Bärg wörd in Längsrichtung übber dè Bärgkamm vo dè B 500 uff gänzer Längi erschlossè.,🔎
,,,Hauptkamm,FALSE,"S' Balkangebirge (churz de ""Balkan"") isch e tertiärs Faltegebirge in Südosteuropa, wo dr Hauptkamm im hütige Bulgarie lit.",🔎
,,,Bärgkreete,FALSE,Uf dr Bärgkreete isch d Bölcheflue.,🔎
,,,Gròt,FALSE,"Bi nèm wènnig uusbrägtè Höger, öppè uff ènèm Gròt odder Plateau, isch d Schartèhöchi voglychswys gring, un mò sait sèllèm denn èn Näbbègipfel odder é Gròterhebung.",🔎
5753,Uhldingen-Mühlhofen,Ulldinge-Milofe,Ondruhldenga,FALSE,"D Ennaufnahma send em ARRI-Atelier z Mincha dreht worra, d Ussaufnahma am Bodasee, ond zwar z Meersburg, z Friidrichshafa, en Hagnau ond en Ondruhldenga.",🔎
,,,Uhldinge-Mühlhoffe,TRUE,"Hange hot mit de Stadt Meerschburg und de Gemeinde Dosedorf, Stette und Uhldinge-Mühlhoffe en Gemeindeverwaltungsverband gründet.",🔎
,,,Uhldinge-Mühlhofe,TRUE,"Meersburg hot sich mit de Gmeinde Daisedorf, Hagnau, Stette und Uhldinge-Mühlhofe zu em Verband zsammegschlosse und isch Sitz vu dem Gmeindeverband.",🔎
,,,Uhldinge,FALSE,Vum Schiff us ka mer guet die Rebhäng aan de Hügel nach Uhldinge und Hagnau aluege.,🔎
5754,Villnachern,Vilnachere,Vilnacheren,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Brugg sind, em Uhrzeiger noo: Rinike, Rüfenach (mit em Dorfdeil Rein) un Villigen im Norde, Undersiggetaal im Nordoschte, Gäbischtorf, Windisch, Huuse, Hapschbrg und Lupfig im Oschten und Südoschte, Holderbank im Süüden und Fälte, Schinznach, Vilnacheren und Böözbrg im Südweschten und im Weschte.",🔎
,,,Villnachere,TRUE,"Nochbergmeinde vor de Fusion im 2014 sy gsi: Linn und Villnachere im Norde, Schinznach-Bad im Oschte, Välte und Oberflachs im Süde, Tale im Weschte und Zeihe, wo im Nordweschte ligt.",🔎
,,,Villnachèrè,TRUE,È Komposition faart spòtobends vo Frick uus witer zum Übbernachtè nõch Brugg un bediènt dõby Villnachèrè.,🔎
5755,Heinzenberg (Graubünden),Heinzebärg,Heinzeberger,FALSE,S Heinzeberger Dorf lait oberhalb vo Cazis uff 1167 Meter Hööchi.,🔎
,,,Hainzebärg,TRUE,Flerde isch ais vo de Dörfer zmizt im Gebiet vom Hainzebärg im Domleschg.,🔎
,,,Häinzebärg,TRUE,"S grosse Piet vo dr Gmaind Bonaduz goot bis uf e markant Bärgrugge im Süüde ufe, bis unde a d ""Alp Sura"" (das isch uf Dütsch: ""di oberi Alp"") vo Rhäzüns; der höchscht Punkt vom Gmeindbann isch uf 1761 Meter und bildet der letscht Uusläufer vom Häinzebärg gege Norde.",🔎
,,,Hainzabärg,TRUE,"A chli i da Höchi, a da weschtlicha Talsita, gegenüber vom Domleschg liit da Hainzabärg und dehinder s Safietal.",🔎
,,,Heinzeberg,FALSE,"Des Konzept het en gwüsse Erfolg chönne erziile: vo de 10 Gmeie am Domleschg un Heinzeberg wo e Scoleta yygrichtet worde isch, hen d Chinder in vier datsächli aagfange Romanisch mitenand z schwätze; in vier wytere hen si wenigschtens e weng Romanisch glehrt.",🔎
5756,Lauenen,Louene,Lauenu,TRUE,"D Naachpürgmeinde va Ayent sind di Bäärner Gmeinde Lengg und Lauenu und d Walliser Gmeinde Icogne, Saint-Léonard, Sitte, Grimisuat, Arbaz und Savièse.",🔎
,,,Lauene,TRUE,Südlech vo Saanä si d Gmeinde Gsteig (gränzt a Kanton Wallis und ligt südlicher als Airolo) und Lauene.,🔎
5757,SRG SSR,SRG SSR,Radio suisse romande,FALSE,"Es git Toonufnaame vo Radio suisse romande und au bim Fonogrammarchyv Züri, wo dr Surdez Patois-Gschichte vorlist.",🔎
,,,SRG SSR idée suisse,FALSE,"D Verleihig vum Filmbryys isch bis anne 2008 dur s Bundesamt fir Kultur uusgrichtet wore, zäme mit dr Partner Swiss Films, SRG SSR idée suisse un dr drei Schwyzer Filmfeschtival z Soledurn, z Locarno un z Nyon.",🔎
,,,Färnseh,FALSE,Wit meh verfouge d Spiu i aue Länder vor Wäut über ds Färnseh.,🔎
5758,Amden,Amme,Ammè,TRUE,D Ammè-Rollè i dè venezianischè Opèrè vum 17.,🔎
,,,Amdä,TRUE,E Zyt lang isch Schänis (sowie au Weesä und Amdä) a de Grenze vom Römische Riich gläge.,🔎
,,,Amde,TRUE,Nördlech vom Walesee befindet sech d'Sonneterrasse Amde u d'Bärgchetti Churfirschte.,🔎
5759,Bosnienkrieg,Dr Bosniechrieg,Bosniechrieg,TRUE,"As sonige wärde ihm e Hufe Chriegsverbräche und Verbräche gege d Menschlikeit während em Bosniechrieg zur Last gleit, drunder im Zsämmehang mit dr knapp vierjöhrige Belagerig vo Sarajevo und em Massaker vo Srebrenica im Juli 1995, wo bis zu 8.000 bosnischi Manne und Jugendligi ermordet worde si.",🔎
,,,Bosnièchrièg,TRUE,"Wôhrend èm Bosnièchrièg i dè 1990er Johr hèn diè bosnischè Truppè èn gheimè Tunell vo Sarajevo unter m serbischè Belagerungsring durrè baut, sellèwäg hèt èn bscheidenè Nõchschub organisyrt wörrè chönnè.",🔎
5760,Rheinwald,Rhywald,Rhywaald,TRUE,A dr Gmeindgränze begägne sech s Rätoromanische und die walserdütschi Sprooch vo dr Nochbergmaind Sufers im Rhywaald.,🔎
,,,Rhiiwald,TRUE,"B. im Rhiiwald, Òòfer oder im Safietal.",🔎
5761,Stimmloser dentaler Frikativ,Stimmlose dentale Frikativ,θínas,FALSE,"D Akropolis z Athen (, ""hē Akrópolis tôn Atʰēnôn""; , ""i Akrópoli tis Aθínas""; das häisst „d Oberstadt vo Athen“) isch woorschinlig die bekanntisti Stadtfestig us em antike Griecheland.",🔎
,,,stimmlosi dentali Frikativ,FALSE,"Nach dr moderne Konvention wird s ""þ"" üblicherwiis nur für de stimmlosi dentali Frikativ [θ] verwendet.",🔎
5762,Mellingen AG,Mellige,Melige,TRUE,"D Exklaafe Rütihof wird vo Birmischtorf, Fislisbach und Melige umschlosse.",🔎
,,,Mellinge,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Mellinge im Norde, Stette im Oschte, Niderwil im Südoschte, Hägglinge im Süde un Wohleschwyyl im Nordweschte.",🔎
,,,Melliger Friide,FALSE,Juni 1653 dr Melliger Friide underschriibe.,🔎
5763,Bretzwil,Brätzbel,Brätzbl,TRUE,Nochbergmeinde sin Reigetschwyl und Brätzbl.,🔎
,,,Brätzwil,TRUE,"April 1615 z Brätzwil, † 28.",🔎
5764,St. Johanns-Schwibbogen,Dr Santihansschwibbooge,innere Santihansdoor,FALSE,"D Santihansvorstadt, oder d Vorstadt zum Chrüz wie si zerst ghäisse het, isch dusse vo dr Stadt entstande, am innere Santihansdoor näben em Breedigerklooster und dr Usfallstrooss uf Mülhuuse nooch, wo au s Johanniterhuus öbbe bim spöötere Santihanns-Door gstande isch.",🔎
,,,Santihannsdoor,FALSE,S Breedigerkloster isch 1233 vor dr Stadtmuure näben em Santihannsdoor gründet worde isch.,🔎
,,,Stadtdoor dört,FALSE,"Joorhundert het sich dr Orde z Baasel uf offnigem Fäld, e baar hundert Meter vor dr erste Baasler Stadtmuure an dr wichdige Landstrooss in s Elsass niidergloo, in dr Vorstadt, wo denn noch em Naame vom Stadtdoor dört, em Chrüzdoor, no d Vorstadt zum Chrüz gsi isch.",🔎
,,,Chrüzdoor,FALSE,"Wo mä 1289 d Spaalevorstadt befestigt het, isch s Gebiet vor em Chrüzdoor um e Petersblatz ume in d Stadt iine jho.",🔎
,,,Santihannsschwibbooge,TRUE,"Au dr Santihannsschwibbooge, s Innere Stadtdoor, wo am nördlige Ändi vo dr Strooss gstande isch, het d Stadtblaaner immer wider emol beschäfdigt.",🔎
,,,innere Santihanns-Door,FALSE,Dr Hebel isch z Baasel im Huus zum Kopf an dr Santihannsvorstadt grad näben em innere Santihanns-Door (hüte Dootedanz 2) uf d Wält choo.,🔎
5765,Tropischer Regenwald,Dr droopisch Räägewald,droopische Räägewald,FALSE,"Je nochdäm, wie füecht s Droopegebiet isch, cha mä s in fümf Wegtazioonszoone iidäile, wo vom droopische Räägewald bis zur Wüesti göön.",🔎
,,,Rägewald,FALSE,Dr Rägewald isch scho 1990 zue 98 % abgholzt gsi.,🔎
,,,tropischem Rägewald,FALSE,"Mit 57,2 Brozänt isch dr grescht Dail vum Land deckt mit tropischem Rägewald.",🔎
,,,dropischem Rägewald,FALSE,Di sidlige Hochebene sin mit dropischem Rägewald deckt un sinke zue breite Ebene in dr Kischtegegnig ab.,🔎
,,,Rägewälder,FALSE,"Im weschte lieht zwöschet de Alpe ond em Meer d Westcoast, wos Rägewälder ond Fjords get.",🔎
,,,tropische Räägewald,FALSE,"S Flussgebiet lit nume e bitz nördlig vom Ekwator, zringsum si im Weste d Ande und anderi Gebirg (d Sierra Nevada del Cocuy: 5'330 m) und es isch vo tropische Räägewald und Füechtsawanne bedeckt.",🔎
,,,Tropisch Rägewald,TRUE,Dr dicht Tropisch Rägewald im Side isch eini vu dr letschte Zuefluchtsstätte fir Flachlandgorilla un Waldelifante.,🔎
,,,tropisch Rägewald,TRUE,"Dr immergrien tropisch Rägewald vum Amazonasbiet isch di grescht Waldflechi uf dr Ärd, wu zämmehangt.",🔎
,,,tropische Rägewälder,FALSE,"D Bflanzewält wird dominiert vu verschiden Type vu tropische Rägewälder, uf em Feschtland ""„Atlantic Equatorial coastal forests“"", uf dr Insle in dr diefere Lage ""„Cross-Sanaga-Bioko coastal forests“"", in dr hechere Lage ""„Mount Cameroon and Bioko montane forests“"".",🔎
,,,tropische Rägewald,FALSE,D Insle isch decktr mit tropische Rägewald un arg bärgig.,🔎
,,,Räägewald,FALSE,"Dr Dail vum Senegal, wu im Norden aagränzt, lyt in dr Sahelzone, wyter im Side vu Weschtafrika schließt si dr tropisch Räägewald (Guineazone) aa.",🔎
,,,dropische Rägewald,FALSE,"Grossi Deil vom Land si dropische Rägewald, wo nume dünn besiidlet isch.",🔎
,,,tropische Räägewälder,FALSE,Doderby goht d Bflanzewält vu Indie vun ere Hochgebirgsvegetation im Himalaya bis zue tropische Räägewälder im Side.,🔎
,,,tropische Rägewaldzone,FALSE,"S Land ghert zue dr tropische Rägewaldzone, wu rund 60 Brozänt vum hitige Staatsbiet uusmache.",🔎
,,,dropische Räägewälder,FALSE,D Waldgebiet und au die dropische Räägewälder si zrugggange.,🔎
,,,tropische Dieflandrägewald,FALSE,"In dr kischtenoche Zone het s e tropische Dieflandrägewald gee, wänn dr Niderschlag glängt het.",🔎
,,,dropische Räägewald,FALSE,"Er chunnt hüte in vier drennte Populazione vor: in de Savanne vom östlige und südlige Afrika, in Westafrika, in dr nördlige Namib (Südwestafrika) und im zentralafrikanische dropische Räägewald.",🔎
,,,dropisch Räägewald,TRUE,In dr Umgangssprooch bedütet dr Begriff Urwald hüfig nume dr dropisch Räägewald.,🔎
5766,Ausgleichungsrechnung,Usgliichigsrächnig,Usgliichig,FALSE,"Bi dr Usgliichig vo geodetische Netz loot sich d Gnauigkeit, wo drmit die einzelne Vermässigspünkt vom Netz bestimmt si, as Fehlerellipse darstelle.",🔎
,,,Usgliichsrächnig,TRUE,Mit achzääni het er d Grundlaage vo dr modärne Usgliichsrächnig und vo dr mathematische Statistik (Methode vo de chliinste Kwadrat) gläit.,🔎
5767,Sprachatlas der deutschen Schweiz,Sprochatlas vu dr dütsche Schwyz,Spraachatlas,FALSE,"1987 isch de Schifferle für de Ruedi Trüeb (wo doo ganz zum Spraachatlas übereggangen isch) Redakter am ""Schwyzerischen Idiotikon"" woorde, und vo 2005 bis zu synere Pänsionierig 2019 isch er – as Naachfolger vom Peter Ott – de Scheffredakter gsy.",🔎
,,,Spraachatlas vo de dütschi Schwiiz,TRUE,Güfersch isch a Uffnaameort im Spraachatlas vo de dütschi Schwiiz gsi.,🔎
,,,SDS,FALSE,"SSA III/1.301–303; SBS Band 6 Karte 15–17, 174; SDS Band III Karte 1, 2, 55; VALZ Band 3 Karte 70a, 70b).",🔎
,,,Schwyzer Sprochatlas,FALSE,dr Schwyzer Sprochatlas oder dr Sprochatlas vu Bayrisch-Schwobe.,🔎
,,,Sprachatlas vo de tüütsche Schwiiz,TRUE,"Wöörter, wo tipisch für s Züritüütsch sind (Quäle: Sprachatlas vo de tüütsche Schwiiz und Schwiizerischs Idiotikon): Ortografii.",🔎
,,,Spraachatlas va de Tütschschwyz,FALSE,Ìm Spraachatlas va de Tütschschwyz ìsch Jùu a Belegort gsyy ù hät d Abchǜrzeg FR14.,🔎
,,,Spraachatlas vo de tüütsche Schwyyz,TRUE,"Promowiert woorden isch er 1994 uf Aatraag vom Robert Schläpfer mit eren Aarbet über di ""Traditionelle Schiffahrt auf den Gewässern der deutschen Schweiz,"" wo uf de Daate vom ""Spraachatlas vo de tüütsche Schwyyz"" uufbout.",🔎
,,,Düütschschwiizer Sproochatlas,FALSE,"S elsässische Chartewäärch het uf d Hilf vom Zürcher Mundartforscher Rudolf Hotzenköcherle (1903–1976), wo anne 1935 eine vo de Begründer vom Düütschschwiizer Sproochatlas gsi isch, chönne zelle.",🔎
,,,Spraachatlas var tüütschä Schwiiz,TRUE,"Über dn Diälekt gid s – näbscht em ""Schwiizerischen Idiotikon"" und em ""Spraachatlas var tüütschä Schwiiz"" – diä beedä Büächer:",🔎
,,,Sproochatlas vo de tüütsche Schwyz,TRUE,"E Gramatik öber s Lozärntüütsch het de Ludwig Fischer gschrebe, ond de Woortschatz esch am beschten em Schwyzerische Idiotikon ond em Sproochatlas vo de tüütsche Schwyz dokumäntiert.",🔎
,,,Sprachatlas vo de tütsche Schwiiz,TRUE,Wiiteri Imformatione zu de Wort Anke und Schmalz findt men im Schwiizerische Idiotikon und im Sprachatlas vo de tütsche Schwiiz.,🔎
,,,Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz,TRUE,"Er het drufabe und bis 1996 bi dr Redakzioon vom Sproochatlas vo dr düütsche Schwiiz mitgschaffet (wil er für däm sy Band VII e paar Joor lang mit Gfääss z tue ghaa het, hend s im dr «Chübelischmid» gseit) und 1986 em Eugen Dieth sys Buech ""Schwyzertütschi Dialäktschrift"" nöi useggää.",🔎
,,,Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz,TRUE,"Au für de Spraachatlas vo de tüütsche Schwyz hät mer deet Uufname gmachet; im truckte Wäärch stönd die uf vilne Chaarten im Eggen obe linggs under ""AG 18J"".",🔎
,,,Spraachatlas vo de tüütsche Schwiiz,TRUE,De technisch Läiter Robert Brunner hät da demit au Uufnaame für s Projäkt vom Spraachatlas vo de tüütsche Schwiiz gliferet.,🔎
,,,Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz,TRUE,"Noch em Gliiderigsvorschlag vum Karl Bohnenberger isch s Hegschtalemannisch eso abgränzt: S Hegschtalemannisch im Sinn vu däre Definition umfasst  D Verhältniss im Bündner Land sin in dr iberregionale sprochwisseschaflige Literatür wennig beachtet wore, dr niideralemannisch un dr hegschtalemannisch Adeil isch meischtens ibersähne wore, drotz dass dr Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz (Karte II 94 (""Kind"") un II 97 (""trinken"")) eigentlig alles sait.",🔎
,,,Schwyzer Schbroochatlas,FALSE,Saley isch e Ùfnaameord vùm Schwyzer Schbroochatlas gsii.,🔎
,,,Sproochatlas vo dr dütsche Schwiz,TRUE,"In de letschte Semester und noch em Abschluss no wääred siibe Wintersemester isch er Explorator für e Sproochatlas vo dr dütsche Schwiz gsi, wo vom Heinrich Baumgartner und Rudolf Hotzenköcherle gründet worde isch.",🔎
,,,Spraachatlas von de tüütsche Schwyz,TRUE,Zäme mit em Ruedolf Hotzeköherli hät er de Spraachatlas von de tüütsche Schwyz gründt.,🔎
,,,Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz (SDS,FALSE,"D Initiatore, dr Jean Fourquet, Brofässer fir germanischi Phililogii z Stroßburg un e Schiäler vun em, dr Ernest Beyer, hän sich äng mit em Rudolf Hotzenköcherle un dr andere Mitarbeiter vum Sprochatlas vu dr ditsche Schwiz (SDS) abgsproche un agsträbt, ass dr Schwizer un dr elsässisch Atlas sich emol ergänze.",🔎
,,,Schwyzer Schbrochatlas gsi,FALSE,Ane 1963 isch dr Eugen Gabril fir segs Wùche Midarbeiter an dr Universität Züri am Schwyzer Schbrochatlas gsi.,🔎
,,,Sprachatlas vo de tüütsche Schwyz,TRUE,Aber au di hindere Bänd vom «Sprachatlas vo de tüütsche Schwyz» huldiget dëm Theema.,🔎
,,,Sprachatlas,FALSE,"Nachane isch si nu na a veräinzlete Universitäte pflägt worde, zum Byspil a der Universität Züri dank em Rudolf Hotzenköcherle und sym Sprachatlas, bis si au deet i de Sibezgerjaar verlore ggange isch.",🔎
5768,Eutingen im Gäu,Eudinge,Eidenga,TRUE,"Em Uhrzaegor nåch liged folgende Schdedd ond Gmaendena om Nagld rom:  Em Norda Wildbärg (Graes Calb), em Oschda ond Sidoschda Jetteng ond Metzeng (båede Landgraes Beblenga), em Sida Raodaburg (Landgraes Dibenga), Eidenga ond Horb (båede Landgraes Fraedaschdadd), em Wäschda Håedorbach, Raordorf ond Äbhausa.",🔎
,,,Eutingè im Gäu,FALSE,"Urschprünglich isch mit èm Begriff ""Gäubaan"" uusschlièßlich diè 1879 eröffneti Streggi vo Stuègètt übber Eutingè im Gäu nõch Freudèschtadt gmeint gsi, wo groschtedeils durch s Gäu voloffè isch.",🔎
,,,Eitenge,TRUE,Mit dr Gmaine Empfenge un Eitenge het d Stadt Horb e Verwaltigsgmainschaft veryybart.,🔎
,,,Eutingè,TRUE,Vo dört bis Eutingè gòt si durch s nammensgäbendi Gäu.,🔎
,,,Eidenge im Gai,FALSE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Raodaburg (im Uhrzeigersinn vu norde uus): Ãmmerbuch, Dibenga, Dusslenga, Ofderdenga, Bodlshausa, Hirlenga, Schdarzach (alli Landchreis Dibenga), Eidenge im Gai (Landchreis Freidestadt), Nagold (Landchreis Calp), Neischdedda (Landchreis Dibenga) Metzenge, Bõõdorf un Gaifelde (alli Lanchdreis Beblenga) Stadtgliderig.",🔎
5769,Neuf-Brisach,Nej-Brisach,Neubriisach,TRUE,D Streggi isch übber Neubriisach (R 9) un Colmar (R 38) bis zum Schluchtpass voloffè.,🔎
,,,Nej-Brisàch,TRUE,"Mìt ""Brisàcher Lànd"" isch debi s Umlànd vun Nej-Brisàch gmeint, will mer ìm Elsàss Nej-Brisach ""Brisach"" nannt, di ditsch Schweschterstàdt Brisàch àm Rhin heisst mer dergaje ""Àlt-Brisàch"".",🔎
,,,Nöi-Brisach,TRUE,"Nöi-Brisach, wo vu ihm uffem Rissbrett konzipiert worde isch) un dr Stadtentwicklig dodur zimli gschadet.",🔎
5770,Joan Miró,Joan Miró,Miró,FALSE,Wie zum Bischbil dr Miró und dr Picasso het dr Klee Motiv vo chindligem Zeichne und vo dr brimitive Kunst vo de Naturvölker in siim Wärk bruucht.,🔎
,,,Mirò,FALSE,"Under de Aaleitig vom Marcel Duchamp und em Howard Putzel, eme junge Kunsthändler us Kalifornie, het sie für weniger als 40.000 Dollar de Grundstock vo irere grosse Sammlig mit modärner Kunst, drunder Braque, Max Ernst, Giacometti, Kandinsky, Paul Klee und Mirò, verchauft.",🔎
5771,Landeskommissärbezirk Freiburg,Landeskommissärbeziirk Fryburg,Fryburg,FALSE,"Noch Strít und Diskussione hät mer alli schwöbische Landkreis im Schwarzwald, am junge Neckar und an de Enz de Regierigsbezirk Fryburg und Karlsrüeh züegordnet.",🔎
,,,Landeskommissärbezirk Fryburg,FALSE,1864 hèt s zum Landeskommissärbezirk Fryburg ghört un 1936 isch es um è baar Gmeindè vom uffglöstè Amt Schopfè vogrößerèt worrè.,🔎
5772,Villingen-Schwenningen,Villinge-Schwenninge,[Villinge-Schwenninge,FALSE,"Nochbergmonde sin Sanderge im Norde, [Villinge-Schwenninge, d Untere Kirne un Eschinge im Oschte, Briilinge un Iisebach im Side, Ditisee-Neistadt im Sidweschte un Furtwange im Weschte.",🔎
,,,Villinge-Schwennigen,TRUE,"Vu dr dytsche Stedt, wu iber 50.000 Yywohner hend, isch Kempte no Villinge-Schwennigen (82.000 Yywohner, 704 m) mit 672 Meter iber NHN (Altstadt) di hegschtgläge.",🔎
,,,Villinger,FALSE,De Romäus isch de Villinger Lokalheld.,🔎
,,,Villinge,FALSE,"In Villinge a Hochburg vo de Schwäbisch-Alemannische Fasnet, isch d Fasnet scho 1467 urkundlich erwähnt, im Jahr 1584 sin die erschte Vereinsname ufgnomme wore.",🔎
,,,Villingè-Schwenningè,TRUE,"Dezember 2004 isch uff dè ""Aitrachdalbaan"" Blumberg-Zollhuus bis Immèdingè dè so gnannte „3er-Ringzug“, è S-Bahn-äänlichs Aagebot i dè Landchrais Duttlingè, Rottwyl un Villingè-Schwenningè, in Bedryb gangè.",🔎
,,,Schwènningè,FALSE,"mit èm Donauquèllfluss Brigach chönnt äänliches bassyrè, wenn d Quèllbächli vom Neggar bi Schwènningè gegèd Flussrichtung erodyrèt un dõdèmit d Brigach i s Yzugsgebièt vom Neggar ergo i sèll vom Rhy umleitè chönnted.",🔎
,,,Villingen,FALSE,"Des urschprünglich Ringzug-Konzept het uch vorgsäh, daß de Zug en Ring vo Donau, Villingen, Rottwyl un Duttlinge zruck noch Donau befahre duet.",🔎
,,,Villing-Schwenninge,TRUE,"Lokalredaktione un Gschäftsstelle vum Südkurier git s in däne Stedt: Bad Säckige, Blumberg, Bonndorf, Donaueschinge, Fridrichshafe, Furtwange, Iberlinge, Konschtanz, Markdorf, Meßkirch, Pfulledorf, Radolfzell, Rhyfälde, Sanderge, Singe, Stocke, Triberg, Villing-Schwenninge un Waldshuet-Düenge.",🔎
,,,Villenga-Schwennenga,TRUE,D B27 kommd vo Sduagord und gåd ibor Villenga-Schwennenga bis an d Schweizor Grenz.,🔎
,,,Villingä,FALSE,"Mabä, manche sagä au Marbä, amtllich ""Marbach"", isch sit dä Gmondreform 1974 än Ortsteil vu Villingä im Schwarzwald-Baar-Kreis.",🔎
,,,Villingè,FALSE,"Gorgè, Hornbärg, Villingè un Eschingè, sondern au Furtwangè odder Schrammbärg i dè Nöchi.",🔎
,,,Schwenninge,FALSE,D Quelle vom Negger liged im Schwenninger Moos bi Schwenninge ufere Höchi vo 706 müM.,🔎
,,,Villinge-Schwennige,TRUE,Dr Neckar endschbringd am Rand vùm Schwaarzwald bi Villinge-Schwennige ùn fliesd dùr s Zäntrum vùm Land bis er im Noordweschde z Manne in Ryy minded.,🔎
5773,Versroman,Värsroman,Värsromään,TRUE,Romään in Värs bezäichnet mä as Värsromään.,🔎
,,,Värsromaan,TRUE,"Värs findet mä in alle Gattige und Forme, bsundrigs schwätzt mä bi de epische Forme vo Värsepos, Värsnowälle und Värsromaan.",🔎
5774,Hagiographie,Hagiografii,Hagiographe,FALSE,"Well si bim missioniere nöd grad unzimperlig gsii sind, sind si immer wider vertribe wore, wa denn d Hagiographe as Märtyrertum bezaichnet hend.",🔎
,,,Hagiographischi,FALSE,Hagiographischi Übberliferig.,🔎
,,,Hagiograaf,FALSE,"Novämber 594 z Tours) isch Bischof vo Tours gsi, e Gschichtsschriiber und Hagiograaf.",🔎
5775,Calvinismus,Reformierti Chile,Calviniste,FALSE,"Joorhundert het d Renée meehrere Calviniste s Lääbe grettet, und dr herzöglig Hoof vo Ferrara isch zum en Asüül für protestantische Gleerti worde.",🔎
,,,calvinistische,FALSE,"Noch dr Glaubensspaltig isch die evangelisch-reformierti Staatschille under calvinistische Iifluss groote, wo bis ins 18.",🔎
,,,Calvinischte,FALSE,"Wel s in dr Familie dradizionäll vyyl broteschtantischi Bfaarer gee het, cha mer dervu uusgoo, ass si wie vyyl anderi Calvinischte wäg dr Hugenottechrieg uf Gämf gflichtet sin.",🔎
5776,Hausrind,Huusrind,Rindvih,FALSE,"Mit Sicherheit noogwise isch s Halte vu Schof un Geiße fir d Zyt vor 3750 bis 3550 Johr, in dr Spotzyt isch wahrschyns au Rindvih ghalte wore.",🔎
,,,Chue,FALSE,"| |_| |_|_|_|_|_|_|_ (_____)   * ||----|| \(o/ / \ _(_)/_(_) `o""O-OO-OO-O""o'`-o---o-'`-oo-----oo-'`-o---o-'  Chue Yin/Yang Einer Velofahrer SBB-Krokodil mit Güäterwäge Um söttig Bilder mache z chönne, mues me en Schriftsatz neh wo alli Zeiche gliich lang (breit) sind.",🔎
,,,Veh,FALSE,Mit ine wird s Veh z Liechtestei bi de Alpabfahrt gschmückt.,🔎
,,,Chueh,FALSE,"So wird e Chueh im Normännische als ""bringie"" bezeichnet, wenn sii e Fell mit bruuni Flecke het.",🔎
,,,Rindfläisch,FALSE,"Israel isch bi fossile Energiträger (Öl, Ärdgas, Choole), bi Frucht, Rindfläisch, Roostoff un militärischer Uusrüstig vo Import abhängig.",🔎
,,,Uurchue,FALSE,"Auðumla „(milch)riichi hornlosi Chue“) isch i de Edda d Uurchue, wo i Uurzite glebt het.",🔎
,,,Chie,FALSE,"An Huusdier wäre vor allem Chie ghalte, aber au Ross, Schof, Gaiße, Esel, Hiener, Hind un Chatze.",🔎
,,,Husrinder,FALSE,"D'Füeterpflanze und s Grasland werre zudem für d'Zucht vo Husrinder brucht, wo vor allem wäge de Milch ghalte werre; uss säller wird hauptsächlig Chäs hergstellt.",🔎
,,,Chüa,FALSE,"Dua haind d Ljit im Wallis ""Walliser"" ghaisse. Fun d Berge haind si dan Boude gpflanzud und haind Chüa, Gais und Schof ufgzouche.  Wa si šind fast ormi und nid frij gsi.  D Eidilmanna haind da Walliser d Frihait und niwws Land z pflanzu in da fremdi Berge versproche.",🔎
,,,Rindär,FALSE,"Zwischu dä beidu Mündigsarmu ligt där Camargue, bikannt fär schini wissu Pferdi, schwarzu Rindär und fär d Sumpf- und Wassärvogla (vor allum d Flamingo, d Reihära und d Ibissa).",🔎
,,,Rendfloisch,FALSE,"Om se an d Aaschbrüch vo de Leid aazbassa, mached se heid au Mauldascha, mo blos Rendfloisch dren hen, abr au ganz ohne Floisch – fegedarisch – sen. D Mauldascha hoissad au ""Herrgottsbscheisserle"" weil ma se en dr Faschdazeid – ma siechd jo koi Floisch – hod essa kenna.",🔎
,,,Milchchue,FALSE,"kolloidali Dispersion vo Proteine, Milchzucker und Milchfett in Wasser, wo vo dr Milchchue stammt.",🔎
,,,Vii,FALSE,"An Nutzdier het s vor allem Vii, Ross, Biffel, Schof un Gaisse.",🔎
,,,Chüe,FALSE,"Aagfange hät das mit Löie (1986), dänn sind Chüe (1998), Bänk (2001) und zletscht im Summer 2005 mee weder 500 Teddybääre i de Straassen uufgstelt woorde.",🔎
,,,Chüeh,FALSE,"Dr Mensch bruucht Milch au vo Dier, won er domestiziert het, die wichdigste z Europa si d Chüeh, d Geisse und d Schoof.",🔎
,,,Rind,FALSE,"Dr Uuroggs oder Uur (""Bos primigenius"") isch en Art vo Rind, wo in iirer Wildform usgrottet worden isch.",🔎
,,,Kieh,FALSE,"D' ""Rega"" transportiert nit nur verletzti Mensche, sondern im Rahme vo dr Bärgbuurehilf hüfig au verletzti oder toti Kieh und au Tier, wo zum Byschpyl wäge Schneefall ihri Alp nümme sälber verloh könne.",🔎
,,,Muni,FALSE,"Z'Wales hät sich ä Siedlig numme Dorf oder Hamlet (Dörfli) nenne dürfe, wenn's mindeschtens nüün Hüüser, ei Pflug, ei Brennofe, ei Butterfass, ei Guler, ei Muni, ä Hirt un ä Chatz hät chönne ufwiise.",🔎
5777,Gotthard-Basistunnel,Gotthard-Basistunnel,Gotthard-Basisdunnel,TRUE,"Dr Gotthard-Basisdunnel isch im Dezämber 2016 eröffnet worde, dr Ceneri-Basisdunnel im Septämber (für dr Regelverchehr im Dezämber) 2020.",🔎
,,,Basisdunnel am Gottert,FALSE,"Für de Bou vom Basisdunnel am Gottert und vom Nöie Dunnel dure Lötschbärg isch es Houptargumänt gsi, me well de Gütervercheer vo de Autobaane, psunders vo der Autobaan A 2 vo Basel uf Chiasso, wäggnää und uf d Ysebaan tue.",🔎
,,,Gotthard-Basistunäll,TRUE,Uf em Bann vu dr Gmai isch anne 1999 dr riisig Inschtallationsblatz fir s Sidportal vum neie Gotthard-Basistunäll entstande.,🔎
,,,Gottert-Basisdunnel,TRUE,"Das isch möglech gsi, wil vo de Boustelle vom Gottert-Basisdunnel und vom Stroossedunnel, wo denn grad hinder Flielä dure Bärg bout worden isch zum dr Vercheer ums Dorf umezleite, sehr vil uusbrochnigs Gschtei choo isch.",🔎
,,,Gotthard-Basisdunell,TRUE,"Z Bodio isch s Südbordaal vom Gotthard-Basisdunell, wo dr lengst Iisebaandunell uf dr Wält isch.",🔎
,,,Gottard-Basisdunnel,TRUE,"Bis 2008 sött lutt èm dütsch-schwizerischè Staatsvotraag diè gsamti Strecki mindeschtens virgleisig uusbaut worrè, um denn als nördlichè Hauptzuèlauf zum neuè Gottard-Basisdunnel Richtig Italiè z dienè.",🔎
,,,Gotthard-Basistunell,TRUE,"Inzwǜschè git s Bauwärch, bi dennè èn Zwǜschèaagriff vo Bohrungè i diè uugfääri Mitti vom kümpftigè Tunell uus in beidi Richtungè startet wörd (als Byschpill dè Gotthard-Basistunell).",🔎
,,,GBT,FALSE,"Im Voglych dèzuè langèds mit modernè Dunnelbaumaschinnè mittlerwyl (2009) für Dagesleischtungè vo 18 Meter, wo byschpillswys bim Uusbruch vo dè Weschtröörè vum GBT realisyrt worrè sin.",🔎
5778,Matsch (Adelsgeschlecht),Matsch (Adelsgeschlecht),Herre vo Matsch,FALSE,Joorhundert i dr Hand vo de Herre vo Matsch gläge.,🔎
,,,Matscher,FALSE,"D Gägner sind einersyts syni Minischteriale (d Fryherre vo Vaz, d Matscher im Südtirol, d Sax-Misox, d Wärdebärg-Sargans und anderi) und andrersyts frömdi Landesherrschafte (s Herzogtum Mailand, d Grafschaft Tirol und d Habsburger) gsi.",🔎
,,,Agnes von Matsch,FALSE,"Dört isch au d «Agnesstube», wo iire Naame vo dr zwäitletschte Grööfin, dr Agnes von Matsch, het.",🔎
5779,Liechtensteinisches Gymnasium,Liachtaschtaanischs Gimnaasium,Gimnasasium,FALSE,D Monauni isch vu 1986 bis 1994 uf s Gimnasasium z Vadoz gange.,🔎
,,,Liechtestainisch Gimnasium,TRUE,Vu 1970 bis 1978 isch si uf s Liechtestainisch Gimnasium z Vaduz gangr un het deert iri Matura gmacht.,🔎
,,,Laichtaschtaanisch Gimnasium,TRUE,Vu 1984 bis 1992 isch si uf s Laichtaschtaanisch Gimnasium z Vaduz gange un het no dr Matura vu 1992 bis 1993 e gstalterischi Grunduusbildig an dr Schuel fir Beruef un Wyterbildig z Romanshorngmacht.,🔎
,,,Liachtastanisch Gymnasium,TRUE,"Im Liachtaschta hät's a Gymnasium, s Liachtastanisch Gymnasium, korz: LG (""ell-gee""), und an Universität, d Universität Liachtaschta.",🔎
,,,Liechteschtainisch Gimnasium,TRUE,"Vu 1979 bis 1984 isch er uf s Liechteschtainisch Gimnasium z Vaduz gange, wun er mit dr Aidgnessische Matura Typus E abgschlosse het.",🔎
,,,Liachtaschtaanisch Gimnaasium,TRUE,"Vu 1976 bis 1984 isch si uf Liachtaschtaanisch Gimnaasium gange, wu si d Matura gmacht het.",🔎
,,,Lechtaschtaanisch Gimnasium,TRUE,"Dr Risch isch ab 1990 uf s Lechtaschtaanisch Gimnasium z Vadoz gange, wun er anne 1998 mit dr Wirtschafts-Matura abgschlosse het.",🔎
,,,Collegium Marianum,FALSE,Vu 1960 bis 1968 isch er uf s Collegium Marianum gange.,🔎
,,,Liachtaschtaanisch Gimnasium,TRUE,Är isch uf s Liachtaschtaanisch Gimnasium z Vaduz gange un het deert anne 1985 d Matura gmacht.,🔎
5780,Schweizerisches Architekturmuseum,S Schwizerische Archidektuurmuseum,Schwizerische Architekduurmuseum,FALSE,"1984 het mä s Domus-Huus au wäge sinere klassisch zitlose Modernidäät zum Sitz vom Schwizerische Architekduurmuseum gmacht, und s Geböid eso vor em Abriss grettet.",🔎
,,,Schwizerischs Architekturmuseum,TRUE,"Im gliiche Geböid befindet sich sit 2003 au s Architekturmuseum Basel, wo sich sit 2006 Schwizerischs Architekturmuseum nennt.",🔎
,,,Archidektuurmuseum Baasel,FALSE,"Es si Komposizioone für Schlaagzüügansambls und -soliste entstande, Klanginstallazioone in dr Therme Vals, im Castel Burio, im Archidektuurmuseum Baasel, und Film, Radiohörspiil und Lääsige.",🔎
5781,Universum,S Uniwersum,Wältal,FALSE,Juli 1958 gründet worde und hät veschideni Sache is Wältal gschosse.,🔎
,,,All,FALSE,Bsundrige Ufwand häi bäidi Site mit em Wettlauf ins All gmacht.,🔎
,,,Wältall,FALSE,Er chunt i dä Luft zu mit ärä Konzentration vo zirka 21% vor und isch s dritt hüfigstä Elemänt im Wältall.,🔎
,,,Weltruum,FALSE,August 1977 vum Cape Canaveral mit ere Titan 3E-Centaur-Rakete in dr Weltruum gschosse worre ischt.,🔎
,,,Weltall,FALSE,"Uf dr in dr Sunne zuegwendete Site erstreckt sich s'Magnetfeld öppe 6 Millione km witt in's Weltall ussi, während's auf dr in dr Sunne abgwendete Site guet 700 Millionen km wit reicht - bis an d'Umlaufbahn vum Saturn.",🔎
,,,Uniwersum,TRUE,In sinere witiste Usleegig umfasst dr Begriff d Gsamthäit vom füsikalische Uniwersum bzw.,🔎
,,,Kosmos,FALSE,"Ufgrund vu ihre ubegrenzte Riichwiiti un vum Umstand, dass si sich nit abschirme losst, isch si trotzdem die Chraft, wo die großrüümige Strukture vum Kosmos prägt.",🔎
,,,Wältruum,FALSE,S World Geodetic System 1984 (WGS 84) isch e geodetischs Referänzsüsteem as äihäitligi Grundlaag für Posizioonsaagoobe uf dr Ärde und im ärdnooche Wältruum.,🔎
5782,Mauer (Baden),Mauer,Muure,FALSE,Dr Fall vu dr Muure anne 1989 isch au fir di weschtdytsche Grienen e historische Yyschnitt gsii.,🔎
,,,Muurebauwärgg,FALSE,"D Basler Schtadtmuure isch e Muurebauwärgg, wo in drey verschiedene Grössene vo 1080 bis 1860 als Befeschtigungsaalag für d Schwyzer Schtadt Basel dient het.",🔎
,,,gmuèrtè,FALSE,Dè Munot isch im hütigè Zuèschtand èn zǜlindrischè Bau mit èm Durchmesser vo 50 m. D Höchi vum gmuèrtè Zǜlinder bedrait bis zuè dè obberschtè Gschützblattform öppè 25 m bi nèrè Muèrdicki vo 4 m. Dè Feschtigsturm isch nòmòl öppè 15 m höcher wiè s Rondell un isch mit ènèm Spitzdach chrönt.,🔎
5783,Abstrakter Expressionismus,Abstrakte Expressionismus,Abstrakten Expressionismus,FALSE,Dr Mark Tobey gältet as dr Wägbereiter vom amerikanische «Abstrakten Expressionismus».,🔎
,,,Abstrakti Expressionismus,TRUE,Joorhundert si dr amerikanischi Abstrakti Expressionismus und dr Minimalismus.,🔎
,,,Abstrakte Expressioniste,FALSE,"Mit dr Usstellig ""Neue amerikanische Malerei"" het er 1958 zum erste Mol in Öiropa Wärk vo zitgenössische Abstrakte Expressioniste zäigt.",🔎
,,,abstrakt Expressionismus,TRUE,"Siini stilistische Neuerigen hai die modärni Kunst beiiflusst, so dr abstrakt Expressionismus in de USA.",🔎
,,,abstrakte Expressioniste,FALSE,"Im Klee siini kryptische Zeiche, d Mögligkeite, won er in Bezug uf jedi Art vo Komposition und jeder formale Froog, wo mä sich cha usdänke, zeigt het, haig dr junge Generation vo de abstrakte Expressioniste in dr Zit vo de 1940er und 1950er Johr e Wäg in d Freiheit zeigt.",🔎
,,,abstrakti Expressionismus,TRUE,"In de USA isch öbbe zur gliiche Zit dr abstrakti Expressionismus mit em Action Painting Moode gsi, won e äng verwandti Moolmethode isch.",🔎
5784,Kongruenz (Zahlentheorie),D Kongruänz in dr Zaaletheorii,Kongruänze,FALSE,"Iiri äinzige Hilfsmiddel si d Äigeschafte vo de ganze Zaale gsi, bsundrigs d Primfaktorzerleegig (dr Fundamentalsatz vo dr Arithmetik), d Däilbarkäit und s Rächne mit Kongruänze.",🔎
,,,Kongruänzarithmetik,FALSE,"Die Iischränkig vo dr Mängi vo de Löösige macht Sinn, wemm mä Antworde in Bezuug uf d Däilbarkäit wil finde, wenn es sich um Brobleem vo dr Kongruänzarithmetik handlet oder wenn bi Brobleem in dr Braxis nume ganzzaaligi Löösige sinnvoll sin, z.",🔎
5785,Umbrien,Umbrie,umbrische,FALSE,De Franz vo Assisi isch im Joor 1181 oder 1182 as Soo vom riiche Tuechhändler Pietro de Bernardo und sinere Frau Giovanna i de umbrische Stadt Assisi uf d Welt cho.,🔎
,,,Umbria,TRUE,""">Paul IV. bald ruf no zum Gouverneur vu Perugia un Umbria.",🔎
5786,Habsburg,Habsburger,habsburgisch,FALSE,Johrhundert isch dr Ort habsburgisch worre.,🔎
,,,Habsburgar,TRUE,"D Gschicht vo äm Land luagat folgandarmaßa us: Im Mittelaltar isch Vorarlbearg zerschd vo da Franka und schpötr vo verschidana Grafana wia zum Biespiel da Montfortar bherscht worra, bevor as endgüültig zua da Habsburgar ko isch.",🔎
,,,Habsburg-Öschtriich,FALSE,Septämber vo Habsburg-Öschtriich übercho händ.,🔎
,,,habsburgischer,FALSE,"D Region isch johrhundertelang untr habsburgischer Herrschaft gsin, awer – bis uf Milhüüsa, wo als freii Stadt zue dr Schwiiz ghört het – am End vum Drissigjährige Krieg im Weschtfälische Friide 1648 an Frankriich gfalle.",🔎
,,,Grafe vo Habsburg,FALSE,"S erschte Mol isch der Ort im Middelalter mid em Name ""Bruggo"" ane 1064 in ere Kwelle – de so genante «Acta Murensia» – gnännt, wo’s heisst, d Grafe vo Habsburg garantiere em Chloschter Muri sin Psitz im Gebiet a dr Aare unde.",🔎
,,,Ööstriich,FALSE,"D'Slowakei lìt ìm östlige Deil vù Mìtteleuropa ùn gränzt ìm Sǜǜdweste an Ööstriich (Gränzlängi 91 Kilometer), ìm Weste an d'Tschechei (215 Kilometer), ìm Norde an Pole (444 Kilometer), ìm Nordoste an d'Ukraine (91 Kilometer) ùn ìm Sǜǜde an Ungarn (515 Kilometer).",🔎
,,,Haabsburger,TRUE,"Johrhundert gwèchselt, wuu d Haabsburger d Rächt draa bikumme hän.",🔎
,,,habsburgischi,FALSE,"Wo die sibe eidgenössische Ort Züri, Lozärn, Uri, Schwyz, Underwalde, Zug un Glaris im 1460i die habsburgischi Landgrafschaft Thurgau eroberet hei, isch au de Walmann debii gsi.",🔎
,,,Hapsborger,TRUE,"So we d Hapsborger mid de Joore wichtiger woorde sind, so isch au s Chlooschter riicher ond mächtiger wore.",🔎
,,,habsburgischa,FALSE,Behmen hôt dômôls zom habsburgischa Kaiserreich gheert.,🔎
,,,Huus Habsburg,FALSE,"I der Sozialgschicht seit men ere Familie und ere wytere gsellschaftliche Gruppe rund um ene Sippe öppen au ""Huus,"" so wie bi de adelige Dinaschtie: me redt vom «Huus Habsburg», vom «Huus Liechteschtai» und änliche grosse Familene.",🔎
,,,Kaiserdum Östriich,FALSE,"Jahrhundert zur europäische Grossmacht ufgstiige, het s Kaiserdum Östriich us dr Füehrigsposition vo de dütsche Staate verdrängt, Frankriich im dütsch-französische Chrieg zrückrängt und het 1871 unter em Otto von Bismarck s Dütsche Kaiserriich gründet, wo s als dr sterkscht Deilstaat ""(Bundesgliid)"" künftig dominiert het.",🔎
,,,ööstriichische,FALSE,"D Stadt het 1831 gege die bäbstligi Restaurazioon rebelliert und no äinisch 1849, wo s glunge isch, für e Zitli d Drubbe vo dr ööstriichische Garnison z verdriibe, wo bis 1860 in dr Stadt s Sääge ghaa häi.",🔎
,,,Hüüs Habsburg,FALSE,Ànne 1324 ìsch s dur e Hochzitt ìn dr Bsìtz vum Hüüs Habsburg kumme.,🔎
,,,Habspurger,TRUE,"Im Tuurgi und im Aargau sind das vor alem d Raperswyler, d Rägischpeerger, d Kyburger und d Habspurger gsi, wo grossi Deil vom früenere Zürigau übernoo händ.",🔎
,,,Habsburg-Fàmìlia,FALSE,"Da Gràf hàt zu da Grìnder vu dr Habsburg-Fàmìlia gheert: ar hàt kè Suhn bikumma, àwer dr Suhn Radbot vu sim Brüeder ìsch dr erscht wo dr Nàmma Habsburg trajt.",🔎
,,,habsburgische,FALSE,"zum habsburgische Rhyfälde ghört het, isch se bis in s spooti 19.",🔎
,,,Habsburgerrych,FALSE,"Dr Dail vu dr Ukraine uf em rächte Stade het Russland mit dr Polnische Dalige iberchuu, wu aber dr usserscht Weschte vum ukrainische Sprochruum (Galizie) an s Habsburgerrych gangen isch.",🔎
,,,habsburg,FALSE,S Frickdaal wird bsetzt und vom habsburgische Riich abdrennt.,🔎
,,,habsburgerischs,FALSE,"Joorhundert ischs en habsburgerischs Lehe worre, 1502 a Sankt Bläsi cho, wo s Dorf schliessli a d Herre vo Heidegg vo Luzärn verchauft hen.",🔎
,,,Habsborger,TRUE,"Zo dere Ziit chömid d Habsborger a d Macht, ond de König Rudolf I. vo Habsborg macht Lozärn zor öschtriichische Landstadt.",🔎
,,,absburger,FALSE,"Obwohl d megger immer schön brav d schtüüre as chloschter zahlt händ, händ d chloschterbrüder Megge churzerhand im johr 1259 ad Habsburger uusgleent.",🔎
,,,Huus Erschtrych,FALSE,Au s Huus Erschtrych het Aasprich as Landgrofe vum Brysgau gstellt.,🔎
,,,Haabsbùrger,TRUE,"Johrhùndert, begleitet vù Hungersnööt ùn Chrankhete ùn de Zerstörige vù de Haabsbùrger, hän d'Bevölkerig meh wie halbiert.",🔎
5787,Ortenau,Oordenau,Ortenaü,TRUE,"Noch em Bohnenberger ghert zum Niederalemannische s Elsass (üsser em Südoschtdeil vum Sunggaü), d Ortenaü, d Boor, s meischt vum Briisgaü, s ditsch Bodeseevorland un Konschtanz, s Allgai, dr grescht Deil vu Voradelbärg un fascht dr ganz Liächtestei.",🔎
,,,ortenauische,FALSE,"D Anna, d Husfrau vum Claus Schütterlin z Zell, ischs s erscht Opfer vum ortenauische Hexereige im Juli 1557 gsii.",🔎
5788,Relativsatz,Relativsatz,Relatyvsatz,TRUE,Wie wird en Relatyvsatz ygläitet?,🔎
,,,Relativpronome,FALSE,"""„Wer in einer Sitzung gutmeinend beginnt: „Sämtliche Vorkehrunge, die mer troffe händ ...“ hat die Mundart dreimal verleugnet, bevor er das zweite Mal Atem holt.“"" Do sig d Deklinationsändig vu „sämtliche“ falsch, in dr meischte Schwizer Dialäktspiilarte heißts Vorkehrig mit –ig un s Relativpronome seig grundsätzlig „wo“.",🔎
,,,Relativpartikel,FALSE,"Wit verbreiteti Gmeinsamkeite sin s Kurzverb, d Assimilation vu dr Vorsilbe ""ge-,"" dr n-Abfall, d Umschriibig vum Genitiv, dr Präteritumschwund, d Infinitiv-Partikel, d Relativpartikel un anderi.",🔎
5789,Lotharii Regnum,Lotharii Regnum,Riich vom Lothar,FALSE,"Wo 843 s Fränkische Riich wider emol ufdeilt worden isch, isch die territoriali Eiheit vo dr alte Burgundia z Änd gsi: D Gebiet östlig vo dr Saône si zum Riich vom Lothar cho, die westlige, wo öbbe dr hütige Region Bourgogne entspräche, si ans westfränkische Riich gfalle.",🔎
,,,Lotharingie,FALSE,"E wichdige Punggt im Verdrag isch gsi, dass jetzt au dr Westdeil vo Lotharingie an s Ostfrankeriich gfallen isch.",🔎
,,,mittleri,FALSE,"Dr Lothar het dr mittleri, dr Karl dr westlig und dr Ludwig dr östlig Deil vom Riich übercho.",🔎
,,,Mittelriich,FALSE,"August 843 het dr Lothar usser dr Kaiserwürde und Italie Burgundie und d Länder zwüschen em Rhii, dr Maas und dr Schelde bis an d Nordsee übercho, mit de beide Hauptstedt Rom und Aache, das isch s sogenannte Mittelriich gsi.",🔎
,,,ein in dr Middi,FALSE,"Im Verdrag vo Verdun 843 isch s Riich in drei Deil, e westlige, en östlige und ein in dr Middi ufdeilt worde.",🔎
,,,Middelriich vom Chönig Lothar,FALSE,"Dür e Vertrag vo Verdun ane 843 isch ds Gebiet vor Westschwiz zum Middelriich vom Chönig Lothar übergange, de zum neue Königriich Burgund, während d Ostschwiz als Teil vom Stammherzogtum Schwabe zum Ostfrankeriich, em spätere Heilige Römische Riich, cho isch.",🔎
5790,Nordamerika,Nordamerika,Àmerikà,FALSE,"Ar ìsch ìn s Elsàss kumma ku Litt hola, wo iverstànda gsìì sìn fer uf Àmerikà ge wàndla.",🔎
,,,nordamerika,FALSE,"Dr gröscht Teil vo Mexiko (88 %) ghört zum nordamerikanische Kontinänt, dr südlech Teil zellt aber scho zur zentralamerikanische Landbrügg.",🔎
,,,Nord,FALSE,Drotz em industriellen Ufschwung si aber vili Schwizer und Schwizerinne vo de schlächte wirtschaftlige Verhältniss zur Uswanderig uf Nord- und Südamerika und noch Russland zwunge gsi.,🔎
,,,nordamerikanische,FALSE,"Dr Leif Erikson isch öbbe um s Johr 1000 uf em nordamerikanische Feschdland acho, und mä het Überräschd von erä Wikingersiidlig z Neufundland entdekt.",🔎
,,,nordamerikanisch,FALSE,"""Zygolophodon"" oder ""Gomphotherium"", si über Nordasie sogar uf e nordamerikanisch Kontinänt choo und häi dört äigeständigi Entwiggligslinie bildet.",🔎
,,,Nordàmerikà,TRUE,"Ìm Làuif vu dr Zitt sìnn 50 regionààla-n-Àblaager ìn Àfrìkà, Àsia, Àuischtrààlia, Öiropà, Làtiinàmerikà, Nordàmerikà un ìm Noocha-n-Oschta grìnda worra.",🔎
5791,Königreich der Niederlande,Königriich vo de Niiderlande,niiderländische,FALSE,Mit de Rhiihäfe z'Wiil am Rhii isch dr Landkreis über de Rhii mit'm Nordseehafe im niiderländische Rotterdam verbunde.,🔎
,,,Köönigriich vo de Niiderland,TRUE,isch dr Sitz vom Parlamänt und vo dr Regierig vo de Niiderland und vom Köönigriich vo de Niiderland und d Hauptstadt vo dr Browinz Südholland.,🔎
,,,Königriich vo de Niderlande,TRUE,"Holand (mit de ""Karibische Niiderlande"") isch en Teil vom Königriich vo de Niderlande, wo au no Aruba und Curaçao und Sint Maarten in d Niderländischa Antilla ""(Nederlandse Antillen)"" drzuaghörend.",🔎
5792,Au (Breisgau),Au (Briisgau),Au bi Freiburg,FALSE,"Mööglig weere Au bi Ravensburg (Chlooster Wissenau), Au bi Freiburg, Eglisau (im Kanton Züüri) und Obernau am Neckar (in dr Nööchi vo Rotteburg bi Tübinge).",🔎
,,,Au,TRUE,"D Stadt lit im ""Verdichtigsrüm Friburg"", wo nebe dr Stadt Friburg im Brisgau d Gmeinde Au, Betzige, Gundelfinge, Kilchzarte, March, Merzhuse un Umkilche im Landkreis Brisgau-Hochschwarzwald sowie d Städt un Gemeinde Emmedinge, Denzlinge un Waldkilche im Landkreis Emmedinge umfasst.",🔎
5793,Hektar,Hektar,Hektare,FALSE,"D' Stadt Elze isch mit 750 Hektare dr gröscht Waldbesitzer vu dr Gmei, wo naturgmäss d'Holzverarbeitig vu dr Sägewerke bis hi zue Holzschnitzer breit verträtte isch.",🔎
,,,Häktààr,TRUE,"S’ Wiibàuigebiat zeehlt äbba 34.000 Häktààr ìn fìmf Départements: Marne, Aube, Aisne, Haute-Marne un Seine-et-Marne; ìn da baida lätschta sìnn numma klaina Raabflächa z’ fìnda.",🔎
,,,ha,FALSE,1 km² = 100 ha = 10.000 a = 1.000.000 m²,🔎
,,,Hektaare,FALSE,Es het 2800 Hektaare und goht an des Naturschutzgebiet vom Feldberg ane.,🔎
5794,Gottfried Keller,Gottfried Keller,Gottfrid Chäller,TRUE,"Jarhundert sind so vil Zürcher Schriftsteller und Autoorine uufträtte, as me nu es paar chan uuffüere, öppe de Conrad Ferdinand Meyer, de Salomon Tobler, d Johanna Spyri, de Gottfrid Chäller, d Olga Meyer, d Ida Bindschedler, de Heinrich Federer, d Elsa Muschg, de Paul Wehrli und de Max Frisch, und i de jüngere Zyt öppe d Sibylle Berg, d Anne Cuneo, de Ueli Knellwolf, de Hugo Loetscher, d Isolde Schaad, de Jakob Vetsch, d Laure Wyss, de Charles Lewinsky, de Charles Linsmayer, de Urs Widmer und de Franz Hohler.",🔎
,,,Göpf Chäller,TRUE,"Der Uusgangspunkt für de Wandel vom Familiename zum Appellativ törfft di oordentlich und spaarsam Züs Bünzli us em Göpf Chäller synere Nowäle ""Die drei gerechten Kammacher"" (1856) sy.",🔎
,,,Gopfrid Chäller,TRUE,"Und a de Nowäle ""Aus der hintern Gasse"" hett allwääg au de Gopfrid Chäller Fröid ghaa.",🔎
,,,Gottfried Chäller,TRUE,"I säbere Ziit isch er ab und zu Gascht gsi bi de Alma Staub-Terlinden i de Villa Alma z Mänidorf, won er under anderem 1946 d Zykle «Das stille Leuchten» (nach em Conrad Ferdinand Meyer) oder 1949 «In Duft und Reif» (nach em Gottfried Chäller) komponiert hät.",🔎
,,,Gotfrid Chäller,TRUE,Zu s Herweghs Fründeskreis het au dr Gotfrid Chäller ghört.,🔎
,,,Gopfriid Käller,TRUE,"E baar Prominänti si drbii gsi wie dr spööter Bundespresidänt Jakob Dubs und dr Dichder Gopfriid Käller, wo aber bi de Kämpf nid mitgmacht hai.",🔎
,,,Gottfriid Chäller,TRUE,"I synen Arbete het er öppe vom Lääben und Wäärch vom Albrecht von Haller, em Gottfriid Chäller, em Conrad Ferdinand Meyer, em Salomon Gessner und em Dichter Johann Gaudenz von Salis-Seewis gschribe.",🔎
5795,Kerngehäuse,Bütschgi,Butza,TRUE,Da Stil ond da Butza sott ma wegnemma.,🔎
,,,Bitzgi,TRUE,"Wemm mä dr Öpfel roo isst, loot mä s herte Bitzgi mäistens lo si.",🔎
5796,Dachsberg (Südschwarzwald),Dachsberg (Südschwarzwald),Dachsbärg,TRUE,"Alli andre Seè sin künschtlich gmacht worre, sell gildet für s Albbeggi bi St. Bläsi un em Horbacher See uff em Dachsbärg im nordöschtliche Zipfel gnau so wie für d Beggi vo de Schluri, em Hornbärgbeggi un em Eggbärgbeggi, wo im südweschtliche Zipfel vum Hotzewald liget.",🔎
,,,Daggsbärg,TRUE,"D B 500 füürt a Dièfèhüsèrè vorby, Brunnõdèrè lyt 400 m weschtlich devò, un dõdemit am obberè Rand vo dè Weschtflankè vom Höchèschwander Bärg un lycht abhäldig gegè s Albdal Sellèwäg hèt mò vo Brunnõdèrè è guèti Fèrnsicht i s Albdal un uff dè Hotzèwaald in Höchi vom Daggsbärg sowiè bi günschtiger Wetterlaag uff d Schwizer Alpè.",🔎
5797,Master,Master,Maaschter,TRUE,"Witerhy git s èn Maaschterschtudiègang ""Museumsmanagement un -kommunikation"" (ebbèfalls HTW Bèrlin).",🔎
,,,Maaster,TRUE,"Dr Grad isch „Diplom-Ingenieur”, abkürzt: „Dipl.-Ing.”, gsi, sit dr Umstellig vom Studiesüsteem wird er jetz vom Bätscheler- und Maastergraad im Ääscheniöörwääse abglööst.",🔎
,,,Maschter,TRUE,(FH)) isch uffgrund vom Bologna-Brozèss durch è zweischtufigs Sischteem vo beruèfsqualifizyrender Studièabschlüss (tǜpischerwys i dè Form vo Bätschelor un Maschter) ersetzt worrè.,🔎
5798,Zillisheim,Zìllesa,Zìllìsa,TRUE,"Noh dr Krisa vu 1848 hàt’r noch nawesbii därfa schàffa, so hàt’r aui ìn àndra Gmeina bàuia: z’Kìngerscha, z’Zìllìsa, z’Pfàscht, z’Àltkìrch usw.",🔎
,,,Zìlsa,TRUE,Bi Zìlsa laufe der Kanaal und der Fluss es Stück wyt im glyche Kanalbett.,🔎
5799,Skala (Empirie),Skala in dr Empirii,numerischs Relativ,FALSE,"D Vorstellig vom Mässe cha nit äifach uf d Sozialwüsseschafte überdräit wärde, wil ""Massäihäite"" in däm Sinn dört immer no feele.“ Für dass mä dr Begriff drotzdäm cha verwände, wird in dr gliiche Kwelle definiert ass mä bim Mässe Objekt oder Eräigniss Zaale zueordnet, eso dass die Zueordnig e homomorfi Abbildig vom ene empirische in e numerischs Relativ isch.",🔎
,,,empirische,FALSE,"""D Johresaagobe si unsicher; d Quelle underscheide sich stark"" Dr Roger Bacon (* 1214 in dr Nöchi vo Ilchester in Somerset; † 1292 oder 1294 z Oxford), isch en änglische Franziskaner-Mönch und Philosoph gsi und gältet as eine vo de erste Verfächter vo empirische Methode.",🔎
5800,Feuerwerk (Film),Feuerwerk (Film),Feuerwerk,FALSE,"Dr Paul Burkhard komboniirt a baar neie Liadr drzua, ond rauskommt dui Musikalischa Komeede ""Feuerwerk"".",🔎
,,,gleichnamiger Musikfilm,FALSE,"So isch’s et vrwonderlich, dass scho viir Jôhr nôch dr Uruffihrong vo sellem musikalischa Luschtschbiil a gleichnamiger Musikfilm entstanda ischt.",🔎
5801,Bazenheid,Bazed,Bazehääd,TRUE,"Zu de Gmaind ghöred s Dorf Chirchbärg, s Dorf Bazehääd a de Thur une, d Dörfer Möselbach, Gähwil und Diätschwil.",🔎
,,,Underbazed,FALSE,"Bi de Flussfünd us de Tuur handlets sich um Fundobjekt us Metall, wo i de Joore 1997 und 1998 vo Goldwäscher a zwoo Stele i de Tuur im Toggeborg borge woore sind, nämmli bi Schwaarzebach und Underbazed.",🔎
5802,Gemeinnützigkeit,Gmäinnützikäit,gmäinnützigi,FALSE,"Februar 1961 e Strich dur d Rächnig gmacht und so isch s Zwäite as e zentraali, gmäinnützigi Färnseeaastalt gründet worde, wo offiziell am 1.",🔎
,,,gmäinnützige,FALSE,"Die mäiste Stifdige häi e brivaaträchtligi Form und diene ""gmäinnützige"" Zwäck.",🔎
5803,Hethiter,Hethiter,althethitisch,FALSE,uf althethitisch gschribe woren isch und as de ältist hethitischi Teggscht gelt.,🔎
,,,Hethitisch,FALSE,"Es git Züügnis drvo für s Akkadisch, s Elamitisch, s Hethitisch, s Luwisch, s Hurritisch und s Urartisch.",🔎
,,,Hethitische Riich,FALSE,"Siini Nochbere si s Hethitische Riich im Nordweschde, Kanaan, wo vo Ägypte bsetzt gsi isch, im Süde und Assyrie im Oschde gsi.",🔎
,,,hethitischen,FALSE,D Gulses sind di hethitischen Schicksalsgöttine.,🔎
,,,hethitischi,FALSE,"Mä het zwar kei Dokumentation, ass au d König gärn Gschichde gloost haige (usser denn, wo zwei hethitischi Spion em <a href=""Ramses%20II.",🔎
,,,hethitisch,FALSE,"Kanaan (nordwestsemitisch ""kn'n"", Alalaḫ ""ki-in-a-nim""KI, akkadisch LÚ""ki-na-aḫ-num""MEŠ, assyrisch KUR""ki-na-aḫ-ḫi"" und KUR""ki-na-ḫi"", babylonisch KUR""ki-na-ḫa-a-a-u"", Hurritisch KUR""ki-na-a-aḫ-ḫi"", hethitisch KUR URU""ki-na-aḫ-ḫa"", arabisch کنعان, hebräisch כְּנַעַן, ägyptisch ""p3-k-3-n-ˁ-n-ˁ"", griechisch Χανααν, ""Chanaan"") isch im Alterdum hauptsächlig as Bezeichnig vo dr südwestlig-syrische Region bruucht worde und noch de Aagriff vo de Seevölker uf s Gebiet Palästina (Peleset) usgwiitet worde.",🔎
,,,hethitische Groossriich,FALSE,"Di neohethitische Staate sind e Raie vo Stadtstaate gsii, wo z Syrie und im südöstliche Chliiasie nochem Zämebruch vom hethitische Groossriich um 1180 v. Chr.",🔎
,,,Hatti,FALSE,Au Assyrie isch schwach gsi und in Hatti het s ä Bürgerchrieg gha.,🔎
,,,heth,FALSE,"Ḫattusa (Ḫattuša, /χat:usa/; heth.",🔎
,,,hethitisches,FALSE,Jünger isch e hethitisches Relief usem 14.,🔎
,,,Hetiter,TRUE,U d Hetiter bestätiget dä verchouf.,🔎
,,,hethitische,FALSE,"zwöschet eme hethitische König und em König vo Mittanni stönd die vier Götternäme ""Mitraššil, Uruwanaššil, Indra, Našattiyanna"", da sind de Mitra, de Varuna, de Indra und d Nasatya, wo im Veda ali e wichtigi Role spilet.",🔎
,,,Hethitische,FALSE,"Da amerikanische Linguist Merritt Ruhlen benutzt da Begriff ""Indo-Hethitisch"", wiil sina Ansicht noch s‘Hethitische bzw.",🔎
5804,Lützelflüh,Lützeflüe,Lützelflüe,TRUE,"Oktober 1854 in Lützelflüe) isch besser bekannt under sim ""nom de plume"" Jeremias Gotthelf.",🔎
,,,Lützuflüe,TRUE,Und si hei denn im Schuelhuus uf dr Egg z Lützuflüe Schuel ggä und ghuuset und chly spööter imene eigeti Huus chly under dr Egg gwoont.,🔎
,,,Lötzelflüeh,TRUE,"Äm Grob chönnd i de Zitschpanni vo 1781 bis 1813 drü Cherchenorgle z Gräniche, z Lötzelflüeh ond z Payerne ond vier Husorgle zuegordnet wärde (Schtand 2019).",🔎
5805,Kammermusik,Kammermuusig,Kammer,FALSE,"Si Wärk umfasst 42 Opere und 25 Oratorie – drunder dr ""Messiah"" mit em wältbekannte Chor „Halleluja“ –, Chillemuusig für en änglisch Hoof, Kantaate, Kammer- und Klaviermuusig und e Hufe Wärk für Orchester.",🔎
,,,Kammermuusigfestival,FALSE,"Jede Summer findet bi guetem Wätter im Innehoof vo dr Chyburg d Kyburgiade statt, en internazionals Kammermuusigfestival.",🔎
,,,Chammermuusig,TRUE,"In de Joor druf isch si Wärk seer vilfältig worde: Er het denn au Orchestermuusig komponiert (drunder vier Sinfonie), konzertanti Wärk, Chammermuusig, Chormuusig und äi Opere.",🔎
,,,kammermusig,TRUE,"Bi chlynè, kammermusigalischè Ensemble cha d Roll vom Dirigänt vo eim vo dè Musiger übbernõ wörrè.",🔎
,,,Kammermusig,TRUE,"Ußerdèmm gits chlyneri Formationè, diè uss Holzblôser un eventuell au Strycher bschtônn un sich mit Kammermusig beschäftigè düèn.",🔎
,,,kammermusik,TRUE,"Der Sutermeister het zä zimlech erfolgrichi Opere komponiert und zuedäm es Ballett, zwei Divertimenti, drü Kammerserenate, mehreri «Konzärt für Musiginstrumänt», sogenannti «kammermusikalischi Wärk», Kantate, Chör und Lieder.",🔎
,,,Kàmmermüüsik,TRUE,Ìm Joohr 1994 hàt’r doo a Äärschta Giigerpriis so wia-n-a Äärschta Priis vu dr Kàmmermüüsik bikumma.,🔎
,,,Chammärämusig,TRUE,Sini Chammärämusig isch as vollkommä neuartig bezäichnät wordä.,🔎
5806,Bottmingen,Bobbmige,Boppmige,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Riinech si Arlese, Münchestei, Boppmige, Oberwil, Therwil, Aesch, d Schdadt Basel und Dornach im Kanton Solodurn.",🔎
,,,Bottmige,TRUE,"S Schloss Bottmige isch e Wasserschloss in der Baselbieter Gmeind Bottmige, südlig vo Basel.",🔎
5807,Schutzstaffel,Schutzstaffel,SS-Behörde,FALSE,"Januar 1942 in ere Willa am Groosse Wannsee z Berlin fufzää hochrangigi Verdräter vo dr nazionalsozialistische Riichsregierig und de SS-Behörde under em Vorsitz vom SS-Obergrubbefüerer Reinhard Heydrich in sinere Funkzioon as Schef vo dr Sicherhäitsbolizei (SiPo) und vom Sicherhäitsdienst vom Riichsfüerer SS (SD) zämmechoo, zum dr Holocaust an de Juude, wo scho aagfange het, im Detäi z organisiere und d Zämmenarbet vo alle Instanze z koordiniere.",🔎
,,,SS,FALSE,"D Odal-Rune isch im Zweyte Weltkrieg vun de SS-Division Prinz Eugen, vun de Hitlerjuged (HJ) un däm Rasse- und Siedlungsamt als Kennzeiche verwendet worre.",🔎
,,,Schutzschtafflè,TRUE,"Sèlli sin: ""HJ"" (Hitlerjugend), ""KZ"" (Konzentrationslager), ""NS"" (Nationalsozialismus), ""SA"" (Sturmabteilung) un ""SS"" (Schutzschtafflè).",🔎
5808,Größe (Mathematik),Gröössi,Gröösseleer,FALSE,"S archimedische Axiom isch zwar noch em Archimedes benent, aber es goot uf e Eudoxos vo Knodos zrugg, wo das Brinzip im Raame vo sinere Gröösseleer iigfüert het.",🔎
,,,Grössene,FALSE,"Er zeigt drin d Konstruktion vo geometrische Objekt, natürlige Zahle und bestimmte Grössene und undersuecht deren ihri Eigeschafte.",🔎
,,,Gröössene,FALSE,"Bim Goldige Schnitt (latiinisch: ""sectio aurea"") oder au bi dr ""Goldige Däilig"" – sältener bim ""Göttlige Schnitt"" oder bi dr ""Göttlige Däilig"" (latiinisch: ""proportio divina"") – entstoot e bestimmts Verheltnis zwüsche zwäi Zaale oder zwäi Gröössene.",🔎
5809,Recht,Recht,Rächtsverheltnis,FALSE,"Im Völkerrächt schbiilt s Bündnis e zentrali Rolle, wil d ""„Bündnispolitik“"" für alli Staate underenander iiri Rächtsverheltnis duet reegle.",🔎
,,,juristische,FALSE,"Die verschiidene juristische Definizione vom Begriff, öb im nazionale Stroofrächt vo Staate oder im internazionale Rächt, si hüfig us äänlige Gründ umstritte.",🔎
,,,rächtlige Frooge,FALSE,"D Halacha [] (hebr. ; dütsch: „goo“, „wandle“) isch dr Naame vo dr Überliiferig vom Juudedum, wo sich im Underschiid zur Aggada mit rächtlige Frooge abgit.",🔎
,,,rächtlige,FALSE,D Rächtswüsseschaft oder Jurisprudänz (vo ) befasst sich mit dr Usleegig vo geegewärtige und gschichtlige juristische Teggst und sustige rächtlige Kwelle.,🔎
,,,Racht,TRUE,"S drìtta Teil enthàltet a Katalog vu Màßnàhma ìn verschìedena Gebìeta: Bìldung, Racht, Verwàltung, Media, Kültür, Wìrtschàft.",🔎
,,,Rächt,TRUE,"Drum hät er denn au rächt rasch, d Rächt zum Bier braue a sich grisse.",🔎
5810,Schlaginstrument,Schlaginstrument,Schlagzüüginschtrument,TRUE,Dabii schpiilt mä meischtens uuf Blechblasinschtrument und mit alle Arte vo Schlagzüüginschtrument.,🔎
,,,Schlaginschtrumänt,TRUE,Für Schlaginschtrumänt wörd meischtens ein vo dè beide abbildetè Schlüssel vowendet.,🔎
,,,Schlaaginstrumänt,TRUE,"Dasteinstrumänt häi in de Grubbe Schlaaginstrumänt, Zupfinstrumänt und Bloosinstrumänt e Sonderrolle.",🔎
5811,Normalspur,Normalspur,normalschpur,FALSE,Im März 1895 isch es normalschpurigs Projäkt für ei Bahnlinie vo Effretike über Volketschwil–Uschter–Egg und dur en 250 Meter lange Pfanneschtiiltunnel nach Meile vorgschtellt worde.,🔎
,,,Normalschbur,TRUE,"Well diè umligendè Länder un anderi Bahnliniè abber diè Normalschburwiti vo 1435 Millimeter eingsetzt hèn, isch zwischè 1854 un 1855 diè gsamt Strecki uff umbaut worrè.",🔎
,,,Regelschpur,FALSE,"D Tûpèbezeichnig stòt für è Weermachtlokomotyv für Regelschpur mit 360 PS, Achsfolgi C (drei kuppleti Aadrybsachsè) un èrè Achslascht vo öppè 14 Tonnè.",🔎
,,,normalspurig,FALSE,Si isch als eerschti Bärgbahn vu Europa buut wordä und vu dem här normalspurig.,🔎
,,,normalspurigi,FALSE,"Jahrhundert hend verschideni normalspurigi Privatbahne fusiuniert, ass di hüttig BLS AG entstande-nischt.",🔎
,,,Normauspur,FALSE,De ehrenamtlech organisierti Verein isch ou aus Fahrzüghauter im Nationale Fahrzüügregischter (NVR) iitreit und füehrt im Johr ungfähr 4 öfentlechi u zuesätzlech witeri gmieteti Fahrte ufem gsamte Schwizer Normauspur-Isebahnnetz düre.,🔎
,,,Regelspur,FALSE,"De Schmalspurbahne werdäd Gläis zuegordnet, wu schmelär sind als d Regelspur vu 1435 mm.",🔎
,,,Normalschpurnetz,FALSE,"Finnland, Russland, d Ukraine, Wyßrussland, Japan (nu Hochgschwindigkeitsnetz), Indiè, Pakischtan, Litauè, Kasachschtan, Kirgisiè, Usbekischtan, Tadschikischtan, Turkmenischtan, Afghanischtan (1520-mm-Spurschtreggè un s blaante indische Breitschpurnetz (nit abber s Normalschpurnetz), d USA, Kanada, s blaante Brunel-Breitschpurnetz (niè baut worrè) un Dreimeterschpurnetz (niè baut worrè).",🔎
,,,Normalschpuur,TRUE,Si schtellt mit de Talgozüüg ä Zugskategorie wu mer a d'r Gränze zu Franggriich cha uf di mitteleuropäisch Normalschpuur umschtellä.,🔎
,,,normalschpurigi,FALSE,D Bözbärgschtreggi isch è normalschpurigi Ysebaaschtreggi im Nordweschtè vo dè Schwiz.,🔎
,,,Normalschpur,TRUE,"Dorum het sich z Gälterchinde es Komitee bildet, wo 30 Joor schpöter, im Joor 1888 d Konzession für e eiglöisigi Normalschpurlinie vo Sissech nach Gälterchinde übercho het.",🔎
,,,Normalschpurstrecki,FALSE,Sit de Schlüüsig vo dere Normalschpurstrecki 1997 betribt d BD en Buslinie zwüsched Wohle und Mäischterschwande.,🔎
,,,normalschpurig,FALSE,"D Lok isch chly un normalschpurig gsi, hèt abber s Lichtruumbrofyl nõch obbè nu zuè dè Hälfti uusgfüllt.",🔎
,,,normalspur,FALSE,"Äs handlet sich um äs dichts normalspurigs Ysebahnnetz mit nur gringe Stiigige, dänn z Holland isch bekanntlich ales flach.",🔎
5812,Bad Herrenalb,Bad Härraalb,Herrealb,FALSE,"S Hauptverbraitigsbiet, wämer syyni Partnerzytige ""Oberbadischi Zytig"" un ""Lohrer Zytig"" mitderzuerächnet, vu Calp un Herrealb im Norde bis uf Löörech im Side, vu Lohr im Weschte bis uf Balenge un Albstadt im Oschte.",🔎
,,,Bade Härraalb,TRUE,"D Nochbergmaine vun Gernschbach sin Gaggenau, Loffenau, Bade Härraalb, Dobel, Bad Wildbad, Enzkleschderle, Forbach, Wissebach un Bade-Bade.",🔎
5813,Mündung (Gewässer),Mündig,Mündigsgebiet,FALSE,S Delta bi New Orleans isch äins vo de grösste Mündigsgebiet uf dr ganze Wält.,🔎
,,,Mindig,TRUE,"In zwee Hauptärm stremt er dur d Inselwält vum fascht 200 Kilometer braite Mindigsberaich, wu iber chlaini Gezytegwässer mit em Pará-Ästuar verbunden isch un eso di groß Insle Marajó abdrännt.",🔎
,,,mündut,FALSE,Där Fluss äntspringt innär Schwiiz zoberscht im Goms am Rhonegletscher und mündut z Frankrich innär Nechi va Arles und Marseille immu Deltas ins Mittelmeer.,🔎
,,,mündet,FALSE,Er foot am Lake Itasca im nördlige Minnesota aa und mündet öbbe 160 Kilometer südlig vo New Orleans in Golf vo Mexiko.,🔎
,,,Flussmündig,FALSE,"Total gits 159 söttegi Drüländeregg, e paar devo sind uf em Land, uf eme Bärg, in ere Flussmündig oder im ene See usse.",🔎
,,,Flussmündung,FALSE,D Flussmündung lyt witter öschtlich un gegèübber vum nördlichè Änd vo dè Inslè Sachalin.,🔎
,,,Mündigstrichter,FALSE,Durch diè beidè Böch erwytert sich dè Talbodè durch diè beidè Mündigstrichter.,🔎
,,,mindet,FALSE,"De Nàmme kummt vum Fluss Mosel, wie üss de Vogese (un`m Département Vosges) kummt un àn Luxemburg vrbi nooch Ditschlànd fliesst, wo`r én d´Rhin mindet.",🔎
5814,Wutachschlucht,Wuètèschlucht,Wuètèchschlucht,TRUE,"Selli Wand ghört zu dè Wuètèflüè, welli au unteri Wuètèchschlucht benamst wörd.",🔎
,,,Wuetachschlucht,TRUE,Im Süde bildet d'Wuetachschlucht e witteri natürlichi Leitlinie.,🔎
,,,Wüetachschlucht,TRUE,"Hütt zieht aber bsunders d'Wüetachschlucht, wo zu me große Deil uff de Gmarkig litt, d'Touriste (Geologe, Zoologe, Biologe und Wanderer) a. Uffgrund vo de landwirtschaftlige Brägig sin au Ferie uff em Burehof möglig.",🔎
,,,Wueteschlucht,TRUE,Si lyt uf eme Felse in dr Wueteschlucht.,🔎
,,,Wuetèschlucht,TRUE,"Kurz dodènoch wörd mit ènèm Viadukt d Guetè, wi dè Wuetè im Oberlauf no gsait wörd, überquert, ebbèso d Wuetèschlucht, welli dört iren Aafang nümmt.",🔎
,,,-schlucht,FALSE,B. Wuètè-Flüè odder -schlucht sogar lèbensgföhrlich.,🔎
5815,Behinderung,Behinderig,Behindrige,FALSE,"Die Stellig isch bsundrigs geignet, wenn dr Partner, wo penetriert, wäge Verletzige oder körperligi Behindrige in siner Bewegigsfähigkeit iigschränkt isch.",🔎
,,,Behinderete,FALSE,"d Gliichberächtigung vom Bürgerdum, d Gliichberächtigung vo de Gschlächter, vo dr soziale Häärkumft, vo de Homosexuelle, vo de Behinderete usw.",🔎
,,,Behìnderung,TRUE,"Trotz ìhra Behìnderung ìsch d junga Béatrice ìn d Schüel gànga, z Ràbschwihr, bis zu 13 Johr àlt.",🔎
,,,Behìnderta,FALSE,Ar hàt a Unternamma grìnda wo Auto fer Behìnderta harstellt.,🔎
5816,Jesiden,Jeside,Jesidedum,FALSE,"Zitgenössischi monotheistischi Religione si s Juudedum, s Christedum, dr Islam, s Jesidedum, dr Sikhismus, s Bahaidum und dr Zoroastrismus.",🔎
,,,jesidischi,FALSE,"Armenie het öbbe drei Millione Iiwohner, drvo si noch dr Volkszelig vo 2001 97,9 Prozent Armenier, 1,3 Prozent jesidischi Kurde, 0,5 Prozent Russe (drunder au Molokane), dr Räscht Aramäer.",🔎
5817,Libanonkrieg 1982,Dr Libanonchrieg,Operazioon Friide für Galiläa,FALSE,Juni 1982 het es sich under em Naame „Operazioon Friide für Galiläa“ (Libanon-Fäldzuug) milidäärisch im libanesische Bürgerchrieg (1975–1990) afo iimische und d Hauptstadt Beirut bsetzt.,🔎
,,,Erst Libanonchrieg,FALSE,Under iim isch 1982 dr Erst Libanonchrieg usbroche.,🔎
,,,israelischi Inwasion,FALSE,"D Hisbollah isch vo 1982 aa as e paramilidärischi Organisazion entstande, wo us em Undergrund operiert het, wo sich verschiideni schiitischi Grubben bim Widerstand gege die domoolig israelischi Inwasion zämmegschlosse häi.",🔎
,,,erschti Libanonchrieg,FALSE,Im Juni 1982 hät de erschti Libanonchrieg wäge Aschläg vo de Palestinänsische Befreiigsorganisation (PLO) gäge Israel aagfange.,🔎
,,,1982 in dr Libanon iigfallen isch,FALSE,"D PLO het sich druf in de Flüchtlingslaager mit Hilf vo usländischer Finanzierig uf soziaali Ziil wie dr Ufbau vo Chrankehüüser und Schuele beschränkt und het gliichzitig im Südlibanon en Armee vo äbbe 20'000 Maa ufbaut.Wo die israelisch Armee 1982 in dr Libanon iigfallen isch, het d PLO iir Hauptkwardier uf Tunis müesse verleege.",🔎
,,,erst Libanonchrieg,FALSE,Im Juni 1982 het dr erst Libanonchrieg aagfange noch Aaschleeg vo dr PLO gege israelischi Ziil.,🔎
5818,Haltingen,Haltige,Hiltelinge,FALSE,"Im Brozäss isch uusechoo, ass er z Hiltelinge e zimlig liederligs Lääbe gfüert het und meereri uneheligi Kinder in d Wält gsetzt het.",🔎
,,,Haldige,TRUE,"1971 isch Ötlinge, 1975 Haldige und Märkt ygmeindet worre.",🔎
,,,Haltinge,FALSE,"Binze lit au an dr Chanderdalbahn, ere Näbebahn, wo vu Haltinge an dr Rhidalbahn uf Chandere füehrt.",🔎
,,,Haltiger,FALSE,April 1929 isch im Haltiger Gaschthuus „Zum Hirsche“ d „Arbeitsgemeinschaft zur Pflege der Heimatgeschichte des Markgräflerlandes“ grindet woore.,🔎
,,,Haltingè,TRUE,"Im Uusbau vom Netz folget d Abschnitt bis Karlsruè 1843, Offèbürg 1844, Fryburg im Briisgau 1845, Schlièngè 1847, Efringè-Kirchè 1848 un Haltingè 1851.",🔎
5819,Avantgarde,Avantgarde,avant-garde,FALSE,"Dr Expressionismus isch as en ""avant-garde"" Stiil vor em Erste Wältchrieg entwigglet worde und isch wääred dr Weimarer Republik populär bliibe, vor allem in Berlin.",🔎
,,,avantgardistischi,FALSE,"Sit de 1980er Johr si deil Sammlige in Neubaute zuegänglig gmacht worde, wo as avantgardistischi Museumsarchitektur bekannt worde si.",🔎
,,,avantgardistische Kunst,FALSE,"Noch em Dalí siner Mäinig zäig s d Wiiderbelääbig vo dr geegeständlige Moolerei, wo in dr avantgardistische Kunst vernoochlässigt worde sig.",🔎
,,,awantgardistischi,FALSE,"S Museum zäigt nit nume Wärk vo de Protagoniste vo dr klassische Modärne u. a. vom Pablo Picasso, Georges Braque, Henri Matisse, Piet Mondrian, Marcel Duchamp, Salvador Dalí und Andy Warhol sondern au awantgardistischi Richdige wie die vom Wiener Akzionismus oder Wärk vom Joseph Beuys und amerikanischi Gegewartskunst (Jackson Pollock, Cy Twombly, Mark Rothko, Ed Ruscha).",🔎
,,,Awangarde,TRUE,"Joorhundert seer bekannt gsi isch und isch vo naamhafte Awangardekünstler wie sine Gründer George Maciunas und Nam June Paik und vom Bazon Brock, John Cage, George Brecht, Mary Bauermeister, Wolf Vostell, Arthur Køpcke, Benjamin Patterson, Emmett Williams, Dick Higgins, Ludwig Gosewitz, Alison Knowles, Yoko Ono, Robin Page, Tomas Schmit, Ben Vautier, Robert Filliou, Joseph Beuys und Charlotte Moorman wääsentlig brägt worde.",🔎
,,,avantgardistische,FALSE,"Im gliiche Johr het er an der avantgardistische Uschdellig ""„Zeitprobleme in der Schweizer Malerei und Plastik“"" im Zürcher Kunschthuus mitgmacht.",🔎
,,,Awanggarde,TRUE,"Denn het er mit dr Grubbe ""Blue Motion"" gschafft, aber au mit Ansambls im Beriich vo dr Alte Musik und vo dr Awanggarde.",🔎
5820,Wikimedia Foundation,Wikimedia Foundation,Wikimedia-Stiftig,FALSE,"Si isch vo 2016 bis 2021 Gschäftsfüererin vo der Wikimedia-Stiftig gsi, wo z San Francisco dehei isch.",🔎
,,,Wikimedia,FALSE,Septämber 2004 als Wikimedia-Projäkt für di zäntrali Uffbewahrig vo Multimedia-Material für alli Wikimedia-Projäkt gründet worre.,🔎
5821,Briefmarke,Briefmarke,Sonderbriefmarke,FALSE,"De Liechtesteiner Künstler Georg Malin hed 1980 e Sonderbriefmarke mit em Motiv vom ene historische Alpabfahrtshärz us em Jahr 1849 entworfe, wo als Teil vo de Serii «Alpwirtschaftsgeräte» usegäh worden isch.",🔎
,,,Briefmarka,TRUE,"En Pola wird ""Kopernik"" aber emmer no offiziell als ""großer Pole"" gfeiert ond uf Briefmarka oder Geldschei abbildet, bsonders zom 500.",🔎
,,,Briefmargge,TRUE,"Doo isch s «Basler Dybli», die ersti Briefmargge vo dr Stadtbost, wo dr Melchior Berri entworfe het, 1845 für 2 Rappe verkauft worde.",🔎
5822,Neckar,Negger,Nägger,TRUE,"Johrhundert ales möglichi zu Gunste fode Götter versenkt: Goldmünze, Fible und Ring het mer dozmol for alem in Fluss Nägger gopferet.",🔎
,,,obere Neggerdal,FALSE,Dauchinge liit uf dr Boor am Rand vum obere Neggerdal.,🔎
,,,Näggor,TRUE,S Wassor vom graesda Dåel vom Graes gåd en dor Näggor nae.,🔎
,,,Negegr,FALSE,Empfinge leit eschtlich vom Negegr an dr A 81.,🔎
,,,Neggar,TRUE,Mr fänd viele Wengerde vor Ällem am Neggar ond an dr Rems.,🔎
,,,Neckerzuefluss,FALSE,"Fraidestadt lyt im nordeschtlige Schwarzwald am Rand vun ere schläne Ebeni, wu no Oschte abegoht un s Quällgebiet vum Neckerzuefluss Glatt isch.",🔎
,,,Neckor,TRUE,"Oktober 1964 amtlich ""Eßlingen am Neckar"") isch a Stadt ogfär 10 Kilometor eschtlich vo dor Stadtmidde vo dor Bada-Wirttabergisch Landeshaobtstadt Stuagort am Neckor.",🔎
,,,Negõr,TRUE,Johrhundert als Grafè vo Uurach uff dè Schwäbischè Alb un i dè Gegènd vom mittlerè Negõr.,🔎
,,,Neckerdal,FALSE,Haßmersheim lyt an dr Burgestroß im Neckerdal am Rand vum Odewald.,🔎
,,,Näggôdal,FALSE,"Oberndorf leit em Obera Näggôdal, zwischam Schwarzwald on da Schwäbischa Alb.",🔎
,,,Näggordaal,FALSE,"Landschafdliche Haobdraem send s Näggordaal, d Fildor, dor Schurwald ond d Schwäbischa Alb.",🔎
,,,Neckarruum,FALSE,"Em Ulrich isch s eso glunge, d Grundlag z leege fir d Grofschaft Wirttebärg mit ihre territoriale Schwärpunkt im mittlere Neckarruum, wu vu syne Noofolger wyter uusböue woren isch, in dr Hauptsach vu dr Grofe Ulrich III. un Eberhard III..",🔎
,,,Neggerdal,FALSE,Albach leit em Neggerdal am Sidhang vom Schurwald.,🔎
,,,Neckardal,FALSE,Offenau leit em mittlere Neckardal.,🔎
,,,Neckerbecki,FALSE,"Fellbach lyt im Side vum Neckerbecki uf ere Hochflechi zwische Necker un Remsdal an dr nerdlige Uuslaifer vum Schurwald (do lige dr Kappelberg mit 469,0 m un dr Kerne mit 513,2 m).",🔎
,,,Negar,TRUE,"Sälle liegt am Ofang vom Weischberger Dahl, wo d´Sulm un d´Negar zamme gohd un d´Löwestohner Berg stande.",🔎
,,,Näggarraum,FALSE,"  D Schwäbisch Alb isch a Mittelgebirg, wo middla em Schwôbaland leit, ond Oberschwôba vom schwäbischa Näggarraum drennt.",🔎
,,,Neggr,TRUE,Schwalldorf leit sieba Kilometer siadweschtlich vo Râodaburg uf dr Gäuhochfläch rechts vom Neggr.,🔎
5823,Spule (Elektrotechnik),D Spuele in dr Elektrotechnik,Spuèlè,FALSE,"D Elegtronik befasst sich mit dè Entwicklung, Fèrtigung un Aawendung vo elegtronischè Bauelemänt wiè zum Byschpill Spuèlè odder Halbleiterbauelemänt wiè Diodè un Transischtorè.",🔎
,,,Spuele,FALSE,"Wil er Laadige spiicheret, isch d Wirkig, won e Kondänser uf e Änderig vo dr Spannig het, dere entgeegegsetzt, wäärend d Spuele eso uf Ändrige in dr Stroomsterki reagiert.",🔎
5824,Steiermark,Steiermark,Staiermarch,TRUE,"Z Bayern und i de Staiermarch het er ""Claußrapp"" ghaisse, wel er i Chluse gnistet het.",🔎
,,,Stirmark,TRUE,Na där Wahl vam Rudolf dum Erschtu zum römisch-ditschu Chinig hent schich d Habsburgär mit dum Äwärb va dä Härzogtiämär Öschtrich und Stirmark zura biditundu Hüsmacht ärhobu.,🔎
,,,östriichische,FALSE,"Die Allierte hai Bärn bsetzt und e neui Regierig iigsetzt, Dr Wattewyl het abglähnt Mitgliid z wärde und het im östriichische Abgsandte Graf Senfft-Pilsach vorgworfe, ass sie jetzt mit dr Schwiiz wurde mache, was d Franzose 1798 mit ere gmacht haige.",🔎
,,,Stäiermark,TRUE,"Ostdirool (zu Kärnte), Vorarlbärg (zu Dirool), s Burgeland (dr nördlig Däil zu Niiderööstriich, dr südlig Däil zur Stäiermark) und e baar Gränzbezirk in Ooberööstriich (zu Salzburg) und Gebiet in Niiderööstriich (zu Ooberööstriich) si d Usnaame.",🔎
,,,Staiermark,TRUE,"Im Südosta ligt s Burgaland, im Südwesta d Staiermark, im Westa kunnt Oberöschtriich und metta dinna isch Wien.",🔎
,,,Stäièrmaarch,TRUE,"Im Oschtèn esch s Bondèsland Nedrööschtriich, im Süüdèn esch t Stäièrmaarch ond im Südwèschte Salzboorg.",🔎
5825,Riehen,Rieche,Rieeche,TRUE,"Spezielli Schuele für Ghöörloosi git’s z Züri-Wolishofe, z Rieeche, z Underämpfälde und z Buchsi bi Bärn.",🔎
,,,Gmai Rieche,FALSE,"Veraastalte duet s Stimme-Feschtiwäl d Burghof Lörrach GmbH in Kooperation mit verschidene langjehrige Partner vu Dytschland un dr Schwyz, deert u. a. mit em Kanton Basel-Landschaft un dr Gmai Rieche.",🔎
,,,Rièchè,TRUE,"Diè älteschti bekannti Sägemülli im dütschsprõchigè Raum isch diè 1279 èrschtmòls erwäänti ""Holzmülli"" zwǜschè Rièchè un Chly-Basel.",🔎
,,,Riehe,TRUE,"Joorhundert, so ane 1285 ""Chuonrat der Sigeriste"" us Riehe im Aargau oder 1296 ""Berhtolt der Sigeriste"" vo Friiburg im Briisgi.",🔎
,,,Riiè,TRUE,"S ganze Rhyknǜǜ lyg innerhalb vom Schwizer Staatsgebièt un wörd vo dè Stadt Bàsek, Zentrum vo dè ""RegioTriRhena"", un dèmm sinè Gmeindè Riiè un Bettingè besidlet.",🔎
5826,Bundesgericht (Schweiz),Bundesgricht vo de Schwiiz,Bundesgricht,FALSE,"Meereri Laufetaler hän druffabe bim Bundesgricht, em heegschte Gricht vom Land, Stimmrächtsbeschwärde erhobe.",🔎
,,,Schwizer Bundesgricht,FALSE,"S Schwizer Bundesgricht het s aber abgleent, äinere Methoode dr Vorzug z gee.",🔎
,,,Bundesrichter,FALSE,"Wenn die beide Greemie zämme taage, was öppe bi de Wahl vom Bundesroot und de Bundesrichter de Fall isch, isch si die ""Vereinigti Bundesversammlig"".",🔎
,,,Bundesgriicht,FALSE,Wäge däm het si si an s Bundesgriicht z Lausanne gwändet.,🔎
5827,Schlagzeug,Schlagzüüg,Schlagwerk,FALSE,"Zwoi Fleeda, zwoi Oboa, zwoi Klarinedda, zwoi Fagott, vier Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, oi Harf, oi Tscheleschda, Schlagwerk ond Streichr Handlong.",🔎
,,,Schlagzyg,TRUE,"Är het e Huffe Inschtrumänt gspiilt, wie Gitarre, E-Bass, Klavier, Keyboard un Schlagzyg.",🔎
,,,Schlagzüg,TRUE,Z Schlagzüg und Gitarre präge dr Metal starch.,🔎
,,,Schlagzeig,TRUE,"Firs Orkeschtr braucht ma bloß a Fleet, a Klarinett, drei Trombeeda, genausoviil Posauna, a grauß Schlagzeig, a Klaviir, a Harmonium, a Geig, a Braatsch ond a Kniageig (Cello).",🔎
,,,Schlaagzyyg,TRUE,"Zurzyt (Stand 2020) bstoot s Ensemble us Melise Mellinger (Violine), Paul Beckett (Viola), Åsa Åkerberg (Violoncello), Mario Colli (Fleete), Eduardo Olloqui (Oboe), Shizuyo Oka (Klarinette), Christian Dierstein (Schlaagzyyg) un Klaus Steffes-Holländer (Klavier).",🔎
,,,Schlagzyger,FALSE,Mit syre Familie isch er scho mit fimf Johr as Schlagzyger uf dr Bihni gstande.,🔎
,,,Schlaagzüüg,TRUE,S Schlaagzüüg isch e Kombinazioon vo verschidnige Schlaaginstrumänt.,🔎
,,,Schlagzüger,FALSE,"Si ìsch vom Sänger Michael Stipe, em Gitarrìscht Peter Buck, em Bässeler Mike Mills ùn em Schlagzüger Bill Berry ggrǜndet worde.",🔎
,,,Schläägzüüg,TRUE,"Er het chönne Orgle spiile, Klavier, Gitarre und Schläägzüüg.",🔎
,,,Schlaagzyyger,FALSE,"Januar 1975 in St. Ingbert als ""Christoph Hans"") isch e dytsche Schlaagzyyger.",🔎
5828,Mittani,Mitanni,Hurritisch,FALSE,"Es git Züügnis drvo für s Akkadisch, s Elamitisch, s Hethitisch, s Luwisch, s Hurritisch und s Urartisch.",🔎
,,,Mittanni,TRUE,"zwöschet eme hethitische König und em König vo Mittanni stönd die vier Götternäme ""Mitraššil, Uruwanaššil, Indra, Našattiyanna"", da sind de Mitra, de Varuna, de Indra und d Nasatya, wo im Veda ali e wichtigi Role spilet.",🔎
5829,Steinentor,S Steinedoor,Stainedoor,TRUE,"Si hai bim 1653 Schwyzer Buurechrieg mitkämpft, und wo dä verloore gangen isch, si iiri Aafierer bestrooft worde: säggs von ene si uf em Kopfabhaini vor em Stainedoor kepft worde, und dr Ueli Schad vo Oberdorf, wo d Obrikait as dr Fierer aagluegt het, isch uf em Gellert am Galge ghänggt worde.",🔎
,,,Stäinedoor,TRUE,"Es befindet sich im Groossbasel und überkwert dr Birsig, wo i dem Gebiet underirdisch fliesst, und die früenere Aalaagen und Grääbe vom Stäinedoor und vo dr Stäineschanze.",🔎
5830,Stadler Rail,Stadler Rail,Stadler,FALSE,"Typischi Bischpiu ir Schwiiz si d SBB RABDe 12/12 oder d ""Fahrzügfamilie FLIRT"" vom Stadler.",🔎
,,,Stadler Bussnang,FALSE,"D BOB ABDeh 8/8 sind dreiteiligi meterspurige elektrische Niederflur-Gelenktriebzüge vo der Berner-Oberland-Bahn (BOB) inder Schwiz für gemischten Adhäsions- und Zahnradbetrieb, härgstellt vo Stadler Bussnang.",🔎
5831,Gemeindeversammlung,Gmeindiversammlig,Gmäindiversammlig,TRUE,"In chliinere Gmäinde isch er mäistens au dr Vorsitzend vo dr Gmäindiversammlig, wo s oberste Legislatiive Organ von ere politische Gmäind isch.",🔎
,,,Gmäindversammlig,TRUE,"D Versammlig vode Stemmberächtigte, d Gmäindversammlig ôder äifach d Gmäind, üebt d Legislativgwalt us.",🔎
,,,Gmeindsversammlig,TRUE,"Z Horgen hämer schwizerischi Basisdemokratie und a de Gmeindsversammlig (Legislative) dörf jede und jedi öppis säge, wo s Schwizer Bürgerrecht hät und z Horge wohnt.",🔎
,,,Gmeindsversammlige,FALSE,"1 GG, z Östriich i, Artikel 1 vom Bundes-Verfassigsgsetz und in der Schwiiz mit diräkter Demokratie (Urne-Abschtimmige, Landsgmein oder Gmeindsversammlige) in dr Präambel vo dr schwiizerische Bundesverfassig als tragends Verfassigsprinzip fest verankeret.",🔎
,,,Gmäindversamlig,TRUE,"Am 2te Septämber 2020 hat d Gmäindversamlig mit 66,2 % em Fusionsprojekt Zuekumftsruum Aarau zuegstimmt.",🔎
,,,Gmeindversammlig,TRUE,Mährmals im Johr findät e Gmeindversammlig statt.,🔎
5832,Jäger und Sammler,Jeeger und Sammler,Jeeger- und Sammlergrubbe,FALSE,Drüber uuse si Wullenaashörner vo früeje Jeeger- und Sammlergrubbe in Höölemoolereije und as Grawuure uf Stäi und Chnoche und as chliini Statuette daargstellt worde.,🔎
,,,Jeeger- und Sammlerkulture,FALSE,"Es häi sich alli mööglige Kultuure und Sprooche entwigglet, am Aafang no Jeeger- und Sammlerkulture, wie si sä mitbrocht häi, aber scho churz noch oder no wääred dr letzte Chaltzit si si uf em Pazifik dr Küste nooch gfaare.",🔎
,,,Jägerkulturè,FALSE,D Kenntnis vo regèlmäßig stattfindendè Dyrwanderigè isch schu für diè früènè Jägerkulturè wichtig gsi.,🔎
,,,Jeeger- und Sammlerkultuure,FALSE,"D Jungstäizit, au Neolithikum (vom altgriech. ' ,nöi, jung‘ und ' ,Stäi‘), isch definiert as d Epoche in dr Gschicht vo dr Menschhäit, wo mit em Übergang vo de Jeeger- und Sammlerkultuure zu sässhafte Buure mit domestizierte Dier und Pflanze aagfange het.",🔎
5833,Kraftwerk Birsfelden,Chraftwärk Birsfälde,Chraftwärch Birsfälde,TRUE,"Die grosse Wasserwärch am Hochrhy sind die doo: s Chraftwärch Rhynou, s Chraftwärch Eglisau-Glafttfälde, s Chraftwärch Reckinge, s Chraftwärch Albrugg-Doogere, s Wärch Lauffeburg, s Rhychraftwärch Säkinge, s Chraftwärch Rhyburg-Schwörstadt, s Alte Wasserchraftwärch vo Rhyfälde, s nöie Chraftwärch Rhyfälde, s Wärch Augscht-Wyyle und s Chraftwärch Birsfälde.",🔎
,,,Kraftwärk und dr Schlöise z Birsfälde,FALSE,Äigetlig nume im Beriich vom Rhiihaafe und vom Kraftwärk und dr Schlöise z Birsfälde isch s Schwümme ganz verbote.,🔎
,,,Chraftwärk,FALSE,"Vo Aafang aa isch s Stärnefäld e Flugblatz uf Zit gsi, denn dr Kantoon Baasel-Landschaft het s Gländ ursprünglig mit dr Absicht kauft, zum dört e Chraftwärk und e Rhiihaafe z baue.",🔎
5834,Bad Schussenried,Schussariad,Bad Schussariad,FALSE,Heitzodag leabt dr Wilhelm König z Reitlenga ond z Bad Schussariad.,🔎
,,,Schusseriad,TRUE,S Chloschter Schusseriad isch en ehmoligi Rychsabtei z Schusseriad im Landchrais Bibrach z Oberschwobe.,🔎
,,,Bad Schusseried,FALSE,"Onne vun de Strecke us em Gwirr vu Jakobswäg uf Santiago de Compostela hosst ""Oberschwäbischer Jakobspilgerweg"" und goht vo Ulm ibber Oberdischinge, Bad Schusseried, Biberach an der Riß, un Wiigarte.",🔎
5835,Ionischer Aufstand,Dr Ionisch Ufstand,Ufstand vo de Stedt in Ionie,FALSE,"In Öiropa isch er aber vor allem wägen em Ufstand vo de Stedt in Ionie bekannt, won er underdruckt het und wäge de Chrieg, won er denn gege d Grieche gfüert und verloore het.",🔎
,,,Ionische Ufstand,FALSE,In Chläiasie isch s schliesslig zum Ionische Ufstand (500–494 v. d.,🔎
,,,Ionisch Ufstand,TRUE,Dr Ionisch Ufstand (öbbe 500–494 v. d.,🔎
,,,ionische Ufstand,FALSE,"500 v. d. Z. isch s zum so genannte ionische Ufstand choo, wo Athen iigriffe het, was e Joorzäänt spööter zu de Perserchrieg gfüert het und eme Siig vo de Grieche über d Perser.",🔎
5836,Makrian,Makrian,Macrian,TRUE,"(364–375) e Bündnis mit de Burgunder abgschlosse, um de Alemanekönig Macrian z vernichte.",🔎
,,,Macrianus,FALSE,De König Macrianus het aber e latinische Name ghaa.,🔎
5837,Gemeinden des Kantons Zug,Gmeinde vum Kanton Zug,Gmeinde vum Kanton Zoog,TRUE,"De Kanton Zoog het elf Gmeinde, für Details lueg under ""Gmeinde vum Kanton Zoog"".",🔎
,,,Gmeinde vom Kanton Zug,TRUE,"""Lueg au:"" Gmeinde vom Kanton Zug Kanton Fryburg.",🔎
5838,Marne (Fluss),Marne (Fluss),Marne,TRUE,"Flüss: Aisne, Marne, Ourcq, Vesle, Somme, Oise, Serre.",🔎
,,,Marnedal,FALSE,"Obwoll dè Champagner s international bekannteschte Erzügnis vo dè Region isch, machèd Wiibärg nu èn chlynè Deil vo irer landwǜrtschaftlichè Nutzflächi uus un konzentryrt sich uff d Dalwangè un andrè Haaldè im Weschtè (Marnedal, Montagne de Reims) un im Südoschtè.",🔎
,,,nàmmensgliicha Fluss,FALSE,’S ìsch noh-n-em nàmmensgliicha Fluss gnännt.,🔎
5839,Nebenbahn,Näbbèbaan,Nebenstreggè,FALSE,"Um dè Koschtèdrugg z entgò, hèt d Staatsbaan in großem Raamè Nebenstreggè stillglait, wo als unrentabel ygschätzt worrè sin.",🔎
,,,Nèbbèbaan,TRUE,"Well ab 1907 abber vo sellem Baanhof è Nèbbèbaan übber Kappel un Lènzkirch witer nõch Bõõdorf gfüürt hèt (Haslachdalbaan), isch er umbenamst worrè.",🔎
,,,Näbbèschtreggè,FALSE,"D VT 95–98 sin im Personèzugdiènscht uff nu wènig rentablè Näbbèschtreggè ygsetzt worrè, um Dampflokomotyv- odder Diselzugbedryb z ersetzè.",🔎
,,,Nebbèbaan,TRUE,"Die Dreiseèbahn – uf Hochdütsch ""Dreiseenbahn"" oder mengmoll au ""Drei-Seen-Bahn"" gschribbè – isch è 19,177 Kilometer langi elektrifizyrti Nebbèbaan im Landkreis Brysgau-Hochschwarzwald, wo am Baanhof Titisee vo dè Höllèedalbaan Fryburg im Briisgau – Donaueschingè in Richtig Süèdè abzwygè duèt un bis zum Wyler Seebrugg füürt.",🔎
,,,Näbbèbaanè,FALSE,"Hüt isch es z Dütschland, Öschterrych un dè Schwiz normal, sich uff dè frei zuègänglichè Baanschteig vo Näbbèbaanè uffzhaaltè, si gältèd nõch èm Gwonnètsrächt als öffentlichè Vokeersruum, obwoll siè s eigèntlich nit sin.",🔎
,,,Nebbèbaanè,FALSE,"Am Ènd vo dè Dampflokära isch si zu dè Universalgattig worrè, wo dank dè nidrigè Achslascht au uff Nebbèbaanè mit lychterem Obberbau ygsetzt wörrè hèn könnè.",🔎
5840,Bahnhof Lauchringen,Baanhof Obberlauchringè,Lauchringer Baanhof,FALSE,"D Aabindung a dè Lauchringer Baanhof sowiè dè Chnotèbaanhof Waldshuèt wörd durch d Regionalbuslinniè 7338 sichergschtellt, welli in Randzitè im Baanhof Stüèlingè irèn Aafangs- un Endpungt hèt.",🔎
,,,Bahnstation Oberlauchringe,FALSE,"Zu de friehnere Gmeind Oberlauchringe ghört de hüttig Ortsdeil Oberlauchringe, zu de friehnere Gmeind Underlauchringe de Ortsdeil Underlauchringe, s Hus und s Ghöft Am Hohrain, d Hüser Äuleboden, Im Ibrunnen und d Bahnstation Oberlauchringe.",🔎
,,,Obberlauchringer Baanhof,FALSE,"Aafangspungt vo dè Wuètèdalbaan isch sit 1875 dè Obberlauchringer Baanhof gsi, bis dört hy hèt diè Großherzoglich Baddischi Staatsysèbaanè (GBadStB) s èrschtè Zyl vo dèrrè Baanschtreggi erreicht ghaa, nämlich mit Stüèlingè è wittèri baddischi Amtsschtadt a s baddische Baannetz aazschlièßè.",🔎
,,,Obberlauchringè,FALSE,"Diè unteri Wuètèdalbaan zwischè Obberlauchringè un Grimmelzofè folgt uff èrè Längi vo öppè 27,2 km èm Lauf vo dè Wuètè.",🔎
,,,Lauchringè,FALSE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
5841,Liechtensteinische Landesbank,Liachtaschtaanischi Landesbank,Liachtaschtaanische Landesbank,FALSE,Aafangs 1954 isch d Sammlung schließli in di oobere Steck vum Neiböu vu dr Liachtaschtaanische Landesbank verlait un zue Bfingschte ufgmacht woore.,🔎
,,,Liachtaanische Landesbank,FALSE,"2001 bis 2003 het er bi dr Liachtaanische Landesbank z Vaduz as Finanzanalyscht un Fondsmanager gschafft, ab 2003 bis zue sym Regierigsyydritt 2013 derno bi däre ire Doochtergsellschaft LLB Asset Management AG, ab 2006 deert as Laiter vum Aktiemanagement.",🔎
5842,Galloromanische Sprachen,Galloromanischi Sproche,galloromanische Sprochfamilie,FALSE,Pikardisch isch e Langues d’oïl und ghört zu de galloromanische Sprochfamilie.,🔎
,,,Galloromanisch,FALSE,Johrhundert Keltisch oder z'mindeschtens Galloromanisch gsproche worre isch.,🔎
,,,galloromanischi,FALSE,Der Gauchat het de sälber als Profässer z Züri au die romanischi und bsunders die galloromanischi Dialäktforschig no wyter usbout.,🔎
,,,Galloromanische Schprôchfamilie,FALSE,Französisch isch e Oïl-Schprôch un ghört zur Galloromanische Schprôchfamilie.,🔎
,,,galloromanische Sprooche,FALSE,"Es ghört in dere Sproochfamilie zue de galloromanische Sprooche, wie z. B.",🔎
,,,galloromanische,FALSE,"D Langues d’oïl sin di traditionelle galloromanische Dialäkt wo in Nordfrankrych, Belgie ùn em nördlichschte Deil vo de Romandi gschwätzt werde oder worde sin, ùn ùff s Vulgärlatiin zrùggönn.",🔎
,,,galloromanische Sproche,FALSE,"Scho ums Johr 1000 ume sin di hüttige Sproche unterschide gsi: uff de Iberische Halbinsle s Portugiisisch mit siner nördöstlige Variante, em Galiizisch, un s Spanisch, z Frankriich im Norde d'Langues d'oïl un im Süde s Okzitanisch, im Gränzgebiet vu Italie, Östriich un de Schwiz di rätoromanische Sproche, z Norditalie di galloromanische Sproche un s Venetisch, im Süde di zentral- un süditaliänische Sproche, z Sardiinie s Sardisch, an de östlige Adriachüste s Dalmatisch (hütt usgstorbe) un z Rumänie, in de friehjere Provinz Dakie, s Rumänisch.",🔎
,,,galloromanischi Sproch,TRUE,"S Frankoprovenzalisch odder Arpitanisch (Eigebezeichnige: ""patouès, francoprovençâl, arpitan, arpetan"") isch e galloromanischi Sproch, wu z Frankriich, z Italie un in de Schwiz gschwätzt wird.",🔎
,,,galloromanische Ruum,FALSE,"Die traditionelle Mùndarte vùm Kanton Nöiebùrg hen zum Frankoprovenzalische ghört, einere vo de drüü groosse Sproochgrùppe im galloromanische Ruum wo uss de latyynische Alldagssprooch vo de röömische Erobrer enstande sin.",🔎
,,,Gallo-Romanisch,FALSE,Johrhundert oder speter in Enklave im Schwarzwald Gallo-Romanisch gschwätzt woren isch.,🔎
5843,Haslach im Kinzigtal,Haaslä,Hasle im Kinzigdal,FALSE,"D Burg Schnellinge isch e abgangeni Burg bi Schnellinge, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hasle im Kinzigdal im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Haasle,TRUE,"D Noochberdèèrfer sin Määrdige, Walderschhoofe, Dienge, Rimschige, Sand Jèèrge ùn Haasle.",🔎
,,,Haslä,TRUE,D Gmai lit rund 2 km nordeschtlig vun Haslä nerdlig vun dr Kinzig im mittlere Schwarzwald.,🔎
,,,Bollebach,FALSE,"Di verschidene Sidstaate-Dialäkt („Pike County-Dialäkt“), wu dr Mark Twain im Buech bruucht het het dr Wurth noobildet, indäm er die Textstelle in Dialäkt vu verschidene andere alemannische Dialäktautore ibersetzt het un die Passasche derno au vu sällene Autore het iberbriefe loo: vu dr Karin Ernst (Hugschwiir), em Rolf Feger (Bollebach), dr Lioba Nägele (Chilchhofe), em Markus Manfred Jung (Stette) un em Fabian Samuel (Züri).",🔎
5844,Columban von Luxeuil,St. Kolumban vo Luxeuil,Kolumban,FALSE,Zwüschad 610 und 612 sind d irische Missionare Kolumban und Gallus in Breagaz gsi.,🔎
,,,Hailige Columban,FALSE,"E wiiters Zügnis isch d Vita vom Hailige Columban, wo im 7.",🔎
,,,Columban,FALSE,"D Afäng vo de Sidlig Sanggale gönd uf de irisch Mönch Gallus (* öppe 550; † 620 oder 640), en Schüeler vom Columban zrugg, wo 612 am Fluss Schteinach e Aisidler-Chlause errichtet hät.",🔎
,,,St. Columban,FALSE,0 de St. Gallus und de St. Columban missioniert. D Missionare hend afange e Chloster ,🔎
,,,Häilige Columban,FALSE,"I dr Urkund stoot, ass d Chilche s Patrozinium vom Häilige Columban gha het.",🔎
5845,Internationales Einheitensystem,SI-Einheitesystem,internationale Einheitesyschtem,FALSE,"D Sekunde (verchürzt vo lat. ""pars minuta secunda"" „em veminderete Part (nomaal) verminderet folgend“ = ""sequi"") isch d Basiseinheit vo dr Ziit im internationale Einheitesyschtem (SI).",🔎
,,,"Äihäit, wo internazional verwändet wird",FALSE,"D Äihäit, wo internazional verwändet wird, isch s Newton.",🔎
,,,Internationale Eiheitesystem,FALSE,Die Astronomisch Eiheit isch im Internationale Eiheitesystem sit 1978 nimmi zuelässig.,🔎
,,,SI-Äihäit,FALSE,"D Äihäit vo dr Frekwänz isch die abgläiteti SI-Äihäit mit em bsundrige Naame Hertz (Einheitenzeichen Hz), dodrbii isch 1 Hz = s−1.",🔎
,,,SI,FALSE,"S Ampere [], wo mit em Einheitezeiche A aagee wird, isch d SI-Basiseinheit vo de elektrische Stromsterchi und glychzytig d SI-Einheit vo de „magnetische Durfluetig“, wo vo de Basiseinheit abgleitet isch.",🔎
,,,Ìnternàzionààla Ainhaitssüschteem,FALSE,"Ìm Ìnternàzionààla Ainhaitssüschteem ìsch d’ Ainhait „Meeter“ ìwwer d’ Liachtgschwìndikait definiart, wo mìt’m Wart  m/s fäschtglajt worra-n-ìsch.",🔎
,,,internazionale Äihäitesüsteem,FALSE,"D Stroomsterki wird im internazionale Äihäitesüsteem (SI) in dr Maassäihäit Ampere mit em Äihäitezäiche A aagee, noch em franzöösische Füüsiker und Mathematiker André-Marie Ampère.",🔎
,,,Internazionale Äinhäitensüsteem,FALSE,"Im Internazionale Äinhäitensüsteem, in skalarer Form und im Wakuum isch d Chraft  wo formula_2 und formula_3 zwäi Laadigsmängene si, wo bäidi chuugelsümmetrisch verdäilt si, formula_4 dr Abstand isch zwüsche de Middelpünkt vo de Chuugele und formula_5 d Permittivität vom Wakuum (elektrischi Fäldkonstante).",🔎
,,,Internazionaale Äihäitesüsteem,FALSE,Joule [] isch im Internazionaale Äihäitesüsteem (SI) d Maassäihäit vo dr Energii.,🔎
,,,Internationale Äihäitesüsteem,FALSE,Im Internationale Äihäitesüsteem git s kä äigeni Äinhäit für en Impuls.,🔎
,,,SI-Äinhäit,FALSE,Iiri SI-Äinhäit isch s Joule.,🔎
5846,Lörrach,Löörech,Löörecher,FALSE,"S TAM isch e Noofolger vum Löörecher „Theater im Riessgässli“, eme private Chlaichunschttheater, wu dr Erwin G. Sütterlin 1972 grindet un bis 1986 glaitet het.",🔎
,,,Lerrach,TRUE,"Im Oberbadische ischs Alemannisch in dr stedtische Balligsgebiät stark zruckgange – des betrifft d Balligsgebiät Friiburg, Lerrach, Offeburg un anderi.",🔎
,,,Lörrech,TRUE,"Dr Kuenze Udo isch im Wiesetaldörfli Hauge ufgwachse, wo jetz en Ortsteil vo Lörrech isch.",🔎
,,,Lörràch,TRUE,"Dia junga Fràui hàt fer a trinàtionàl „International Business Management“ Diplom gschtudiart, ìn drèi Schüela: z'Colmer, z'Lörràch un z'Bàsel.",🔎
,,,Lörech,TRUE,"Joorhundert het si e zwöiti Fabrigg z Lörech gründet, und gly drufabe anderi z Öschtrych und z Frankrych.",🔎
,,,Duemerge,FALSE,Dr Hansjörg „Hajo“ R. Loch (* 1939 z Duemerge; † 22.,🔎
5847,Rückenmark,Rüggemarch,Ruggèmark,TRUE,Séllè Nèrv fangt bim Mènsch zwǜschem drittè bis füüftè Halssegment (C3 bis C5) vom Ruggèmark aa un isch Deil vom Halsgflecht (Plexus cervicalis).,🔎
,,,Ruggemark,TRUE,S Erektionszentrum isch e parasympathischs Zentrum in de Ruggemarksegmänt S2-S5 im Chrüz- oder Sakralmark (Pars sacralis).,🔎
,,,Ruggemarch,TRUE,"I de Wirbelsüüli isch de Wirbelkanal, wo s Ruggemarch und Nerfe dine sind.",🔎
5848,Autismus,Autischmus,autistisch,FALSE,"Wu sa verschtànda hàt, àss ìhra Tochter Susie (1956–2005) autistisch gsìì ìsch, hàt sa sìch fìr d’ Narvaäntwìcklungsschteerunga ìnträssiart un hàt drum fànga-n-àà forscha.",🔎
,,,Asperger-Sündroom,FALSE,"Jüüni 2014 ìm Kent) ìsch a britischa Psüschiàtera gsìì, wo d’ Àrweta vum Hans Asperger witterg’màcht un s’ Asperger-Sündroom b’schtìmmt hàt.",🔎
,,,autistischi,FALSE,"Näbe dr Primarschuel het s e Schuel für autistischi Chinder, wo mit ere Spänd vo dr Judith ben Mosche, eme ehemolige Kibbuzmitgliid, het chönne iigrichtet wärde.",🔎
5849,Primfaktorzerlegung,Primfaktorzerleegig,Primfaktore cha zerlegt,FALSE,"Dr Fundamentalsatz vo dr Arithmetik oder Hauptsatz vo dr elementare Zaaletheorii säit us, ass jeedi natüürligi Zaal in Primfaktore cha zerlegt wärde und dass die Zerleegig in dr kanonische Daarstellig äidütig isch.",🔎
,,,Primfaktorzerlegig,TRUE,GgT und kgV cha me über d Primfaktorzerlegig vo de beide Zahle wo ge si bestimme.,🔎
,,,Primfaktorezerleegig,TRUE,Dodrvo chunnt au dr Satz vo dr äidütige Primfaktorezerleegig in formula_1.,🔎
5850,Jurasüdfuss,Jurasüdfuess,Jura-Südfuess,TRUE,"Für usswärtigi Psuecher attraktiv isch d Region vom Nöieburgersees, wüu me uf em mit Schiff cha fahre und ganz bsungers wäge de Wybärge am Jura-Südfuess.",🔎
,,,Fueß vum Jura,FALSE,S Dorf Montricher lyt am Fueß vum Jura.,🔎
,,,Jurafuess,TRUE,"Im Nöieburger Jura isch es geng ä chly chaut we d Bise geit, aber drfür het me nume säute Näbu we die dunger am Jurafuess ir «Näbusuppe» hocke.",🔎
5851,Territorialstaat,Territorialstaat,Territorialfürstedum,FALSE,"Joorhundert het sich s Bistum Basel zum ene wichdige Territorialfürstedum am Oberrhii entwigglet und us de Dienstmanne und Ministeriale vom Bischof, wo ursprünglig unfrei gsi si, isch e stedtischi Ridderschaft worde.",🔎
,,,Territoriaalstaat,TRUE,Noch em Bidritt zur Äidgenosseschaft im Joor 1501 het Baasel dr Stand von ere unabhängige Stadtrepublik und eme sälbstständige Territoriaalstaat ghaa.,🔎
5852,Kilimandscharo,Kilimandscharo,Kilimanjaro,FALSE,"Zurzyt isch si Sprächeri vu dr dur d DFG gfeerderet Foorschigsgruppe ""The role of nature for human well-being in the Kilimanjaro Social-Ecological System (Kili-SES)"" am Kilimanjaro z Tansania.",🔎
,,,Kilimandscharo-Massiv,FALSE,"Im Nordoschte vum Land, in dr Nechi vu dr Gränz zue Kenia, hebt sich s hegscht Bärgmassiv vu Afrika, s Kilimandscharo-Massiv, dr hegscht Punkt dervu – dr ""Uhuru Peak"" – lyt uf em Kibo uf .",🔎
5853,Generationswechsel,Generazioonswäggsel,Generazioonewäggsel,TRUE,"D Moos si dur e Generazioonewäggsel charakterisiert, wo binem die gschlächtligi Generazioon (Gametofüt) gegenüber dr ungschlächtlige (Sporofüt) dominiert.",🔎
,,,Generationswächsel,TRUE,Bi de Bflanze isch das im Lauf vo dr Stammesgschicht dur e Verlagerig vo de Phasene im Generationswächsel bassiert.,🔎
,,,Generationewächsel,TRUE,Dr Generationewächsel isch wie bi allne Bflanze heterophasisch.,🔎
5854,KZ Auschwitz-Birkenau,KZ Auschwitz-Birkenau,Konzentrazioonslaager Auschwitz II,FALSE,Augschte 1944 im vu dr SS „Zigyynerlaager“ gnännte Dail vum Konzentrazioonslaager Auschwitz II.,🔎
,,,Auschwitz,FALSE,"Är het vili Romän gschribe, unter anderem au provokanti wie biischpilswiis ""Wenn Auschwitz in der Schweiz liegt"".",🔎
,,,Konzentrationslager Auschwitz,FALSE,"Jänner 1945, dr Dag, vu s Konzentrationslager Auschwitz dur di Rot Armee im letschte Johr vum Zweete Weltchrieg befreit woren isch.",🔎
,,,Auschwitz-Birkenau,FALSE,"Vom Februar 1943 aa isch e groosse Däil bo de Roma, wo im Dütsche Riich gläbt häi, in s Vernichdigslaager Auschwitz-Birkenau deportiert worde.",🔎
,,,KZ Auschwitz,FALSE,Eso het si vyl Internierti vor dr Deportation in s KZ Auschwitz chenne rette.,🔎
,,,Konzäntrazioonslaager,FALSE,"1945, under em Ydruck vo de Gröiel i de Konzäntrazioonslaager und vo de Romään vom Jeremias Gotthälf, hät si bschlosse, Primaarleereri z wëërde.",🔎
5855,Griechisch-orthodoxe Kirche,Die Griechisch-orthodoxi Chille,griechisch-orthodoxe,FALSE,"Näbe dr jüdische Religioon häi d Chasare möögligerwiis s griechisch-orthodoxe, s nestorianische und s monofüsitische Christedum, dr Zoroastrismus und au germanischi, slawischi und finnischi häidnischi Kült braktiziert.",🔎
,,,griechisch-orthodoxi Kiirche,TRUE,"S Kiirchegeböid isch vo 1971 bis 2003 an die griechisch-orthodoxi Kiirche vermietet worde und hüte an die serbisch-orthodoxi, wo dört regelmässig Gottesdienst abhaltet.",🔎
,,,griachisch-orthodoxa,FALSE,D’ Maya Diab ìsch ìm Bezirk Aschrafiyya z’ Beirut ìn’ra griachisch-orthodoxa Fàmilia-n-uff d’ Walt kumma.,🔎
5856,Royal Academy of Music (Opernunternehmen),S Opereundernääme Royal Academy of Music,Opereakademii,FALSE,1719 isch dr Georg Friedrich Händel uf Dresde choo und het en für si Opereakademii welle.,🔎
,,,2. Opereakademii,FALSE,/a> ufdräte. Dr Händel het d Strada 1729 für sini 2. Opereakademii angaschiert. Dört het si d Adelaide in sinere Ope,🔎
,,,Royal Academy of Music,FALSE,"Dr Händel het öbbe im Früelig 1719 Cannons verloo und aagfange e nöis Opereundernääme uf Subskriptionsbasis am King’s Theatre afo vorberäite, d ""Royal Academy of Music"" mit em Händel as em musikalische und em Schwizer Johann Jacob Heidegger (1659–1749) as Verwaltigsdiräkter.",🔎
5857,Landtagswahl in Baden-Württemberg 2016,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg 2016,am 13. Merz 2016 gwehlt,FALSE,", Wahlkrais un Stimmenaadail. Dr 16. Landdag isch am 13. Merz 2016 gwehlt wore. Zämmesetzig vum Landdag. No dr <a href=""Lan",🔎
,,,Landtagswahl,FALSE,"Merz 2016, ai Dag no dr Landtagswahl, het si ihre Ruggdritt as Staatsministerin zum 18.",🔎
,,,Landdagswahl am 13. Merz,FALSE,et derno sy Amt as Landdagsbresidänt ufgee. Bi dr Landdagswahl am 13. Merz het d CDU 12 Brozäntpinkt verlore un isch mit 27 ,🔎
,,,Landdagswahl z Bade-Wirttebärg,FALSE,"Bi dr Landdagswahl z Bade-Wirttebärg im Merz 2011 händ i Griene mit 24,2 Brozänt vu dr Stimme s bescht Ergebnis uf Landesebeni iberhaupt iberchuu.",🔎
5858,Stuttgarter Zeitung,Stuttgarter Zeitung,Stuagerter Zeidong,TRUE,"Außerdem hôt’r au ällbott schwäbische Gschichtla für d’ Stuagerter Zeidong gschriaba, wo 1985 als Buach („Herr, schmeiß Hirn ra“) rausgäbba ond noh em selba Jôhr mit’m Thaddäus-Troll-Preis auszeichnet worda send.",🔎
,,,Stuegerter Zeidong,TRUE,"Em Frijohr 2010 hot d Stuegerter Zeidong a Marktforschongsinstidut beuftragt, rauszofenda, was fir a Sehenswirdigkeit d Birgr vo Stuegert am meischda mit ihrer Stadt vorbendet.",🔎
,,,Stuagerdr Zeidong,TRUE,"Dr Josef Eberle isch Rausgäbr ond Chefredakteur vo dr ""Stuagerdr Zeidong gwea.",🔎
,,,Stuegerder Zeidong,TRUE,"Des Buach Gebrauchsanweisung für Schwaben mit seine 196 Seida vom Autor Anton Hunger, ama frihera Journalischda vo der Stuegerder Zeidong ond langjähriger Kommunikazionsschef vo dr Stuegerder Autoschmiide Porsche, ischt ois vo-ra ganza Roihe vo Werk, wo dr Piper Verlag rausgeit ond wo älle mit ""Gebrauchsanweisung für …"" ôôfanget.",🔎
,,,Stuegerter Zytig,TRUE,Si het e 1990/1991 Volotariat bi dr Stuegerter Zytig gmacht un derno fimf Joor lang deert in dr Wiirtschaftsredakzioon gschafft.,🔎
5859,Königreich Neapel,Königriich Neapel,Kenigraich Neàpel,TRUE,"Àwril 1814 z’ Sarno, Kenigraich Neàpel; † 30.",🔎
,,,Köönigriich Neapel,TRUE,"Dorum bezäichnet mä das „Festland-Sizilie“ au as Köönigriich Neapel, zum s besser vom „Insle-Sizilie“ zunderschäide.",🔎
5860,Maienfeld,Maiefèld,Maiafèld,TRUE,Der Paul Meinherz (Bürger vo Maiafèld; * 8.,🔎
,,,Mäjefäld,TRUE,"Drbii gsi si die Zäh Gricht Belfort, Davos, Klosters, Castels, Schiers, Schanfigg (St. Peter), Langwies, Stroossbärg (Churwalde), Mäjefäld (Stadt und Schloss) und Neu-Aspermont (Hoochi Grichtsbarkeit über Jenins und Malans).",🔎
,,,Maiefäld,TRUE,"D Gricht Maiefäld und Malans, e gmeinsams Underdanegebiet vo de Bünd, hai um d Ufnahm in die Helvetischi Republik bittet.",🔎
,,,Maiefeld,TRUE,"Wil er kai Chinder ghaa het, het sin Brüeder Fridrich V. de gaistlich Stand uufgee und 1323 d Kunigunde vo Vaz ghüüroote und ase sind Maiefeld, Winegg, Marschlins, Zizers, Igis, Pfäfers, s Prättigau, Davos, Churwalde und d Festi Belfort i sin Bsitz choo und 1363 no s Schanfigg.",🔎
,,,Mäiefäld,TRUE,"D Nochbergmainde vo Bad Ragaz sind Landquart, Mäiefäld, Fläsch, Pfeefers, Mels und Vilters-Wangs.",🔎
5861,Dreiseenbahn,Dreiseenbahn,Dreiseèbaan,TRUE,"Dè Baanhof Seebrugg isch Èndstation vo dè Dreiseèbaan, welli tagsüber im Stundètakt faarè duèt un s gsamti Feriègebièt um dè Schluchsee mit Titisee un Fryburg vobindè duèt.",🔎
,,,Driseebahn,TRUE,Sit em Bau vu dr Driseebahn 1926 befindet sich in Bäredal dr höchstgläge Bahnhof vu Dytschland an ere Regelspurstrecki.,🔎
,,,Drei-Seè-Baan,TRUE,D'Drei-Seè-Baan gi Titisee vobindet Schluchsee mit èm dütschè Iisèbaanetz.,🔎
,,,Dri-See-Bahn,TRUE,Im Bahnhoft Titisee zwigt d Dri-See-Bahn nooch Seebrugg ab.,🔎
,,,Drei-Seè-Bahn,TRUE,"De Drei-Seè-Bahn, s verlängert End vun de Höllèdalbahn, gòt vom Bahnhof Titisee uus übber dè Bahnhof Aha am nördliche Seeufer lang bis zuem Endbahnhof Seebrugg am Oschtzipfel vom Schluchsee.",🔎
,,,Dreiseèbahn,FALSE,"Diè aagrenzendi Dreiseèbahn, wo z Titisee vo dè Höllèdalbahn abzwygt un 1926 eröffnet worrè isch, hèt mo ebbèfalls mit dèm Sischtem elektrifizyrt.",🔎
5862,Magen,Maage,Mage,TRUE,"De Pom-Pom-Pilz oder Igelstachelbart (""Hericium erinaceus"") wird bi Chrankete vum Mage empfohle.",🔎
,,,Magefundus,FALSE,"Es wird in de Hauptzälle vom Magefundus vo Wirbeldier, also au vom Mensch, bildet, und isch für en Abbau vo Protein, wo mit dr Naarig ufgnoo wärde, zueständig.",🔎
,,,Magè,TRUE,"Diè Heilwirkig isch dè zaalrychè in ihm enthaaltenè, überwigend schwefelartigè ätherischè Ööl zuzschrybè, welli sich posidiv uff Verdauig, Atemwäg, Leberè, Gallè, Darm un Magè uuswirket.",🔎
5863,Acht Alte Orte,Die Acht Alten Ort,Acht Alten Ort,TRUE,"Drum redt mer no hütt vo den Acht Alten Ort, wo den zu de 13-örtige Eidgnosseschaft uusgwytet worde sind.",🔎
,,,die Acht Alten Orte,TRUE,"Däm politische Gebild sait me ""die Acht Alten Orte"" oder ""die Achtörtigi Eidgenosseschaft"".",🔎
,,,füf katholische Ort,FALSE,Dert het Züri gege d füf katholische Ort verlore.,🔎
,,,Acht Aute Orte,TRUE,"Zur Eidgnosseschaft zueghörig syt 1353: Bärn ghört da dermit zu de Acht Aute Orte vor Eidgnosseschaft (Uri, Schwyz, Unterwaude, Luzärn, Zug, Glarus, Züri, Bärn).",🔎
,,,Acht Alte Ort,TRUE,"Dezember 20163 Sitz vor Kantonsregierig und em Parlamänt, Sitz vor Justiz isch Troge 8 bis do: die Acht Alte Ort 13 bis do: die Driizäh Alte Ort Die zwöibuchstabige Kantonsabchürzige si vrbreitet, si werden u. a. bi den Autokennzeiche brucht und wärde ou i dr brucht (mit em Präfix ""CH-"", z.",🔎
,,,acht,FALSE,Vo 1353 bis 1501 het de Bund acht und vo 1513 bis zum Iimarsch vo de Franzose 1798 drizäh Mitglider ghaa.,🔎
,,,acht alten Ort,TRUE,"D Appezäller hai die Schlachte gwunne, hai aber Understützig vo der Eidgenosseschaft gsuecht, und 1411 isch Appezäll e Zuegwandten Ort vo de acht alten Ort worde.",🔎
,,,Acht alte Ort,TRUE,Sid em 1415i isch si im Biet vo de Acht alte Ort vo dr Schwizer Eidgnosseschaft un zwaar i dr gmeine Herschaft Baade gläge und hed vo dene Hilf übercho.,🔎
,,,VIII Ort vo dr Äidgenosseschaft,FALSE,"Z Ensisheim het er denn mit Basel, Soledurn und de VIII Ort vo dr Äidgenosseschaft e Friidens- und Fründschaftsverdraag abgschlosse.",🔎
,,,Acht Ört,FALSE,"S Stanser Verkommnis isch es Überiikomme, das heisst e Vertrag zwüsche de Acht Ört vom Bund vo de Eidgenosse, wo si im Dezämber 1481 z Stans abgschlosse hai.",🔎
,,,Die acht alten Ort,TRUE,"Die acht alten Ort hai s abglehnt uf dr Site vo de Habsburger z kämpfe, wil si gseh hai, ass die im Gebiet vo dr hütige Ostschwiiz ihri Macht wei vergrössere und dass si ihne sälber denn chönnte gföhrlig wärde.",🔎
5864,Heinrich II. (HRR),Heinrich II. (HRR),Heinrich II,FALSE,"Der Name vo der dreischiffige Kathedrale Heinrichsmünster (mänggisch au Adalberto-Dom gnennt) chunnt vom Förderer, em Kaiser Heinrich II.",🔎
,,,Heinrich,FALSE,"Im Barbarossa si Soon, dr Heinrich, het as Kaiser 1197 e nöije Chrüzzuug aagstoosse, dr sogenannt <a href=""Kreuzzug%20Heinrichs%20VI.",🔎
,,,Heinrich de Zwäit,FALSE,"Es paar Maal sind tüütschi Königen in iri Stadt a de Limet choo, als eerschte de König Otto ane 952, won er vo Itaalie über d Alpepäss zrugg choo isch, und dänn wider de Heinrich de Zwäit ane 1004, wo daa au wider vo Itaalie choo isch, und namaal im Jaar 1018.",🔎
5865,Schloss Wildenstein (Bubendorf),S Schloss Wildestäi z Buebedorf,Schloss Wildestai,FALSE,S Schloss Wildestai - s'einzige erhaltene Höheschloss im Baselbiet - isch vo de Eptiger im 13.,🔎
,,,Burg Wildestäi,FALSE,"Dr Petermann Sevogel (gstorbe 1398/99), im Conrad si Soon, het im Joor 1379 die hinderi Wartebärg as Lääche überchoo und 1388 im Dütschridderorde d Burg Wildestäi im Baselbiet abkauft, wo in de Händ vo dr Familie bliibe isch, bis si 1480 usgstorbe isch.",🔎
,,,Schloss Wildestei,FALSE,Si hai sich bewaffnet und hai sich uf der Wildsteiner Höchi näbem Schloss Wildestei versammlet.,🔎
5866,Karl I. (Baden),Karl I. vu Bade,Karl I. vu Bade,FALSE,"Dr Christoph I. vu Bade isch e Suhn vum Markgrof Karl I. vu Bade un dr Katharina vu Eschtrych gsii, dr Schweschter vum Chaiser Friedrich III.",🔎
,,,Karl,FALSE,"Des het de Papscht anno 800 zum Alass gnumme, de Frankekönig Karl zum Römische Kaiser z kröne, wil in Byzanz domols mit dr Irene di erscht Frau regiert het.",🔎
5867,Zahlwort,Zahlwort,Numerale,FALSE,"Bi dr Deklination im Alemannische wäre wiä in viil andere Sproche d Artikel, d Eigeschaftswerter (Adjektiv), d Haüptwerter (Substantiv), d Zahlwerter (Numerale) un d Firwerter (Pronome) veränderet, d. h. in eine vu dr viär Fäll (Kasus) gsetzt: dr Nominativ bzw.",🔎
,,,Zahlwörter,FALSE,"Im Ysländische chönne Pronome, Subschtantiv, Verbe, Adjektiv und Zahlwörter uff vyli Arte flektiert werre.",🔎
,,,Zaalwort,TRUE,Dört bilde d Zaal und s Zelwort zämme e Zaalwort.,🔎
,,,Zaalwöörter,FALSE,"Der Underschiid zwüschet em Alltaagsjiddisch und em Rosshändlerjiddisch isch der Aatäil vo Wöörter gsy, wo us em Hebrèèisch und Aramèèisch choo sind: I der Alltagsspraach hät dèè öppe 2 Prozent (bi de Fraue) bis 8 Prozänt (bi de Mane) uusgmachet, und rund 70 Prozänt sind Subschtantyv gsy; i de Händlerspraach aber sind d Wöörter über 30 Prozänt hebrèèisch-aramèèisch gsy, und näbet 55 Prozänt Subschtantyv sind 45 Prozänt Wèrb, Adjektyv, Zaalwöörter und Suschtigs gsy.",🔎
,,,Zaalwöörtr,FALSE,"Adjèkchtiif, Zaalwöörtr ond Wèèrbe münd mette Kchlass fom Noomen öberiischtemme.",🔎
,,,Numeralia,FALSE,"Im Chinesische stoot dr Chopf von ere Nominalfraase immer am Ändi, Pronomina, Numeralia und Attribut stönde vor em und chönne von em dur e Partikel drennt wärde.",🔎
5868,Steckborn,Stèckbore,Steckbore,TRUE,"Aber in onnige Gmeinde am Schweizer Ufer vum Untersee, bsunders Triboltinge, Ermatinge, Mannebach, Steckbore und Eschez wird bodeseealemannisch gschwätzt.",🔎
,,,Schteckborn,TRUE,"Juli 1912 z Bern), heimatberechtiget in Schteckborn, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.",🔎
,,,Steckbora,TRUE,"Gegauf cha si dr Familiename vom Fritz Gegauf AG isch dä Name vo dä Fabrik z'Steckbora im Kanton Thurgau, wo d'Nähmaschine BERNINA produziert",🔎
5869,Empirie,Empirie,empirische Wüsseschafte,FALSE,"Wenn in empirische Wüsseschafte mathematischi Konzept – wie zum Bischbil Lengene – zur Beschriibig iigsetzt wärde, spiilt dorum au dört d Theorii vo de reelle Zaale vilmol e wichdigi Rolle.",🔎
,,,empirische,FALSE,"""D Johresaagobe si unsicher; d Quelle underscheide sich stark"" Dr Roger Bacon (* 1214 in dr Nöchi vo Ilchester in Somerset; † 1292 oder 1294 z Oxford), isch en änglische Franziskaner-Mönch und Philosoph gsi und gältet as eine vo de erste Verfächter vo empirische Methode.",🔎
,,,empiirischi Wüsseschaft,FALSE,"In sim Gsamtwärk, won er wääred mee as siibe Joorzäänt dra gschriibe het, het er mitghulfe d Geografii as en empiirischi Wüsseschaft z begründe.",🔎
,,,empirisch,FALSE,"De Schtriit um d Richtigkeit vo dere These isch sehr schwer uufzlöse, will en Volkswirtschaft mit ihrne Kreisläuf als Ganzes es enorm komplexes Konschtrukt isch, wo en empirisch schlüssigi Analyse fascht verunmöglicht - me isch immer uuf Modell-Annahme angwiise.",🔎
,,,empirischi,FALSE,"Geegeständ vo dr Metafüsik sige noch em klassische Erkläärigsaaspruch d Beriich vo dr Wirkligkäit, wo nit dur empirischi Äinzelundersuechige zuegänglig si, sondern deene iiri Basis si.",🔎
,,,Empirii,TRUE,"Si isch äi Mögligkäit, zum e süstematischi Verbindig zwüsche dr Erfaarig (Empirii) und dr Theorii z mache und fasst bestimmti Methode zämme, zum empirischi Daate z analysiere.",🔎
5870,Blässhuhn,Taucherli,Belche,TRUE,"Ihr wichdigschde Näbefluss isch die ""Chlaine Wiise"", wo am Belche ihri Quell het un grad underhalb vo Schopfe in d'Wiise mündet.",🔎
,,,Taucherlipaar,FALSE,"Im Almentwaier, de grööst vo de Taich, brüetet all Joor e Taucherlipaar.",🔎
5871,Region Neckar-Alb,Region Necker-Alb,Necker-Alb,FALSE,Är ghèèrd zue dr Region Necker-Alb im Regierigsbezirk Diibenge.,🔎
,,,Regio Näggor-Alb,TRUE,Är ghaerd zo dor Regio Näggor-Alb em Regirongsbezirk Dibenga.,🔎
,,,Regiõ Näggor-Alb,TRUE,"Metzeng håd d Funkziõ vom-a Middlzendrom en dor Regiõ Näggor-Alb fir d Sdadd Aurich, fir Deddeng, Grabasdedda, Gråfabärg, Hilba, Riadrich ond Remorsdoe.",🔎
5872,Kuhreihen,Chüeräie,Chüereie,TRUE,"Da drunder sind öppe em Erwin Burckhardt sini ""Schwiizer Chinderlieder"", wo z Aarau usecho sind; em Alfred Leonz Gassme sis Buech ""Das Volkslied im Luzerner Wiggertal und Hinterland"" vo 1904; dr Rööseligarte vom Otto vo Greyerz; em Grolimund sini Soledurner und Aargauer Lieder; s ""Ringe ringe rose"" vom Carl Hess, s ""Alemannische Liederbuech"" vom Rudi Keller, wo anne 1938 z Fryburg im Briisgau usecho isch; d ""Chüereie und Volchslieder,"" wo dr Gottlieb Jakob Kuhn gsamlet und useggä het; vom Ernst Ludwig Rochholz s ""Alemannische Chinderlied""; em Otto Sutermeister sini Anthology vo dr alemannische Mundartliteratur; vom Ludwig Tobler s grosse Buech über d Volchlieder; au vom Schwiizerische Volchsliedarchyv z Basel sind deil Nummere, und anders chunt vom Ghöresääge.",🔎
,,,Chueräige,TRUE,"Und nomol zrugg zu däm Samelband vo de Chueräige und andere alte Lieder, wo wyter obe scho drvo d Red gsi isch.",🔎
,,,Ranz des vaches,FALSE,1805 isch serscht Mol s Unschpunnefäscht gfyret worde ond 1819 händ d Friburger am Fête des Vignerons de «Ranz des vaches» gsunge.,🔎
5873,Prognose,Prognose,Vorussääge,FALSE,"Bezoge uf die kognitive Fähigkäite vom Mensch, wo in dr Umgangssprooch as „gäistig“ bezäichnet wärde, meint dr „Gäist“ – als öppis nit-Materiells – s Woornee und Leere, s Erinnere und Vorstelle, s Fantasiere und überhaupt alli Forme vom Dänke wie s Überlege, Uslääse, Entschäide, Absicht und Blaane, s Verfolge vo Strategie, s Vorussääge, s Iischetze, s Gwichtgee, Bewärte, Kontrolliere, Beobachte und Überwache, d Wachsamkäit und Achtsamkäit, wo drfür nöötig si, und d Konzentrazioon uf alle Stuefe bis zu hüpnotische und sustige tranceartige Zueständ uf dr äinte Site und Zueständ vom Überwachsii und höggste Gäistesgegewärtigkäit uf dr andere.",🔎
,,,Prognoose,TRUE,"In dr modärne wüsseschaftlige Diskussion isch e Theorii e Mängi vo zämmehängende Ussaage, wo wüsseschaftlig begründet si, und wo mä mit ere Gsetzmäässigkäite cha erklääre und Prognoose über d Zuekumft cha stelle.",🔎
,,,Brognose,TRUE,"Präposition προ- ""pro-"", φη|μί ""pʰē|mí"", „ich sääg“ und Suffix ""-tēs""]: „Fürsprächer”, „Sändbote”, „Vorussääger”) legitimiere iiri Botschaft im Underschiid zun ere razional begründete Brognose und zum Woorsääge drmit, ass si von ere Gotthäit dur Intuizion, Audizion und/oder Vision en Ufdraag überchoo häige, und si näme in Aaspruch, die Botschaft öffentlig witerzgee.",🔎
5874,Schleuse,Schiffsschleuse,Schliaßa,FALSE,"Näben em Rhii und am Hardtwald isch der Kànàl vum Rhii ìm Elsàss mit Schliaßa und Kràftwark, und vom Rhii uf Mìhlhüse und wyter gege Weschte dur die Burgundische Pforte goot der Rhy-Roone-Kanal.",🔎
,,,Schiffsschlöisenaalaag,FALSE,Dr Drei-Schluchte-Staudamm () isch e Stauaalaag mit eme Wasserchraftwärk und ere Schiffsschlöisenaalaag im Jangtsekiang z China.,🔎
,,,Schlüsè,FALSE,"1883 bis 1886 sin am Unterlauf vum Main zwǜschè Mainz un Frangfurt füüf Stauschtufè mit Nòdelweer, Schlüsè (85×10,5 m), Floßrǜnnè mit Drummelweer un Fischschtägè baut worrè (Koschtheim, Flörsheim, Okriftel, Högscht un Nidderrad) un am nördlichè Mainufer isch èn großè Haffè neu baut worrè, dè Frangfurter Weschthaffè, wo 1886 uffgmacht worrè isch.",🔎
,,,Schleusene,FALSE,"Dr Rhy isch ab dr Myndig bis noch Birsfälde bi Basel durchgehend fyr grossi Transportschiff schiffbar, me muess aber dur e paar Schleusene fahre.",🔎
,,,Schiffsschlüüsèaalaag,FALSE,èm Kraftwärk un enerè Schiffsschlüüsèaalaag.,🔎
,,,Schliasa,FALSE,Uff’m Kànààl sìnn 24 Schliasa; 3 d’rvu lììga-n-uff’m Gmaindabooda vu Reims.,🔎
,,,Schlüüse,FALSE,Uf dere Syte sind zwöi Dunäll und 75 Schlüüse.,🔎
,,,Schiffsschlüüsè,TRUE,"B. s Große Rhyschiff, welles dè Schiffsschlüüsè a Nebbèflüss vom Rhy odder Donau aabasst isch.",🔎
,,,Schlüüsè,FALSE,"A schiffbarè Gwässer vofüèged Stauschtufè übber Schlüüsè, um dè Schifffaart d Übberwindig vo Höhèunterschyd zu ermöglichè.",🔎
,,,Schlöise,FALSE,Es het drü Schlöise zum s Wasser i der Aare z reguliere.,🔎
5875,Burgenland,Burgeland,Burgaland,TRUE,"Im Südosta ligt s Burgaland, im Südwesta d Staiermark, im Westa kunnt Oberöschtriich und metta dinna isch Wien.",🔎
,,,Burgèland,TRUE,"Er isch als Landesbatron vom Burgèland un als Batron vo dè Stadt Mainz, èm Eichsfäld sowiè als Batron vom Mainzer Dom voehrt worrè.",🔎
5876,Johann Froben,Johann Froben,Druckerei vom Froben,FALSE,"Dört het er zerst in dr Druckerei vom Froben as Korrektor gschafft, und sich denn as Arzt niidergloo.",🔎
,,,Johannes Frobenius,FALSE,"1531 het s dr Hieronymus Froben kauft, dr Soon vom Johannes Frobenius, won e guete Fründ vom Erasmus vo Rotterdam gsi isch und au däm sini Wärk druggt het.",🔎
,,,Johannes Froben,FALSE,"1521 het dr Johannes Froben drei Hüüser am Noodlebärg kauft, äins drvo isch s Huus zur alte Dröi (hüte Noodlebärg 17) gsi und dr Froben het für si Fründ Erasmus vo Rotterdam e Schminee lo iibaue, wil dää Ööfe nid het mööge.",🔎
5877,Grenchen,Gränche,Gränchen,TRUE,1872 isch der Aristide Baragiola aber uf Gränchen in Kanton Soleturn und hät deet am Internazionaalen Inschtituut Breidenstein as Leerer für italienische Spraach und Literatuur und für Gschicht und Geografy gwürkt.,🔎
,,,Grenche,TRUE,"August 1940 z Bärn), heimatberechtigt in Grenche, isch en Schwiizer Politiker (FDP) gsii.",🔎
5878,Gerade,Gradi Linie,Gradi,FALSE,So wird öbbe e Gradi as en eidimensionale affine Underruum und en Ebeni as e zweidimensionale affine Underruum definiert.,🔎
,,,Graadè,FALSE,Bi nèm langè Tunell (mit graadlinigèm Streggèvolauf) wycht d Linniè vom konschtantè Gfäll scho dütlich von èrè Graadè ab.,🔎
,,,Grade,FALSE,"Mit emene Winkel cha mer messe, wie sich zwei Grade oder zwei Ebene schnidet.",🔎
,,,Graade,FALSE,"D Chrümmig git in jedem Punkt formula_21 vom Kräisumfang aa, wie stark dr Kräis in dr ummiddelbare Umgääbig vom Punkt formula_21 von ere Graade abwiicht.",🔎
,,,gradi Linie,TRUE,"Bispile drfür si s Sierpinski–Dreiegg, d Koch-Kurve, d Cantor-Mängi oder, trivial, e Punggt oder e gradi Linie.",🔎
,,,Graadi,FALSE,Die Graadi as Modäll für d Gradusbeweegig vom e freie Körper git s nume in nid krümmte (also grawitazionsfreie) Rüüm.,🔎
,,,graadi Linie,TRUE,"Zwäi graadi Linie oder Streckene, wo sich im ene rächte Winkel schniide oder berüere, wärde as rächtwinklig, sänkrächt oder orthogonal bezäichnet.",🔎
,,,Gradine,FALSE,B. en Teil von dr x-Achse) sind einfachi Gradine.,🔎
,,,Grade Linie,FALSE,"Bi de Axiom in dr synthetische Geometrii existiere gliichberächtigt näbe de Pünggt au anderi Klasse vo geometrische Objekt, wie zum Bispil die Grade Linie.",🔎
5879,Gemeinschaft Unabhängiger Staaten,Gmainschaft vu Uuabhängige Staate,GUS-Staatè,FALSE,Sèlli sin z Nordamerika un i dè GUS-Staatè d Standard-Kuppligè.,🔎
,,,GUS,FALSE,Vor allem Iiwohner mit hochem Byldigsgrad händ zerscht Arbetsplätz in andere Staate vo der GUS – spöter au in Westeuropa und de USA – gfunde und Georgiè verloo.,🔎
5880,Südbadenbus,Südbadenbus,Südbadebus GmbH,FALSE,"Dur Schönau verlauft d'B 317 vu Basel nooch Titisee, wo au e regionali Buslinie druf verlauft, wo vu dr Südbadebus GmbH, ere Dochter vu dr Dytsche Bahn betriibe wird.",🔎
,,,SüdbadeBus GmbH,FALSE,"Diè zweiti Buslinniè isch vo Schaffuusè uff Ärzingè gangè, dè Bedryber isch bis 2013 s dütsche Regionalbusunternämmè SüdbadeBus GmbH, d SBG, gsi.",🔎
,,,SBG Südbaddèbus GmbH,FALSE,D SBG Südbaddèbus GmbH bedrybt sit 1989 s Busvokeersnetz um Stüèlingè ummè.,🔎
,,,Südbaddèbus,TRUE,"Im Netz vo dè Südbaddèbus (SBG), ènèrè Dochtergsellschaft vo dè Dütschè Baan, isch dè Baanhof Titisee èn Chnotèpungt.",🔎
,,,Südbadebus,TRUE,"Verchehrsmässig erschlosse wirds Hexedal dur d L123, wo bis uf Wittnau iberall Ortsdurfahrte het, Denäbe verchehrt d Buslinie 7208 vu dr Südbadebus.",🔎
,,,SBG,FALSE,Im Gegèsatz zuè dè Linnièbüs vo dè SBG hèn abber d Züüg uff dè Hochrhybaan vum gschtigènè Passagyruffchò nit gnuèg brofityrt.,🔎
5881,Medizin,Medizin,medizinischí,FALSE,Die medizinischí Würkig und Awèndbarkèit werdet derzít erforscht.,🔎
,,,medizinischi,FALSE,Im Middelalter het men em medizinischi Äigeschafte zuegschriibe.,🔎
,,,Hailpedàgoog,FALSE,Oktoower 1980 àui doo) ìsch a eeschtriischer Kìnderàrzt un Hailpedàgoog gsìì.,🔎
,,,medizin,FALSE,"S Personal vo dè Antarktisschtationè wörd nõch strengè medizinischè un psǜchologischè Kriteriè uusgwäält, well d Stationè meischtens übber längeri Zit vo dè Ußèwält isolyrt sin.",🔎
,,,medizinische Leeraagebot,FALSE,"D Gründig vom Universidäätsgaarde het mit dr Iirichdig von ere Brofessur für Anatomie und Botanik zämmeghange, wo bis 1822 im Raame vom medizinische Leeraagebot kombiniert gsi isch.",🔎
,,,Humanmedizin,FALSE,"Vu 1976 bis 1983 het si an dr Universitete Gießen, Würzburg un Bonn Humanmedizin studiert un anne 1985 zum Dr. med.",🔎
,,,Mediziin,TRUE,Vu 1945 bis 1950 het er z Diibenga un z Göttingen Mediziin studiert un mit Staatsexaame un Promozioon z Diibenga abgschlosse.,🔎
,,,Medicinae,FALSE,"es Traktat gschriibe über d Technik vom ene Gschütz, wobii er bereits mathematischi Formle bruucht het, und im nit chrischtliche Ägypte het dr Arzt Avicenna 1037 dr ""Canon Medicinae"", es umfangriichs medizinischs Werk, veröffentlicht.",🔎
5882,Buchberg SH,Buechbärg SH,Buèchbärg,TRUE,"Nebbè dè Gmeind Rafz befindet sich nõ è Exklavè vom Kanton Schaffuusè i sellerè Schlaufè dinnè, wo diè beidè Gmeindè Rüèdlingè und Buèchbärg umfasst.",🔎
,,,Buechbärg,TRUE,Rüedlinge bildet mit Buechbärg e südlichi Exklave vom Kanton Schafuuse am Rhiichnüü.,🔎
,,,Buechberg,TRUE,"Gnauso ischs mit de Gmeinde Rüedlinge und Buechberg, welli ebbèso abkapslet im Sûdè vom zentralè Kantonsdeil ligèt, sèllèm Bièt sait mò dè ""unterè Kantonsdeil"".",🔎
5883,FDP Baden-Württemberg,FDP Bade-Wirttebärg,FDP/DVP,FALSE,D FDP/DVP isch in allne Landdag as Fraktion verdrätte gsii.,🔎
,,,FDP/DVP-Frakzion,FALSE,"Vu April 1996 bis Merz 2011 isch d Heiderose Berroth Mitglid vu dr FDP/DVP-Frakzion im Landdag vu Bade-Wirttebärg un unter anderem Sprächeri vu dr Frakzion fir Finanz- un Huushaltsbolitik, Sport un Kultur gsii.",🔎
,,,baade-wiirtebäärgische FDP,FALSE,Im Joor 1997 isch si in Landesvoorstand vu dr baade-wiirtebäärgische FDP gweelt woore.,🔎
,,,FDP-Landesvorstand z Bade-Wirttebärg,FALSE,Vu 1963 bis 1967 un vu 1969 bis 1988 het er em FDP-Landesvorstand z Bade-Wirttebärg aaghert.,🔎
5884,Sizilienexpedition,Sizilianischi Expedizioon,Fäldzug in Sizilie,FALSE,"D Verrohig und d Verachdig für Sitte und Wärt, wo e Folg vom Chrieg si, stöön klaar uuse und au d Gränze vo dr Macht dur dr Fäldzug in Sizilie, wo denn choo isch.",🔎
,,,Fäldzug z Sizilie,FALSE,"d Schdadt Segesta um Hilf gege dr mächtigscht sizilianisch Schdadtschtaat Syrakus bittet het, het er e Fäldzug z Sizilie befürwordet.",🔎
,,,Fäldzuug in Sizilie,FALSE,"Sparta het aber witer sini Erzriwalin Argos bekämpft, wäärend Athen under em Iifluss vom Alkibiades e Fäldzuug in Sizilie gmacht het (415–413 v. d.",🔎
,,,Sizilische Expedizioon,TRUE,In sinere Geburtsstadt Athen het er um 420 v. d. Z. en aggressivi Ussepolitik undestützt und het die Sizilische Expedizioon befürwortet.,🔎
,,,Sizilieexpedizioon,FALSE,"415 het d Athener Volksversammlig dr Nikias, dr Alkibiades und dr Lamachos zu de Stratege vo dr blaante Sizilieexpedizioon gweelt.",🔎
,,,Siziliefäldzuug,FALSE,Dr Athener Alkibiades isch wäärend em Siziliefäldzuug 415 v. d. Z. wäge dr Schändig vo Herme uf Sparta gflüchdet.,🔎
,,,Fäldzuug gege Sizilie,FALSE,"S säggste Buech beschribt d Zit vo 415 bis 414 mit em athenische Fäldzuug gege Sizilie und em Verroot vom Alkibiades, s sibte (414-413) d Niiderlaag vo Athen in Sizilie und d Vernichdig vo sinere Armee und Flotte und s achte (413-411) dr Ufstand in Ionie, d Iimischig vo de Perser, die politischi Instabilidäät vo Athen udn d Schlacht vo Kynossema, wo die athenisch Flotte die spartanisch gschlaage het.",🔎
5885,Mais,Mais,Korn,FALSE,  Mèhl isch d häufigschd Verwendong vom Korn.,🔎
,,,Wälschchoorn,FALSE,"Dr greeschd Aadail vùm nid iberböuene Land wiird vù dr Landwiirschafd gnùzd, in dr Haubdsach wääre Frùùchd (Gäärschde, Haaber, Roge ùn Waise), Härdebfel ùn Wälschchoorn aaböue, midlerweyyli au al mee Leewad.",🔎
,,,Wälschchornägere,FALSE,"In dr Haubdsach hed s Rääbe, derzöe Schbaarglefälder ùn wie iiberaal in dr Ooberryyeebeni groosi Wälschchornägere.",🔎
,,,Wälschchorn,FALSE,"Uf em seli fruchtbare Bode wäre Tee, Dubak, Wälschchorn un Haselnuss aaböut.",🔎
,,,Meis,TRUE,"Es git näbst em Rys nur no drei Nutzpflanze wo no grösseri Mänine produziert werde nämlech: Ds Zuckerrohr, der Meis u der Weize (Stand 2016), woby nur der Meis zum ne gringe Teil als Läbesmittel gnutz werd.",🔎
,,,Kugrutz,TRUE,"Zue de Arbet im Lauf vum Johr zitiert de Emil Maenner in sinre Monografi vu 1937 de Mathäus Müller („’s Daníele Matthis“): Anne 1937 sin in Saderlach 2.600 Joch mit ""Frucht"" aaboue wore, 2500 Joch mit ""Kugrutz,"" 1.000 Joch mit Linse, 500 Joch mit ""Wike/Haaber,"" 100 Joch mit ""Haaber"", 100 Joch mit ""Kèèrschte,"" 100 Joch mit ""Krumbre,"" 100 Joch mit ""Chlee"" un 160 Joch mit andrem.",🔎
5886,Rapperswil BE,Rapperswiu BE,Rapperschwil,TRUE,"Die beede Seetäil trännt de ""Seedamm"" zwüsched Rapperschwil und de Halbinsle Hurde.",🔎
,,,Rapperswiu,TRUE,"Nochbergmeine si Schnottu, Biezwiu, Lüterswiu-Gächliwiu, Ätikofe un Ungeramsere im Kanton Soledurn u Mülchi, Etzukofe, Schüne, Rapperswiu, Ruppoudsried u Wengi im Kanton Bärn.",🔎
,,,Rapperschwil BE,FALSE,Septämber 1920 z Vogelsang bi Rapperschwil BE; † 9.,🔎
5887,Bezirk Rheinfelden,Bezirk Ryfälde,Rhiifälde,FALSE,S habsburgische Rhiifälde isch 1633 vo de Schwede und Franzose verwüestet und d Brugg vo Stei am Rhii isch zerstört worde.,🔎
,,,Rhyfälde,FALSE,"Z'Lörrach quert A98 s'Tal und verbindet di dütschi A5 bi Rhyfälde mit de schwyzerische A3, sytdem 2006 d'Brug über de Rhi fertig baut isch.",🔎
,,,Bezirk Rhyfälde,TRUE,"Dr Bezirk Lieschtel gränzt im Norde an Dytschland (Landkreis Lörrach, Bade-Wyrttebärg), im Nordoschte an Kanton Aargau (Bezirk Rhyfälde), im Oschte an Bezirk Sissech, im Süde an Bezirk Waldeburg, im Weschte an Kanton Soledurn (Bezirk Dorneck) und im Nordweschte an Bezirk Arlise.",🔎
,,,Bezirk Rhiifälde,TRUE,Vo de 41 Gmeinde im Frickdaal zele 8 (alli im Bezirk Rhiifälde) zur Agglomeration vo dr Stadt Basel.,🔎
,,,glichnamige Bezirk,FALSE,Sissech (hochdytsch Sissach) isch e politischi Gmeind und dr Hauptort vom glichnamige Bezirk vom Kanton Basel-Landschaft in dr Schwiiz.,🔎
5888,Rotwein,Rotwy,Rotwi,TRUE,"D'Stadt isch au d'Nammensgäberi fer dr Malvasier, e Rotwi, wo vu dert us exportiert worre isch.",🔎
,,,Rootwy,TRUE,"Die wytere Zuetate si unter anderem Rootwy, Schalotte, Knoblauch und Bouillon.",🔎
,,,Rootwii,TRUE,"Schwizerbluet isch dr Naame vom ene Baasler Rootwii gsi, wo z Sankt Jakob an dr Birs bis in die zwäiti Helfti vom 19.",🔎
,,,Rotwii,TRUE,Als wiiße Rebsort git's de Müller-Thurgau und de Spätburgunder wird usserdem au zue Rotwii usbaut.,🔎
5889,Zweitsprache,Zwöitsprooch,Zweitsprooch,TRUE,"Si isch eini vo de Sprooche mit de meischt Muettersprööchler uf de Wält, un di Sprooch wo am meischte als Zweitsprooch gredt wird.",🔎
,,,Zweitschbrooch,TRUE,Persisch wird in Kuwait as Zweitschbrooch bruucht.,🔎
,,,Zwäitsprooch,TRUE,Spöötistens sit dr Gründig vo dr Volksrepublik China wird s Leere vo dr Hoochsprooch as Zwäitsprooch bropagiert und die wird in de Schuele underrichtet.,🔎
,,,Zwaitschprooch,TRUE,"Domìt düet sìch s’ àmerikànischa Anglisch vu nàzionààla Wàrianta vun àndra Lander unterschaida, vor àllem ìn Àfrikà un Àsia, wia zem Biischpììl vum ìndischa Anglisch: ìn dana Lander ìsch Anglisch zwàr hüüfig Àmtsschprooch un schpììlt a groossa Roola ìn da Meedia un ìm Bìldungssüschteem, àwwer ’s wìrd numma-n-àls Zwaitschprooch vu da maischta Reedner benutzt.",🔎
5890,Oltner Kabarett-Tage,Outner Kabarett-Dääg,Oltener Kabarettdääg,TRUE,"1990 hai d Läubli und dr Keiser dr grooss ""Cornichon-Briis"" vo de Oltener Kabarettdääg überchoo, 1999 dr ""Salzburger Ehrestier"" z Leipzig, 2004 d ""Ehre-Prix Walo"" vo dr Show-Szene Schwiiz für ihr Läbeswärk.",🔎
,,,Oltner Kabarettdääg,TRUE,Anne 2017 isch er wiider Viize-Schwyzermaischter woore un het bi dr Oltner Kabarettdääg d Uuszaichnig „Sprungferder“ gwunne.,🔎
5891,Gontenschwil,Gonteschwyl,Gonteschwil,TRUE,"Nachbergmeinde vo Reckebach send Göiesee, Möischter ond Schlierpech im Kanton Lozärn ond Burg, Gonteschwil, Mänzike, Rynech ond Schmedrued im Kanton Aargau.",🔎
,,,Gonteschwiil,TRUE,"D Wyynedaallinie goot vo Aarau us uf Buchs, Suhr und Gräniche, denn under dr Burg Liebegg dure und uf Töüffetu, Underchulm, Oberchulm, Gonteschwiil, Zetzbu, Leimbach und uf Riinech und Mänzike.",🔎
5892,Bietigheim-Bissingen,Biedge-Bissenge,Bietge-Bissinge,TRUE,"Im fruchtbare Gebiet zwische Stuegert, Charlsrueh un em Kraichgau lige d Städt Vaihinge un Bietge-Bissinge.",🔎
,,,Biitigheim-Bissenga,TRUE,En dr Zeit vo 1976 bis 1980 legt’r sei zwoids Staatsexama an dr „Metter“-Schual (fir Lernbehinderte) z Biitigheim-Bissenga ab.,🔎
5893,Andronikos II. (Byzanz),Andronikos II. (Byzanz),Andronikos II. Palaiologos,FALSE," gläistet het, dr lengsti (1321–1328) zwüschen em Andronikos II. Palaiologos und sim Änkel <a href=""Andronikos%20III.%20%28Byz",🔎
,,,Andronikos II,FALSE,""">Michael Palaiologos und dr chläiarmenische Brinzässin Rita (Maria) gsi, ere Dochder vom Levon II. Dr Andronikos isch dr Änkel und Noochfolger vom Kaiser Andronikos II.",🔎
5894,Todesstrafe,Doodesstroof,Todesstraf,TRUE,"Er hät d Todesstraf, wo im früene 20.",🔎
,,,Todesschtroof,TRUE,"Dernoh hàt’r ààgfànga, d' Todesschtroof fìr jeda Gottesläschterung z’ befìrworta, un hàt àlla Gegner vum Blàsphemigsätz àls Gottesläschterer betràchtet.",🔎
,,,Diidesstroof,TRUE,Dr Füürdood isch im Römische Riich in dr Spootantike e verbräiteti Form vo dr Diidesstroof gsi.,🔎
,,,Tod darf verurteile,FALSE,"Das bim Mord keiner Züüge gäh het us in Colorado es Gsetz gä het, das me niemer zum Tod darf verurteile we's bim ne Mord keiner Züüge gä het, isch Läbeslang d Höchststraf gsi.",🔎
,,,Todesstrof,TRUE,D Strofa künnan vo nar einfacha Gealdstrof übr Freiheitsstrofa bis ane zu Körprstrofa und dr Todesstrof langa.,🔎
,,,Dood bestrooft,FALSE,"Z Saudi-Arabie zum Bischbil, in dr Islaamische Republik Pakistan, dr Islaamische Republik Afghanistan und dr Islaamische Republik Iran cha Blasfemii mit em Dood bestrooft wärde.",🔎
,,,zum Dood verurdäilt,FALSE,"Dr Savonarola isch iigspert, gfolteret und zum Dood verurdäilt worde.",🔎
5895,Dirac-Gleichung,D Dirac-Gliichig,relativistische Kwantemechanik,FALSE,E theoretischi Begründig isch 1928 in dr relativistische Kwantemechanik entdeggt worde.,🔎
,,,Dirac-Gliichig,TRUE,"Dr Paul Dirac het e Wällegliichig, d Dirac-Gliichig entwigglet, wo beschribt, wie sich Elektrone verhalte, wenn in dr Kwantemechanik die spezielli Relatiwidäätstheorii berüchsichdigt wird.",🔎
5896,Verb,Verbe,Wèèrbe,TRUE,"D'Wèèrbe händ im Imfinitiif s'Prèfix ""ku-"" (Kchlass 15), z. Bsp.",🔎
,,,Värbe,TRUE,"Värbe, wo vo ""schwul"" abgleitet si, wärde vor allem in dr Schriftsprooch sälte verwändet.",🔎
,,,Werb,FALSE,"Ìn dr Schprooch vu da Māori bediitet ' „làng Wàsser“ — ' schteeht fìr ""Wàsser"" un """" àls Werb fìr ""làng"".",🔎
,,,Ziitwörder,FALSE,"Ziite bi de Ziitwörder git s nid wie bi de indoeuropäische Schbrooche, sondern mä underscheidet än unvolländete und ä volländete Aschbäkt.",🔎
,,,Wèrb,TRUE,"Der Underschiid zwüschet em Alltaagsjiddisch und em Rosshändlerjiddisch isch der Aatäil vo Wöörter gsy, wo us em Hebrèèisch und Aramèèisch choo sind: I der Alltagsspraach hät dèè öppe 2 Prozent (bi de Fraue) bis 8 Prozänt (bi de Mane) uusgmachet, und rund 70 Prozänt sind Subschtantyv gsy; i de Händlerspraach aber sind d Wöörter über 30 Prozänt hebrèèisch-aramèèisch gsy, und näbet 55 Prozänt Subschtantyv sind 45 Prozänt Wèrb, Adjektyv, Zaalwöörter und Suschtigs gsy.",🔎
,,,Zitwörter,FALSE,"Modalverb sind Zitwörter wo de Modus vomene andere Verb veränderet, maist inere Bidütig vo Zwang, Erlaubnis, Wille oder Fähigkait.",🔎
,,,Wärb,TRUE,"Usserdäm bezäichnet s Wärb ""färnsee"" d Däätigkäit vo de Zueschauer, wo mit eme Empfangsgräät s Massemedium konsumiere.",🔎
,,,Värb,TRUE,"S Wort isch abgleitet vom französische Värb ""arrondir"" (dt.",🔎
5897,Island,Island,Islànd,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,island,FALSE,"Landmannahellir isch a gloina Grodda, onda am Hellisfjall, en Berg middla en Suðurland (Südisland).",🔎
,,,Islond,TRUE,"D Wikingar hän di unbewohnte Insle Färöer un Islond vun skandinavische Länder, vor ollem us Norwäge us besidelt.",🔎
,,,Isländische,FALSE,Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos.,🔎
,,,Iislànd,TRUE,Ààgfànga hàt’s ìn dr Neecha vum Iislànd.,🔎
,,,Ysland,TRUE,"Zweitsprochler git s vor allem z Schleswig-Holstei (8'000–10'000), aber au z Ysland.",🔎
,,,Iislånd,TRUE,"B. bi Låndschaftsbeschriibunga vo Iislånd, Tschiile, Südamerika und Hesse, sowie zu viile åndere Geegende uf.",🔎
5898,Meisterschaft von Zürich,Maischterschaft vu Züri,Züri Metzgete,FALSE,"Syter ass d Züri Metzgete nume no as Amateurränne durgfiert wird, isch dr GP Kanton vom Aargau s wichtigscht Profi-Eidagesränne in dr Schwyz.",🔎
,,,Züri-Metzgete,FALSE,D Züri-Metzgete zellt zue den aaspruchsvollschte Äitaag-Räne im Velosport.,🔎
5899,Veda,Dr Weeda,Rigeveda,FALSE,De Indra isch de wichtigst Gott i de vedische Zitt gsi und em sind öppe e Viertel vo de Hymne im Rigeveda gwidmet.,🔎
,,,Vede,TRUE,Die ältischte Schrifte vom Hinduismus sind d Vede (skrt.,🔎
,,,Rigveda,FALSE,"Im Rigveda werd s Suneross Etasha gnennt, wo de Sunewage zücht.",🔎
,,,vedisch Zyt,FALSE,E wichtigi Period fir di wyter Entwicklig vu Indien isch di vedisch Zyt gsii (rund 1500 bis 500 v. Chr.,🔎
,,,vedische,FALSE,"De Mitra (Sanskrit: मित्र, ""Mitra"" m.) isch e alte vedische Gott, im Hinduismus isch de Mitra mitem Sunegott Surya verschmulze.",🔎
,,,RV,FALSE,"Aber de indisch Donnergott Indra haisst au je ainisch Suśpira oder Śiprin (RV 1,29,2; 2,12,6) »Guetlippige«.",🔎
,,,Vedismus,FALSE,"Scho för di vorhistorischi indoeuropäischi Religioo werd e Erdmuetter agnoo: *Pl̥th2uih2 meh2tēr ""f."" »Erd-Muetter« agnoo, wo im Vedismus as Prthivī mātā witterlebt.",🔎
,,,Yajurveda,FALSE,De Surya het i de Gstalt vomene Ross em Waise Yajnavalkya de wiissi Yajurveda vermittlet.,🔎
5900,Bistum Sitten,Bischtum Sitte,Bischof vo Sittu,TRUE,Jahrhunert het der Bischof vo Sittu und d Walliser Landlit gmeinsam gägu der Ifluss vo de Zähringer und der Savoyer gikämpft.,🔎
,,,Sitte,FALSE,"Drum häd är mit de Bischöf vo Sitte und Choschtez Kontakt ufgnaa und si uufgforderet, d Chile söll die Sache, wo si bis jetz anderne überlaa heb, sälber ad Hand nää und esoo verbessere, wies i de Bible stöch.",🔎
,,,Bischof z Sitte,TRUE,Im 1663i hend sech mid der Zueschtimmig vom Bischof z Sitte die nöii Pfarrgmeind vo Venthône und im 1794i die vo Miège vo Lacques abgschpaltet.,🔎
,,,Bischof vo Sitte,TRUE,"Dr Bischof vo Sitte, dr Walter Supersaxo, het sich gweigeret, die eroberete Gebiet an Savoye zruggzgee und 1477 si si as Underdanegebiet Deil vom Wallis worde.",🔎
,,,Fiirschdbischof vù Sitte,FALSE,"Ane 1482 hed dr Fiirschdbischof vù Sitte, dr Jost von Silenen, s Eschedaal fir s Wallis erobered.",🔎
,,,Bischöf,FALSE,De Herzog Gunzo het ane 635 d Kleriker un Bischöf vun sinre Gegend zure Synode uf Konstanz iglade un d Wahl vum Diakon Johannes zuem Bischof vu Konstanz als Nochfolger fyr d verstorbeni Bischof Gaudentius von Konstanz gleitet.,🔎
,,,Bischtum Sittu,TRUE,"Ds Kantoonsgibiet stimmt im Groossu und Ganzu mit dum Bischtum Sittu uberi, wa im 4.",🔎
5901,Seebezirk (Freiburg),Seebezirk (Friburg),Murtebiet,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Bezirk See,FALSE,I däm Zämehang isch di Alti Landschaft ufglöst cho u demit isch Gurmus im nüe Bezirk See zuetöut cho.,🔎
,,,See/Lac,FALSE,"Mont-Vully isch e nüüi politischi Gmiin im See/Lac im Kanton Fryybùrg, Schwyyz.",🔎
,,,Murtepiet,FALSE,"Ds Murtepiet isch reformiert, im Gägesatz zum übriga, katholischa Kanton.",🔎
,,,Seebizirk,TRUE,"De Schmutz isch hütt dëë Spezialischt für s Seislertüütsch, de hööchschtalemanisch Tialäkt, wo im ganze Seisebizirk, z Gurmus im Seebizirk und zum Täil i de Stadt Fryburg gredt wird.",🔎
5902,Sutselvische Sprache,Sutselvisch,sutselveschi,FALSE,Me het do die sutselveschi Sprooch gredt.,🔎
,,,Sutsilvanisch,TRUE,"Ursprüngli isch z Flerda Sutsilvanisch, e rätoromanischi Mundart, gschwätzt worde.",🔎
5903,Verwaltungsregion Seeland,Verwautigsregion Seeland,Seeland,FALSE,"Jäiss (amtlich ""Jens"") isch e politischi Gmeind im Verwautigschreis Seeland vom Kanton Bärn i dr Schwiiz.",🔎
,,,Bëërner Seeland,FALSE,"De Hodler isch im Bëërner Seeland uf d Wält choo, syni Eltere sind aber scho gly i d Stadt Bëërn züglet.",🔎
5904,Anatomie,Anatomii,Humansekzione,FALSE,"Er het in dr Nööchi vo Smyrna studiert und isch vil umegräist, under anderem isch er mit nüünzääni z Alexandria gsi, wo sällere Zit s Zentrum vo dr Häilkunst gsi isch und dr äinzig Ort in dr Antike, wo mä het döfe Humansekzione und Undersuechige an Liiche mache.",🔎
,,,Anatomi,TRUE,Anatomi.,🔎
,,,Anatomy,FALSE,"As Post-Doc het si vu 1990 bis 1992 an dr Fakulteet fir Molekulaarbiology un Biochemy vu dr University of California, Irvine, vu 1992 bis 1993 am Inschtitut fir Anatomy un Zällbiology vu dr Uniwersiteet Marburg un vu 1993 bis 1998 an dr Uniwersiteet Haidelberch gfoorscht.",🔎
,,,anatomisch,FALSE,"Wie schtarki Fortschritt in de medizinische Wisseschafte siit 1750 erzielt worde sind, zeigt s folgende Biischpiel: En Mr. Whytt het 1751 es anatomisch-physiologischs Buech mit em Titel ""An Essay on the vital and other involuntary Motions"" uusebrocht.",🔎
,,,anatomische,FALSE,"Manchi Verwandtschafte, wo vorher ufgrund vu morphologische, anatomische un physiologische Underschid oder Gmeinsamkeite vermuetet worre sin, sin dur sälli Technike bestätigt worre.",🔎
,,,Anatom,FALSE,"Dr Galenos vo Pergamon, au Aelius Galenus (, dütsch: Galēn, in früenöizitlige Druckwärk au ""Galienus""; * 129 oder 131 in Pergamon; † um 199, 201 oder 215 z Rom), isch e griechische Arzt und Anatom gsi.",🔎
5905,Berner Zinktafel,Berner Zinktäfeli,Bärner Zink Tafel,FALSE,"D'längschti Inschrift vo de Helvetier isch d'""Bärner Zink Tafel"" wo 1980 bi Bärn gfunde worre isch.",🔎
,,,Berner Zinktefeli,TRUE,"Die maiste helvetische Inschrifte sind i de latinische Sprooch gschribe und nu wenigi Text sind uf Gallisch, so s Berner Zinktefeli oder e Schwert womer z Port bi Biel gfunde het und de Manename ΚΟΡΙСΙΟС (Korisios) zaigt.",🔎
,,,Metallplättli,FALSE,"Eb ir Näächi vo Bärn e Sidlig vo de Helvezier gsi isch, wo ""Brenodor"" gheisse het, da drüber strytet mr. Uf eme Metallplättli, wo me gfunge het, steit där Name, aber mr isch nit sicher, eb das Plättli würkli alt isch.",🔎
5906,Bludenz,Bludaz,Blodaz,TRUE,"Se gôôt vo Blodaz bis ge Schru, und isch nebat da Büssle, wo i di klina Dörfle faarand s eenzig öffentliche Verkearsmittel im Muntafu.",🔎
,,,Bludez,TRUE,"Dor Breogozarwold grenzt im Weschto a d Region Bodasee, dio im Rhytal ischt, im Südo a d Alperegion um Bludez, im Südoschto a s Arlberggebiet und im Nordoschto a s Kleinwalsertal.",🔎
5907,Trojanischer Krieg,Dr Trojaanisch Chrieg,trojanische Kriag,FALSE,"In ""Die Feuer von Troja"" hot se a ähnlichs Konzept vawendet: döt wird da trojanische Kriag us Sicht vo da Prieschterin Kassandra ufgschafft.",🔎
,,,Trojanischi Chrieg,TRUE,"Er hett Furrore gmacht, indem er bhoptet hett, ass de vom Homer öberlifreti saagehafti Trojanischi Chrieg vo de Luwier azettlet wore sai, und dodemit de „Weltchrieg O“ uusglööst hebid.",🔎
,,,Trojanische Chrieg,FALSE,"Well d Dioskure vor siim Tood umchoo isch, isch de Menelaos, de Maa vo de Helena, König vo Lakedaimon wore, wo e spartanischi Flotte vo 60 Schiff in Trojanische Chrieg gfüert hett.",🔎
,,,Troianische Chrieg,FALSE,"De Nestor het em Troianische Chrieg tailgnoo, woner scho e Grais gsii isch.",🔎
,,,Grieche gege Dröija,FALSE,"D het noch dr Entfüerig vo dr Helena d Grieche gege Dröija gfüert, zum d Helena zruggzbringe.",🔎
,,,Toianische Chrieg,FALSE,"De Thrasymedes () isch i de griechische Mythologie e Held gsii, wo im Toianische Chrieg mitgmacht hett und ann vo dene gsii isch, wo im Troianische Ross ghogget isch.",🔎
5908,Burg,Burg,Wasserburg,FALSE,Dr Storchedurm Lohr isch er Räscht vun ere mittelalterlige Wasserburg un s Wohrzeiche vu dr Stadt Lohr im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Burgruinè,FALSE,"D Burg Blommegg isch e Burgruinè in dè Nöchi vu Blommegg, èm Ortsdeil vu dè Stadt Stüèlingè Landchreis Waldshuèt z Baddè-Württèbärg.",🔎
,,,Ooberburg,FALSE,"Si isch in e usdehnti Underburg, d Vorburg, uf dr Felsterrasse an dr östlige und nördlige Site gliideret und e Ooberburg, d Kärnburg, uf em Felschopf im westlige Däil.",🔎
,,,burg,FALSE,"Iri Stammburg uff èm Lupfè, d Burg Hohèlupfè, isch èrstmòls 1065 nõchwysbar.",🔎
,,,Underburg,FALSE,"Si isch in e usdehnti Underburg, d Vorburg, uf dr Felsterrasse an dr östlige und nördlige Site gliideret und e Ooberburg, d Kärnburg, uf em Felschopf im westlige Däil.",🔎
,,,Turmburg,FALSE,"Vo dere Zyt zügt bis hüt s ""Hohlandhus"", e Turmburg, wo grad underhalb vode Chile staht.",🔎
,,,Adelsburg,FALSE,"D Burg Stei, wo au ""Stei vo Rhyfälde"" heisst, isch e middelalterlechi Adelsburg und derno i der früene Neuzyt en Artilleriifestig gsi näbe der Stadt Rhyfälde im Schwiizer Kanton Aargau.",🔎
,,,Hecheburg,FALSE,D Burg Hardeck isch e abgangeni Hecheburg bim Ortsdail Mundelfinge vu dr Stadt Hifinge im Schwarzwald-Boor-Krais.,🔎
,,,Wallburg,FALSE,D Burg Burghard isch e ehmoligi Wallburg bi Lohr im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Felseburg,FALSE,"""Röteln""), isch e Felseburg uf eme Felse in Ortslag vu dr Gmei Hochetenge am Hochryy im Landchreis Waldshuet z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Burgruine,FALSE,"D Burg Nejefels isch e Burgruine 1500 Meter sideschtlig vu Britzige, eme Stadtdeil vu Mille im Landchreis Bryysgau-Hochschwarzwald z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Burgaalag,FALSE,D Räscht vu dr friejere Burgaalag lige uf eme Biel 100 Meter oberhalb vu dr Innestadt vu Waldkilch im Bryysgau.,🔎
5909,Südostasien,Südostasien,Südostaasie,TRUE,"Die umfasst öbbe 350 Sprooche, wo vo 1,3 Milliarde Lüt  z China, im Himalaya-Gebiet und in Südostaasie gschwätzt wärde.",🔎
,,,Südostasie,TRUE,"Vietnam (vietnamesisch: ""Việt Nam"", Bedütig: Viet im Süden amtlig ""Sozialistischi Republik Vietnam"", vietnamesisch: ""Cộng hoà Xã hội Chủ nghĩa"") isch ä Schdaat in Südostasie.",🔎
,,,Südoschtasie,TRUE,Malaysia isch es Land z Südoschtasie und Mitgliid vo dr Schtaatevereinigung ASEAN.,🔎
,,,Sidoschtasie,TRUE,"Däm sy Name goht iber Vermittlig vum Altgriechisch (""Indos"") un Altpersisch ""(Hinduš)"" uf s Sanskrit-Wort ' mit dr Bedytig „Fluss“ zrugg.. Di europäische Seefahrer hän ganz Sid- un Sidoschtasie „Indie“ gnännt, was mer no an Näme wie ""Inselindie"" („Insulinde“) un em Staatsname Indonesie cha sää.",🔎
,,,südoschdasiatische,FALSE,"Die übrige Iiwohner si us em Iran, Indie, Pakistan, und viele andere – hauptsächlich arabische und südoschdasiatische – Länder zuegwanderet und hai die kuwaitischi Schdaatsbürgerschaft nit.",🔎
,,,südostasiatische Staate,FALSE,"Dr Verband vo de Südostasiatische Natione, kurz ASEAN (vo ängl. ""Association of Southeast Asian Nations""), isch e internationali Organisation vo südostasiatische Staate und het ihre Sitz z Jakarta (Indonesie).",🔎
,,,Südüstasie,TRUE,"Im hütige dütsche Sproochgebruuch mäint mä mit em Begriff vilmol dr Nooch Oste und die arabisch-islamischi Wält – wo d Türkei, dr Iran, Afghanistan und Nordafrika iischliesst, aber ooni die islamische Staate in Süd- und Südüstasie.",🔎
,,,südostasiatische,FALSE,Si lääbe uf de südostasiatische Insle Sumatra und Borneo.,🔎
5910,Erdbeben,Erdbäbe,Ärdbeebe,TRUE,San Francisco lit in dr Nööchi vo dr San-Andreas-Verwärfig und s Risiko für Ärdbeebe isch hooch.,🔎
,,,Ärbebe,TRUE,Ärbebe sind nöd sälte.,🔎
,,,Èrdbebbè,TRUE,Nebbè dè Gfõõr von èm Dammbruch wörd in einigè Gebièt au d Gfõõr vo dè Uuslösig vo Èrdbebbè („reservoir induced seismicity“) unterschtellt.,🔎
,,,Aerdbebe,TRUE,"Veruussetzig für ne Tsunami isch es Aerdbebe vo mindischtens Schterchi 7, wo nooch underem Meeresbode isch.",🔎
,,,Äärdbidem,TRUE,"Au wän Dydschland volschdändig ùf dr Eurasische Platte lyd, cheme schwachi Äärdbidem voor, bsùndersch im Beraich vù dr Riftzone im Siidweschden ùn Weschde (Ooberryygraabe, Ooberryynischi Diefeebeni, Hohezolleregraabe).",🔎
,,,irdische Bebe,FALSE,"D'Bebe sin im Vergliich zue irdische Bebe sehr schwach, s'stärkste het e Stärchi vu chnapp 5 uf dr Richterskala erreicht, die meiste liige aber bi ere Stärchi vu 2.",🔎
,,,Erdbeba,TRUE,"Allpot ghört mer widar achli vo chlinna Erdbeba, wo d Lüt denn aber nöd amol gross kspörid.",🔎
,,,Ardbeewa,TRUE,"Ainiga nàdììrliga Ärraignissa düan Infraschàll ärziiga, wia G’wìtter, Wàsserwälla, Leewälla, Làwiina, Ardbeewa, Vulkààna, Boliida, Wàsserfalla, s’ Schplìttra vu’ma Iisbarg, Polààrlìchter, Blìtza un Eläktriziteet ìn dr Ionosfäära.",🔎
,,,Ärdbäbe,TRUE,Us dem Grund gits uf Honshu vili aktivi Vulkan und hüüfig Ärdbäbe.,🔎
,,,Seebidem,FALSE,Dur d Verschiebig vu dr Ärdblatte (Tektonik) chunnt s zue untermeerische Vulkanuusbrich Seebidem.,🔎
,,,Erdbebe,TRUE,"Dezember 2004 het sich im Ruum Südbade e Erdbebe vu dr Stärchi 5,43 uf dr Richterskala ereignet.",🔎
,,,Ärdbebe,TRUE,"Das si au im allgemeine au d Örter, wo Ärdbebe usglöst wärde, wo, wenn si under emä Ozean bassiere Tsunami chönne verursache.",🔎
,,,Ärdbidem,TRUE,Des fiert zue Vulkanismus un hyfige Ärdbidem.,🔎
5911,Elektromagnetische Wechselwirkung,Die elektromagnetischi Wäggselwirkig,elektromagnetische Wexelwirkig,TRUE,D'Rolle vum Graviton in de Quantegravitation sott analog si zue dere vum Photon in de Quantetheori vu de elektromagnetische Wexelwirkig (Quanteelektodynamik).,🔎
,,,elektromagnetischi Wäggselwirkig,TRUE,"D Grundchraft vo dr Füsik, wo d Elektrodünamik druf basiert, häisst elektromagnetischi Wäggselwirkig.",🔎
,,,elektromagnetischä Wächselwürkig,TRUE,"E Quantäfäldtheorii, wo di schwachi Wächselwürkig zäme mit de elektromagnetischä Wächselwürkig beschriibt, isch s ""Glashow-Weinberg-Salam-Modäll"".",🔎
,,,elektromagnetischi Wächselwürkig,TRUE,Di elektromagnetischi Wächselwürkig isch ca.,🔎
,,,Elektromagnetismus,FALSE,"Där Einstein het schich scho bald uf d'Süäch naru iheitlichu Fäldtheorie gmacht, wa schini Fäldtheorie va där Gravitation (d'Allgmein Relativitätstheorie) mit derra vam Elektromagnetismus het sellu väreinigu.",🔎
,,,Phasegebunched,FALSE,D Elektrone wäre Phasegebunched un gän ä Teil vu ihrer B'wegungsenergi ans elektromagnetische Feld ab.,🔎
5912,Ferrera GR,Ferrera GR,Innerferrera,FALSE,"Am Ändi vom Daal, öppe sächs Kilometer oberhalb vom Dorf, goot dr Fuesswääg am Emetsee verby über de Emetpass, wo uf dr Landesgränze vo Italie und dr Schwiiz isch, is bündnerische Innerferrera übere.",🔎
,,,Ferreradaal,FALSE,"Es wird traditionell im Bündner Hinterrhydaal, also im Imbode, em Heinzeberg, em Domleschg, em Ferreradaal ùn em Schams gschwätzt.",🔎
5913,Bayern,Bayern,boirischa,FALSE,"D Muadr vom Carl Maria, d Genovefa geborene Brenner, stammt us-em boirischa Doil vom Schwôbalendle (Marktoberdorf em Oschtallgai) ond ischt Opernsengere ond Schauschbiilere, wo zom Ensemble vo ihrem Môô gheert.",🔎
,,,Chenigrych Bayern,FALSE,S Kabinett Pfordten I isch vu 1849 bis 1859 di vum Chenig Maximilian II. gruefe Landesregierig vum Chenigrych Bayern gsii.,🔎
,,,bayerischi,FALSE,(* öbbe 741; † öbbe 796) isch dr letzt bayerischi Herzog us em Gschlächt vo de Agilolfinger und e Cousin vom Karl em Grosse gsi.,🔎
,,,Oberbåera,FALSE,Bei Fissa isch dor Lechfall ond nå durchquerd dor Lech Båerisch-Schwåba und Oberbåera.,🔎
,,,Freistaat Bayern,FALSE,Wärtvolli Yyrichtigs- un Uusstattigsgegeständ vu dr Abtei sin iber d Thurn un Taxis dur Chauf anne 1993 an dr Freistaat Bayern chuu.,🔎
,,,Bayrische Minischterbresidänt,FALSE,Vu 1978 bis 1988 isch er Bayrische Minischterbresidänt gsii.,🔎
,,,siidbåerischa,FALSE,Sae Quäll isch en Vorarlberg; dornåch laofd-or durch s esdreichische Bundesland Tirol ond gåd emm siidbåerischa Rain en d Donau nae.,🔎
,,,Fryystaat Bayern,FALSE,"Eigetümer vom Schloss isch de Fryystaat Bayern; luege tuet em di Bayrisch Verwaltig vo de staatliche Schlösser, Gärte und See.",🔎
,,,bairischi,FALSE,"Im Fall vo Samnaun isch d Germanisierig vo Tirol uss gange, so dass Samnaun hüt de einzig Ort in de Schwyz isch, wo e bairischi Mundart gschwätzt wird.",🔎
,,,Bazre,FALSE,"Es het si Naame vo de bäide Flüss Main und Rhii und lit im Süüde vo Hesse und in Däil vo de Noochberländer Rhiiland-Pfalz ""(Rhiihesse)"" und Bazre ""(Underfranke)"".",🔎
,,,bayrischa,FALSE,"März 2000), Såelormåesdor ond Ondorneemor, sdammd aus-ra aldaegsässena Handwärgerfamilie vo Memmenga, emm siidlicha Dåel vom bayrischa Regiirongsbezirk Schwaba.",🔎
,,,Baiuwaare,FALSE,""">Garibald vo de Baiuwaare gää.",🔎
,,,Baira,TRUE,"Àuigscht 1906 z’ Neumarkt-St. Helena, Baira; † 25.",🔎
,,,Boira,TRUE,"soin ander Neff, d Hairich dr Lewe, d Herzog vo Boira und Sachsa gärgert - immerhin isch dr sell 1129 uf dr Raveschburg boora worra.",🔎
,,,Bayere,FALSE,"Sälli Bezeichnig isch eigentlig kei korräkti Zämmefassig: d Donauschwobe sin nit numme uss em Schwobeland cho, sondern vor allem vo Bayere, Östrych, Hesse, uss de Bfalz, em Elsass und de Nyderland.",🔎
,,,bayrischè,FALSE,"Diè bayrischè Bolizeifaarzüüg vo dè Bolizeipräsidiè Obberbayern-Nord mit Sitz z Ingolschtadt, Mittelfròngn z Nürnbärch, Unterfròngn z Würzburch, Schwõbè Süd/Wescht z Kemptè un Obberpfalz z Regnsburg bruuchèd d Kennung ""IN PP 9XXX"", ""N PP XXX"", ""WÜ PP XXXX"", ""KE PP XXX"", ""R PP XXX"" un ""R PR XXX"".",🔎
,,,Bayrischè,FALSE,"Mit èm neuè Guttèrèmodel isch è Erneuerung vo dè formatabhängigè Guttèrèfüürungsdeile a d Abfüllmaschinnè vobundè gsi, è baar Brauereiè hèn uss Koschtègründ diè aalt NRW-Guttèrè im Sortimènt glõ, chlyneri Brauereiè, wo zmeischt no im Bayrischè dèheim sin, hèn d Euro-Guttèrè bhaaltè.",🔎
,,,Boyra,TRUE,D Donau isch en Ulm gleichzeidig au d Grenz zwischa Bada-Wirddaberg ond Boyra ond drennd Ulm vo Nei-Ulm.,🔎
,,,bayrischem,FALSE,"Im Norde isch dr Geo-Natuurpark Bärgstrooss-Oodewald uf hessischem und bayrischem Gebiet, e baar Gebiet im Norde vo Baade-Württebäärg ghööre zu bäide Naturupärk.",🔎
,,,Bôirâ,TRUE,"An â 1802 isch s ganze Gebiâd an Bôirâ ganga, ond seid 1810 gheerâd d Schadt Langenau ond d Derfr zu Wirddâberg.",🔎
,,,Bäirische,FALSE,"Won er 1822 im Bäirische bimene Fürscht vo Öttinge tienet hät, hät er di latynisch Gramatik und s latynisch Wöörterbuech vom Christian Gottlieb Broeder gchaufft und afa a Latyn leere – au won er im Sumer 23 uf de Schwändelialp ob Ängelbëërg ghirtet hät, isch er wyter am Latynbüffle gsy.",🔎
,,,bayerisch,FALSE,"Nochbergmoeda send d Stadt Gẽänge em Norda, Sõõde em Oschta, d bayerisch Stadt Genzburg em Sida ond Aoschtelfenge em Alb-Donau-Groes ond d Stadt Herbrechtenga em Weschta.",🔎
,,,Baiern,TRUE,I der Akademy schaffet e Gmeinschaft vo Forscher us Baiern und vo usserhalb zäme.,🔎
,,,bayrischen,FALSE,"S isch s Biet vum hitige Frejstaat Thüringe, dr Side vum Land Sachse-Anhalt bis zue dr ik/ich-Linie links vu dr Saale un dr nerdlig Deil vum bayrischen Chreis Coburg (het friejer zum thüringische Herzogtum Sachse-Coburg ghert).",🔎
,,,boirische,FALSE,"Dazua ghert a Doil vum boirische Regiirungsbezirk Schwobe, sowia kloine Doil vu Baade-Wirtebearg, Vorarlberg und Tirol.",🔎
,,,Oberbaiern,FALSE,"Dr Manfred Renn (* 1948 z Stiefehoofe im Weschtallgai) isch an ditscher Schbroochwisseschafdler us em alemannische Ruum, wo sich vor allem mit de Dialäkt im Allgai und de Mundarta vo de Regioona Ougschburg und Oberbaiern bschäfdigd.",🔎
,,,Südbayre,FALSE,"hond d Römer s Gebiet zwüscha Graubünde, Voradelbärg, Nordtirol, Südbayre und Oberschwobe zur Provinz ""Raetia"" zämgfasst und an Schtatthalter igsetzt.",🔎
,,,Herzogdom Boirâ,FALSE,Erschd mit m Reichsdeputationshauptschluss anâ 1803 kommâd se – von vrschiidâne Herrschafdâ aus – älle zom Herzogdom Boirâ.,🔎
,,,bayrischi,FALSE,"D Grupp hèt bayrischi Volksmusig ""(Stubnmusi)"" un Mundart mit bolitischè un satirischè Tegscht vobundè un isch ein vo dè Wägbereiter vo dè asè benamstè Neuè Volksmusig.",🔎
,,,bayrische,FALSE,"D Fraunhofer Saitenmusik isch a iiberregional bekannte bayrische Gruppe vo drei Muusikar, wo mitnand auf verschiidene Arta vo Saiteinschtrument schpiiled.",🔎
,,,bayerischen,FALSE,Augschte 1785 z Tirschenreuth i de bayerischen Oberpfalz; † 27.,🔎
,,,Boirâ,TRUE,Mit m Reichsdeputationshauptschluss isch Weschdrschdett an â 1803 wiâ z ganze Kloschdr Elchengâ an Boirâ gangâ.,🔎
,,,Freistaat Bayre,FALSE,"2008 het d Stadt 133.525 Iiwohner gha und isch eso noch Münche, Nürnbärg und Augschburg an vierter Stell under de Grossstedt vom Freistaat Bayre gstande.",🔎
,,,Bayre,TRUE,Bayre.,🔎
,,,königlich bayrische,FALSE,"1815 het im Moses si Soon Jacob Hirsch, e Groosshändler und königlich bayrische Hofbankiee z Würzburg s früenere fürstbischöflige Landschloss Gereuth in Underfranke Kauft.",🔎
,,,bayerische Druppe,FALSE,No dr eschtrychische Niderlag in dr napoleonische Chrieg isch Chloschter 1805 zerscht vu badische un derno vu bayerische Druppe bsetzt wore.,🔎
,,,Baire,TRUE,"Unionsparteie isch es Sammelwoort für di Die zwäit gits nu z Baire, die eerscht nu i den andere Länder vo de Bundesrepublik; bloos d Jungpartei gaat i ganz Tüütschland zäme ""(Junge Union)"".",🔎
,,,Kenigreich Bayern,FALSE,1806 isch s Dorf zom Kenigreich Bayern komma.,🔎
,,,bayerische,FALSE,"Nochbergmoeda send Hermerenga ond Gẽänga em Norda, Niderschtotzenga em Weschta, ond Bächna ond Medliga em bayerische Landkroes Dillenga em Sida ond Oschta.",🔎
,,,Bayrischs,FALSE,"Hüte wird dr Codex im Staatsarchiiv Würzburg (Bayrischs Staatsarchiiv mit em Regierigsbezirk Underfranke as Zueständigkäitsberiich) under dr Signatuur „Mainzer Bücher verschiedenen Inhalts, Nr.",🔎
,,,bairische,FALSE,"S Wort für „Buur“ isch im Vallader in de bairische Form ""paur"" überno worde, im übrige Romanische aber in de alemannische Form als ""pur"".",🔎
,,,bayrisch,FALSE,"Im Oschde ùn im Siide gränzd er an dr bayrisch Regierigsbezirk Schwabe, im Oschde an dr Landchrais Underalgai ùn di chraisfrèi Schdad Memminge, im Siide an dr Landchrais Oberalgai ùn dr Landchrais Lindau.",🔎
,,,Boerâ,TRUE,"Schwäbisch isch â Grupp von Dialägd wo mer em Zendrom, em Oschdâ vo Badâ-Wirdâberg ond em Regierongsbezirk Schwabe vo Boerâ schwätzt – ond se ghöred zu de Alemannische Dialekt.",🔎
,,,Chönigrych Bayern,FALSE,"Im Gebiet vo der dütsche Broustürgmeinschaft (zu dere ghört nid: ds Chönigrych Bayern, ds Chönigrych Württembärg, ds Grossherzugtum Bade, Elsass-Lothringe u Luxeburg) sy 1879 insgesamt 12.743 Brauereie vorhande gsi.",🔎
5914,Beuteltiere,Bütelsäuger,Byteldier,FALSE,"Au Byteldier findet mer uf Neiginea; rund 70 Arte, wie z.",🔎
,,,Büteldier,FALSE,"Die Hööchere Säuger oder Plazentadier (Eutheria, Placentalia) bilde wie d Kloakedier (Protheria), wo Äier leege, und d Büteldier (Metatheria) en Underklass vo de Säuger (Mammalia).",🔎
,,,Raubbitler,FALSE,"Hintergrund isch, dass dr Tasmanisch Deifel, e chleine Raubbitler, durch e asteckedi, chräbsartigi Erkrankig in sinere Existenz bedroht isch.",🔎
5915,Museum Walserhaus,Museum Walserhaus,Walsermuseum,FALSE,"Im alde Walserhuus, wù 1386 böue wooren isch, isch ane 1938 s Walsermuseum yygriichded woore, wù d Walserschbrooch, d Architektur vù dr Walserhyyser ùn s Lääbe in dr Bäärg zaigd wird.",🔎
,,,Guryner Walsermuseeum,FALSE,1919 isch er en Mitgründer gsy vom lokaale Konsuumveräin und 1938 vom Guryner Walsermuseeum.,🔎
5916,Aostatal,Aostatal,Augschdaal,TRUE,D Regioon Augschdaal i de Alpe isch nid no wyters in Provinze underdäilt.,🔎
,,,Augschttaal,TRUE,"Besser stoot’s no im iteliänischen Augschttaal, wo die frankoprovänzalischi Sprooch no zimli läbig isch.",🔎
,,,Aostadaaler,FALSE,"E Spezialitet us em Nordweste vo Italie isch d ""Fonduta valdostana"" („Aostadaaler Fondue“) bzw.",🔎
,,,Augschttàl,TRUE,"Septamber 1896 z’ Géschtullju, Augschttàl; 13.",🔎
,,,Augstertal,TRUE,"Si sind us verschidene Gmeinde vom Oberwallis über d Bärge is Augstertal und i anderi Tääler vom Piemont, is Tessin, is Bündnerland und bis is Sanggaller Rhintel und is Vorarlbärg choo.",🔎
,,,Aoschtataal,TRUE,"Nit ganz am geograafischu Ändi vam Taal, sondern ufer weschtlichu Sita liggut en topplute Bäärgpass, wa emuber uf Courmayeur im Aoschtataal fiert.",🔎
,,,Augschttaaler,FALSE,"Irgedwän emaal isch dänn im Augschttaaler Raadio «La Voix de la Vallée» en Pricht choo vomene junge Schwyzer, allwääg em Peter Zürrer, wo im Lystal s Greschoneititsch undersuechi.",🔎
,,,Augschtdal,TRUE,"Allein (frankoprov. ""Alèn / Allèn"") isch e Gmai in dr autonome Provinz Augschtdal z Italie.",🔎
,,,Ougschtaalland,FALSE,"in dr Faschistezyd ""Gressonei"") isch e Walserdoorf in dr idalieenische autonome Region Ougschtaalland (franz.",🔎
,,,Aostadaal,TRUE,Dr Pass verbindet s Roonedaal im Schwiizer Kanton Wallis mit em Aostadaal und dr italiänische Region Piemont.,🔎
,,,Augschtaal,TRUE,"An alemannisch Sproochruum gränze hüt d Areaal vom Französische, vom nördliche Frankoprovenzalisch mit de verschidene Patois, vom Frankoprovenzalischen im Augschtaal, vom Alpinlombardische z Norditalien und im Tessin und de südleche Täler vom Kanton Graubünde und südlech vo den Alpe glychzytig au vom Iteliänischen und em Piemontesischen und im Südoschte vo dr rätoromanische Sproochgruppe.",🔎
,,,Augschttal,TRUE,"Und dur nes Dunäll under em Mont Blanc dure chame uf Italie, uf Courmayeur im Augschttal durefahre.",🔎
,,,Aostadal,TRUE,"S Aostadal im Nordweste vo dr Region zehlt historisch und naturgeografisch zum Piemont, isch aber as autonomi Region mit Sonderstatut e Verwaltigseiheit für sich.",🔎
,,,Ougschtaal,TRUE,"""Eixima;"" im Idalieenisch wird normalerwyys di franzeesisch Version ibernùù) isch e Walserdoorf in dr idalieenische autonome Provinz Ougschtaal (dt.",🔎
5917,Dinghof,Dinghof,Dìnghof,TRUE,Hohrhundert wìrd erwähnt àss a beriahmter Dìnghof z Zìllesa gsìì ìsch.,🔎
,,,Dinghöf,TRUE,"Ufgrund vo dem Amt hän si mehreri Dinghöf vom Chloschter verwaltet, so zuem Bispili in Zell, Stette, Zuzge, Kaiste, Ittenthal, Wägestette, Mettau und Sulz.",🔎
,,,Dinghoof,TRUE,"S Dorf het sich im Middelalter im Dorfbach nooch, wo öbbe vo Süüde uf Norde gflossen isch, um d Chille und dr Dinghoof ume entwigglet, was bis hüte s Ortsbild brägt.",🔎
5918,68er-Bewegung,D 68er-Beweegig,68-Beweegig,TRUE,Es isch e groossi Antichriegs-Beweegig vor em Hindergrund vo dr 68-Beweegig entstande.,🔎
,,,68er Beweegig,TRUE,"In de spoote 1960er Joor isch d FU äins vo de Zentrum vo dr 68er Beweegig und dr Usserparlamentaarische Opposizioon (APO) in Dütschland gsi, wo under andere d FU-Studänte Rudi Dutschke und Benno Ohnesorg drzue ghöört häi uhnd wo zu Reforme im Uniwersidäätslääbe gfüert häi.",🔎
,,,68er-Bewegig,TRUE,S Land isch 20 Johr lang vo Konservative regiert worre; under anderem durch d 68er-Bewegig häts e bolitischi Wändi gee und d Sozialdemokrate hän bis 1982 regiert.,🔎
,,,68er-Generation,FALSE,"Under em Iifluss vo de 68er-Generation isch au d Wichtigkeit vom Guisan und de Mythos, wo sich um sini Person rankt, dur Historiker wie de Jakob Tanner und de Hans Ulrich Jost i Frag gstellt und d Bedütig vom Réduit relativiert worde.",🔎
,,,68-Bewegig,TRUE,Die internationali Jugendbewegig het 1968 (→ 68-Bewegig) und 1980 (→ Jugendunruehe in der Schwiz) vor allem z Züri zu Usenandersetzige zwüsche Jugendlige und de Behörde und zum Deil bluetige Krawall gfüehrt.,🔎
5919,Franquismus,Franquismus,Frankismus,FALSE,D Bardei het iiri revoluzionääre Ideä verloore und isch zur zur Staatsbardei vom Frankismus worde.,🔎
,,,frankischte,FALSE,"Er isch e wichtigi Figuur vo der autonome Kulturbewegig und vo den Antifrankischte i dämm Land gsi und het bi der ""Acadèmia de Llengua Catalana"" mitgmacht.",🔎
,,,Franco-Diktatuur,FALSE,In dene Romään het er sich au kritisch mit dr schbanische Gsellschaft noch dr Franco-Diktatuur usenandergsetzt.,🔎
,,,frankistische,FALSE,"Bekannt isch dr Juan Carlos vor allem für die wichdigi Rolle, won er bim Ändi vo dr frankistische Diktatuur und bi dr Iifüerig vo dr Demokratii z Schbanie gspiilt het.",🔎
,,,frankistischi,FALSE,"Won er z London gsi isch, het dr Dalí d Noochricht überchoo, ass si Fründ Federico García Lorca im August 1936 vo frankistischi Falangiste in Schbanie ermordet worde sig, und er isch in e schweeri Depressioon gfalle.",🔎
,,,franquistische,FALSE,Anne 1939 het s Komitee wäg em Voormaarsch vu dr franquistische Druppe syni Aktiwideete mieße uf Sidfrankryych verleege.,🔎
,,,Franco-Diktatur,FALSE,Under dr Franco-Diktatur isch er zum ene Symbol vo dr kulturelle Identität vo Katalonie und vom Katalanismus worde.,🔎
,,,Franquischa Regime,FALSE,"Unter’m Franquischa Regime ìsch dr Alavedra ìm Janner 1939 ìns Frànkriich gànga, nohdam àss’r fìr a kurza Zitt ìm Làger vu Prats de Molló]igschpärrt worra ìsch.",🔎
5920,Batavische Republik,Die Batavischi Republik,Batavische,FALSE,"Usserdäm het Frankriich d Anerkennig vo drei Dochderrepublike, der Batavische (Niiderland), der Helvetische (Schwiiz) und der Ligurische Republik (Genua) erreicht.",🔎
,,,Batavischi Republik,TRUE,"Im Oktober 1795 het Frankriich Belgie, wo denn die östriichische Niiderlande gsi isch, anektiert und Holland isch die ersti vo de sogenannte Schwösterrepublike, die Batavischi Republik, worde, mit erä relativ demokratische Verfassig wo dere vom Direktorium gähnelet het, und het müesse hochi Reparatione zahle.",🔎
,,,Batawischi Republik,TRUE,"So häi 1805 z Bariiss nume s Kaiserdum Ööstriich, die Batawischi Republik, s Köönigriich Spanie, s Köönigriich Sizilie und s Osmanische Riich e Botschaft und e Botschafter ghaa.",🔎
5921,Kongo (Fluss),Kongo (Fluss),Kongo,FALSE,"Uf dr andre Syte hän d Portugiese Handelsstatione ufgmacht, zerscht an dr Mindig vum Kongo, vor allem z Soyo un däm sym Seehafe Mpinda.",🔎
,,,Kongobecke,FALSE,"Im afrikanische Kongobecke isch di erste Schriftquelle sogar erst vu 1878, nämlich de Reisebericht vum Henry Morton Stanley iber sii Expedition dur Zentralafrika.",🔎
,,,Kongo-Biet,FALSE,"Johrhundert sin d Nguni-Velker, wu us em Kongo-Biet chuu sin un militerisch straff organisiert gsii sin, ins Biet sidlivum Sambesi eyygwanderet, am bekannteschte d Zulu z Sidafrika.",🔎
,,,Kongo-Fluss,FALSE,"Kinshasa lyt am Pool Malebo am Kongo-Fluss diräktvis-à-vis vu Brazzaville, dr Hauptstadt vu dr Republik Kongo, 350 Meter iber em Meeresspiegel.",🔎
5922,Seitingen-Oberflacht,Seidinga-Oberflaht,Oberflacht,FALSE,En anneri alemanischi Laiere isch imene Gräberfeld bi Oberflacht gfunne wore und stammt usem 6. oder 7.,🔎
,,,Seidinga-Oberflacht,TRUE,"Nochbergmoede send Mihla, Friddinga, Neihousa ob Eck, Emminga-Liptinga, Immadinga, Dalla, Seidinga-Oberflacht, Wurmlinga.",🔎
5923,Zeitung,Zitig,Tageszitig,FALSE,D Aargauer Zitig isch e Tageszitig us em Aargau.,🔎
,,,Zitige,FALSE,"Ä Journalischt isch ä Schriftschdeller, wo brueflig für Zitige, Zitschrifte, Nochrichteagenture, Korreschbondänzbüro, s Färnsee, Radio usw.",🔎
,,,Ziitig,TRUE,"Oberschlesie isch e Ziitig mit em Theme Oberschlesie, wo hüt in Pole isch.",🔎
,,,Zytige,FALSE,"Di erschte Zytige z Papua-Neiginea sin Zytige vu dr europäische Kolonialherre gsi, d Wuchezytige ""Torres Straits Pilot"" un ""New Guinea Gazette"", wu anne 1888 s erscht Mol uusechuu sin.",🔎
,,,Tààgszittung,FALSE,"The New York Times (NYT) ìsch a iiflussriicha ìwwerregionààla US-àmerikànischa Tààgszittung, wo z’ New York City ìm Verlààg vu dr New York Times Company ärschiint.",🔎
,,,Zittige,FALSE,Schwedischi Zittige hän Ingvar Kamprad mit Nazigruppierige in Verbindig brocht.,🔎
,,,Tageziitige,FALSE,"Karikature, Kolumne und Satire isch immer mee au i de Tageziitige und im Radio cho.",🔎
,,,Zitigsuschnitt,FALSE,"E künstlerischi Kollaasche cha zum Bischbil Zitigsuschnitt, Bänder, farbigi Babbiirstück, Fotografie enthalte, wo uf e feste Undergrund oder uf Liinwand gliimt worde si.",🔎
,,,Tààgeszittung,FALSE,Vosges Matin ìsch a frànzeescha regionààla Tààgeszittung.,🔎
,,,Zittung,TRUE,"__KEIN_INHALTSVERZEICHNIS__ D’ New York Post (vu 1801 bis 1934 ""New-York Evening Post"") ìsch a konsärwàtiiwa Boulevard-Zittung üss Näi York.",🔎
,,,Daageszitg,FALSE,oder FAZ) isch e dütschi überregionaali Abonnemänt-Daageszitg.,🔎
,,,Ziitige,FALSE,De Begriff „Scheidigswaise“ wird vielfach i de Schwiizer Ziitige und Iluschtrierte im Zammehang mit de Vätererolle und em Scheidigsthema verwendet.,🔎
,,,Daageszytige,FALSE,S Liechtensteiner Volksblatt isch di elter vu dr boode Daageszytige z Liechteschtaa.,🔎
5924,Vogel,Vogel,Vogelköpf,FALSE,"Drfier sen se doils mid Muschdr vrzierd, wia Kugla, Ponkd, Krois odr Stera, abr au mid Vogelköpf odr Schlanga.",🔎
,,,Vegel,FALSE,"In dr Hochlage vum Belche hets e Hüffe sältini Summervogel-Arte, Käfer un Vegel.",🔎
5925,Kantonsregierung,Kantonsregierig,"Juschtiz-, Gmeinde und Chiledirektor",FALSE,"Er isch vo 1998 Juschtiz-, Gmeinde und Chiledirektor vom Kanton Bärn gsi.",🔎
,,,Regierigsraat,FALSE,"Exekutive D Exekutive, aso de Raat, wo d Verwaltig füert, ghäisst Regierigsraat und hät sibe Mitglider.",🔎
,,,Regirigsrötin,FALSE,Vo 2009 bis 2016 isch si Regirigsrötin im Aargau gsi.,🔎
,,,Regierigsrätin,FALSE,März 1998 zur Regierigsrätin z Graubünde gwählt worde.,🔎
,,,Regierigsroot,FALSE,"Die uusfüerendi Bhörde isch de ""Regierigsroot,"" wo föif vom Volk im Majorzverfaare uf e feschti Amtsduur vo vier Joor gwäälti Mitglider het.",🔎
,,,Staatsrat,FALSE,"Vo 1965 bis 1976 isch er Neueburger Grossrat gsii, von 1967 bis 1981 Nationalrat und dänn vo 1981 bis 1987 Neueburger Staatsrat.",🔎
,,,Regierigsröötin,FALSE,"Si isch von 1987 bis 1997 Nazionalröötin gsi, vo 1995 bis 2007 Regierigsröötin vom Kanton Züri und vo 2007 bis 2015 Ständeröötin.",🔎
,,,Regirigsrot,FALSE,Im 2004 isch si in de Regirigsrot vom Kanton Üüri gwählt worde und het d Juschtizdirektion übernoh.,🔎
,,,Grooße Root,FALSE,Vu 2012 bis 2016 isch si Mitgliid vum Gmairoot (Exekutiiv) vu Cortaillod gsii un syter anne 2017 isch si Mitgliid vum Grooße Root vum Kantoon Nöieburg.,🔎
,,,Chliine Rat,FALSE,"1893 isch er au bi de Wahle zum Chliine Rat aaträtte, aber vergäbes.",🔎
,,,Schtaatsrot,FALSE,De Urs Schwaller isch vo 1986 bis 1991 Oberamtmaa vom Seisebezirk gsi u vo 1992 bis 2003 Fryburger Schtaatsrot.,🔎
,,,Kantonsregierige,FALSE,Am Aafang vo dr Mediationszit 1803 si si wider as Kantonsregierige iigfüehrt worde.,🔎
,,,Kantonsregyrig,TRUE,S Brojèkt von èrè Fortsetzig übber Brugg un übber dè Bözbärgpass gu Bàsel isch vo dè Aargauer Kantonsregyrig unterschtützt worrè.,🔎
,,,Regierigsrat vom Kanton Bärn,FALSE,1935–1945 u 1947–1951 isch er im Nationalrat Legislativpolitiker und 1945–1951 im Regierigsrat vom Kanton Bärn Exekutivpolitiker gsii.,🔎
,,,Kantonsroot,FALSE,De Kantonsroot (früener: de Grooss Root) isch d Legislative.,🔎
,,,Regierigsrat,FALSE,I de Jahr 1991 bis 1995 isch er im Regierigsrat vom Kanton Züri gsii und hät d Diräktione vom Innere und dr Juschtiz gleitet.,🔎
,,,Regierigsröti,FALSE,März 2000 bis Endi Mai 2012 isch si Sanggaller Regierigsröti gsii.,🔎
,,,Kantoonsregierig,TRUE,Anne 2002 isch si in d Kantoonsregierig (Gouvernement) vum Kanton Juura ufgnoh woore.,🔎
,,,Regierigsrot,FALSE,"Dr Solothurner Regierigsrot het füf Mitglider, wo vum Vouch uf vier Johr gwählt wärde.",🔎
,,,Regyrigsrôt,FALSE,"Dõher hèt s dè Regyrigsrôt vom Kanton Schaffhuusè es für aagmessè ghaaltè, dè Kanton bim Bau von èrè Schmalspurbahn sèlber a d Kandarrè z nää.",🔎
,,,Regyrigsrõt,FALSE,Juni 2006 mit 64 zuè 0 Stimmè eischtimmig akzeptyrt un a dè Regyrigsrõt übberwisè.,🔎
,,,Staatsroot,FALSE,"Im Staatsroot, der Exekutive, sitzed füf Mitglider; de Grooss Root, d Legislative, hät nünzg Mitglider.",🔎
,,,Regiirigsrot,FALSE,"Im 1987 het er für de Aargauer Regiirigsrot kandidierte, isch aber nöd gwählt worde.",🔎
5926,Johann Caspar Lavater,Johann Caspar Lavater,Caspar Lavater,FALSE,"De Caspar Lavater (1741–1801) hett dai e Hüsli ghaa, won er sich zruggzoge hett um sini Schrifte öber d Physiognomii z schriibe.",🔎
,,,Lavater,FALSE,Jahrhundert händ berühmti Persönlichkeite wiä dr Goethe und dr Lavater bim Richterswiler Arzt Dr. Johannes Hotze gwohnt.,🔎
5927,Elfenbeinküste,Elfebeikischte,Elfebeiküschte,TRUE,Dr Dähler isch bekannt dafür dass är in dr Elfebeiküschte emol dr gröscht Ananasproduzänt gsi isch.,🔎
,,,Älfabaikìschta,TRUE,Ànna 2006 ìsch’r militäärischer Mìtàrwaiter vum Fiahrer vu dr Operàzioon Licorne ìn dr Älfabaikìschta worra —àlso z’äärscht vum Generààl Elrick Irastorza un d’rnooh vum Generààl Antoine Lecerf.,🔎
,,,Elfebeiküste,TRUE,"Yamoussoukro (uusgsproche: ""jamuussuukro"") isch syt März 1983 die offizielli Houptstadd vaa de Elfebeiküste (Côte d'Ivoire).",🔎
,,,Elfebeichüschde,TRUE,"Er gränzt an d Elfebeichüschde, Burkina Faso, Togo und im Süde an dr Golf vo Guinea (Atlantik).",🔎
,,,Côte d'Ivoire,FALSE,Dezember 1993) isch vo 1960 bis 1993 de erscht President vo Côte d'Ivoire gsy.,🔎
,,,Elfebaikischte,TRUE,"Burkina Faso ([]; alem.: „Land vo de Ufrächte“, dytschi Uussproch: [], franzesischi: []) isch e Staat z Weschtafrika, wu im Innere vum Nigerboge lyt un an Mali, Niger, Benin, Togo, Ghana un d Elfebaikischte gränzt.",🔎
,,,Elfebeiküschde,TRUE,"Guinea (frz.: ""La Guinée"" []) isch ä Schtaat in Weschdafrika, wo (vo Nordweschte us im Uhrzeigersinn) an Guinea-Bissau, Senegal, Mali, d Elfebeiküschde, Liberia, Sierra Leone und dr Atlantik gränzt.",🔎
5928,Staatsarchiv Aargau,Staatsarchiv Aargau,Staatsarchyv vom Aargau,TRUE,"Dr Erwin, wo z Aarau Bezirksschuelleerer gsi isch, het anne 1963 em Paul syn Nochlass dr Aargauer Kantonsbiblioteek vrmacht, und vo doo isch die Samlig mit biografischen und literarische Sachen as Staatsarchyv vom Aargau choo, wo men alles cho ga aluege.",🔎
,,,Staatsarchiv vom Kanton Aargau,FALSE,2013 isch es em Staatsarchiv vom Kanton Aargau gschänkt woorden und isch jetz deet underpraacht.,🔎
5929,Globalisierungskritik,Globalisierigskritik,Globalisierigskritiker,FALSE,Dr Chomsky het dr Vietnamchrieg kritisiert und die amerikanisch Usse- und Wirtschaftspolitik und isch as Kapitalismus- und Globalisierigskritiker uf dr ganze Wält bekannt worde.,🔎
,,,Globalisierungkritiker,FALSE,De Ziegler gilt als e scharfzingiger Globalisierungkritiker.,🔎
5930,Estland,Eschtland,Eschdland,TRUE,"Von Norde nach Süde lauft er dur Gebiet vo Norwäge, Schwede, Finnland, Russland, Eschdland, Lettland, Litaue, Wiissrussland, Moldawie und Ukraine.",🔎
,,,Estnischen SSR,FALSE,"Di Armenisch SSR isch syt em Änd vu dr 1980er Johr näb dr Estnischen SSR, dr Lettische SSR, dr Litauische SSR un dr Georgische SSR e Zäntrum vu dr separatistische Bewegige innerhalb vu dr Sowjetunion gsii.",🔎
5931,Sparta,Sparta,spartanisch,FALSE,"Dr spartanisch Admiral Lysander het die athenischi Flotte überrascht, wo si am ene ungschützte Strand bi Aigospotamoi glääge isch und vili vo de Ruederer und Soldate an Land noch Ässe gsuecht häi.D Spartaner häi die halb bemannte athenische Triere ooni vil Brobleem chönne eroobere.",🔎
,,,schbartanische,FALSE,Si isch d Frau vom schbartanische Köönig Tyndareos gsi.,🔎
,,,Schbarta,TRUE,"Dr Peloponnesisch Chrieg isch ä Machtkampf gsi zwüsche Schbarta und Athen, wo vo 431 v. Chr.",🔎
,,,sparta,FALSE,""">395 v. d. Z. bi Haliartos) isch e spartanische Staatsmaa und Fäldheer zur Zit vom Peloponnesische Chrieg und vom Korinthische Chrieg gsi.",🔎
,,,Lakedaimon,FALSE,"Rund zee Generatione spööter isch de Theras, e Noochfaar vom thebanische Königshuus und dodemit au vom Kadmos, uf d Insle choo, zäme mit Dorer us Lakedaimon und Minyer, wo vo de Insle Lemnos vertribe wore sind.",🔎
,,,spartanische,FALSE,""">422 v. d. Z. bi Amfipolis in Nordgriecheland) isch en antike spartanische Fäldher gsi in dr erste Helfti vom Peloponnesische Chrieg.",🔎
,,,Spartaner,FALSE,Di Messenischi Chrieg bizachnet meriri Chrieg wo i de Antiki stattgfunde hend und zo de Underwerffig vo Messenie dör d Spartaner gfüert hend.,🔎
,,,spartanischi,FALSE,"Dozmool isch o de spartanischi König Theopompos gstorbe, wo gege Messenie Chrieg gfüert hett.",🔎
,,,Schbartaner,FALSE,Si hai mit dä Schbartaner under em Evagoras a Bündnis abgschlosse und hai se mit Weizeliiferige und Material für ihri Schiff underschdützt.,🔎
,,,spartaanischi,FALSE,isch de spartaanischi Prinz Dorieus mittere Flotte a de Mündig vom Fluss Kinyps glandet und hett dai e Stadt ggründet.,🔎
5932,Zabern-Affäre,Zabern-Affäre,Saverer Affär,TRUE,"De Expression ""Wàckes"" het öi schun – àls devaloriséerend B´zeichnung fer Elsasser v´rstande – zue e politisch Krise g´fihrt: 1913 ém ditsch Kaiserreich zuer Saverer Affär – ""l´Affaire de Saverne"".",🔎
,,,Zàwerer Affär,TRUE,Ands 1913 ésch d´Stàdt de Béhn vun d Zàwerer Affär wore.,🔎
5933,Prozessor,Brozässer,Prozässer,TRUE,Prozässer.,🔎
,,,Brozessorè,FALSE,"Zuènemmend wörred au ganzi Sischteem (Kombination vo meererè Baugruppè, wiè Brozessorè, Schnittschtellèschaltigè un Spycher) uff eim einzelnè Chip realisyrt (ängl.",🔎
,,,Prozessorè,FALSE,"Wem mo alli Transischtòrè in sämtlichè bis jetzt hèrgschtelltè Schaltchreis wiè Arbètsspycher, Prozessorè usw., zämmèzellt, isch dè Transischtòr inzwischè sebbi technischi Fungtionseinheit, wo vo dè Menschheit i dè högschstè Gsamtstuggzaal broduzyrt worrè isch un wörd.",🔎
5934,Cembalo,Cembalo,Dschembalist,FALSE,"Novämber 1710 z Rom) isch en italiänische Organist, Dschembalist, Kapällmäister und Komponist im Barock gsi.",🔎
,,,Dschembalo,TRUE,In dr druckte Usgoob vo 1738 si au s Dschembalo und d Harfe (op.,🔎
,,,Cembalist,FALSE,"Usserdäm isch vermuetet worde, dass d Melody vo de Marseillaise vom langi Zyt z Paris würkende Cembalist und Komponist Jean-Frédéric Edelmann (1749–1794) stammen chönnti.",🔎
,,,Tschembalischti,FALSE,"April 2001 z Hinterzarte) isch e dytschi Tschembalischti, Pianischti un Organischti.",🔎
,,,Tschembalo,TRUE,"Mä underschäidet zwüsche Aaschloo (Klavier, Tschelesta, Hackbrätt), Zupfe (Tschembalo) oder Bloose (Orgle, Handorgle).",🔎
,,,Cembalischt,FALSE,Beim Wirdabergischa Kammerorkeschtr Heilbronn wuud’r lang als Cembalischt ondr dr Leidong vom Jörg Faerber hoch gschätzt.,🔎
5935,Guggenmusik,Guggemusik,Guggènè,TRUE,"S Sousaphon wörd meischtens in Marching Bands, Milidärorcheschter un Guggènè ygsetzt.",🔎
,,,Guggemusi,TRUE,D Froschenkapelle us Radolfzell spilt en Mix us Guggemusi und Jazz uff d traditionelle Art.,🔎
,,,Guggene,FALSE,"Em Sarg folget t Hüüliwiiber, di illuschter Fastnachtsgsllschaft, e paar Guggene ond z henderscht ond z letscht s oraasch Botzwägeli vo dä Gmänd.",🔎
,,,Guggèmusig,TRUE,"Sit èm Johr 1984 vofüègt Randè au übber è Guggèmusig, wo uff dè eigèwillige Nammè ""Gaszug Randen"" losè duèt.",🔎
,,,Guggèmusigè,FALSE,I dèrè Bsetzungsschtärki vo uugfäär 40 Musiger un in Harmonybsetzig sin au Formationè wiè Marching Bands odder Guggèmusigè z findè.,🔎
,,,Guuggemusige,FALSE,"Uf dr Omzugsschtrecki vo de Hofchele über d Seebrugg bis i d Nöischtadt presentiered sech d Zönft ond Gsellschafte vo de Schtadt Lozärn, Guuggemusige ond wyteri Gruppierige met Wäge, wo chlyni Bühnene droffe hend.",🔎
,,,Guggemusig,TRUE,"Die Gselschafte, wo a dr Fasnacht tien Guggemusig mache, heisse z Basel offiziell sälber au ""Guggemusig"" oder i dr Umgangssprooch eender eifach ""Gugge"".",🔎
,,,Guuggemusege,FALSE,"Dr «Urknall», e rüüdig luuti Detonation, get de Guuggemusege und allne Fasnächtler s Signal zom Schreye ond Umecheibe.",🔎
,,,Guggemuusige,FALSE,"An dr Basler Fasnacht laufen au Guggemuusige, churz ""Gugge"", umme (lueg au d Lischte vo Gugge).",🔎
,,,Gugge,FALSE,"Drzwische gits Cortèges, Schnitzelbängg, Gugge, Laddäärne, Drummler, Pfyffer, Glygge, Källerabstiig und no vyyl mee.",🔎
5936,Königreich Polen,S Köönigriich Pole,Königrych,FALSE,Under de Piaste isch es e Königrych worde und in de Folgezit isch das Königrych immer grösseret worde.,🔎
,,,Chönigriich Pole,TRUE,"em Chönigriich Pole, vom Grossfürschtetum Litaue oder vom Russische Kaiserriich.",🔎
,,,Köönigriich Pole,TRUE,Joorhundert si e hufe dütschi Juude ins Köönigriich Pole usgwanderet.,🔎
,,,Chönig von Pole,FALSE,1025 isch de Bolesław I. Chrobry de erschti Chönig von Pole worde.,🔎
,,,Köönigriich Poole,TRUE,"Schiefmund de Juude, wo vor Verfolgige in Middel- und Westöiropa gflüchdet het, erlaubt het, sich im Köönigriich Poole niiderzloo.",🔎
5937,Wilchingen,Wilchinge,Wilchige,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Wilchige im Kanton Schaffhuse, im Oste an Jestette, im Süde an Rafz und Wil im Kanton Zürri und im Weschte an Chleggau.",🔎
,,,Wilchingè,TRUE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
5938,Radolfzell am Bodensee,Radolfzell,Radolfzèll,TRUE,Zuè sellèm Zitpunkt isch dè Scheffel schu großherzoglich sächsischè Hòfrõt un Guètsbsitzer uff dè Seehaaldè un Mettnau bi Radolfzèll gsi.,🔎
,,,Radolfzell am Bodesee,FALSE,Erst in südlicher Richtig nooch Singe un no nooch Oste fliessend mündet si nooch 32 km mit ere middlere Abflussmengi vu 10 Kubikmeter pro Sekunde als viertgrösster Zuefluss vum Bodesee zwische Radolfzell am Bodesee un Moos in dr Nordwestdeil vum Undersee.,🔎
,,,Radolfzäll,TRUE,"Im Johr druf d NSEAP z Radolfzäll e Masseversammlig organisiert mit em Adolf Hitler as Redner, wo öbbe 5.000 Lüt dra deilgnoh hai.",🔎
,,,Radolfzee,TRUE,"Nochbergmaine sin Orsinge-Nenzinge im Norde, d Stadt Stocke im Oscht, d Stadt Radolfzee im Side un d Stadt Singe un Volkertshuse im Weschte.",🔎
5939,Burg Istein,Burg Istei,Dobbel-Burg Istäi,FALSE,"Zu deene het zu sällere Zit au dr Pfandheer vo dr Dobbel-Burg Istäi, dr Burckhardt (dr Jüngeri) Münch vo Landskron ghöört.",🔎
,,,Isteiner Burg,FALSE,"Noch em Isteiner Chrieg het mä Steiblöck vo dr gschleifte Isteiner Burg brucht, zum s Door usbaue.",🔎
,,,Burg Ischtein,TRUE,"As Ehstyyr sin ere 12000 Gulde mitgee wore, fir 7500 Gulde d Stadt un s Amt Sanne un fir 3000 Gulde d Burg Ischtein.",🔎
5940,Jainismus,Jainismus,jinistischi,FALSE,"Er isch zwar Hindu gsi, isch aber bekannt für si religiöösi Toleranz und umfangriiche Stiftige an hinduistischi, buddhistischi und jinistischi Chlöster.",🔎
,,,jainistischi,FALSE,"Die wichdigste Kwelle si buddhistischi Chronike us Sri Lanka, d Puranas und verschidnigi buddhistischi und jainistischi häiligi Teggst.",🔎
,,,Jinismus,TRUE,"De Siddhattha isch e Zittgnoss vom Mahavira gsii, em Bigründer vom Jinismus.",🔎
,,,Jaina,FALSE,Tirthamkara vo de Jaina gsii.,🔎
,,,Dschainismus,TRUE,"Je noch dr Definizioon vom Begriff ""Relikwie"" kenne au dr Islaam, dr Hinduismus und dr Taoismus d Relikwievereerig, nid aber dr Dschainismus oder s Juudedum.",🔎
,,,Jainas,FALSE,"auṃ; ओंकार oṃkāra ""m."" ""Om-Silbe"" und प्रणव praṇava ""m."" gnennt) esch e Silbe, wo be de Hindueschte, Jainas und Buddhischte als heilig gelt.",🔎
5941,Schwäbische Dichterschule,Schwäbischa Dichdrschual,Schwäbischa Dichtrschual,TRUE,Selle zwoi send au d Iniziadora vo dr Schwäbischa Dichtrschual ond Mitgliider vom Seracher Dichterkreis gwäa.,🔎
,,,Schwäbischa Dichderschuel,TRUE,"Mr zehlt-en zo de schwäbische Romandiker ond Mitglied vo dr ""Schwäbischa Dichderschuel"" ond vom ""Seracher Dichterkreis"".",🔎
5942,Speicher AR,Im Spiicher,Spiicher,FALSE,Si vebindet Sanggalle mit em Spiicher und mit Troge im Kantoo Appezell Osserode.,🔎
,,,Spycher,FALSE,"Är het aigeni Museum grindet, wu zum Studiere aareege, wie s temporäär «Alpstein Museum», wu vor allem us Huusbibliotheeke in Bäärggaschthyyser bstanden isch, un s «Museum fir Lääbesgschiichte» z Spycher.",🔎
5943,20. Oktober,20. Oktober,20. Oktoower,TRUE,nziil ìsch nìt wììder uffg’numma worra un ìsch àm 20. Oktoower 1870 uff unb’schtìmmta Zitt ve,🔎
,,,20. Oktower,TRUE,ählt worra. Privàtlawa. Dr Emmanuel Macron hàt àm 20. Oktower 2007 d Brigitte Trogneux ghiro,🔎
5944,Bahnhof Wilchingen-Hallau,Baanhof Wilchingè-Hallau,Bf. Wilchingè-Hallau,FALSE," wörrè, dass d Hallauer irèn Baanaaschluss mit èm Bf. Wilchingè-Hallau schu 1863 übberchò hèn, dèsèll Baanhof isch abber",🔎
,,,Wilchinger Baanhof,FALSE,"Wo denn d Ooschterfinger im Johr 1863 bim Bau vo dè Hochrhybaan un èm Wilchinger Baanhof nommòl s Nõchsää ghaa hèn, hèt s no è baar Johr bruucht, bis sich beidè Gmeindè, wo mee un mee an irer Gränz- un Randlaag bezogè uff s Schwizer Binnèland glittè hèn, zämmègrauft hèn.",🔎
5945,Václav-Havel-Flughafen Prag,Flughafen Prag,Flughafe Ruzyně,FALSE,(alli Date sind uf d meteorologischi Station am Flughafe Ruzyně bezoge.,🔎
,,,Prager Flughafe,FALSE,De Prager Flughafe befindet sich in Ruzyně im Nordweste vo de Stadt.,🔎
5946,Neuseeland,Neuseeland,Nejseeland,TRUE,Derno isch dr Zurbriggen mit em Engländer Edward Fitz Gerald uf e Hufe Gipfel z Nejseeland gstige un isch elai z Indie un z Auschtralie unterwägs gsi.,🔎
,,,Neiseeland,TRUE,"Die urspringlige Madagasse mit ihren Uuslegerkanu hän d Insle im Zug vu dr große auschtronesische Expansion bsidlet, wu zue dr Bsidlig vum malaiische Archipel, vu Neiseeland, vu Polynesien un Mikronesie gfiert het.",🔎
,,,nüüseeländische,FALSE,Im Septämber 2011 het d Corinne Suter de Riisenslalom vo de nüüseeländische Meisterschafte gwunne.,🔎
,,,näiseelandischer,FALSE,Janner 1943 àui doo) ìsch a näiseelandischer Politiker gsìì.,🔎
,,,Nöiseeland,TRUE,"47°N fer Luzern, 47°S fer Stewart Island in Nöiseeland.",🔎
,,,Näiseelànd,TRUE,"Àuigscht 1974 z’ Ōtaki, Näiseelànd) ìsch a näiseelandischer Politiker vu dr Labour Party gsìì.",🔎
,,,näiseelandischa,FALSE,Mai 1971 z’ Auckland) ìsch a ehamààliga näiseelandischa Politikera vu dr National Party.,🔎
5947,Bernhardiner,Bernhardiner,Bärnhardyner,TRUE,"E Hunderasse, wo tradizionell do drmit i Verbindig brocht wird, sind d Bärnhardyner, d Hünd vo de Mönch im Hoschpiiz uf em Gross Sankt Bärnhardpass.",🔎
,,,Bernhardiner Hünd,FALSE,Noch em sind d Bernhardiner Hünd binennt.,🔎
5948,Viola da gamba,Viola da gamba,Viola-da-gamba,FALSE,"Er würd für Frauèschtimmè, Violynè, hochi Blõsinschtrumänt, s Sopran-Inschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Diskant-Gambè) un diè rächti Hand bi Taschtèinschtrumänt vowendet, mengmoll au für d Notation vo extreem hochè Laagè bi düèfè Inschtrumänt.",🔎
,,,Gambist,FALSE,"Novämber 1643 z Venedig) isch en italiänische Komponist, Gambist, Sänger und katholische Briester gsi.",🔎
5949,Differentialgleichung,Differenzialgliichig,Differenzialgliichige,FALSE,"Siini Arbetsgebiet hai under anderem mathematischi Reihe, Differenzialgliichige, mathematischi Kurve umfasst.",🔎
,,,Differentialglychigè,FALSE,"Als Alternatyvè zu dè Digitalrechner hèt s bis i d 1970er Johr Analog- un Hùbridrechner gää, welli bevorzugt für d Berechnig vo Differentialglychigè ygsetzt worrè sin.",🔎
,,,Differentialgliichige,FALSE,Er isch vor allem für siini Untersuechige vo Differentialgliichige und d Methoden zur Verchliinerig vo dr Ornig vo Gliichige bekannt.,🔎
5950,Paarbildung (Physik),D Bildig vo Bäärli vo Däili,Erzüügig,FALSE,"D QED isch die ersti Kwantefäldtheorii, wo Fälder und d Erzüügig und d Uslöschig vo Däili quantentheoretisch konsistänt beschribt.",🔎
,,,Bäärlierzüügig,FALSE,"Die berücksichtigt explizit dass Elementardäili entstöön und vernichdet wärde (Bäärlierzüügig, Annihilazioon).",🔎
,,,Bildig vo Bäärli,FALSE,"Mä brucht e Theorii, wo d Zaal vo de Däili wariabel isch – Däili chönne vernichdet und erzügt wärde (s äifachste Bischbil für das isch d Bildig vo Bäärli vo Däili und Antidäili).",🔎
,,,Baarbildig,FALSE,"Umkeert chan e Foton in en Elektron und e Positron umgwandlet wärde, denn redet mä vo Baarbildig.",🔎
5951,Hegemonie,Hegemonii,hegemoniali,FALSE,Mit dr Niiderlaag vo Athen in däm Chrieg het d Stadt iiri hegemoniali Stellig in Griecheland verloore.,🔎
,,,hegemoniale,FALSE,"S Ziil vo dr Emanzipazioon isch e gröösseri Freihäit oder Gliichhäit, dr Wääg mäistens Kritik an dr Diskriminierig oder hegemoniale z. B.",🔎
,,,Hegemonialmacht,FALSE,"Es het usgsee wie wenn Byzanz wider uf em Wääg weer, e regionali Hegemonialmacht z wärde.",🔎
,,,Hegemon,FALSE,Noch de Perserchrieg het Athen as Hegemon im Attische Seebund im östlige Middelmeerruum witer gege s Perserriich kämpft.,🔎
,,,Hegemonialpolitik,FALSE,"Si Bedütig isch aber riisig, wil er dütlig macht, was d Hegemonialpolitik vom antike Athen aadriibe het und zäigt, was d Situazioon vo „Drittstaate“ gsi isch, wo sich wie Melos us em Chrieg zwüsche Athen und Sparta häi welle uusehalte.",🔎
,,,Hegemoniistellig,FALSE,"In dr Ussepolitik het Frankriich sich z erst vo dr Umchlammerig vo de Habsburger, wo im Weste z Spanie und im Oste z Östriich gherrscht hai, welle befreie und denn ä Hegemoniistellig z Europa aagsträbt, was em Mazarin im Westfälische Friide (1648), im Pyrenääfriide (1659) und im Rägesburger Stillstand (1684), wo d Annexione vo Stroossburg und andere linksrhiinische Gebiet, wo Frankriich mit siiner Reunionspolitik duuregfüehrt het, legalisiert het, zum Deil glunge isch.",🔎
,,,Vormacht,FALSE,Schliesslig isch Makedonie zur Vormacht in Griecheland worde.,🔎
5952,Britannische Sprachen,Brythonisch,brythonischi,FALSE,"Gallisch ghört zu de Feschtlandkeltischi Sproche, wobi s'Gallisch sich warschynlich nüt bsunders vo de brythonischi Sproche unterschiide het un usserdem bodi P-keltischi Sproche gsi sin.",🔎
,,,britannischa,FALSE,"Walisisch (o Kymrisch, odr wia se seal sägend „Cymraeg“) kört zämma mit m Bretonischa um Kornischa zu de britannischa Untrgruppe vo da keltischa Sprocha.",🔎
,,,Britannische,FALSE,Hütigi Linguischte ordne s'Gallische zämme mitem Britannische y; d'goidelische Sproche un Keltiberisch werre dergege als archaischeri Sproche agseh.,🔎
5953,Fußach,Fuasche,Fuascher,FALSE,Noch dr Undrzoachnig vom Vertrag hot ma im Johr 1900 noch füf Johr Bauzit dr Fuascher-Durstich zum Bodasee ufgmacht.,🔎
,,,Fuessach,TRUE,"S Naturschutzgebiet im untere Rhiital, bim Rhiidelta am Bodasee bu Fuessach, isch s gröschte Füechtgebiet am Bodasee und ghört zu da wichtigschta Bruet- und Raschtgebiete für Vögel.",🔎
,,,Fuößa,FALSE,"D Nôôchbuurgmouonda siönd Höüscht, Fuößa, Lutra, Dorröbirrö, Äms und im schwyzar Kanton Sanggallö: Diöpoldsou, Widnou, Ou und Sammargreötö.",🔎
5954,Nendaz,Nendaz,Haute-Nendaz,FALSE,Augschte 1996 z Haute-Nendaz im Wallis) isch e Schwiizer Behindertesportler.,🔎
,,,Aproz,FALSE,"Ànna 2023 hann mehrera Bewoohner z’ Aproz ìm Kàntoon Wàllis gsajt, àss sa vu Kopfschmarza un Oohrazüüsa liida.",🔎
5955,Zu Rhein,Zu Rhein,zu Rhii,TRUE,"""Tout Bâle"" isch erschiine: dr Bürgermäister Burkhard zu Rhii, d Ritter und d Rööt und alli si bewaffnet gsi, die aadlige Daame us dr Stadt und dr Umgääbig, und jung und alt.",🔎
,,,ze Rhiin,TRUE,"D Achtburger häi e Zitlang Bürgermäister gstellt und denn si s immer wider emol fremdi Aadligi gsi wie die elsässische Andlauer und Flachslander, d Soledurner Gilgebärger oder d ze Rhiin, wo denn scho so lang im elsässische Dornach gläbt häi, ass si mit dr Stadt nüt me z due gha häi.",🔎
5956,Romantik,Romantik,romantischi,FALSE,"Wo 1333 dr Mubariz Muzaffar d Stadt erooberet und iin entloo het, het dr Hafis aagfange anstatt „romantischi“ Brotestlieder afo verfasse.",🔎
,,,politische Romantik,FALSE,"In dr politische Romantik isch dr Freiheitsbegriff eso verdreiht worde, ass d Freiheit vo de Vorrächt im ständisch gliiderete Patrimonialstaat as die wohri Freiheit golte het.",🔎
,,,Schbätromantik,FALSE,Dr Max Bruch ischt a tipischer Vrtreter vo dr Schbätromantik.,🔎
,,,romantisch,FALSE,"Sini romantisch inspirierte Zäichnige, Akwarell, Druckgrafike und Gmäld si vo hoocher Kwalidäät.",🔎
,,,romantische Musikepoche,FALSE,Sit dä romantische Musikepoche (Beethoven) ghöred standartmässig zu jedem Sinfoniiorchester drü Tenorposunen.,🔎
,,,romantische,FALSE,Zum aine isch d Burg Hauezollre Uusdruck vum romantische Gaischt vu sällere Zyt un entspricht dr domolige Idealvorstellig vun ere mittelalterlige Ritterburg.,🔎
,,,Romantismus,FALSE,Im Lauf vom Romantismus und em Nationalsozialismus isch de Alemannename för verschidnigi Ideologie bruucht wore.,🔎
,,,romantischen,FALSE,D Architektur und Innenusstattig sind prägt vom romantischen Eklektizismus us em 19.,🔎
,,,Schbätromandik,FALSE,Stilischdisch isch dr Joseph Haas dr Schbätromandik zuazoordna.,🔎
,,,romantische Stiil,FALSE,"Joorhundert und wiist au Aazäiche vom romantische Stiil uf, wo im 19.",🔎
,,,Romandik,TRUE,"""Dichterbund"" ischt en dr Zeit vo dr litrarischa Romandik a vrheltnismäßig lockrer Zammaschluss vo Autora gwäa, wo sich vo 1805 bis 1808 an dr Uni Diibenga zammagfonda hend.",🔎
,,,Spootromantik,FALSE,"Mai 1911 z Wien) isch en östriichische Komponist in dr Zit vo dr ""Belle Époque"" am Übergang vo dr Spootromantik zur Modärne gsi.",🔎
,,,romandischa,FALSE,Er gildet als dr Vollender vo dr deitscha romandischa Opr.,🔎
5957,Reich von Metz,S fränkische Deilriich Metz,Riich vo Metz,FALSE,"Die andere drei Riich bi dene zwei Deilige si s Riich vo Paris, s Riich vo Metz und s Riich vo Orléans gsi.",🔎
,,,Deilriich vo Metz,FALSE,"Die andere Deilriich, wo bi de Deilige vo 511 und 561 entstande si, si s Deilriich vo Paris, s Deilriich vo Soissons und s Deilriich vo Metz gsi.",🔎
,,,Bischtum Metz,FALSE,Ìn dr frànkischa Perioda hàt Zàwra zum Bischtum Metz gheert.,🔎
5958,Biennale di Venezia,Biennale di Venezia,Biennale vo Venedig,FALSE,Biennale vo Venedig 1954 isch er mit em groosse Briis für Moolerei gehrt worde.,🔎
,,,Biennale fir zytgnessischi Chunscht,FALSE,Di Internationale Filmfeschtspiil vu Venedig () sin Dail vu dr Biennale fir zytgnessischi Chunscht un finde all Johr vu Ändi Augschte bis Aafangs Septämber uf em Lido z Venedig statt.,🔎
,,,Biennale,FALSE,"Biennale vo Venedig 1980 gsi isch, oder 1982 d ""Avanguardia transavanguardia"" z Rom.",🔎
,,,Biennale Venedig,FALSE,Zue dr Biennale Venedig isch si 1984 yyglaade woore.,🔎
5959,Mauritius (Heiliger),Sankt Mauritius,Heilig Mauritius,FALSE,"Uf de Figureschiibe vom Stand Appezöll isch linggs e Mondsichelmadonna dargschtellt und rächts de Heilig Mauritius mit Harnisch, Goldchötti und eme Spangehelm mit ere Federe.",🔎
,,,heiligè Mauritius,FALSE,D Chillè isch im heiligè Mauritius gweyt worrè.,🔎
,,,Heilige Mauritius,FALSE,"Ihri Urschprüng gönd uf es Heiligtum zrugg, wo über em Grab vom Heilige Mauritius (uf Dütsch: St. Moritz) und syne Gfährte vo de Thebäische Legion puue worden isch.",🔎
,,,Sant Mauritius,TRUE,De Bau vonnere noije Cherche hett sich verzöögeret und im Februar 1808 hett mer denn mitem Bau vo de Sant Mauritius-Cherche aagfange.,🔎
5960,Reichsteilung von 395,Die römischi Riichsdäilig vo 395,"Römerriich, wo 395 ändgültig däilt worden isch",FALSE,"S Byzantinische Riich isch käi Nöigründig gsi, sondern die östligi Helfti vom Römerriich, wo 395 ändgültig däilt worden isch und bis 1453 witer existiert het.",🔎
,,,Riich ufdailt worde,FALSE,Noch sim Dood 395 isch s Riich ufdailt worde und sini bäide Söön häi jeede d Herrschaft über äi Riichsdäil übernoo.,🔎
,,,ufdäilt,FALSE,"Die byzantinischi Zit het z Egüpte im Joor 395 aagfange, wo s Römische Riich ufdäilt worden isch.",🔎
,,,Däilig vom Römische Riich,FALSE,"S äigentlige Weströmische Riich, au Westrom oder Westriich (""Hesperium Imperium""), isch im Joor 395 us dr letschte Däilig vom Römische Riich under de bäide Söön vom Kaiser <a href=""Theodosius%20I.",🔎
5961,Festplattenlaufwerk,Festblatte,Feschtplatta,FALSE,Bi Feschtplatta ligt er uf dr Schteuerplatine.,🔎
,,,Festplatte,FALSE,"Wägä dem werded Komponentä igsetzt, wo für dä Durbetrib gmacht sind, wie zum Bischpil SCSI- anstatt vo IDE-Festplatte.",🔎
,,,Feschtplatte,TRUE,"Zur Hardware zelle drgege Baugruppe (Komponänte: Prozässer, Arbeitsspeicher, Grafikkarte, Feschtplatte usw.)",🔎
,,,Feschtblattè,TRUE,"È Feschtblattè-Schnittschtell isch nit vorhandè, stattdessè müèn SD-Spycherkartè als Bootmedium bruucht wörrè.",🔎
5962,Deutsche Nationalbibliothek,Die Dütschi Nationalbibliothek,Düütschi Nazionalbiblioteek Leipzig,TRUE,"Die Düütschi Nazionalbiblioteek Leipzig, wo anne 1912 als ""Deutsche Bücherei"" gründet worden isch mit em Spezialuuftrag, alli düütschsproochige Büecher z samle, s Staatsarchyv Leibzsch, d Unibiblioteek, s Düütsche Buech- und Schriftmuseum und die andere Spezialmuseeè wie öppe s Schillerhuus sind für s Adänke a d Buechkultur doo.",🔎
,,,Dütsche Nazionalbibliothek,FALSE,"Si wird vo de Dütsche Nazionalbibliothek (DNB), allne dütschsprochige Bibliotheksverbünd, de Zytschriftedatebank (ZDB) und zahlryche witere Instituzione kooperativ gfüert.",🔎
5963,Pfälzisches Wörterbuch,Pfälzischs Werterbuech,Pfälzische,FALSE,"Im Gegesatz zum Pfälzische un Rhyynische Werterbuech verzeichnet des Werterbuech nume die Werter un Wändige, wu vu dr hochdytsche Schriftsproch abwyyche.",🔎
,,,Pfälzisch Wöörterbuech,TRUE,"D Naachberwöörterbücher vom glyyche Tipus sind im Norde s Nidersächsisch Wöörterbuech, im Oschte s Weschtfäälisch Wöörterbuech, s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech und s Süüdhessisch Wöörterbuech, im Süüde s Pfälzisch Wöörterbuech und s Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte und im Weschten s Luxeburgisch Wöörterbuech.",🔎
,,,Pfälzische Werterbuech,FALSE,"Dr Wortschatz vu dr weschtmitteldytsche Dialäkt isch bschribe im Rheinische Werterbuech (Dialekt vu dr ehmolige preußische Provinz Rheinland), im Pfälzische Werterbuech (pfälzischi Dialäkt), im Luxeburgische Werterbuech (luxemburgischi Dialäkt), im Werterbuech vu dr dytsch-lothringische Mundarte (lothringischi Dialäkt), im Hessen-Nassauischen Werterbuech (Dialäkt z Hesse-Nassau) un im Südhessische Werterbuech (rheinhessischi Dialäkt).",🔎
,,,Pfälzische Wöörterbuech,FALSE,"De Woortschatz wird im sächsbändige ""Pfälzische Wöörterbuech"" dokumäntiert.",🔎
5964,Russischer Bürgerkrieg,Dr russisch Bürgerchrieg,Bürgerchrièg,FALSE,Das isch immer wider und bis hüt dr Grund für Separatismus und Bürgerchrièg im Südkaukasus.,🔎
,,,Russische Burgerchrieg,FALSE,Im Verlauf vum seli wächselvollen un bluetige Russische Burgerchrieg isch d Ukraine schließli vu dr Roten Armee unter em Trotzki Sowjetrussland aagschlosse.,🔎
,,,Russisch Bürgerchrieg,TRUE,"""Lueg dr Hauptardikel: Russische Bürgerchrieg"" Dr Russisch Bürgerchrieg, wo denn vo 1917 bis 1921 gangen isch, het über 8 Millione Mensche s Läbe kostet.",🔎
,,,Russische Bürgerchrieg,FALSE,"""Lueg dr Hauptardikel: Russische Bürgerchrieg"" Dr Russisch Bürgerchrieg, wo denn vo 1917 bis 1921 gangen isch, het über 8 Millione Mensche s Läbe kostet.",🔎
,,,russische Bürgerchrieg,FALSE,"Vo 1919 isch er Chriegsminister gsi und isch für d Intervenzion vo de Westalliierte im russische Bürgerchrieg uf dr Site vo dr Wisse Armee gsi, aber au die äignigi Bardei het er nid vom Kampf gegen e Bolschewismus chönne überzüüge.",🔎
5965,Kleidung,Aaleegi,Kleider,FALSE,"D Hampfriibi hèt dè Vowandlig vom Hampf in Flachs möglich gmacht, dèmit sin Kleider un Leinèsäck gmacht worrè.",🔎
,,,Chläider,FALSE,"Posamänt (us em franzöösische ""passement"") si Bsatzardikel, wo käi äigeständigi Funkzioon häi, sondern nume as Schmuckelimänt uf andere Teggstiländbrodukt wie Chläider, Bolstermööbel, Lampeschirm, Vorhäng und anderi Häimteggstilie appliziert wärden.",🔎
,,,Chleidigsstugg,FALSE,E Schue isch es Chleidigsstugg füre Fuess.,🔎
,,,Aalegi,TRUE,"Er bezieht sich also uf alls, wo inere Kultur als typisch für es bstimmts Gschlächt aagluegt wird (zum Bispyl Aalegi und Bruef); er verwyst nid unmittelbar uf di körperliche Gschlächtsmerkmal ""(sex)"".",🔎
,,,Chleidigsschtück,FALSE,Under em Begriff Slinky verschtaht mer entweder äs Schpilgrät in Form von ere Schpirale oder dänn liechti Chleidigsschtück.,🔎
,,,Chleider,FALSE,"D Frau het schwarzi Chleider aa, ùn de Maa het en Huet ùff, aber sùnscht sin weenig Details z erkenne.",🔎
,,,Chläidig,FALSE,"""manche en amadi"") si e Chläidigsstück, wo d Hand zum e Däil zuedeggt und vilmol uf em Handrugge im ene Spitz ändet.",🔎
5966,Lateinisches Schriftsystem,Latynisches Alfabeet,modärne latinische Alphabet,FALSE,M isch dr zwölft Buechschtabe vom klassischen und dr drizäht Buechschtabe vom modärne latinische Alphabet.,🔎
,,,latynisch,FALSE,1928 isch d Sekularisierig uusgruefe woren un im nämlige Joor di arabisch Schrift dur di latynisch ersetzt.,🔎
,,,latiinische Schrift,FALSE,S Kabardiinische isch vo 1923 in dr latiinische Schrift gschriibe worde.,🔎
5967,Klarinette,Klarinettè,Klarinèttè,TRUE,"B. C-)Klarinèttè ergänzt worrè, well dènnè iren durchdringendè Don gut zu dè Freiluftatmosphärè vo dè Musig basst un dè Klang vo dè Zurna imityrè hèt söllè.",🔎
,,,Glaarinett,TRUE,"Föör Bloosinstrument wie Oboe oder Glaarinett bruucht mer gern Buchsbomm oder Ebeholz, för tüüfferi Bloosinstrument aber Oohorn (""Acer sp."")",🔎
,,,Klarinettischt,FALSE,Är isch dr Vater vum Klarinettischt Andrew Marriner (* 1954) gsii.,🔎
,,,Klarinett,TRUE,"Die tüpischi Bsetzig von ere Dixielandformazioon bestoot us ere Melodiigrubbe mit Drumbeete oder Kornett, Klarinett und Posuune, und ere Rhütmusgrubbe us Schlaagzüüg, Klavier, Kontrabass bzw.",🔎
,,,Klarinettä,TRUE,"Er isch vorallem mit de Trumpetä bekannt worde, het aber au Gitarre, Klarinettä und Schnurregigä gschpielt.",🔎
,,,Klarinedd,TRUE,"Zerscht lernt’r Klaviir-Schbiila, nô Klarinedd ond hendrher noh Akkordeoo.",🔎
,,,Klarinedda,FALSE,"Firs Orkeschtr braucht ma zwoi Fleeda, genausoviil Oboa, Klarinedda ond Fagodd, viir Herner, zwoi Trombeda, drei Posauna, a middlgrauß Schlagwerk, a Harf, a Orgl ond dreißg Streichr.",🔎
5968,21. Jahrhundert,21. Jahrhundert,21. Johrhundert,TRUE,"rt"". Sit de letschte Johrdausendwändi vom 20. zum 21. Johrhundert isch de Begriff missverständlig und überholt.",🔎
,,,21. Joorhundert,TRUE,"ler us em 20. und 21. Joorhundert us öbbe 40 Länder, wie dr Jean-Maurice Bosc, d Cl",🔎
,,,21. Joohrhundert,TRUE,na vum 20. un 21. Joohrhundert z’ fìnda. D’ maischta Àuitoora sìnn Wìssaschàftle,🔎
,,,Joorhundert,FALSE,In de erste zwäi Joorhundert n. Chr.,🔎
5969,Geisteswissenschaft,Gäisteswüsseschaft,gäisteswüsseschaftligi,FALSE,"D Archäologii wändet naturwüsseschaftligi und gäisteswüsseschaftligi Methoden aa, zum die kulturelli Entwicklig vo dr Menschhäit z erforsche.",🔎
,,,Gäistes,FALSE,"Die klassischi nöizitligi Iidäilig underschäidet Natur-, Gäistes- und Gsellschaftswüsseschafte und Gebiet, wo dank dr Verwüsseschaftligung drzue cho si: Agrar-, Ääscheniöör-, Wirtschafts-, Rächtswüsseschaft und Medizin.",🔎
,,,gaischteswisseschaftlige,FALSE,D Akademy macht as usseruniwersiteri Forschigsyyrichtig in Zämenarbet mit dr Uniwersitete vum Land Bade-Wirttebärg un andere wichtige Forschigyyrichtige vor allem Projäkt im Beraich vu dr gaischteswisseschaftlige Grundlageforschig.,🔎
,,,Gäisteswüsseschafte,FALSE,Dr Marx het au d Filosofii und anderi Gäisteswüsseschafte und d Sozialwüsseschafte beiiflusst.,🔎
5970,Comic,Comic,Comicfan,FALSE,Er isch au früeh en Comicfan und -sammler g'si.,🔎
,,,Comics,FALSE,"Manga (jap. 漫画, èbbe: ""zwengloses, unbandigs Bìld"") ìsch dr japanisch Begreff fer Comics.",🔎
,,,Comicseri,FALSE,D Alroune erschynt i der glychnamige achtteilige Erotik-Comicseri vom Rochus Hahn.,🔎
,,,Comik,TRUE,De Bildgschichte über meereri Panels säit mä Comik.,🔎
5971,Sulzburg,Sulzburg,Laufe,FALSE,"Dä tüütschschprachig Bezirk Laufe isch zwar katolisch, d Sprach hät aber 1975 zum Entscheid gfüert, bi Bärn z bliibe.",🔎
,,,Sulzburg-Laufe,FALSE,"D Josefine Schlumberger isch d Doochter vu dr Stephanie un em Rainer Schlumberger gsii, wu z Sulzburg-Laufe nee Wyyguet hän.",🔎
5972,Hochschule für öffentliche Verwaltung und Finanzen Ludwigsburg,Hoochschuel fir effetligi Verwaltig un Finanze Ludisburg,Hochschuel fir effentligi Verwaltig un Finanze z Ludisburg,TRUE,Näb em Beruef het si 2013 bis 2016 an dr Hochschuel fir effentligi Verwaltig un Finanze z Ludisburg ne Master gmacht (Master of Arts – Public Management).,🔎
,,,Hochschuel fir effetligi Verwaltig un Finanze Ludisburg,TRUE,Noch ere Lehr zu Verwaltigswirti im mittlere Verwaltigsdienscht 2006 un ere aijehrige Arbet in dr Stadtverwaltig Woeblenga het si 2008 d Fachhochschulryfi an dr Chaufmännische Schuel Baggena gmacht un no an dr Hochschuel fir effetligi Verwaltig un Finanze Ludisburg Styyrächt (Ghobene Dienscht Styyrverwaltig) studiert un e Bachelor of Laws (LL.B.),🔎
5973,Schlacht bei St. Jakob an der Birs,D Schlacht bi St. Jakob an dr Birs,Schlacht bim Joggeli,FALSE,"1444 sin d Lieschtler als Untertane vo Basel mit eigenem Banner bi dr Schlacht bim Joggeli vor Basel drby, wo sie 23 eigeni Lüt verliere.",🔎
,,,Sankt Jakob an der Birs,FALSE,"Bi Sankt Jakob an der Birs si 1'500 Schwizer dür ds 40'000 Maa starke französische Armagnakeheer, wo uf d Aawiisig vom dütsche König Friedrich IV.",🔎
,,,Sankt Jakob an dr Birs,FALSE,"August 1444 isch bi Sankt Jakob an dr Birs es eidgenössischs Kontingänt vo de französische Armagnakesöltner gschlage und vernichdet worde, aber d Franzose hai druf doch d Belaagerig vo Basel abbroche und s Gebiet verloh.",🔎
,,,St. Jakob an dr Birs,FALSE,t. Jakob an dr Sihl und am 26. August 1444 bi St. Jakob an dr Birs.,🔎
,,,Schlacht vo Sankt Jakob an dr Birs,TRUE,August 1444 in dr Schlacht vo Sankt Jakob an dr Birs) isch e Baasler Rootsher und Hauptmä us em Achtburgergschlächt vo de Sevogel gsi.,🔎
,,,Schlacht bi St. Jakob a dr Birs,TRUE,Druuf isch d Schlacht bi St. Jakob a dr Birs gfolgt.,🔎
,,,Schlachtfäld bi St. Jakob an dr Birs,FALSE,Joorhundert si bi dr Letzischanze mit dr middelalterlige Stadtmuure kombiniert worde oder stöön uf em ehemoolige Schlachtfäld bi St. Jakob an dr Birs.,🔎
,,,Schlacht bi St. Jakob an dr Birs,TRUE,"Vo 1444 bis 1446 isch Rieche noch der Schlacht bi St. Jakob an dr Birs blünderet und brandgschatzt worde, und wider vo 1490 bis 1493 währed dr ""Kappeler Fehde"".",🔎
5974,Böse Fasnacht,Die Böösi Fasnacht,böse Fasnacht,FALSE,"Während dr „böse Fasnacht“ vo 1376 zum Bischbil het mä e Durnier uf em Münsterblatz abghalte, wo s mehreri Dote drbii gee het.",🔎
,,,Böösi Fasnacht,TRUE,"Wo sich s Baasler Volk 1376 über östriichischi Aadligi vom Herzog Leopold vergelsteret het, sin si zum Eptigerhoof zooge und häi dört e baar vo dene hooche Here umbrocht, was denn as die Böösi Fasnacht in Erinnerig bliiben isch.",🔎
,,,Beesi Fasnacht,TRUE,"Die eltisti Erwähnig vo dr Fasnacht isch us em Johr 1376, wo die sogenannti «Beesi Fasnacht» vil Ungligg iber d Stadt brocht het.",🔎
,,,Bööse Fasnacht,FALSE,"D Obrigkäit het aber nid vergässe, was 1376 an dr Bööse Fasnacht bassiert isch, wo Krawall usbroche si und das dr Stadt düür z stoo cho isch.",🔎
5975,Gen,Gen,gen,FALSE,"Bi dr gschlächtlige Furtpflanzig wird genetischs Material vo zwäi verschiidegschlächtlige Lääbewääse vo dr gliiche Art, de Eltere, oder vom ene äinzelne Lääbewääse, bezäichnet as ""Elter"", an d Noochkomme witergee, vererbt.",🔎
,,,Geen,TRUE,"""MHC"" vo änglisch ) umfasst e Grubbe vo Geen bi Wirbeldier, wo Protein kodiere, wo für d Immunerkennig, d Verdrääglikäit vo Gwääb (Histokompatibilität) bi Dransplantazioone und dr immunoloogische Individualidäät wichdig si.",🔎
,,,genetischi Merkmol,FALSE,"Inzest (latiinisch ""incestus"" „unköisch“) oder Bluetschand bezäichnet dr Gschlächtsvercheer zwüsche äng verwandte Mensche – im Underschiid zur „Inzucht“ in dr Zucht vo Dier und Pflanze, wo bin ere mögligst noochi Verwandti baart wärde, zum genetischi Merkmol, wo gwünscht si, z versterke.",🔎
,,,Erbinformazioone,FALSE,Enzym häi wichdigi Funkzioone im Stoffwäggsel vo Organisme: Si stüüre dr grösst Däil vo de biochemische Reakzioone – vo dr Verdauig bis zur Transkripzioon (RNA-Polymerase) und Replikation (DNA-Polymerase) vo de Erbinformazioone.,🔎
5976,Bohrsches Atommodell,S Atommodäll vom Bohr,Atommodäll,FALSE,"Nume zwäi Joor spööter, het dr Niels Bohr si Atommodäll us däm vom Rutherford entwigglet.",🔎
,,,sim Atommodäll,FALSE,"Dr Bohr isch in sim Atommodäll vo 1913 no vom ene klassische Modäll usgange, het denn aber seer iischränkendi Bedingige für d Elektronebaane, wo vorchömme, müesse formuliere, zum die diskrete optische Spektre, wo beobachtet worde si, z erkläare („elteri Kwantetheorii“).",🔎
5977,Augustinus von Hippo,Augustinus vo Hippo,Augustinus vu Hippo,TRUE,Dr Bischof Augustinus vu Hippo isch vum Coelestin unterstitzt wore gege dr Semipelagianismus.,🔎
,,,Auguschtinus,FALSE,Die erschti Poschtulierig vom ene Gottesschtaat goht uf de Auguschtinus zrück.,🔎
,,,St. Augustin,FALSE,"cho en Begriff vode altrömische Religioo gsii. De St. Augustin het da Wort as ""re-ligare"" „wider-verbinde“ dütte",🔎
,,,Ouguschtinus vo Hippo,TRUE,"I der Patristik het der Ouguschtinus vo Hippo, dä vo der Reformatore wider ufgriffnig, Satz prägt:„Novum Testamentum in Vetere latet, et in Novo Vetus patet.“ “Ds Neue Teschtamänt lit im Alte versteckt, ds Alte wird im Neue ufdeckt/offebar.”Dermit isch gmeint, dass Jesus Chrischtus u sys Erlösigswärch am Chrüz bereits im Alte Teschtamänt isch agfange worde.",🔎
5978,Schweizerische Nationalbank,Schwiizerischi Nationalbank,Schwyzerischi Nationalbank,TRUE,"Diè Schwyzerischi Nationalbank git sit 2007 è 20-Fr.-Gedenkmünzè usè mit èm Sujet ""Munot"".",🔎
,,,Schwizerischi Nazionalbank,TRUE,Für die Schwizerischi Nazionalbank het er drei Resärve-Banknote entworfe und 2009 en amtligi 50-Franke-Goldmünze.,🔎
,,,Schwiizerische Nationalbank,FALSE,"Nach siim Uusscheide us em Bundesrat isch er vo 1865 bis 1878 Präsident vo dr sogenannte ""Eidgenössische Bank"" gsii, dr Vorläuferin vo dr Schwiizerische Nationalbank.",🔎
,,,Schwyzerisch Nazionaalbank,TRUE,"Wel si d Schwyzerisch Nazionaalbank aber am Änd fir d Note vu Ernst & Ursula Hiestand entschiide het, sin d Entwiirf vum Roger un dr Elisabeth Pfund nume fir d Gstaltig vu dr Reserveserie vu dr Banknote bruucht woore (di sognännt sibt Emissioon).",🔎
,,,Nationalbank,FALSE,Au in dr Schwiiz warnt d Nationalbank ab em Zyklus ca.,🔎
,,,Schwizerische Nationalbank,FALSE,"A de Südsite vom Platz stönd s Parlamantgebäude und d Bundeshüser, uf de Ostsite stods Hauptgebäude vo de Schwizerische Nationalbank, uf de Westsite vom Platz s Hauptgebäude vo de Bärner Kantonalbank.",🔎
,,,Schwizer Nazionaubank,FALSE,Vor em Bundeshuus isch dr bsungrig gstauted Bundesplatz u näbedranne es Geböi vo dr Schwizer Nazionaubank.,🔎
,,,Schwyzerische Nationalbank,FALSE,D ZKB isch di viertgrööscht Bank in de Schwyz und isch 2013 vo de Schwyzerische Nationalbank as «sischteemrelevant» ygstuuft woorde.,🔎
5979,Saargemünd,Saargemìnn,Sarreguemines,TRUE,Bettwiller lijt ìm Bitscher Lànd zwìsche Sarreguemines un Bitche ìm Dàl vun dr Bickenalb uf re Heche zwìsche 252 un 376 m ìwer em Meeresspiejel.,🔎
,,,Saargmünd,TRUE,"D Saar fliesst zerst dur s Elsass und Lothringe, bi Saargmünd, an dr franzöösisch-dütsche Gränze fliesst iire grösst Nääbefluss, d Blies in sä.",🔎
,,,Saargeminn,TRUE,"Rischelinge lijt àm ""Notterbach"", sìdweschtlich vun Saargeminn uf re Heche zwìsche 217 un 264 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Sààrgemünd,TRUE,"Dàs Unternamma vu Sààrgemünd hàt Kìnschtler gsüecht, fer ìhra Gschìrr z'verziara.",🔎
5980,Küssnacht SZ,Chüsnacht SZ,Küssnacht am Rigi,FALSE,"Uf em Weg zum Orient händ abentüürluschtigi Engländer di malerischi Bergwelt vo dr Innerschwiiz entdeckt und händ deet Kur- und Badeorte ehtschtaa laa: Luzern, Küssnacht am Rigi, Weggis, Vitznau, Gersau, Buochs, Beckeried, Brunne, Seelisberg, Flüele.",🔎
,,,Chüssnacht am Rigi,FALSE,"S Chlausjage z Chüssnacht am Rigi isch en Samichlaus-Bruuch, wo siit de früenere Neuziit immer am 5.",🔎
,,,Chisnacht,TRUE,"Dr Namä gheerd i d Räiä von dä ""-acum""-Nämä wiä dä vo Chisnacht.",🔎
,,,Küssnacht,FALSE,"D Fortsetzig vo dr Axeschtraass vo Brunnen in Richtig Küssnacht isch nöd weniger romantisch, hier gits au schöni Plätz zum Verwiile oder zum Schwimme.",🔎
5981,Leinfelden-Echterdingen,Lãẽfelde-Echderdenge,Leifelda-Echderdenga,TRUE,"""Hannes ond dor Bürgermeischter"" wird seit 1985 en dr ""Komede-Scheuer"" Mäulesmühle em Siebenmühlental en Leifelda-Echderdenga vom Komiker-Duo Albin Braig on Karlheinz Hartmann uffgfihrt.",🔎
,,,Leifelda-Echdrdenga,TRUE,"Drneaba hôt’s folgende reglmäßige Rubriga: Seit 1996 hôt dui Zeitschrift au an Ôzeiga-Doil, wo vom Carus-Verlag en Leifelda-Echdrdenga betreit wuud.",🔎
,,,Laefelda-Echderdenga,TRUE,"An Sendlfenga grenzed (em Uhrzaegor nåch, em Oschda ãgfanga): Stuagert (Stadtgraes), Laefelda-Echderdenga (Landgraes Esslenga) ond Beblenga, Ehnenga, Åedlenga, Grafenao, Magstadt ond Leoberg (älle Landgraes Beblenga).",🔎
,,,Laefälda-Ächdordeng,TRUE,"Nåchborgmaendena send (em Uhrzaegor, em Norda ãgfanga): Sduagord (Sdaddgraes), Nuihausa, Wolfschluaga ond Åechdaal (älle Landgraes Essleng), Waldabuach (Landgraes Bebleng) ond Laefälda-Ächdordeng (Landgraes Essleng).",🔎
,,,Laefäda-Ächdordeng,TRUE,Zsẽma mid de båede Nåchborsdedd Laefäda-Ächdordeng ond Osdfildra bilded Fildorsdadd a sdarg bebauds Siidlongsgebiid.,🔎
5982,17. Jahrhundert,17. Jahrhundert,17. Johrhundert,TRUE,"u"">Friburg im Brisgau zerstört worre isch. Im 17. Johrhundert got s'Gebiit in dr Besitz vu dr Herre vu <a href=",🔎
,,,17. Joorhundert,TRUE,a> (Fohle) ztue. Trotzdäm hett me s Fülli scho im 17. Joorhundert mängisch als Wappetier brucht. Sit 1946 bestoht s,🔎
5983,Die kleine Niederdorfoper,Die chly Niderdorfoopere,der kleinen Niederdorfoper,FALSE,Si het in «Bibi Balù» gspiilt und gsunge und in «der kleinen Niederdorfoper» vom Paul Burkhard under dr Reschii vom Jörg Schneider.,🔎
,,,d chliine Niderdorfoper,TRUE,"Dr Wollenberg isch ein vo dr beliebteschte Autore un Regisseur vo Schwiizer Cabaretsendige un Musical gsii (Nöifassig ""d chliine Niderdorfoper"", Tekscht zue ""Mis Dach isch dr Himmel vo Züri"").",🔎
5984,Klosterschule,Chloosterschuel,Chloosterschuele,TRUE,Joorhundert aa entstande und häi noodinoo die eltere Chloosterschuele ersetzt.,🔎
,,,Chlosterschuele,TRUE,Vo dr Karolingerzit aa si d Chlosterschuele die bedütendste Bildigsdrääger gsi.,🔎
,,,Klosterschuel,TRUE,"Vo 786 bis 806 isch er Abt vom Kloster Riichenau am Boodesee gsi, und het dört e Bibliothek und e Klosterschuel ufdoo.",🔎
,,,Chlosterschuel,TRUE,"D Domhere si also nit umbedingt Kapitular gsi, nit emol umbedingt gweiht gsi, sondern nume Beamti vo gäistlige Fürste, und dorum si au Chinder und Jugendligi, wo uf Chor- oder Chlosterschuel gange si, noch dr Firmig und Tonsurierig Zellarii worde.",🔎
,,,Schuele,FALSE,"In Kleihüige findet me sämtligi öffentlige Iirichtige (wie Chille, Post, Schuele).",🔎
5985,Mount Everest,Mount Everest,Mount Everescht,TRUE,"Ebbèso lòt sich dõby dè Zuèwachs a Vodampfigsentropy formula_2 (Delta S) ermittlè: Wiè uss èm Phasèdiagramm entnõ wörd, sièdet s Wasser bi nèm Luftdrugg vo 0,4 bar scho bi öppè 75 °C (so öppè uff èm Mount Everescht).",🔎
,,,Montewerest,TRUE,"Wemm mä vo dr Hööchi über em Meeresspiegel usgoot, isch dr Montewerest im Himalaya am höggste, wemm mä dr Abstand vom Gipfel zum Middelpunkt vo dr Ärde as Kriterium nimmt, isch dr Vulkanbärg Chimborazo in de Ande, wo uf em Ekwatorwulst stoot, am höggste.",🔎
5986,St. Silvester FR,Santifaschtùs,St. Silvester,FALSE,"a Roche, Le Mouret, St. Silvester ù Giffers. Gschicht. Dr Ort",🔎
,,,Sankt Silvester,FALSE,"Tentlinge gränzt aa Sankt Ursche, Rächtalte, Güfersch, Sankt Silvester, un aa Le Mouret, Villarsel-sur-Marly un Pierrafortscha, wo scho französischsproochig sin.",🔎
5987,Christlichsoziale Partei (CVP),Christlichsoziali Partei (CVP),CSP,FALSE,"20 Mitglider vo dä PDC/CVP 15 Mitglider vo dä PS/SP 12 Mitglider vo dä PLR/FDP 8 Mitglider vo dä PCSI/CSP 3 Mitglider vo CS-PdA/POP (Wahlbündnis vo Trotzkischte und Kommunischte) 2 Mitglider vo dä UDC/SVP Usserdäm isch s Volk diräkt a de Gsetzgebig beteiliget, will über Verfassigsänderige obligatorisch und über Gsetzesänderige uf Aatraag vo mindischtens 2000 Schtimmberächtigte oder acht Gmeinde vom Volk abgschtimmt wird.",🔎
,,,Chrischtlichsoziali Parteie,FALSE,"I de reformierte Stedt, won vil katholischi Arbeiter gwont händ, häts ""Chrischtlichsoziali Parteie"" gee.",🔎
5988,Ibach (Schwarzwald),Ibach (Schwarzwald),Ybach,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde und Oste an d Stadt Stl Blasie, im Süde an Albbruck, im Südweste an Görwihl und im Nordweste an Ybach.",🔎
,,,Obberibach,FALSE,"Nõchdèmm d Chreisschtrõß 6525 überquert wörd, gòt s witer am Obberibach vorby.",🔎
5989,Ihwa,ᛇ,ᛇ ihwaz,FALSE,"D zweyt Grupp, Hagals ætt, bschtoht us de Rune ᚺ haglaz, ᚾ naudiz, ᛁ isaz, ᛃ jera, ᛇ ihwaz, ᛈ perthro, ᛉ elhan un ᛊ sowilo.",🔎
,,,Iibe-Ruune,FALSE,"Si isch an Schluss anegstellt worde, well de Luut im Altnordische nume as Wortendig vochunnt, zudem trait si de Name vode Iibe-Ruune.",🔎
5990,Rassemblement National,Rassemblement National,Front National,FALSE,"""„S' Elsass zuerst”"") isch e regionali Partei im Elsass, wu sich 1989 vum französische FN (Front National) abgspalte het.",🔎
,,,Nàzionàlfront,FALSE,"Sina gmeinsàma Lischta mìt dr Anne Lassus hàt 61,46% vu da Stìmma gega d’ Lischta vum Nàzionàlfront bikumma.",🔎
,,,FN,FALSE,"1989 grinded dr Spieler d' Partei, noochdem er sich mit em FN wäge sinere anti-europäische Position überworfe het.",🔎
5991,Bahnhof Waldshut,Baanhof Waldshuèt,Waldshut,FALSE,"Sèlli Zuèbringerleischtung isch uff d Faarzitè vo dè Museumsbaan abgschtimmt, dè Umlauf gòt vo Waldshut a dè Hochrhybaan übber Obberlauchringè uff Wizä.",🔎
,,,Waldshuèter Baanhof,FALSE,Dõrum vokeerèd aa Schuèldääg z Baddè-Württèbärg mittags èn Zug vom Waldshuèter Baanhof übber Lauchringè bis nõch Öschingè un zrugg.,🔎
,,,Chnotèbaanhof Waldshuèt,FALSE,"D Aabindung a dè Lauchringer Baanhof sowiè dè Chnotèbaanhof Waldshuèt wörd durch d Regionalbuslinniè 7338 sichergschtellt, welli in Randzitè im Baanhof Stüèlingè irèn Aafangs- un Endpungt hèt.",🔎
,,,Waldshuet,FALSE,"Vor em schwizerische Choblez, nid wit vo Waldshuet entfärnt, fliest vo dytscher Siite her de Zämmefluss us Steina, Schlüècht und Wuètè in Rhy.",🔎
,,,Waldshuèt,FALSE,Hywys dô druff hèt mo zum Byschpil z Waldshuèt um 1753 odder z Stüèlingè 1785 gfundè.,🔎
5992,Augustus (Titel),Augustus as Eereditel,Imperator Augustus,FALSE,"E Brief vom Ludwig an dr byzantinisch Kaiser Basileios I. erklärt die nöchere Umständ: Dr Basileios het im Ludwig nit welle dr Ditel vom ene ""Imperator Augustus"" lo.",🔎
,,,Augusti,FALSE,"Noch em Konstantin sim Dood 337 het s mäistens meereri ""Augusti"" im Imperium gee, wo jede d Herrschaft über e bestimmte Riichsdäil usgüebt het.",🔎
5993,Republik China (Taiwan),Republik China,taiwanischa,FALSE,D’ Lien-Ju Anne Chao (kin. ; * 1951) ìsch a taiwanischa Umwaltschtàtistikera.,🔎
,,,taiwanische,FALSE,"Mittlerwyyli het d Flugsgsellschaft mit Hilf vu taiwanische Finanzmittel ihre Bedrib wider chenne ufneh un isch in ""Our Airline"" umgnännt wore.",🔎
,,,chinesischi Republik,FALSE,Januar 1912 die chinesischi Republik vom Sun Yatsen usgrüeft worde isch.,🔎
5994,Akkordeon,Akkordeon,Handorgle,FALSE,"Mä underschäidet zwüsche Aaschloo (Klavier, Tschelesta, Hackbrätt), Zupfe (Tschembalo) oder Bloose (Orgle, Handorgle).",🔎
,,,Hàrmonie,FALSE,"Ar hàt sìch àls Präsidant nooch àm Volk wälla vorstella: ar ìsch zum Beispiel mankmol mìt Litt vum Volk dheim oder ìns Restaurant ge assa; ar ìsch àb un züe àls eifàcher Mànn vor da Kamera kumma, àls Sportler, ìn dr Bàdhosa àm Strànd, àm Hàrmonie spìela... Ar hàt moderna Màßnàhma duragfiahrt: s Wàhlracht ìsch vu 21 uf 18 Johr àlt verschoba worra, ar hàt d Formàlitäta fer scheida liichter gmàcht (wenn beida ìn dr Ehe iverstànda sìn), ar hàt dr tecknicka Fortschrìtt unterstìtzt, wia zum Beispiel dr frànzeescha Hochgschwìndigkeitszug TGV, d Verbreitung vum Telefon, dr Minitel.",🔎
,,,Ziehharmonika,FALSE,"Es sin vier Schnitt, wo in Daig gmacht wärde und denn zieht me s'Ganzi vorsichtig usenand (e bitz wien e Ziehharmonika).",🔎
5995,14. Dezember,14. Dezämber,14. Dezembr,TRUE,"gmaringen"">Landkreis Sigmarenga, gschtorba am 14. Dezembr 1849 en Riga</a",🔎
,,,14. Dezamber,TRUE,"che%20Kirche"">reemisch-kàthoolischa Kìrìch àm 14. Dezamber geehrt. Z’ Reims ìsch a Kìrìch noh-n-em Nicasius ",🔎
,,,14.Dezämber,TRUE,(* 792; † 14.Dezämber 872 z Rom) isch vu 867 bis 872 Papscht gsii.,🔎
5996,Landwirbeltiere,Landwirbeldier,Landwirbeltier,TRUE,Im wytere sind si e Teil vo de Landwirbeltier.,🔎
,,,Tetrapode,FALSE,"Di ainzige Wirbeldier, wu im Karbon an Land gläbt hän, sin basali Tetrapode gsii, also vor allem Amphibie un di erschte Reptilie, dodrunter d Protorothyrididae.",🔎
5997,Nobelpreis,Nobelpriis,Nobelpriise,FALSE,"Er unterscheidet sich vo de originäre Nobelpriise dur d Tatsach, dass er nöd vom Alfred Nobel, sondern nachträglich im Jahr 1968 vo dr Schwedische Riichsbank gschtiftet worde isch, wo die ires 300-Jahr-Jubiläum gfiiret hät.",🔎
,,,Nobälpriis,TRUE,Är isch unter andrem dr Begrinder va dr Relativitätstheorie ond Nobälpriis-Träger fär Füsik (1921).,🔎
,,,Nobelprys,TRUE,"Züri hät Arbetsoort vo wichtige Firme wie öppe der IBM-Schwyz mit em Sitz z Züri und em Forschigszäntrum z Rüeschlike, wo d Forscher scho zwäimaal en Nobelprys überchoo händ, und vo Google.",🔎
,,,Nobelbriisdreeger,FALSE,14 Nobelbriisdreeger si – in underschidlige Faase vo iirer wüsseschaftlige Karrieere – an dr LMU däätig gsi.,🔎
,,,Nobelbriis,TRUE,"Dr William B. Shockley, dr John Bardeen und dr Walter Brattain, wo massgäblig an dr Erfindig bedeiligt gsi si, hai 1956 dr Nobelbriis für Physik übercho.",🔎
,,,Nobälprys,TRUE,Novämber 1895 im Physikalischen Institut van dr Universität Würzburg die nach imu gnenntu Röntgestrahle entdeckt und isch daderfyr dr erschto Nobälprys-Träger fär Physik (1901) wordu.,🔎
,,,Nobelbryys,TRUE,"D Uuszaichnig, wu alljohr vergee wird, isch mit 100.000 Dollar dotiert un gnießt in Fachchrais e ähnligi Wärtschetzig wie d Nobelbryys in dr Natur- un Gaischteswisseschafte.",🔎
,,,Nobelpriisdreger,FALSE,"An dr Universität Basel hai under andere Underricht ge: An dr Universität Basel hai under anderem studiert: D Universität Basel cha zwei Nobelpriisdreger in Medizin ufwiise, und zwar dr Tadeus Reichstein (1950) und dr Werner Arber (1978).",🔎
,,,Nobelpryys,TRUE,En inschtitutionälli Verbindig vum Pryys zum Nobelpryys git s nit.,🔎
,,,Nobelpreisträger,FALSE,37 Forscher vo dr Uni sind mit em ene Nobelpreisträger uszeichnet worde.,🔎
,,,Nobelpriisträger,FALSE,"Dert het är de griichisch Dichter un Nobelpriisträger Odysseas Elytis kännegleert un het däm sys Hauptwärch ""To Axion Esti"" ""(Το Άξιον Εστί)"" ins Dytsche ybersetzt.",🔎
,,,Nobelbryysdreegeri,FALSE,"Di derzytig gschäftsfierend Diräkteri isch d Nobelbryysdreegeri Christiane Nüsslein-Volhard, wu sälber vu 1981 bis 1985 Gruppelaiteri am FML gsii isch.",🔎
5998,Bülach,Büüli,Büelach,TRUE,Drno het är sich z Büelach zum Buechdruker wyterbildet.,🔎
,,,Büli,TRUE,"D Baanschtreggi Eglisau–Neuhuusè isch dè nördlichschte Abschnitt vo dè Ysèbaaschtreggi Züri–Büli–Schaffuusè, wo am 1.",🔎
5999,New York (Bundesstaat),New York (Bundesstaat),Bundesschtààt Nöi York,FALSE,"Gschtoorwa-n-ìsch dr Briggs àn’ma Harzààfàll ìn dr àmerikànischa Hàuiptschtàdt Washington, D.C.. Beardigt worra-n-ìsch’r uff’m Oakwood-Frìedhoof z’ Syracuse ìm Bundesschtààt Nöi York.",🔎
,,,Nöi York,TRUE,Bis 1948 isch dr Dalí mit dr Gala in de Veräinigte Staate bliibe und het in Nöi York und Pebble Beach in Kalifornie gläbt.,🔎
,,,Näi York,TRUE,"Fìr dr Film färdra-n-ìsch a Warbungkàmpània mìt groossa Plàkààta-n-uff dr Schtrooss ìn berìhamta-n-Orta gsìì, wia-n-uff Times Squares z’ Näi York.",🔎
,,,New Yorker,FALSE,"De New Yorker DJ Afrika Bambaataa isch schu als Kind uf d Idee kumme, e Zulu Nation z grinde.",🔎
6000,Fernsehen,Färnsee,Farnsahmoderàtoor,FALSE,"Janner 1978 z’ Krywyj Rih, Ukràinischa SSR, Sowjetunion) ìsch a ukràinischer Politiker un ehamooliger Schàuispììler, Filmproduzänt un Farnsahmoderàtoor.",🔎
,,,Fernseha,TRUE,"Zwar isch en dr Zeid vom Fernseha ond em Indrned d Ausbroidong nemme so oifach, abr s geid se no emmr.",🔎
,,,Färnsehsänder,FALSE,Telebasel isch e regionale Färnsehsänder in dr Region Basel.,🔎
,,,Fèrnseesendungé,FALSE,Er drèttèt ußerdèmm in Radio- un Fèrnseesendungé sowiè im Raamèbrogramm vo großè Sportvoaaschtaltungè uff.,🔎
,,,Farnsahsander,FALSE,"TF1 (a Àbkìrzung fìr ""Télévision française 1"", umgàngschproochlig àui ""La Une"" gnännt) ìsch dr greeschta frànzeescha Farnsahsander mìt Sìtz z’ Boulogne-Billancourt bii Pàriis.",🔎
,,,Färnsehe,TRUE,"D Tabuisierig vom Sexuelle isch aber öfters au hüt no wirksam: öffentlig „zelebrierti“ sexuelli Tabubrüch, zum Bispil im Färnsehe, si en Indiz drfür wie au d Doppelmoral, wo immer no praktiziert wird.",🔎
,,,Färnseesänder,FALSE,Septämber 2007 uf em amerikanische Färnseesänder Columbia Broadcasting System (CBS) gsändet wird.,🔎
,,,Färnseh,TRUE,Wit meh verfouge d Spiu i aue Länder vor Wäut über ds Färnseh.,🔎
,,,Fernsehe,TRUE,"Si isch abr au scho in Deitschland im Fernsehe kumme, und zwar zletscht vo Januar bis Mehrz 2004 im Kinderkanal.",🔎
,,,TV,FALSE,"Vor allem Ziitige, TV, Radio und neu vor allem s Internet umfassend.",🔎
,,,Fernseh,TRUE,Sine ärschte Rolle om Theater un bim Fernseh het er anne 1970 glich noch sinre Schauspilusbildung kriegt.,🔎
,,,Farnsahmoderàtoora,FALSE,Janner 1992 z’ Mìlhüüsa) ìsch a elsassischa Scheenhaitskeeniga un Farnsahmoderàtoora üss Màschgetz ìm Sundgàui.,🔎
,,,Farnsah,TRUE,"' (àui '; ìm Logo wìrd’s """" gschrììwa) ìsch a äffentlig-rachtlig Noohrìchta-n-ààgeboot ìn Frànkrììch, wo-n-ìwwer Heerfunk, Farnsah un s’ World Wide Web verbraitet wìrd.",🔎
6001,Birken,Birke,Bilche,FALSE,"S Ziisli lebt i Mischwälder und mag bsunders Tane, Erle und Bilche.",🔎
,,,Biirge,TRUE,"Dr Pionierwald wird, vor alem ùf sandige Flèchine, bilded vù Biirge ùn Foore.",🔎
,,,Birka,TRUE,"Neabe de Buacha stechet oim au noh Oicha, Escha, Erla ond Birka ens Aug. D Nôdlhelzer send Fichda, Douglasia, Kiifra, Lärcha, Danna ond Mammutbeem.",🔎
,,,Birkezwiig,FALSE,"Für zum d Muskle z entspanne nimmt me au ä Bündel vo Birkezwiig, taucht s in warms Wasser und duet sich drmit schlo.",🔎
,,,Birchè,TRUE,"I dè Steppè git s èn Huufè Gräser un Chrütli, i dè Waldschteppè chömmèd vor allem Birchè vor.",🔎
,,,Bìrkabàuim,FALSE,"Dr Nàmma schtàmmt vum Làtiinischa Wort ""betulla"" („Bìrkabàuim“) mìt dr Noohsìlwa ""-osa"" („Lànd“).",🔎
6002,Polynesien,Polynesie,polynesische,FALSE,1976 het er sich uf dr polynesische Insle Hiva Oa niidergloo.,🔎
,,,polynesische Fraue,FALSE,D Iiwohner vo Pitcairn si überwiegend Nochfahre vo de Meuterer vo dr Bounty und ihre polynesische Fraue.,🔎
,,,Polynesier,FALSE,"Uf Tuvalu läband 12.177 Lüt, eppa 96 % davu sind Polynesier, dia andra 4% Mikronesier.",🔎
,,,polyneesische,FALSE,"S Buech iber e Mann un e Frau vu Paris, wu uf eme polyneesische Atoll strande un iri geegesytige Antipathie bflääge, isch fir grooßi Dail vum Establishment im calvinistisch-prüüde Gämf e skandalesee Affront gsii.",🔎
6003,Wasserturm,Wasserturm,Wassertürm,FALSE,"Sy lischtet Uussichts- un Wassertürm, Burg- un Kirchtürm sowiè suschtigi für dè Publikumsvokeer zuègänglichi Uussichtsblattformè.",🔎
,,,Wasserdurm,TRUE,Als Wahrzeiche vo de Stadt gilt de Wasserdurm.,🔎
,,,Wasserbhälter,FALSE,"Zu dè Behandlig nötig sin Kollèbunker, Wasserbhälter, Wasserkrään un Schlackegruèb.",🔎
6004,Alberto Giacometti,Alberto Giacometti,Alberto,FALSE,"Si hän zäme vier Chinder ghaa: Alberto (1901–1966), Diego (1902–1985), Ottilia (1904–1937) un Bruno (1907–2012).",🔎
,,,Giacometti,FALSE,"Under anderem wärde Wärk vom Degas, Cézanne, Monet, Rousseau, van Gogh, Kandinsky, Matisse, Léger, Giacometti, Picasso, Miró, Calder, Klee, Ernst, Mondrian, Warhol, Lichtenstein oder Bacon zäigt.",🔎
6005,Kartoffel,Härdöpfel,Grumbiire,TRUE,D' Dämpfi isch bis in d' sibziger Joor in de Schwiinemascht zum gare vo Grumbiire iigsetzt worde.,🔎
,,,Bratkartoffla,FALSE,"Am beschta schmecket Kuttla zu Bratkartoffla, aber mr ko au a Brot drzua essa.",🔎
,,,Herdöpfel,TRUE,"Debii sind sogar d Grüenaalage i Schtädt zur Aapflanzig vo Herdöpfel, Zuckerrüebe und Getreide gnutzt worde, so dass en Selbschtversorgigsgrad vo 59 % erreicht worde isch.",🔎
,,,Ärdäpfeldoig,FALSE,"Des isch Zemmafassong vo allem möglicha Weihnachtsgebäck: Buttr-S-le, Pfauaauga, Makrona, Schbitzbuaba, Ausschtecherle ond ... D Griabaschnegga machd ma aus ama Ärdäpfeldoig ond dren sen Griaba.",🔎
,,,Hördöpfel,TRUE,"1845 isch in Irland en Hördöpfelwo sich denn über de ganzi Kontinent uusbreitet hed, dezue chömed no schlechti Ernte im Jahr 1846.",🔎
,,,Kartoffla,FALSE,"Aus ogfähr halbe Woizamehl ond d andre Hälfte durchdruckte, am Vordag kochte, Kartoffla ond Eier macht mer en feschte Doig.",🔎
,,,Gschwellti,FALSE,"Zum Chees serwiert mä hüte Gschwellti, suur Gurke, Essigziibele, Sämffrücht usw.",🔎
,,,Grombiera,TRUE,En Oole geid s en au mid Grombiera em Doig dren.,🔎
,,,Krumbre,TRUE,"Zue de Arbet im Lauf vum Johr zitiert de Emil Maenner in sinre Monografi vu 1937 de Mathäus Müller („’s Daníele Matthis“): Anne 1937 sin in Saderlach 2.600 Joch mit ""Frucht"" aaboue wore, 2500 Joch mit ""Kugrutz,"" 1.000 Joch mit Linse, 500 Joch mit ""Wike/Haaber,"" 100 Joch mit ""Haaber"", 100 Joch mit ""Kèèrschte,"" 100 Joch mit ""Krumbre,"" 100 Joch mit ""Chlee"" un 160 Joch mit andrem.",🔎
,,,Herdöpfelstude,FALSE,"D Raupe isch uf Nachschattegwächs spezialisiert, so uf d Herdöpfelstude (""Solanum tuberosum""), s Tollchriesi (""Atropa sp.",🔎
,,,Ardäpfel,FALSE,"Ìm Friahjohr befàlla d’ griana Pfärsigblàttliis vor àllem d’ Pfärsigbaim, ìm Summer vor àllem Sàlàt, Schpinàt, Tomàta, Pàprikà, Ardäpfel, Arbsa un Bohna.",🔎
,,,Ärdäpfel,FALSE,"Es gitt die bwährt alemannisch Husmannskoscht: Bluetwurscht, Iisbei, Kassler, Sürkrütt, Ärdäpfel, verschideni Bratwirscht, dazue e starks „Tovar“-Bier",🔎
,,,Kardofflpflanza,FALSE,Joorhundert in Europa; er frisst Dail vo dr Kardofflpflanza.,🔎
,,,Härdöpfu,FALSE,"D Röschti isch e Zuebereitigsart vo Härdöpfu, wome zersch tuet im heisse Wasser choche u de e Nacht i Chüeuschrank schteut.",🔎
,,,Härdebfel,FALSE,"Dr greeschd Aadail vùm nid iberböuene Land wiird vù dr Landwiirschafd gnùzd, in dr Haubdsach wääre Frùùchd (Gäärschde, Haaber, Roge ùn Waise), Härdebfel ùn Wälschchoorn aaböue, midlerweyyli au al mee Leewad.",🔎
,,,Kardoffla,TRUE,Mèhl aus Kardoffla Feihoida.,🔎
,,,Grumbiere,TRUE,Ziger passt beschdens zu gschwellde Grumbiere.,🔎
,,,Erdöpfel,FALSE,"Aabaut worde sin Roge, Gärschte, Flaggs, Gmies, Erdöpfel ùn Tubak.",🔎
,,,Erdepfl,FALSE,"Kochte, feschtkochende, Erdepfl werded warm gschält ond au no warm grädelt.",🔎
,,,Härdepfel,FALSE,I der Landwirtschaft hän sich vil Forchemer Buure uf e Abou vo Härdepfel spezialisiert; uf 250 Hektare ärnte si vil verschideni Sorte vo dene.,🔎
,,,Herdäpfel,FALSE,"Andri sin vegan wege ihre Gsundhit. Veganer esse zum Bispiil Gmües, Obschd, Herdäpfel, Nudle, Reis, Soja, Bohne, Nüss un andri Some.",🔎
6006,Jusos,Jusos,Juso,FALSE,"Noodäm si mit 16 Johr Mitglid vu dr Juso woren isch, isch si 1992 wäg em Asylkompromiss us dr SPD uusdrätte.",🔎
,,,Jungsozialischte,FALSE,"As 16-jehrige Schueler het dr Strobl aagfange, si zum erschte Mol bolitisch z engaschiere, wun er zäme mit andere dr ""Arbeitskreis demokratischer Schüler"" as Gegegewicht zue dr an syre Schuel seli aktive Jungsozialischte grindet het.",🔎
,,,Jungsozialischten,FALSE,"D Initiatiiv fir d Grindig vun eme Kommunale Kino z Fryburg isch vum Aarbetschrais ""Sozials"" vu dr Fryburger Jungsozialischten uusgange.",🔎
6007,Kunstmuseum Liechtenstein,Chunschtmuseum Liachtaastaa,Kunschtmuseum Liachtaschta,TRUE,"Z Vadoz hät's es Kunschtmuseum Liachtaschta, s Liachtaschtanische Landesmuseum und di Liachtaschtanische Landesbibliothek.",🔎
,,,Chusnchtmuseum Liachtaschtaa,TRUE,"Syterhäär het er au d Chunschtsammlig zue Zuechaif wider chenne ergänze, wun er anne 2004 im Liechtenstein Museum z Wien dr Effetligkait zuegängli gmacht het, derzue in reegelmääßige Sunderuusstellige im Chusnchtmuseum Liachtaschtaa z Vadoz.",🔎
,,,Staatlige Chunschtsammlig,FALSE,"Dr Landdaag isch zuesteändig fir verschiideni Waalgscheft: Usser dr Regierig weelt er au d Verwaltigs- un Ufsiichtsreet vu dr staatlige aastalte, d Mitgliider vu ainzlene Kummissioone un dr Stiftigsroot vu dr Staatlige Chunschtsammlig.",🔎
6008,Ansuz,ᚨ,a-Ruune,FALSE,"Joorhundert verschwunde und mit de a-Ruune gschribe woorde, wo de Lutwert /o/ öbercho het.",🔎
,,,ᚨ ansuz,FALSE,"D erscht Grupp, Freys ætt, »Achtergruppe vum Gott Freyr« bschtoht im ältere Futhark us de Rune: ᚠ fehu, ᚢ uruz, ᚦ thurisaz, ᚨ ansuz, ᚱ raido, ᚲ kenaz, ᚷ gebo, ᚹ wunjo.",🔎
6009,Gregorianischer Kalender,Gregorianischer Kalender,gregorianische Kaländerreform,FALSE,"Jänner, es Datum, wo i protestantische und orthodoxe Gebiät trotz de gregorianische Kaländerreform no wiiter gulte hed.",🔎
,,,Kaländer reformiert,FALSE,"het d Wisseschaft un d Bildig gferderet, dr Kaländer reformiert, het si drum bemiet, verloreni Biet vum Chilchestaat wider z gwinnen un isch aini vu dr zäntrale Figure vu dr Gegereformation gsii.",🔎
,,,Gregorianische Kaländer,FALSE,D Jooreszelig lauft em Gregorianische Kaländer 7 Joor und öbbe 9 Mönet hindedrii.,🔎
,,,Gregorianisch Kalender,TRUE,"Amerkig: Der Kalender, wo hüt in fast alle Daile vu dr Welt (im insbsundere au in Dytschland, Österriich, Frankriich, Liechtestai un dr Schwyz) gilt, isch dr Gregorianisch Kalender.",🔎
,,,Gregorianische Kalender,FALSE,"Dag vum Gregorianische Kalender (dr 214. in Schaltjohr), dodermit blybe no 152 Däg bis zum Änd vum Johr.",🔎
,,,Gregorianischi Kalenderreform,FALSE,"Di got dodruff zrugg, dass die Gmeinde, wo prodestantisch gsi sin, di Gregorianischi Kalenderreform nit midgmacht hän.",🔎
,,,Gregorianisch,FALSE,"Sälle Begriff isch irrefüehrend, wil er dr Gregorianisch Kalender mit em Chilchejohr vermengt.",🔎
,,,gregoriánische Kaländerreform,FALSE,Glychzytig mit dr gregoriánische Kaländerreform isch dr 31.,🔎
,,,Gregorianische Date,FALSE,Oktober 1582 i Gregorianische Date.,🔎
,,,gregorianische Kaländer,FALSE,"Au die iranisch Ziiträchnig fot mit der ""Hedschra"" a, aber ihri Johr si Sunnejohr, wie si au im gregorianische Kaländer verwändet wärde.",🔎
,,,gregoriaanische Kaländer,FALSE,Dr Moonet Februar het im juliaanische und im gregoriaanische Kaländer nume 28 Dääg und in Schaltjoor 29.,🔎
,,,gregorianische Kalenderreform,FALSE,"Sit de gregorianische Kalenderreform bezaichnet mer au hüfig die ""usnahmswiise Gmainjohre"" churz numme als """"Gmainjohre"".""",🔎
,,,gregorianischen Kalender,FALSE,"Obwohl in China und Taiwan wird offiziell da gregorianischen Kalender vawendet, zur Berechnung vo rituella Feschte nimmt ma aba all no da traditionelle Kalenda.",🔎
,,,gregorianischi,FALSE,"Us dem Grund sind genau dem Monet damals überzähligi Schalttage aaghängt worde, en Bruuch, wo sich dur di julianischi und gregorianischi Kalenderreform dure erhalte hät.",🔎
,,,Gregorianische Chalender,FALSE,Dr Ougschte oder Ouguscht () isch dr achti Monät vum Jôhr im Gregorianische Chalender.,🔎
,,,gregorianisch Kalender,TRUE,"Er isch abglöst worre dur dr gregorianisch Kalender, wo im Grund gnumme e chleini Ergänzig vu dr Kalenderregle isch.",🔎
,,,Gregorianisch Kaländer,TRUE,"Dä hütig Gregorianisch Kaländer isch 1582 vom Papscht <a href=""Gregor%20XIII.",🔎
,,,gregorianisch Kalèndèr,TRUE,Um 1700 het Dänemark uf im Rømer si Vorschlag hi dè gregorianisch Kalèndèr igfüehrt.,🔎
,,,Gregorianische Kalènder,FALSE,Dè hüt wältwit vobreitete Gregorianische Kalènder isch èn solarè Kalènder.,🔎
,,,gregorianische Kalender,FALSE,Er isch dr Hauptarchitekt vum gregorianische Kalender.,🔎
,,,Gregorianischi Kaländerreform,FALSE,"Die Gregorianischi Kaländerreform, wo mä äimol zää Kaländerdääg usgloo het und Schaltjoor iigfüert het, isch erst mee as 100 Joor noch sim Dood choo.",🔎
6010,Schwäbische Küche,D schwäbisch Kuche,Schwäbischa Kiche,FALSE,Se werdat zom Beispierl en dr Schwäbischa Kiche verwendet.,🔎
,,,schwäbische Nationalgrichd,FALSE,Maultasche send ois vo de schwäbische Nationalgrichd.,🔎
,,,Schwäbischa Kich,FALSE,"Lensa ond Spatza isch a traditionells Gricht aus dr Schwäbischa Kich, heifig gilds sogar als des ""Schwäbische Nationalgericht"".",🔎
,,,schwäbischá Kich,FALSE,"D Seele isch á langgschdreckds Waißbrotgebäck vo dor schwäbischá Kich aos Dinkl, mo aos em Oberschwäbischá schdammá duad.",🔎
,,,Kocha,FALSE,"Aagfanga vo de Hockedsa ibr d Fasned – älles ghaird drzua, grad so wia s odr s Kocha.",🔎
6011,Üsenberger,Isebärger,Üseberger,TRUE,"Wun er gstorben isch, isch er im Chloschter vergrabe wore, doderdur isch s as Huuschloschter vu dr Üseberger feschtglait wore.",🔎
,,,Herre vu Üseberg,FALSE,"S het e baar Johrhundert zum Besitz vu dr Herre vu Ändinge ghört, bis es an d'Herre vu Üseberg ibergange isch, wo Andinge 1290 d'Stadtrecht verlihe hän.",🔎
,,,Üseberg,FALSE,Johrhundert giltet dr Rudolf vu Üseberg (1207–1231) as Bsitzer vum Enteschtai.,🔎
,,,Herre von Üsenberg,FALSE,"Anderi Bsitzer sin d Markgrofe von Hachberg gsi un 1316 d Herre von Üsenberg, 1561 dr Lazarus von Schwendi un d Familie Bastian.",🔎
,,,Üsenberg,FALSE,Mai 1316 d Anna vu Üsenberg († 12.,🔎
,,,Üsenberg-Kenzingen,FALSE,"isch ghyrote gsi mit dr Anna vu Üsenberg-Kenzingen, ere Dochter vum Grof Rudolf II vu Kenzingen.",🔎
,,,von Üsenberg,FALSE,"Juli 1203, wu ne ""Rudolf von Castilhoven"" im Zämmehang mit ""ambo cellerarii domni Bvrchardi de Osinberc"" (Burkhard von Üsenberg) gnännt wird.",🔎
6012,Durchmesser,Durmesser,Durchmässer,TRUE,vom Durchmässer formula_10 vom Kräis.,🔎
,,,Durchmasser,TRUE,"Ìhr Durchmasser ìsch 1,22 Mol so grooss wia där vu dr Sunna un ìsch domìt ìsch’r greesser àls där vun Alpha Centauri B. Dr Schtarn b’sìtzt 1,1 Sunnamàssa un gìtt 1,52-mol so vììl Schtrààhlungslaischtung àb wia d’ Sunna.",🔎
6013,Hofstetten (Baden),Hoofschdäddä,Hofschtette,TRUE,"D Gmai grenzt im Norde on Biibere un d Schtadt Zell, im Oschte on d Schtadt Haasle, im Side on Hofschtette un im Weschte ons Schudderdaal.",🔎
,,,Hofstätte,TRUE,"Nochbergmaine sin d Stadt Zell am Harmersbach im Norde, Fischerbach un d Stadt Huuse im Oschte, Mihlebach un Hofstätte im Side un Steine im Weschte.",🔎
6014,Sergei Sergejewitsch Prokofjew,Sergei Sergejewitsch Prokofjew,Prokofjew,FALSE,"Anderi wichtigi Gsangsrolle, wu si gsunge het, sin d Natascha in ""Chrieg un Fride"" vum Prokofjew, d Donna Anna in ""Don Giovanni"" vum Mozart, d Adina in ""L’elisir d’amore"" vum Donizetti, d Gilda in ""Rigoletto"" vum Verdi, d Titelroll in ""Lucia di Lammermoor"" vum Donizetti, d Juliette in ""Romeo et Juliette"" vum Charles Gounod, d Norina in ""Don Pasquale"" vum Donizetti, d Amina in ""La sonnambula"" vum Bellini, d Titelroll in ""Manon"" Massenet, d Antonia in ""Hoffmanns Erzählungen"" vum Offenbach, d Titelroll in ""Anna Bolena"" vum Donizetti, d Mimi in ""La Bohème"" vum Puccini, d Violetta Valery in ""La traviata"" vum Verdi, d Leonora in ""Il trovatore"" vum Verdi, d Titelroll in ""Giovanna d’Arco"" vum Verdi.",🔎
,,,Sergei Prokofjew,FALSE,"Dr Eisenstein het bi zwee vu syne Film mit em russische Komponischt Sergei Prokofjew zämmegschafft: ""Alexander Newski"" un ""Iwan der Schreckliche"".",🔎
6015,Lauterbrunnen,Luuterbrunne,Luterbrunnetal,FALSE,Im Weste erhebt sich d Jungfrau fast ysfrei ganzi 3'250 Meter über em hindere Luterbrunnetal.,🔎
,,,Luuterbrunnen,TRUE,"«Brunne» isch au en alti Bezeichnig für chlyni Gwässer, wo dervo a teil Oorte Fluernääme und Ortsnäämen abgleitet sind wie öppe bi Luuterbrunnen im Bärner Oberland und bi Brunne im Kanton Schwyz und bi der Stadt Hallbrunn.",🔎
,,,Luterbrunne,TRUE,"Äs ghört zur Talschaft Luterbrunne, wo näbe Wenge und Luterbrunne ou no Gimmelwald, Mürren und Iseflueh und Stächelberg drzue ghört.",🔎
6016,Schmotziger Donnerstag,Schmotzigè Dunschtig,Schmotziga Donnerschdag,TRUE,"Zwischa am neibe Johr ond am Schmotziga Donnerschdag – em ""Faisse Dunschtig"" – findat ieber ganz Schwoba vrteilt au Narratreffa schtadt, bei dene dann bis zu 10.000 Leit als Zuaschauer oder Hästräger debei send.",🔎
,,,Schmutzige Dunstig,FALSE,"D wichtigst Zit im Johr isch d Fasnet, wo vum Schmutzige Dunstig bis zum Äschermikde daueret.",🔎
,,,Schmotzig Donnschtig,TRUE,"S gäb do ou no de ""Schmotzig Donnschtig"", das esch de Tag wo a vilne Ort amigs d Fasnacht eröffnet werd.",🔎
,,,Schmotzge Dunschdig,TRUE,"D Konstanzer Fasnacht aus dem Konzil isch e Saal-Fasnet-Veranstaltig, wo im Konzil-Gebäud vu Konschdanz jeds Johr zehn Dag vor em Schmotzge Dunschdig in Boddeseealemannischer Sproch abghalte und vum SWR/SR-Fernsähe ibbertragge wird.",🔎
,,,Schmotzige Donnschtig,TRUE,"D Fasnacht foht am Schmotzige Donnschtig, em Donnschtig vor em Güdismäntig, aa.",🔎
,,,Schmotzige,FALSE,"Dè dritte Faißè hèt èn speziellè Nammè übbercho, sellem sait mò hüt no dè Schmotzige odder Schmutzige Dunschtig.",🔎
,,,Schmotzige Dunschtig,TRUE,En bsunderi Tag isch de Schmotzige Dunschtig (dees kummt vum schmalzige (friener Schmutz) oder fettige Dunschtig).,🔎
6017,6. Februar,6. Februar,6. Februaar,TRUE,"D Elvira Glaser (* 6. Februaar 1954 z Edesheim/<a href=""Pfalz",🔎
,,,6. Hornung,TRUE,"Dr Philippe Boula de Mareüil (* 6. Hornung 1971) ìsch a <a href=""Frankrei",🔎
6018,Rottweil,Rautweil,Rottwil,TRUE,Dodefir isch dr Zueständigkeitsberiich vum Regierigspräsidium Friburg ums Biit vu dr Landchreise Rottwil un Duttlinge usdähnt worre.,🔎
,,,Rottwyl,TRUE,Zu de Römerzit hät e Nord-Süd-Verbindigsstroß durch de Ort uff Rottwyl.,🔎
,,,Raitweil,TRUE,"Juli 1376 isch vu dr 14 oberschwebische Rychsstedt Biibra, Buechhorn, Isny, Konschtanz, Leikrich, Linde, Memmenge, Raveschburg, Reitlenge, Raitweil, St.",🔎
,,,Rautweiler,FALSE,D Firschteberger hän uf e Widerufböu verzichtet un hän d Burgruine an dr Rautweiler Burger Bernhard Haugk verchauft.,🔎
6019,Schlesien,Schlesie,Schlesiä,TRUE,"S Grischtkind isch noch em „Atlas der deutschen Volkskunde“ (erhobe ab 1928) bekannt un aktiv z Weschtditschland (ab Oldeburg noch Süde un weschtlig vu Breme, Hildesheim, Göttinge, Erfurt un Weimar), z Südwescht- un z Südditschland, z Böhme un z Schlesiä (gsii).",🔎
,,,Schleesie,TRUE,"April 1797 z Kupp bi Oppeln, prüüssischi Provinz Schleesie (hüt Poole); † 9.",🔎
,,,Schlesiè,TRUE,"Well diè letschtè Strõßè, wo asè nummeryrt worrè sin, alli im Oschtè vum dõmòligè Dütschè Rych glègè sin (Schlesiè, Pommèrè, öschtlichs Brandèburg sowiè d Neumark un Oschtpreußè) un sèlli Oschtgebièt nõch èm Zweitè Wältchrièg a Polè un d Sowjetunion kait sin, hèt s i dè Nõchchriègssischtematik vo dè Bundesstrõßè è Luggi vo dè Nummèrè 114 bis zuè dè Nummèrè 165 gää (in vochürzter Form sin allerdings d Strõßè 115, 156 un 158 z Brandèburg, Sachsè un Mecklèburg-Vorpommèrè no vodrèttè).",🔎
6020,9. Juli,9. Juli,9. Jüüli,TRUE,"D’ Riley Reid (bìrgerlig d’ ""Ashley Mathews""; * 9. Jüüli 1991 z’ Loxahatchee, <a href=""",🔎
,,,9. Juuli,TRUE,"D Mirjam Quinte (* 9. Juuli 1952 z <a href=""Sulz%20am%20Ne",🔎
6021,Samtene Revolution,Samtigi Revolution,Fall vom Kommunismus,FALSE,Nach em Fall vom Kommunismus 1989 isch s Land 1991 em Europarat biträte.,🔎
,,,Samtige Revoluzioon,TRUE,"1989 het er e wichdigi Rolle gspiilt in dr Samtige Revoluzioon, wo dr Tschechoslowakei d Demokratii brocht het.",🔎
,,,Samtige Revolution,TRUE,Dise Umstand hät die tschechoslowakischi Politik bis zu de Samtige Revolution 1989 dominiert.,🔎
6022,Aalen,Oole,Oola,TRUE,D Hoochschuel Oola – Tächnik un Wiirtschaft isch e Hoochschuel fir Aagwändti Wisseschafte (friejer e Fachhoochschuel) mit tächnisch-wiirtschaftlige Schwäärpunkt z Oola im Oschte vu Baade-Wiirtebäärg.,🔎
,,,Aale,TRUE,Juli 2006 sen z Aale d Urkunda übergeba worda.,🔎
,,,Ỏla,TRUE,"Wãldhousa isch å eschdlich vo dr Kärnschdåd glägnr Schdådbezĩrk vo dr Groaßa Krỏesschdåd Ỏla êm Oschdãlbkrỏes en Bade-Wĩrdåbärg, Deidschlãnd.",🔎
,,,Olle,TRUE,Weschthouse leit rond 10 km vo Olle ond 12 km vo Ellwãng.,🔎
,,,Aalè,TRUE,"Bi Wasseralfingè i dè Nôchi vo Aalè, am Nordrand vo dè Schwôbischè Alb, sin zwei Flöz uusbildet, wo dotal ebbèfalls öppè 4 Meter mächitg sin.",🔎
,,,Ååla,TRUE,"Boerisch-Schwåba ghaerd drzua ond zwoe wirddabärgische Gẽgeda, wo jedes wie a Keil-Spitz uff Ulm zuaguggd: D Gẽged om Haedâhaem, Ååla ond d Gẽged om Bibrach rom.",🔎
,,,Ôôle,TRUE,"Wemmr se vo dr niidriga Alb bis zor hoha befahra will, nô fangt mr entwedr z Nerdlenga odr en Ôôle ôô.",🔎
,,,Aala,TRUE,Herrn Stumpfes Zieh- & Zupfkapelle isch a schwäbische Band (odr au Kapell) vo dr Ostalb rond om Aala.,🔎
6023,Operette,Operedde,Operèttè,TRUE,"Strycherbsetzig, wiè i dè Operèttè vom Jacques Offèbach, mischlètt sich s Kornètt besser wiè d Drumbeetè mit dè übbrigeè Inschtrumänt, dôdemit isch dè Klang vo dè Tuttischtellè nimmi asè drochè un hölzig wǜrkt.",🔎
,,,Operedda,TRUE,"Dr sell ischt au Libreddischt worra ond hot ondrem Kinschlernama Victor Léon zo-ma Haufa sehr bekannde Operedda s Tekschtbuach vorfasst, z.",🔎
,,,Operettè,TRUE,"Wôrend sim Studium hèt er in voschidenè Gruppè un Orcheschter (Revue, Musical, Operettè un Simfonyorcheschter) mitgschpillt.",🔎
,,,Revue-Operedde,FALSE,"Das Paradies der Frauen (bei dr Urauffihrong hôt des Werk noh ""Die Frauen von Coraya"" ghoißa) ischt a Revue-Operedde en drei Uffziig mit dr Musik vom Schweizer Kombonischda Paul Burkhard.",🔎
6024,Guillaume Henri Dufour,Guillaume Henri Dufour,Guillaume-Henri Dufour,FALSE,"Ufs Bisträbu vam Guillaume-Henri Dufour hent d'eidgnössischu Truppe 1840 än iheitliche Fahnu bärcho, wo öi vam 1848 gigründutu Bundässtaat ubärnu wordu isch.",🔎
,,,General Dufour,FALSE,"Währed under em General Dufour d Mobilmachig agloffen isch, isch s im letzte Momänt glunge, dr sog.",🔎
6025,Griechisches Alphabet,Griechisches Alphabet,Griechischi Schrift,FALSE,"Dör s Perserriich isch di Aramäischi Schrift und dör de Alexander em Grosse di Griechischi Schrift an Indus choo, doch git s nu wenigi indischi Inschrifte, wo mit dene Schrifte gschriibe wore sind.",🔎
,,,griächische Alphabet,FALSE,S Mem isch i s griächische Alphabet als My übernuu worde.,🔎
,,,griechische Buechstabe,FALSE,"De gotisch Buechstabe ""þ"" (𐌸) haisst degege ""thiuth"" ""Guets"" und d Form entsprecht em griechische Buechstabe Phi (Φ).",🔎
,,,altgriechische Alphabet,FALSE,"Beta (Majuskel Β, Minuskel β) isch de zweyte Buechschtab vum altgriechische Alphabet un het e numerischer Wert vun 2.",🔎
,,,griechischen Alfabêt,FALSE,"Dr latiinischi Buechschtabe Ypsilon (, Französisch: Y grec, Mittellatein: Y gręcum) isch urschprünglig im latynische Alphabet nid benutzt worden und isch diräggt us em griechischen Alfabêt übernoo worde.",🔎
,,,griechischi Alphabet,TRUE,"S'griechischi Alphabet bnutzt d'Buechstabe: ""αβγδεζηθικλμνξοπρστυχω"".",🔎
,,,griechisch Alphabet,TRUE,"S Sampi (urspringli Ͳ, modern ϡ) isch urspringli de S-Lut, wu im ionische Dialekt vum griechisch Alphabet hinterm Ω gschtonde isch.",🔎
,,,griechischer Transkripzioon,FALSE,"Dr Begriff Messias ( ""Maschiach"" oder ""Moschiach"", aramäisch ""Meschiah"", in griechischer Transkripzioon Μεσσίας, ins Griechische übersetzt Χριστός ""Christos"", latinisiert ""Christus"") stammt us em ""Tanach"" und bedütet dr „Gesalbti“.",🔎
,,,griechischi,FALSE,D Uni vo Korça bietet griechischi Fächer aa un mit de lokale Behörde cha uf Griechisch komuniziirt werre.,🔎
,,,griachischa Àlfàbeet,FALSE,"Alpha (α) ìsch dr äärschta Büachschtààb vum griachischa Àlfàbeet, un Centauri (dr Genitiiv zem làtiinischa ""Centaurus,"" der Käntàuir) zaigt d’ Züagheerikait zem Schtarnbìld vum Käntàuir.",🔎
,,,griechische Alphabeet,FALSE,"Si sìn mìt em ""altidalische Alphabeet"" gschrììbe worre, wùù sich vùm griechische Alphabeet ableitet.",🔎
,,,griechische Schrift,FALSE,Die baide Inschrift sind i de griechische Schrift gschrebe.,🔎
,,,Griechische,FALSE,"Für Laute, wo im Griechische net vorkomma sen, sen Zeichen von dr glagolitischa Schrift (Glagolica) verwendet worra, wo a bissel früher vom griechischa Mönch Konschtantin, wo später Kyrill ghoißa hat, erfunda worra isch.",🔎
,,,griechische Alfabeet,FALSE,S latynischi Alfabeet laitet sich us em etruskische Alfabeet här - nume d Buechschtabe Y und Z sin spööter diräggt us em griechische Alfabeet entleent worde.,🔎
,,,griechische Alphabet,FALSE,"De Begriff ""Alphabet"" chunt vo de erschtä bäide Buechstabe vom griechische Alphabet Alpha und Beta.",🔎
,,,grichischer Schrift,FALSE,Wie au dr berüehmt Stei vu Rosetta isch au s'Edikt vu Kanopus in grichischer Schrift un in Hieroglyphe gschribe un demit e wichtigi Hilf fer d'Entzifferig vu dr alde ägyptische Schrift gsi.,🔎
,,,griechisch,FALSE,Uf griechisch gseet es Sirgumflex aber e so uus: ~.,🔎
,,,griechischa Alphabet,FALSE,D' meischta Buchstaba sin us am griechischa Alphabet übernomma odr abgleitet worra.,🔎
,,,Griechischi Alphabet,TRUE,"D'schriftlichi Zügnis vum Gallischi sin z’erscht im Griechischi Alphabet, spöter au im Latinischi Alphabet gschribe; d'eng verwandti Lepontischi Sproch isch au imene Altitalische Alphabet gschribe worre.",🔎
,,,Griechische Buechstabe,FALSE,"Die Griechische Buechstabe het de Kadmos, de Brüeder vo de Europa uf Griecheland broocht, aber nume 17.",🔎
,,,Griechische Alphabet,TRUE,Buechschtab vum Griechische Alphabet.,🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
,,,altgriechische Schrift,FALSE,"Die Sprooch het vill verschidnig Tielekt, wo recht underschidlich sind und werd - mit Uusnaam vom zyprische Tielekt - i de altgriechische Schrift gschrebe, wo aber vo Regioo zu Regioo underschidlichi Forme uufwiist.",🔎
6026,Nachwort,Noochwort,Epiloog,FALSE,Die mäiste Informazioone über d Lääbensumständ vom Hartmann liifere d Proloog und d Epiloog vo sine Wärk.,🔎
,,,Epilog,FALSE,Dr Konrad vo Würzburg grift mit däm möögligerwiis d Autorfigurazioon vom Wirnt vo Groofebärg im Prolog und Epilog vo sim Artusroman Wigalois uf.,🔎
6027,Unterwalden,Underwoudä,Underwaldä,TRUE,"Joorhundert immer wie wichtiger worde, ass die drüü Urkantön Uri, Schwyz und Underwaldä dr Legändä nah uff däre Mattä dä Rütli-Schwur gschworä häiget.",🔎
,,,Underwalde,TRUE,"Di sogenannten Urkantön, wo ane 1291 (odr wahrschinli au früehner) en erschte Bund mit enand gschlosse händ, sind Uri, Schwyz und Underwalde.",🔎
,,,Onderwalde,TRUE,"Wo de König im Johr 1291 gschtorbe esch, beschliessid Uri, Schwyz ond Onderwalde en Bond, wo si sech drmit gägesiitigi Helf im Kampf gäge frömdi Herre verschprächid.",🔎
,,,Unnärwaldu,TRUE,"So dass Länderie ussert im Aargau no im Zürigau, in Schwyz, Unnärwaldu und Uri heint chenu ärobru.",🔎
,,,Kanton Underwaudä,FALSE,"Zämä midäm Haubkanton Obwaudä biudäd är dr Kanton Underwaudä, das isch einä vudä drey Urkanteen, wo 1291 bidä Grindig vudä Schweyzerischä Eidgenossäschafd drbiä gsi sind.",🔎
,,,Unterwaldner,FALSE,Unterwaldner Brootchees isch au hüte no en Alternative zum Raclette.,🔎
,,,Underwaldner,FALSE,"S Herchoo vo de Schwyzer, chorz au nume Herchoo gnennt, isch en alti Saag, wo d Abstamig vo de Schwyzer, Underwaldner und Haslitaler us Schwede bihandlet und au erchläärt, wie die Länder zo erem Woppe choo sind.",🔎
,,,Unterwalde,TRUE,"D'Schwyzer Urkantön sin d drei erschte Kantön vo dr Eidgnosseschaft, also Uri, Schwyz un Unterwalde.",🔎
,,,Unterwaldä,TRUE,"Dr Kanton Üri isch ai einä vu dä erschtä dri Schwiizer Kanteen gsi, wo im 1291 d Eidgenossäschaft grindet hend, näbä Schwyz und Obwaldä/Nidwaldä (Unterwaldä).",🔎
,,,Unterwaldens,FALSE,"Als Volksschoischpiler hed är 1918 im Fäschtschpil ""Sylvania oder Die Helden Unterwaldens"" vom Pfaarer Joseph Ignaz von Ah d Rollä vom Bruäder Chlois gha.",🔎
6028,Kantonesische Sprache,Kantonesisch,Yue,FALSE,"Die si aber alli fonemisch, wie d Bischbil unde nooch zäige: Dr kantonesischi Dialäk vom Yue het drgeege s antike Süsteem besser bhalte und het nüün Döön, wo mä in bestimmti Kategorie iidäilt: Mä goot im Allgemäine drvo us, ass s chinesische Doonsüsteem hauptsächlig under em Iifluss vo Konsonante am Silbenändi entstande isch, wo no di no verschwunde si; s Altchinesischi isch noch dr Mäinig vo de mäiste Forscher no käi Doonsprooch gsi.",🔎
,,,Kantonesische,FALSE,Gaijin im Japanische oder Gweilo im Kantonesische.,🔎
,,,Kantoneesisch,FALSE,"Wil er esoo vil Jaar z Hongkong gläbt hät, hät er näbet Walsertüütsch, Italienisch und Änglisch au Kantoneesisch chöne.",🔎
6029,Nordschwarzwald,Nordschwarzwald,Noordschwaarzwald,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Noordschwaarzwald im Regierigsbezirk Chaarlsruei.,🔎
,,,Nordschwarzwaldes,FALSE,Sii entschbringt am Siidrand vum Nordschwarzwaldes am Kniebis bii Bad Griisbach im Schwarzwald.,🔎
,,,Nord,FALSE,Drotz em industriellen Ufschwung si aber vili Schwizer und Schwizerinne vo de schlächte wirtschaftlige Verhältniss zur Uswanderig uf Nord- und Südamerika und noch Russland zwunge gsi.,🔎
6030,Kleinlützel,Chläilützel,Chleilützel,TRUE,"D'Gmeind Röschenz gränzt a Burg im Leimetal, Metzlere, Chleilützel, Dittige, Laufe und Lieschberg.",🔎
,,,Chliilützel,TRUE,September 2012 z Dornach; heimatberächtigt in Dornach und Chliilützel) isch en Schwiizer Politiker (SP) gsi.,🔎
6031,Rasterkraftmikroskop,Rasterchraftmikroskoop,Rasterchraftmikroskope,TRUE,"Zue dr Undersuechig vu Strukture underhalb vu 500 nm verwendet mer Rasterelektronemikroskope, Rastertunnelmikroskope oder Rasterchraftmikroskope.",🔎
,,,Rasterchraftmikroskop,TRUE,Mit em Rasterchraftmikroskop cha mä Chreft uf e chliini Blattfäädere bis öbbe 1 pN noochwiise.,🔎
6032,Alpidische Orogenese,Die alpiidischi Orogeneese,Alpidische Gebirgsgirtel,FALSE,"Dr Iran lyt uf em Alpidische Gebirgsgirtel, wu allen voran s Zagros-Gebirg derzue zellt.",🔎
,,,alpinè Gebirgsbildig,FALSE,"Im oberè Miozän hèt dè nordwärtige Schub vo dè Afrikanischè Blattè, nebbè dè laufendè alpinè Gebirgsbildig, au s nördliche Vorland bis ènnèt vo dè Randsenki großrûûmig azhebbè, am stärkschtè beidersits vom hütigè sûdlichè Obberrhygrabbè.",🔎
,,,alpidische Orogeneese,FALSE,D Alpe si in dr alpidische Orogeneese entstande und häi iiri hütigi Form dank dr Gletscher- und Wättererosioon in de letschte zwäi Millioone Joor übercho.,🔎
,,,alpiidische Gebirgsgürtel,FALSE,D Karpaate bilde dr nördligst Uslöifer vom alpiidische Gebirgsgürtel.,🔎
,,,alpiidische Orogeneese,FALSE,"Im Tertiär hän sich d Alpe, dr Apennin, d Karpate, d Pyrenäe z Europa, dr Kaukasus z Eurasie in dr alpiidische Orogeneese bildet, wo vo de Kollisioone zwüsche Kontinentaalblöck usglööst worde isch, d Ande z Sidamerika hingeege si im Zämmedräfe von ere ozeanische Blatte mit ere Kontinentaalblatte entstande äänlig wie au d Rocky Mountains z Nordamerika.",🔎
,,,Entsoh vu dr Alpe,FALSE,Bim spetere Entsoh vu dr Alpe sin die Ablagerige – in dr Zwischezyat zue Chalchschtai wore – no Norde gschirgt un meefach gfaltet wore.,🔎
6033,Olympische Spiele der Antike,Die Olympische Spiil in dr Antike,Olympia,FALSE,Under dene stöön Delphi und Olympia uuse.,🔎
,,,Olympische Spilli,FALSE,"De Archidamos isch de Soo Zeuxidamos und de Vatter vo de Kyniska, wo as ersti Frau i de Olympische Spilli gwunne hett.",🔎
,,,Olympische Spiil,FALSE,"Di erfolgrychscht Sportler bi dr Olympische Spiil isch dr Schwimmer Ryan Pini, wu anne 2008 in s Finale im 100 m Schmätterling vu dr Manne chuu isch un dert achte woren isch.",🔎
,,,Olympische Spiili,FALSE,"i de sibete Olympische Spiili de Stadionlauf gwune, wo dozmool di anzig Diszipliin gsii isch.",🔎
,,,antike Festspiil,FALSE,"Joorhundert het dr Pierre de Coubertin vorgschlaage, ass mä die Olympische Spiil wider wurd iifüere noch ere lange Zit wo die antike Festspiil z Olympia nüm abghalte worde si und 1894 het dr erst Olympisch Kongräss z Bariis beschlosse, 1896 z Athen Festspiil abzhalte as e „Dräffe vo dr Juuged vo dr Wält“, so dass sich d Völker besser wurde verstoo.",🔎
,,,olympische,FALSE,"Juli 1989 hai z Karlsrueh die dritte alternative World Games schdattgfunde, das isch än internationale Wettkampf für Schportler und Athlete, wo d Schportarte vonm ene nit im olympische Brogramm verträte si.",🔎
6034,Universität Kopenhagen,Uniwersidäät Kopehaage,Uniwersiteet Kopenhagen,TRUE,1957/58 isch dr Boehm Gaschtbrofässer an dr Uniwersiteet Haidelberch (uf Yyladig vu Johannes Hans Daniel Jensen) gsii un 1965/66 an dr Uniwersiteet Kopenhagen.,🔎
,,,Universitet Kopenhagen,TRUE,Vu 1968 bis 1974 isch si Dozänti an dr Universitet Kopenhagen gsii.,🔎
,,,Universität Kopehaage,TRUE,D Universität Kopehaage isch im Johr 1479 gründet worde.,🔎
6035,Kappel-Grafenhausen,Kabbl-Groffehüüse,Kappl-Grààfahüüsa,TRUE,Ànna 2012 hàt d’ ABCM Schüal vu Bìndra-n-uff Kappl-Grààfahüüsa ìm bààdischa-n-Ortenaukrais gwàndelt.,🔎
,,,Kabbl-Groffähuusä,TRUE,"Nochbergmaine sin Kibbennä im Norde, Mohlburig im Nordweschte, Kabbl-Groffähuusä im Weschte, Rinsä un Härwelze im Side un Schudderdoal im Oschte.",🔎
,,,Kappel-Grofehüse,TRUE,"Är gheert im grooße un ganze zum Baan vu dr Gmaine Kappel-Grofehüse, Ruescht un Rhinhüse.",🔎
,,,Kabbl-Groffähüüsä,TRUE,"Nochbergmaine sin d Gmai Kabbl-Groffähüüsä im Norde, d Gmai Ringsä im Oschte, Rhiihüüse im Side un s gmaifrei Gebiet Rhinài bzw.",🔎
6036,Bahlingen am Kaiserstuhl,Bahlinge am Kaiserstüehl,Bahlinge,FALSE,"Noch em Badische Werterbuech isch d Wortform Dreiseme z Verstette, z Bahlinge un z Friiburg belegt, ebeso z'Eistett.",🔎
,,,Bahlinga,FALSE,Dr Ort isch it z' verwechsla mit dr Gmeid Bahlinga am Kaiserschtuahl im Landkreis Emmadenga.,🔎
,,,Bahlinge am Kaiserstuehl,TRUE,D Burg Bahlinge isch e abgangeni Burg z Bahlinge am Kaiserstuehl im Landkreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Baalingè,FALSE,"Sit Mai 2000 vokeerèd d Züüg vo dè SWEG uff dè öschtlichè Kaiserschtuèlbaan zwüschè Goddènè un Baalingè im Halbschtundètagt, zwei neui Haltepüngt sin uffgmacht worrè.",🔎
6037,Brechung (Physik),Brächig,broche,FALSE,"Wil s Liecht nume an dr Oberflechi vo dr Linse broche wird, isch dr Brächigswinkel nit vo dr Dicki abhängig, sondern nume vom Winkel zwüsche de bäide Oberflechene.",🔎
,,,Liechtbrächig,FALSE,Diamant isch optisch isotrop mit ere hooche Liechtbrächig und ere hooche Dispersion.,🔎
,,,Brächigsindizes,FALSE,Für d Spiegel werde zwei Materialie mit unterschiidliche Brächigsindizes in abwechsender Reihefolg uuftrage.,🔎
,,,Brächig vom Liecht,FALSE,"Er het d Gsetz vo dr Spiegelig und vo dr Brächig vom Liecht richdig beschriibe, het undersuecht wie s zum Rägeboge chunnt und dr Zsämmehang vo de Geziite mit dr Mondposition.",🔎
,,,Liechtbrechig,FALSE,Dielektrizitätkonstante) isch (lueg au Liechtbrechig).,🔎
6038,Gempen,Gämpe,Gämpener,FALSE,"Die katholische Gämpener wärde as Chrützlischisser vehöönt und d Bratteler as Chreeze, d. h. si siige langsaam.",🔎
,,,Gämpeblatoo,FALSE,"Si isch dr nördligst Abschnitt vom Gämpeblatoo, won e Däil vom Daafeljura isch, isch in dr Keuperzit im Oobertrias entstande und goot bis uf e Hööchi vo 350 müM uufe, öbbe sächzig Meter hööcher as dr Dorfkärn.",🔎
6039,Reaktion (Politik),Reaktion (Politik),Rekation,TRUE,Ä Kernfusionsreaktor isch ä Reaktor zur Energiierzeugig bi dem kontrolliert zwo Atom in ä re thermonukleare Rekation vuschmelze solle.,🔎
,,,reàkzionäär,FALSE,"D’ Zittung ""L’Opinion"" bezaichent d’ Orgànisàzioon àls „reàkzionäär“, un d’ Lìnksmeedia ""StreetPress"" bschribbt sìe àls „nàzionààl-kàthoolisch“.",🔎
,,,reakzionäär,FALSE,"Im Land isch dr Köönig aber eso reakzionäär gsi, ass dr Ghäimbund Carbonari iin im ene Ufstand zur Abdankig zwunge het.",🔎
,,,reaktion,FALSE,"In dr Politik het d Romantik dr Nationalismus und dr Freiheitskampf verherrligt, isch denn aber meh und meh zun ere reaktionäre Geisteshaltig worde, wo anstatt vom nationale Freiheitsideal, wie s die Französischi Revolution verträtte het, ständischi, hüfig autokratischi Gsellschaftsforme as Ideal anegstellt het.",🔎
6040,Balkangebirge,Balkan (Bergzug),Balkangebirg,FALSE,"Westlig vù sällem Daal lìt s Dinari-Gebirg, wùù durch s Gebiet vù Montenegro bìs an s Adriatisch Meer längt, östlig devùù s Balkangebirg ùn di Serbische Karpate, sìì sìn durchzoge vù chleinere Flùssdäler ùn Becke.",🔎
,,,Balkaan,TRUE,"Seer vil Ladinosproochigi us em Balkaan sinn im Holocaust ummbroocht worde, und nach em Zweite Wältchrieg si vili vo dene wo überläbt hai, nach Israel uusgwanderet.",🔎
6041,Georgien,Georgie,georgischer,FALSE,Dr Daud Pascha isch us ere Mamlukefamilie vo georgischer Abstammig choo.,🔎
,,,Georgia,FALSE,"1997 isch’r zom Ehrabrofessor vo dr Sulkhan Saba Orbeliani-Universidäd in Tbilisi (Georgia) ernannt worra, 2009 zom Ehradoktr von dr Ivane Javakhishvili-Universidäd ao dort un 2013 zom Ehradoktr vo dr Shota Rustaveli-Universidäd in Batumi (Georgia).",🔎
,,,Georgische SSR,FALSE,"Di Armenisch SSR isch syt em Änd vu dr 1980er Johr näb dr Estnischen SSR, dr Lettische SSR, dr Litauische SSR un dr Georgische SSR e Zäntrum vu dr separatistische Bewegige innerhalb vu dr Sowjetunion gsii.",🔎
6042,Bettwil,Bepmel,Bettwiu,TRUE,"Die andere Nochbergmeinde sind Sarmeschtrf, Bettwiu, Aesch und Schongi.",🔎
,,,Bettmu,TRUE,"Nochbergmeinde sind Bosmel im Norde, Muri im Osten, Gältu im Südosten, Hitzkirch im Südwesten, Schonge im Weste und Bettmu im Nordweste.",🔎
6043,Landesring der Unabhängigen,Landesring vo den Unabhängige (LdU),Landesring vo de Unabhängige,TRUE,1936 hed er dr Landesring vo de Unabhängige gründet.,🔎
,,,Landesring vo de n Unabhängige,TRUE,"As Mitarbeiter vom Büro gäge n Amts- und Verbandswillkür vom Landesring vo de n Unabhängige (LdU) hed er a de Revisione vo de Verurteilige vom Pierre Jaccoud, vo der Maria Popescu, vom Walter Gross und vom Robert Willi mitgschaffed.",🔎
,,,Landesring vo den Unabhängige,TRUE,"Dr Zimermaa het sech guet mit em Gottlieb Duttweiler vrstande, si sind ane 1935 in Nazionalroot gwäält worde, und drufabe sind si go die nöji Partei ""Landesring vo den Unabhängige"" gründe, d ""LdU.""",🔎
,,,Landesring,FALSE,Noch em ne chorze Höch vom Landesring vo de Onabhängige esch die politischi Landschaft erscht noch 1980 farbiger worde.,🔎
,,,LdU,FALSE,"""Hans Möhrlen"") isch e Schwizer Schriftstellerarzt, Privatglehrte und Politiker (LdU) gsi.",🔎
6044,Uetliberg,Üetlibärg,Üetlibëërg,TRUE,Albisriede isch es Quartier vo Züri und liit underem Üetlibëërg.,🔎
,,,Üetlibeerg,TRUE,"D Siiltaa-Züri-Üetlibeerg-Bahn (SZU) betribt d Linie S4 und S10, wo vom eigene Tunnelbahnhof im Zürcher Hauptbahnhof in Richtig Üetlibeerg beziehigswis ins Siiltaal vercheere.",🔎
,,,Üetlibèèrg,TRUE,"D Stadtmitti vo Züri lyt uf 408 m ü. M. am undere (nördliche) Änd vom Zürisee, ypettet zwüschem Üetlibèèrg im Weschte und em Züribèèrg im Oschte.",🔎
,,,Üetliberg,TRUE,"D Üetlibergbaan isch e normalschpurigi Isebahn, wo vu de Stadt Züri uf de Üetliberg faart.",🔎
6045,Suezkrise,Sueskrise,Sueskriise,TRUE,"Dr Scharet isch no bis 1956 Usseminister gsi, isch denn aber vor dr Sueskriise 1956 dur d Golda Meir ersetzt worde, wo weniger barat gsi isch, Kompromiss z mache.",🔎
,,,Sinaifäldzug,FALSE,Im Joor 1954 isch er Generalstabsschef und Oberkommandöör vo dr Israelische Armee worde und het 1956 dr Ooberbefääl im Sinaifäldzug gha.,🔎
,,,Sues-Kampagne,FALSE,"Wo Ägypte dr Suezkanal gäge bestahends Rächt verstaatlicht hät, händ Frankriich, Grossbritannie und Israel 1956 d Sues-Kampagne duregfüehrt.",🔎
,,,Sueskrisè,TRUE,Sell hèt d Sueskrisè uusglöst.,🔎
6046,Osten,Oschta,Oste,TRUE,"Wäge dr Rotation vu dr Erde um sich selber umchreist er aber schinbar d'Erde in ebba 24 Stunde un 50 Minute vu Oste nooch Weste, was dorum au die middler Längi vum dopplete Gezittezyklus isch.",🔎
,,,Oschte,TRUE,September isch d' Dagunnachtglichi - dr subsolar Punkt schtoht gnau über em Äquator un d'Sunne goht an sällem Dag gnau im Oschte uf un gnau im Weschte unter.,🔎
,,,östlige,FALSE,"Im Verdrag vo Verdun 843 isch s Riich in drei Deil, e westlige, en östlige und ein in dr Middi ufdeilt worde.",🔎
6047,Jahrhundert,Jahrhundert,Johrhunderte,FALSE,"So isch d Liturgiisproch in dr griächische Orthodoxii e elters Griächisch, wu siter mehrere Johrhunderte stoh bliibe isch un nit ohni witters verständlig isch.",🔎
,,,Johrhundert,TRUE,"Johrhundert het mr vu dr „Naturgschicht“ gredet, döt isch aber au no d Mineralogii (d Lähr vu dä Stei) drbie gsi.",🔎
,,,Johrundert,TRUE,"Wie d'Masse vu dr Planete gnauer bekannt gsi sin, het dr Joseph-Louis Lagrange 1774 im Euler sini Berechnige wiiderholt, worus er -56,2"" pro Johrundert un fer 1817 dr Wert 23° 47' 48.0"" erhalde het.",🔎
,,,Joorhunderd,TRUE,Under de ville Zuezüger vom ledschde Joorhunderd sind sy faschd e chli undergange.,🔎
,,,Joorhundert,TRUE,In de erste zwäi Joorhundert n. Chr.,🔎
6048,Bezirk Zurzach,Zùùrzibiet,Bazirk Zurzi,FALSE,"Im Surbtaal flüüsst si dur Längnau, Ändige und Tägerfäld im Bazirk Zurzi und mündet z Töttige grad oben am Schtausee vo Chlingle i d Aare.",🔎
,,,Zoorzibiet,TRUE,"Hauptort vo de Gmeind und vom Zoorzibiet isch Bad Zoorzi, wo offiziell bis ins 2006 nu Zoorzi gheisse het.",🔎
,,,Bezirk vo Zurzi,FALSE,"D Nochbergmäinde im Bezirk vo Zurzi sind Böötschde, Chlingnau und Tägerfäld, im Bezirk Bade Würlinge.",🔎
,,,Bezirk Zorzi,FALSE,"De Begriff ""Studeland"" wird au öpe för de Bezirk Zorzi bruucht.",🔎
,,,Zùùrzipiet,TRUE,S Sùùrbtaal ìsch e Taal ìm Zùùrzipiet ìm Nordoschte vom Schwizer Kanton Aargau.,🔎
,,,Bezirk Zurzi,FALSE,"Chaiserschtuel (amtlich ""Kaiserstuhl"") isch en alti, chlyni Stadt mid öppe 400 Ywohner und e Gmeind im Bezirk Zurzi vom Kanton Aargau i der Schwiiz.",🔎
,,,Zurzi,FALSE,"Vom Baanhof Brugg us fahre Poschtauto i d Gebiet vom Nordaargau: es git e Linie über Schinznach uf Tale, eini übere Bözbrg uf Frick, und anderi uf Linn, Rinike und Lauffeburg, über Lauffohr uf Mönthal, über Vilige uf Döddige und no eini i Nordoschte uf Würeloos, Tägerfälde und Zurzi.",🔎
,,,Zurzibiet,TRUE,"Nördlig gränzt s an Dütschland, westlig as Baselbiet und im Oste an d Region Zurzibiet.",🔎
6049,Diakritisches Zeichen,Diakritischi Zäiche,diakritischi Zeiche,TRUE,"Polnisch wird vo Afang a mit em latinische Alphabet gschribe, im Gegesatz zue andere slawische Sprache, und bruucht diakritischi Zeiche für d'genau Widergab vo de polnische Luut.",🔎
,,,diakriitischs Zeiche,TRUE,"De Akzänt Gravis (vum latiinische ""gravis"" „schwär“) isch e diakriitischs Zeiche, wu e bstimmti Ussproch odder d'Bedonig vu'me-ne Vokal aazeigt.",🔎
,,,diakritische Zeiche,FALSE,"Wie bim Gef sind d diakritische Zeiche vilmol weggluu un de ""ñ""-Lut mitem Kef wiidergebe worre.",🔎
,,,diakritisches Zeiche,TRUE,"¸ Ç Ŗ Ş Ţç ŗ ş ţ E Cédille (veraltets Spanisch für ""chliises Z"", au ""Zedille"", ""Zedilla"", ""Cedille"" oder ""Cedilla"") isch es diakritisches Zeiche zur Kennzeichnig vonere bsundere Uusspraach vomene Buechschtabe.",🔎
,,,diakritischi Zäiche,TRUE,"Drbii wärde wenn nöötig diakritischi Zäiche iigsetzt, so dass es mööglig isch, äidütig zruggzüberdrääge.",🔎
,,,Diakritika,FALSE,"I teil Modi, de ""Tehtar-Modi"", wärde d Vokale mit Diakritika (uf Quenya: ""tehtar"") gschribe; i anderne Modi, de ""Vollschrift-Modi"", mit normale Buechstabe.",🔎
,,,diakritische Pünkt,FALSE,"Typografisch gseeh isch s E nöd ""über"" s O gwanderet und isch wie bim Ö zu zwei diakritische Pünkt schtilisiert worde, sondern isch siitlich mit em O (OE → Œ) verschmulze.",🔎
,,,Endrongszoicha,FALSE,"D dridd Schreibweis, mid Endrongszoicha, vrlangd, dass dr Läsr dia Zoicha kennd.",🔎
6050,Lexikon,Lexikon,lexikon,FALSE,"Dr Usdruck ""Wörterbuech"" isch im Dütsche e Leenübersetzig vom griechische Wort ""lexikon (biblion)"", wo vom niiderländische ""(woordenboek)"" beiiflusst worde isch: „e Buech wo Wörter betrifft“.",🔎
,,,Läxikon,TRUE,"D’ Encyclopædia Universalis (làtiinisch ; frànzeesch ) ìsch a àllsittig Läxikon uff Frànzeesch, wo vum Verlààg Société d’édition Encyclopædia Universalis S.A. veräffentligt wìrd.",🔎
,,,Lexika,FALSE,Im Gägesatz zue härkömliche Lexika sind d Artikel meh hierarchisch glideret worde.,🔎
6051,Walther von Klingen,Walter vo Klinge,Walter vo Chlinge,TRUE,"Dr Soon vom Ulrich, dr berüemt Minnesänger Walter vo Chlinge, het d Stadt im 1269i em Bischof z Konstanz verchouft.",🔎
,,,Walther vo Chlingnau,TRUE,"I däm Ufsatz mid em Titel ""Im Aargau sind zwöi Liebi – Vom Aargau und sine Liedlene"" interpretiert si e Zylete vo de tradizionelle Gsäng und schloot dr Boge bis zrugg zu de Aargauer und Sisgauer Minnesänger usem Middelalter, em Walther vo Chlingnau, em Hesso vo Rynech, em Werner vo Hombärg, em Troschtberc, em Henrich vo Tettige, em Steinmar und em Heinrich vo Laufeburg.",🔎
,,,Walther vo Chlinge,TRUE,"Sin Sohn, de Walther vo Chlinge, het s Städtli im Johr 1269 an de Bischof vo Konschtanz verchauft un so het au s Schloss sin Bsitzer gwächslet.",🔎
,,,Walther vo Klinge,TRUE,"Joorhundert urkuntlech meermols i verschidene Archyv z Chlingnau, z Sankt Bläsi, z Rhyfälde, z Basel, z Beugge, z Säckinge und z Waldshuet bezüügt isch.. Dr Steinmar isch e ridderleche Dienschtmaa, e Ministeriaal vom Minnesänger Walther vo Klinge gsi und er het mit däm zäme zu dr Gfolgschft vom König Rudolf I. vo Habsburg ghört.",🔎
6052,Eigenamt,Eigeamt,Äigäamt,TRUE,"D Habsburgär hent öi nu anäri Burge gibüwt, im Gibiät vom ”Äigäamt“ bi Habsburg d Burg vo Brunegg und d Burg Wildegg.",🔎
,,,Äigeamt,TRUE,"Er het sech bis Ändi 2021 us de ehemalige Ämter Bözberg, Schänkebärg ond em Äigeamt, was öppe im Gebiet bäidsyts vom Bözberg, vom Gäissbärg ond s Birrfeld zwösche Aare ond Rüss omfasst, zammegsetzt.",🔎
6053,Knittlingen,Knittlinga,Knittlinge,TRUE,"Nochbargmeinde und Städt vo Brette sin Knittlinge, Neulinge, Königsbach-Stei, Walzbachtal, Gondelse, Brusel, Kraichtal un Oberderdinge.",🔎
,,,Knittlenge,TRUE,"Zum Mittelberaich Mihlacker ghere näbe dr Stadt Mihlacker no d Stedt un Gmeine no d Gmeine Etise, Illenge, Knittlenge, Maulbronn un Sternefels, bi dr Stadt Knittlenge git s Verflächtige mit em Nochermittelzäntrum Brette (Region Mittlere Oberryy).",🔎
6054,Phönizier,Fönizier,fönizischi,FALSE,"Dodrbii goot mä von ere alt-mediterraane Volksschicht us, wo bis um 1000 v. d. Z. e sässhafti Buuerekultuur entwicklet het, und wo fremdi Volkselemänt us em Oste (fönizischi Seefaarer) wie au us em Norde (indogermanischi Italiker) in sä iidrunge si.",🔎
,,,Fönikie,FALSE,Im Joor 655 häi d Araber senn in Fönikie e Flotte usgrüstet.,🔎
,,,fönizische,FALSE,"Dia älteschte übaliifate Lischta vo Weltwunda isch 450 vor Chrischtus vo Herodot ku, die hüt no gültige Zämschtellig goht zruck uf da fönizische Schriftschtella Antipatros von Sidon (2.",🔎
,,,Phönizie,FALSE,"Iri Haimet isch Phönizie gsii, je noch Öberliferig entweder d Stadt Tyros oder Sidon.",🔎
,,,phönizische,FALSE,"Wo d Grieche us em phönizische s griechische Alphabet entwicklet händ, händs s Zeiche Iota zur Schriibig vom Vokal [] übernaah.",🔎
6055,Geschichte der Schweiz,D Gschicht vo dr Schwiz,Gschicht vo der Schwiiz,TRUE,"S Historisch-Biografische Lexikon vo der Schwiiz, churz: HBLS, isch es Nochschlagewärk über d Gschicht vo der Schwiiz.",🔎
,,,Schwizer Gschicht,FALSE,drizä Ort zrugg (lueg do drzue im Artikel Schwizer Gschicht).,🔎
,,,Schwiizer Gschicht,FALSE,"De Grimolli tuet siini Aktivitäte bi de Gwärchschaft verheimliche, lehrt Schwiizer Gschicht und spaziert mit sinere Familie i Sunntigschleider a de Seepromenade, will är richtig vermuetet, dass är beabachtet wird.",🔎
,,,schwizerische Gschicht,FALSE,"Däm Abschnitt vo dr schwizerische Gschicht sait me d ""Helvetik"".",🔎
,,,Uufchoo vo de Schwyzerischen Äidgnosseschaft,FALSE,"S Uufchoo vo de Schwyzerischen Äidgnosseschaft hät er nöd as e räin «tüütsches Produkt» aglueget, näi, er isch überzoge gsy, das si vo ganz ëënliche Voorgäng im französischspraachige Wältschland und i de italienischspraachige Lombardei inspiriert gsy seg – und das s Bluet von schwyzerischen Alemane ebe starch mit röömischem Bluet gmischlet seg.",🔎
,,,Schwiizer Geschicht,FALSE,"Jetzt aber, das isch es Novum in de Schwiizer Geschicht, isch de nöi Bundesbrief uf tüütsch geschribe worde.",🔎
,,,Schwyzer Gschicht,FALSE,"Dr Hengartner het zwische 1980 un 1988 Dialäktology, Volkskund, Neieri Dytschi Literatur un Schwyzer Gschicht an dr Universitet Bärn studiert.",🔎
,,,schwiizer Gschicht,FALSE,Hüt khört de Farbstein zu de Persönlichkeite vo de Stadt Züri und zu de gröschte Jude vo de schwiizer Gschicht.,🔎
,,,Schwyzergschicht,FALSE,"Vo 1964 bis 1971 hät er an Uniwërsitëëte vo Züri und Fryburg im Üechtland Germaanischi Filology, Tüütschi Literatuur, Volchskund, Schwyzergschicht und Allgimäini Spraachwüsseschaft gstudiert.",🔎
,,,Gschicht vun dr Schwyz,TRUE,"S Historisch Lexikon vun der Schwyz, kurz s HLS (französisch Dictionnaire Historique de la Suisse, kurz DHS, italienisch Dizionario Storico della Svizzera, kurz DSS) isch ä Projekt, wo de Stand vum Wisse iber d Gschicht vun dr Schwyz bis hii zur Gägewart in de Form vun ere Enzyklopädie zämmegstellt wird.",🔎
,,,Schwizergschicht,FALSE,"D Regeneration (vo latiinisch ""regeneratio"" = Erneuerig) isch e Phase in dr Schwizergschicht.",🔎
,,,Gschicht vo de Schwiz,TRUE,"Bundesbrief, Habsburger, Urkanton, Gschicht vo de Schwiz",🔎
,,,Gschicht vo dr Schwiz,TRUE,"As Mediation oder Mediationszit wird dr Abschnitt in dr Gschicht vo dr Schwiz zwüsche 1803 und 1813 bezeichnet, wo d Schwiz faktisch e französische Vasallestaat gsi isch.",🔎
,,,Schwiizergschicht,FALSE,Dr sogenannti Ficheskandal (au Fichenaffaire) isch en Episode in dr neuere Schwiizergschicht in dr Ändphase vom Chalte Chrieg.,🔎
6056,Weinbau,Räbbau,Räbe,FALSE,"S Gemeindgebiet isch 780 Hektare gross, dodervo sin 285 bewaldet, 10 sin mit Räbe bepflanzt un 122 überbaut.",🔎
,,,Wii,FALSE,Die wichtigste Importgüeter sind de Wii us Italie und Olivenöl gsii.,🔎
,,,Wibau,TRUE,"Wichtigi Wirtschaftszwiig sin dr Fremdeverchehr, insbsundere dur d Thermalquelle z Bad Chrozige un Badewiler, und dr Wibau in dr Berg in un entlang vu dr Rhiebeni.",🔎
,,,Wyybau,TRUE,Dè Flugblatz Schmèrlat isch è Segelflugblatz uff èm Schmèrlat i dè Chleggaurünni im südliche Kanton Schaffuusè zwüschè m Buèrè- un Wyybaudorf Lööningè un dè Stadt Nüüchilch.,🔎
,,,Rääbe,FALSE,"Bi der Waal griege si Frooge gschdeld iber d Rääbe, iber s Wyy mache, iber s Wyyräächd, iber d Wäärbig fir Wyy ùn anderi aktuäli Theeme ùn Brobleem us der Wyywirdschafd.",🔎
,,,Wiibärg,FALSE,Am exponierte Südhang vo dr Mumpferflueh het s Wiibärg.,🔎
,,,Räbböu,TRUE,"In dr nidere Lage vum Schichtstapfleland isch dr Räbböu wyt verbreitet, in hechere Gebirgslage spilt d Forschtwirtschaft e wichtigi Roll.",🔎
,,,Wybau,TRUE,"Durch sini düèfi Laag abber hèt sich dõ traditionèll dè Ackerbau uusbildè könnè, diè sunnèbeschinnènè Haaldè hèn sit annè dubaki è guèti Grundlaag für dè Wybau gliferèt.",🔎
,,,Wybou,FALSE,De Südhang vom Gäissbärg esch es ideals Wybougebiet.,🔎
,,,Wiibaugebiet,FALSE,"Lucera isch uf de drei Hügel ""Albano"", ""Belvedere"" und ""Sacro"" baut und d Umgäbig isch e Wiibaugebiet.",🔎
,,,Wyygebiet,FALSE,"Drufobe isch im Wald d Burgstell ""Stammerbärg"" und en Uussichtsdurm, und der Hang zum Tal abe, wo schön gäge Süüde und Südweschte luegt, isch das bekante guete Wyygebiet vo Stamme.",🔎
,,,Wiibau,TRUE,"Di chalkhaltige Böde sin gäbig für de Obschtbau, u au Wiibau wird im Elsgau betribe.",🔎
,,,Wiböi,TRUE,Bahlinge isch langi Zitt dur d'Landwirtschaft un de Wiböi pregt gsi.,🔎
,,,Wiibou,TRUE,"Winzer isch dä Bruef, wo mit em Wiibou verbundä isch.",🔎
6057,Erzabtei Beuron,Erzabtei Beira,Benediktiner-Erzabtei Beuron,FALSE,Sin Brueder Tutilo Burger OSB isch sit 2011 Erzabt vu de Benediktiner-Erzabtei Beuron.,🔎
,,,Klóóschdr Beirä,FALSE,Näbät de Natur lockt au s Klóóschdr Beirä vil Bsuachr a.,🔎
6058,Basel-Kleinhüningen,Kleihünige,Chlaihünige,TRUE,"S isch druf zur Deilig vom Kanton Basel in zwei Halbkantön khoo, Baselstadt und Baselland, und nume die rächtsrhynische Ortschafte Bettige, Rieche und Chlaihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Chläihüünige,TRUE,"D Lüt in de Kwardier Santihanns, Horburg und Chläihüünige häi aber immer no e Brugg welle und am 25.",🔎
,,,Chleihünige,TRUE,"Vo de Landgmeine het dr neu Kanton Baselschtadt numme die rächtsrhiinische Ortschafte Rieche, Bettige und Chleihünige übercho.",🔎
,,,Gläihünige,TRUE,"Dr RFCB het uf alle mööglige Blätz gspiilt, uf dr Bruntrutermatte, z Gläihünige und im Bräiti Kwardier bis er 1982 in s Joggeli züüglet isch.",🔎
,,,Kläihüünige,TRUE,"Die Liste umfasst d Kwardier Altstadt Kläibaasel, Clara, Hirzbrunne, Kläihüünige, Klybeck, Matthys, Roosedaal und Wettstäi.",🔎
,,,Glaihyynige,TRUE,S Fischerdorf Glaihyynige gheerd hytte zur Stadt Basel.,🔎
,,,Chleihüninge,TRUE,"Es lit am östlige Stadtrand in Chleibasel und gränzt im Norde an s Quardier Chleihüninge und die dütschi Ortschaft Weil am Rhii, im Oste an d Gmeind Rieche, im Süde an dr Rhii und im Weste an s Wettstei- und Rosedal-Quardier (Autobahn A3).",🔎
,,,Chläihünige,TRUE,"Nume die rächtsrhiinische Gmäinde Rieche, Bettige und Chläihünige si bi dr Stadt bliibe.",🔎
,,,Kleihììninge,TRUE,"Es ìsch uf der lìnke Flusssite, hat awer e ""kleinere Vèrsion"" am andere Ufer, nämlig Kleihììninge, s Basler Industri- un Hafeviertel.",🔎
,,,Kläihünige,TRUE,"Dr dänggmolgschützti Silodurm, au Bernoullisilo, isch e Geträidsilo im Basler Gwardier Kläihünige am Haafebeggi 1 vom Rhiihaafe dört.",🔎
6059,Bregtalbahn,Brägdalbaan,Breegdalbaan,TRUE,"Zwischè dè Städt Furtwangè un Vöörèbach flièßt d Breeg in èm breitè un öppis dichter bsidelten Dal nõch Oschtè, dennõch gòòts südöschtlich grichtet durch è einsams Walddal, entlang gòòt è Strõß un d Trassè vo dè einschtigè Breegdalbaan, wo hüt èn Radwäg isch.",🔎
,,,Brägtalbahn,TRUE,ab 1897 diè Süddütschi Ysèbahn-Gsellschaft (SEG) mit èm Vokehr vo dè Brägtalbahn noch Furtwangè gsy.,🔎
6060,Aphrodisiakum,Afrodisiakum,Liebesmittel,FALSE,"Der Dioscurides u der Plinius hei dere Pflanze ou der Name Kirkaia-Circechruut gä u hei dadruus abgleitet, dass si es Liebesmittel sy.",🔎
,,,Aphrodisiaka,FALSE,"Aphrodisiaka wärde scho sit uralte Zite in e Hufe verschiidnige Kulture bruucht, zum s Vergnüege am Sex intensiver z mache.",🔎
6061,Randen (Blumberg),Randè Dorf,Rande,FALSE,"Z Barge isch de Zoll a der Landstrooss, wo d Kantonsstroos 4 vo Schaffhuuse här uf Rande und Blumbärg goot.",🔎
,,,Dorf Randè,FALSE,Dè längschte dèvò füürt vo dè obberè Èndi vo dè Müllibachschlucht südlich vo Fiètzè bis uff dè Große Randè graad uumittelbar unterhalb vom Dorf Randè.,🔎
6062,Atemtrakt,Ootemdrakt,Atemorgan,FALSE,"Als Deil vo de Atemorgan und mid der Nöchi zum Rache isch d Gurgle us verschidene Gründ uf Chrankete afällig, vor allem uf d Endzündig vom Hals mid em Fachname ""Laryngitis"".",🔎
,,,Iiatmigs-Muskle,FALSE,"Do drin sait er (frei übersetzt): D Nerve von de Iiatmigs-Muskle und die von dr Lunge täte sehr wahrschiinlich nit genau im gliiche Teil vom Hirn ende, sondern an Schtelle es bitzeli entfernt von enander, aber es gebi dennoch en ""Sympathie"", en gegesiitigi Beiiflussig, zwische ihne.",🔎
6063,Region Littoral,Regioon See,Littoral,FALSE,No Aastellige in ere Kanzlei z Nöieburg un an dr Regionaalgriicht vu Littoral un Val-de-Travers isch si anne 2011 as Aawälti zuegloo woore un schafft syterhäär as säbschtständigi Aawälti z Nöieburg.,🔎
,,,Region See,FALSE,D Gmai wird zur Region See zellt.,🔎
6064,Steinzeit,Steiziit,Jungstäizyt,FALSE,Di ältiste Sidligsspuure stamed us de Jungstäizyt (um 4000 v. Chr.).,🔎
,,,Stäiziit,TRUE,Z Wintertuur händ Lüüt scho sit de Stäiziit gwont.,🔎
,,,Altsteiziit,FALSE,"Me teilt d Steiziit ii in d Altsteiziit (s ""Paläolithikum""), d Mittelsteiziit (s ""Mesolithikum"") und d Neusteiziit (s ""Neolithikum"").",🔎
,,,Steizyt,TRUE,Die älteste Fund us Muri stammet us de jüngere Steizyt und de Bronzezyt.,🔎
,,,Jungstäizyd,FALSE,"Me hed villy Sache us dr Jungstäizyd, dr Bronzezyd und dr Yysezyd gfunde.",🔎
,,,staizytlige,FALSE,"Ihri Uusbraitig isch gferderet wore dur dr Ibergang vu staizytlige zue yysezytlige Tächnike, wu z Zäntralafrika um des Zyt chuu isch.",🔎
,,,Jungstaizitt,FALSE,Sälli werre in d Jungstaizitt (ca.,🔎
,,,lithischs,FALSE,"D Stäichiste (; dänisch ""sten-"", ""grav-"" oder ""hellekisten""; schwedisch ""hällkista""; kornisch ""cistvaen"" oder ""kistvaen""; ) isch e lithischs Depo für Skelett oder menschligi Chnoche.",🔎
,,,Schteizit,FALSE,D Baske sin wahrschynlich s älteschti Volk vo Europa un hän warschynlich scho in dr Schteizit in de Pyrenäe glabt.,🔎
,,,Stäizyt,TRUE,Sit de Stäizyt und au i de Bronzezyt und de Isezyt händ Lüüt am Zürisee i verschidene Döörffer gwont.,🔎
,,,Steizit,TRUE,"Bodefunde im Efrige-Chilchemer Bann bezüge, dass s Gebit scho in dr Steizit un währed dr römische un alemannische Zit besidlet gsi isch.",🔎
,,,Schdeiziit,FALSE,Die ältischde archeologische Fund (Greber und Werkzüg) gönge in die mittleri Schdeiziit zrugg.,🔎
,,,Staizyt,TRUE,"Scho in de Staizyt hen Mänsche am Dinkelberg gläbt, ùn au derwyylscht de Kelte- ùn Röömerzyt isch d Gegend bsiidlet gsi.",🔎
,,,Jungsteizyt,FALSE,Vo dr Jungsteizyt git’s im Middelland e Huuffe Fundstelle.,🔎
,,,Stei,FALSE,"Hütt git s zwei Brucke vo de dütsche Site uff d Schwizer Site (Stei): d Holzbruck vo Säckinge isch mit 203,7 Meter di längsti deckti Holzbruck vo Europa.",🔎
,,,Mittälsteizyt,FALSE,"Di erschte Mänsche händ i de Mittälsteizyt, öppe 8000 Jaar vor Chrischtus, am Seeufer gläbt.",🔎
,,,Altstaiziit,FALSE,"Deno heb sich i de Altstaiziit e matriarchal prägte Fruchtbarkaitskult entwicklet, wo d Wicca as d Urrelegioo vo Europa alueget.",🔎
,,,steiziit,FALSE,Mä hät uf horber bodä au sache gfunde us dä steiziit ond au us dä bronzeziit.,🔎
,,,steizytlige Jäger- un Sammlerkulture,FALSE,De Bärekult losst sich bis zue de steizytlige Jäger- un Sammlerkulture zruckverfolge.,🔎
,,,Steizitt,TRUE,Scho in dr Steizitt hän in dr „Daifelschuchi“ gnennte Höhle bi Gietighofe Mensche gläbt.,🔎
,,,Staizit,TRUE,"Z Wiedike sind scho i de Staizit Mensche umegloffe, wien e Isebieli zaigt, wo im Binz gfunde worden isch.",🔎
,,,Staiziit,TRUE,"Di ""Draifachi Göttin"" söll noch em Gschichtsverständnis vo de Wicca i de Staiziit as ""Groossi Muettergöttin"" vereert wore sii, wo för d Fruchtbarkait zueständig isch.",🔎
,,,steizit,FALSE,"Als älteschtes erhaaltenes Musiginschtrumänt vo Europa gelted öppè 42.000 bis 43.000 Johr aalti steizitlichi Knochèflötè, wo uff dè Schwôbischè Alb gfundè worrè isch.",🔎
,,,Stäizit,FALSE,"Witer ine si Modäll, historischi Fotene und Fünd usgstellt, wo die eltiste von ene in d Stäizit zruggöön.",🔎
,,,Neusteiziit,FALSE,"Me teilt d Steiziit ii in d Altsteiziit (s ""Paläolithikum""), d Mittelsteiziit (s ""Mesolithikum"") und d Neusteiziit (s ""Neolithikum"").",🔎
,,,steinzitliche,FALSE,S'giit do ergibige archäologische Fundstelle fir steinzitliche Pfahlbaute.,🔎
,,,Staizitt,FALSE,Di ältiste menschliche Spuure im Toggeburg stammet us de Staizitt.,🔎
,,,Altsteizyt,FALSE,"Us dr Altsteizyt git's i einzelne Kantöön Fünd, wo uf bewohnti Höline und Balme hiiwyse.",🔎
,,,Altstaizit,FALSE,D fryeschdi Fund üs d Gegend vu Oberberge len sich d Bandkeramiker üs d Altstaizit 4000–2500 v. Chr zuordne.,🔎
,,,Jungstaiziit,FALSE,Di eerschte Lüt sind scho in der Jungstaiziit id Gäged fo Muri cho.,🔎
,,,neolithischi,FALSE,E 6.000 Johr alti neolithischi Kultur uf Taiwan un em benochberte Feschtland mit ere spezifische Keramik wird mit dr frieje Austronesier in Verbindig brocht.,🔎
6065,Mühlacker,Mihlacker,Müülacker,TRUE,"Nochdem mit dè Badischè Hauptbaan diè wichtige Nord-Süèd-Achsè Monnèm–Basel sowiè d Aabindig vom Bodenseeraum realisyrt gsi isch, hèn sich diè witerè Netzuusbautè uff d Erschlièßig vom Raum Pforzè mit dè Streggi Karlsruè–Pforzè–Müülacker (eröffnet 1859–1863), d Aabindig vom Odèwaald un Tauberfrankè mit dè ""Odèwaaldbaa"" Heidelberg–Mosbach–Würzburg (eröffnet 1862–1866) sowiè dè Schaffig von èrè Diräktvobindig vo Karlsruè noch Konschtanz ohni dè Umwäg übber Basel in Form vo dè ""Schwarzwaldbaan"" (eröffnet 1866–1873).",🔎
,,,Mülackẽr,TRUE,"Dezember 1850 besiglè könnè, wobi Württèbärg dè Bau vo dè diräktè Linniè Schtuègètt–Mülackẽr–Brettè–Bruchsaal (Württèbärgischi Weschtbaan) au uff badischem Territorium zuègschtandè worrè, während Badè diè z Württèbärg ligendi Vobindig Pforzheim–Mülackẽr (luèg Baanstreggi Karlsruè-Mülackẽr) bauè un betrybè hèt dürfè.",🔎
6066,Anglikanismus,Anglikanismus,anglikanische Cherche,FALSE,"Me kännt die Strukture au i de Orthodoxe Cherchene, i de anglikanische Cherche, i de methodistische Cherche, bi de Altkatholike und bime Tail vo de Lutheraner.",🔎
,,,anglikanisch Chile,FALSE,"Nu für di anglikanisch Chile, wo z Ängland d Staatschilen isch, isch es würkli e Gebietskörperschaft.",🔎
,,,anglikànischa,FALSE,"D’ Kìrich St. Corentin (englisch ""St Corentine’s Church"" odd’r ""St Corantyn"") ìsch a anglikànischa Pfàrrkìrich vu dr Kìrich vun Anglànd z’ Cury, ìm anglischa Gràfschàft Kornwàll.",🔎
,,,ànglikàànischa Kìrcha,FALSE,"Janner, un ìn da orthodoxa un ànglikàànischa Kìrcha-n-àm 1.",🔎
,,,Anglikaner,FALSE,"Rund d Helfti vu dr Chrischte sin remisch-kadolisch, 40 % sin Proteschtante (vor allem Aahänger vu dr ""Lesotho Evangelical Church"" un Anglikaner) un 10 % sin Aahänger vu andere, lokale Kumfessionen.",🔎
,,,anglikànischer,FALSE,Si Vàter ìsch Büachhàlter gsìì un ìsch ìm Àlter vu 70 Johra anglikànischer Priaschter worra.,🔎
,,,ànglikànischa,FALSE,"D’ Epischkopààla Dräifàltigkaitskìrch (anglisch ""Trinity Episcopal Church"") ìsch a ànglikànischa Pfàrrkìrich ìm Viartel Midtown z’ Houston, ìm US-Bundesschtààt Texas.",🔎
,,,anglikanisch,FALSE,"Rund 85 % vu dr Gsamtbevelkerig vu Uganda sin Chrischte, remisch-katholisch rund 42 %, anglikanisch rund 36 %.",🔎
,,,anglikanische,FALSE,"Dr dritte Adväntssunntig, im remisch-katholische, altkatholische, anglikanische un lutherische Chilchejohr ""Gaudete"" gnännt, drait syy Name no dr latyynische Aafangswort vum Introitus „Gaudete in Domino semper“, „Freien ejch im Herr allzyt!“ Die Vorfreid druckt sich in dr remisch-katholische, altkatholische, anglikanische un in dr Liturgi vu dr 'Sälbschtändige Evangelisch-Lutherische Chilche' un dr 'Evangelical Lutheran Church in America' dur di megli Verwändig vu roserote Paramänt uus.",🔎
,,,ànglikàànischa Gmainschàft,FALSE,"Soo hàt d’ reemisch-kàthoolischa Kìrìch äbba 20 Ärschiinunga ärkännt, d’ koptisch-orthodoxa Kìrìch numma fìmf, un d’ ànglikàànischa Gmainschàft numma dräi.",🔎
,,,ànglikànischa Kìrcha,FALSE,"Asperges (làtiinisch ""aspergere"", „ààschprìtza“) ìsch a Gsàng, womm’r ìn dr reemisch-kàthoolischa, àltkàthoolischa un ànglikànischa Kìrcha biim sunntigliga Taifgedachtniss sìnga.",🔎
,,,anglikanischi Chile,FALSE,"Das isch ihm das vom Papst aber nöd erlaubt worde, also hetter churzerhand die anglikanischi Chile gründet.",🔎
6067,Judenpogrom in Straßburg 1349,Dr Juudepogroom z Stroossburg 1349,Judepogrom,FALSE,"Dr Schweerpunkt vo dr Daarstellig isch die politischi Gschicht, aber au die aadligi Lääbenswält, dr Usbruch vo dr Pest und d Judepogrom wärde beschriibe.",🔎
,,,Schtrossburg,FALSE,"1348 si d Jude verfolgt worde z Basel, won e groosse Däil vo de Juude ermordet und d Gmaind ufglööst worden isch, z Freiburg im Brisgau, z Stuttgart, Schtrossburg, Mainz und in vile andere Schdedt.",🔎
,,,z Stroossburg,FALSE,Januar e Pogroom stattgfunde und z Stroossburg am 14.,🔎
,,,Stroossburger Juude,FALSE,Zwäi Wuche spööter si denn au d Stroossburger Juude umbrocht worde.,🔎
,,,Pogroom,FALSE,"Dr Pogroom isch äine vo vile gsi, wo wäärend dr erste middelalterlige Pestpandemii woorschinlig vo de Obrikäite im Gebiet vom südlige Oberrhii organisiert worde si.",🔎
6068,Dreiländerbrücke,Dreilànderbrucka,Drüüländerbrugg,TRUE,"Bim Chlyhüniger Hafe z Basel isch es ""Drüüländeregg"" (Drüüländerbrugg).",🔎
,,,Drèiländerbruck,TRUE,Sit 2007 kat me derfìr ìwer d Drèiländerbruck uf Wiil.,🔎
,,,Dreilandbrugg,TRUE,"D Gränze zwüsche dr Schwiz und Frankriich isch in däm Beriich im Rhii und dr wirklig Dreiländeregge weer dorum zmidzt im Rhii, grad süüdlig vo dr Dreilandbrugg.",🔎
,,,Dreiländerbrugg,TRUE,"Rhiiabwärts vo Oste uf Norde si das: Grad under em Dreiländeregge befindet sich d Dreiländerbrugg, wo 2006 baut und im Summer 2007 eröffnet worden isch.",🔎
6069,Straßenbahn Mülhausen,Milhüüser Tràm,Stroßebahn z Milhüüse,FALSE,Fir d 2006 nei yygriichtet Stroßebahn z Milhüüse het dr Henry individuälli Erkännigsmelodie fir d Stationsaasage gschaffe.,🔎
,,,Tràm,FALSE,"Sa hàt àui wälla, às d’ Litt älter às 65 Johra fräi mìt’m Bus un-em Tràm känna raisa; dàs ìsch meeglig zitter Janner 2021.",🔎
,,,Tràmway vu Milhüüsa,FALSE,Johrhundert ìsch s Gleis vum ehmàliga Tràmway vu Milhüüsa bis uf Ansa verlängert worra.,🔎
,,,Milhüüser Tràmlinia,FALSE,"A Verlängerung vu dr Milhüüser Tràmlinia 1 war bis uf Kìngerscha un Wìttena vorgsah, àwer dàs kummt nìt vor mehrera Johra, wial's vìel dat koschta.",🔎
,,,Mìlhüüser Tràm,TRUE,"Àb dr Kritzung vu dr Kìrchhoofschtrooss fàhrt dr Mìlhüüser Tràm uff dr Wìldamànnsgass, bis àm Näikwàrtiar Plàtz, wu sìch d’ Schtàzioon République bfìndet.",🔎
6070,Malaysia,Malaysia,malaiischi,FALSE,"Vu däre Stadt uus isch mit em Jeme, mit Phönizie, Nabatäa, Griecheland, Rom un „Azania“ Handel dribe wore un sälbscht indonesischi un malaiischi Händler sin an dää Ort chuu, wu schtrategisch ginschtig glägen isch an dr Handelsruute dur s Root Meer.",🔎
,,,malaiische,FALSE,"Syni architektonischen Elimänt selle sächs Sache symbolisiere: s sproochliche kulturellen Eerb vo Öiropa, d Würkig vo Afrika uf d Entwicklig vo der Landessprooch, e Brugg vo Afrika uf Öiropa algemäin, s Afrikaans sälber, d Republik als Staatsform und d Bedüütig vo der malaiische Sprooch und Kultur für s Südafrikanisch.",🔎
,,,malaisischa,FALSE,"Àb 1986 hàt d’ SMCP züa dr News Corporations vum Rupert Murdoch g’heert, bis sa ànna 1993 vum malaisischa G’schaftsmànn Robert Kuok iikàuift worra-n-ìsch.",🔎
6071,Regierungsbezirk Südbaden,Regierigsbezirk Südbade,Regierigsbresidänt vu Sidbade,FALSE,"Novämber 1967, vor syre Ernännig zum Regierigsbresidänt vu Sidbade, niderglat het.",🔎
,,,Regierungsbezirk Sidbade,TRUE,Weltkrieg ghert de Londkreis Bihl zuem Lond Bade un ab 1952 zuem Regierungsbezirk Sidbade.,🔎
,,,Südbadè,FALSE,"Guggèmusigè sin Formationè, wo exklusiv für d Fasnet musizyrè duèn un hauptsächlich i dè Schwiz un Südbadè vobreitet sin.",🔎
,,,Regierigsbezirk Siidbaade,TRUE,D Flechi het uugfeer 43 % vu dr Flechi vum Regierigsbezirk Siidbaade entsproche.,🔎
,,,Regierigsbezirk Sidbade,TRUE,"Dr Regierigsbezirk Nordwirttebärg isch mit Bildig vum Land Bade-Wirttebärg anne 1952 as ain vu dr vier Regierigsbezirk yygrichtet wore, di andere sin dr Regierigsbezirk Sidwirttebärg-Hauezollre gsii, dr Regierigsbezirk Nordbade un dr Regierigsbezirk Sidbade.",🔎
,,,Sidbade,FALSE,"Si isch im hitige Sidbade zwische dr Wuete, em Schwarzwald, em Hochrhy un dr Baar gläge.",🔎
,,,Regiirigsbezirk Südbade,TRUE,In de Form vom Regiirigsbezirk Südbade sind d Gränze aber bis zum 31.,🔎
,,,Regyrungsbezirk Südbaddè,TRUE,Nõch dè Bildung vom Land Baddè-Württèbärg im Johr 1952 hèt dè Landchrais Säckingè zum Regyrungsbezirk Südbaddè ghört.,🔎
6072,Sonntag,Sunntig,Sundig,TRUE,"Die Zellwiis häd aber de Nachtäil, das nöd de Mittwuch i de Mitti vo de Wuche isch, sondern de Dunschtig: Mändig - Zischdig - Mittwuch - ""Dunschdig"" - Friidig - Samschdig - Sundig I de Veräinigte Staate vo Amerika und i de chrischtliche und de jüdische Religion zelt me d Wuchetääg vom Suntig aa.",🔎
,,,Sunndig,TRUE,"D Fasteziit umfasst 46 Kalendertäg, und duurt bis zum Karsamstig, die sächs Sunndig (1.–5.",🔎
,,,Sünntig,TRUE,"Im Konzil vo Benevent ane 1091 het mer aber bischlosse, ass die sechs Sünntig kai Fastetäg sind und drum isch de Aafang vo de Fastezit um sechs Täg verschobe, uf de Äschermittwuch.",🔎
6073,Eschatologie,Eschatologii,eschatologischi,FALSE,"Im Himmel si religiösi oder eschatologischi Bedütig spiilt under anderem e wichdigi Rolle in dr Genesis vom Pentateuch und in dr chinesische Philosophii, wil währed der Zhou-Dynastii dr Himmel sälber as Gottheit agluegt worden isch.",🔎
,,,eschatologische,FALSE,"Die mäiste eschatologische Vorstellige basiere ebefalls uf dr gmäinsame jüdisch-christlige Überliiferig, au wenn si vo christlige Mönch überdräit worde si.",🔎
,,,Eschatologi,TRUE,"Landschaftsmythologi, Aschtralmythologi, Zahlemythologi, Eschatologi.",🔎
6074,Bahnstrecke Kappel Gutachbrücke–Bonndorf (Schwarzwald),Baanschtreggi Kappel Guètachbrugg–Bõõdorf (Schwarzwald),Baanschtreggi Kappel Guètachbrugg - Bõõdorf,TRUE,Süèdlich vom Ort isch bis 1976 d Baanschtreggi Kappel Guètachbrugg - Bõõdorf dirch s Hinterdorf un um dè Vogtsbuck südlich ummè gangè.,🔎
,,,Bõõdorfer Baan,FALSE,"D Idee isch abber nit gsi, è Alternatyvroutè für dè Chläggi-Abschnitt vo dè Hochrhybaan übberzchò, sondern è Witterfüürig vo dè aadenktè Bõõdorfer Baan.",🔎
,,,Baanschtreggi Kappel-Bõõdorf,FALSE,Zwǜschè m Ort un dè B 315 isch bis 1976 d Baanschtreggi Kappel-Bõõdorf voloffè.,🔎
,,,Baanschtreggi Lènzkirch-Bõõdorf,FALSE,"Uff dè entwidmètè Baandrassè vo dè Baanschtreggi Lènzkirch-Bõõdorf un dõdemit übber dè nò komplètt erhaaltene Rychèbächledamm, volauft hüt dè Bäänle-Radwäg als Deilschtreggi vom Südschwarzwald-Radwäg.",🔎
,,,Lenzkirch-Boahdorf,FALSE,"Bi de Strecki Lenzkirch-Boahdorf het mr im Ahschluss a d Stilllegig vo sellere Strecki 1967 gsäh: D Gleis sin komplett abbaut worre, de Oberbau wörd sit 2008 als ""Bähnleradweg"" gnutzt.",🔎
6075,7. August,7. Augschte,7. Àuigscht,TRUE, z’ Schtroossburi; † 7. Àuigscht 2022 àui därt) ìsch a elsassis,🔎
,,,sibeten Augschte,FALSE,"Der Xaver Widercheer, wo am sibeten Augschte anne 1817 z Spreitebach im Bezirk Baaden uf d Wält choo und am 29.",🔎
6076,Periodensystem,Periodesystem,Periodesyschtem,TRUE,"Si het e tabellarischi Anornig, hite Periodesyschtem oder Periodischs Syschtem vu dr Elemänt (PSE) gnännt, un d Vorhärsag vu drei neie Elemänt megli gmacht.",🔎
,,,Periodesüsteem vo de Elimänt,FALSE,Periode vom Periodesüsteem vo de Elimänt.,🔎
,,,Periodesüsteem,TRUE,Es isch en Übergangsmetall und stoot im Periodesüsteem in dr 1.,🔎
,,,Perioodesüsteem,TRUE,"Si undersuecht u. a. d Verdäilig vo de Elekdroone uf die kwantemechanische Energiinivoo und beschriibt die beobachtete Spektrallinie vo de Atom, dr Ufbau vom Perioodesüsteem vo de Elemänt und d Grundlaage für s Verständnis vo dr chemische Bindig.",🔎
,,,Periodesyschtäm,TRUE,Im Periodesyschtäm staat äs nach dr eltere Zäuwiis in dr 8.,🔎
,,,Periodesystem vode Eliment,FALSE,"D Eliment werdet noch de Chernladigszahl (Ornigszahl) und de Elektronenkonfiguration vo irne Atom im ""Periodesystem vode Eliment"" (PSE) in Gruppe und Periode agornet.",🔎
,,,Periodäsystem,TRUE,Suurstoff isch äs chemischäs Elemänt us äm Periodäsystem mit äm Symbol O und dä Ordnigszahl 8.,🔎
6077,Statistik,Statistik,Schtatistik,TRUE,Schtichprob isch en Begriff uus dr Schtatistik.,🔎
,,,statistischi Methodeusbildig,FALSE,Si si vilmol dur e verdiefti statistischi Methodeusbildig kennzäichnet.,🔎
,,,statistisch,FALSE,"Mä het aber au empirischi Studie gmacht, und s Resultaat vo dene allne isch gsi, ass überbrüfbari Ussaage vo Astrologe statistisch nit signifikant besser zuedräffe as willkürligi Behauptige.",🔎
,,,statistische Methode,FALSE,"In dr Wüsseschaft isch d Bevölkerig s brimäre Undersuechigsobjekt vo dr Demografii, wo mit statistische Methode d Struktur und d Entwicklig vo dr Bevölkerig undersuecht.",🔎
,,,Schtatischtik,TRUE,Selli Wertungszahl beruet uff dè Methodè vo dè Schtatischtik un dè Wohrschinlichkeitstheory.,🔎
,,,statistischi,FALSE,Drnoch cha me – wenn stochastischi Prozäss simuliert worde si – statistischi Uswärtige mache.,🔎
,,,statistische,FALSE,"Dr dytsch Gmeoschlüssel isch vor allem fier statistische Zwecke do un wird in dr Dateverarbeitig verwendet, wo mer Gmeilischte brucht.",🔎
6078,Kernel (Betriebssystem),Kernel,Chern,FALSE,Ursprünglich isch mit Linux nur de Chern vom Betriebssystem gmeint gsi.,🔎
,,,Chärnäu,FALSE,"Ide meischte fäu wird aus Chärnäu Linux verwändet, aber es geit neuerdings au mit FreeBSD oder GNU Hurd, was auerdings no in Entwicklig isch.",🔎
6079,Leutpriester,Lütbriester,Lüütpriester,TRUE,"Im Chilelatiinisch git s für Pfarrer drnäbe au dr Udruck ""plebanus"" „Lüütpriester, Landpfarrer, Dorfgeistlige“ (im Gegensatz zum gebildete Kleriker) vo ""plebs"" „(eifachs Chile-)Volch“) und/oder vo ""(ecclesia) plebes"" „Lüütchile, Pfarrchile“).",🔎
,,,Lütpriester,TRUE,"D Ufgoobe vo de Pfarrämter, won em Kloster understellt gsi si, si vo Lütpriester erledigt worde und nit vo Mönch.",🔎
,,,Lüütprieschter,TRUE,De Huldrych Zwingli isch vo 1516 bis 1518 Lüütprieschter im Chloschter gsii.,🔎
6080,Sex,Sex,Gschlächsvärkär,FALSE,Aaschdegge cha mer sich bim uugschüdsde Gschlächsvärkär.,🔎
,,,sexuell,FALSE,"Dr Plato het in sim Wärk ""Symposion"" die platonischi Liebi und Verbundeheit usfüehrlich beschriibe und se in erste Linie dr sexuell motivierte Liebi gegenübergstellt.",🔎
,,,mönschlecher Sexualidäät,FALSE,"S erschde Buech vo ihm, ""Gilgamesch"", isch 1966 grad e Skandaal worde wäg sire prowokative Darschdellig vo mönschlecher Sexualidäät, u des hed zum „Burgdorfer Literatuurskandal“ gfüert, wo bis im Bärner Grossrat diskutiert worde n isch.",🔎
,,,sexuelli Beziejig,FALSE,"Au wenn erwaggseni Gschwüster e sexuelli Beziejig häi, gältet das in gwüsse Länder, zum Bischbil z Dütschland, as stroofbare Inzest.",🔎
,,,sex,FALSE,"Dodrzue ghöre nit nume offesichtlig sexuelli Handlige, wie d Manipulation vo de Genitalie, sondern alles, was für die Bedeiligte sexuell stimulierend isch.",🔎
6081,Johannes der Täufer,dr Johànnis dr Daifer,Johannes dr Döifer,TRUE,"Wo mä sä in de Joorzäänt druf renowiert het, het mä sä mit Freske dekoriert, wo d Maria, dr Johannes dr Döifer und dr Dominikaner Vinzenz Ferrer daarstelle.",🔎
,,,Johannes de Täufer,TRUE,D Schiibe zeigt di beide Heilige Johannes de Täufer und Konrad.,🔎
,,,Johannes der Töifer,TRUE,Der Johannes der Töifer söll der Wägbereiter für Jesus wärde.,🔎
,,,Johannes em Döifer,TRUE,"D Chlosterchirche isch im Johannes em Döifer gweiht; in dr Häiligchrüzkapälle, wo villicht d Brivatkapälle vom Abt gsi isch, wird s Häilige Chrüz vereert.",🔎
,,,Johannes em Daifer,TRUE,"Sy 1900 gmolt Version vu dr ""Salome"", e Aktgmäld in ere historische Szenery, wu uf di literarisch Vorlag vum Oscar Wilde ufböut un wu d Salome d Dochter vum Herodias, mit em abgschlaane Chopf vum Johannes em Daifer zaigt, het nit in dr Minchner Secession sollen uusgstellt wäre.",🔎
,,,Johannes dr Daifer,TRUE,"D Adväntssunntig im Chilchejohr hän jede ne bsundere Charakter: Dr erscht Adväntssunntig mahnt an dr Yyzug vum Jesus z Jerusalem , dr zweet Adväntssunntig an di erhofft Widerchumft vum Herr, dr dritt Adväntssunntig an dr Johannes dr Daifer as Vorlaifer vum Jesus Christus.",🔎
,,,Johannes dr Däufer,TRUE,Im Christedum si zwei neutestamäntligi Persone zu Namenspatrone worde: Dr Johannes dr Däufer het für e (Jesus) dr Wäg vorbereitet.,🔎
,,,Johànnis dr Daifer,TRUE,"Ìn da sünoptischa Evànggeelia wìrd erzäählt, àss dr Johànnis dr Daifer dr Jesüs Krìschtüs daift hàt (, , ).",🔎
,,,Johannes em Toifer,TRUE,I sinere Juged isch de Jesus is Umfeld vom Johannes em Toifer cho.,🔎
,,,Täufer Johannes,FALSE,"In de Mitti begegnet sich d Elisabeth und d Maria und im Hintergrund isch de Zacharias z gseh, de Maa vo de Elisabeth und Vater vom Täufer Johannes.",🔎
,,,Johànnis,FALSE,"D’ lìchtriicha Ghaimnissa (odd’r ""lìchtriicher Roosakrànz"") betràchta wìchtiga Momanta vum äffentliga Laawa un vum Wunderwìrka vum Jesüs, àlso siina Taifeta ìm Jordan dur dr Johànnis, s’ Wunder àn dr Hochzitt z’ Kana, d’ Verkìndigung vum Raich Gottes, siina Verkläärung uff’m Bari Tabor un d’ Iisätzung vum Broot-un-Wii-Sàkràmant biim hailiga-n-Oowa-n-assa z’ Jerusalem.",🔎
6082,Rankweil,Rããnkl,Rankl,TRUE,"So hoaßts z Breagaz ""i hon ghet,"" z Rankl seet ma ""i ha kha,"" i dr Mehrzahl ""mir hond kha,"" eppa aso hoaßts o uf dr Schwiizer Sita vum Rhytal und im Liachtaschtoanerische.",🔎
,,,Raankl,TRUE,"Im Walgau im Voradlbärg isch Rychsguet a dene Ort erwäänt: Raankl, Fealdkirch, Sulz und Bangs bi Fealdkirch, Muntlix bi Raankl (das chönt vilech aus s sanggallische Muntlaga sy), Gefis, Röötis, Frastaz, Bäschlinge, Setaas, Nentzinge, Schliis, Schnüfis, Dins, Türrig, Bludesch, Zitz, Klooschterberg im Grosse Walsertaal, Nüzigers, Bludaz und Büürsch.",🔎
,,,Rankwil,TRUE,"Joorhundert Rankwil ""Vinomna"" und ""Vinonna"" gnennt werd, werd vermuetet, as do s Zentrum vo de Vennone glege ha chönnt; en Ablaitig vo lat.",🔎
6083,Lechquellengebirge,Lechquällegebirg,Lechquellegebirg,TRUE,"Dr Breagazerwald umfasst au Dail vu dr Allgaier Alpe un vum Lechquellegebirg, derwylscht s Breagazerwaldgebirg in d Regione vum Vorarlberger Rhintel, em Walgau un em Große Walsertal uusgryft.",🔎
,,,Läächquellegebirg,TRUE,"Talòòs lit am Fuaß vo dr Kloschtertaler Alpe, vom Läächquellegebirg und vo dr Verwallgruppe im Kloschtertal uf 835 Meter Höhe.",🔎
,,,Lechquellagebirg,TRUE,"Ãfanga duad dor Lech bei Zürs-Lech em Lechquellagebirg, nordesdlich vom Arlbärgpass em esdreichischa Bundesland Vorarlberg.",🔎
6084,Stimmhaftigkeit,Stimmhaftigkeit,stimmhafte Konsonant,FALSE,"D'Vokallängi isch nüt phonemisch; e Vokal wird voreme stimmhafte Konsonant länger, ähnlich wie im Alemanische.",🔎
,,,stimmhafti,FALSE,"S Konsonanteninväntaar vom Züritüütsch bestaat, wie au suscht im Alemanisch, us Fortis und Lenis und gchännt ekäi stimmhafti Obstruänte.",🔎
,,,stimmlose,FALSE,Träffender isch viilmool e Definition als stimmlose Vokal.,🔎
,,,schtimmhafte,FALSE,Di Etruskischi Schpraach hät keni schtimmhafte Verschlussluut kännt.,🔎
,,,stimmloos,FALSE,Allerdings isch // i de germanische Sprooche hiffig stimmloos (=[]); im Alemannische (un au im Isländische usserdäm i ganz Sidditschland) isch // immer stimmloos.,🔎
,,,Stimmhafti,FALSE,"S'unterscheidet nüt zwüsche Stimmhafti un Stimmlosi Chonsonante (Fortis un Lenis): ""P"" isch /p/ oder /b/, ""T"" stoht für /t/ oder /d/ un ""K"" für /k/ oder /g/.",🔎
,,,Stimmlosi,FALSE,"S'unterscheidet nüt zwüsche Stimmhafti un Stimmlosi Chonsonante (Fortis un Lenis): ""P"" isch /p/ oder /b/, ""T"" stoht für /t/ oder /d/ un ""K"" für /k/ oder /g/.",🔎
,,,stimmlos,FALSE,Si bezeichne di stimmlose Verschlusslute us der jewylige Spalte.,🔎
,,,stimmloser,FALSE,Chet wird als stimmloser Kehlluut tief im Rache gschproche (IPA: //).,🔎
,,,Stimmhafitgkait,TRUE,"S Konsonantesystem, wo im klassische Arabisch extrem unsymmetrisch isch, isch dur de Verlust vo de Stimmhafitgkait bi de Plosive (und Aapassig as phonologische System vom Zypro-Griechische) usgliche worde.",🔎
,,,weiche,FALSE,"Sine Ussproch entspricht zimli gnau em alemannische ""Z"" wie in de ""Zit"" (IPA: //), nit em englische weiche ""Z"".",🔎
,,,stimmhaft,FALSE,Di stimmlosi Plosiv /p t c k/ sin nit behuucht un /b d ɟ g/ sin vollständig stimmhaft.,🔎
,,,stimmhafte,FALSE,"Wi au b isch är im Etruskische nume sälte benutzt worde, wel s Etruskischi kaini stimmhafte Verschlusslút gha hed.",🔎
,,,stimmhafti Lute,FALSE,"Nach dere Regle wärde Fortis u Lenis nume denn underschidlech usgsproche, we zringsetum stimmhafti Lute stöh.",🔎
,,,stimmlosi,FALSE,"S'stimmlosi ""th"" wie i ""thin"" (IPA: [] isch mitem Þ gschribe worde.",🔎
6085,Wörterbuch der bairischen Mundarten in Österreich,Werterbuech vu dr bairische Mundarte z Eschtryych,Wörterbuech vo de bairische Mundarte z Öschtryych,TRUE,"Für die Dialäkt gits s Wörterbuech vo de bairische Mundarte z Öschtryych, s Vorarlbärgische Wörterbuech un dr Vorarlbärger Sproochatlas.",🔎
,,,Wöörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterrych,TRUE,"Wyter isch er sit 2016 Byraat vo der ""Internazionaale Gsellschaft für Dialäktology vom Tüütsch,"" sit 2019 Byraat vom ""Wöörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterrych"" (Wien) und sit 2020 Byraat vom ""Zäntrum für digitaali Läxikografy vo de tüütsche Spraach"" (Berlyn).",🔎
,,,Wörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterych,TRUE,De bairisch Dieläktwortschatz wird z Bayre im Bayrische Wörterbuech und z Ööschterych im Wörterbuech vo de bairische Mundaarte z Ööschterych und dezue anen in ere ganze Räie Spraachatlante dokumäntiert.,🔎
6086,Rickenbach BL,Rickebach BL,Rikebach,TRUE,"Do hei die eidgenössische Truppe fluchtartig Gälterchinde verlo und hei sich über Rikebach nach Ryfelde zrugzoge und zwar eso überschtürzt, dass si sogar yri Wachsoldate vergässe und zrugglo hei. Jetz, wo keini eidgenössischi Vermittler und Verteidiger me do gsi si, isch uf dr untere Brugg dr alti Ängelwirt vo Lieschtel, me het ym „Gäneral Buser“ gseit, erschyne.",🔎
,,,Rickebach,TRUE,"Di wichtigschte Gmeinde uffm Hotzewald sinn Rickebach, Herrischried und Görwihl.",🔎
6087,Frischkäse,Früschchääs,Früschchees,TRUE,"Wemm mä Früschchees (französisch """") und Suurmilchchees wie Handchees oder Olmützer Quargel macht, verwändet mä kä Lab, d Milch grünnt usschliesslig wäge de Milchsüüribakterie.",🔎
,,,Frisch-Chääs,TRUE,"Ziger (i gwüsse Dialäkt ""Ziiger"") isch en Frisch-Chääs und d Schwyzer Bezeichnig für e Ricotta oni Nidel.",🔎
6088,Mensur (Musik),Mensur i dè Musig,Mensur,FALSE,Iri Mensur isch zimlig äng und dr Schalldrichter entsprächend wyt.,🔎
,,,Mensure,FALSE,"Joorhundert in dr Muusig in e Hufe öiropäische Länder verwändet worde, vor allem z Italie und Frankriich, Ängland und Dütschland und häi äugeni Mensure und Baugstaltige ghaa und underschidligi Funkzioone bim Solo-, Ansambel- und Generalbass-Spiil.",🔎
,,,mensuryrts,FALSE,S Tenorhorn isch è wit mensuryrts Blèchblõsinschtrumänt mit drei odder vir Ventyl.,🔎
,,,èngmensuryrt,FALSE,"Im Gegèsatz zum zûlindrischè Obberschtugg isch s Unterschtugg in sinerè unterè Hälfti lycht konisch gformt, also èngmensuryrt.",🔎
,,,mensuryrtè,FALSE,"Dè Grund für sellèn Umstand lyt dõrin, dass d Klarinettè wiè alli seer èng mensuryrtè Blõsinschtrumänt i dè Duodezimè übberblõst, dè Grunddon abber wiè alli èng mensuryrtè Blõsinschtrumänt nit zum Klingè z bringè isch.",🔎
,,,witmensuryrter,FALSE,"Grundschtimmig vom Bariton isch ebbèfalls Kontra-B, s isch abber witmensuryrter baut.",🔎
6089,Salesianer Don Boscos,D Salesiaaner vom Don Bosco,Salesiaaner,FALSE,Dezue ane chunt d Hoochschuel vo de Salesiaaner.,🔎
,,,Don Bosco,FALSE,"De Patron vo de Jungwacht isch de Don Bosco, en Priester und Förderer vo de Juged z Turin.",🔎
,,,Salesianer vom Don Bosco,FALSE,Möischter isch de Setz vo de Schwiizer Salesianer vom Don Bosco.,🔎
,,,Salesiaaner-Orde,FALSE,1945 isch er em Salesiaaner-Orde byträtte.,🔎
6090,Waltensburger Meister,Walteschburger Meischter,Walteschburger Mäischter,TRUE,I dr Chile vo Wergschtai het’s Wandmoolereie vom Walteschburger Mäischter.,🔎
,,,Walteschburger Maischter,TRUE,"Joorhundert gmacht, wo hüt i dr Gschicht vo dr Kunscht under em Name Walteschburger Maischter bekannt isch.",🔎
6091,Musiklabel,Muusigleibel,Läibelgrìnder,FALSE,"Septamber 1982 z’ New Orleans, Louisiana; bìrgerlig dr ""Dwayne Michael Carter, Jr."") ìsch a US-àmerikàànischer Rapper un Läibelgrìnder vu Young Money.",🔎
,,,Müüsikläibel,TRUE,Àm And Hornung hàt sa ìhr äärschter Vertrààg biim Müüsikläibel Atlantic Records unterschrììwa.,🔎
,,,Label,FALSE,Ìm Janner 2016 hàt d’ Nakamura a Vertrààg biim Label Warner Music (Parlophone) unterschrììwa.,🔎
,,,Läibel,FALSE,"Sa schteht sitter 2009 bii Young Money Entertainment unter Vertrààg, em Läibel vum àmerikànischa Rapper Lil Wayne; dàs Läibel ìsch verbunda mìt Cash Money, wo vum Rapper Birdman un vum Lil Wayne glaita wìrd.",🔎
6092,Igor Strawinsky,Igor Fjodorowitsch Strawinski,Igor Stravinski,FALSE,"Dört het er sich mit em Sergei Djagilev, em Léonide Massine, em Diego Rivera und em Igor Stravinski befründet.",🔎
,,,Igor Strawinski,FALSE,"Spôter hèt dè Claude Debussy, dè Igor Strawinski odder dè Copland Wärch für Soloklarinettè mit Orchèschterbegleitig ergänzt.",🔎
6093,Landkreis Günzburg,Landchrais Genzburg,Landkrois Genzburg,TRUE,"Si ùmfasd dr Schdadchrais Ulm, dr Alb-Doane-Krois ùn dr Landkrois Bibra z Baade-Wiirdebäärg ùn di chraisfrèi Schdad Memmenge, dr Landkrois Genzburg, dr Landkrois Nei-Ulm ùn dr Landkrois Unterallgai z Bayern.",🔎
,,,Landkroes Genzburg,TRUE,"Alatshausa (amtlich ""Aletshausen"") ischt a Gmoed em Landkroes Genzburg z Bayern.",🔎
,,,Landchrais Günzburg,TRUE,"Im Oschde gränzd er an Bayere, an dr Landchrais Donau-Ries, dr Landchrais Dillinge ùn dr Landchrais Günzburg.",🔎
6094,Italienische Provinzen,Provinze vo Italie,Provinze,FALSE,"Me cha us de Tafle vo Pylos guet d Stüürverwaltig mit de Provinze vom Königriich erchene, wievill Stüüre jedi Provinz zale mue und au, wie gross d Stüürschulde grad no sind.",🔎
,,,iteliänische Provinz,FALSE,"Vo Santa Maria us goot d Passtrooss übere Umbrail uf Itaalie is Veltlin, i de iteliänische Provinz Sondrio.",🔎
,,,i Provinze glidert,FALSE,Italie hät nach de Staatsgründig e zentralistischi Verwaltig ka und isch ähnlich wie Frankriich i Provinze glidert worde.,🔎
6095,Wiesbaden,Wiesbade,Wisbade,TRUE,"Z Frankfuert werd denn usnaamswiis au i de U-Baan glachet und im Zentrum vo de dütsche Lachbiwegig, de ""Kirche des Humors"" (Chile vom Humoor) z Wisbade gits den jewils e groossi Veraastaltig.",🔎
,,,Wysbade,TRUE,Hauptstadt isch Wysbade.,🔎
,,,Wisbada,TRUE,März 1966 z Wisbada) ischt a deitscha Schurnalischdin ond Schriftstellere.,🔎
,,,Wiesbaade,TRUE,"Us politische Gründ isch dr Bau stecke bliibe, und dr Hünerwadel isch denn uf Wiesbaade und het denn in dr Industriigmäind Oerlikon, wo dennzumol nonig zu Züüri ghöört het, gschafft, bis ass er 1900 Hochbauinspäkter z Baasel worde isch.",🔎
,,,Wysbaddè,TRUE,"Diè nägschtfolgendi Ziffèrè wyst uff s bolizeipräsidium (PP) odder diè zentralè Bolizeibehördè hy: 1 = PP Südhessè (Darmschtadt), 2 = PP Oschthessè (Fulda), 3 = PP Südoschthessè (Offenbach am Main), 4 = PP Nordhessè (Kassel), 5 = PP Frankfurt am Main, 7 = PP Weschthessè (Wysbaddè), 8 = PP MittelhessÈ (Gièßè) sowiè 9 = zentrali Bolizeibhördè (Wysbaddè).",🔎
,,,Wiisbade,TRUE,"En Inschrift us Wiisbade, emene Römische Hailbad und Kurort, isch em Apollo Toutiorix gwidmet.",🔎
,,,Wiisbada,TRUE,"Rosen-Resli isch a deitschr Schbiilfilm vom Regisseur Harald Reinl us-em Johr 1954, dreht en Schwarz-Weiß z Wiisbada.",🔎
,,,Wisbaade,TRUE,Er isch e baar Mol uf Westüiropa gräist und 1865 het er bim Rulett im Kasino z Wisbaade si ganzi Räisekasse verspiilt.,🔎
6096,Vereinigte Arabische Emirate,Vereinigti Arabischi Emirat,Vereinigti Arabischi Emirate,TRUE,"März hei du d Länder Oustralie, Singapur, Malaysia, Indie, Vereinigti Arabischi Emirate u Kuwait äbefalles es Flugverbot usgsproche.",🔎
,,,Vereinigten Arabischen Emirat,FALSE,"D Air Malta bedient vom Flughafe Malta us wichtigi europäische Städteziil, sowie Abu Dhabi i de Vereinigten Arabischen Emirat.",🔎
,,,emiràtischa,FALSE,Ìm gliicha Monet hàt sìe dr emiràtischa Zittschrìft „Ahlan“ ärwähnt àls aina vu da „100 Iiflussriichschta Fràuija vum Àsià“.,🔎
,,,Verainigte Arabische Emirat,FALSE,Katar het au Seegränze mit em Iran im Norde un mit dr Verainigte Arabische Emirat im Oschte.,🔎
,,,Vereinigte Arabische Emiraat,FALSE,"Uf dr Arabische Halbinsle lige die hütige Staate Saudi-Arabie, im Süde Jemen und Oman und im Oste Kuwait, Katar und die Vereinigte Arabische Emiraat.",🔎
,,,Vereinigte Arabische Emirat,FALSE,"Saudi-Arabie lit uf dr Arabische Halbinsle und gränzt im Norde an Jordanie, dr Irak und Kuwait, im Süde an dr Jemen und Oman, im Oschde an die Vereinigte Arabische Emirat, im Weschde an s Rote Meer und im Oschde an Persische Golf.",🔎
,,,VAE,FALSE,"Dr Räscht vu dr Sprächer verdailt sich uf Malaysia, Nepal, Saudi-Arbabie, Singapur, d VAE, Großbritannie un d USA.",🔎
,,,Veräinigte Arabische Emirat,FALSE,"Spööter häi sich no siibe Staate aagschlosse: Katar (1961), Libye (1962), die Veräinigte Arabische Emirat (1967), Algerie (1969), Nigeria (1971) und Angola (2007).",🔎
6097,Haltepunkt,Haltepunkt,Haltepungt,TRUE,"Nõch èm nägschtè Haltepungt z Altglashüttè-Falkau, wo z mitts im Hochmoor dinnè lyt, passyrt si dè Windgfällwyèr.",🔎
,,,Haltepüngt,FALSE,Gleisaalaagè vo villnè Baanhööf sin stark zruggbaut worrè un dõdebi au Baanhööf zuè Haltepüngt abbègschtuft worrè.,🔎
,,,Hp,FALSE,"Glöst worrè isch sèll Probleem mit èm neuè Hp ""Lauchringè Wescht"", wo ab èm Johr 2005 in Bedryb gnò worrè isch.",🔎
,,,Haltstelle,FALSE,"S Drassee von ere Iisebaanstrecki cha mit äim oder meerere Gläis, mit Signaalaalaage, Hochbaute, Kilometrierig, Wäiche und Chrüzige usgstattet si, und mit Bahnhööf und Haltstelle für e Persoone- und Güetervercheer, ere Ooberläitig für e Betriib mit elektrische Lokene und elektrische Motoorwääge.",🔎
6098,Murtensee,Murtesee (Lac de Morat),Mùùrtesee,TRUE,"Mùùrte liit ùf , 14 km nördlich va de Kantonshùùptstadt Fryybùrg am Südoschtufer vam Mùùrtesee.",🔎
,,,Murtesee,TRUE,"Südlech dervo befindet sech zwüschem Bieuersee, em Murtesee u der Stadt Bärn im Aaretau ds Bärner Seeland, wo dür d Juragwässerkorrekzioon vo Sumpfland zum Gmüesgarte vor Schwyz isch worde.",🔎
,,,Mùúrtesee,TRUE,"Gräng liit ùf , 2.5 km südweschtlich vam Bezirkshùùptort Mùùrte am Südufer vam Mùúrtesee.",🔎
6099,Basler Erdbeben 1356,S Ärdbeebe vo Basel,Baasler Äerdbeebe,FALSE,Elf Joor spööter het s s Baasler Äerdbeebe überstande.,🔎
,,,Baasler Ärdbeebe,FALSE,1356 het s Baasler Ärdbeebe groossi Däil vo dr Kiirche zerstöört.,🔎
6100,Daig,Daig,grosse Familie,FALSE,Die grosse Familie hai s aber im Lauf vom 17. und 18.,🔎
,,,Altbasler Familie,FALSE,"In däm Quardier hän friehner, aber au hüt immer no die meischte Aaghörige vo de vornähme und wohlhabende Altbasler Familie gwohnt.",🔎
,,,Basler Groossbürgerdum,FALSE,Dr Pietismus isch Däil vom Lääbe und Dänke vom Basler Groossbürgerdum bis ins früeje 20.,🔎
,,,Patriziergschlächt,FALSE,"Dr Naame Burckhardt isch e Familienaame, bsundrigs dä vom Baasler Patriziergschlächt, wo uf Baaseldytsch ""Buurget"" häisst.",🔎
,,,Baasler Patrizierfamilie,FALSE,Im Henman Sevogel si Familie het sich in e baar Generazioone us ere badische Buurefamilie zun ere Baasler Patrizierfamilie ufgschwunge und si Groossvater isch Her zu Wildestäi gsi.,🔎
,,,Däig,TRUE,"Joorhundert isch d Stadt mee und mee im Sumpf vom ""Ancien Régime"" mit sinere Vetterliwirtschaft vo de Familie vom Däig versunke, und au d Missständ an dr Uni si gwaggse, und gliichzitig isch d Zaal vo de Studänte chliiner worde.",🔎
6101,Quelle (Geschichtswissenschaft),Kwelle vo der Gschicht,Gschichtskwellen,FALSE,"Die eltisti Gschichtskwellen im Staatsarchiiv, e Klosterurkunde, goot uf s Joor 1098 zrugg.",🔎
,,,Dokumänt,FALSE,"I einige Schtaate isch d Verfassig es schriftlichs Dokumänt, i andere, zum Biischpil in Großbritannie, beschtaht sie us einere Folg vo gschichtlich gwachsene Gsetztegscht, diä zämme d momentani Verfassig darschtelle tuet.",🔎
,,,historischs Dokumänt,FALSE,"Es git zwar do drvo käis historischs Dokumänt, aber i dr volchstümleche Tradizion isch das bildhafte Motyv, wo au immer wider vo Künschtler dargstellt worden isch, bis hütt läbig blibe.",🔎
,,,Kwellen,FALSE,"Vo dr rächte Syte chunt wyter unde dr ""Raschitschbach"" drzue, wo sini Kwellen uf dr Alp ""Duranna"" het und dur s Schindeltobel drdür aberünnt.",🔎
,,,Quälle,FALSE,"Noch de Kälte ihrem Glaube hät sich d Göttin vo de Quälle, de Heilkunscht und de Gsundheit in de sumpfige Ärde vo de Kochsalztherme vo Säckinge zeigt (seik = in Dropfe fließe; Sequana = Dochter vo de Quälle).",🔎
,,,gschichtleche Kwelle,FALSE,"Ane 1375 heisst s Dorf in ere andere gschichtleche Kwelle ""Panadutz,"" und grad eso tönt der Ortsname uf Romanisch bis hüt.",🔎
,,,Schriftkwellen,FALSE,Me müess drfür halt i den Archyv vo dr Regioon alli Nääme us den alte Chilebüecher und süschtige Schriftkwellen usezie und bi de Lüüt go lose wie d Nääme heisse.,🔎
,,,Kwellegattige,FALSE,Und si ghört au zu de Kwellegattige vo dr Gschicht.,🔎
,,,Archivdokumänt,FALSE,"Bim Lääse vo den alten Archivdokumänt het er sech mit de tradizionelle französische Schrybforme vo der Gägend vertrout gmacht, de ""provincialismes romands,"" und au mit de Wörter vom Nöieburger Dialäkt, em Patois.",🔎
,,,Kwäle,FALSE,"Ass me bi der Arbet mid dene mündliche Dokumänt aber mues luege, under wele Bedingige si entstande sind, zum mit ne korräkt als wüsseschaftlechi Kwäle z schaffe, hät d Elvira Glaser vo der Uni Züri betoont.",🔎
,,,Schriftkwelle,FALSE,"Anne 1470 chunt s Wort ""Drometten"" s erschte Mol in ere Schriftkwelle vor.",🔎
,,,Kwäletegscht,FALSE,"Die chöme sid 1886 use und händ en Huuffe wüsseschaftlechi und populääri Arbete über als, wo mit em Bündnerromanische z tue het, useprocht und au alti romanischi Kwäletegscht und Sproochbischpiil publiziert.",🔎
,,,historischi Kwelle,FALSE,"Die historischi Kwelle isch z erscht e Abmachig, wie sech d Chriegslüüt vo de Eidgnosse im Chrieg müesse verhalte.",🔎
,,,Rächtskwelle,FALSE,Das Urbarbuech isch im düütschsprochige Gebiet eini vo de beschte Rächtskwelle vo dere Zyt.,🔎
,,,Kwele,FALSE,"D ""Ryss"" (wie me im Kanton Üüri seid) foht bi-n es baar Kwele im Gebiet vom Gottert, vom Oberalppass und vom Furkapass uf öppe 2'431 Meter überm Meer a.",🔎
,,,Kwellä,FALSE,"Der Name vom Dorf chunt i dr Form ""Speluca"" in ere gschichtlechä Kwellä vom Joor 831 s erschte Mol vor.",🔎
,,,Gschichtskwelle,FALSE,"Als Gschichtskwelle isch das Stück bsunders wichtig, wil s die eltischti Zeichnig vom ene ganze Chlooschter us em früene Middelalter isch.",🔎
,,,historische Kwelle,FALSE,"Aber äinzelni Legände chönne e Kärn vo historischer Wooret enthalte, wenn si brobiere, in ere bildhafte oder szenische Verzellform dr Kärn vom ene Fakt oder dr Sinn vom ene Eräigniss z vermiddle, au wenn s für d Gschicht wie si verzellt wird käni historische Kwelle git.",🔎
,,,Kwellesammlig,FALSE,"Dr Friedrich von Schiller het sich später under anderem uf die Kwellesammlig gstützt, won er si Drama ""Wilhelm Tell"" verfasst het.",🔎
,,,Kwelle,FALSE,"Bärn chunt zum erschte Mau inere historische Kwelle vor im Jahr 1208, wo vom ""Burcardus de Berne"" d Red isch.",🔎
6102,Grafik,Grafik,Grafiker,FALSE,"Mai 2007 z Düsseldorf) isch e dütsche Künstler (Mooler, Bildhauer, Grafiker und Akzioonskünstler) und Kunstbrofässer gsi.",🔎
,,,graafischs,FALSE,"Mit Radierig (vo latiinisch ""radere"" „chratze, wägnee“) bezäichnet mä e graafischs Diefdruckverfaare in dr künstlerische Druckgraafik.",🔎
,,,druckgrafische Verfaare,FALSE,"In dr Rönessans het di Buechmoolerei wägen em Buechdruck und de druckgrafische Verfaare, wo sich denn duuregsetzt häi, vo iirer Bedütig verloore.",🔎
,,,Druckgraafik,FALSE,"Mit Radierig (vo latiinisch ""radere"" „chratze, wägnee“) bezäichnet mä e graafischs Diefdruckverfaare in dr künstlerische Druckgraafik.",🔎
,,,Druckgrafik,FALSE,Drnäbe het si zeichnet und sich uf em Gebiet vo dr Druckgrafik bedätigt.,🔎
,,,grafik,FALSE,"Joorhundert reformiert worde isch, het mä au e Fachleerer für Gebruuchsgrafik aagstellt.",🔎
,,,Graafiker,FALSE,Meerz 2024; haimetberäächtigt in dr Lengg) isch e Schwyzer Graafiker un Graafikdesigner gsii.,🔎
,,,Druckgrafike,FALSE,"Dr Willy Müller-Brittnau het i sim Läbe Malereie, Zeichnige, Druckgrafike sowie au Plastike und Farbgstaltige für ""Kunst am Bou"" Projekt gschaffe.",🔎
,,,grafische Technike,FALSE,Näbe dr Öölmoolerei und grafische Technike het er sich mit dr Bastellmoolerei abgee und s bi dere zun ere ussergwöönlige Mäisterschaft brocht.,🔎
,,,Druckgraafike,FALSE,"D Christiane Weidemann beschribt in iirem Buech über e Dalí 2007 d Brobleem mit gfelschte Druckgraafike vom Künstler, wo dr Kunstmäärt bis in d Geegewart verunsichere.",🔎
,,,Graafik,TRUE,"D Futuriste häi sich in alle Kunstforme usgläbt: Moolerei, Bildhauerei, Döpferei, Graafik, Broduktdisäin, Archidektuur und Innenarchidektuur, s Theater, dr Film, d Moode, Textil, d Litratuur, d Muusig und sogar d Gastronomii.D Hauptexponänte vo dr Beweegig si d Italiäner Filippo Tommaso Marinetti, Umberto Boccioni, Carlo Carrà, Gino Severini, Giacomo Balla, Antonio Sant'Elia, Tullio Crali and dr Luigi Russolo gsi und d Russe Natalia Goncharova, Velimir Khlebnikov, und dr Vladimir Mayakovsky.",🔎
,,,zäichnerischi,FALSE,"Dr Begriff Buechmoolerei umfasst im ängere Sinn alli Moolereie im ene Buech, wird aber au für zäichnerischi Illustrazioone verwändet.",🔎
6103,Die Sieben Schwaben,D Sieba Schwoba,Sieba Schwoba,TRUE,Bekannt wore isch dr Aurbacher vor allem mit Gschichte vo d Sieba Schwoba.,🔎
,,,D Siebe Schwobe,FALSE,"Ursprung isch d Gschicht D Siebe Schwobe, wo scho in em Moischterliad vom Hans Sachs erschtmols niedergschriebe isch (als 9 Schwobe).",🔎
6104,Affen,Affe,Ächti Affe,FALSE,"Früehner het mä die Dier (mit Usnahm vo de Koboldmaki) as Ächti Affe (im Gegesatz zu de Halbaffe) bezeichnet, die Underdeilig isch aber veraltet.",🔎
,,,Eigentligi Affe,FALSE,│ │ ├──Indriartigi (Indriidae)  │ │ └──Gwöhnligi Maki (Lemuridae)  │ └──Loriartigi (Lorisiformes)  │ ├──Lori (Lorisidae)  │ └──Galago (Galagonidae)  └──Drochenasenaffe (Haplorrhini)  ├──Koboldmaki (Tarsiiformes)  └──Eigentligi Affe (Anthropoidea)  ├──Neuwältaffe oder Breitnasenaffe (Platyrrhini)  │ ├──Sakiaffe (Pitheciidae)  │ └──N.N.,🔎
6105,Schweizerisches Sozialarchiv,s Schwiizerische Sozialarchyv,Zäntraalstell fir soziaali Literatuur vu dr Schwyz,FALSE,"Anne 1915 het si dr Fiirsoorgbeamte Paul Kägi ghyroote, wu druf vu 1929 bis 1941 d Zäntraalstell fir soziaali Literatuur vu dr Schwyz glaitet het.",🔎
,,,Schwyzerisch Soziaalarchyv,TRUE,"Es paar Literatuurhüüser sind dezue daa, z Züri d Wèèrch vo dène Schriftsteller und anderi Büecher em Publikum bekant z mache, emaal die groosse Biblioteeke: d Zäntraalbiblioteek, d ETH-Biblitoeek mit em Thomas-Mann-Archyv und em Max-Frisch-Archyv und d Pastalozzi-Biblioteek, wo ire Name vom Zürcher Reformpèdagoog Johann Heinrich Pestalozzi hät, und s Schwyzerisch Soziaalarchyv, zum nu es paar z näne; und dänn git’s i de Stadt au s Literatuurhuus Züri und de Strauhoof mit de James Joyce Stiftig.",🔎
6106,Badische Revolutionsregierung (1849),Badischi Revolutionsregierig (1849),Exekutivkummission vum Landesuusschuss,FALSE,Mai 1849 vum Amand Goegg im Zug vu dr Badische Revolution zue Gunschte vu dr Exekutivkummission vum Landesuusschuss fir abgsetzt erklert wore.,🔎
,,,baddischè Republik,FALSE,Dè Sigel isch im Juni 1849 dè Chriègsminischter vo dè churzläbbigè baddischè Republik gsi.,🔎
6107,Soziale Gruppe,Soziali Grubbe,soziali Grubbe,TRUE,"Mä cha eso dr ""materielli"" Woolstand und s ""füüsische"" Woolbefinde für e Persoon, e soziali Grubbe, r soziali Schicht, e bestimmts Gebiet oder e Staat vergliichbar mache.",🔎
,,,Grubbe,FALSE,"Es wird speukliert, ass für die früeje Grubbe vo de Jeeger und Sammler-Gselschafte wiibligi Mitgliider ökonomisch mögligerwiis wichdiger gsi sii chönte, wil iiri Erdrääg as Sammlere sicherer gsi wäre as d Erfolg vo de Jeeger, wo stark vom Jagdglück abghanget isch.",🔎
,,,soziale Grubbe,TRUE,"As wärtnöitrale Begriff si ""Ideologie"" usformulierti, „iigftornigi Läitbilder“ vo soziale Grubbe oder Organisazione, wo mit ene iir Handle, iiri Ideä, Erkenntniss, Kategorie und Wärtvorstellige begründe und rächtfertige.",🔎
,,,gsellschaftligi Gruppe,FALSE,"Es handlet sich bim Daig um e gsellschaftligi Gruppe, wo sich sälber vo andere abgränzt, sowohl abwärts gegenüber em Middelstand und dr Underschicht as au sitwärts gegenüber de «Neuriiche».",🔎
,,,soziale Gruppe,FALSE,"Im Einzelne bezeichnet dr Begriff Partikularismus As weniger klar fixierte Begriff bezeichnet ""Partikularinträsse"" Ziil und Wohrnähmige vo soziale Gruppe innerhalb vom ene grössere Ganze; säll Einzelinträssi zeichnet sich dodrdur us, ass nume bzw.",🔎
6108,Troodos-Gebirge,Troodos-Gebirge,Troodos-Bärge,FALSE,"Zwe Bärgzüg verlaufed quer dur d'Insle: Diä zue dä Chüschte hi abfallendä, schroffi Chetti vom Pentadaktylos (Beşparmak) im Nordoschte und diä vulkanische, waldriche Troodos-Bärge im südliche Landesinnerä, mit em Olympos(1.952 m) als höchschti Erhäbig.",🔎
,,,Trodos-Gebirg,TRUE,"Bekannti Gebirg si under anderem dr Himalaya, d Alpe, d Balkangebirg, d Pyrenäe, s Trodos-Gebirg und s Krimgebirg, wo alli Däil vom alpin-himalayische Gebirgsgürtel si und in de letschte vierzig Millione Joor entstande si, und d Ande, wo zum pazifische Füürring ghööre, und die eltere Jura (Faltejura, Daafeljura) und Ural.",🔎
,,,Troodos-Bergzug,FALSE,1000 Iiwohner und isch eis vo dä grössere Dörfer im Troodos-Bergzug uf Zypere.,🔎
6109,Niedersachsen,Nidersachse,Niidersachse,TRUE,"Im Süde grenze d Bundesländer Niidersachse, Hamburg und Meckleburg-Vorpommre ans Land a, nördlich von em ligt Dänemark.",🔎
,,,Niddersachse,TRUE,D Überfahrt mit der Elbfähre goht uf Hoopte in Niddersachse.,🔎
,,,Bundesland Nidersachse,FALSE,Rundumme isch s Bundesland Nidersachse.,🔎
,,,Nìedersàchsa,TRUE,"Nowamber 1981 z’ Oldenburg (Oldb) ìm Nìedersàchsa) ìsch a diitscha Astrophysikera, Filosoofa un Wìssaschàftsschurnàlischta.",🔎
,,,nidersägsisch,FALSE,"Mai 1979 fir dr nidersägsisch Minischterbresidänt Ernst Albrecht uusgsproche het un dr CDU-Vorsitzer Helmut Kohl uf e Kandidatur verzichtet het, het s wuchelang Stryt gee.",🔎
,,,Nidersachsen,FALSE,"Koalitione mit dr SPD sin di Griene zwische 2010 un 2013 au z Nordrhy-Weschtfale, z Rhyland-Pfalz, z Schleswig-Holstein un z Nidersachsen yygange.",🔎
,,,niidersaggse,FALSE,Göttingen () isch e Uniwersidäätsstadt in Südniidersaggse.,🔎
,,,nidersächsische,FALSE,"Uusnaame doodervù bilde d Ruumornigsregion 13 (Bremerhave), wù nebe der Stadt Bremerhave au di nidersächsische Landchrais Cuxhave ùn Wesermarsch ùmfasd, d Region Donau-Iller (Baade-Wiirdebäärg ùn Bayern) ùn d Metropolregion Ryy-Necker (Baade-Wiirdebäärg, Ryyland-Pfalz ùn Hesse).",🔎
,,,Nidersaxe,TRUE,D' Azahl vu dr Gmeie je Chreis isch sehr underschidlich un reicht vu 6 Gmeie im Landchreis Ammerland (Nidersaxe) bis zue 235 Gmeie im Landchreis Bitburg-Prüm (Rhiland-Pfalz).,🔎
,,,nidersächsisch,FALSE,1991 isch d Zypries in di nidersächsisch Staatskanzlei gwächslet as Referatslaiteri fir Verfassigsrächt un isch dert 1997 zur Abdailigslaiteri beferderet wore.,🔎
,,,Niidersagse,TRUE,2009 het si dr „Preis der Nordwestkunst“ kriegt vum Verein der Kunstfreunde für Wilhelmshaven e. V. Anne 2020 isch ere dr Chunschtbryys vu dr SPD-Landdaagsfrakzioon Niidersagse verliie woore.,🔎
,,,Niedersachse,TRUE,Im Weste und Nordweste grenzt s an d Bundesländer Schleswig-Holste und Niedersachse und im Süde an Brandeburg; östlig vo Meckleburg-Vorpommre litt Pole.,🔎
,,,Niddersachsè,TRUE,"Er duèt d Interessè vo dè Ortsdeil, Stadtdeil odder Deilort (z Hessè Ortsbezirk, z Badè-Württèbärg, Niddersachsè un bis 2008 z Thüringè Ortschaftè) gegèübber dè gsamtschtädtischè odder gsamtgmeindlichè Vowaltig vodrèttè.",🔎
,,,Niidersaggse,TRUE,"Allerdings git s in Baade-Württebärg, Niidersaggse und Nordrhii-Westfaale au Groossstedt, wo nit kräisfrei si, und im Geegesatz drzue z Bayre und in dr Pfalz (wo früener zu Bayre ghöört het und jetz Däil vom Land Rhiiland-Pfalz si) kräisfreiji Stedt, wo weniger as 50'000 Iiwooner häi.",🔎
,,,Niidersachsa,TRUE,"D Außa-Uffnahma send em Schloss Oelber bei Hildesheim en Niidersachsa, z Mildaberg en Bayern ond en dr dômôliga deitscha Hauptstadt Bonn entstanda.",🔎
,,,Nydersachse,TRUE,"D Stadt Breme ligt, vo Nydersachse umschlosse, 100 Kilometer westlich vo Hamburg und 120 Kilometer nordwestlich vo Hannover.",🔎
,,,niddersächsischè,FALSE,"Je nõch Landchrais odder Stadt sin Sigel in unterschydlicher Uusfèrtigung vowendet worrè: meischtens flachi Bäpperblakettè, in vill Bezirk, vo allem im süddütschè Ruum (Baddè-Württèbärg, Bayern, Rhyland-Pfalz) sowiè in è baar thüringischè un niddersächsischè Zuèlassungsbezirk (Helmschtedt, Hamlè-Pǜrmont, früèner au Stadt Hannover un Landchrais Celle), sin Feschtschtoffblakettè uss Kunschtschtoff (umgangssprõchlich ""Häfelesigel"") vowendèt worrè.",🔎
,,,Land Niidersaggse,FALSE,"D Bundesrepublik Dütschland förderet d Festspiil finanziell, au s Land Niidersaggse, d Stadt Göttinge und dr Landkräis Göttinge hälfe bi dr Finanzierig.",🔎
6110,Liste der Rheinbrücken,Lischtè vo dè Rhybruggènè,Lischte vo de Rhybrugge,TRUE,En Übersicht vo dene Bouwärch gitt d Lischte vo de Rhybrugge.,🔎
,,,Rhiibrugg,FALSE,"Ihri Chöpf het mä uf dr Rhiibrugg – wie s dr Jacob Burckhardt beschriibe het – uf iisigi Spitz gsteckt und dört si si bliibe, bis si verfuult si.",🔎
6111,22. September,22. Septämber,22. Sebdember,TRUE,D Maylin Wende geborene Hausch (* 22. Sebdember 1988 z Stu,🔎
,,,22. Sebdembr,TRUE,"2"">1912 z Stuegert, † 22. Sebdembr 1998) ischt a deitscher Konzer",🔎
,,,22. Septamber,TRUE,"/a>, Massachusetts; † 22. Septamber 1921 z’ Galveston, <a href=""Te",🔎
6112,Wislikofen,Wislike,Wislikofe,TRUE,"De höchschti Punkt isch uf , der tüüfschti uf 400 m. D Nochbergmeinde vo Böbike sind Räkige im Nordweschte, Melike im Norde, Wislikofe im Oschte, Lengnau im Süde und Baldige im Weschte.",🔎
,,,Wyslikofe,TRUE,"D Nochbrgmeinde vo Fisibach sind Hohentenge nördlech vom Rhy, im Landchreis Waldshüet vo Bade-Württeberg, und südlech vom Rhy Chaiserschtuel, Siglischdorf, Wyslikofe und Rümike im Aargäu und Weich und Bachs im Züribiet.",🔎
6113,Niedersächsisches Wörterbuch,Nidersächsischs Werterbuech,Niidersächsisch Werterbuch,TRUE,"Wel d Oberharzer Dieläkt zue dr mitteldytsche Dieläkt zelle, sin si nit in s Niidersächsisch Werterbuch, wu syter anne 1935 an dr Universitet Göttinge dra gschafft wird, ufgnuu.",🔎
,,,Nidersächsische,FALSE,"S Mittelelbisch Werterbuech schließt e großi Lucke in dr flechemäßige, lexikografische Erfassig vu dr dytsche Dialäkt, wel s stellt d Verbindig här zwisch em Brandeburg-Berlinische, em Obersächsische, em Thüringische, em Nidersächsische un em Meckleburgische Werterbuech.",🔎
,,,Nidersächsisch Wöörterbuech,TRUE,"D Naachberwöörterbücher vom glyyche Tipus sind im Norde s Nidersächsisch Wöörterbuech, im Oschte s Weschtfäälisch Wöörterbuech, s Hesse-Nassauisch Wöörterbuech und s Süüdhessisch Wöörterbuech, im Süüde s Pfälzisch Wöörterbuech und s Wöörterbuech von tüütsch-lootringische Mundaarte und im Weschten s Luxeburgisch Wöörterbuech.",🔎
6114,Balm bei Günsberg,Baum bi Günschbrg,Baum,FALSE,"Nochbergmeine si Kammersrohr, Hopperschte, Riedhouz, Baum u Herbertswiu im Kanton Soledurn u Farne un Attiswiu im Kanton Bärn.",🔎
,,,Balm bi Günschberg,TRUE,Chnöche vo Waldrappe sind bi de Ruine Balm bi Günschberg im Soledurnische gfunde wore und bi de Ruine Alt-Wartburg bi Olte.,🔎
6115,27. Januar,27. Jänner,27.Janner,TRUE,Juni 2012 bis àm 27.Janner 2016 ìsch sa Justizminischtera ìn dr Regiarung vum Jean-Marc Ayrault gsìì.,🔎
,,,27. Jännr,TRUE,"Dr Michael Allan „Mike“ Patton (* 27. Jännr 1968 z Eureka, <a href=""Kalifo",🔎
,,,27. Januaar,TRUE,"f=""Schweizerdeutsch"">Schwyzertüütsch säit) (* 27. Januaar 1954 z Lügg",🔎
,,,27. Janner,TRUE,fa worra. Dr Plan incliné funktionniart zitter em 27. Janner 1969. Tecknischa Àspekta. S Ma,🔎
6116,Römische Legion,Legion,Legionäär,FALSE,D Schlacht vo Adrianopel wird mänggisch as dr ersti groossi Siig in Öiropa vo dr panzerete Riterei über disziplinierti panzereti Fuesssoldate (Legionäär) aagluegt und eso as d Geburtsstund vo de middelalterlige Ritterarmeä.,🔎
,,,Röömischen Armee,FALSE,Di Eerschti Germanischi Legioon isch e Kampfeinheit vo dr Röömischen Armee gsi.,🔎
,,,römische Legione,FALSE,"D Schlacht isch au e wichdige Punkt in dr Erwiterig vo dr römische Herrschaft uf dr östligi Middelmeerruum gsi und gältet as e klassischs Bischbil für e Komflikt zwüschen ere makedonische Falanx und de römische Legione, wo sich d Schwachpünkt vo dr Falanx zäigt häi.",🔎
,,,Armee,FALSE,Er isch as e nid rächtmässige Akt vo der Armee niidergschlage worde.,🔎
,,,Legione,FALSE,August vom Joor 216 v. d. Z. bi Cannae e römischi Armee vo 16 Legione (öbbe 80'000 Maa) gegenübergstande.,🔎
,,,Legioone,FALSE,"Dr Sgartin und syn Assischtänt wärde römischi Legionäär, si rede mit de römische Generääl Drusus und Tiberius, em Auguschtus syne Stifsöön, wo vo zwee Syte häär s rätische Piet agryffe: uf ere Charte gseht me, wien em Tiberius syni Legioone vo Weschte häär, dur s Land vo de Helvezier, wo scho öppe vierzg Joor lang röömisch gsi isch, und am Zürisee verby uff Räzie chöme und em Drusus syni vo Süüde über d Alpepäss.",🔎
,,,römischi Legioon,FALSE,"D Statthalterschaft vo ""Africa"" het näben dere vo ""Asia"" im Statthalter am mäiste Brestiisch brocht, au wil ""proconsul"" vo ""Africa"" langi Zit als äinzige senatorische Statthalter en äigeständigs Kommando über e römischi Legioon gha het, was sust nume die kaiserlige Legate gha häi.",🔎
6117,Blatt (Pflanze),Blatt (Pflanze),Laubblättẽr,FALSE,"Diè zmeischt zwei, seltè ein odder drei grundständigè Laubblättẽr hèn èn 5 bis 20 Millimetẽr langè Styl un vobreitet sich abrupt in diè 2 bis 5 Zentimetẽr breitè flache, elliptisch-lanzettliche Blattschpreiti, welli uff dè Blattobbersitè vo dunklerem Grüè isch als uff dè Blattuntersitè.",🔎
,,,Bletter,FALSE,"Die wechselständig aagordnete Bletter dräte an de Ändi vo de Zwiig ghüft uf und wärde zwüschen eim und zwei Santimeter lang, und bis zu eim Santimeter breit.",🔎
,,,Laubbletter,FALSE,"D Laubbletter sin wäggselständig und zwäiziilig (distich) aagordnet, äifach mit parallele Närve.",🔎
,,,Blatt,FALSE,"Anderi Bischbil im Dütsche si ""Blatt, Bund, Gramm, Kilo, Maa, Baar, Pfund, Sack, Schuss und Stück"".",🔎
,,,Nadle,FALSE,D Wysstanne het flachi Nadle u Stumpf.,🔎
,,,Laubblätter,FALSE,"Am è bitzeli bogènè un horigè Stängel findet mo drei bis füüf breit-elliptischi, stängelumfassendi Laubblätter, wo nach ussè spitz zuèlaufet.",🔎
,,,Blätter,FALSE,"I dè Mitti vom Stängel stönn d Blätter i vir bis acht Schyquirlè us acht bis virzeh Blätter, welli vo unnè noch obè kliiner wörret, suscht sin selli wechselschtändig aagordnet.",🔎
,,,Blattorgan,FALSE,"Im Geegesatz zu iire entwiggligsgschichtlige Vorlöifer häi die mäiste Böim au wääsentlig differenzierteri Blattorgan, wo us meerfach verzwigte Sitedriib (Lang- und Churzdriib) waggse.",🔎
,,,Blattform,FALSE,"Si unterscheide sech i der Loubfärbig, der Blattform oder im Wuchs.",🔎
,,,Loubbletter,FALSE,"Di gägeständige, gstiilete Loubbletter sy meh oder wenigeer härzförmig u meischtens drü- bis sibe-, ganz sälbe nüünlappig.",🔎
,,,Nyderblätter,FALSE,Zuèsätzlich umhüllet meereri sich umfassendi hütigi Nyderblätter scheidig d Basis vo dè Schynstängel.,🔎
6118,Neutralität der Schweiz,Die schwiizerischi Neutralität,Schwyzer Neutralidät,FALSE,"Ermöglicht worrè isch diè Vosorgungslinniè mit dè Sauschwänzlebaan, dè Gartèbaan un dè Palmrainbaan, mit dènnè mò s Schwyzer Territorium un dè Baanchnotè Basel umgangè hèt un uff d Schwyzer Neutralidät nit länger Rüggsicht hèt nää müèsè.",🔎
,,,immer nöitral,FALSE,"In hartnäckige Verhandlige het er zämme mit em Gämfer Charles Pictet de Rochemont duuregsetzt, ass Frankriich e chliine Sträife Land an Gämf wurd abdrätte, zum d Stadt mit dr Waadt z verbinde undd Schwiz per Dekret für immer nöitral het döfe bliibe.",🔎
6119,Niedergebisbach,Nydergebischbach,Nydergebisbach,TRUE,"Es litt südöstlig vom Ortskern, östlig vom Ortsdeil Nydergebisbach und südwestlig vom Görwihler Ortsdeil Segete.",🔎
,,,Nyderbebischbach,TRUE,"Zu de Gmeind Herrischried ghöre d Gmeinde Großherrischwand, Hogschür, Hornberg, Nyderbebischbach, Rütte und Währhalde, wo friehner selbständig gsi sin.",🔎
6120,17. November,17. Novämber,17. Novamber,TRUE,ch a Proteschttàg orgànisiart worra: àm Sàmschtig 17. Novamber 2018 sìn Litt mìt gaala Schilè uf da Stroßa un Kr,🔎
,,,17. Novembèr,TRUE,baer woll nit zu größerè Opferzaalè. Eröffnig. Am 17. Novembèr 1869 hèt i Aawesèheit vo villn,🔎
6121,Zug (Schienenverkehr),Iisebaanzug,Züüg,FALSE,"Zugsignaal (im Signalbuèch ""Signaal a Züüg"") sin Ysèbaasignaal, wo Züüg odder uff diè freyi Streggi übbergehendi Näbbèfaarzüüg kennzeichnèd.",🔎
,,,Zugfaartè,FALSE,Abschtellgleis wörrèd nit für Zugfaartè übber dè Baanhof usè vowendèt un gèltèd dõhèr als Näbbègleis.,🔎
,,,Personèzugdiènscht,FALSE,"D VT 95–98 sin im Personèzugdiènscht uff nu wènig rentablè Näbbèschtreggè ygsetzt worrè, um Dampflokomotyv- odder Diselzugbedryb z ersetzè.",🔎
,,,Zuggattig,FALSE,"Èn Güèterzug isch è Zuggattig vo dè Ysèbaan, wo im Dransport vo Güèter im Schinnègüètervokeer diènt.",🔎
6122,Birnen,Bira,Bire,FALSE,"Chlepfmoscht werd us Truube, aber ou us Öpfu u Bire gmacht.",🔎
,,,Birn,TRUE,"Ear werd aus alde Wegga, Oier, Millich und Epfel bacha, manchmol au mid Birn odr Rhabarber.",🔎
,,,Birä,FALSE,"Diä flach abfallendä Ränder vom Troodos sind bewachsä mit Öpfel-, Birä-, Pfirsi-, Mandlä- und Nussbäum sowiä mit Wiifälder.",🔎
,,,Bere,FALSE,"  S Bütschgi oder au ""Gröibschi"", ""Gigetschi"", ""Gürbschi"", ""Bitzgi"", ""Butze"", ""Bützgi"" isch s Chärnghüüs vom ene Öpfel oder von ere Bere.",🔎
,,,Birrè,FALSE,"Grièßi, Himbeerè, Birrè un Pflummè – wörd oft als Früchteragùù odder nõch dè einzelnè Frücht z. B.",🔎
6123,Löffingen,Leffinge,Löffige,TRUE,"Nochbergmeinde sin im Nordweste Löffige (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), im Nordoste Hüfige, im Oste an Blüemberg (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) und im Süde an Bonndorf im Schwarzwald.",🔎
,,,Löffinge,TRUE,"D'Nochberdörfer sin Löffinge (Landchreis Brysgau-Hochschwarzwald), Blüemberg und Hüfinge (beidi im Schwarzwald-Baar-Chreis) im Norde und Münchinge und Lembach im Süde.",🔎
,,,Löffingè,TRUE,"Aaschlièßend wörd diè nördlichi Dalflankè durch diè historischi ""Bertholdsbaar"" mit èm Zentrum Löffingè un èm Ort Rötèbach bildet.",🔎
,,,Leffige,TRUE,"Rötebach sich erstmols 819 als Rotinbah gnennt worre, wie e Ortsadliger wo Ruadger gheisse het si ganze Besitz im Ort dr Martinschilche in Leffige iberschriibe het.",🔎
6124,Vulkanismus,Vulkanismus,vulkanischi,FALSE,Im Jupitermond Io isch si bis uf 18.640 Kilometer noh chumme un het debi erstmolig uf eme usserirdische Himmelskörper vulkanischi Aktivitäte noochwiise chänne.,🔎
,,,vulkanische,FALSE,Doderby hän di vulkanische Chreft d Sedimäntdecki vum Karoo-Hauptbecki durbroche un hän am Rand vu däre Zone no mee Hebige entstoo loo.,🔎
,,,vulkanisch,FALSE,"Insofern underschidet sich dr Duniberg as e Vorberg vum Schwarzwald geologisch erheblich vum wänig nördlich glägene, vulkanisch prägte Kaiserstuehl.",🔎
,,,vulkanischen,FALSE,D Gsellschaftsinsle si e dropischi Südseeinselgrubbe vo vulkanischen Ursprung.,🔎
,,,vulkanischè,FALSE,Es isch dè wichtigschte Parameter bi vulkanischè Eruptionè un bschtimmt dè Charakter mit.,🔎
,,,Vulkane,FALSE,D'Oberflächi vu dr Io isch vu Vulkane un Berge bedeckt.,🔎
,,,vulkanischs,FALSE,"D' Kaiserstuehlbahn isch e Näbebahn westlich vu Friburg im Breisgau, wo dr Kaiserstuhl, e vulkanischs Gebirg im Oberrhigrabe, mit dr Streckene Gottene - Andinge un Rigel - Brisach am Rhi umschliesst.",🔎
6125,Bregenzer Ach,Bräagazar Ach,Breagazer Ach,TRUE,"Haard lit am Bodesee, zwüschat dr Breagazer Ach und em Neue Rhii.",🔎
,,,Bregänzer Aach,TRUE,"Am Obersee sin d Mündige vo dene Flüss: Alperhy, Bregänzer Aach, Arge, Aalte Rhy, Aach (bi Lindau), Ruggbach, Schusse, Dorabirer Aach, Leiblach, Lipbach, Brunnisach, Seefelder Aach (bi Uhldinge-Mühlhoofe), Rotach (bi Friedrichshafe), Stockacher Aach, Goldach, Steinach, Aach (bi Romanshorn).",🔎
,,,Bräagazer Aach,TRUE,Da Hoptfluss im Breogozarwold isch d Bräagazer Aach.,🔎
,,,Bregazer Ach,TRUE,"Vu dertgoht d Gränze am Seebach lang iber Schröcke un wyter an dr Bregazer Ach lang bis uf Au un zur Yymindig vum Argebach, derno dr Argebach duruuf bis churz vor Damüls un wyter am Faschinabach lang im Weschte bis zum Faschinajoch.",🔎
6126,Aktiengesellschaft (Schweiz),D Akziegsellschaft in dr Schwiz,Akziegsellschaft,FALSE,"Dr Verwaltigsroot (VR) isch s oberste Exekutivorgan, wo noch em Schwizer Obligazioonerächt) für d Füerig vo de Gschäft von ere Akziegsellschaft (AG) zueständig isch, solang nit d Generaalversammlig (GV; d «Legislative» vo dr AG) zueständig isch.",🔎
,,,Aktiegsellschaft,FALSE,Si isch en Aktiegsellschaft noch schwizerischem Rächt.,🔎
,,,Akziegselschaft,FALSE,"S Undernähme ""The Swatch Group"" isch en Akziegselschaft.",🔎
,,,Aktiègsellschaft,FALSE,"Diè Ferrovia Monte Generoso SA, abchürzt MG, als.: ""Monte-Generoso-Baan"", isch è schwyzer Ysèbaagsellschaft in dè Form von èrè Aktiègsellschaft mit Sitz z Capolago.",🔎
,,,Aktiegsellschafte,FALSE,D Eigetumsanteile von de Tochterfirme (meischtens Aktiegsellschafte) chönne doderbii zu 100 % em Schtammhuus oder zu öppis meh als 50 % em Schtammhuus ghöre (oder öppis dezwüsche).,🔎
,,,Aktiengesellschaft,FALSE,"Sit 2001 bsteit der EHC iner Form vora Aktiengesellschaft, wo der Spiilbetrib vo 2 Mannschafte (ca.",🔎
6127,Duktilität,Duktilität,duktil,FALSE,"Higege len sich Gsteiner langsam zue Falte ""verbige"" (ohni z'breche), wenn d'Verschiebige numme einigi mm/Johr betrage un s'Gstei usriichend duktil isch.",🔎
,,,verformbar,FALSE,"Metall (vo ""metallon"") si Materialie, wo in fester oder flüssiger Form vier charakteristischi Stoffäigeschafte häi: iiri elektrischi Läitfähigkäit isch hooch, nimmt aber ab, wenn Tempratuur uufegoot, si läite Wermi guet, si si verformbar und häi e metallische Glanz (Spiegelglanz).",🔎
,,,Dukdilidäät,TRUE,"D Schmelztämpratuur ghöört mit dr Dichdi, dr Risszäikäit, dr Festikäit, dr Dukdilidäät und dr Herti, zu de Äigeschafte vom ene Wärkstoff.",🔎
6128,Katalanische Sprache,Katalanischi Sproch,katalanisch,FALSE,"Dr Juan Antonio Samaranch (katalanisch ""Joan Antoni Samaranch i Torelló"", syt 1991 ""Marqués de Samaranch"";""Juan Antonio Samaranch Torello.",🔎
,,,kataloonische Sprooch,FALSE,"D Methoode vom Wälschschwiizer Wörterbuech isch auf bim Wörterbuech vo der kataloonische Sprooch zum Zuug cho, em Diccionari de la llengua catalana; der Louis Gauchat isch au em fachliche Byroot vom däm Projäkt go hälfe.",🔎
,,,katalan,FALSE,"Andere Kategorisierunga ordnen s Schpanische zäm mit französisch, katalan, portugiesisch, okzitanisch und sus no a paar klenere romanische Schprocha als Weschtromania i. Wil d spanische Schriftschproch vo da zentralspanischa Region Kastilien prägt isch, und zum dia „offizielle“ vo andera in Spanien vawendete romanische Idiomen (vor allem galicisch und katalan) abzgrenza, findet ma oft o dia Bezeichnung ""castellano"" („kastilische Schproch“).",🔎
,,,Katalanisch Sproch,TRUE,D Zwäck isch dr Katalanisch Sproch un Kultur e Heimet z gee.,🔎
,,,Katalanischen,FALSE,Si het vil Schriften us anderne Sprooche is Katalanischen übertreit.,🔎
,,,Katalonische,FALSE,"Do derby isch es inträssant z gseh, ass me uf Lombardisch der Begriff ""Sproochmord"" mit ""genocidi lenguistegh"" und äänlech im Katalonische mit ""genocidi lingüístic"" übersetzt het.",🔎
,,,Katalanische,FALSE,"Albanisch, Rumänisch, Bulgarisch, Afrikaans, mangi Dialäkt vum Katalanische un mangi Kaukasische un Uralische Sproche.",🔎
,,,Katalanisch,FALSE,"S Elsässisch – en alemannischi Sprooch – un s Bretonisch were vu je 1,5 Prozänt gschwätzt, jewiils uugfähr gliich viil Sprächer hänn Katalanisch, Roma un Korsisch.",🔎
,,,Kàtàlànisch,FALSE,"Dr Manuel Valls kààt viar Sprocha: Frànzeesch, Italianisch, Kàtàlànisch un Spànisch.",🔎
,,,Kàtàlànischa,FALSE,"As müas o noch do d’r bi gsait seh dàss d’r Frànzescha Nàmma „vautour“ vum Làtinischa „vultur“ schtàmmt, e Bezaichnung, vu ma o em Itàlianischa fendet àls „ovvoltore“ un em Kàtàlànischa àls „voltor“.",🔎
,,,katalaanischi,FALSE,"Januar 1989 z Figueres), bekannt als Salvador Dalí (katalaanischi Ussprooch: ) isch e spanische Mooler, Grafiker, Schriftsteller, Bildhauer und Büünebildner gsi.",🔎
,,,Kataloonische,FALSE,"D Plataforma per la Llengua – das isch uf Düütsch «Plattform für d Sprooch» – isch en Organisazioon, wo sech für s Kataloonische engaschiert.",🔎
,,,Katalanischi Sprooch,TRUE,"Im Dezämber 2007 het dr ""Conseil Général"" vo de Pyrénées-Orientales beschlosse, d ""Charta zur Förderig vo dr katalanische Sprooch"" (, ) iizfüere, wo die Katalanischi Sprooch in Nordkatalonie söll schütze.",🔎
,,,Kataloonisch,FALSE,Wie i dr ganze Region Katalonie sin z Barcelona s Spanisch und s Kataloonisch di beede Amtssproche.,🔎
,,,Kàtàlàànisch,FALSE,"S’ Département des Pyrénées-Orientales (uff Kàtàlàànisch ; uff Okzitàànisch """" ; dàs bediitet ""Ääschtliga Pyrenea"") ìsch s’ frànzeesch Département mìt’m Ordnungsnümroo 66.",🔎
6129,Evangelische Volkspartei,Evangelischi Volkspartei (EVP),EVP,FALSE,"Bi de Nationauraatswahle 2011 het s das Ergebnis gää: BDP 8,9 %, CVP 3,0 %, EVP 2,6 %, FDP 9,0 %, GLP 8,2 %, GP 19,5 %, SP 30,5 %, SVP 12,1 %, Suschtigi 6,2 %.",🔎
,,,Evangelisch Volksbartei,TRUE,1991 bis 1995 isch er fir di Evangelisch Volksbartei im Nationalroot ghockt.,🔎
,,,Evangelische Volksbardei vo dr Schwiz,FALSE,Si ghöört zu dr Evangelische Volksbardei vo dr Schwiz (EVP).,🔎
,,,Evangeelischi Volchspartei vo der Schwiiz,FALSE,Anne 1919 isch z Brugg die Evangeelischi Volchspartei vo der Schwiiz gründet worde.,🔎
6130,Avenches,Avenches,Wifflisburg,FALSE,"Er isch is Fryburgerland uf Dompierre ggange, emene Dorf im Broyetal zwüsche Wifflisburg un Pätterlinge, wo hüt zu dr Gmeind Belmont-Broye ghört.",🔎
,,,Aventicum,FALSE,"Nach 58 vor Christus: Nach der Niderlag vo de Helvetier gäg de Cäsar wird s Gebiet im Weschte vo dr Schwiz e römischi Provinz mit dr Hauptstadt Aventicum (Avenches, ligt zwüsche Murte u Yverdon), witeri Schtädt us derä Zit: Vindonissa (Windisch im Aargau), Augusta Raurica (Kaiseraugst im Aargau), Turicum (Züri) Anne 15 vor Chrischtus erobere d Röömer in ere grosse Militäroperazioon i de ganzen Alpe au s Land vo de Räter mit em Piet vom hütige Bündnerland und dr Oschtschwiiz.",🔎
,,,Avangsch,TRUE,"Vo dene Dürm us hend d Legionäär oder iri Hilfssoldate müesse ufbasse, ob d Alemanne wider einisch übere Rhy welled cho so wie dozmol, wo si ane 354 durs Land vo de Helvezier zoge sind und vil kabut gmacht hend, sogar d Hauptstadt Avangsch.",🔎
6131,Super League (Schweiz),Super League (Schwiiz),Schwizer Liga,FALSE,"De erscht groossi Erfolg i de Schwizer Liga uf de nazionalle Ebbeni hät de Klup i de Säson 1901/1902 gha, won er zum erschte Mal Schwizer Meischter worde isch.",🔎
,,,NLA,FALSE,"So isch d SKA sowohl zu eme Sponsor vo Sportveraastaltige wie d Tour de Suisse und de NLA worde, wi au zu eme Sponsor für Kulturhüüser und Musikfestivals.",🔎
,,,Nationalliga A,FALSE,De FC Wettige isch 1969 Erschter vo de Nationalliga B worde un so s erscht mol in d Nationalliga A ufgstige.,🔎
,,,Raiffeisen Super League,FALSE,"Är schpylt momentan in dr Raiffeisen Super League, dr högschte Schwyzer Liga.",🔎
,,,Schwizer Super League,FALSE,"Afangs 2007 isch är vom FC Basel übernoh worde, isch in dr Schwizer Super League 49 Mol zum Iisatz ko und het zäh Gool gschosse (Stand 24.",🔎
,,,Axpo Super League,FALSE,In dr Saison 2010/11 isch dr Club in d Axpo Super League ufgstiige.,🔎
,,,Nazionaalliga A,FALSE,1932 isch er us dr Nazionaalliga A abgstiige.,🔎
,,,Ligaspyl,FALSE,"2010 het s mit em Trainer Thorsten Fink non emol e Double ge, wo dr FCB im Cupfinal gege Lausanne gwunne het und d Ligaspyl mit drei Pünggt Vorsprung vor YB Bärn beändet het.",🔎
6132,Samaritaner,Samaritaner,Samaritaaner,TRUE,"Vom Joore 6 n. d.  Z. aa isch das Gebiet diräkt em röömische Staat understellt gsi, nochdäm dr Kaiser Augustus dr Ethnarch Archelaos, e Soon vom Köönig Herodes em Groosse und sinere samaritaanische Frau Malthake, wäge Beschwäärde vo de Judääer und Samaritaaner abgsetzt het.",🔎
,,,samaritanischi,FALSE,"Dört häig dr Jesus e samaritanischi Frau aadroffe, won em zum Drinke gee het.",🔎
6133,Demokratische Republik Kongo,Demokratischi Republik Kongo,Kongo,FALSE,"Uf dr andre Syte hän d Portugiese Handelsstatione ufgmacht, zerscht an dr Mindig vum Kongo, vor allem z Soyo un däm sym Seehafe Mpinda.",🔎
,,,Zaire,FALSE,"D FNLA, wu vu Zaire unterstitzt un fascht nume vu Bakongo drait woren isch, het si aafangs mit dr UNITA verbindet, isch aber no schwäre Verluscht us dr Kämpf uusgstige.",🔎
,,,dèmokchraatische Rèbublikch fom Kchònggo,FALSE,"Kikongo (dasch è wechtigi Schpròòch ide dèmokchraatische Rèbublikch fom Kchònggo òdr Kiswisi (das bedüttet ""Schwizrdütsch"")).",🔎
,,,kongoleesischer,FALSE,"Hornung 1995 z’ Kinshasa, Zaire) ìsch a kongoleesischer Rapper un Täkschtdìchter, wo bii Pàriis labt un schàfft.",🔎
,,,Kongo-Kinshasa,FALSE,"Dezämber 1937 z Katala im damalige Belgisch-Kongo; † 1995) isch en Maler, Keramiker und Xylograph us Kongo-Kinshasa gsi.",🔎
,,,Demokratisch Republik Kongo,TRUE,"Angola gränzt an Namibia, Sambia, d Republik Kongo, di Demokratisch Republik Kongo un dr Atlantisch Ozean.",🔎
6134,Provinz Ostflandern,Prowìnz Oschtflàndra,Oschtflàndra,FALSE,"Ìn Flàndra sìnn, vu Wäscht uff Oscht, d’ Prowìnza Wäschtflàndra, Oschtflàndra, Fläämisch-Bràbant, Àntwärpa un Limburg.",🔎
,,,Oschtflandere,FALSE,"Gent (niderländisch , französisch ""Gand"" ) isch e Stadt i de Regioon Flandere z Belgie und isch d Hauptstadt vo de Provinz Oschtflandere.",🔎
6135,Hephaistos,Hephaistos,Hefaistos,TRUE,"D Afrodite isch mit em Hefaistos, em Gott vom Füür und dr Schmiidkunst, verhürootet gsi und het en die ganz Zit mit Stärblige und Unstärblige betrooge.",🔎
,,,Hephäst,FALSE,"So sind literarisch för d Insle Lemnos drai Kabiire bizügt, Söö vom Kamillos, wo selber e Soo vom Hephäst und vo de Kabeiro isch.",🔎
6136,Kelten,Kelte,Keltazit,FALSE,Zur Keltazit isch Breagaz an schtark befeschtigta Ort gsi.,🔎
,,,kältischa,FALSE,"D’ Remer (uff Làtiinisch ""Remi"") sìnn naawa da Suessiona ainer vu da greeschta belgisch-kältischa Schtamm gsìì.",🔎
,,,Kellte,TRUE,"Vorher händ, de archeologische Usgrabige na, warschindli au d Kellte und d Römer i dem Gebiet gwohnt.",🔎
,,,keltische Völcher,FALSE,"D Verbreitig vo de keltische Sproche isch im Große und Ganze d Wanderbewegig vo de keltische Völcher, Kultur oder Sproche und hät dodurch vom Cherngebiet im südlige Mitteleuropa us au di Iberischi Halbinsle, di Britische Insle und au Chleiasie erreicht.",🔎
,,,keltischs,FALSE,"Vilicht isch es e keltischs Wort, vergliiche cha mer alefalls altirisch ""gair"" ‚Nachbar‘ oder ""gairm"" ‚Schrei‘, d Bidütig wär denn „die Nachbarn“ bzw.",🔎
,,,früekeltische,FALSE,"Mit Goldschatz vo Erstfäld bezäichnet män e Fund vo früekeltische Gegeständ us Gold, wo mä z Erstfäld im Kanton Uri gmacht het.",🔎
,,,cheltischu Volksgruppe,FALSE,"Dit appa 700 odär 600 vor Chrischtus isch Galliu va cheltischu Volksgruppe bsidlut wordu, wa z Gallischa (""än cheltischi Sprach"") in dem Gibiät igfiährt heint.",🔎
,,,keltisch,FALSE,"D Gschicht vo Züri gaat uf di keltisch Sidlig, wo mer im Stadtgebiet gfunde hät, und uf s antik Doorff Turicum zrugg.",🔎
,,,Keltischi,FALSE,"Keltischi, römischi un alemannischi Sidler, s Bischtum Konschtanz un diè Freyi Rychsschtadt Konschtanz hèn vosuècht, sèbbi strategischi Position uusznutzè.",🔎
,,,keltisches,FALSE,D Helvetier (; ) sind es keltisches Volch gsi.,🔎
,,,keltische,FALSE,"Dä het nyt mit dr Belche-Theorie z due, wu d Belche ime keltische Kaländersystem erkläre.",🔎
,,,Kälte,TRUE,"Prähischtorische Kulture, d Kälte, d Römr, d Alamanne und d Franke hönd ihre Spuure hinterloo.",🔎
,,,Kälde,TRUE,"dỏedåd draof hen, dãs dii Gägnd vo Wãldhousa breids vo då Kälde bsiedld wãr.",🔎
,,,Keltezit,FALSE,"Während dr Keltezit isch uf em Plateau a „Fürschdesitz“ gsi, wu Handelsbeziehige bis in d Mittelmeerrüm unterhalte het.",🔎
,,,keltischi Kultur,FALSE,"bis dass d Römer cho si, isch die keltischi Kultur vo de Gallier vorherrschend gsi, vor allem die vo de Häduer und de Mandubier, wo scho dr Caesar im ""De bello Gallico"" erwähnt.",🔎
,,,keldischâ,FALSE,Auf dr Doomrdengr Gmargong hôd mâ aussrdem â keldischâ Schanze ond an Reemischâ Guâtshof gfondâ.,🔎
,,,keltischa Zitt,FALSE,Ìn dr keltischa Zitt han sìch Kültürsiedlunga ìm Süda vu Ansa ìnschtàlliart.,🔎
,,,keltischer,FALSE,D Volcae oder Volker () sin ä keltischer Schtamm i dr Antike gsi.,🔎
,,,keltischen,FALSE,"Dr Name stammt vu dr Silurer, eme keltischen Volksstamm z Sidwales un isch vum Roderick Murchison anne 1833 bregt wore.",🔎
,,,keltischä,FALSE,"D Tägscht vo dä Bänd träid sich um d Gschicht, s' tägläch Läbe und d' Schpiritualität vom keltischä Stamm vo dä Helvetier und sind täilwiis in ärä rekonschtruiärtä Form vom helvetischä Gallisch gschreybä.",🔎
,,,cheltischi,FALSE,"stamid sechs cheltischi Münze, womer a dene beede Fundplätz a de Tuur gfunde hett.",🔎
,,,Keltische,FALSE,"Im Johr 794 wird Mehli als ""Melina"" erschtmols urkundlich erwähnt, woby dr Name vom Keltische här söll cho.",🔎
,,,Keltefürst,FALSE,"Dr Berg, wo Alt-Brisach druf lit, isch Sitz vume Keltefürst gsi.",🔎
,,,spotkeltische,FALSE,Der Münsterhügel isch scho in dr spotkeltische Zit (1.,🔎
,,,Cheltu,TRUE,"Als Gallia hent d'Römär äs geografischus Gibiät bizeichnut, wa vorallum va Cheltu (lat. ""Galli"") bsidlut isch gsi.",🔎
,,,keltischè,FALSE,"De Name ""Belche"" wird vilmol us em keltischè herglaitet, us em Name vom Sunnegott Belenus (vo ""bel"" «hell, glänzig»).",🔎
,,,Kelta,TRUE,Dia Lischte vo da keltischa Stämm listet Stämm vo da Kelta geographisch gordnet uf.,🔎
,,,kelteschi,FALSE,"De Albert Samuel Gatschet het ne as bsunderi Form vom Landschaftsname ""Üechtland"" erklärt und probiert, ne ufene kelteschi Urform zruggzfüere.",🔎
,,,Keltezitt,FALSE,"Us de Keltezitt sin keini archäologische Zügnis bekannt, degege het mer z'Dalhüse bi eime Hüsbau anno 2015 Scherbe und Stei us dr Römerzitt gfunde.",🔎
,,,keltischi,FALSE,"Bis zum erschte Johrhundert vor unserer Ziträchnig hänn numme keltischi Stämm s Gebiet bewohnt, wu uff Latiinisch ""gall"" gheiße hänn, infolg vu de Usdehnig vum Römische Riich isch ganz Gallie vu de Römer iignuu wore.",🔎
,,,keltoromanische,FALSE,finde sich Spure vu ere keltoromanische Sidlig.,🔎
,,,Keltè,TRUE,"S Belchè-Sischteem umfasst füüf Bärg mit èm Nammè Belchè im Dreiländeregg Dütschland-Frankrych-Schwiz, wo schu dè Keltè als Sunnèkalènder diènt haa chönnt.",🔎
,,,Gallier,FALSE,"Im Johr 387 vor Chrischtus isch Rom vo de Gallier plünderet und zerschtört worre, aber d Burg uf em Kapitol hond si nit erobere kenne, und so sind si gege Lösegeld wider abzoge.",🔎
6137,Zeihen,Zäie,Zeije,TRUE,Zwüsche dene beide Bärge flüsst der Bach im Ibärggrabe gäge Norde abe und chunt nach drühundert Meter uf s Piet vo der Gmeind Zeije im Bezirk Laufeburg.,🔎
,,,Zääje,TRUE,"D Nochbergmeinde sind Bözbrg, Villnachere, Brugg, Välte, Gaueschtei, Tale und Zääje.",🔎
,,,Zäje,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Bözbrg sind Effige, Müendl, Remige, Rinike, Brugg, Vilnachere un Schinznach im Bezirk Brugg und Zäje uf dr Weschtsyte im Bezirk Lauffeburg.",🔎
,,,Zäije,TRUE,"Es früeners Fusionsprojäkt, no mit föif Gmeinde (zu de vier ane au no mit Zäije), isch scho nach der erschte Abstimmig i den Oortschafte ane 2009 gstorbe.",🔎
,,,Zeihe,TRUE,"Januar 1946 z Friburg), Bürger vo Zeihe und Barberêche, isch en Schwiizer Politiker (CVP).",🔎
6138,Minseln,Meisele,Minselner,FALSE,"Bis zum Minselner Ortsusgang hät er de Name ""Mühlebach,"" wird im Alltag aber oft au ""Minselner (Dorf-)Bach"" gnännt.",🔎
,,,Maisele,TRUE,"Vu dene 235 sin 54 vu Grofuuse gsi, 41 vu Schluchsee, 21 vu Schennau, 20 vu Ütlete, 13 vu Maisele, 12 vu Lottstette, je 10 vu Kirchzell un vu Chaischde, 6 vu Mudau, 5 vu Fieze, 4 vu Höcheschwand, je 3 vu Erzige, vu Heppeschwand un vu Dettighofe, je 2 vu Rieder un 2 vu Hüsere un je ai Person vu Strittberg, Unterweschnegg, Büel, Gündelwange un Schimmeldewog.",🔎
6139,Gemeinjahr,Gmainjohr,Gmeinjohr,TRUE,S Johr 1 (754 a.u.c) isch im julianische Kalender e Gmeinjohr mit 365 Däg gsi.,🔎
,,,Gmeinjoor,TRUE,"Als Schaltjoor () wird es Joor im Kalender bezeichnet, wo im Unterschiid zum Gmeinjoor en zuesätzliche Schalttag oder ""Schaltmonat"" hät.",🔎
6140,Judenverfolgungen zur Zeit des Ersten Kreuzzugs,Juudeverfolgige zur Zit vom Erste Chrüzzuug,Erste Chrüzzuug si d Juude im westlige Öiropa verfolgt worde,FALSE,Zur Zit vom Erste Chrüzzuug si d Juude im westlige Öiropa verfolgt worde.,🔎
,,,Juude gmordet und usblünderet,FALSE,"Uf em Wääg ins Häilige Land häi si in jüüdische Stadtviertel und Dörfer d Juude gmordet und usblünderet, vor allem im Rhiiland.",🔎
6141,Goldener Schnitt,Goldige Schnitt,Goldigi Schnitt,FALSE,"E Zahl, wo kennzeichnend isch für d Sälbstähnlikeit, wo sich immer widerholt, isch dr Goldigi Schnitt.",🔎
,,,Goldene Schnitt,FALSE,"Er het sich au mit de geometrische Proportionelehr beschäftigt, und mit de Lehr vo de Chegelschnitt, und de Bestimmig vom Goldene Schnitt.",🔎
,,,Goldig Schnitt,FALSE,"Dr jüngeri Leonardo da Vinci het von em Mathematikunderricht überchoo, isch mit em befründet gsi und het en zu siner Abhandlig über e Goldig Schnitt aagregt, wo 1509 verläit worden isch und wo dr da Vinci illustriert het.",🔎
6142,Senegal,Senegal,Senegàl,TRUE,"Ar labt em Sübàràwischa Àfrik vum Senegàl bis en d’Somàlia un Südàfrik, d’Wiaschta un d’Ürwalder üssgschlossa.",🔎
,,,senegal,FALSE,Ai Dag speter sin franzesischi Fallschirmjeger us em senegalesische Dakar in dr Hauptstadt vu Gabun glandet un hän dr M´Ba wi der in s Amt brocht.,🔎
,,,senegalesische,FALSE,"März 1973) isch e senegalesische Fuessballspiler, wu au de dütsch Pass het.",🔎
6143,13. August,13. Augschte,13. Àuigscht,TRUE,Dr Manuel Carlos Valls (* 13. Àuigscht 1962 z Bar,🔎
,,,13. Ouguscht,TRUE,ach dere besagte Pressekonferänz isch z Berlin am 13. Ouguscht 1961 d Muur boue worden u der Satz Niemer heig d ,🔎
,,,13. Auguscht,TRUE,Dr Gerhard Raff (* 13. Auguscht 1946 en St,🔎
6144,Psychologie,Psüchologii,Psychologi,TRUE,"2003 het är parallel zumene Gaschtschtudium a dr ""Hochschule für Musik und Theater Hannover"" bim Prof. Martin Dörrie ds Schtudium vor Psychologi, Psychopathologi und dr Anglistik ar Universität Zürich agfange, wüu er tieferi Iisichte i ds mönschliche Erläbe und Verhaute het wöue gwinne.",🔎
,,,Psychology,TRUE,Vu 1958 bis 1962 het er am Ripon College z Wisconsin Psychology studiert un het dert dr Bachelor of Arts gmacht.,🔎
,,,psychologische,FALSE,"Au isch s mööglig, ass s genitale Gschlächt andersch isch as s Identidäätsgschlächt vom ene Mensch, won e psychologische Begriff isch für s Gschlächt, won e Individuum s Gfüül het, ass er drzue ghööri.",🔎
,,,Psichologi,TRUE,"Noch em Abitur het an dr Universitet Fryburg Theologi, Psichologi, Germanistik und Latyn studiert.",🔎
,,,psüchologische,FALSE,In dr Umgangssprooch verstoot mä öbbis anders under em freije Wille as im juristische oder psüchologische Sproochgebruuch.,🔎
,,,Seelakunda,FALSE,Dr Vincent Decroly hàt a Lizanz vu dr Seelakunda ghàà.,🔎
,,,Bsichology,TRUE,"Vu 2005 bis 2011 het d Schulze an dr Universitet Minche Interkulturälli Kommunikation, Bolitikwisseschaft un Bsichology studiert.",🔎
,,,psüchologischi,FALSE,"D Psüchoanalüse (vo griechisch ψυχή ""psyche"" „Seel“ und ἀνάλυσις ""analysis"" „Zerlegig“, im Sinn vo „Undersuechig, Enträtselig vo dr Seel“) isch e psüchologischi Theorii, wo um 1890 vom Wiener Nöiroloog Sigmund Freud gründet worden isch.",🔎
,,,psichologisierende,FALSE,Mer chännt en vor allem fir syni psichologisierende Romään.,🔎
,,,Psycholog,FALSE," Olive Emil Wetter (* 1980 z Bern) isch e Schwyzer Pianischt, Klavierlehrer und Psycholog.",🔎
,,,Psychologii,TRUE,"Wil dr Übergang zu andere Wisseschaftsgebiet wie d Medizin und d Psychologii fliessend isch und d Forschig hüfig schdark interdisziplinär isch hai sich d Begriff Biowisseschafte, Life Sciences und Läbeswisseschafte iibürgeret.",🔎
,,,Psichology,TRUE,Noch eme Freiwillige soziale Johr am Zäntrum fir Psichiatry Ämmedinge het er an dr Universitete Bamberg un Bonn Psichology studiert.,🔎
,,,psǜchologischè,FALSE,"S Personal vo dè Antarktisschtationè wörd nõch strengè medizinischè un psǜchologischè Kriteriè uusgwäält, well d Stationè meischtens übber längeri Zit vo dè Ußèwält isolyrt sin.",🔎
,,,Psicholoog,FALSE,"Juli 2009 z Room) isch en walserisch-italienische katolische Prieschter, Psicholoog, Profässer und Inschtituutsgründer gsy.",🔎
6145,Hégenheim,Hagene,Häägener,FALSE,Joorhundert het sich s Gschlächt vo Bäärefels in e Häägener und e Gränzacher Linie däilt.,🔎
,,,Hägeme,TRUE,"Im Südoste isch s Baasler Santihanns, im Nordoste St. Louis, e chli witer äwägg im Weste si die elsässische Gmäinde Hägeme und Häsige.",🔎
6146,Natürliche Zahl,Die natürlige Zahle,natürlige Zaale,TRUE,S Konzept vo de natürlige Zaale goot in d Urgschicht zrugg.,🔎
,,,natürlechi Zahl,FALSE,"Ä Primzahl isch ä natürlechi Zahl, wo mr nit as Produkt vo zwei natürlige Zahle gresser as 1 schreibe ka.",🔎
,,,natürlechi Zaal,FALSE,S Achtzähni – wo me eifacher 18 schribt – isch e natürlechi Zaal.,🔎
,,,nàtiirliga Zàhl,FALSE,D Zàhl 10000 (zehtàuisig) ìsch a nàtiirliga Zàhl.,🔎
,,,Zahlä,FALSE,"För s' Passwort Buechstabä, Zahlä ond Sonderzäichä wählä Förs erratä vomäne Passwort wo met Zahlä, Symbol, und Chli- bzw.",🔎
,,,natürlige Zaal,TRUE,"D Primfaktorzerleegig isch d Daarstellig von ere natürlige Zaal formula_1 as Brodukt us Primzaale, wo denn as Primfaktore vo formula_1 bezäichnet wärde.",🔎
,,,natüürligi Zaal,FALSE,"Dr Fundamentalsatz vo dr Arithmetik oder Hauptsatz vo dr elementare Zaaletheorii säit us, ass jeedi natüürligi Zaal in Primfaktore cha zerlegt wärde und dass die Zerleegig in dr kanonische Daarstellig äidütig isch.",🔎
,,,natüürlige Zaale,TRUE,Die ganze Zaale sin en Erwiterig vo de natüürlige Zaale.,🔎
,,,natürlige,FALSE,"Wie dr Name scho adütet, wird dr klassisch Begriff vo dr euklidische Geometrii erwiiteret, was sich au in de brochene und nit natürlige Dimensione vo viile Fraktal spieglet.",🔎
,,,natürligi Zahl,FALSE,"Dr grösst gmeinsami Deiler vo zwei ganze Zahle formula_1 und formula_2 isch die grössti natürligi Zahl, wo me drmit formula_1 und au formula_2 ohni Räst cha deile.",🔎
,,,natürliche Zahle,TRUE,Als ändlichi Kardinal- und Ordinalzahl wird si je nach Definition au zu de natürliche Zahle zellt.,🔎
6147,Kommunikation,Kommunikazioon,Komunikazioon,TRUE,Es isch psunders als Netzwärch für di gschäftlechi und au privati Komunikazioon für Lüüt im düütschsproochige Ruum – der Regioon D-A-CH – dänkt.,🔎
,,,Komunikazioonswüsseschaft,FALSE,De Schmutz isch im fryburgische Seisebizirk uufgwachse und hät a der Uniwërsitëët Fryburg Gërmanischtik und Komunikazioonswüsseschaft gstudiert.,🔎
6148,Induktivität (Bauelement),Induktanz,induktiwi Bauelimänte,FALSE,"Sonigi induktiwi Bauelimänte wärde au as Induktiwidäät bezäichnet, dr Begriff Induktiwidäät, wo für die füsikalischi Äigeschaft stot, wird au für s induktive Bauelimänt brucht.",🔎
,,,Induktiwidäät,FALSE,Dr Blindwiderstand von ere Induktiwidäät bi sinusförmige Signal.,🔎
,,,Induktividäät,FALSE,"Wichdigi Bauelimänt si Elektroonerööre, integrierti Schaltige, Halbläiterdiode, Zener-Diode, Drabsister, Thyrister, Widerständ, Kondensatore und Induktividäät.",🔎
,,,Induktividääte,FALSE,"Wichdigi elektrischi Bauelimänt si Elektronerööre, Halbläiterdiode, Dransister, integrierti Schaltige, Widerständ, Kondensatore und Induktividääte.",🔎
6149,Blasinstrument,Bloosinstrumänt,Blööser,FALSE,"Im ursprünglige italiänische Concerto grosso bestoot s Concertino mäistens us Striicher, z Dütschland vilmol us Blööser.",🔎
,,,Blõsinschtrumänt,TRUE,"Er würd für Frauèschtimmè, Violynè, hochi Blõsinschtrumänt, s Sopran-Inschtrumänt vo dè Viola-da-gamba-Familliè (Diskant-Gambè) un diè rächti Hand bi Taschtèinschtrumänt vowendet, mengmoll au für d Notation vo extreem hochè Laagè bi düèfè Inschtrumänt.",🔎
,,,Blõsinschtrumènt,TRUE,"Dè See hèt also quasi Musig gmacht un sich wiè è Blõsinschtrumènt odder wiè nè Orgèlpfiifè vohaltè, wo statt i dè Luft im Wasser zum Schwingè brocht worrè isch.",🔎
,,,Blôser,FALSE,"Unterschydlichi Donschtärki wörrèd uff dè voschiddènè Musiginschtrumänt unterschydlich uusgfüürt: bi Stryychinschtrumänt wörd dè Drugg, d Gschwindigkeit vum Bogèschtrich, sowiè d Stryychschtell voändèrèt, Blôser variyrèd dè Drugg un d Stärki vum Luftschtròm.",🔎
,,,Blosinstrument,FALSE,"Blõsmusig isch ä Obberbegriff für Musik, wo nur oder gröschdedeils Blosinstrument iigsetzt werde.",🔎
6150,Nebensignal,Nebbèsignaal,Haltedaflè,FALSE,"Für dè Baanbedryb git s an èm Baanschteig fascht immer eini odder mee Haltedaflè, mèngmòl au Vorsignaalwidderholler, Gegèschprechaalaagé un Strèggèfèrnschprècher, Abfèrtigungsaalaagè mit Bedièndaflè un Abfaarsignaal, mitunter au Brèmsbroobaalaagè.",🔎
,,,Trapezdaflè,FALSE,D Yfaarhauptsignaal sin durch d Trapezdaflè ersetzt worrè.,🔎
,,,Schachbrèttdaflè,FALSE,"S Streggègleis vor èm weschtliché Gränz vom Baanhof volauft in èm Vyrtelchrais-Rächtsbogè mit èm flachè Höger uff dè Innèsitè, wa zuè nèrè Bsunderheit bim Yfaarsignaal gfüürt hèt: S weschtliche Yfaarsignaal stòt links vom Streggègleis, wa (korrekterwys) mit èrè Schachbrèttdaflè Ne4 aazeigt wörd.",🔎
6151,Inselstaat,Inselstaat,Inselschdaat,TRUE,"Kapverden, Kapverdischi Insle) isch än afrikanische Inselschdaat mit nüün bewohnte Insle im Atlantik, 460 Kilometer vor der Weschtküschte vo Afrika.",🔎
,,,Insùstaat,TRUE,"Japan (jpn. ""Nihon""/""Nippon""; ) isch na Yndoneesie, Madagaskar ù Papua-Neuguinea de viertgrööschta Insùstaat vo de Wäüt.",🔎
,,,Inselschtaat,TRUE,"Grad öschdligi Länge goot, bildet dr fümftgröscht Inselschtaat vo der Welt noch Indonesie, Madagaskar, Papua-Neuguinea und Japan.",🔎
,,,Staat,FALSE,"Barbados isch en Insle in de Chliine Antille und e Staat im ""Commonwealth of Nations"".",🔎
,,,Inselrepublik,FALSE,"D Inselrepublik bildet en eigeständige Mitgliidstaat vom ""Commonwealth of Nations"".",🔎
,,,Ìnselschtààt,TRUE,"Niue (ùff Anglisch odd’r , niueànisch ""Niuē""; àlter Nàmma ""Savage Island"", „wìlda Ìnsla“) ìsch a àbglaaganer Ìnselschtààt ìm Süüdpàzifik ìn dr Neecha vu Tonga, äbb 2.400 km nordeschtlig vu Näiseelànd.",🔎
6152,Griechische Sprache,Griechischi Sprooch,(noi)griechische,FALSE,Im (noi)griechische het mer d Wuchedäg drgege durnummeriert.,🔎
,,,Griachisch,FALSE,Ar ìsch a begàbter Schüeler gsìì; ar hàt àn'ma Wettbewerb a Priis fer Làtiinisch un Griachisch bikumma un ar hàt ànna 1962 dr Baccalauréat (Abitur) bstànda.,🔎
,,,Katharevousa,FALSE,"S modern Tirkisch isch üs em Osmanisch-Tirkische, üs ere tirkisch-arabisch-persische Mischsproch gschaffe wore, d griächisch Katharevousa isch üs altgriächischem Wortschatz un ere erfundene Grammatik entstande, s Hebräisch isch numme no Sproch vu dr Literatür un vu religieese Zeremoniä gsii un isch zu nere gsprochene un gschriibene Standartsproch entwicklet wore.",🔎
,,,grichische,FALSE,"Nooch dere Hypothese isch in dr Früehphase vu dr Planeteentwicklig e ebba marsgrosse Planetoid, wo nooch dr Mueder vu dr grichische Mondgötti Selene biswiile ""Theia"" gnennt wird, mit dr Proto-Erde, wo domols scho ebba 90% vu ihrer hütige Masse gha het.",🔎
,,,Griechische übersetzt,FALSE,"Dr Begriff Messias ( ""Maschiach"" oder ""Moschiach"", aramäisch ""Meschiah"", in griechischer Transkripzioon Μεσσίας, ins Griechische übersetzt Χριστός ""Christos"", latinisiert ""Christus"") stammt us em ""Tanach"" und bedütet dr „Gesalbti“.",🔎
,,,noigr,FALSE,Mistrás (noigr.,🔎
,,,autgriechisch,FALSE,"Wasserstoff isch es chemisches Element mit em Symbol H (für latinisch ' „Wassererzüger“; vo autgriechisch ' „Wasser“ u """" „wärde, entstah“) u dr Ordnigszahl 1.",🔎
,,,Neugriechisch,FALSE,Im Neugriechische wirds Eta wiä I usgschproche un heisst hit Ita.,🔎
,,,griechisch Schproch,FALSE,"Ondrersyts lutet d geografisch Yteilung fir Griechelond codice_14, derwylscht d schprochlig Yteilung fir d griechisch Schproch codice_15 lutet.",🔎
,,,Gr,FALSE,D Opisthokonta (Gr.,🔎
,,,altgriechisch,FALSE,"Aschoka (Sanskrit: अशोक, ""Aśoka Priyadarśin""; Pali: ""Asoka Piyadassi""; altgriechisch: Πιοδάσσης, ""Piodássēs"") isch e König us de altindische Dynastii vo de Maurya gsii.",🔎
,,,Griechisch,FALSE,"Sid 1783 isch er Lehrer am ""Pädagogium,"" em hütige Hebel-Gümnasium, z Löörech gsi, won er Griechisch, Latiinisch, Gschicht, Geometry, Düütsch, Ärdkund und Religion ggä het.",🔎
,,,noigriechisch,FALSE,"Pylos (, Pýlos, noigriechisch: Pílos; ) isch de Name vo merere antike Ortschafte uf de Peloponnes und vonere moderne Chliistadt z Messenie.",🔎
,,,griechischi Sproch,TRUE,Kuum eine vo de Profässer het die griechischi Sproch beherrscht.,🔎
,,,griichisch,FALSE,"De Gnoche (ladinisch-anatomisch ""Os"", Plurool ""Ossa"", griichisch-klinisch-paddologisch maischdens ""Ost~, Oste~"" odda ""Osteo~"", vo ""οστούν"") odda s Gnochegwääb (au als ""Bain"" us alda germanischer Wortwurzel) bzaichent ä bsondas hartes, skelettbildends Schditzgwääb vu de Wirbeldiir.",🔎
,,,griächischi,FALSE,E griächischi Schrift vum Cassius Dio (ca.,🔎
,,,Griechnische,FALSE,"Sälli sin vor allem s Bulgarische, s Ungarische, s Türkische, s Griechnische, s Russische und s Dütsche.",🔎
,,,Grëzischt,FALSE,"Mäi 1943 z Berlin) isch en Schwyzer Indogërmanischt – ganz bsunders Grëzischt – gsy, wo au s Läbe lang aktyv em ""Schwyzerischen Idiotikon"" verbunde gsy isch.",🔎
,,,griâchische,FALSE,"Meteorologie setzt sich aus zwoi griâchische Dôilword zamma: μετεωρος ""meteōros"" hoisst „en dr Schwäbe“, ond λόγος ""lógos"" moint „Lehre“, „Sinn“.",🔎
,,,Attizismus,FALSE,In dr griechische Litratuurgschicht gältet er as äine vo de wichdigste Verdräter vom Attizismus.,🔎
,,,grychischè,FALSE,"S hèt d Form von èrè gradè, langgschtreggtè Röörè mit schmalem Schallbecher gha, ähnlich ènèrè Fanfarè, un isch wòòrschinlich glych wiè d grychischè Salpinx gsi.",🔎
,,,Griächische,FALSE,"Dr het im Laüf vu däre Arbet – agstoße dur Forschunge vum Rasmus Christian Rask – aü Wortbildung un Lütentwicklung im Altnordische, im Slawische un im Griächische vergliche – un zwar in friähjere un spetere Entwicklungsstufe vu däne Sproche.",🔎
,,,gr,FALSE,Zypere (gr.,🔎
,,,altgriechische,FALSE,"Us dr glyche Wurzle kunnt au s alemannische Wort ""rinne"" oder s altgriechische ""rhëin"", wo beidi au „fliesse“ bedüte.",🔎
,,,griechischi,FALSE,D Uni vo Korça bietet griechischi Fächer aa un mit de lokale Behörde cha uf Griechisch komuniziirt werre.,🔎
,,,griechische Sprooch,FALSE,"Die klassischi Anatomii verwändet e standardisierti Nomenklatur, wo uf dr latiinische und dr griechische Sprooch basiert.",🔎
,,,neugriechische,FALSE,"De Name ”Helvetia“ werd i gwüssne Sprooche au för d Schwiz bruucht, so im neugriechische (Ελβετία, Elvetía) oder em Irische (An Elvéis).",🔎
,,,Neugriechische,FALSE,"Si hänn abber nit lang gwircht, spöter sin Främdwörter vor allem us em Ungarische, de benochberte slawische Sproche un em Neugriechische chuu.",🔎
,,,griechischi Sprooch,TRUE,"Mit dere Kolonisazioon si vor allem im Küsteberiich vom Middelmeer und em Schwarze Meer die griechischi Sprooch, Kultur und Polis-Ornig verbräitet worde.",🔎
,,,Griechische,FALSE,"Für Laute, wo im Griechische net vorkomma sen, sen Zeichen von dr glagolitischa Schrift (Glagolica) verwendet worra, wo a bissel früher vom griechischa Mönch Konschtantin, wo später Kyrill ghoißa hat, erfunda worra isch.",🔎
,,,griächische,FALSE,Zämme mit em Bfarrer Daniel Steiner het dr Raymond Matzen d viär Evangeliä üs em griächische Ürtäxt in dr Stroßburger Dialäkt ibersetzt.,🔎
,,,Noigriechische,FALSE,"Mai 2017) isch e dytsche Altphilolog, Dichter un Übersetzer gsi, wo us em Noigriechische überdreit het.",🔎
,,,Griechischi,FALSE,"Des bedütet dass dr indoeuropäischi Luut /""*kw/"" zu /p/ isch verschobe worre, e Luutwandel wo au im Griechischi un mangi Italischi Sproche z'beobachte isch.",🔎
,,,Altgriechische,FALSE,Er het s Lehre vom Altgriechische und em Hebräische popularisiert.,🔎
,,,griichische,FALSE,"S Wort chunnt vom griichische ""θεολογία"" (theología), un setzt sich us de beide Wörter ""θεός"" (theós »Gott«) un ""λόγος"" (lógos »Wort«) zämme.",🔎
,,,griechischen,FALSE,"D Falange Española ([], vom griechischen φἄλαγξ ""phálanx"" „Baumstamm“, „Walze“, „Rolle“, „Schlachträije“) isch en ultranazionalistischi, faschistischi und antikommunistischi Beweegig z Schbanie gsi.",🔎
,,,griechisch Sproch,FALSE,"Bi de Übernohm hets sich de Luutwert gändert, wil d Vokalricheri griechisch Sproch numme mit Zeiche fyr Konsonante z schriibe, zue viili Mehrditigkeite gfiert hätti.",🔎
,,,Griächisch,FALSE,"So isch d Liturgiisproch in dr griächische Orthodoxii e elters Griächisch, wu siter mehrere Johrhunderte stoh bliibe isch un nit ohni witters verständlig isch.",🔎
,,,grichisch,FALSE,"grichisch ""erebos"" „Dunkel, Schatteriich“.",🔎
,,,Griechischi Sproch,TRUE,Di Griechischi Sproch hät Yfluss uff d Christe gnoh.,🔎
,,,griech,FALSE,"""oculus"", griech.",🔎
,,,Grichische,FALSE,De Namme stammt us em Grichische un bedütet sovil wie »Ares entgegegsetzt«.,🔎
,,,griechisch,FALSE,Uf griechisch gseet es Sirgumflex aber e so uus: ~.,🔎
,,,griachisch,FALSE,"D Ergotherapii (griachisch: ἔργον, érgon, „Werk“, „Arbat“ und θεραπεία, therapeía, „Dianscht“, „Behandlig“) isch a ärztlich vrordnate Therapiiform, wo sich mit dr Usführig vo konkreta Betätigunga und dera Uswürkiga uf da Mensch und sine Umwelt befasst.",🔎
,,,griechischi Schprac,FALSE,"Während ISO 3166 di geografischi Iiteilig beschriibt, definiert ISO 639 di schprachlichi Iiteilig So luutet biischpiilswiis di geografischi Iiteilig für Griecheland ""GR"", während di schprachlichi Iiteilig für di griechischi Schprac ""el"" luutet.",🔎
,,,ngr,FALSE,S griechische Alphabet (ngr.,🔎
,,,Altgriächische,FALSE,"S Wort Dialäkt kunnt üs em Altgriächische διαλεκτός /dialektós, wo «Unterredig» und d Art, wiä mer redet bedüütet und vum Verb διαλέγεσθαι («sich unterhalte») chunt.",🔎
,,,nöigriechisch,FALSE,"S Griechische Füür ( ', nöigriechisch ' „flüssigs Füür“) isch e milidäärischi Brandwaffe gsi, wo im byzantinische Riich sit em 7.",🔎
,,,griechischem,FALSE,Blasius isch en Name mit griechischem Ursprung.,🔎
,,,griechischer Sproch,FALSE,S Papyrus 46 isch es umfangriichs Originaldokument i griechischer Sproch mit eme grössere Teil vo de Paulus-Brief vom Neue Teschtament.,🔎
,,,Nejgriächische,FALSE,D Bildung vum Relativsatz im Nejgriächische isch fascht identisch mit em Alemannische (lueg dert unter „Eigeschafte vu gsprochener Sproch“).,🔎
,,,griechische,FALSE,"Durch Norme isch au e Schrybig mit em griechische und kyrillische Alphabet ermögligt worre, was vor allem für d Transkription vo Orts- und Personenämme brucht wird.",🔎
6153,Lens VS,Leis,Leiserbärg,FALSE,"Für d Dialäktchör vo der Landschaft vo Montana und am Leiserbärg het är Patoisteggscht gschribe, und i de Zytige vo Montana sind Artikel vo im erschine.",🔎
,,,Lens,FALSE,"En Inschrift us Lens im Wallis isch a de CANTISMERTA gwidmet, doch cha nünt öber die Göttin gsait werde.",🔎
6154,1. November,1. Novämber,1. Novämber,TRUE,"t vum 31. Oktober zum 1. Novämber, wu urspringli vor allem z Irlan",🔎
,,,1. Novamber,TRUE,"Dr Moses Lycurgus Broocks (* 1. Novamber 1864 bi <a href=""San%20Augusti",🔎
,,,1. Nowamber,TRUE,"D’ Madeleine Will (* 1. Nowamber 1910 z’ <a href=""M%C3%BClhause",🔎
6155,Chormusik,Choormuusig,Choorgsang,FALSE,"Liederbüecher wärde in verschidene Berych vo dr Kultur pruucht, deils für einzelni Sänger oder chlyni Gruppe, aber i de meischte Fäll doch ender füre Choorgsang.",🔎
,,,Chor,FALSE,D Saalbau het ä Chor un zwai sitlichi Näberüm.,🔎
,,,Cheer,FALSE,"Dia drei Vokalsolischda – fir d Titlroll ond fir da Evangelischda braucht mr jeweils an Bass ond fir da Jesus an Tenor – soddet mit professionelle Sänger bsetzt werra, d Cheer send so gschdaldet, dass-se vo Laia guat bewäldigt werda kennet.",🔎
,,,Chinderchoor,FALSE,"Dr Name vo dem Chinderchoor – ""Schwiizergoofe"" – chunt vom Schwiizer Mundartwort ""Goofe"" für es «Chind» wo nöd folge tuet oder schlächt erzogen isch.",🔎
,,,Chorgsang,FALSE,"Lieder sind bis hüt s wichtigschte Musigmaterial füre Chorgsang, wo grad vom Hans Georg Nägeli z Züri starch gförderet worden isch.",🔎
,,,Chöör,FALSE,"Züri hät hüt mee weder sibezg Chöör, aagfange bi de Zürcher Vokalischte, em Manechoor Züri, de Kantorei vom Sankt Peeter, de Zürcher Singstudänte (de Studäntegsangveräin, wo scho ane 1849 gründet woorden isch), em Zürcher Singchräis, em Bach-Kolleegium und em «collegium vocale groossmöischter» bis hi zu de Zürcher Sängerchnaabe, zum Jazzchoor «Jazzcetera», zum Schwuule Manechoor Züri «schmaz» und zu alne andere, wo zum Musigläbe byträäged.",🔎
,,,Chillechöör,FALSE,"Chillemusiker und Chillemusikerinne spiile als Aagstellti vo de Pfarreie und Chillegmäinde d Muusig i dr Chille sälber, vilmol as Organist, oder si sind Choorläiter oder läite Muusiggrubbe wie Chillechöör, Schole oder Posuunechöör.",🔎
,,,Choor,FALSE,"So Lieder wärde vo vil Lüüt, meischtens inere Gruppe vo Sänger und Sängerinne, privat und öffentlech gsunge; das chan i dr Familie, i dr Schuel, bi Uftritt vomene Choor, bi Jugedorganisazioone, Studänteveräin wie dr Zofingia oder au in irgend emene andere Veräin sy.",🔎
,,,Chormuusig,TRUE,"In de Joor druf isch si Wärk seer vilfältig worde: Er het denn au Orchestermuusig komponiert (drunder vier Sinfonie), konzertanti Wärk, Chammermuusig, Chormuusig und äi Opere.",🔎
6156,Mexiko-Stadt,Mexiko-Stadt,Stadt Mexiko,FALSE,"Dr Kahlo iir Lääbe het in dr Stadt Mexiko aagfange und isch dört au z Änd gange, in iirem Häim wo as s Blaue Huus bekannt isch.",🔎
,,,Mexiko-Schtàdt,TRUE,Àuigscht 1969 z’ Mexiko-Schtàdt) ìsch a mexikànischa Farnsahschàuischpìelera.,🔎
6157,Heitersheim,Heitersche,Haidersche,TRUE,"""Puppenmuseum „Kleine Welt“,"" friejer ""Opfinger Puppenstuben- und Puppenmuseum „Kleine Welt“"", speter ""Freiburger Puppenmuseum"", derno ""Staufener Puppenmuseum „Kleine Welt“"") isch e privat Museum z Haidersche in dr Rächtsform vun ere GbR, wu vu dr Ursula Trefzger un dr Anita Lüdtke grindet woren isch un au vun ene bis hite glaitet wird.",🔎
,,,Heidersche,TRUE,Harde verfüegt mit dr 64b (Harte / Heidersche) iber e eigeni Aschlussstell.,🔎
,,,Haiderschemer,FALSE,Si schafft in eme Haiderschemer Wyyguet im Maarkgreeflerland as Oenoloogi un Räbbyyri.,🔎
6158,Full-Reuenthal,Full-Röilete,Full-Reuèthal,TRUE,"S 1489 ""Rúwèdal"" dürft sich ebbèfalls uff des hüt zu dè Schwiz ghörende Full-Reuèthal bezièd.",🔎
,,,Full-Reulete,TRUE,"D Nachbergmeinde sind Full-Reulete im Nordweschte, Waldshuet-Düenge ännet em Rhy und de tütsche Gränze im Norde, Choblez im Nordoschte, Chlingnau im Oschte, Böötschde im Südoschte, Mandech im Süde, Mettauertal im Weschte und Löipschled im Nordweschte.",🔎
,,,Full,FALSE,"Sie schlänglet sich bsunders zwischè Laufèburg un Full, mit wènnig Stygig un Gfäll, am sûdlichè Ufer nõch.",🔎
6159,Mühleberg,Mülibäärg,Butteried,FALSE,Er het s Lehrerseminaar vo Hofwyl psuecht und isch vo 1913 bis 1956 Schuelmeischter z Butteried gsi.,🔎
,,,Mülibärg,TRUE,"Bi Laupen isch d Ymündig vo dr Seise id Saane, und dört chunt dä Fluss wider in Kanton Bärn, won er nach eme churze Wääg zwüsche Mülibärg und Golate id Aare mündet.",🔎
6160,Grosses Moos,Groosses Moos,Grosse Moos,FALSE,Eiss isch es Dorf im Grosse Moos im Bärner Seeland.,🔎
,,,Grosse Mooses,FALSE,Gurbrü ligt im Schwizer Mittuland am Rand vom Grosse Mooses.,🔎
6161,Blauwal,Blauwal,Blauwaal,TRUE,"Ooni s Plankton in de arktische Gwässer hätte die riesige Bartewaal, wo Plankton filtriere, wie zum Bispil dr Blauwaal oder dr Finnwaal nüt zum ässe.",🔎
,,,Blàuiwààla,FALSE,"Ainiga Tiarla wia-n-Elefanta, Giràffa un Blàuiwààla känna Infràschall woohrnamma un düan dia Lüüta b’nutza fìr kommuniziara.",🔎
6162,Britisches Weltreich,S Britische Wältriich,Britische Wältrich,TRUE,Das gilt für d Verteidigung als au für die imperialistischi Expansion vom Britische Wältrich.,🔎
,,,Britisches Wältriich,FALSE,"Juli 1931 in Bombay, Britisch-Indie, Britisches Wältriich; † 28.",🔎
,,,British Empire,FALSE,"Nach em dütsche Siig im Westfäldzug gäge Frankriich 1940 händ si Teil vo Südfrankriich, Korsika und Britisch-Somaliland, vo 1941 bis 1943 grossi Teil vom Balkan, Ägypte und Tunesie bsetzt und hät gäge s British Empire en wältumspannende Seechrieg gführt.",🔎
,,,Brite,FALSE,"Dementsprechend het mer in dr DDR zwische Berlin un Westberlin (fer die drei Westsektore vu dr Franzose, Brite un Amerikaner) underschide, wogege mer in Westberlin un in dr alde Bundesrepublik Dytschland zwische Berlin (West) un Ostberlin underschide het.",🔎
,,,Britische Empäier,FALSE,"1690 het die Britischi Ostindie-Kompanii dört e Stützpunkt gründet, wo denn zu äim vo de Zentrum vom Britische Empäier in Indie worde isch.",🔎
,,,Britische Wältriich,TRUE,Joorhundert am grösste gsi und s drittgrösste Riich in dr Wältgschicht (noch em Britische Wältriich und em Mongolische Riich).,🔎
,,,britische Empire,FALSE,"Mit em Sonderfriide vo Utrecht het Groossbritannie 1713 d Haager Allianz verloo, und aagfange sich uf en Usbau vom britische Empire afo konzentriere.",🔎
,,,Britischa Waltraich,FALSE,"Joohrhundert ìsch sa fìr a kurza Zitt d’ fàktischa Hàuiptschtàdt vu dr Wäschtìndischa Federàzioon, ema Bund vu zwälf Prowìnza vum Britischa Waltraich, gsìì.",🔎
,,,britische,FALSE,"März 2015 z Broad Chalke, Wiltshire) isch an britische Fantasy-Schriftsteller gsii.",🔎
6163,Bregenz,Breagaz,Breogoz,TRUE,"Dor Breogozarwold ischt a Region z Voralbearg (Öschtriich), gnauor i anama gebirgigo Woldgebiet südöschtlich vo Breogoz, in dor Nöhe vom Bodasee.",🔎
,,,Bregènz,TRUE,Zèrscht isch si südlich vo Bregènz bis uff Fäldkirch.,🔎
,,,Bregetz,TRUE,"Do aber de Apt nöd erlobt het, as i de Laurenze-Cherche, di reformiert Mess glese werde taar, het de Vadian, sit 1526 Börgermaister vo Sanggale, ane 1527 s Chloster ufglööst und de Apt het müese is Exil und i de Städt Wil, Rorschach und Bregetz residiert.",🔎
,,,Brägaz,TRUE,Des ischt vo 1903 bis 1985 a 35 km lange Schmalspurbahn vo Brägaz ge Beza gsi.,🔎
,,,Bregez,TRUE,"Dia wichtigschta Schtädt in der römischa Provinz ""Raetia"" sind gsi: ""Augusta Vindelicorum"" (Augschburg), ""Castra Batava"" (Passau), ""Castra Regina"" (Regeschburg), ""Parthanum"" (Partenkirche), ""Gamundia Romana"" (Schwäbisch Gmünd), ""Alae"" (Oole), ""Foetes"" (Fiesse), ""Cambodunum"" (Kempte im Allgai), ""Brigantium"" (Bregez), ""Arbor Felix"" (Arbe), ""Clunia"" (wohrschinli Fealdkirch oder Balzers), ""Curia"" (Chur).",🔎
,,,Breagazer,TRUE,Di elter Forschig (v. a. dr Karl Schmid) het in eme Stryt um s Breagazer Erb e dieferi Ursache vermuetet.,🔎
,,,Bregänzerschiff,FALSE,"Da sind d Rapperschwiler de Zürcher z Hilf cho mit de bede Bregänzerschiff, wo si am 24.",🔎
,,,Breagoz,TRUE,"Doarobiro litt a dor Ostsitto vom Rhiital, eabba 10km südle vo Breagoz, uf 437m vor-om Breagazar Wald am Aafang vo do nörldliga Kalkalpa.",🔎
,,,Bregänz,TRUE,"Februar 1499 stattgfunde zwüsche 10.000 kaiserlige Druppe, die meiste drvo Schwobe, und enere chliinere Zahl vo eidgenössische Reisläufer in dr Nöchi vom südöstlige Zipfel vom Bodesee, südwestlig vo Bregänz.",🔎
,,,Breagez,TRUE,"Wichtige hischtorische Orte am Bodesee sin Arbe, Bodme, Breagez, Konschdanz, Langenarge, Markdorf, Linde, Ibberlinge, Radolfzell, Wasserburg, Romanshorn und Rorschach.",🔎
,,,Bregaz,TRUE,"Imene Buech vo dr Stiftsbiblioteek vo Sanggalle gseet me, wie dr Magnus z Bregaz e Blinde gheilt heig.",🔎
6164,Istein,Istei,Ischtei,TRUE,"Spöter si Gebiet a dr Hauesteistross im Sisgau, dr Buchsgau, Gebiet am Bielersee, d Herrschaft Pruntrut, d Landvogtei Schlienge mit Ischtei und em Glaibasel drzue cho.",🔎
,,,Istäi,TRUE,D Basler und iiri Verbündete si mit öbbe 5'000 Maa vor Istäi zooge.,🔎
,,,Iischtai,TRUE,Mai 1902 z Iischtai; † 1995) isch e dytschi Haimetdichter gsii.,🔎
6165,Bad Zurzach,Bad Zoorzi,Zorzi,FALSE,April 1825 z Zorzi; † 24.,🔎
,,,Zùùrzi,FALSE,Hauptort isch Zùùrzi.,🔎
,,,Zorzach,FALSE,Er isch Präsident vo der Chilepfläg vo de reformiirte Chilegmeind Wettige-Noiehof gsi un leitet zur Zit im Uftrag vom Aargauische Chilerot di reformiirte Chilegmeinde Zorzach und Gauestei als Kurator.,🔎
,,,Zuurzi,FALSE,Jetz chunt er a de schwiizerische Oort Chaiserschteul und Zuurzi verby.,🔎
,,,Baad Zorzi,TRUE,"Wyter oben am Fluss isch d Gmeind Melike, und flussabwärts vo Räkige chunt de Houptort vom Bezirk, Baad Zorzi.",🔎
,,,Zuurzach,FALSE,"Bi ""Tenedo,"" em hütige Zuurzach, isch e grosse Poschte ännet em Rhy ygrichtet worde, s Röömerlager Dangstette.",🔎
,,,Zurzi,FALSE,"Vom Baanhof Brugg us fahre Poschtauto i d Gebiet vom Nordaargau: es git e Linie über Schinznach uf Tale, eini übere Bözbrg uf Frick, und anderi uf Linn, Rinike und Lauffeburg, über Lauffohr uf Mönthal, über Vilige uf Döddige und no eini i Nordoschte uf Würeloos, Tägerfälde und Zurzi.",🔎
6166,Gregor der Große,Gregor dr Groß,Sankt Gregor,FALSE,"Uff Bronzerelief gseht me die grosso Chileväter vom Oobeland, dr Sankt Ambrosius, dr Sankt Gregor, dr Hieronymus und dr Augustinus.",🔎
,,,Gregor dr Gross,TRUE,Der Theoloog und Publizischt Natale Benazzi (* 1961) stellt iires Lääbe i synere Reihe vo de hundert wichtigschte chilegschichtliche Persoone zwüsche dr Papscht Gregor dr Gross un dr fränkisch Kaiser Karl dr Gross.,🔎
,,,Gregor,FALSE,"Wel s wenig Quälle us dr Zyt noch em Dood vum Papscht Gregor het, waißt mer wenig iber s Lääbe vum Honorius.",🔎
,,,Gregor em Große,TRUE,"Wel er Latynisch un Griechisch het chenne, het er d ""Dialogi"" vum Gregor em Große ins Griechisch chenne ibersetze.",🔎
,,,Gregor dr Grooss,TRUE,So het dr Bapst Gregor dr Grooss im Joor 602 Toleranz für d Juude befoole.,🔎
,,,Gregor em Groosse,TRUE,Zu de früeste Sammlige vo Legände wärde d «Dialogi de miraculis patrum Italicorum» vom Bapst Gregor em Groosse (540–604) zelt.,🔎
,,,Gregor em Grosse,TRUE,"So het si öppen au em Papscht Gregor em Grosse Briefe lo schrybe, und mit em Papscht <a href=""Adeodatus%20I.",🔎
,,,Gregor em Groossa,TRUE,"Bnännt ìsch dr gregoriànischa Gsàng noh-n-em Pàpscht Gregor em Groossa (540–604, Pàpscht àb 590).",🔎
6167,Anorganische Chemie,Anorganischi Chemii,anorganisch,FALSE,"Die mäiste vo de hüt bekannte Mineral und vo de 4800 Mineral, wo vo dr International Mineralogical Association (IMA) as äigeständig anerkennt wärde, si anorganisch, doch au e baar organischi Substanze wie zum Bischbil Mellit und Evenkit oder Whewellit und Weddellit, wo Nierestäi bilde, si as Mineral anerkennt, wil si sich au natürlig bilde.",🔎
,,,anorganischi,FALSE,Sie wird vorallem für anorganischi Molekül verwändät.,🔎
,,,anorganisch Chemie,TRUE,"Chemie isch d Wisseschaft vo de Stoff (Subschtanza) sowie de Schtoffumwandlunga (chemische Reaktiona) und wird in mehnerloi Fachgebiet, die anorganisch Chemie, die organisch Chemie, die theorädische Chemie und die Biochemie, trennt.",🔎
,,,anorganische,FALSE,Die füsikalischi Chemii (churz: PC) isch näben dr anorganische und dr organische Chemii äins vo de „klassische“ Däilgebiet vo dr Chemii.,🔎
,,,anorganischi Chemii,TRUE,"D Arbet vom Justus von Liebig drüber wie dr Dünger wirkt, si d Grundlaag für d Agrarchemii und häi wichdigi Erkenntniss über die anorganischi Chemii gliiferet.",🔎
6168,Geheimrat,Ghäimroot,Ghäime Staatsroot,FALSE,"Dr Junker Bärnhard Meyer zum Pfiil (* 1488 z Baasel; † 1558 z Baasel), isch e Duechhändler, Ghäime Staatsroot und Gsandte vom Kanton Baasel gsi und vo 1548 bis 1558 Bürgermäister z Baasel.",🔎
,,,Ghäime Root,FALSE,Dr Rubens isch Sekretäär vom Ghäime Root worde und het z Madrid meereri Wärk usgfüert.,🔎
6169,Berthold II. (Zähringen),Berthold II. vu Zährige,Berthold II. vù Zäärige,FALSE,chd Mool gnänd ane 1080 im Zämehang mid em Herzog Berthold II. vù Zäärige. Noch em Uusschdäärbe vù dr Zääriger ane 1218 hed,🔎
,,,Herzog Berthold II. vu Zähringe,FALSE,/a>. Gschicht. D Burg isch im 11. Johrhundert vum Herzog Berthold II. vu Zähringe böue loo wore un isch anne 1120 s erscht Mol gnän,🔎
,,,Berthold der Zwöit vo Zääringe,FALSE,"Ane 1079 het d Prinzässin Agnes der Markgraf Berthold der Zwöit vo Zääringe ghürootet, wo öpe 1050 uf d Wält cho isch und au bis 1111 gläbt het.",🔎
6170,St. Antoni FR,Saantoni,Santantoni,TRUE,"Die alti Pfarrgmeind Taafersch isch ane 1831 bis 1832 i d Gmeinde Taafersch, Auterschwüu, Santantoni und Santursche ufdeilt worde.",🔎
,,,St. Antoni,FALSE,chüschtigi Flechi. Nachpuurgmiine va Heeteriet si St. Antoni ù Ueberstorf im Kanton F,🔎
,,,Santooni,TRUE,"Im Johr 1854 het de Kanton Fryburgs erscht mol es Chülchagsetz verabschid, vo dem au di reformiert Chülcha betroffe gsi isch un 1863 isch im Seisebezirk di erscht Chülchagmiin gründt cho, d Chülchagmiin Santooni, wo ma denaa in Chülchagmiin Seisebezirk ungnännt hät.",🔎
6171,Formsignal,Formsignaal,Flügelhauptsignaal,FALSE,"Uumittelbar nõchdèm s kein regèlmässsigè Personèvokeer gää hèt, sin d Flügelhauptsignaal im Stüèlinger Baanhof flügeltechnisch entmannt worrè, diè beidè Yfaarvorsignaal sin komplètt demontyrt worrè.",🔎
,,,Flügelsignaal,FALSE,Wiè bi allnè Baanhööf uff dè Sauschwänzlebann sin z Zollhuus Flügelsignaal vo dè baddischè Bauart inschtallyrt gsi.,🔎
,,,Hauptflügelsignale,FALSE,"D Hauptflügelsignale sin schu 1967 ""entmannt"" worrè, idèm mò d Flügel abmontyrt hèt.",🔎
,,,Semaphorè,FALSE,Formsignaal mit Flügel wörred aafangs als Semaphorè bezeichnet.,🔎
,,,Ungültigkeitssignaal,FALSE,Allerdings sin d Formsignaal sit dè Stilllegig vo dèm Abschnitt mit Ungültigkeitssignaal vosää.,🔎
6172,Albbecken,Albbeggi,Albbeggè,TRUE,"Unterhalb vom Dalknigg wörd dè Fluss im ""Albbeggè"" gschtaut (im Mittel 18 Hektar, Längi vo dè Staumuèer: öppè 80 Metèr) un dè gröschti Deil vo dè Wasserfüürig zum Stausee ""Schwarzabrugg"" vom Schluchseewärk abgleitet wörd.",🔎
,,,Albschtausee,FALSE,"Dè Mettmaschtausee, wo zum öschtlichè Sitèarm vom Pumpspycher-Netzwärk Schluchsee ghört, diènt dè Wasserkraftnutzig im Vobund mit dè Hauptachs vom dreischtufigè Pumpspycher-Kraftwärk zwischè Schluchsee un Rhy un èm weschtlichè Sitèarm, dè s Albdal mit èm Albschtausee ybindet.",🔎
6173,Äquivalenz von Masse und Energie,D Ekwiwalänz vo dr Masse und dr Energii,Ekwiwalänz vo dr Masse und dr Energii,TRUE,En anderi wichdigi Konsekwänz vo dr SRT isch d Ekwiwalänz vo dr Masse und dr Energii.,🔎
,,,Ekwiwalänz vo Masse und Energii,TRUE,"D Ekwiwalänz vo Masse und Energii säit, ass mä d Rueenergii vo jedem Däili, Körper oder füsikalische Süsteem an sinere Masse formula_5 cha ablääse.",🔎
,,,Masse un Energie änander äquivalent sin,FALSE,dass Masse un Energie änander äquivalent sin.,🔎
6174,Welt,D Wält,Wäld,TRUE,"D ""Wandrradd (Rattus norvegicus)"" hod se aus Oschdasie en dr ganza Wäld ausbroidad.",🔎
,,,Wält,TRUE,2.6 Milliarde Ahänger die grössti Religion uf dr Wält un eini vu dr fümf Wältreligione.,🔎
,,,Weld,TRUE,"D Bira (wissaschafdlich ""Pyrus L."") kommad en dr ganza Weld, mo s Klima des zulassd, vor.",🔎
6175,Beton,Beton,Stampfbeton,FALSE,"D Muure sind im Chärn, wie s denn normal gsi isch, us Stampfbeton gsi, mit ere Fassade vo ghauene Wärchstei vordra.",🔎
,,,bedonyrtè,FALSE,Näbb dè obberè Uussichtsblattform bschtòt dè Turm us drei Blattformè bis zum bedonyrtè Sockel.,🔎
,,,Bedong,TRUE,"Uff èm unterè Abschnitt um dè Baanhof Ofteringè ummè gits au Bedong-Schwellè, welli vomuètlich bim Rüggbau vo dè ehemòligè Baanhofsgleis ybaut worrè sin.",🔎
,,,Beddo,TRUE,Si ligt südlech vo Loichanga ond goht uff Beddo- ond Eisedrebba 55 m na.,🔎
,,,Betoo,TRUE,"Drotz Betoo, des brauchd s heit noo, genau asoo wia en Pompeji.",🔎
6176,Licht,Liecht,sichtbarem Liecht,FALSE,"""emittere"" = ussende) bezeichnet mer in dr Physik zuemeist d'Ussendig vu sichtbarem Liecht un andere elektromagnetische Welle als ""Lüchte"" oder thermischi Emission (""Wellestrahlig""), oft au allgmeiner d'Ussendig vu atomare oder subatomare Deilli (""Korpuskularstrahlig""), insbesundere in dr Kern- un Deilliphysik.In dr Akustik schwätzt mer au vu ""Schallemission"" (bzw.",🔎
,,,Liechwälle,FALSE,"Bim Dobbelspaltexperimänt schickt mä Wälle, zum Bischbil koheränti Liechwälle, dur e Bländi mit zwäi schmale, parallele Spalte, wo d Wällelengi ""λ"" chliiner isch as dr Abstand ""a"" vo de bäiden Spalte.",🔎
,,,Liechträiz,FALSE,"ὤψ ""ops"") isch e Sinnesorgan zum Liechträiz woorznee.",🔎
,,,Liacht,TRUE,"’S ìsch d’ Schträcka, wo s’ Liacht ìm Vakuum wahre’ma juliàànisch Joohr (365,25 Taaga) z’rucklajt.",🔎
,,,liecht,FALSE,"Wasserstoff cha (vu dr Erde us) im Spektrum vum Sunneliecht, wo durch die planetarische Wolken gstreit wird, noochgwiise werre.",🔎
,,,Dagleecht,FALSE,"Dr Namme leitet sich wohl vu lat. ""dies"", Dag, Dagleecht ab.",🔎
,,,Liechtstraale,FALSE,"Die historischi Debatte, öb Liechtstraale us Däili oder us Wälle bestöön, uf die git d Kwantefüsik d Antwort, ass e Liechtstraal us Fotoone bestoot, und deren iire Ufenthaltsort im Raame vo dr Kwantemechanik dur e Woorschinligkäitswälle beschriibe wird.",🔎
,,,Liechtwälle,FALSE,"Brächig oder Refraktion (änglisch ""refraction"") bezeichnet d Änderig vo dr Usbreitigsrichtig von ere Wälle wägen ere rümlige Änderig vo ihrer Usbreitigsgschwindigkeit, wo speziell für Liechtwälle dur e Brächigsindex ""n"" vom ene Medium beschriibe wird.",🔎
6177,Sura (Babylonien),Sura z Babylonie,Sura in Babylonie,TRUE,"Saadia ben Joseph Gaon (* 882 im obere Egüpte; † 942 z Sura in Babylonie), arabisch ""Saʻīd bin Yūsuf al-Fayyūmi"", isch worschinlig dr grösst und bekanntist vo de ""Gaonim"" gsi.",🔎
,,,Sura,FALSE,D Juude häi aber wääred de römisch-persische Chrieg witer zu de Perser ghalte; die jüdische Gmäinde in Persie (vor allem in Mesopotamie) si denn au ufblüet und z Sura und Pumbedita isch schliesslig dr babylonisch Talmud entstande.,🔎
6178,Ägypten,Ägypte,Agypte,TRUE,Kairo isch d'Hauptschtadt vo Agypte.,🔎
,,,Egypte,TRUE,"Johrhundert s neuassyrische Riich vorgherrscht, wo sich bis uf Egypte uusbreitet het.",🔎
,,,Ägipte,TRUE,So endet d Urgschicht z Ägipte scho um 3000 v.,🔎
,,,ägyptisch,FALSE,"Mit dr Erwiiterig vom Römische Riich nach Oste, hai sich unter de Römer anderi Religione afo verbreite wie dr ägyptisch Isis- oder dr persisch Mithraskult.",🔎
,,,Alte Ägypte,FALSE,"Für e König vom Alte Ägypte brucht me hüte s Wort ""Pharao"", wo sich dank dr Bible in ähnliger Form in alle europäische Sproche iiheimisch gmacht het.",🔎
,,,ägyptische,FALSE,Dorum het sich dr Caesar zue ere radikalere Reform entschlosse un im Grund dr ägyptische Sunnekalender igfüehrt.,🔎
,,,egyptische,FALSE,"Libye het uf franzesische Druck syni Druppen us dr Hauptstadt wider mießen abzie un dr Habré het mit Hilf vu egyptische, sudanesische un US-amerikanische Druppe dr Oueddei chennen us em Amt verdränge.",🔎
,,,alte Ägypte,FALSE,"D Gschicht vo Ägypte cha in drei Abschnitt iideilt wärde: s alte Ägypte, wo vo dr Vereinigung vo Ober- und Underägypte in ei Schtaat, regiert vom enä König und verwaltet vo enerä brofessionelle Bürokratie, bis zur Eroberig dur d Römer duurt het, ä churzes Zwüscheschbiil vo Ägypte as römischi Brovinz und Ägypte sit dr Eroberig dur d Muslime.",🔎
,,,Ägyptè,TRUE,"Dè Sueskanaal (au Suezkanaal, , ""Qanāt as-Suwais"") isch èn Schifffahrtskanaal z Ägyptè zwischè dè Haffèschtädt Port Said un Port Taufiq bi Sues, wellè s Mittelmeer übber dè Isthmus vo Sues mit èm Rootè Meer vobindet un dè Seeschifffahrt zwischè m Nordatlantik un Indischè Ozean dè Wäg um Afrika ersparè duèt.",🔎
,,,Egipten,TRUE,März 1864 z Alexandria z Egipten uf d Wält cho und am 12.,🔎
,,,altägyptische,FALSE,So het än altägyptische Schryber us em Neue Rych im enä Brief an ä Kolleg ä sortierti Lischte vo Stedt z Kanaan zämegstellt.,🔎
,,,Egipte,TRUE,"Aaschliessend het är z Egipte Szene vo Kairo und Umgäbig gmolt, meischtens in dr Akuarelltechnik.",🔎
,,,egüptischi,FALSE,"Februar 1975 z Kairo; , Ägyptisch-Arabisch ""ʾUmm Kalsūm"", Alternativschriibwiise under anderem ""Oum Kalsoum"" und ""Umm Kultum""; äigentlig ""ʾUmm Kulṯūm Fātima ʾIbrāhīm as-Sayyid al-Baltaǧī"") isch en egüptischi Sängere und Musikere gsi.",🔎
,,,egüptisch,FALSE,"Churz vor dr Sueskrise und em Säggsdaagchrieg het dr egüptisch Bresidänt Gamal Abdel Nasser d Strooss vo Tiran für die israelischi Schifffaart gspert, was e Verstooss gege d Konvenzion über Hohäitsrächt uf See und in Zone nääbedraa gsi isch, wo d UN-Seerächtskomferänz am 27.",🔎
,,,Früedynastische Periode,FALSE,"Die egyptischi Kultur isch in färne Urzite entstande, d Hochkultur het in dr Früedynastische Periode aagfange, wo in Oberegypte en ersts Riich entstande isch.",🔎
,,,Ägüpta,TRUE,D’ Bezirkshàuiptschtàdt ìsch d’ Schtàdt Rafah àn dr Granz züa Ägüpta.,🔎
,,,Egüpte,TRUE,"D Rebellion het in dr Kyrenaika aagfange und sich uf Züpere, Mesopotamie und Egüpte usbraitet, aber nid uf Judäa.",🔎
,,,Ägûptè,TRUE,"Nõch èm finanziellè Erfolg vom Suezkanaal z Ägûptè 1869 eröffnet worrè isch, isch mo z Frankrych devò uusgangè, dass èn Kanaal vom Atlantik zum Pazifik ebbèso so eifach z bauè isch.",🔎
,,,Ägǜptè,TRUE,"Im Aaschluss a d ""Fön""-Tour hèt dè Hubert vo Goisern è Reiè vo Konzärt z Ägǜptè un in weschtafrikanischè Länder durrègfüürt.",🔎
,,,ägûptischè,FALSE,Unter m ägûptischè Bräsident Nasser isch dè Kanaal am 26.,🔎
,,,antike Ägypte,FALSE,I de 3000er und 2000er Jahr vor Christus händ Kontakte zwüsche Ethiopie und em antike Ägypte bestande.,🔎
,,,Ägypter,FALSE,"Vu dr alde Hochkulturen hän einzig d'Ägypter e reins Sunnejohr mit 12 Munäte à 30 Däg sowie 5 (un später alli vier Johr 6) Schaltdäg gha, des heisst ohni strenge Bezug zum synodische Munät vu 29,5 Däg, vermuetli wil fer die ägyptisch Kultur die genau Vorhersag vu dr johrezittlich bedingte Niliberschwemmige un domit dr Verlauf vum Sunnejohr iberläbensnotwendig gsi isch.",🔎
,,,Egüpter,FALSE,"Dotzedi vo Gazate si umcho und öbbe 1200 verwundet worde und säggs Israeli si gstorbe und mee as zwähundert verletzt worde, bis es zum ene Waffestillstand cho isch, wo vo de Egüpter iigfäädlet worden isch.",🔎
,,,Ägipter,FALSE,"Inschtrumänt, wo ähnlech wie d Drumbeete bout gsi sind, het’s scho bi den alte Ägipter gää.",🔎
,,,Ägipten,TRUE,"Es git en alti Gschicht, wo säit, die beede siged i dr antyke Zyt vo Ägipten uf Öiropa und über d Bäärgen is Wallis und vo doo bis uf Züri cho, wo si gstoorbe siged.",🔎
,,,Oberegüpte,FALSE,"Es het zwar Unrueje und chliineri Komflikt in Mauretanie, Oberegüpte und Dakie gee, aber s Römische Riich het under ihm doch si letschti lengeri Friidensperiode erläbt.",🔎
,,,ägüptisch,FALSE,"D’ Negev-Wììschta wìrd ìm Wäschta vu dr ägüptisch-isràeelischa Granz (àm Rànd vu dr Sinai-Hàlbìnsla) un em Gasaschtraifa, ìm Oschta vu dr Sanka Arava un ìm Norda vu dr Linia Gaza–En Gedi àm Toota Meer begranzt.",🔎
,,,Ägype,TRUE,Johrduusig vor dr Ziitwändi bis zur Eroberig vo Ägype dur d Araber im 7.,🔎
,,,Egybda,TRUE,"Bei seine viile Reisa ond oft langjährige Aufenthalt en fremde Lender, ondr andrem en Egybda ond en de USA, rihrt’r fleißich d Werbetromml fir da Eisetz vo Dampfpfliag en dr Landwirtschaft.",🔎
,,,Ägüpte,TRUE,Antike Im alte Ägüpte sin Chatze als Jäger vo Ratte un Müüs bsunders wichtig gsi un sin sogar religiös verehrt wôre.,🔎
,,,egüptische,FALSE,August 2006 z Kairo) isch en egüptische Schriftsteller gsi.,🔎
,,,Ägypta,TRUE,Neaba da Babylonia hond o d Ägypta und d Maya ihran Schwerpunkt uf d Himmelsbeobachtung und Aschtrologii glegt.,🔎
6179,Neuenhof AG,Nöiehof AG,Noiehof,TRUE,"D Gmeindsversammlig vo Noiehof het, wi au de Iiwohnerrot vo Bade am 30.",🔎
,,,Neuehof,TRUE,"D Nachbergemeinde vo Bade sind Obersiggedaal im Norde, Ännepade und Wettige im Oschte, Neuehof im Südoschte, Fislisbach im Süde, Birmischtorf und Gäbischtorf im Weschte und Turgi im Nordweschte.",🔎
,,,Nöiehof,TRUE,"Noochbergmeinde vo Oberroodlef sind Nöiehof im Nordoschte, Chillwange im Oschte, Remetschwil im Süde, Niderroodlef im Weschte u Fislischbach im Nordweschte.",🔎
6180,Pays de Bitche,S Bitscher Land,Bitscher Land,TRUE,"Fillipsbueri lijt ìm Bitscher Land (""Pays de Bitche"") ìm Dàl vum Fàlkestäänerbàch ìn dr Nordvogese uf re Heche zwìsche 205 un 510 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Bitscherland,TRUE,Gnännt isch dr Gmaindsverband noch em Bitscherland.,🔎
,,,Bitscher Landel,TRUE,"Lambach lijt ìm Bitscher Landel ìm Nordoschte vun Lothringe, weschtlich vun Bitche ìm Schwalbdàl uf re Heche zwìsche 267 un 428 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Bitscher Lànd,TRUE,"Ache lijt àn dr Mìndung vum Singlinger Bàch ìn d Ache, àm Rànd vum Bitscher Lànd uf re Heche zwìsche 225 un 336 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
,,,Bitscherlànd,TRUE,"Nusswiller lijt ìm Norde vum Bitscherlànd, sechsehàlb Kilometer vun dr ditsch-frànzesche Granz uf re Heche zwìsche 265 un 374 m ìwer em Meeresspiejel.",🔎
6181,Perm (Geologie),Perm (Geologi),Perms,FALSE,"S Mesozoikum fangt aa noch ere Kataschtrof am Änd vum Perms (Paläozoikum), wu d Ursach dervu nonig ufgchlärt isch; 90% vu allne Dier- un Bflanzearte sin dertemol uusgstorbe.",🔎
,,,permo,FALSE,Witeri Veriisige si us em Ordovizium und Silur und us em permo-karbonische Iiszitalter bekannt.,🔎
,,,Perm,FALSE,"Vor dr Trias chunnt s Perm, derno dr Jura.",🔎
6182,Pfälzische Dialekte,Pfälzische Dialekte,Fränkische in dr Pfalz,FALSE,"Diä verschiidene Dialäkt sin im Laüf vu dr Zit zum e homogene neije Dialäkt zämmegschmolze, wu am meischte Ähnligkeit het mit em Fränkische in dr Pfalz, wu aber aü e unibersähbari Ähnligkeit mit em Alemannische, bsunders mit em Oberrhiinalemannische het.",🔎
,,,pfälzischi Mundaarte,FALSE,"I de Pfalz reded die, wo na Dialäkt schwätzed, pfälzischi Mundaarte; die ghööred zum Rhyfränkisch.",🔎
,,,pfälzisch,FALSE,"Brühl (pfälzisch ""Brihl"") isch e Gmai im Rhy-Necker-Chrais z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Pfälzisch,FALSE,"Nordeschtlich (Gegend vun ""Wisseburi/Wäjssebua"") wird Sidfränkisch geredt, z Niderlauterbach und z Winge Pfälzisch, nordweschtlich ""(Krummes Elsàss)"" wird Lothringer Plàtt (Saar-Rhinfränkisch) geredt.",🔎
,,,pfälzische Dialekt,FALSE,"Um Mannem und Heidelberg wird Kurpfälzisch gschwätzt, en pfälzische Dialekt wo it als ""Badisch"" bezeichnet wird.",🔎
6183,Goldene Horde,Die Goldigi Horde,Goldenè Hordè,FALSE,"Urschprünglich hèt sich d Landesbezeichnung Sibiriè uff s Khanat Sibir im hütigè Weschtsibiriè, è Abschpaltung vom Khanat vo dè Goldenè Hordè.",🔎
,,,Goldige Horde,FALSE,"An dr Ostere 1245 isch dr Johannes vo Lyon us dur Bööme und s hütige Schlesie uf Kiew am Dnepr, wo vo de Mongole bsetzt gsi isch, und vo dört zum Don, denn zur Wolga, dur s nöi-entstandene Mongoleriich vo dr Goldige Horde zum Fluss Ural, über d Siidestrooss zu de Dsungarische Seä und vo dört witer bis in s Zentrum vom Mongoleriich.",🔎
,,,Guldine Horde,FALSE,"Di russische Firschtedimer sin im Machtberaich vu dr Guldine Horde gläge, hän aber e gwissi inneri Autonomy bhalte.",🔎
,,,Goldigi Horde,TRUE,"Denn si si ins Gebiet cho, wo die Goldigi Horde gherrscht het, und und häi öbbe e Joor lang in dr Nööchi vom Dschingis-Khan sim Änkel Berke Khan an dr Wolga gläbt.",🔎
6184,Katholischer Traditionalismus,Kàthoolischer Tràdizionàlischmus,tràdizionàlìschta,FALSE,"Ìm Septamber 2021 hàt dr Bischoof Ravel d’ Hochzitta vu dr tràdizionàlìschta <a href=""Priesterbruderschaft%20St.%20Pius%20X.",🔎
,,,tràdizionàlìschta Kàthoolika,FALSE,"Dr Sedisvakantischmus (vu làtiinisch ""sedes"" ‚Sìtz‘ un ""vacans"" ‚laar‘), àui àls Sedisvakanztheesa bezaichent, ìsch a theologischa Ufffàssung, wo ainiga tràdizionàlìschta Kàthoolika sitter da Joohra 1960 vertratta.",🔎
,,,tràdizionàlìschta kàthoolischa,FALSE,"Academia Christiana ìsch a frànzeescha idäntitäära un tràdizionàlìschta kàthoolischa Orgànisàzioon, wo ànna 2013 vum Julien Langella grìnda worra-n-ìsch.",🔎
,,,kàthoolischa Tràdizionàlìschmus,TRUE,Saint-Nicolas-du-Chardonnet ìsch hìtt s’ wìchtigschta Gotteshüüs vum kàthoolischa Tràdizionàlìschmus so wia vu kàthoolischa Gruppa ìnnerhalb vu dr extreema Rachta z’ Pàriis.,🔎
,,,kàthoolischa Tràdizionàlìschta,FALSE,"Dr tridentiinischa Ritüüs ìsch àlso nìmm bnutzt worra, üüsser vu da kàthoolischa Tràdizionàlìschta, wo d’ näija Form vu dr Mass haftig kritisiart hann.",🔎
,,,tràdizionàlischta,FALSE,"Drzüa ìsch d’ tràdizionàlischta <a href=""Priesterbruderschaft%20St.%20Pius%20X.",🔎
,,,kàthoolischa Tràdizionàlischta,FALSE,"(làtiin. ""Fraternitas Sacerdotalis Sancti Pii X"", Kìrzel ""FSSPX""; umgàngsschprààchlig oft ""Piusbriaderschàft"" odd’r ""Piusbriader"") ìsch a Priaschterverainigung vu kàthoolischa Tràdizionàlischta.",🔎
6185,ZFV-Unternehmungen,ZFV-Undernämige,ZFV,FALSE,"Da druus isch spöter de ZFV woorde, wo hüt i de Schwiiz bi vil meh weder zweihundert Betriib und Schuele d Kantine und na anderi Lokaal füert.",🔎
,,,Zürcher Fraueveräin,FALSE,"Jänner 1939 au döört) isch e Schwiizer Abstinänzlerin gsi; si gilt als äini vo de Pionierinne vo de Zürcher Wirtschaft, wil si de Zürcher Fraueveräin hät ghulfe gründe, wo alkoholfreji Wirtschafte uuftaa hät.",🔎
6186,Gottlieben,Gòttliebe,Gottlièbè,TRUE,"I dè Seerhy flǜèßèd è baar chlyni Bäch dèzuè, bsunders gòt vo links dè Saubach (Gränzbach) a dè weschtlichè Stadtgränz vo Konschtanz un dè Dorfbach bi Gottlièbè i dè Seerhy innè.",🔎
,,,Gottlièbä,TRUE,Diè èrscht Brugg übber dè Seerhy hèn d Römer bi Gottlièbä baut.,🔎
,,,Gottliebe,TRUE,"S' Tägermoos isch Teil einere chliiteilige landwirtschaftliche Abauregion, diä sich a dä Dörfer Tägerwile und Gottliebe vorbi bis nach Ermatinge fortsetzt und im Süde vomene Hügelchamm begränzt isch.",🔎
6187,Elektron,"S Elektron und si Antidäili, s Positron",Elegtronè,FALSE,"Bi ""bipolarè Transischtòrè"" dräget sowoll diè bewegliche negativè Ladigsdräger, d Elegtronè, als au bositivi Ladigsdräger, sognannti Defèktelegtronè, zu dè Fungtion bzw.",🔎
,,,Positron,FALSE,"Bim ""radioaktive Zerfall"" cha mer näbe Gammaquante d'Emission vu Elektrone (Betastrahle), Heliumcherne (Alphastrahle), Positrone, Neutrone un Neutrinos beobachte.",🔎
,,,Elegtron,FALSE,"Durch Uffnaam vo Elegtronè git s im Bernschtein è negativi Ladung, s Riibmatriaal durch Abgaab vo Elegtronè degegè è bositivi Ladung.",🔎
,,,Elektroone,FALSE,"Bi dr Glüeemission (au glüeelektrische Effekt, Edison-Effekt oder Richardson-Effekt) wärde Elektroone us ere ghäizte Glüekathode usgstoosse.",🔎
6188,Mineral,Mineral,Mineraal,TRUE,"As Fäldspatt wird e groossi Grubbe vo Silikaat-Mineraal bezäichnet, wo seer hüfig vorchömme und cheemisch us (Ba,Ca,Na,K,NH4,Sr)(Al,Fe3+,B und/oder Si)4O8 zämmegsetzt si.",🔎
,,,mineraliä,FALSE,"Anderi bedütändi Uranmineraliä sind zum Bispil Coffinit (USiO4), Autonit (Ca(UO2)2(PO4)2 · 10-12 H2O) und Thorit ((Th,U)SiO4).",🔎
6189,Arrondissement,Arrondissement,Verwàltungbezirk,FALSE,Dezember 2014 e Verwàltungbezirk vum Département Moselle ìn dr frànzesche Region Lothringe gsin.,🔎
,,,Arrondissements,FALSE,"E """"pays"" ésch nooch-m´e àls ""loi Pasqua"""" bekannte Gsetz vun 1995 e regional Entwicklungsverband untrhalb vun de Départementsebeni un newwe de traditionell Inteilung én Arrondissements un Kantone.",🔎
,,,Verwàltungsbezirk,FALSE,S’ Arrondissement Saint-Dizier ìsch a Verwàltungsbezirk ìm frànzeescha Département Haute-Marne ìn dr Regioon Grand Est.,🔎
,,,Verwaltigbezirk,FALSE,"S Arrondissement Vannes (frz. ""Arrondissement de Vannes"", bret. ""Arondisamant Gwened"") isch e Verwaltigbezirk vum Département Morbihan in dr franzesische Region Bretagne.",🔎
,,,Verwàltungsainhait,FALSE,S’ Arrondissement Reims ìsch a Verwàltungsainhait vum Département Marne ìn dr frànzeescha Regioon Grand Est.,🔎
,,,Verwaltungseinheit,FALSE,S’ Arrondissement Épernay ìsch a Verwaltungseinheit ìm frànzeescha Département Marne ìn dr Regioon Grand Est.,🔎
6190,Neuplatonismus,Nöiplatonismus,nöiplatonischi,FALSE,"In dr schriftlige Überliiferig und Brodukzioon vo dr Kabbala het s au gnostischi, nöiplatonischi und christligi Elimänte.",🔎
,,,nöiplatonische,FALSE,"D ""Institutio"" isch zu äinere vo de wichdigste Kwelle bi dr Wiiderbelääbig vo de nöiplatonische Gedanke im Spootmiddelalter worde.",🔎
,,,neuplatonisch,FALSE,"Wo die, uf ds Dissyts bezogeni Hoffnig u Verheissig vo Israel, neuplatonisch u alegorisch umdütet worden isch, het si sech derfür geignet das sech ds Chrischtetum im Römische Rych zu nere neue Herrschftsreligion het chönne ufschwinge.",🔎
,,,Nöiplatoniker,FALSE,Dr Eutokios () isch e spootantike griechische Mathematiker und Filosoof (Nöiplatoniker) gsi.,🔎
6191,Mohammed,Mohammed,Prophet Mohammed,FALSE,"Um 570 d Geburt vom Prophet Mohammed, wo dänn um 610 (gmäss muslimischer Tradition) de Erzengel Gabriel empfange hät und demit zum Begründer von ere neue Weltreligion worde isch und dere ihri militärischi Expansion ab ca.",🔎
,,,Profeet,FALSE,"D Muslim glaube, ass dr Koran die wörtligi Offebaarig vo Gott (uf arabisch: ""Allah"") an dr Profeet Mohammed isch und iim dur „Werbalinspirazioon“ vom Ängel Gabriel (das isch s „Diktatverständnis“ vom Koran) zuechoo isch.",🔎
,,,Muhammad,FALSE,"Si zelt zu de wichdigste Häiligdümer vo de Schiite, wil si glaube, ass dört dr Schwiigersoon und Gusää vom Brofeet Muhammad, dr Ali ibn Abi Talib, begraabe isch, und dä isch iirem Glaube nooch dr äinzig legitimi Noochfolger vom Mohammed gsi.",🔎
,,,Mohammad,FALSE,Sy zwöiti Sohn der Qaidar isch der Stammvater vo de Araber u so isch der Ismael der Vorfahr vom Prophet Mohammad.,🔎
,,,Brofeet Mohammed,FALSE,"D Aahänger vo dr Schia, d Schiite, luege dr ʿAlī ibn Abī Ṭālib, wo dr Schwiigersoon und Gusää vom Brofeet Mohammed gsi isch, as däm si designierti Noochfolger (Kalif) aa und as iire erst Imam.",🔎
6192,29. Januar,29. Jänner,29. Jener,TRUE,Michael Kuoni (* 29. Jener 1839 z Mai,🔎
,,,29. Janner,TRUE,"chaftswahl vu 2017 wara, àwer ohna Erfolg: àm 29. Janner 2016 hàt'r àn da „Primaires“ (",🔎
6193,Christ,Christ,Chrischda,FALSE,"Weil d Chrischda koine Zensa vo Chrischda hend nemma dürfa, hend se s Juda geba, mo s no hend vrleiha kenna.",🔎
,,,chrischtleche Gloube,FALSE,"D Röömer hend dört en Milidäärsposchte higstellt, und bi däm selle im schpoote dritte Joorhundert d Soldate vo n ere Legioon us Ägüpte wägen irem chrischtleche Gloube tödt worde sy.",🔎
,,,Christe,FALSE,"D Zaza sin zum Teil Sunnite, Alevite un Christe.",🔎
,,,Christen,FALSE,Es het nume wenig Christen (20.000 Katholike und protestantische Minderheit) und di si meistens vo europäischer Abstammig.,🔎
,,,Chrischte,FALSE,"Us zwei Gründ sind d Liit aber trotzdem uuzfride gsi: erschtens, well er d Chrischte zum Sündebock fer de Brand gmacht und si furchtbar gstroft het, und zweitens, well er fer sich selber en größewahnsinnige Palascht mitte im Stadtzentrum baut het, s ""Goldene Huus"" (""domus aurea"").",🔎
,,,Chrischde,FALSE,Im dritte Johrhundert sin übber d Römerschdroos (Poebeni bis ans Ossolatal) d Chrischde igwandered.,🔎
6194,Zunft zu Weinleuten (Basel),D Baasler Zumft zu Wiilüt,zu Wiilüt,FALSE,"Sini Eltere si dr Humanist Nikolaus Meyer zum Pfiil († 1500) und d Barbara zum Lufft gsi, d Dochder vom Baasler Rootsher Ulrich zum Lufft zu Wiilüt und dr Magdalena Eberler.",🔎
,,,Wiilüt,FALSE,D Wiilüt häi sit 1500 e Daarstellig vom Urban uf iirem Banner.,🔎
6195,Tag des Gedenkens an die Opfer des Nationalsozialismus,Dag vum Mahnen an d Opfer vum Nationalsozialismus,Dag vum Mahne an d Opfer vum Nationalsozialismus,TRUE,"Dr Dag, wu uf dr Johresdag vu dr Befreiig vum KZ Auschwitz-Birkenau dur di Rot Armee anne 1945 verwyst, isch vor dr UN-Proklamation unter anderem scho z Großbritannien un z Dytschland (Dag vum Mahne an d Opfer vum Nationalsozialismus, syt 1996) as Mahndag begange wore.",🔎
,,,Dag vum Gedänken an d Opfer vum Nationalsozialismus,FALSE,Anne 1996 het dr Herzog dr Dag vum Gedänken an d Opfer vum Nationalsozialismus as Gedänkdag z Dytschland proklamiert.,🔎
6196,Wutach,Wuètè,Guetè,TRUE,"500 m noch dè Station Hinterzartè in Richtig Titisee befindet sich dè Scheitelpunkt vo dè Strecki, ab dört folgt diè Liniè dèm Hochdal bis Titisee, ab wo sie denn dè Guetè flussabwärts bis Neuschtadt folgè duet.",🔎
,,,Wuètèdal,FALSE,S Schloss lyt uf eme Felsplateau übber m mittlerè Wuètèdal am öschtlichè Rand vum badischè Albgau.,🔎
,,,Wüete,TRUE,"Sini östligi Gränze litt hinter em Südschwarzwald am Rhii, im Oste goht er bis ans Alb-Wüete-Gebiet um Eschinge un Villinge-Schwenninge.",🔎
,,,Wuete,TRUE,"Am Feldberg het d Wiise ihre Quell, un au de Feldsee, ä ehmolige Gletschersee, wo über de Seebach i d Wuete entwässered, würd vom Feldbergwasser gschpeist.",🔎
,,,Guètach,TRUE,"D Wuètèschlucht fangt a dè Mündig vo dè Haslach i d Guètach zämme mit dè Wuètè aa, des söll heissè, dass d Guètach ab dört irèn Nammè in Wuètè änderèt.D Wuètèschlucht èndet als Wuètèflüè obberhalb vom Blomegger Wyler.",🔎
,,,Wütachdal,FALSE,"De Verchehr vo de ganze Region verlauft hauptsächlig em Wütachdal entlang, wo noch Südsüdweste zum Rhy ane fließt.",🔎
,,,Wuetedal,FALSE,Selli Höger drennet s Wuetedal vom Chläggi ab.,🔎
,,,Guetach,TRUE,"D Stadt lit ame chleine Fluss, wo als Seebach vu Feldberg-Bäredal chunnt un de Titisee spiist, als Guetach (gueti Ach) us em fliesst un östlich vum Stadtdeil Neistadt als riisender Fluss Wuetach (wüetendi Ach) s Stadtgebiit wiider verlosst un sich dur die weltberühmt Wuetachschlucht schliesslich in dr Rhi ergiesst.",🔎
,,,Wuetè,TRUE,Diè zweit Hälfti vo dèrè Strecki vo Neuschadt in Richtig Donaueschingè isch vo allem durch großi Bruggèbauwèrk über d Wuetè un iri Nebbèflüss kennzeichnet.,🔎
,,,Wuètèmündig,FALSE,"Mit èm Bau vom Lonza Wärch Waldshuèt am Nordufer vom Hochrhy öppè 1,5 km absi vom Ettikoner Lauffè i dè Höchi vo dè Wuètèmündig isch è Sidlig entschtandè.",🔎
,,,wuètig!è Aach,FALSE,"Schwèrzè lyt am öschtlichè Rand vum Südschwarzwald un am Übbergang zum Chleggau uff uff ènèrè Schotterterrassè unterhalb vom Boalhof un èm Sèmbärg, abber obberhalb vo dè hüt durch èn Schutzdamm zäämtè wuètig!è Aach.",🔎
,,,Wüetachdal,FALSE,Egginge litt im Wüetachdal un erstreckt sich uff re Flächi vo 1'397 Hektare uff 417 bis 643 Meter über NHN.,🔎
,,,Guete,TRUE,"Si isch uf eme gäche Bärgvorsprung iber em Fluss Guete gläge wisewii vu Niderwasser, eme Ortsdeil vu dr Stadt Hornberg.",🔎
,,,Ennèwuètler,FALSE,"Diè nägschtgrößerè Ort sin Hüfingè öppè 6,5 km nördlich, Bõõdorf öppè 11 km sûdweschtlich bi dè Ennèwuètler un Blummbärg öppè 6 km sûdöschtlich.",🔎
,,,Wuetach,TRUE,"D Stadt lit ame chleine Fluss, wo als Seebach vu Feldberg-Bäredal chunnt un de Titisee spiist, als Guetach (gueti Ach) us em fliesst un östlich vum Stadtdeil Neistadt als riisender Fluss Wuetach (wüetendi Ach) s Stadtgebiit wiider verlosst un sich dur die weltberühmt Wuetachschlucht schliesslich in dr Rhi ergiesst.",🔎
6197,Herrliberg,Hèrlibèèrg,Härrlibärg,TRUE,"Nochbergmäinde vo Mäile sind Härrlibärg, Egg, Üetike am See und über de See gränzts a Horge und a Wädischwil.",🔎
,,,Hërlibëërg,TRUE,Naachbergmäinde sind Chüsnacht im Norde und Hërlibëërg im Süde.,🔎
,,,Herlibèèrg,TRUE,Nofämber 1990) isch e Schwiizer Germanischt gsi.. Er isch vo Meile gsi und hät z Herlibèèrg gläbt.,🔎
6198,Altruismus,Altruismus,Säubschtverlügnig,FALSE,"Woodard z Anerkennig vo de nachhaltige Ideal vo Nueva Germania komponiert, nämlech Mitgfüel, Säubschtverlügnig u Luthertum, d Chorhymne „Our Jungle Holy Land“.",🔎
,,,altruistischi,FALSE,"en altruistischi, sälbstlosi Haltig bezäichne.",🔎
,,,altruistisch,FALSE,"Es handlet sich bim Utilitarismus au um e altruistischi und uniwersalistischi Moraltheorii, denn er will, ass es dr Allgemäinhäit immer besser gieng.",🔎
6199,Kernspaltung,D Kärnspaltig,Chernspaltig,TRUE,"Usser bi de Chernspaltig, de Chernfusion un bi verschidene Experimente vu de Elementardailliphysik isch aber die mit Energiänderige vum System ainhergoend Massedifferenz wit underhalb vu de Messgnauigkait.",🔎
,,,Chäruspaltig,TRUE,D'Äntekig vannär Chäruspaltig 1938 durch du Otto Hahn in Berlin het innär Wissuschaftsgmeind d'nuklearei Bidrohig embrüfschworu.,🔎
,,,Kärnspaltig,TRUE,Ooni Antimaterie grootet d Umwandlig mit Hilf vo dr Kärnspaltig oder dr Kärnfusion nume zum ene chliine Däil.,🔎
,,,spaltbarä,FALSE,"Für d Atomindustrie isch vor allem s 235U-Isotop interessant, wills s einzigä natürlich vorkommändä, spaltbarä Material isch.",🔎
,,,Chärnspaltig,TRUE,"Ersch mit dr Entdeckig vo dr Chärnspaltig dur dä Otto Hahn und dr Fritz Strassmann im Jahr 1938 isch äs für d Industrie relewant wordä und mär häts i grossä Mängä als ""Chärnbrännstoff"" für Atomchraftwärch und für Atomwaffä sowiä zur Herstellig vo Plutonium abbaut.",🔎
,,,Spaltig,FALSE,"Des heisst, sowohl e Fusion wie e Spaltig vu Iisecherne verlangt Energizuefüehrig un isch demit endotherm.",🔎
,,,Kärnspaldig,TRUE,"Kärnwaffe – au Atomwaffe oder Nuklearwaffe – si Waffe, wo d Wirkig von ene vo kärnphüsikalische Brozäss chunnt, bsundrigs dr Kärnspaldig (Fissionsbombe) und dr Kärnfusioon (Wasserstoffbombe).",🔎
6200,Aquitanien,Aquitanie,Akwitanie,TRUE,"Dr Hindergrund isch e läächerächtligi Usenandersetzig wäge de Bsitz und dr Rolle vo de änglische Köönig as Herzöög vo Akwitanie im Köönigriich Frankriich, dr Händel um d Droonfolg in Frankriich zwüschen em änglische Köönig Eduard III. (Huus Plantagenet) und em franzöösische Köönig Philipp VI. (Huus Valois), und e innerfranzöösische Komflikt um Macht und Iifluss zwüsche de Bardeie vo de Burginione und de Armaniake.",🔎
,,,Aquitaine,TRUE,"Speter het´r àls Assischtent vum Euro-""Depüté"" (Àbgeordnet´r) Gérard Onesta (Süd-Wescht/Aquitaine) g´schàfft, de (grien) Vize-Präsident vum Europaparlament.",🔎
,,,Àquitània,TRUE,"Sa kummt vu dr Fusion vu da Regiona Àquitània, Limousin ou Poitou-Charentes, ìm Ràhma vu dr Reform vu da Regiona ìm Frànkrìch.",🔎
,,,Àkwitània,TRUE,"Dezamber 1978 z’ Villeneuve-sur-Lot, Département Lot-et-Garonne, Àkwitània) ìsch a frànzeescha Politikera vu dr Pàrtäi Rassemblement National (RN).",🔎
,,,Akwitaanie,TRUE,"Wo dr Her vo Akwitaanie (""Equitânjâ""), wo noch em Dood vo sinere Frau sini zwäi Chinder elläi ufzooge het, am Stärbe isch, beröit er, ass er si Dochder nid versorgt het (V. 239-242).",🔎
,,,Aquitaanie,TRUE,"April 1926 z Pessac, Aquitaanie, z Frankrych; † 30.",🔎
,,,Aquitania,TRUE,De Chaiser Augustus het d Nitiobriger a de Provinz Aquitania zuegornnet.,🔎
6201,Lenningen,Lẽnnenge,Oborlennenga,FALSE,"Ănna 1899 håd Aoa on Eisabãāschluss griagd, må d ""Teckbã"" vo Kirchhaem nåch Oborlennenga ferdich wårda isch.",🔎
,,,Lennenga,TRUE,"Zomm Mittelbereich Kircha ghaered Sdedd ond Gmaendena em Sidosda vom Lndgraes Esslenga (en dor Haobdsach s Albvorland mid-em Lennengor Daal ond mid-m Neidlengor Daal): Aoa, Bissenga/Teck, Deddenga/Teck, Holzmada, Kengga, Lennenga, Neidlenga, Notzenga, Ohmda, Weila/Teck, Weiler ond Wendleng.",🔎
6202,Vierwaldstättersee,Vierwaldschtättersee,Vierwaldschtettersee,TRUE,"Grösseri oder chliineri Aateil hed Lozärn au am Vierwaldschtettersee, am Zogersee ond am Hallwilersee.",🔎
,,,Viirwaldsteddersee,TRUE,Jetzt siht’r bloß noh oin Ausweag: ibr da Viirwaldsteddersee zo fliha.,🔎
,,,Vierwaudstettersee,TRUE,Beggäried leyd am Vierwaudstettersee und het e Stazion vu dr SGV.,🔎
,,,Waldstettersee,FALSE,"Das macht e iidrückligi Rundreis möglig vo Luzärn uf e Pilatus (Seilbahn oder Wanderig), denn mit dr Zahnradbahn noch Alpnach und mit em Dampfschiff übere Waldstettersee zrugg noch Luzärn.",🔎
,,,Ländersee,FALSE,"D Urkund zum alte Bund, wo de Legände naa uf em ""Rüütli"" änet em Ländersee sell gschwoore worde sy – me seit däm bis hüt de «Rütlischwur» –, häd de Schriiber, vermuetli de Lüütprieschter vo Altdorf, uf latynisch gschribe gha.",🔎
,,,Urnersee,FALSE,E prächtig uusgmolti Sant Idda-Cherche stoot z Baue am Urnersee.,🔎
,,,Viirwaldschtättersee,TRUE,Ougschte isch er z Lozärn wider an de Viirwaldschtättersee reschpektive d Rüüs retour cho.,🔎
,,,Vierwaudschtettersee,TRUE,Hergisweyl leyd am Fuess vom Pilatus am Vierwaudschtettersee.,🔎
,,,Verwaldstettersee,TRUE,"S Rüüssdelta isch d Landschaft, wo d Rüüss im Kanton Uri drduur in Urnersee, em südlichste Arm vom Verwaldstettersee, tuet münde.",🔎
,,,Ürnersee,FALSE,"S Rütli (uf Französisch und Italienisch ""Grütli"") isch ä Bärgmattä am Ürnersee, wo i dr nöjere Gschicht vo dr Schwiiz e symbolischi Bedütig übercho het.",🔎
,,,Viärwaldstätter See,TRUE,Septämber 1886 z Brunne am Viärwaldstätter See uf d Wält kumme.,🔎
,,,Viirwaldstettersee,TRUE,"Weitre Szena behandlet da Ritlischwur, da Epflschuss, d Gfanganahm vom Tell ond deam sei Fahrt ibr da Viirwaldstettersee ond gega Schluss d Ermordong vom Gessler en dr Hohla Gass.",🔎
,,,Vierwaldstettersee,TRUE,1775 isch er mit de Brüedere Christian und Friedrich Leopold Stolberg vo Schaffuusen über Züri an Vierwaldstettersee und bis uf de Gottertpass gräist.,🔎
,,,Alpnachersee,FALSE,"Dr täifschti Punkt isch mid 434 m am Alpnachersee, der heechschti Punkt isch im Pilatusgebiet s Tomlishorn mid 2128,5 m. Namä.",🔎
6203,Makedonische Dynastie,Makedonische Dynastie,Makedonischi Dünastii,TRUE,"Dr Dünastii säit mä im Allgemäine die ""Makedonischi Dünastii"", au wenn ""Armenisch-griechischi Dünastii"" genauer weer.",🔎
,,,makedonischi Dünastii,TRUE,"Zum si Posizioon abzsichere, und willicht au zum die makedonischi Dünastii dur si äigeni Familie ersetze, het er 921 si eltist Soon Christophoros, und denn 924 sini jüngere Söön Stephan und Konstantin zu Mitkaiser erhoobe, au wenn si wenigstens am Aafang noch em legitime Kaiser Konstantin VII.",🔎
,,,Makedonische Dünastii,TRUE,Er isch dr Erst vo dr Makedonische Dünastii gsi.,🔎
6204,Runenkästchen von Auzon,Runetrückli vo Auzon,Ruunechästli vo Auzon,FALSE,E Szene us de Wielandsaag isch au ufem Ruunechästli vo Auzon dargstellt.,🔎
,,,Ruunetrückli vo Auzon,TRUE,"Unklar isch, öb d ""Ertae"", wo ufem Ruunetrückli vo Auzon gnennt werd, e anglisierti Form vo dere Göttin isch.",🔎
6205,Lahrer Hinkender Bote,Hinkender Bote,Hinkig Bot,TRUE,"Schneller (1843–1927) gsii, wu us ere Chieferfamilie vu Iechtinge gsii isch un Verzellige fir dr Lohrer Hinkig Bot gschribe het.",🔎
,,,Bärner Hinkende Bot,FALSE,"Chind vom Johann Jakob Kuhn (1732–1793), wo als Buechbinder und Bärner Stadtweibel gschaffet het und es baar Joor lang Redakter vom Kaländer ""Bärner Hinkende Bot"" gsi isch, und vo dr Marianne Kuhn-Dufour (1740–1791), ere Waadtländerin vo Montreux, uf d Wält cho.",🔎
6206,Jamaika,Jamaika,jamaika,FALSE,"Mai 1981 ds Miami, Florida) isch e jamaikanische Sänger, Gitarrist und Songschriber gsi.",🔎
,,,jamaikàànischa,FALSE,Dr Listhrop schtàmmt üss’ra ghanaisch-jamaikàànischa Fàmìlia.,🔎
,,,jamaikanische,FALSE,"Kalles Kaviar spiile sit 1996 draditionelle jamaikanische Ska, Rocksteady und Early Reggae.",🔎
6207,Kommunizierende Röhren,Kommunizierendi Rööre,kommunizierende Gfääss,FALSE,Bi sine hüdrostatische Experimänt het er s Brinzip vo de kommunizierende Gfääss entdeckt.,🔎
,,,kommunizyrendè Röörè,TRUE,Für èn uusreichendè Drugg müèn alli Vobruucher dǜèfer wiè dè Hochbhälter ligè (Brinzyp vo dè kommunizyrendè Röörè).,🔎
6208,Region Moesa,Region Moesa,Misox,FALSE,"S Wöörterbuch dokumäntiert der alpyynlombardisch Woortschatz, wo men im Kanton Tessyyn und im püntnerische Misox, Calancataal, Bergell und Puschlaav redt.",🔎
,,,Region Moësa,TRUE,"Es isch dr Hauptdeil vo dr Region Moësa, wo bi dr Pündner Gebietsreform gmacht worden isch.",🔎
6209,Otelfingen,Ootelfinge,Ootelfingen,TRUE,Und am geologische Rand vom Jura ligen unden a dr Lägere d Zürcher Döörffer Buchs und Ootelfingen und drno d Aargauer Gmäind Wetige.,🔎
,,,Otelfinge,TRUE,"D Nachbargmeinde sind Wettige im Weschte und Norde, Otelfinge im Nordoschte, Hüttike im Oschte, Oetwil a de Limmat im Südoschte, Schpreitebach und Killwange im Süde, und Noiehof im Südweschte.",🔎
6210,ʿUmar ibn al-Chattāb,Umar ibn al-Chattab,Umar,FALSE,Aber schon e baar Joor druf häi arabischi Drubbe under em Kalif Umar ganz Palestina erooberet.,🔎
,,,Kalif Omar,FALSE,"Vili Gschichte us de ""Qisas al-anbiyāʾ"", de „Brofeetelegände“, göön zrugg uf e Kab al-Ahbar, e Juud, wo zum Islam konvertiert und dr Kalif Omar uf sinere Räis uf Jerusalem begläitet het, oder au uf e Wahb ibn Munabbih, wo au e Konwertit oder dr Soon vom ene jüdische Konwertit gsi isch.",🔎
,,,Omar,FALSE,"Das Ereignis, d Hedschra, gältet sit dr Regierig vom Kalif Omar as dr Afang vo dr islamische Ziiträchnig.",🔎
6211,Quadrat,Quadrat (Geometrie),quadratische,FALSE,"S Schloss het e quadratische Grundriss mit abgrundete Egge, ergänzt mit eme Durm und ere Doraalag uf dr Südsiite, und ere Chuchiaalag uf dr Ostsiite.",🔎
,,,Kwadrat,TRUE,"Dr Ursprung vo dr Theorii vo de imaginääre Zaale, das häisst vo alle Zaale, wo s Kwadrat von ene e negativi reelli Zaal isch, goot uf die italiänische Mathematiker Gerolamo Cardano und Rafael Bombelli im 16.",🔎
6212,Metropolregion Rhein-Neckar,Metropolregion Rhein-Neckar,Rhii-Neckar,FALSE,"D Bundesautibaan 5 (Abkürzt: BAB 5) – Churzform: Autibaan 5 (Abkürzt: A 5) – isch e dütschi Autibaan, wo 440 Kilometer lang isch und vom Hattebacher Dreiegg in Hesse dur d Balligsrüüm Rhii-Main und Rhii-Neckar uf Süüde bis zum baade-württebärgische Wiil am Rhii an dr dütsch-schwizerische Gränze goot.",🔎
,,,Regionalverband Ryy-Neckar,FALSE,"Jäner 2006 isch dr Regionalverband Ryy-Neckar-Oodewald ùfgleesd woore ùn syyni Ùfgaabe sin ùf dr Regionalverband Ryy-Neckar iberdraid woore, wù dùr e Schdaadsverdraag nèi grinded wooren isch ùn au iber d Ländergränze uuse good.",🔎
,,,Metropolregion Rhy-Necker,FALSE,lvesheim lyt am Necker in dr Metropolregion Rhy-Necker.,🔎
,,,Metropolregion Ryy-Necker,TRUE,Är ghèèrd zue dr Metropolregion Ryy-Necker ùn zue dr Verbandsregion Ryy-Necker im Regierigsbezirk Chaarlsruei.,🔎
,,,Metropolregion Rhy-Neckar,TRUE,Zämme mit Manne u Ludwigshafe bildet Haidelberch d Metropolregion Rhy-Neckar.,🔎
6213,Putsch,Putsch,butsche,FALSE,"Di radikale Tutsi au au di Hutu hän im Oktober versuecht, z butsche.",🔎
,,,Pùtsch,TRUE,"April het de Chenaux zämme mit andre Verschwörer im Gaschthof ""L'Epée couronnée"" z Bulle en Pùtsch plant, wo vorgsänne gsi isch, dass e chlyni Grùppe het sölle Frybùrg imene Handstreich yynee ùn d Macht het sölle übernee.",🔎
,,,Militeerbutsch,FALSE,"Im Johr 1974 isch er dur e Militeerbutsch gstirzt wore, wel em Korruption vorgworfe woren isch un derzue ne Deeri un e Hungersnoot d Mänsche uuzfride gmacht het.",🔎
,,,Staatssträich,FALSE,"Under em Franco siner Füerig häi rächti Milidäär im Juli 1936 e Staatssträich gege die republikanischi Regierig vo Schbanie, wo im Februar 1936 demokratisch gweelt worden isch, usgfüert.",🔎
,,,Butsch,TRUE,"Augschte 1979 e Butsch gee geg dr Nguema, aagfiert vu sym Näffe Teodoro Obiang Nguema Mbasogo, em Oberbefählshaber vu dr Armee un Gouverneur vu Bioko.",🔎
,,,Militerbutsch,FALSE,Jänner 1986 isch d Regierig in eme uubluetige Militerbutsch dur dr General Justin Metsing Lekhanya gstirzt wore.,🔎
,,,butscht,FALSE,Churz vor dr Unterzaichnig vun eme neie Unionsverdrag hän konservativi Kommunischte im Augschte 1991 gege dr Gorbatschow butscht go d Unterzaichnig un mee Reforme verhindere.,🔎
,,,Butschversuech,FALSE,"Juli 1981 het im Land e Butschversuech gee, wu vum Bresidänt Jawara schließli mit Hilf vu sengalesische Druppe nidergschlaa woren isch.",🔎
,,,putscht,FALSE,"S Bärner Patriziat het sich z Bern an d Macht putscht und het d Souveränität vo dr Waadt und vom Aargau ufghobe, was e Wiideraaschluss an Bärn as Underdanegebiet bedütet hätt.",🔎
,,,Milidäärpütsch,FALSE,"Wenn d USA und iiri Verbündete Angst ghaa häi, ass e Land in s andere Laager chönnt wäggsle, häi iiri Ghäimdienst in verdeckte Operazione Milidäärpütsch organisiert oder understützt, wie im Iran und in Chile.",🔎
,,,putsch,FALSE,"De Ochsenbein isch en militante Politiker gsii und a vorderschter Front beteiliget a de erfolglose Freischarezüüg, wo zum Ziil ghaa händ, di konservativi ""Jesuiteregierig"" vom Kanton Luzern z putsche und dur e Liberali z ersetze.",🔎
,,,Militärbutsch,FALSE,Noch em Militärbutsch am 8.,🔎
,,,Staatsstreich,FALSE,Sit dr Gründig het d CPLP z Guinea-Bissau und São Tomé und Príncipe bi der Überwindig vo innere Krise noch Staatsstreich ghulfe und het d Ifüehrig vo politische und wirtschaftlige Reforme unterstützt.,🔎
6214,Meßkirch,Mässkirch,Messchilche,TRUE,"Jänner 1973 in Kraft trätte isch, sin Biite um Rastatt un Bade-Bade (an dr Regierigsbezirk Charlsrueh) un Messchilche sowie Yberlinge (an dr Regierigsbezirk Tübinge) abträtte worre.",🔎
,,,Messkirch,TRUE,"Juli 1644 as ""Johann Ulrich Megerle"" z Kreenheinstetten bi Messkirch; † 1.",🔎
,,,Mäßkirch,TRUE,"Witter isch si gangè übber s Hèrblingerdal i s Reièt un s Hegau bi Singè, Stockach un Mäßkirch uff Ulm, sèlli Strõß isch 1901 als ""Badischi Staatsstrõß Nr.",🔎
6215,Hebräische Sprache,Hebräischi Sproch,hebrääischa Schprooch,TRUE,"Dr Nàmma ""Toliman"" (àui fàlsch ""Tolimann"" g’schrììwa) kummt äntwaader üss dr Àrààwischa () odd’r dr hebrääischa Schprooch.",🔎
,,,Hebräische,FALSE,Ladino hed au vil Vokabulaar us em Hebräische.,🔎
,,,hebräischi,FALSE,"Di erschti isch di hebräischi vom August 2004 gsi, wyl Hebräisch vo rächts noch links gschribe wird.",🔎
,,,Hebràisch,FALSE,"S Elsassischa, wia s Àlemànnischa ìn teil Gegend, hàt zum Beispiel s Frànzeescha Wort „Velo“ ààgnumma, oder s jiddischa Wort „Kàff“ („Dorf“, uf Hebràisch „כְּפַר“).",🔎
,,,Nöihebräisch,FALSE,"Die mäiste Lüt schwätzed Nöihebräisch, d Araber reded under sich e sürisch-palestinänsische Dialäkt vom Arabische, wo vor allem im Wortschatz starch vom Hebräische beiiflusst isch.",🔎
,,,hebräische,FALSE,"Er isch usm phönizische Taw hervorgonge un doduerch mitm latynische T, em griechische Tau un em hebräische Taw vowandt.",🔎
,,,modäärne Hebräisch,FALSE,"Derzue hän do d Henrietta Szold (1860–1945), d Grinderi vu dr US-amerikaanische zionistische Fraueorganisazioon „Hadassah“, d Diichteri Else Lasker-Schüler (1869–1945), dr Eliezer Ben-Jehuda (1858–1922), Vater vum modäärne Hebräisch, dr Nobelbryysdreeger fir Literatuur Samuel Agnon (1888–1970), dr Boris Schatz (1866–1932), dr Grinder vu dr Chunschtgwäärbschuel Bezal'el, un dr segst israelisch Premierminischter Menachem Begin (1913–1992) iri letscht Ruestätt gfunde.",🔎
,,,Hebrèèisch,FALSE,"""Looschen ekoudesch,"" wörtlich ‘d Spraach vom Häilige’, isch aber au de Name vom sakraalen aschkenaasische Hebrèèisch gsy, me mues aso uufpasse bi dèm Woort.",🔎
,,,Ivrit,FALSE,Gimel wird im moderne Ivrit wie G im Alemanische usgschproche.,🔎
,,,modärne Hebräisch,FALSE,"Die modärni jüüdischi Litratuur umfasst Wärk uf Jiddisch, Ladino und sit dr Gründig vom jüüdische Jischuv in Palestina Wärk im modärne Hebräisch.",🔎
,,,hebr,FALSE,De Jesus Christus (hebr.,🔎
,,,Iwrit,FALSE,"Kuschim, also Kuschiter, isch im hütige Iwrit e offizielli bezeichnig für Afrikaner.",🔎
,,,hbr,FALSE,"""Gimirru""; hbr.",🔎
,,,Hebrääisch,FALSE,"De Woortschatz und d Gramatik vom Jiddisch stammt zum grööschte Täil us em Tüütsch, d Spraach isch aber au vo slaawischen Yflüss präägt, und s hät vil Wöörter dine, wo us em Hebrääisch und Aramääisch äinersyts und em Poolnisch, Wyssrussisch und Ukrainisch andersyts stamed – e paar chömed sogaar us em Romaanische.",🔎
,,,jüdisch-hebräisch,FALSE,"D Samaritaner (Samaritanisch-hebräisch שוֹמְרִים, jüdisch-hebräisch שומרונים ""Schomronim"") si e ethno-religiöösi Gmäinschaft, wo wie s Juudedum vom Volk Israel abstammt.",🔎
,,,Näihebrääisch,FALSE,"D’ Wììschta Negev odd’r Negeb (uff Näihebrääisch „Süüda (vun Israel)“, „Süüdlànd“); uff Àrààwisch """") lììgt ìm süüdliga Mìttlera-n-Oschta un schtällt mìt ung’fahr km² äbba 60 Prozant vu dr Flächa vum Schtààt Israel dàr.",🔎
,,,hebräischi Sprooch,TRUE,Die früeje Aaghörige vo däm Volke wärde in dr Bible mit Bezug uf iiri hebräischi Sprooch as Hebräer bezäichnet.,🔎
,,,hebräisch,FALSE,"phönizisch un hebräisch ""erob"" „dunkel“, vgl.",🔎
6216,Giulio Cesare,Giulio Cesare,Julius Caesar,FALSE,"I de Röömerzyt, wo im Land am Oberlauf vom Rhy mit de Fäldzüüg vom Julius Caesar im Jaar 58 vor Chrischtus und mit der Eroberig vo de rèètischen Alpe dur di röömisch Armee ane 15 vor Chrischtus agfange hät, isch das Oort am Ändi vom See en Handelsplatz im Gränzgebiet zwüschet de Provinze Räzie und Gallia Belgica, spööter dänn Obergermanie woorde.",🔎
,,,Julius Cäsar,FALSE,"Am bikanntiste isch de Usspruch vom Julius Cäsar: ""veni, vidi, vici!""",🔎
6217,Surrealismus,Surrealismus,surrealistische Beweegig,FALSE,"Novämber 2001 z Newport, Isle of Wight) isch e britische Dichder und Übersetzer gsi, wo mit dr surrealistische Beweegig verbunde gsi isch.",🔎
,,,surrealistisch,FALSE,"Die mexikanischi und vor allem die indianischi Kultuur si dief in iirem Wärk iibunde, wo mänggisch as Naivi Kunst oder Volkskunst iigstueft wird.. Mä het s au as surrealistisch bezäichnet, und 1938 het dr André Breton, dr füerend Chopf vo dr surrealistische Beweegig, d Kunst vo dr Kahlo as e ""Band um e Bombe"" beschriibe.",🔎
,,,Surrealiste,FALSE,"Au im Novämber, vom 14. bis 25., si uf dr erste Usstellig vo de Surrealiste in dr Galerii Pierre, näben Arbeite vo Künstler wie em Hans Arp, em Giorgio de Chirico, em Max Ernst, em André Masson, em Joan Miró, em Man Ray, em Pierre Roy und em Pablo Picasso, zwei Bilder vom Klee zeigt worde.",🔎
,,,Surrealischde,FALSE,"Surrealischde wie dr Giorgio de Chirico, dr Salvador Dalí und dr Max Ernst hai in ihm ein vo ihre Vorläufer gse und hai dr Böcklin as ä „geniale und ironische Künschdler“ betrachtet.",🔎
,,,surrealistischi,FALSE,"1927 und 1928 het er kunstkritischi Teggscht gschriibe, wo scho e surrealistischi Thematik gha häi, wie ""Der heilige Sebastian"".",🔎
,,,Surreale,FALSE,"Sy Sterki isch no dr Literaturkritik s fantasyvoll, ironisch Uusspinne vu triviale Handligsschema vu dr klassische Abentyyr- un Raisegschicht bis hii zue dr Parody und zum Surreale.",🔎
,,,surreal,FALSE,"Si Wärk isch fast usschliesslig in dr Form von ere Autobiografii oder Daagebuech gschriibe und zäigt si Gfüüls- und Gedankewält, wo mänggisch surreal aamuetet.",🔎
,,,Surrealist,FALSE,"Si Wärk het dr Surrealist Salvador Dalí entschäidend beiiflusst, un dä het si druckgrafischs Wärk au an de groosse Theme vo dr Wältlitratur orientiert.",🔎
,,,surrealistische,FALSE,"Er het sich vo de Kubiste vom Bateau-Lavoir z Baris underschiide, de Futuriste z Mailand oder dr spötere surrealistische Bewegig, wo sich uf ere breitere gmeinschaftlige Basis entwicklet het.",🔎
,,,Surrealischte,FALSE,Bimene fünfmonatige Ufenthalt in Paris anne 1928 isch er vu de Surrealischte un vum Kubismus prägt worde.,🔎
6218,29. August,29. Augschte,29. Auguscht,TRUE,"1802"">1802 z Therwil; † 29. Auguscht 1875 z In",🔎
,,,29. Àuigscht,TRUE,"ranklin, Tennessee; † 29. Àuigscht 1902 z’ <a href=""Washington%2C",🔎
,,,29. Ougschde,TRUE,Dr Collie Herb (* 29. Ougschde 1986 z Oute</a,🔎
6219,Sohn Gottes,Dr Soon vo Gott,Sohn,FALSE,"""trinitas"" ‚Dreizahl‘) bezeichnet in dr christlige Theologii d Wäsens-Eiheit vom Gott Vater, em Sohn (Jesus Christus) und em Heilige Geist.",🔎
,,,Soon vo Gott,TRUE,"In de Joor, wo dr Mohammed z Yathrib gwoont het, het er e Hufe positivi wie au negativi Kontakt mit de jüdische Stämm ghaa, wo in de Oase vo dere Gegend gläbt häi, und das muess die strikti Form vom Monotheismus, won er verkündet het, und d Abläänig vom christlige Glaubensgrundsatz vom Jesus as dr Soon vo Gott gförderet haa.",🔎
6220,Hemishofen,Hämisofe,Hèmmishoffè,TRUE,D Gmeind Hèmmishoffè hèt defür uugfäär ein Hektar vp irer Gebiètshoheit abdrèttè.,🔎
,,,Hemishofe,TRUE,Au im alemannische Sprochruum hät s mindestens ei Bauwerch vom Gustave Eiffel: d Ysebahnbruck über de Rhy zwüsche Etzwile (Kanton Thurgau) und Hemishofe (Kanton Schaffuuse).,🔎
,,,Hemmishoffè,TRUE,"  D Rhybrugg Hemmishoffè isch è Brugg, wo i dè Schwiz bi Hemmishoffè dè Hochrhy übberschpannt.",🔎
6221,Renaissance,Renaissance,Rönessangs,TRUE,"Middeldöönigi Stimmige si e Grubbe vo Stimmige (Tämpratuure), wo in dr Rönessangs, im Barock und vilmol au spööter bis in s 19.",🔎
,,,Rönässans,TRUE,Dr Iifluss vo de Rönässans-Gmäld in de Museä vo Floränz und Rom het im Dalí sini kümftige Wärk brägt.,🔎
,,,Hoochrönessans,FALSE,Er gältet as äine vo de bedütendste Verdräter vo dr Kunst vo dr italiänische Hoochrönessans und as äine vo de wichdigste Künstler überhaupt.,🔎
,,,Rönässõns,TRUE,"Manierismus bezeichned e Spâtform vo de Malerey, Baukunst, Plastik, Musig und de Literatûr i de Rönässõns und beschrybt öppe d Zyt vo 1515 bis is 17.",🔎
,,,Hoochrönässans,FALSE,April 1520 z Rom) isch en italiänische Mooler und Archidekt vo dr Hoochrönässans gsi.,🔎
,,,Rönessãs,TRUE,"April 1614 z Toledo; äigentlig ""Domínikos Theotokópoulos,"" ) isch e Mooler, Bildhauer und Archidekt vo griechischer Häärkumft gsi und dr Hauptmäister vom schbanische Manierismus bezieigswiis vo dr usklingende Rönessãs.",🔎
,,,Rönessance,TRUE,"Die klassischi griechischi Archidektuur, wo vor dr römische choo isch, häi d Archidekturtheoretiker vo dr Rönessance nid in Betracht zooge.",🔎
,,,Rönessanszit,FALSE,"As Gründer vo dr Byzantinistik gältet dr dütschi Filoloog Hieronymus Wolf, e Humanist us dr Rönessanszit, wo öbbe 100 Joor noch dr ändgültige Erooberig vo Byzanz dur d Osmane aagfange het, Schrifte vo byzantinische Filosoofe z sammle, z übersetze und z veröffentlige.",🔎
,,,renaissance,FALSE,"De Stil isch dëë vo de französische Früerenaissance, aber s hät au spaatgootischi Forme.",🔎
,,,Rönessans,TRUE,"In däm Middelalter, wo jetz chiem, häig er dr Erst welle si, wo d Gsetz vom Lääbe und Dood vo dr Esthetik vollständig wurd verstoo und in dr Laag wurd si, s Wort ‚Rönessans‘ uszspräche.",🔎
,,,Rönessãns,TRUE,"Vor em Barock isch die kultuurgschichtligi Epoche vo dr Rönessãns gsi, noch em isch dr Klassizismus choo.",🔎
,,,Renaissanceböu,FALSE,"S Markgrofeschloss Ämmedinge, au ""Schloss Ämmedinge"", isch e Renaissanceböu am Rand vun dr Altstadt vun Ämmedinge.",🔎
,,,Spootrönessans,FALSE,"Chiaroscuro (italiänisch: „hell-dunkel“), ""Hell-Dunkel-Moolerei"", au franz.: Clair-obscur, bezäichnet e Gestaltigsmiddel vo dr Grafik und dr Moolerei, wo in dr Spootrönessans und im Barock entwicklet worden isch.",🔎
,,,Rönessanss,TRUE,Aaghöörigi vo deere Familie si bedütendi Mezeen in dr Rönessansszit gsi.,🔎
,,,Humanist,FALSE,August 1635 z Gießen in Hesse) isch e schwizerische Jurist und Humanist gsii.,🔎
,,,italiänische Rönessans,FALSE,"In dr Esthetik vo dr italiänische Rönessans het er zum Bischbil religiöösi Wärke gmoolt wie ""D Madonna vo Portlligat"" oder ""Leda Atomica"" und bin ene d Proporzioone vom Goldige Schnitt verarbäitet.",🔎
6222,Enklave,Enklave,Ènklavè,TRUE,"Durch witterè Grunderwèrb am Trisbärg hèn si Ooschterfingè zuè nèrè Ènklavè gmacht, well jo sit 1656 im Südè vo dè Ooschterfinger Gmarkig d Gränz zuè dè Sulz'schè Bsitzungè (Dettighoffè un Jeschtettè) klar zogè gsi isch.",🔎
,,,Enklafe,TRUE,D Gemeind Turgi het e chlini Enklafe mit Wald und Matte im Nordweschte vom Badener Stadtgebiet.,🔎
,,,Entklave,TRUE,Di drüü Gmeinde sind zäme uumgää vom Kanton Schwyz und bilded so en Entklave vom Kanton Lozärn.,🔎
,,,Enklavè,TRUE,Enklavè Büsingè) a Dütschland.,🔎
,,,Enklààwa,TRUE,D’ aigaschtandiga Regioon Brüssel-Hàuiptschtàdt bìldet a Enklààwa ìnnerhàlb vum Prowinzgebiat.,🔎
6223,Privileg,Brivileeg,sonderrächtligi,FALSE,"In dr Strukduur vo dr Bundesrepublik Dütschland mit iirem föderaale Süsteem het d Bezäichnig ""Freistaat"" käi sonderrächtligi Bedütig, wil alli Länder vo dr Bundesrepublik die gliichi verfassigsrächtligi Stellig häi.",🔎
,,,Briwilegie,FALSE,Joorhundert aa mit iirem Iizuug in dr Root immer gröösser worde und im Joor 1515 si die patrizische Briwilegie abgschafft worde.,🔎
,,,Brivilegie,FALSE,"1471 het dr Kaiser Friedrich dr Dritti Basel s Rächt gee, e Früehlig- und e Herbschtmässe z mache, und 1488 het d Stadt von em au d Rychsummiddelbaarkäit bekho, aber dr Bischof hät bis zur Reformation sini alte Brivilegie chönne zruggchaufe.",🔎
,,,Privilegie,FALSE,Grossherzög händ au s Recht uf gwüssi königlichi Privilegie gha (öppe Nobilitierige).,🔎
,,,Brivileegie,FALSE,Si het d Immunidäät und d Brivileegie vo de Kurfürste greeglet und wie dä Ditel vererbt wurd.,🔎
,,,Vorrächt,FALSE,"  S Stadträcht isch ursprünglig s Vorrächt ""(Stadtregaal)"" gsi, wo dr Kaiser oder dr Landesher gha het zum e Siidlig zur Stadt chönne erheebe.",🔎
6224,Guebwiller,Gawiller,Gebwiler,TRUE,"Mai 1902 z Gebwiler, Elsass; † 7.",🔎
,,,Gebweiler,TRUE,Mai 1817 z Gebweiler im Elsiss uf d Wält cho und am 25.,🔎
6225,Grundwasser,Grundwasser,Grundwàsserschpiagel,FALSE,"Ànna 2005 hàt ma Bàuigrundschtudia gmàcht, wo-n-’s ärlàuibt han, Piezometer iiz’rechta, fìr d’ Äntwìcklung vum Grundwàsserschpiagel bim Schtàuiwark z’ muschtra.",🔎
,,,Grundwassèr,TRUE,"Au unterirdisch flièßends Wassèr wörd nit als Fluss bezeichnèt, sondern ghört zum Grundwassèr.",🔎
,,,Grundwässer,TRUE,"isch è ""Gebièt mit èm gmeinsamè Uusfluss für Obberflächèwasser""., yschlièßlich vo dè Grundwässer.",🔎
6226,Halbleiter,Halbläiter,Halbläiterdiode,FALSE,"Der Begriff Diode wird hüte mäistens nume no für Halbläiterdiode brucht, wo mit eme p-n-Übergang oder eme gliichrichdende Metall-Halbläiter-Übergang (Schottky-Kontakt) schafft.",🔎
,,,Halblaitertächnik,FALSE,In eme zweete Forschigsaasatz het s Inschtitut Froge vu dr Halblaitertächnik un doderby Lumineszänzerschynige solle untersueche.,🔎
,,,Halbleider,TRUE,"S Orbedsgebied vom Leo sin Halbleider, inbsondere mit optische Methode.",🔎
,,,Elimänthalbläiter,FALSE,Es het Äigeschafte vo Metall und au vo Nitmetall und isch e Elimänthalbläiter.,🔎
6227,Basler Münster,Basler Münster,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Basler Münschder,TRUE,Er isch im Chrüzgang vom Basler Münschder begrabe worde.,🔎
,,,Münster dört,FALSE,"1503 isch er Münsterbaumäister vo Baasel worde, er het aber am Münster dört käini Spuure hinderloo.",🔎
,,,Basler Minschter,TRUE,"De Bau vu dr neie Kilche het uugfehr anne 1200 aagfange, zerscht no im spotromanische Stil, noch em Vorbild vum Basler Minschter.",🔎
,,,Baasler Münster,TRUE,S Museum stellt middelalterligi Originalskulpture vom Baasler Münster (romanischi und gotischi Sandstäi-Skulpture) us und zäigt au d Gschicht vom Kloster.,🔎
,,,Münster z Baasel,FALSE,April 1459 isch er im Münster z Baasel fiirlig gweiht worde.,🔎
,,,Basler Münschter,TRUE,Er isch im Basler Münschter begrabe.,🔎
,,,Münschter,FALSE,Mai z Münschter und am 24.,🔎
,,,Münschterpfarrer,FALSE,"Er isch Chilerotspräsident vo de Evangelisch-reformierte Chile Basel-Stadt, Münschterpfarrer z Basel und Privatdozent an de Universität Basel.",🔎
6228,26. Juni,26. Juni,26. Jüüni,TRUE,"D’ Ariana Grande-Butera (* 26. Jüüni 1993 z’ Boca Raton, <a href=""F",🔎
,,,26. Juuni,TRUE,"5 z Fraidestadt; † 26. Juuni 2024) isch e <a href=""Deutschl",🔎
6229,Mundelfingen,Mulifingè,Mundelfinge,TRUE,D Burg Hardeck isch e abgangeni Hecheburg bim Ortsdail Mundelfinge vu dr Stadt Hifinge im Schwarzwald-Boor-Krais.,🔎
,,,Mundelfingè,TRUE,Si blybt im Bsitz vo dè Lupfener bis dè Junker Èbberhard vo Lupfè si a dè Dièthelm vo Mundelfingè für 420 Mark Silber vopfändet hèt.,🔎
,,,Mulefinge,TRUE,"""Hausen vor Wald""), Mulefinge (dt.",🔎
6230,Arbeit (Physik),Dr Begriff Aarbet in dr Füsik,mechanischi Arbet,FALSE,"E Motor ( ‚Beweeger‘) isch e Maschine, wo mechanischi Arbet verrichdet.",🔎
,,,Arbit,FALSE,"E Hufe iifüerendi Teggst definiere Energii in aaschauliger, allerdings nit allgemäingültiger Form as d Fähigkäit, Arbit z verrichte.",🔎
,,,Aarbet,FALSE,"D Thermodünamik (vo altgriechisch ""thermós"" „warm“ und ""dýnamis"" „Chraft“), au as Wermileer bezäichnet, isch e Däilgebiet vo dr klassische Füsik, wo sich drmit befasst, wie mä Energii vo äinere Form in en anderi cha umwandle, zum Aarbet z verrichde.",🔎
,,,Arbet,FALSE,"D Usdehnig vom Gas im ene Zylinder verrichtet Arbet am ene Cholbe, wo von ere Pleuelstange uf d Kurbelwälle überdrait wird.",🔎
6231,Verbrüderungsbuch,Verbriäderungsbuech,Verbrüederigsbuech,TRUE,"Im Riichenauer Verbrüederigsbuech trait er de Titel ""comes"" (»Groof«).",🔎
,,,Verbriäderigsbiächer,FALSE,"Dur d Verbriäderigsbiächer un anderi Biächer mit Nammelischte vu dr Gleschter weißt mer doiserti vu Nämme vu Mench, ka unterscheide, eb eber germanischer oder romanischer Härkunft gsii isch- e Minderheit vu Romane hets bsunders im 8.",🔎
6232,Großstadt,Grossstadt,Groossstadt,TRUE,"Tel Aviv-Jaffa (hebräisch ""Tel Aviv-Jafo"", ""Tel-Aviv"" bedütet ""Hügel vom Früelig""; ) isch e Groossstadt an dr Middelmeerküste z Israel.",🔎
,,,Groossstedt,FALSE,"In vile gröössere Stedt (Groossstedt, kräisfreije Stedt bzw.",🔎
,,,Großstädt,FALSE,Vo dr Großstädt vo Dytschland isch es die Stadt mit de meischte Lütt uff dr Stadtflächi.,🔎
,,,Grossstädt,FALSE,"Es isch ä dichti Asammlig vu große, infrastrukturell eng verflochtene, benochberte Metropole un Grossstädt, wo zäme ä sognennti Megalopole bilde.",🔎
,,,Grossstädte,FALSE,"Die nächste Grossstädte sin Milhouse, Friburg im Brisgau un Basel.",🔎
,,,Grossschtadt,TRUE,"Haidelberch, au Haidelberich] (amtli ""Heidelberg""), isch e Grossschtadt z Bade-Württeberg im Südweschte vo Dütschland.",🔎
,,,Groosschded,FALSE,"Z Dydschland gid ebe 80 Groosschded, des sin Gmaine mid mee wie 100.000 Yywooner.",🔎
,,,Großschtädt,FALSE,"Acht Großschtädt i dè Bundesrepublik hèn einschtelligi Poschtleitzaalè ghaa: 1 Bèrlin, 2 Hamburg, 3 Hannover, 4 Düsseldorf, 5 Köln, 6 Frankfurt am Main, 7 Stuègètt un 8 Münchè.",🔎
,,,Grossstedt,FALSE,"2008 het d Stadt 133.525 Iiwohner gha und isch eso noch Münche, Nürnbärg und Augschburg an vierter Stell under de Grossstedt vom Freistaat Bayre gstande.",🔎
,,,Groossschdadt,FALSE,"D Iiwohnerzahl isch gwaggse und isch 1901 uf 100.000 gschdande, so dass Karlsrueh ä Groossschdadt worden isch.",🔎
,,,Großschtadt,TRUE,"Abhängig vu dor Größe, Bedeutung odr Funktion vo anar Stadt untorscheidot ma Klinschtadt, Mittelschtadt, Großschtadt, Millionenschtadt, Weltschtadt, Trabantenschtadt und Schlaufschtadt.",🔎
6233,Mittelland (Schweiz),Schwyzer Mittuland,Schwizer Mittuland,TRUE,Ousu ligt im Oberaargau im Schwizer Mittuland.,🔎
,,,Middelland,FALSE,"Die Rhinischi Megalopole isch e Chetti vu Balligsrüme, wo sich im en ebbe 50 bis 200 Kilometer breite Korridor entlang vum Rhi-Izugsbiit vum Schwyzer Middelland bis zue dr Mündig in dr Niderlande erstrecke duet.",🔎
,,,Schwizer Mittelland,TRUE,Uss Sicht vom gsamtè Schwizer Schinnènetz ghört s Deilschtugg zu dè wichtigschtè un meischtbefaarenè Abschnitt im Normalschpurnetz un bildet s Rückgrõt vo dè Oscht-Wescht-Transversalè vo dè SBB durchs Schwizer Mittelland.,🔎
,,,Mittelland,FALSE,S Freiamt lit in erä zentrale Lag im Mittelland.,🔎
,,,Schwizerische Mittelland,FALSE,"Dur d Alpe und em Jura iigengt, cha d Biise im Schwizerische Mittelland recht heftig werde.",🔎
,,,Schwiizer Mittelland,TRUE,"Dr Baldeggersee isch en 5.2 km² grosse See im Kanton Luzern, im Schwiizer Mittelland.",🔎
,,,Schweizer Mittelland,TRUE,Roorbachgrabe isch e Ströisidlig im Oberaargau im Schweizer Mittelland in einem kleinen Tal.,🔎
,,,Mittuland,FALSE,"Bärndütsch isch d Sprach, wo men im Bärner Mittuland, im Fryburger Seeland (Murtebiet) u im Soleturner Buechibärg redt.",🔎
,,,Schwyzer Mittelland,TRUE,"Drumume sin s Schwyzer Mittelland, d Ürner, Bärner- un Fryburger Alpe.",🔎
,,,Friburger Mittuland,FALSE,"Das Buredorf ligt uf emene Plateau südlech über em Murtesee, weschtlech vo der Waudhöchi Oberhouz, im Friburger Mittuland.",🔎
6234,Reichsherrschaft Bonndorf,Rychshèrrschaft Bõõdorf,Rychsherrschaft Bonndorf,TRUE,"D Prelate hän as dr firnämscht Stand gulte un hän unter si au zwee Rychsfirschte ghaa, dr dr Abt vu St. Bläsi wäg dr Rychsherrschaft Bonndorf un dr Großprior vu dr Johanniter, wu d Herrschaft Haitersche ghert ghaa het.",🔎
,,,Reichshèrrschaft Bõõdorf,TRUE,"Bläsische Amt Blommegg innerhalb vo dè Reichshèrrschaft Bõõdorf gsi, dezuè hèn d Dörfer Achdorf, Aselfingè, Dillèdorf, Eschach, Ewèdingè, Füètzè, Grimmelzofè, Luussä, Opferdingè un Übberachè ghört.",🔎
,,,Herrschaft vo Bõõdorf,FALSE,Boll hèt zu dè Herrschaft vo Bõõdorf ghört.,🔎
,,,Rychhèrrschaft Bõõdorf,TRUE,Dillèdorf isch ab dört Deil vom St. Bläsischè Amt Blomegg i dè Rychhèrrschaft Bõõdorf gsi.,🔎
,,,Reichsherrschaft Bõõdorf,TRUE,1605 hèt sich d Reichsherrschaft Bõõdorf vo dè Stüèlingôr Landgrõfschaft abgschpaaltè.,🔎
,,,Hèrrschaft Bõõdorf,FALSE,"Käufer vo dè Hèrrschaft Bõõdorf isch für 150.000 Guldè dè <a href=""Martin%20Meister%20I.",🔎
,,,Grofschaft Bonndorf,FALSE,"Dodermit stammt ain Großtail vu de eerschte Siidler us em sidlige Schwarzwald, us em Zwing un Hotter vum Chloschter St. Bläsi, us de Grofschaft Hauestai, us de Grofschaft Bonndorf, us de Landgrofschaft Stüelinge, us de Landgrofschaft Chläggi un us em Firschtetum Firschtebärg, dezu us em schwaizerische Fricktal un us em sidlige Ourewald.",🔎
,,,Rychsherrschaft Bõõdorf,TRUE,Dõmit isch dè jewylige Abt au glychzitig Landgraf vo dè Rychsherrschaft Bõõdorf gsi.,🔎
6235,Malireich,Malirych,Großrych Mali,FALSE,"Dr Name ""Mali"" chunnt vom Großrych Mali, wu s vum 13. bis zum 15.",🔎
,,,Mali-Rych,TRUE,"Zwai Johrhundert speter het s islamisch Mali-Rych vu dr Malinke d Hegemony iber d Regio kriegt, sy Zäntrum isch am Oberlauf vum Niger gläge.",🔎
,,,Mali-Ryych,TRUE,Aber au di alte Ryych vu Alt-Gana un d Vorlaifer vum Mali-Ryych hän zue däre Wandrig byydrait.,🔎
,,,Ryych vu Mali,FALSE,"Johrhundert Deil vum große Ryych vu Mali gsi un di gsamt nerdlig Region isch iber Johrhunderti yybunde gsi in dr Handel mit däne Ryych (Songhai, Ryych vu Ghana u. a.",🔎
,,,Rych Mali,FALSE,Zue däm Zytpunkt isch Gambia Dail vum Rych Mali gsii.,🔎
6236,Eukaryoten,Eukaryote,Vilzeller,FALSE,"Bi höcher entwicklete Vilzeller (d. h. Dier, Bflanze, Bilz und Protiste) het d Drennig in verschidnigi Gschlächter dr Übergang zur gschlächtlige Furtpflanzig dur dr Usdusch und d Rekombination vom Genom bi dr Befruchdig und d Bildig von ere befruchdete Keimzelle bedütet.",🔎
,,,Öikaryote,TRUE,"Noch eltere Uffassige si alli Öikaryote in die bäide Riich Pflanze und Dier iidäilt worde, es het also au äizälligi Pflanze und Dier gee.",🔎
,,,öikaryotischi,FALSE,"Urdierli isch e veralteti Bezäichnig für öikaryotischi Äizäller, wo wägen iirer Lääbenswiis, wo mäistens heterotrof isch, und wäge iirer Mobilidäät as dierisch aagluegt wärde.",🔎
,,,öikaryotische,FALSE,"κάρυον ""karyon"" ‚Kern‘, κίνησις ""kinesis"" ‚Beweegig‘) oder ""indiräkti Kärndäilig"" isch d Zällkärndäilig bi Zälle vo öikaryotische Lääbewääse.",🔎
,,,Öikariote,TRUE,"Vire gryffe Zälle vo Öikariote (Pflanze, Bilz, alli Dier inklusiv em Mensch) und Prokaryote (Bakterie und Archaeä) aa.",🔎
6237,Liste der Kulturgüter in Basel/Grossbasel West,Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Westgroossbaasel,Baasler Kulturgüeter wo für d Region vo Bedütig si,FALSE,Es zelt zu de Baasler Kulturgüeter wo für d Region vo Bedütig si.,🔎
,,,"Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het",FALSE,"Sit 1915 stoot er under Dänggmolschutz und gältet as e Baasler Kulturguet, wo regionali Bedütig het.",🔎
,,,Kulturgüeter vom Kanton Baasel-Stadt,FALSE,Dr ehemoolig Friidhoof zellt zu de Kulturgüeter vom Kanton Baasel-Stadt.,🔎
,,,Baasler Kulturguet,FALSE,Dr Brunne zelt as e Baasler Kulturguet.,🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Er isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,"Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch",FALSE,"Es gältet hüte as e Baasler Kulturguet, wo für d Region vo Bedütig isch.",🔎
,,,Baasler Kulturgüeter,FALSE,Es befindet sich im Dalbekwardier und ghöört zu de Baasler Kulturgüeter.,🔎
,,,dänggmolgschützt,FALSE,D Sammlige vom Museum si dänggmolgschützt.,🔎
,,,"Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch",FALSE,"Si gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.",🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo regionali Bedütig häi",FALSE,"D Kiirche äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo regionali Bedütig häi.",🔎
,,,Baasler Kulturgüeter mit ere regionale Bedütig,FALSE,Es gältet as äis vo de Baasler Kulturgüeter mit ere regionale Bedütig.,🔎
,,,Kulturgüeter,FALSE,Es gältet as äis vo de Baasler Kulturgüeter.,🔎
,,,"Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch",FALSE,"Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo für d Regioon vo Bedütig si",FALSE,"D Clarakiirche stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo für d Regioon vo Bedütig si.",🔎
6238,Liudolfinger,Liudolfinger,Ottoone,FALSE,Sit de Ottoone isch dr Graafediddel wäge dere Erbligkäit und dr Iibindig ins Läächewääse vom ursprünglige Amt zum Begriff für die zsämmegfasste Rächt vom en Aadlige im ene bestimmte Beriich worde.,🔎
,,,Ottone,FALSE,Usserdem hät's e entfärnti Verbindig zum Ottone-Gschlächt gee.,🔎
,,,Ottonen,FALSE,As Ottonische Renaissance wird die ersti Blüetezit vo dr Kunst im Heilige Römische Riich under dr Herrschaft vo de Ottonen im 10. und 11.,🔎
,,,ottonisch,FALSE,(um 999–1025) noch der Johrduusigwändi e ottonisch-früehromanische Neubau errichtet.,🔎
6239,Suzeränität,Suzeränität,Suserenidäät,TRUE,"D Bulgare si noch dr Schlacht vo Küstendil 1330 vo Serbie abhängig worde, dr Stefan het denn bis 1348 d Hegemonii über wiiti Däil vo Makedonie, Albanie, vom Despotat Epirus und Thessalie gha, wo under dr Suserenidäät vom Kaiser gstande si.",🔎
,,,Suzerän,FALSE,"Nit jede Staat isch souverän, so isch e Staat, wo under dr Schutzmacht vom ene andere Staat, vom Suzerän, stoht, oder e Gliidstaat vom ene Bundesstaat nit souverän.",🔎
6240,Schwäbisches Wörterbuch,Schwäbisches Wörterbuch,Schwööbisch Wöörterbuech,FALSE,"Zeerscht hät me d Idee ghaa, me wel s Rhyynisch Wöörterbuech glyych mache wie die groosse Wöörterbüecher im obertüütsche Ruum, aso öppe wie s Schwööbisch Wöörterbuech vom Hermann Fischer.",🔎
,,,Schweebische Wèèrderbuech,FALSE,D alemannisch Dialekt z Bayrisch-Schwaabe sin bschriibe im Schweebische Wèèrderbuech ùn im Schbroochatlas vù Bayrisch-Schwaabe bzw.,🔎
,,,Schwäbische Wertrbuach,FALSE,"Im Schwäbische Wertrbuach stoht, dass anno 1540 d Bevelkerung uf dr Schwäbisch Alb durs Brenntar vorm Verhungere grettet wore isch.",🔎
,,,Schwöbisch Wörterbuech,FALSE,"Di schwöbische Variante ohni ""n"" cha s Schwöbisch Wörterbuech ab em 14.",🔎
,,,Wirttebärgische,FALSE,So het er emol uf em Tobel (bi Frauefäld im Wirttebärgische) zweine Schwizer zueglüschteret.,🔎
,,,Schwäbische Werterbuech,FALSE,"Im Schwäbische seit mar lut em Schwäbische Werterbuech ""Hoop, Hobe"" oder ""Häbe, Häple"" un änlig dezua, un im Raiffeisemärkt wirds als „Holzheppen“ verkaüft.",🔎
6241,Ho-Chi-Minh-Stadt,Ho-Chi-Minh-Stadt,Saigon,FALSE,"Good Morning, Vietnam isch e Spiilfilm vom Barry Levinson us em Joor 1987 über en amerikanische Radiomoderator z Saigon wääred em Vietnamchrieg.",🔎
,,,Sàigòn,FALSE,Dr Chrieg het mit dr Iinaam vo Sàigòn am 30.,🔎
6242,Suchard (Unternehmen),Chocolat Suchard,Suchard,FALSE,Z Nöieburg isch d Schoggifabrigg vo der Suchard gsii.,🔎
,,,Philippe Suchard,FALSE,"Ihm sind unter anderem d Schwiizer Firmene Philippe Suchard (1824) z Nöieburg, Lindt, Jean Tobler (1830; Toblerone) und Rudolf Sprüngli (1845) gfolgt.",🔎
,,,Schoggifabrigg Suchard,FALSE,"Es het divärsi Fabrigge i der Stadt; die wichtigschti isch d Schoggifabrigg Suchard, wo’s sid 1826 git.",🔎
6243,Penis,Penis,Schwanz,FALSE,"Drbii lit dr Partner, wo penetriert, uf em Rugge; dr Partner, wo penetriert wird, stigt über ihn und chneulet oder hockt uf ihm und füehrt sich si Schwanz in d Vagina oder in Anus ii.",🔎
,,,Gliid,FALSE,"„Bund vo dr Beschniidig“, jiddischi Ussprooch ""Brismile"", abkürzt: ""Briss"") wird d Vorhut vom männlige Gliid noch jüüdischem Bruuch abgschnitte.",🔎
,,,Gmächt,FALSE,Däm si Soon Kronos het em s Gmächt mit ere Sichle abgschnitte und si ins Meer gheit.,🔎
,,,penis,FALSE,"Wil alli Arte mit Usnahm vo dr Wasserspinne an Land lääbe, git s sehr hüfig en inneri Befruchdig mit penisähnlige Strukture (öbbe bi Wäberchnächt).",🔎
6244,Niederösterreich,Nideröschtriich,Nedrööschtriich,TRUE,"Im Oschtèn esch s Bondèsland Nedrööschtriich, im Süüdèn esch t Stäièrmaarch ond im Südwèschte Salzboorg.",🔎
,,,nidereschtrychische,FALSE,Si läbt im nidereschtrychische Wolfsthal.,🔎
,,,Nideröschtrych,TRUE,Scho de Mathias Zdarsky het 1905 zur Demonschtration vo de Überlägeheit vo synere Liliefälder Skilauftechnik am Schneebärg z Nideröschtrych s Breite Ries mit Ski abe gfahre.,🔎
,,,Nidereschtrych,TRUE,"S Land het nyyn Bundesländer: Burgeland, Kärnte, Nidereschtrych, Obereschtrych, Salzburg, Steiermark, Tirol, Vorarlberg un Wien.",🔎
,,,Eeschtryych,FALSE,"Dytschland gränzt an nyyn europäischi Nochberstaate (Dänemark, Pole, Tschechie, Eeschtryych, d Schwyz, Frankryych, Luxeburg, Belgie un d Niderlande).",🔎
,,,Niiderööstriich,TRUE,"Juli 1904 z Edlach, Gmäind Reichenau an der Rax, Niiderööstriich) isch en ööstriichisch-ungarische Schriftsteller vo jüdischer Häärkumft gsi, e Publizist und Schurnalist und dr Begründer vom modärne ""politische Zionismus"".",🔎
,,,Niidereeschtryych,TRUE,In dr Geegnig vu däre Stammburg un an dr Nordoschtgränze vu Niidereeschtryych hän di friejere Liachtaschtaaner Grundbsitz ghaa.,🔎
,,,Nideröstriich,TRUE,"August 1395 uf em Schloss Laxenburg, Nideröstriich), gnennt Albrecht mit em Zopf, Graf vo Habsburg (Albrecht VII.",🔎
,,,Nideröstrychische,FALSE,"Im Jahr 1885 sind si zäme uf Wien zrugg, hend sich mit de Familie usgsöhnt und sind is Familieschloss z Harmannsdorf im Nideröstrychische zoge.",🔎
6245,Mathematik,Mathematik,mathematische,FALSE,"D Wiiterentwicklig vo dene eifache numerische System het wohrschiinlig zur Entdeckig vo de erste mathematische Rächenoperatione wie dr Addition, dr Subtraktion, dr Multiplikation und dr Division bzw.",🔎
,,,mathematischi,FALSE,Koordinatensüsteem si mathematischi Hilfsmiddel zum Posizione im Ruum z bezäichne.,🔎
,,,Màthemàtik,TRUE,Ìn dr Màthemàtik ìsch s’ Mahler-Mààs a Mààs vu dr Kompläxitäät vu da Polünooma.,🔎
,,,mathematischs,FALSE,"S Baasler Brobleem isch e mathematischs Brobleem, wo zimlig lang unglööst bliiben isch und wo sich am Aafang vor allem Baasler Mathematiker drmit befasst häi.",🔎
,,,Mathi,FALSE,"I de moderne Wüsseschafte wird s Zäiche Pi für verschideni Sache als Symbol bruucht, am bikanntischte isch s chliine Pi i de Mathi, wos für d Zaal 3.14159265... staat und vor allem für d Berächnig vo Kräis bruucht wird.",🔎
,,,mathematisch,FALSE,D'Gravitation isch erstmols vum britische Physiker un Mathematiker Isaac Newton mathematisch beschribe worre.,🔎
,,,Mathemaatik,TRUE,"D Foneetik isch en äigeständigs interdisziplinäärs Fachgebiet zwüsche Linguistik, Anatomii, Füsiologii, Nöirologii, Füsik und Mathemaatik.",🔎
,,,Mathematisch,FALSE,Mathematisch handlet es sich bi dr Subtraktion um e zweistelligi Verchnüpfig.,🔎
,,,Matematik,TRUE,In Obekürs het är sich grossi Kenntniss in dr Matematik und dr Füsik aageignet.,🔎
6246,Bregaglia,Bregaglia,Bondo,FALSE,"Dr Chönig het verschidnegi Plätz und Ufgobe verpachtet, wo mit em Reise und mit em Warevercheer z tue gha händ: Tafärne, also früeni Hoschpiz a de Bärgstroosse, sind erwäänt a däne Ort: Schaa, Chur, Lenz, Zuoz, Ardez, Marmorera, Bivio, Sils im Engadin und z Bondo.",🔎
,,,Stampa,FALSE,Merz 1868 z Stampa; † 25.,🔎
6247,Schönenwerd,Schönewerd,Schöönewerd,TRUE,Vo ane 1265 bis 1276 isch dr Hesso im Stift vo Schöönewerd Probst gsi.,🔎
,,,Schönewärd,TRUE,Vom 1894i a hed er als Lehrer z Niderärlischpach und sid 1900 a dr Bezirksschuel z Schönewärd gschafd.,🔎
6248,Liste der Kulturgüter in Basel/Grossbasel Ost,Liste vo de Kulturgüeter in Baasel/Ostgroossbaasel,Baasler Kulturgüeter wo für d Region vo Bedütig si,FALSE,Es zelt zu de Baasler Kulturgüeter wo für d Region vo Bedütig si.,🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo regionali Bedütig häi",FALSE,"S Geböid stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo regionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Es isch sit 2012 dänggmolgschützt und ghöört zu de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt,FALSE,"An dr Dalbe-Vorstadt het s e Hampfle vo Geböid, wo uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt stöön, drunder die ehemooligi Siidebandfabrik Hoffmann, Dalbe-Vorstadt 78, s «Hooche Huus» mit em Gardekabinett an dr Dalbe-Vorstadt 71, s reformierte Pfarrhuus «zu St. Alban» an dr Dalbe-Vorstadt 65, e Woonhuus an dr Dalbe-Vorstadt 82 und d Geböid und Brünne in dr Bildlisammlig undenooche.",🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si",FALSE,"Er isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo für d Region vo Bedütig si.",🔎
,,,Baasler Kulturgüeter,FALSE,Es befindet sich im Dalbekwardier und ghöört zu de Baasler Kulturgüeter.,🔎
,,,dänggmolgschützt,FALSE,D Sammlige vom Museum si dänggmolgschützt.,🔎
,,,"Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch",FALSE,"Si gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.",🔎
,,,Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt wo regionali Bedütig häi,FALSE,Sit 1980 isch d Baasler Dalbe-Jugendherbärg im Fabrikgeböid am Dalbe-Kirchräin 10 dehäi.. D Geböid stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt wo regionali Bedütig häi.,🔎
,,,Baasler Kulturguet mit regionaler Bedütig,FALSE,"S Geböid isch e Baasler Kulturguet mit regionaler Bedütig und d Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch",FALSE,"Es gältet as e Baasler Kulturguet, wo für d Regioon vo Bedütig isch.",🔎
6249,Excubitores,Excubitores,excubitores,FALSE,"Dr Leo het au no e nöiji kaiserligi Liibgarde ufgstellt, d ""excubitores"", wo em Herrscher persönlig dröi ergääbe gsi si; au under iine het s e Hufe Isaurier gha.",🔎
,,,excubitorum,FALSE,"Si Frau het sich iigmischt und dr ""comes excubitorum"" <a href=""Tiberios%20I.",🔎
6250,Atlantischer Ozean,Atlantik,Atlantisch Ozean,FALSE,"S Territorium vu dr Elfebeikischte het d Form vun eme Viereck, im Side gränzt s Land uf ere 520 Kilometer lange Kischtelinie an dr Atlantisch Ozean, an s weschtlig Änd vum ""Golf vu Guinea"".",🔎
,,,Nordatlantik,FALSE,"Si lige zwüschen em Nordatlantik und dr Karibik, südöstlig vo Puerto Rico.",🔎
,,,Sidatlantik,FALSE,"S Land gränzt im Oschte an Botswana mit dr Kalahari, im Siden an Sidafrika mit em Oranje, im Weschten an dr Sidatlantik un im Norden an Angola mit em Kunene un em Okavango.",🔎
,,,Adlandigg,TRUE,"Mid dr Endeggong vo Amerika hend sich zerschd dia Handelsschdream, ond noch au s Gäld an da Adlandigg vrschoba.",🔎
,,,Atlantk,TRUE,"Es gränzt an Nigeria, dr Tschad, die Zentralafrikanischi Republik, d Republik Kongo, Gabun, Äquatorialguinea und dr Atlantk.",🔎
,,,Atlantikkischte,FALSE,"Derwylscht landwirtschaftli Basis vum Land im Side un in dr Savannebiet vum Mittelweschte (Cerrado) lyt, läbt e Großdail vu dr Bevelkerig in dr Nechi vu dr Atlantikkischte, wu s au alli Großstedt het.",🔎
,,,atlantisch,FALSE,"D Nordwestpassaasche isch dr Seewääg, wo im Norde vom amerikanische Kontinänt dr atlantisch mit em pazifische Ozean verbindet.",🔎
,,,Atlantikchüste,FALSE,Dr Chüstestriife um dr Raketestartplatz isch dr einzig noch in einigermasse ursprünglichem Zuestand erhalde Abschnitt vu dr Atlantikchüste vu Florida nördlich vu Miami - trotz dr vile Startrampe.,🔎
,,,Àtlantischa Ozeàn,FALSE,"Sa fàngt àm Näi Yorker Hààfa-n-àà, äbba 560 Määter äschtlig vu dr Ìnsla Manhattan, un làuift witter ìn dr Àtlantischa Ozeàn.",🔎
,,,Atlantischè Ozean,FALSE,"April 1894 isch zmitts im Atlantischè Ozean bi (südöschtlich vo Trindade) èn Ysbärg gsichtet worrè; s isch diè nördlichschti Bosition von èm antarktischè Ysbärg, wo je uffgzeichnèt worrè isch.",🔎
,,,Atlantische,FALSE,"Im Gegesatz zum Atlantische un zum Pazifische Ozean, wu zue relativ glyche Aadail uf dr Nord- un au uf dr Sidhalbchugle vu dr Ärd lige, lyt dr grescht Dail vum Indische Ozean uf dr Sidhalbchugle.",🔎
,,,Atlantisch,FALSE,"S Land lyt am sidligschte Rand vum afrikanische Kontinänt un het e Kischtelinie, wu iber meh wie 2.500 km verlauft un an zwe Ozean lyt (am Atlantisch un am Indische Ozean).",🔎
,,,Àtlantischa-n-Ozeàn,FALSE,’S lììgt ìm üüsserschta Süüdwäschta vum Lànd ìn dr Regioon Näi-Àkwitàània un ìsch noh da Pyrenea un em Àtlantischa-n-Ozeàn gnännt.,🔎
,,,atlantische,FALSE,"D Stadt Münche liit do, wo s feuchte atlantische un s drochene Kontinentalklima zämme chömme.",🔎
,,,Atlantischen Ozean,FALSE,Alli minden in uusdehnte Delta in dr Atlantischen Ozean.,🔎
,,,Àtlàntik,TRUE,"Ar bìldet uff 403,4 Kilomeeter d’ Granz zwìschem Frànzeesch-Guayana un Bràsilia, bis’r ìn dr Àtlàntik mìndet.",🔎
,,,Atlantikkischten,FALSE,"Är goht vu dr Uuslaifer vu dr Sahara im Norde, wu s Land an Mauretanie gränzt, bis zum tropische Fychtwald im Side, wu d Nochbere Guinea un Guinea-Bissau sin, un vu dr chiele Atlantikkischten im Weschte in di haiß Sahel-Region an dr Gränze zue Mali.",🔎
,,,atlantischu Ozean,FALSE,"In modärnu geografischu Bigriffa gseits, äntspricht dass zum grossuteil dum hitigu Frankrich, Belgiu, und Norditaliu, alsu dum Gibiät zwischu dum Rhin im Oschtu und dä Alpu und dum Mittlmeer im Südu, dä Pürenäu und dum atlantischu Ozean im Wescht und Nordu.",🔎
,,,Atlantische Ozean,FALSE,"D Nordsee isch e Meer zwische de Britische Insle, de Skandinavische Halbinsle un Feschtlandeuropa un isch e Nebemeer vum Atlantische Ozean.",🔎
,,,Atlantikküschtè,FALSE,"Arrondissement èn wichtigè Vokeersknotèpungt mit Umstygemöglichkeitè zwǜschè vir Linniè vo dè Métro (Linniè 4, 6, 12 un 13) un Vobindigè im Hochgschwindigkeitsnetz vo dè französischè Ysèbaagsellschaft SNCF, wo mit èm TGV ab ""Paris Montparnasse"" vo allem d Hauptvokeerslinniè in Richtig Bretagne un Atlantikküschtè, i dè Weschtè un Südweschtè vo Frankrych un Hendaye a dè spanischè Gränz bediènt.",🔎
,,,Südatlantik,FALSE,"Ändi Dezämber isch er im Südatlantik zwüsche Iisbärg, 1600 Mäilen äwägg vo jedem bewoonte Land.",🔎
,,,Atlantikinsle,FALSE,"D Azore (port. ""Ilhas dos Açores"" [], uf Dütsch: ""Habichtsinsle"") si e Grubbe vo nüün gröössere und meerere chliinere portugiisische Atlantikinsle.",🔎
,,,Àtlantikkìschta,FALSE,’S lììgt ìm Wäschta vum Lànd àn dr Àtlantikkìschta ìn dr Regioon Näi-Àkwitàània.,🔎
6251,Ethnie,Ethnie,ethnische,FALSE,"Di maischte ethnische Madagasse hän iber di gmainsam Sproch, Malagasy, e gmainsami Identitet uusebildet.",🔎
,,,eetnische,FALSE,"E Bsunderhäit isch au, dass de Hunziker nöd nu «tächnisch gnaui Uufnaame» vo de Hüüser gmachet hät, näi, en speziele Fokus isch uf de Spraach gläge (daadefür hät er wider mit de Redakzioon vom «Schwyzerischen Idiotikon» zämegschaffet): De Hunziker isch en Verträtter gsy vo der eetnische Theory, das «die zerstreute Dorfanlage germanischen und die geschlossenen Flecken romanischen Ursprungs seien, daß die deutsche Bauart den Holzbau, die romanische den Steinbau bevorzuge, daß das romanische Haus aus dem altrömischen abzuleiten sei, während das deutsche auf das Vorbild des altgermanischen Gehöftes zurückgehe».",🔎
,,,multiethnische,FALSE,"Indien isch e multiethnische Staat un mit iber 1,2 Milliarden Yywohner (2011) no dr Volksrepublik China s bevelkerigsrychscht Land vu dr Ärd.",🔎
,,,ethnischem,FALSE,"D’ Rachtsextremischta vertaidiga-n-a Gfüühl vun ethnischem Zammagheera, sìnn geega d’ soziààla un rachtliga Gliichhait vun àlla Mänscha, so wia geega dr Pluràlìschmus un Demokràtii.",🔎
,,,ethnische Grubbe,FALSE,"Äi Definizion, wo vo vile anerkennt wird, stammt vom Sozialpsücholoog Henri Tajfel, won e (soziali) Grubbe as e Sammlig vo Indiwidue definiert het: Im Tajfel si Theorii wird bi chliine Grubbe wie au bi ethnische Grubbe und ganze Nazioone aagwändet.",🔎
,,,ethnischi Grubbe,FALSE,"In dr Umgangssprooch wärde hüte au Stadtviertel as ""Ghetto"" bezäichnet, wo in ene vor allem bestimmti ethnischi Grubbe (Segregazioon) oder soziali Randgrubbe lääbe.",🔎
,,,ethnischi,FALSE,"Das cha historischi, ethnischi und hüffig au handfeschti ökonomischi Gründ haa.",🔎
,,,Ethnia,TRUE,"Außerdem lebnd Usbeka (20 %), Russa(9 %), Tadschika, Dungana (chinesische Muslime), Ukrainer, Uigura, Tatara und Aghörige vo witara Ethnia, wia eppa 57.000 Mescheta, im Land.",🔎
,,,ethnisch,FALSE,Nepal isch ethnisch und kulturell ä Minoritätemosaik.,🔎
,,,Ethnii,TRUE,"Si underschäidet sich vo Grubbierige wie Stamm, Volk und Ethnii, wo sich uf d Abstammig bezien.",🔎
,,,Volksgrubbe,FALSE,"Къарайм/""Qarajm,"" Къараймлер/""Qarajmler"") si uf dr äinte Site e jüdischi Religionsgmäinschaft, uf dr andere en Volksgrubbe innerhalb vo de Turkvölker.",🔎
,,,ethnische Zueghörigkeit,FALSE,"Als Ussländer bezeichnet mer beschtimmti Persone und Personegruppe, wo sich nach de Eigeschafte vo dr Schtaatsaaghörigkeit, dr ethnische Zueghörigkeit, dr geographische Herkunft oder dr familiäre Abschtammig vo andere Iiwohner vomene Land, wo us dene ihrer Perspektive d Betrachtig erfolgt, underscheided.",🔎
6252,Biberach an der Riß,Bibra,Bibrach an dr Riss,FALSE,"Februar 1785 z Bibrach an dr Riss, wo-nr am 30.",🔎
,,,Biibra,TRUE,Uf dr Landesdelegiertekumferäntz im Novämber 2009 z Biibra hän di bade-wirttebärgische Griene si zämme mit em Christian Kühn zue aire vu zwai glychbrächtigte Landesvorsitzende gwehlt.,🔎
,,,Bibrach,TRUE,"Boerisch-Schwåba ghaerd drzua ond zwoe wirddabärgische Gẽgeda, wo jedes wie a Keil-Spitz uff Ulm zuaguggd: D Gẽged om Haedâhaem, Ååla ond d Gẽged om Bibrach rom.",🔎
6253,Belfort,Belfort,Beffert,TRUE,"Während noch em Krieg von 1870 Beffert bi Frankrich bliwe isch, isch d'Region von Thann 1871 ditsch worde und d'Region um Sànne het bis 1919 zum ""Kreis Thann"" ghört.",🔎
,,,Befert,TRUE,"As gìt aui mehrera Agences: zehna ìm Owerelsàss (Milhüsa, Àltkìrch, Colmer, Gawiller, Saint-Louis, Sainte-Marie-aux-Mines, Thànn, Wìttelsha...), zwei ìm Unterelsàss (Schlettstàdt un Stroßburri) un zwei üsserhalb vum Elsàss (Befert un Montbéliard).",🔎
,,,Beefert,TRUE,"D Bsunderheit vu dam Turm ìsch sina drèieckiga-Bàsis Form, àlso mìt drèi Sitta, drèi wia d drèi Lander wo ìn dara Gegend zammakämma: ei Spìtz vum Drèieck zeigt gega s Frànkrìch (Rìchtung Beefert), a ànderer gega d Schwitz (Rìchtung Bàsel), a ànderer gega Ditschlànd (Rìchtung Àlt-Brisàch).",🔎
,,,Bèffert,TRUE,"Ìn sällem Johr hat oi e Underdeilig ìn fìmf Bézirk stattgfunde, nämlig ìn Kolmer, Altkìrech, Bèffert, Dälschbärg un Pruntrut.",🔎
,,,Baffert,TRUE,"Obwohl’r veraidigter Priaschter gsìì-n-ìsch, ìsch’r ìm Jüüli 1794 z’ Baffert verhàfta un iigschpärrt worra.",🔎
6254,Kamerun,Kamerun,Kàmerun,TRUE,"Àuigscht 1997 z’ Yaoundé, Kàmerun) ìsch a frànzeesch-kàmerunischa Volleybàllschpìelera.",🔎
,,,kàmerunischa,FALSE,"Jüüli 1989 z’ Yaoundé) ìsch a kàmerunischa Volleybàllschpììlera, wo àls Üssa-n-ààgriiffera schpììlt.",🔎
6255,Anton Pawlowitsch Tschechow,Anton Pawlowitsch Tschechow,Tschechow,FALSE,"Jalta isch wege sim milde Klima e biliebte Feri- und Kurort und meriri russischi Künstler hend z Jalta glebt, so de Musiker Tschaikowski und d Schriftsteller Tschechow und Tolstoi.",🔎
,,,Anton Tschechow,FALSE,"Zue dr Persönlichkeite, wo sich z'Badewiler zum Chure ufghalde hän, zelle dr Stephen Crane, dr Anton Tschechow, dr Hermann Hesse, Theodor Heuss un dr Johannes Rau.",🔎
6256,9. April,9. April,9. Àwrìl,TRUE,"allatin, Tennessee; † 9. Àwrìl 1862 z <a href=""Hempstead%20%2",🔎
,,,9. Awrìl,TRUE,"D’ Jenna Jameson (* 9. Awrìl 1974 àls ""Jenna Marie Massoli""",🔎
6257,Appenzeller Biber,Appezäller Biber,Biberflade,FALSE,Biberflade).,🔎
,,,Appizäller Läbchueche,FALSE,De Baumerflade isch en Appizäller Läbchueche mit ere Haselnussfülig.,🔎
,,,Appezöller Biber,TRUE,"Zo dä Spezialitäta vo Innerroode ghört onder anderem dä wörzig Appezöller Chääs, dä gsond Alpäbetter, dä Appezöller Biber, d Südwooscht, dä Pantli ond da Humor, womer em Appezöller Volch noosäät.",🔎
,,,Appezöller Biberflade,FALSE,"Onder anderem natürli d Appezöller Spezialitäte, wie de Appezöller Chääs, de Appezöller Biberflade, d Appezöller Südworst, de Appezöller Pantli usw.",🔎
6258,14,14,14 noch Chrischtus,FALSE,D Milidärsidlig isch vermutlech im Joor 14 noch Chrischtus gründt worde.,🔎
,,,14 noch dr Ziitwändi,FALSE,Auguscht anne 14 noch dr Ziitwändi im süditalienische Nola gschdorbe.,🔎
6259,Elektrische Stromstärke,Elektrischi Stroomsterki,elektrische Stromsterchi,TRUE,"S Ampere [], wo mit em Einheitezeiche A aagee wird, isch d SI-Basiseinheit vo de elektrische Stromsterchi und glychzytig d SI-Einheit vo de „magnetische Durfluetig“, wo vo de Basiseinheit abgleitet isch.",🔎
,,,Stroomsterki,FALSE,"In dr Fachsprooch mäint mä mit „Stroom“ eigentlech vilmol däm si Sterki, also die füsikalischi Gröössi vo dr Stroomsterki mit em Formlezäiche formula_1 und dr Äinhäit Ampere, in dr Umgangssprooch dänkt mä bi däm Wort mäistens ad Überdräägig vo elektrischer Energii, oder au nume ad Elektroinstallazioone, wo under elektrischer Spannig chönd gsetzt wärde.",🔎
6260,Lebenserwartung,Läbeserwartig,Läbenserwartig,TRUE,"Die durchschnittligi Läbenserwartig z Malawi isch in de letschde Johr uf 32,5 Johr gsunke.",🔎
,,,Lääbenserwartig,TRUE,"Bin ere 45-jöörige Brustchräbspaziäntin hingeege, wo vom Alter us e dütlig hööcheri Lääbenserwartig het, sött mä erst vom e seer guete Resultat reede, wenn si 10 Joor lang kä Rückfall ghaa het.",🔎
,,,Läbenserwartige,TRUE,"Es het au eini vo de höggschte Läbenserwartige: e Durchschnitt vo 80.85 Johr, 78.03 für d Manne und 83.83 für d Fraue.",🔎
,,,Lääbeserwartig,TRUE,In de Biowüsseschafte het dr Begriff Lääbeserwartig die gliichi Bedütig.,🔎
6261,Steinmaur,Schtäimer,Schtäimuur,TRUE,"Naachbergmäinde sind Schtäimuur im Norde, Niderhasli im Oschte, Buchs im Süde und Rägischbëërg im Weschte.",🔎
,,,Stäimer,TRUE,"Naachbergmäinde sind Schliinike, Schöfflischtoorf, Bopplisse, Bachs, Rägischbëërg, Stäimer und Siglischtorf.",🔎
6262,Theodosius I.,Theodosius I.,Theodosius,FALSE,h ane 394 zerstört wore und de christlich Chaiser Theodosius (379–395) het d Plünderer riich biloont. Druf abe,🔎
,,,Theodosius I,FALSE,"vius Theodosius, dr Vater vom spöötere Kaiser Theodosius I, d Überfäll vo de Pikte und ",🔎
6263,Nürensdorf,Nüereschtoorf,Nüüresdorf,TRUE,Di ganzi Läitig füehrt vu Tavanasa am Vorderrhii bis i d Breiti bi Nüüresdorf.,🔎
,,,Nüüreschtorf,TRUE,Bsunders wichtigi Läitigszüüg günd vu Bonaduz i d Breiti bi Nüüreschtorf und vu Nüüreschtorf über Beznau nach Laufeburg.,🔎
6264,Basel-Hirzbrunnen,S Basler Hirzbrunne-Quardier,Hirzbrunne,FALSE,"Nordöstlig und östlig gränzt die dütschi Gmeind Wiil am Rhii, südöstlig s Quardier Hirzbrunne, südlig d Wiise mit de Quardier Klybeck und Rosedaal und westlig dr Rhii mit dr französische Gmeind Hünige an s Quardier.",🔎
,,,Hirzbrunnequardier,FALSE,S Stadion Rankhof im Hirzbrunnequardier isch s Heimstadion vom FC Nordstärn und vom 2.,🔎
,,,Hirzbrunne-Quardier,FALSE,"Kleihünige het usserdäm en eigene Schuttverein, dr VfR Kleihünige, gspilt wird aber uf dr Schorematte in dr unmittelbare Nöchi im Hirzbrunne-Quardier näbedra.",🔎
6265,Freiberge,Freibärge,Frejbärg,TRUE,Dr Faltejura wird in dr Chettejura un dr Jura vu dr Frejbärg yydeilt.,🔎
,,,Freybärge,TRUE,"Är het Basler Stadtaasichte die schwyzerischi, elsässischi und badischi Umgäbig vo Basel, usserdem au no Szenerie us de Freybärge und im Tessin gmolt.",🔎
,,,Freibärg,TRUE,"In dr Zit bis in d 1570er, wo s Fürstbistum Basel schwach gsi isch, het Basel die mäiste fürstbischöflige Gmäinde im nooche Birseck und in de Ämter Laufe, Delsbärg und de Freibärg in s Burgrächt ufgnoh.",🔎
6266,Herzog,Herzog,Härzog,TRUE,Äs het dum Bischof va Sittu und nu churz naam Mittelaalter dum Härzog va Savoju gcheert.,🔎
,,,Herzög,FALSE,"1285 isch s'Gschlecht vo de Herzög vo dr Champagne usgstorbe, d'Stedt vo dr Pikardie hen aa Yfluss un Wohlstand verlore un d'Normandi isch scho 1203 mit em Abschnitt vo England als kulturels Zentrum usgschaltet worre.",🔎
,,,herzogliche,FALSE,"Fir d Iberdragig vum Markgrofe-Titel uf Bade het s wahrschyns e wichtigi Roll gspilt, ass er dodermit dr herzogliche Rang vu syym Unkel Berthold II. un däm syym Vetter Konrad ufgwärtet het.",🔎
,,,Harzoog,TRUE,Unter’m Ancien Régime ìsch dr Bischoof vu Laon àui Harzoog un Àdliger vu Laon gsìì.,🔎
,,,Herzeg,FALSE,Im Heilige Remische Ryych sin d Markgrofe Aagherigi vum Ryychsfirschtestand un dodermit dr Herzeg faktisch glyychgstellt gsi.,🔎
,,,Herzöög,FALSE,Die Liste gitt d Herzöög vom Herzogtum Schwoobe aa.,🔎
6267,Schlacht bei Marathon,Schlacht bi Marathon,Schlacht,FALSE,"Athen het im Joor 490 bi Marathon e Schlacht gwunne, aber zää Joor spööter isch s zum ene zwäite persische Fäldzug gege Griecheland cho, wo im Dareios si Soon <a href=""Xerxes%20I.",🔎
,,,Marathon,FALSE,"Wo d Perser i Griecheland iigfalle sind, isch emene Bott, wo vo Athen uf Sparta gschickt woren isch, de Pan erschune, und hett e Hailigtum z Athen verlangt, wa denn nochem Siig vo de Grieche öber d Perser bi Marathon (490 v. Chr.)",🔎
6268,Chronologie,Zittrechnig,chronologischer,FALSE,"""diarium"") oder Memoire (frz. """" „schriftligi Daarlegig“, „Dänkschrift“), isch en autobiografischi Ufzäichnig, also e Sälbstzügnis in chronologischer Form.",🔎
,,,Chronologii,FALSE,"Jetzt hät mer e Chronologii ghaa, wo au ihre Name verdient, mit eme logisch zwingende Jahr Null.",🔎
6269,Neu-Delhi,Neu-Delhi,Nöi-Deli,TRUE,"Januar 1948 z Nöi-Deli, Deli) ischen indische Aawalt gsi, Pazifischt, het sech für d Mönscherächt igsetzt und isch der ""Leader"" vor indische Unabhängigkeitsbewegig gsi.",🔎
,,,Nei-Delhi,TRUE,D Hauptscadt isch Nei-Delhi.,🔎
,,,Nöi-Delhi,TRUE,"Mai 1964 z Nöi-Delhi) isch en indische Politiker, Widerstandskämpfer und vo 1947 bis 1964 dr erst Ministerbresidänt vo Indie gsi.",🔎
6270,Ruprecht-Karls-Universität Heidelberg,D Uniwersidäät Häidelbärg,Heidelbärg,FALSE,"Z Friiburg, z Heidelbärg un z Berlin het er witter gstüdiärt un isch 1954 Gymnasiallehrer wore am Progymnasium St. Landolin vu dr Schuelbrieder z Ätteneminschter, 1966 isch er pensioniärt wore.",🔎
,,,Universiteet Haidelberch,TRUE,An dr Universiteet Haidelberch het si zum Theema fiskaalischi Dezäntralisierig in Bundesstaate promoviert.,🔎
,,,Üniwäristäät vu Haidelbarg,TRUE,Vu 2000 bis 2003 hàt d’ Lüddeckens àm Projakt „Ritüààla un Religioonsgschìcht“ vu dr Diitscha Forschungsgmainschàft (DFG) àn dr Üniwäristäät vu Haidelbarg mìtgmàcht —dàs ìsch a Projakt ìwwer Zoroastrischmus gsìì.,🔎
,,,Ruprecht-Karls-Universität z Heidelberg,FALSE,De Wellenreuther het nach sim Abitur im 1979i an de Ruprecht-Karls-Universität z Heidelberg sis Jus-Schtudium ufgnoh.,🔎
,,,Universität Heidelberg,FALSE,"Im Sùmersemeschter 1899 hed er no ne Schduudiùm in Mathematik ùn Naduurwiseschafde an dr Universität Heidelberg aagfange, im Windersemeschter 1899 isch er an d Universität Fryyburg gwägsled, ab 1900 an d Universität Stroosburi.",🔎
,,,Uniwersitet Haidelberch,TRUE,Anne 1904 het er z Fryburg promowiertun isch druf an Uniwersitet Haidelberch gwägslet.,🔎
,,,Uniwersität Haidelberch,TRUE,Anne 1972 isch as erschte Schritt zum Ufböu vun ere Gsamthochschuel zäme mit dr Uniwersität Haidelberch dr Hochschuelstudiegang Medizinischi Informatik yygrichtet wore.,🔎
,,,Ruprecht-Karls-Universität,FALSE,"Au d Ruprecht-Karls-Universität, wo di älteschti Hochschuel uf em Gebiet vom hütige Dütschland isch, isch für de wältwit guete Ruef vo de Schtadt wichtig.",🔎
,,,Ruprecht-Karls-Universiteet,FALSE,Si kooperiert äng mit dr Ruprecht-Karls-Universiteet un stoot uf fir Bewäärber*ne us allne Kunfessioone.,🔎
,,,Üniwärsitäät vu Haidelbarg,TRUE,"Dr Koerbel hàt àn dr Üniwärsitäät vu Haidelbarg un Mìncha Ärziihungswìssaschàft, Seelakunda, Gsällschàftsforschung un Gschìcht gschtudiart.",🔎
,,,Universitet Haidelberg,TRUE,Derno het er an dr Universitet Haidelberg Rächtswisseshafte studiert.,🔎
,,,Häidelbärg,FALSE,"D ""Hochschuel für Jüüdischi Studie"" z Häidelbärg wird vom Zentraalroot vo de Juude in Dütschland dräit.",🔎
,,,Haidelberg,FALSE,"Noch em Chrieg het er an dr Universitete Haidelberg, Basel un Dibenga Theology studiert.",🔎
,,,Uniwersidet Haidelberch,TRUE,"In dr Metropolregion kooperiert s Inschtitut äng mit dr Uniwersidet Haidelberch, wu d Diräkter un anderi Mitarbaiter*ne vum Inschtitut lehre.",🔎
,,,Uniwersiteet Haidelberch,TRUE,1957/58 isch dr Boehm Gaschtbrofässer an dr Uniwersiteet Haidelberch (uf Yyladig vu Johannes Hans Daniel Jensen) gsii un 1965/66 an dr Uniwersiteet Kopenhagen.,🔎
,,,Universideed Heidelberg,TRUE,"Ab 1929 hed er al mee Konflikt mid dr Räächdsbardèie ghaa, no Usenandersezige mid em vù dr Nazis dominierde ASTA an dr Universideed Heidelberg ùn verschiidene Professore an dr Universideede Heidelberg ùn Fryybùùrg hän em räächdi Zydige bi dr Ryychsdaagswaal 1930 e usereeligi Bezieig noogsaid, was iin arg belaschded hed, wel syy Frau scho lang chrangg gsii isch.",🔎
,,,Häidelbärger Hochschuel,FALSE,"Si het jo scho z Häidelbärg gseh, wie das goot mit ere Uni; di pfälzischi Häidelbärger Hochschuel het ihre Urahn, dr Kuurfürst Ruprecht dr Eerschti, notabene as zweiteltischti Uni im düütschsproochige Ruum noch dere vo Wien, scho ane 1386 gründet gha.",🔎
,,,Uniwersidäät Häidelbärg,TRUE,Noch em Doktorat het dr Bieri as wüsseschaftlige Assistänt am Filosofische Seminar vo dr Uniwersidäät Häidelbärg gschafft.,🔎
,,,Uni Häidelbärg,FALSE,"1997 het si sich habilitert, und vo 2004 bis 2013 isch si Gschichtsprofässoorin a dr Uni Häidelbärg gsi.",🔎
,,,Universitet Heidelberg,TRUE,"Mit dr Grindig vum Großherzogtum Bade im Johr 1806 isch ihre Furtbstand gfehrdet gsi, wel s chlei Land Bade mit dr Universitet Heidelberg scho ne wichtigi un groß Universitet gha het.",🔎
,,,Universitet Haidelberch,TRUE,"Zum Summersemeschter 1950 het er an dr Universitet Frankfurt aagfange Rächtswisseschaft un Gschicht studiere, zum Wintersemeschter 1951/52 isch er an d Universitet Haidelberch gwächslet un het dert s Studium anne 1956 abgschlosse.",🔎
,,,Universidäät Häidelbärg,TRUE,1703 und 1704 isch er Räkter und Kurator an der Universidäät Häidelbärg gsi.,🔎
,,,Ruprecht-Karls-Universität Heidelbärg,FALSE,Zu dè bekannteschtè vo söttigè Universitätsmuseè z Dütschland zellt s Museum vo dè Ruprecht-Karls-Universität Heidelbärg odedr s „Uniseum“ vo dè Universität Fryburg.,🔎
6271,Entartete Kunst,«Entarteti Kunst»,Entarteti Kunst,FALSE,D Usstellig het an die begeistereti Ufnahm vom Klee siim Wärk in de Vereinigte Staate in de 1930er und 1940er Johr erinneret – är sälber isch nie in de USA gsi – wo si Wärk z Dütschland «Entarteti Kunst» dituliert worden isch und e Hufe Arbeite us dütsche Sammlige in d USA verchauft worde si.,🔎
,,,entarteti Kunst,FALSE,Denn si no 102 anderi Wärk vom Paul Klee us dütsche Sammlige as «entarteti Kunst» beschlagnahmt und ins Usland verchauft worde.,🔎
,,,entartete Künstler,FALSE,April 1933 het er an si Schwöster Mathilde gschriibe: Dr Klee het sich dr Nochwiis bsorgt; er isch aber vo de Nationalsozialiste as «entartete Künstler» und „politisch unzueverlässig“ bezeichnet worde und am 21.,🔎
,,,„entarteti“ Künstler,FALSE,"Zwische 1927 un 1932 het er an de Kunstakademie Karlsrueh unter em Georg Scholz, em August Babberger un em Hermann Gehri studiert, wu alli in de Zit vum Nationalsozialismus als „entarteti“ Künstler vu ihrem Lehramt entloh worde sin.",🔎
,,,entartet,FALSE,"Johrhundert as wärtlos und ""entartet"" bezeichnet worde.",🔎
6272,Hausschaf,Schoof,Schööff,FALSE,"O d Haltig fo Tier isch wichtig, vor alem d Zucht vo Schööff und Gaisse, wo frai uf de Insle umelaufid.",🔎
,,,Schöfli,TRUE,"Under de Palme stoht e wißes Schöfli mit drei Bei uff zwei offene Biecher; mit em vierte Bei hebts e goldes Chrüz mit re Fahne, wo e wißes Chrüz uff rotem Grund zeigt.",🔎
,,,Schaf,FALSE,"Als Huustier sy vor allem Chüe, Schaf, Geisse, Esle und was süsch no zum ne Hof het ghört, agluegt worde.",🔎
,,,Schaaff,TRUE,"Was d Früegschicht aagaat, hät scho syni Dissertazioon vo de spraachlichen und kulturellen Aschpäkt vom Schaaff und de Gäiss im früegschichtliche Mittelöiroopa ghandlet.",🔎
,,,Schäfli,FALSE,"Dezue sin Abgabe (Zehnt) fir Frucht, Schäfli, Biene un Tuwak choo un e Mihli-Abgab, des was bin re Wassermihli 6 Gulde gsi sin.",🔎
,,,Schof,FALSE,"An Nutzdier het s vor allem Vii, Ross, Biffel, Schof un Gaisse.",🔎
,,,Schoofsbock,FALSE,Dr Ibrahim und dr Ismail häi druf voll Dankbarkäit im Kräis vo Fründ und Bedürftige e Schoofsbock gopferet.,🔎
6273,Plattentektonik,Plattetektonik,tektonische,FALSE,"Kalifornie lit an der Nohtstell vo zwei tektonische Blatte, der so genannte San-Andreas-Verwärfig.",🔎
,,,Tektonisch,FALSE,Tektonisch gsee bildet d Halbinsle die Arabischi Blatte.,🔎
,,,Tektonik,FALSE,"D'Mooberflächi zeigt Chettegebirge, Gräbe un Rille (Fossa), flachi Dome un großi Magma-Ebene, aber keinerlei aktivi Tektonik wie d'Erde.",🔎
,,,plattetektonischi,FALSE,"D'Chruśte isch fer plattetektonischi Prozesse wie uf dr Erde wohrschinlich z'dünn, so dass die inner Wärmi dur die obe erwähnte Hot Spots abgfüehrt wird.",🔎
,,,drännt,FALSE,Madagaskar isch vor 150 Millione Johr vu Afrika un vor 90 Millione Johr vum indische Subkontinänt drännt wore.,🔎
,,,Blattetektonik,TRUE,"Dr Gröössi nooch si das Asie, Afrika, Nordamerika, Südamerika, Antarktika, Öiropa und Australie (Öiropa isch äigentlig nume e groossi Halbinsle im Weste vo Asie und isch im Raame vo dr Blattetektonik woorschinlig nie e sälbstständigi Äihäit gsi).",🔎
,,,konvergyrendè Blattègränzè,FALSE,"Well dè Aadeil an Fluid i dè Steiartè bi konvergyrendè Blattègränzè bsunders groß isch, zeigt sich bi sellè au diè dütlichschte Tendènz für sellè Vulkantûp.",🔎
,,,tektonische Blatte,FALSE,Japan lyt an dr geologische Bruchzone vu vier tektonische Blatte vu dr Ärdgruschte: Die Blatte bewege si mit e baar Zäntimeter im Johr gegenenander.,🔎
,,,blattetektonisch,FALSE,Die blattetektonisch Eraignis nännt mer au kaledonischi Orogenes.,🔎
,,,Plattetektoonik,TRUE,"Bi dr Gebirgsbildig vor Joormillioone het d Plattetektoonik gmacht, ass me hütt die Linie fasch i dr ganze Lengi zimli guet gseht.",🔎
,,,blattetektoonisch,FALSE,Die Amerikanische Kordillere isch ebefalls dur blattetektoonisch Vorgäng in deere Zit entstande.,🔎
6274,Zwischenwasser,Zwischawasser,Zwüschawasser,TRUE,Dafins isch a Dörfle i Zwüschawasser.,🔎
,,,Batschuns,FALSE,"I de 1970er Joor het är agfange mit de ""Batschunser Mundarttag"" im Bildigshuus vo Batschuns.",🔎
6275,Kanal von Korinth,Dr Kanal vo Korinth,Kanal vo Korinth,TRUE,Dr Kanal vo Korinth us em 19.,🔎
,,,Kanal,FALSE,"  Binnekanal isch d Bezaichnig för en Kanal, wo im flache Gländ verschideni chlinneri und grösseri Bäch sammlet, um si eme Fluss oder See zuezfüere.",🔎
6276,Avoda (Partei),Awoda,Arbetsbardei,FALSE,Er het druf e Groossi Koalizioon mit dr Arbetsbardei abgschlosse.,🔎
,,,Arbeitspartei,FALSE,"1985 isch er Beroter vom Premierminister Shimon Peres gsi, 1988 isch er für d Arbeitspartei in d Knesset gwehlt worde.",🔎
,,,Mapai,FALSE,"1930 het dr Ben-Gurion d Mapai gründet, e zionistisch-sozialistischi Arbäiterbardei.",🔎
,,,Arbäiterbartei,FALSE,1959 isch si Mitgliid vo dr Arbäiterbartei worde und vo 1965 in dr Knesset gsässe.,🔎
6277,Muttenz,Muttez,Muttezer,FALSE,"Johrhundert), aber vo denn aa git s für Hallstattzit keini Indizie, ass Mensche uf em Hügel gwohnt hai, aber nit wiit ewäg het mä uf em Dinggelbärg und in der Muttezer Hard Grabhügel us dere Periode gfunde.",🔎
,,,Muttenz BL,FALSE,"Nochbergmeine si Muttenz BL, Nugle-St. Päntleon, Büüre, Hobel, Dornech un Arlise.",🔎
,,,Muttezerfäld,FALSE,Dr Rangschierbaanhoof Baasel uf em Muttezerfäld isch äine vo de grösste Rangschierbaanhööf in Öiropa.,🔎
6278,Beatenberg,Baatebärg,Beatebärg,TRUE,"Ds Bärner Oberland ischt es wichtigs turistisches Gebiet vor Schwiiz mit en huffen bekannten Ferienorten wie Gstaad, Adelbode, Chanderstäg, Beatebärg, Inderlachen, Grindelwald oder Wenge.",🔎
,,,Beateberg,TRUE,Traubach isch dr Name vu däne Gmeine im franzesische Oberelsass: Traubach isch au dr Name vun ere Alp z Beateberg.,🔎
6279,Frankreich,Frànkrich,frankrych,FALSE,Usserdem git s z Südfrankrych und Idalie (Sardinie) katalanischi Minderheite.,🔎
,,,Franzose,FALSE,"De grööschti Aadeil sin Russe gsi (1.107), deno Franzose (999), Belgier (596), Holländer (392), Italiener (378), Kroate (246), Ukrainer (112), Pole (108), Bulgare (70), Slowene (31), Grieche (11) ùn sùnschtigi (näbe 2 Elsässer au e Armenier).",🔎
,,,franzöösischi,FALSE,Die franzöösischi AFP (Agence France-Presse) isch die eltisti internazionaali Noochrichdeagentuur.,🔎
,,,Frnakrych,FALSE,Im Fluss fallt d Gmeindgränze uf e Lengi vo 5 Kilometer mit dr Landesgränze zu Frnakrych zäme.,🔎
,,,Französisch Republik,FALSE,"April 1795 hai dr Karl August von Hardenberg für Preusse und dr François de Barthélemy für die Französisch Republik z Basel ä Friidesverdrag underschriibe, wo vom Basler Grossroot Peter Ochs vermiddlet worden isch, und Preusse isch uus em 1.",🔎
,,,frànzeesch,FALSE,"Offiziell heisst se de ""Province de Luxembourg"" (frànzeesch), de belgisch Luxeburj´r sàje öi ""Province do Lussimbork"" (uff Wallonisch) od´r ""Provënz Lëtzebuerg"" (uff Luxeburjerisch) defir.",🔎
,,,frànzeesches,FALSE,"Sulz unterm Wàld (franzeesch ""Soultz-sous-Forêts"", ditsch ""Sulz unterm Wald"") ìsch e frànzeesches Städtel ìm Unterelsàss ìn dr Region Grand Est (bìs 2015 Region Elsàss).",🔎
,,,Frànzoos,FALSE,"Bi da Grìnder fìndet ma noch: dr Bàsler Journalischt Jürg Lienhard, dr Bàsler Gymnasiallehrer Georges Bienz un dr Frànzoos André-Paul Weber.",🔎
,,,Keenigriich Frankriich,FALSE,Johrhundert isch debi d'Owerhoheit vum reemisch-ditsche Kaiserriich uf s'Keenigriich Frankriich iwergange.,🔎
,,,Südfrankriich,FALSE,Carcassonne (okzitanisch: ) isch e Stadt mit öbbe 47'000 Iiwooner in Südfrankriich und e Präfektur vom Departemänt Aude.,🔎
,,,Fronkrich,TRUE,"Die Länder grenze an d Nordsee: Großbritannie, Fronkrich, Belgie, Holland, Dytschland, Dänemark un Norwege.",🔎
,,,franzesischer,FALSE,Diä Ufzellung isch noch em W. Raible (lueg bi Litratür): Kreolsproche uf portugiisischer Basis Kreolsproche uf spanischer Basis Kreolsproche uf franzesischer Basis Kreolsproche uf änglischer Basis Kreolsproche uf arabischer Basis Textbiispiil üs Kreolsproche.,🔎
,,,französischä,FALSE,"Diä Arena von Lutetia (französisch ""Arènes de Lutèce""), gilt als ältischts no erhaltnigs Bauwärch vo dä französischä Hauptschtadt Paris, wo i de antike Zyt ""Lutetia"" gheisse hät.",🔎
,,,Franggreich,TRUE,Seid 1992 geid´s a Partnorschafd mid Villaines la Juhel en Franggreich.,🔎
,,,Südfrankrych,FALSE,Jänner 1858 z Le Cannet in Südfrankrych gstorbe.,🔎
,,,franzesischen,FALSE,"Di militärisch Sändaalag Pierre-sur-Haute isch e dryssg Häktar groß Gländ, wu vu dr franzesischen Armee fir di militärisch Kommunikation mit Richtfunk gnutzt wird.",🔎
,,,frànzesche,FALSE,S Arrondissement Belfort ìsch s einzi Arrondissement ìm frànzesche Département Territoire de Belfort ìn dr Region Bourgogne-Franche-Comté.,🔎
,,,Frangreich,TRUE,Nirdeng isch d´ Partnerschdadd vo Oullins (Frangreich) ond Rhondda Cynon Taff (Wales); außordem ischs faschd Partnerschdadd vo Soroksár (Ungarn) ond Zerbschd (Saggsa-Ãhald).,🔎
,,,französisches,FALSE,1797 isch s Fricktal nach em Friide vo Campo Formio es französisches Protektorat worde.,🔎
,,,französische,FALSE,"Ussertäm isch ds sogenannte Vesre verbreitet, es Umdrähje vo de Wörter, wo em französische Verlan entspricht, z.",🔎
,,,Frànkriich,TRUE,"Unter’m Franquischa Regime ìsch dr Alavedra ìm Janner 1939 ìns Frànkriich gànga, nohdam àss’r fìr a kurza Zitt ìm Làger vu Prats de Molló]igschpärrt worra ìsch.",🔎
,,,widerhergstellti französischi Monarchii,FALSE,"Die führende Rolle hai d Grossmächt Russland, Grossbritannie, Östriich, Preusse und die widerhergstellti französischi Monarchii gspiilt.",🔎
,,,Franggrych,TRUE,"März 2020 z Neuilly-sur-Seine; Daifnamme: ""Alberto Uderzo"") isch dr Zaichner vom Astérix gsii, ere Comic-Sery, wo vor allem in Franggrych, Dütschland und andere dütsch- und französischschprochige Länder immäns populär isch.",🔎
,,,Französin,FALSE,Er isch dr Sohn vom toskanische Händler Boccaccio di Chellino—mä het em hüfig Boccaccino gsait—si Mueter isch wohrschiinlig ä Französin gsi.,🔎
,,,Franggryych,TRUE,Im Weschde gränzd Baade-Wiirdebäärg an s Elsis z Franggryych.,🔎
,,,französischè,FALSE,"Au dè Nammè vo dè Ravennaschlucht hèt èn romanischè Urschprung; er entschpricht èm französischè ""la ravine"" (""d Schlucht"").",🔎
,,,Franckrich,TRUE,Zar zit ds Napoleons häd der fluss Italiu van Franckrich g’schaidt.,🔎
,,,Franzöösische,FALSE,"Im Franzöösische chunnt s Ü nume in e baar Äigenäme wie ""Vogüé"" vor.",🔎
,,,franzeesisch,FALSE,"Dr Bezirk Oberelsaß (franzeesisch ""District de Haute-Alsace"") isch vu 1871 bis 1918 ain vu dr drei Bezirk vum Rychsland Elsass-Lothringe im Dytsche Rych gsii.",🔎
,,,Frànkrììch,TRUE,"Dr Rassemblement National (""RN"", Elsässerdiitsch Nàzionààla Versàmmlung; bis Jüüni 2018: Front National, ""FN"", Nàzionààler Front) ìsch a rachtspopülìschta bis rachtsextreema Pàrtäi ìm Frànkrììch.",🔎
,,,franzeesche,FALSE,"""Canton de Masevaux"") ìsch e Kànton ìm franzeesche Département Owerelsass (Haut-Rhin).",🔎
,,,französisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
,,,Franzoose,FALSE,"So um d Jaartusigwändi händ jetz d Ussländergruppe vo de Tüütsche, de Franzoose und de Inder bi wytem am mäischte zuegnaa.",🔎
,,,Süüdfrankriich,FALSE,"Jungi Gabelwai verbringet de Winter z Süüdfrankriich oder z Spanie, di ältere Vögel bliibet doo und bildet im Winter Schloofkolonie mit merere Totzed Waie.",🔎
,,,franzöösische,FALSE,Novämber 1908 z Bariis) isch e franzöösische Dramatiker gsi.,🔎
,,,franzeeschi,FALSE,Johrhundert isch deno s Elsass in mehrere Etappe under franzeeschi Herrschaft kumme.,🔎
,,,Nordfrankriich,FALSE,"So hai si sich z Nordfrankriich niiderglo un ere Region ihre Name gä: ""Normandie"".",🔎
,,,Frànzeescha,FALSE,S Frànzeescha hàt kè Fall un àlso kè Akkusativ.,🔎
,,,Frankryych,TRUE,"Vo dr Flächi här isch es dr glainscht Kanton (37 km²), und är gränzt diräggt an Dytschland und Frankryych.",🔎
,,,Frankrych,TRUE,"Es isch e Gränzstadt, s Stadtpiet chunt an Dytschland und an Frankrych aa.",🔎
,,,franzöösischer,FALSE,"Januar 1883 z Baris) isch e franzöösischer Mooler und Grafiker gsii, wo sich vor allem as Illustrator e Naame gmacht het.",🔎
,,,frankriich,FALSE,"Dr Funka isch an alta Fürbruch, wo hüt no im schwäbisch-alemannischa Raum (Vorarlberg, Schwiz, Allgäu, Schwobaland), und im Tirolr Obrland und Vinschgau, aber au z Ostfrankriich und bis gi Aache verbreitat isch.",🔎
,,,franzesischa,FALSE,"Vo iborragendendor Bedeidong fir dor ganze Nordschwarzwald isch em Hoachmiddlaldor s Glosdor Hirsao gwäa, dees må zor Reformbewegong vom franzesischa Cluny ghaerd håd.",🔎
,,,französischi,FALSE,"La Chaux-de-Fonds isch echli gröser aus Nösch u lit ufem Hoger obe, gäge die französischi Gränze zue.",🔎
,,,Frankreych,TRUE,"Er isch en bewegliche Feiertag en alle Lender vo Deytschland, i Frankreych, in Lichtestai, i Esterrech, dä meyste Kanton vo de Schweyz und en ainige weytere Länder auserhalb vom alemannische Sprachraum.",🔎
,,,Nordfrànkrììch,FALSE,"Lille (uff Frànzeesch-Wäschtfläämisch ""Ryssel"" ; uff Nììderlandisch ) ìsch a groossa Schtàdt un Gmainda ìn Nordfrànkrììch nooch dr belgischa Granz.",🔎
,,,franzesisch,FALSE,"Normalerwiis sin diä meischte Artikel uf franzesisch, e gleine Deil in dr ditsche Standartsproch un wennig uf Elsässisch oder Lothringisch - des s meischt Mol in alemannische Kolumne.",🔎
,,,frànzeescher,FALSE,Juli 2012 z'Strosburi) ésch e frànzeescher Schriftsteller un wohl de wichtigscht elsassisch Dialekt-Poet ém 20.,🔎
,,,franzeescha,FALSE,Hornung 1965 z'Angers) ìsch a franzeescha politischa Journàlischta.,🔎
,,,frànzesch,FALSE,S Territoire de Belfort [] ìsch e frànzesch Département.,🔎
,,,Frànzoosa,FALSE,"Ànna 1681 hàt dr Hàns Georg vu Zedlitz, wo àn dara Zit Stettmeischter vu Strossburi gsìì ìsch, vu'ma Ìwerfàll vu da Frànzoosa Àngscht ghàà.",🔎
,,,Franzöösische Republik,FALSE,"Dr Iifall vo de Franzoose (d Franzoose bezäichnen en as ""Campagne d’Helvétie"") isch e milidäärischi Usenandersetzig zwüsche dr Franzöösische Republik und dr Alte Äidgenosseschaft zwüschen em 28.",🔎
,,,französischs,FALSE,Si isch e französischs Überseedepartement und e französischi Überseeregion.,🔎
,,,Frankrich,TRUE,"""Breizh"") (Frankrich) gsproche wird.",🔎
,,,franzesische,FALSE,"Aügscht 2014 z Stroßburi) isch e franzesische Dichter, Brofässer an dr Universität Stroßburg un e Ferderer vum elsässische Dialäkt gsii.",🔎
,,,südfranzösische,FALSE,"Saint-Étienne [] (frankoprovenzalisch ""Sant-Etiève"" oder ""Sant-Tiève"", okzitanisch ""Sant Estève"") isch d Hauptstadt vom südfranzösische Departemänt Loire und lit öbbe 50 Kilometer südwestlig vo Lyon im Zentralmassiv.",🔎
,,,französische Republik,FALSE,"Februar 1803, wo dr Napoleon Bonaparte, dr «Erscht Konsul vo dr französische Republik», drmit dr Helvetische Republik, wo faktisch Frankrych agschlosse gsi isch, e neui Verfassig uferleit het.",🔎
,,,Frànkììch,TRUE,"D’ Ardre ìsch a Fluss ìm Frànkììch, wo ìm Département Marne ìn dr Regioon Grand Est verlàuift.",🔎
,,,Frangriich,TRUE,"En bekannte vo däre Gattig isch de TGV (Train à grande vitesse), wo vorallem z Frangriich vercheert.",🔎
,,,Franzoos,FALSE,"As dr Begründer vom Artusroman gältet dr Franzoos Chrétien de Troyes (1135–1188), wo d Romään ""Erec et Enide,"" ""Cligès,"" ""Yvain,"" ""Lancelot"" und ""Perceval"" verfasst het, wo mä als die klassische Wärk vom Schaner muess bezäichne.",🔎
,,,Frankriich,TRUE,"Arainerstaate vom Rhy sin d Schwiiz, Liechtestei, Öschtriich, Dytschland, Frankriich und Holland.",🔎
,,,französeschi,FALSE,Bettant isch e französeschi Gmaind mit Yywohner (Stand ) im Département Ain i de Region Auvergne-Rhône-Alpes.,🔎
,,,frànzeeschi,FALSE,"Saargemìnn oder Saagemìnn (lothrìngisch; frànzeesch ""Sarreguemines"", ditsch ""Saargemünd"") ésch e frànzeeschi Commün ém Département Moselle én dr Region Grand Est (bés 2015 Region Lothrìnge).",🔎
,,,franzeesische,FALSE,"Es grenzt im Nordweschte an die franzeesische Departemänt Ain, Jura un Doubs, im Südweschte an Kanton Gänf, im Südoschte an s Wallis, im Oschte an d Kantön Frybùrg und Bärn und im Nordoschte an Kanton Nöieburg.",🔎
,,,franzeescher,FALSE,Dr Jean-Baptiste Schacre (* 1808 z’Delle; † 1876 z’Milhüüsa) ìsch a franzeescher Zeichner un Àrchitekt gsìì.,🔎
,,,franzesischi,FALSE,Anne 1807 sin franzesischi Druppe vum Napoleon Bonaparte z Portugal yygfalle.,🔎
,,,Frànkrìch,TRUE,"Grìnda ànna 1893, 's ìsch dr zweit eltschta Füeßbàllclub ìm Frànkrìch.",🔎
,,,Südfrankrich,FALSE,"Im erschte Wältkriäg isch si Vatter - well er ditsche Staatsbirger gsii isch - interniärt wore, d Familiä isch dur des uf Südfrankrich kumme, wu dr Otto ufs Gymnasium gange isch, speter aü z Stans un z Waldshuet.",🔎
,,,Franggriich,TRUE,Si schtellt mit de Talgozüüg ä Zugskategorie wu mer a d'r Gränze zu Franggriich cha uf di mitteleuropäisch Normalschpuur umschtellä.,🔎
,,,wäutschi,FALSE,De Houphouët-Boigny stamt us era wouhabendi Pflanzerfamilie i de damalegi wäutschi Kolony.,🔎
,,,Repüblik,FALSE,"Anderscht àls s Frànzeesch, wie én Frànkrich àlso gued gschitzt un gepflegt wurd, were d àndri Sproche uff m Territorium vun d Repüblik nit vum Staat gferdert, üss r extrem ambivalent un hàlbherzi ém Rohme vun de staatli Béldung (""éducation nationale"") – awwr öi numme do, wo d Regione diss aktiv untrstitze un vrlange.",🔎
,,,Frankrech,FALSE,"D Dreilànderbrugg esch a Brugg ewer der Rhii, zwescha Ditschland und Frankrech, und ganz noch bi dàm Punkt wo die drei Lànder zàma kumma: Ditschland, Frankrech und d Schwiiz.",🔎
,,,frànzeescha,FALSE,"Wàttwiller (IPA: , frànzeesch ""Wattwiller"", ditsch: ""Wattweiler"") ìsch a frànzeescha Gmeind àm Rànd vu da Vogesa ìm Arrondissement () ìm Owerelsàss (Haut-Rhin).",🔎
,,,Frànzeescha Repüblik,FALSE,"D’ Frànzeescha Schtraitkräfta (uff Frànzeesch ""Forces armées françaises"" , àui ""Armée française"" ) sìnn s’ Militäär vu dr Frànzeescha Repüblik un zeehla züa da schlààgkräftigschta vu dr Walt.",🔎
,,,Süüdfrankrych,FALSE,"Die einzige schriftliche Züügnis, wo’s vonne git, sin d Inschrift uf em grosse röömische Maanzäiche vo ""La Turbie"" z Süüdfrankrych, em ""Tropäum Alpium,"" wo men anne 7 oder <a href=""6%20v.%20Chr.",🔎
,,,Sidfrankryych,FALSE,"D Gäms bewohnt d Alpe, findet sich vu Savoye bis Sidfrankryych, z Dalmatie un vu Griecheland in Norde zues bis zue dr Karpate.",🔎
,,,franzeesisches,FALSE,"S Woort, wo erschtmols 1870 im Ruum Basel ka belegt wäärde (noch em Rudolf Suter: ""Baseldeutsch-Wörterbuch"", Basel, 1984) und hyffig abschetzig bruucht wiird, isch e umgangssproochlige Begriff fir d Bewooner us em Elsass (franzeesisches Département 68 „Haut-Rhin“ bzw.",🔎
,,,Frangraich,TRUE,"Weil r en Dibenga Idaliênisch, Englisch on Franzêsisch glern khêt hot, isch r äs Dolmetscher fir Wirdaberg en Frangraich on 1607-1617 en England gwai.",🔎
,,,Nordfrankrych,FALSE,D' Langues d'oïl sin e Gruppe vo romanische Sproche z Nordfrankrych un z Belgie und i dr Schwiiz.,🔎
,,,Französischi Republik,FALSE,"Bündnis („Koalitione“) vo europäische Mächt, wo sich die ganz Zit veränderet hai, hai uf verschiidene Schauplätz mehreri Chrieg gfüehrt, wo zum Deil inenander übergange si, gege die Französischi Republik beziehigswiis s französische Kaiserriich vom Napoléon Bonaparte und däm sine Verbündete.",🔎
,,,Französische Republik,FALSE,"Juli 1795 isch ä Friide zwüsche Schbanie und dr Französische Republik im Peter Ochs sim Stadtbalä, em Holstäinerhoof abgschlosse worde.",🔎
,,,franzöösisch,FALSE,"Rächthaute (amtlich ""Rechthalten""; franzöösisch ""Dirlaret"", Patois ) isch a Gmiin im obere Seisebezirk.",🔎
,,,frànzescher,FALSE,"Dezamber 1931 z’ Ariccia bii Rom) ìsch a frànzescher Jesüit, Priaschter un Theoloog gsìì.",🔎
,,,französischer,FALSE,Als französischer Glaubensflüchtling het er z Gänf gwirkt.,🔎
,,,frànzeesche,FALSE,": ""Oberehnheim"") ìsch e frànzeesche Schtàdt ìm Arrondissement () im Unterelsàss (Bas-Rhin).",🔎
,,,franzeesischi,FALSE,Septämber 1983 z Stroßburi) isch e franzeesischi Sproochwisseschaftleri un e elsässischi Sprochaktivischti.,🔎
,,,Franzos,FALSE,"Da Graf Montgelas, an Franzos, hot da Schtadt a moderne Verwaltungsstruktur gea.",🔎
,,,Französische,FALSE,"Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische.",🔎
6280,Hallwil,Hallwil,Haubu,TRUE,"D Nochbergmeinde vo Äsch send Seen em Norde, Haubu ond Bonischwiu em Nordoschte, Lüpu em Südoschte, Zetzbu em Süüde, Untercholm em Südweschte ond Obercholm ond Töüffetu em Weschte.",🔎
,,,Halwyl,TRUE,"Me macht das ussert z Länzbrg au no öpen i den Aargauer Gmeinde Ammerschwyl, Gaueschtei, Brunegg, Dintike, Eglischwyl, Halwyl, Huuse, Häntschikle, Hunzeschwyl, Mägewyl, Mörike-Wildegg, Niderlänz, Otmisinge, Robischwyl, Schofise, Seènge, Seon und Staufe.",🔎
6281,Martinskirche (Basel),D Baasler Martinskiirche,Martinschille,FALSE,"Zwei Rootsglogge, wo im Durm vo der Martinschille ghange si, hai se ii- und denn wider usglütet.",🔎
,,,Martinskirche,FALSE,"Es git zwäi Abonnemänt für je siibe verschidnigi Brogramm, wo in dr Martinskirche z Baasel und an andere Ort in dr Regioon Baasel ufgfüert wärde.",🔎
,,,Martinskiirche,FALSE,"D ""Iisegass"" (Verbindig zur Middlere Brugg), d ""Märtgass"" (Verbindig zum Fischmärt und vo dört zur Schiffländi), s ""Martinsgässli"" (Verbindig zur Martinskiirche), d Vergnüegigsstroosse ""Freiji Strooss"" und ""Gärbergass"", d ""Huetgass"", d ""Sattelgass"" und d ""Stadthuusgass"" als Verbindige zu de Vorstedt fönge alli bim Märtblatz aa.",🔎
,,,St. Martin,FALSE,Johre 772 bzw. 773 belegt; so isch au ufgrund vum St. Martin-Patrozinium vu dr späte,🔎
6282,Amtsbezirk Moutier,Bezirk Moutier,Münschter,FALSE,Mai z Münschter und am 24.,🔎
,,,Bezirk Münschter,TRUE,Bi de Volksabschtimmig über d Schaffig vom Kanton Jura sind d Lüt im Dorf in de Mehrheit für de noii Kanton gsi und so isch Châtillon im 1976 vom Bezirk Münschter zum Bezirk Dälschbrg cho und ghört sit em 1.,🔎
6283,3. August,3. Augschte,3. Auguscht,TRUE,"Zom erschda Môl uff d Bihne komma isch dui Opr am 3. Auguscht 1829 em ""Salle Pelletier"" vom ""Opéra""-Haus z <a h",🔎
,,,dritten Augschte,FALSE,"D Maria Aurèlia Capmany, wo am dritten Augschte 1918 z Barcelona uf d Wält cho und am zwöiten Oktober 1991 gstoorben isch, isch e katalanischi Schriftstelleri, Politikeri und Feminischti gsi.",🔎
,,,3. Auschte,TRUE,polska-Dean (bulg.:Анна-Мария Равнополска-Дийн; * 3. Auschte 1960 z Sofia</,🔎
,,,3. Àuigscht,TRUE,"D’ Lera Millard Thomas (* 3. Àuigscht 1900 z’ Nacogdoches, <a href=""",🔎
6284,Universität Basel,Universität Basel,Baasel,FALSE,"Mai 1760 z Baasel, gstorbe am 22.",🔎
,,,Uni Basel,FALSE,Spöter het er denn a de Uni Basel afange Psychologii studiere.,🔎
,,,Basu,FALSE,Im Gägesatz zu Züri oder Basu si d Tram z Bärn root.,🔎
,,,Uniwersidäät Baael,TRUE,"Mit vierzääni het er 1658 an dr Uniwersidäät Baael afo studiere, het 1659 dr Bakkalaureus Artium und 1661 dr Magister Artium gmacht.",🔎
,,,Uniwersidäät Basel,TRUE,"Wisawii am Rhiisprung 21 isch s ehemoolige Mathematische Instidut vo dr Uniwersidäät Basel, hüte s Zentrum für Gschlächterforschig.",🔎
,,,Uniwërsitëët Basel,TRUE,"Si isch drum a d Uniwërsitëët Basel, zeerscht emaal as Hööreri; 1913 hät si bschlosse, richtig z studiere, hät d Matuur naagholt, sich im 15i laa immatrikuliere und dänn modërni Spraache – Tüütsch, Französisch und Änglisch – gstudiert.",🔎
,,,Universidät,FALSE,"Für zum iiri wirtschaftligi Laag z verbessere, het Basel dr Pabscht um e Universidät bätte.",🔎
,,,Basler Uni,FALSE,Dr Merian het Philosophii und Rächt an dr Basler Uni gstudiert.,🔎
,,,Uni Baael,FALSE,Er het an dr Uni Baael Rächt afo studiere und denn z Gämf und z Frankriich.,🔎
,,,Uni,FALSE,Vili Geböide vor Bundesverwautig si äbefaus z Bärn u s het o ä Uni.,🔎
,,,Uniwersidäät,FALSE,"Wemm mä mit em Gümnasium fertig worde isch, het mä an d Uniwersidäät chönne go studiere, wo uf meereri Geböid verdäilt gsi isch: die Alti Uniwersidäät am Rhiisprung und s obere Kollegium im ehemoolige Augustinerkloster an dr Augustinergass.",🔎
,,,Universidät Basel,TRUE,1952 isch er Brofässer für Arbets- und Sozialversicherigsrächt an dr Universidät Basel worde.,🔎
,,,Universideet Baasel,TRUE,No dr Ruggcheer uf Baasel het si an dr Universideet Baasel Wiirtschaft studiert.,🔎
,,,Uni Basu,FALSE,Vo 1869 bis 1879 isch er Profässer ar Uni Basu gse.,🔎
,,,Universidäät,FALSE,"1661 häi d Stadt und d Universidäät s Amerbachkabinett kauft, wo sich bis denn im Huus zum Kaiserstuel befunde het.",🔎
,,,Universidäät Basel,TRUE,"D Volkshoochschuel vo bäide Basel (churz VHS BB) isch e öffentligi Leerinstituzioon für Erwaggseni, wo äng mit dr Universidäät Basel verbunde isch.",🔎
,,,Basler Uniwersidäät,FALSE,Noch dr Reformazioon isch d Basler Uniwersidäät verstaatligt worde und het 1532 s ehemoolige Kloster as Kollegium überchoo zuesätzlig zur Alte Uniwersidäät am Rhiisprung.,🔎
,,,Baasler Uniwersidäät,FALSE,"D Bibliothek het e riiche Altbestand mit umfangriiche historische Sammlige vo öbbe 175'000 middelalterlige Handschrifte, Früedruck, Musikalie, Charte und Bordret, hauptsächlig us de Baasler Chlöster und dr Baasler Uniwersidäät.",🔎
,,,Universitëët Basel,FALSE,"Er isch Profässer a der Universitëët Basel gsy, und zäme mit em Louis Gauchat und em Jules Jeanjaquet hät er 1899 s ""Glossaire des patois de la Suisse romande"" gründet.",🔎
,,,Üniwärsiteet vu Bààsel,TRUE,Ar hàt àn dr Üniwärsiteet vu Bààsel gschtudiart un hàt sìch doo ànna 1772 immàtrikuliart.,🔎
,,,Universiteet Baasel,TRUE,Anne 1976 het er e usseroordeligi Brofässuur an dr Universiteet Baasel mit dr Habilitation «Prähistorisches Holz» iberchuu.,🔎
,,,Universitet Basel,TRUE,"Im Summersemeschter 1946 het er an dr Universitet Basel studiert, im Summersemeschter 1949 an dr Uni Marburg.",🔎
,,,Universitätsbibliothek,FALSE,D Amerbachsammlig isch 1671–1849 im Huus zur Mugge underbrocht und e Deil vo dr Universitätsbibliothek gsi.,🔎
,,,Uniwersidäät Baasel,TRUE,S Kollegiegeböid vo dr Uniwersidäät Baasel befindet sich am Blatz.,🔎
,,,Uniwersideet,FALSE,"Wo 1460 Basel si Uniwersideet überchoo het, het dr Root beschlosse, dr Sophie Zibol iir Huus am Rhiisprung für 850 Gulde abzchaufe und dört d Uni iizrichde.",🔎
,,,Baasler Uni,FALSE,Dr Wanner het an dr Baasler Uni zum Dr. phil.,🔎
,,,Uniwersiteet Baasel,TRUE,"D Dora Lardelli het vu 1981 bis 1987 an dr Uniwersiteet Baasel Chunschtgschiicht, klassisch Archeology un iteliänischi Sproochwisseschaft studiert un bim Gottfried Boehm mit em Lizentiat in Chunschtgschiicht abgschlosse.",🔎
,,,Uni Baasel,FALSE,"1999 het dr Baasler Regierigsroot dr Ethnologin Rebekka Ehret vo dr Uni Baasel dr Ufdraag gee, e Läitbild und Handligskonzäpt für d Baasler Integrazioonspolitik uszarbäite.",🔎
,,,Universitet Baasel,TRUE,"Derno het er Filosofy (bim Karl Jaspers), Dytsch, Chunschtgschicht, Nationalekonomy un Rächt an dr Universitet Baasel, dr Sorbonne z Paris, dr University of Exeter un dr Universitet Bärn studiert.",🔎
,,,Uniwersitet Basel,TRUE,Fir iri schriftstellerisch Laischtig un au fir ire minderhaitsbolitisch Engaschmänt het d Mehr 1998 d Ehredoktorwird vu dr Uniwersitet Basel iberchuu.,🔎
,,,Uniwersidäät Baase,TRUE,"1821 isch s naturwüsseschaftlige Museum vo dr Uniwersidäät Baase im Falkestäinerhoof ufdoo worde, zämme mit eme füsikalisch-chemische Labor, eme Hörsaal und ere  Bibliothek.",🔎
,,,Basler Universität,FALSE,April 1460 d Basler Universität as Volluniversität eröffnet worde.,🔎
,,,Uniwersidet Baasel,TRUE,1918 isch er an d Uniwersidet Baasel gruefe woore in dr Noofolg vum Hans Planitz un em Eckard Meister.,🔎
,,,Universitete Basel,TRUE,"Dr Spillmann het an dn Universitete Basel un Züri Gschicht, Bolitischi Wissenschafte un Volkswirtschaftslehr studiert.",🔎
,,,Uniwersitet Baasel,TRUE,Dernääbe het si vu 1903 bis 1907 an dr Uniwersitet Baasel studiert un mit eme Diploom as Mittelschuellehreri abgschlosse.,🔎
,,,Uni z Baasel,FALSE,"Drùfaabe hèt er an dr Uni z Baasel Germanischtigg, Gschicht ùnd Latyynisch studiert ùnd iber d Baasler Mùndart-Dichtig promoviert.",🔎
,,,Universideet,FALSE,Dr Leonhard isch 1499 Räkter vo dr Universideet worde.,🔎
,,,Üniwärsiteet vu Bàsel,TRUE,Noh ìhrer Zitt ìn dr Sekundàrschüal ìsch sa àn d’ Üniwärsiteet vu Bàsel ganga ge schtudiara.,🔎
,,,Universidäät Baasel,TRUE,"Die hööchere Studie het mä an usländische Universidääte z Bologna, Siena, Pavia, Bariis, Prag, Krakau, Erfurt, Köln, Leipzig und Heidelberg müesse absolviere, wil erst 1460 die ersti Hoochschuel in dr Schwiz, d Universidäät Baasel, gründet worden isch, wo denn au langi Zit die äinzigi Schwizer Uni bliibe isch.",🔎
,,,Uni-Basel,FALSE,Drno het är an dr ETH Züri Agronomy schtudiert (bis 1977) und an dr Uni-Basel Rächtswüsseschaft (1982).,🔎
,,,Universität,FALSE,In dr Aldstadt befinde sich die geistes- un sozialwisseschaftliche Fakultäte vu dr Universität sowie d Universitäts- wie au d Stadtbibliothek.,🔎
,,,Uniwesidäät,FALSE,Er isch denn dr Höörsaal für die Theologischi Fakultäät vo dr Uniwesidäät worde und mä het em Doktersaal gsäit.,🔎
6285,Postleitzahl,Postleitzahl,Boschleitzahl,TRUE,B. d Boschleitzahl oder dr NUTS-Code.,🔎
,,,Postlaitzahle,FALSE,"D Postlaitzahle för Italie, San Marino (PLZ: 47890 bis 47899) und de Vatikan (PLZ: 00120) send fööfstellig und mönd vollständig aagee wöre, aso ohni as me es Null wägloot, weder am Aafang no am Endi vo de Zahlegruppe.",🔎
,,,Bostläitzaal,TRUE,Dr Code Postal isch die franzöösischi Bostläitzaal.,🔎
,,,Poschtlaitzahla,FALSE,D Schwizer Poscht hät 1964 als dritts Land (noch der Dütscha Bundesposcht und em United States Postal Service) d Poschtlaitzahla iigfüehrt.,🔎
,,,Poschtleitzaal,TRUE,1962 hèn i dè Bundesrepublik un 1965 i dè DDR Wechsèl zuè jewyls eigèschtändigè Poschtleitzaalsischteeme stattgfundè.,🔎
,,,Poschtleitzahl,TRUE,Si het e schwiizerischi unud au en iteliänischi Poschtleitzahl.,🔎
,,,Boschtleitzaal,TRUE,Z Öschterrych sin d Boschtleitzaal vyrschtellig un i dè Aaschrift toujours nit chürzt aazgää.,🔎
6286,Prosa,Prosa,Prosatext,FALSE,"Er het Prosatext, Drame und Hörspiel verfasst.",🔎
,,,Churzprosa,FALSE,Sit dänn gilted er als eine vo de grosse Verträter vo de tüütsche Churzprosa.,🔎
,,,Brôsadegschd,FALSE,"Dr Weckherlin isch a Dichdr gwai, s gaid koine Brôsadegschd von em.",🔎
6287,Ligurien,Ligurie,ligurische,FALSE,"Diano Marina isch en italienischi Hafestadt a de ligurische Küste i de Provinz Imperia, a de Bluemeriviera, i de Nöchi vo Monaco.",🔎
,,,ligurischi,FALSE,"Anno 1856 hèt dè Ingenieur Filippo Cerotti è Strèggi a dè Weschtflankè vom Könnigrych vorgschlagè, wo dè kürzescht Wäg zwǜschè Turin un Nizza bruucht hèt, abber übber dè 1871 m hoche Tendapass un s Roya-Dal a diè ligurischi Steilküschtè gfüürt hèt, wa dè datsächlich bautè Tenda-Linniè zimli nõch chò isch.",🔎
,,,Liguurie,TRUE,"März 1884 z Alassio, Liguurie, uf d Wält choo und am 16.",🔎
6288,Altsteinzeit,Altstaizyt,Palaeolithikum,FALSE,Die hütig Region Burgund isch scho im Palaeolithikum vo Mensche besiidlet gsi.,🔎
,,,Altstaizit,TRUE,D fryeschdi Fund üs d Gegend vu Oberberge len sich d Bandkeramiker üs d Altstaizit 4000–2500 v. Chr zuordne.,🔎
,,,Altsteizyt,TRUE,"Us dr Altsteizyt git's i einzelne Kantöön Fünd, wo uf bewohnti Höline und Balme hiiwyse.",🔎
,,,Altstaizitt,TRUE,Dr Schwerpunkt vum Museum litt uf dr menschlige Entwicklig am Ober- un am Hochrhii vu dr Altstaizitt bis in s frie Mittelalter.,🔎
,,,Altsteiziit,TRUE,"Me teilt d Steiziit ii in d Altsteiziit (s ""Paläolithikum""), d Mittelsteiziit (s ""Mesolithikum"") und d Neusteiziit (s ""Neolithikum"").",🔎
,,,Altsteizit,TRUE,"Tschechie isch in de Steizit viil weniger bewohnt gsi die di wermere Gebiet südlig devuu, einewäg gitt's vor allem z Mähre Spure vu mänschliger Bsidlig, wu di eltiste devuu us de Altsteizit chömme.",🔎
,,,Altschteizit,TRUE,Johreszitlich bedingti Klimaschwankigè hèn i dè Buèrèrei vo dè meischtè Wältregionè è bedütendi Rollè un hèn vo dè Menschè spôteschtens i dè Altschteizit wòrgnõ wörrè könnè.,🔎
,,,Altstäizit,TRUE,S Jungpaläolithikum bezäichnet dr jüngeri Abschnitt vo dr öirasische Altstäizit vo vor öbbe 40'000 Joor vor hüte bis zum Ändi vo dr letschte Chaltzit (Aafang vom Holozän) vor öbbe 11'600 Joor.,🔎
6289,Bargen SH,Baarge SH,Baarge,TRUE,"Nochbergmaine sin Blumbärg im Weschte, Giisinga im Norde, Enge un Hilzinge im Oschte un Baarge, Merishuuse, Büttehart un Tääinge im Side.",🔎
,,,Bargè,TRUE,Dè Schwarze Schtai befindet sich uff dè dirèkte Vobindigslinniè zwûschèm badischè Randè Dorf un èm schaffhuusischè Bargè.,🔎
6290,Deutsches Wörterbuch,s Tüütsch Wöörterbuech,Dütsche Wörterbuech,FALSE,"Im Dütsche Wörterbuech vo de Brüeder Grimm wärde Gnussmittel definiert as Läbensmittel, wo konsumiert wärde für ä Gnuss.",🔎
,,,ditschs Werterbuech,FALSE,"So hän si sich zwunge gsähne, s Agebot vum e Leipziger Verleger aznämme – e monumentals ditschs Werterbuech z schaffe.",🔎
,,,Tüütsche (oder Grimmsche) Wöörterbuech,FALSE,"Sy Abschlussaarbet isch über de Rudolf Hildebrand (1824–1894) gsy, en Volchserziier und drüberuus en Mitarbäiter vom «Tüütsche (oder Grimmsche) Wöörterbuech».",🔎
,,,Tüütsch Wöörterbuech,TRUE,"Scho vorane hät er as Studänt na untruckts Materiaal vom ""Idiotikon"" für s ""Tüütsch Wöörterbuech"" (de «Grimm») zämegstellt ghaa.",🔎
6291,Pilze,Pilz,Schwümm,TRUE,"Sys grosse Gebiet sind d Schwümm gsi, syni Fünd het er mäischterhaft i schööne Zeichnige feschtghalte.",🔎
,,,Bilz,TRUE,"Vire gryffe Zälle vo Öikariote (Pflanze, Bilz, alli Dier inklusiv em Mensch) und Prokaryote (Bakterie und Archaeä) aa.",🔎
,,,Macrofungi,FALSE,"Nebbè diversè Algè wörred mittlerwyl mee wiè 200 Flechtèartè, mee wiè 100 Moos- un Läbermoosartè sowiè öppè 30 Macrofungi vorgfundè.",🔎
,,,Schwimm,TRUE,"Informationen iber Schwimm, Insäkte, Flächte, Bakterien un Alge sin nit oder nume arg begränzt verfiegbar.",🔎
,,,pilz,FALSE,Obbergärigi Hefe bruucht bi dè Gärung höcheri Umgebungstemperadurè (15–20 °C) wiè untergärigi Hefe (4–9 °C) un isch dõhèr aafälliger für Frèmdpilz un Bakteriè.,🔎
,,,Schwim,TRUE,"Friejer hed mer au Schwim, Fläächde, Bakterie ùn Archaebakterie zue dr Bflanze zeld.",🔎
,,,pilzlechi,FALSE,Under Hefe oder Heeby wärded verschideni pilzlechi Organisme verstande:,🔎
,,,Pilzarte,FALSE,Fir e Deil yyheimischi Pilzarte (Schwimm) git s in verschidene alemannische Dialäkt Nämme.,🔎
,,,Pilzchänntnis,FALSE,"D Botaaniker hän d Susanne Philippi gchännt fir iri guete Pilzchänntnis, an dr Wuchenänd isch si vyylmool mit irem Mann mit uf Exkursioon gange un het d Pilz studiert.",🔎
6292,Bezirk Höfe,Bezirk Hööf,Hööf,TRUE,"Wolerau (amtlich ""Wollerau"") isch e politischi Gmeind im Bezirk Hööf vum Kanton Schwyz.",🔎
,,,Höf,TRUE,löse müesse und hät defür bis uf d Höf siini Gebiet zrugg überchoo.,🔎
,,,Höfner,FALSE,"Rund um de Bahnhof isch ennet dr Biber e Sidlig entschtande, wo zur Gmeind Einsidle ghört; dr Bahnhof und di deet autoschtrasseähnlich uusbauti Hauptschtraass 8 (St. Gallen–Rapperschwiil–Schwyz–Ingebohl), wo d Schtraass uf Einsidle chrüüzigsfrei abzwiigt befindet sich degäge i dr Höfner Gmeind Feusisberg.",🔎
6293,Slowakei,Slowakei,Südslowakei,FALSE,I dem sind Gebiet mit ungarischer Bevölkerigsmehrheit i de Südslowakei und in de Karpatenukraine vo de Tschechoslowakei abtrennt und Ungarn zugsproche worde.,🔎
,,,Slowake,FALSE,"S Volk isch mit de Slowake in Beriehig cho, was bis hütt vo slawische Lehnwörter wie ""tégla"" (Ziegel), ""mák"" (Mohn) und ""karácsony"" (Wiehnachte) bezügt wird.",🔎
,,,Slowak,FALSE,Gmeinsam mit em Slowak Vladimír Mečiar hät er für d Teilig vo de Tschechoslowakei in zwei souveräni Staate zum Jahresaafang 1993 gsorgt.,🔎
,,,slowakische,FALSE,Di beide höchste Punkt vom Komitat sin d'Petőfi-Ussichtsstell uff em Bükk (956 Meter) und s Szalánc-Gebirge an de slowakische Gränze (896 Meter).,🔎
,,,Südslowskei,TRUE,"Pole isch am Abkomme nöd beteiligt ksi, hät aber drü Gebiet annektiert und Ungarn im Erschte Wiener Schiidsspruch d Südslowskei und en Teil vo de Karpatenukraine übercho.",🔎
,,,slowakìsche,FALSE,Dùrch de Biidrìtt vò Ungarn zù de EU ìsch au d'Zämmearbet mìt de slowakìsche Gèbiet erliichtert wòre.,🔎
,,,Slowakej,TRUE,"Es chunt im Norde uf 210 Kilometer Lengi a di russischi Exklave Kaliningrad und mit 103 Kilometer a Litaue, im Oschte uf 416 Kilometer a Wiissrussland und mit 529 Kilometer a d'Ukraine, im Süde uff 539 Kilometer a d'Slowakej und mit 790 Kilometer a Tschechie und denn no im Weschte uf dr lengi vo 467 Kilometer a Dütschland.",🔎
,,,Slowakische Republik,FALSE,"Sprochinsle z Luxeburg, z Frankryych, z Eschtryych, z Italie, z Pole, in dr Schwyz, im Liechtestei, in dr Tschechische un dr Slowakische Republik, z Ungarn, z Slowenie, z Kroatie, z Bosnie-Herzegowina, z Serbie, z Rumänie, z Moldawie, in dr Ukraine, z Russland, z Georgie un z Aserbaidschan.",🔎
,,,slowakischi,FALSE,Näbe dr katholische Kwardiergmäind haltet au die slowakischi und die philippinischi Gmäind Gottesdienst in dr Kiirche ab.,🔎
,,,slowààkischa,FALSE,"Jüüni 1973 z’ Bratislava, Tschechoslowàkäi), ìsch a slowààkischa Jurischta, Umwaltàktìwìschta un soziààlliberààla Politikera.",🔎
,,,Slowaky,TRUE,"7,72 Millionen), aber au i andere Staate vo Südost- und Osteuropa, z Griecheland (1970: 20.000), Rumänie (1970: 13.000), Nordmazedonie, Moldawie (2005: 40.000), de Ukraine (2001: 205.000), Serbie (1991: 25.200), Wyssrussland, de Slowaky (2001: 1.176) und de Türky (2001: 30.000 sog.",🔎
6294,Koptische Sprache,Koptischi Sprooch,koptischi Sproch,TRUE,S'koptischi Alphabet wird zum schrybe vo dr koptischi Sproch bnutzt.,🔎
,,,Koptisch,FALSE,"Under de Römer hai d Ägypter ihri alti Religion verlore und si chrischtlig worde, si hai s griechische Alphabet adoptiert und au wenn si mit em Koptische immer no ä Form vo Ägyptisch gschwätzt hai, hai si mit em Verluscht vo de draditionelle Schriftsyschtem, de Hieroglyphe und dr hieratische und demotische Schrift, s Verschtändnis für ihri alti Kultur verlore.",🔎
6295,Bevölkerungsdichte,Bevölkerigsdichti,Bevölchrigsdichti,TRUE,"Mit ere Bevölchrigsdichti vu 100,8 Iwohner uffs Hektar ""besidelter Flächi"" isch d'Oberau dr Friburger Stadtdeil mit dr höchschte Iwohnerdichti.",🔎
,,,Bevolkerigsdichti,TRUE,"Die Siite zeiget e Lischte vo allne unabhängige Schtaate vo dr Wält, gordnet nach ihrer Bevolkerigsdichti.",🔎
,,,Bevelkerungsdìcht,TRUE,"Àn dr Volkszehlung vu 2000, hàt Industry 304 Iiwohner zählt, wo ìn 142 Hüsshàlta un 84 Fàmìlia vertailt gsìì sìn, mìt’ma Bevelkerungsdìcht vu 112,9 je km².",🔎
,,,Bevölktigsdichti,TRUE,"El Salvador lit im en Ärdbebegebiet und isch s chliinste Land in Mittelamerika, het aber die höchsti Bevölktigsdichti.",🔎
,,,Beväälkerungsdìcht,TRUE,"Noh da Kriteria vum Nàzionàlìnschtitüüt fìr Schtàtistik un Wìrtschàftsplànung (INSEE) ìsch Remiremont a schtädtischa Gmainda, dänn sa hàt a mìttlera odd’r hoocha Beväälkerungsdìcht.",🔎
,,,Beväälkerungsdìchta,TRUE,’S ìsch àui d’ Regioon mìt dr greeschta Beväälkerungsdìchta ìm Lànd.,🔎
,,,Bevölkerigsdichdi,TRUE,D Ernäärig isch immer schlächter worde und d Bevölkerigsdichdi chliiner.,🔎
6296,Sursee,Soorsi,Sorsi,TRUE,Dr Sempachersee isch en See bi Sorsi im Schwiizer Kanton Luzern.,🔎
,,,Suursi,TRUE,Si goot bi Suursi us em Sämpachersee und denn durs Suuretaal uf Suur abe und mündet bi Aarau i d Aare.,🔎
6297,SBB Re 4/4 II,SBB Re 4/4 II,Re 4/4II,FALSE,Mit dè Yfüürig vo dè Re 4/4II isch d Achslaschtbeschränkig nõch uusdeentè Vosuèchsfaartè unter dè Tisch keit.,🔎
,,,Re 4/4 II,FALSE,I d'r Schwiiz sind das äinigi Fahrzüüg vu de Buuräihe Re 4/4 I und Re 4/4 II gsii.,🔎
6298,Corpus iuris civilis,Corpus iuris civilis,Corpus Iuris Civilis,FALSE,"Für d Rächtsgschicht isch d Kompilation römische Rächt, won er in Ufdraag gee het und wo män em spööter ""Corpus Iuris Civilis"" gsäit het, vo groosser Bedütig.",🔎
,,,Römische Rächt,FALSE,"Au s Schuldrächt isch zum Bischbil dur e Grundsatz """" (‚Verdrääg müesse iighalte wärde‘), wo us em kanonische Rächt stammt, wääsentlig beiiflusst worde, wil eso die strängi Förmligkäit vom Römische Rächt het chönne überwunde wärde.",🔎
6299,Augustinerorden,Dr Augustinerorde,OEDSA,FALSE,"Dr Abraham a Sancta Clara OEDSA (Ordensname), au Abraham a Santa Clara, (* 2.",🔎
,,,Augustiner-Choorheere,FALSE,Im Joor 1135 het mä en Augustiner-Choorheere-Stift an d Pfarrkiirche draabaut und s Kloster isch druf zum ene umfangriiche Geböidkomplex gwaggse.,🔎
,,,Auguschdiner,FALSE,"Dr Auguschdiner Dionigi vo Sansepolcro het em z Baris än Abschrift vom Augustinus siine ""Confessiones"" (Bekenntnis) ge, wo siis geischdige Läbe meh und meh beiiflusst hai.",🔎
,,,Augustinerorde,TRUE,"1206 isch dr Bau, wo denn no käi Naame ghaa het, as Choorheerestift vom Augustinerorde baut worde.",🔎
,,,Augustinermönch,FALSE,"As Begründer vo dr Genetik gältet dr Augustinermönch und Hilfsleerer Gregor Mendel, wo in de Joor 1856 bis 1865 im Gaarde vo sim Chlooster süstematisch Chrüzigsexperimänt mit Ärbsli gmacht het und die statistisch usgwärtet het.",🔎
,,,Auguschtinerchloschter,FALSE,"D Pfälzer hän e baar Chleschter (dodrunter d Johanniter-Komturei Heimbach bi Zeiskam un s Auguschtinerchloschter Hördt) in dr Gegnig un Schlesser uusgraubt, voreb si am 6.",🔎
,,,Augustinerinnechloster,FALSE,Johrhundert d Chapele vom Augustinerinnechloster Gnadebärg z Fiesch gsi.,🔎
,,,Auguschtyner,FALSE,"D Auguschtyner sind als dr viert gross Bättelorde vom Middelalter entstande, und es git dä Oorde z Dütschland und z Öschtrych no hütt.",🔎
,,,Augustiner,FALSE,"Thomas von Kempen (1379/80 - 1471), holländische Augustinermönch und Prediger, eigentli Thomas Hemerken Fründschaft.",🔎
,,,Augustiner-Eremite,FALSE,1843 as Postulant bi de Augustiner-Eremite vo dr Abtei St. Thomas z Alt Brünn ufgnoo worde.,🔎
,,,Ouguschtyner,FALSE,O der Ouguschtyner Martin Luther het so syner Schwirygkeyte mit em Verfau vo der katholische Chiùche mit trùckte Schrifte chönne öffetlech mache.,🔎
,,,Augustinereremite,FALSE,D Augustinereremite häi s Kloster 1528 und si Bsitz dr Stadt überloo.,🔎
6300,Sexuell übertragbare Erkrankung,Sexuell überdragbari Chrankheite,Gschlächtschrankheite,FALSE,"D Fellatio isch e Form vom Sexualkontakt, wo s Risiko bestoht, ass Gschlächtschrankheite überdrait wärde drbii.",🔎
,,,Gschlächtschranket,FALSE,"D Schubertforscher nämme aa, ass er sich e Gschlächtschranket zuezooge het, woorschinlig Syphilis.",🔎
,,,sexuell überdragbare Chrankheite,FALSE,"Grundsetzlig bestoht bim diräkte Kontakt mit Körperflüssigkeite s Risiko vo sexuell überdragbare Chrankheite, wie z.",🔎
6301,Francesco Petrarca,Francesco Petrarca,Petrarca,FALSE,"Er het latinischi Bible, Wörterbuecher, antiki Klassiker und kommentierti Usgabe vo Chilleväter druckt, aber au Wärk vo de Humanischde vo siiner Ziit, vom Petrarca, Ennea Silvio, Marsilius Ficinus, Baptista Mantuanus, Franciscus Philelphus und andere.",🔎
,,,Petrarkismus,FALSE,"Vo öbbe 1505 aa het er nume no uf Italiäänisch gschriibe Gläägehäitsgedicht, Sonett und Kanzoone im Stiil vom Petrarkismus in Prosa d Komöödie ""La Cassaria"" (1508, dt.",🔎
6302,9. Februar,9. Februar,9. Hornung,TRUE,""">1918 z'Riaschpàch; † 9. Hornung 1998 z'<a href=""M%C3%BClhausen",🔎
,,,9. Feverje,TRUE,"lsass / Frànkrich, † 9. Feverje 2019 ze Cork, <a href=""Irland""",🔎
6303,Fläche,Flechi,Landflechi,FALSE,Zsämme mache die vier Hauptinsle öbbe 90 Prozänt vo dr Landflechi vo de Karibischen Insle us.,🔎
,,,Flächi,TRUE,I de Liste vo de Schwizer Seeje sy Seeje mit erer Flächi vo über 1 km² sortiert ufglischtet.,🔎
6304,Mäzen,Mäzen,Mezen,TRUE,"Dr dal Pozzo het em in de spoote drissiger Joor au Kunde z Bariis vermiddlet, wo dr Bankiee Jean Pointel si Mezen worden isch und mee as 20 Bilder vom Poussin kauft het.",🔎
,,,mezeen,FALSE,"Juni 1900 z Baasel) isch e Baasler Kaufmaa, Politiker und Kunstmezeen gsi.",🔎
,,,Mezenatedum,FALSE,"Dr Merkantilismus het sich in absolutistisch regierte Staate entwigglet, wil die sicheri Iinaame brucht häi, zum iiri stehende Armeä, iire Beamtenapparat, wo immer mee gwaggse isch, und die representative Baute und s Mezenatedum vo de Fürste decke.",🔎
,,,Kunstmäzenin,FALSE,"Dezember 1979 z Camposampiero bi Padua, Italie), isch als Autodidaktin en amerikanischi Kunstmäzenin, Sammleri und Galeristin vo de Kunst vom 20.",🔎
,,,Mezene,FALSE,"Sit 1995 hat dä mit dr Understützig vo Mezene meh as 60 Autore us Dütschland, Östriich, dr Schwiz, Frankriich, de USA und Italie uusebrocht, bis dr Mezen sich 2009 zruggzoge het.",🔎
,,,mäzen,FALSE,"März 1952 z New York) isch e amerikanischi Moolere, Kunstmäzenin und Kunstsammlere gsi.",🔎
,,,Mezeen,TRUE,"Dezämber 1984 z Sanremo) isch e britische Multimillionäär, Kunstsammler, Dichder, Mezeen und Landschaftskünstler gsi.",🔎
,,,Mäzeen,TRUE,"In deere Zit häi dr Dalí und d Gala 1936 z London bim Edward James, eme Multimillionäär, Kunstsammler und Mäzeen vom Dalí gwoont.",🔎
6305,Feldberg (Schwarzwald),Feldberg (Schwarzwald),Fèldbärg,TRUE,"D Wuètè, Wuètig, Wuètich oder au Huètè isch en Fluss, wo am Fèldbärg entschpringt und nach 90 km z Düenge in Rhy mündet.",🔎
,,,Feldbärg,TRUE,"S'Wiisetal (gnamset noch em Fluss „Wiise“) als nordöschtliche Teil vom Landkreis g'hört zum Hochschwarzwald un zieht sich uffe bis zum Feldbärg, 'm höchschte Bärg vom Schwarzwald.",🔎
,,,Fäldbärg,TRUE,"Es beschribt uf e ganz e feinfülegi Art und sehr persönlech und mit schöner Fantasy der Wäg vom Fluss Wiise vo der Kwelle am Fäldbärg s Taal zdurab – an Todtnau, Schöne, Huuse, Schopfe, Brombech, Löörech und Stette verby: bi alne dene Oorte dure, wo ins Hebels Wärch als wider vorchöme – und bis zletscht zum Rhy, wo se zur Bruut nimt, wie s im Text heisst.",🔎
,,,Fäldberg,TRUE,"Utzefäld isch im Belcheland im Naturpark Südschwarzwald, nit wit vom Fäldberg.",🔎
,,,Fälberg,TRUE,"Im Wechste lyt dr Schwarzwald, di hegschte Pinkt vun eme cha mer guet säh, dr Fälberg im Sidweschte un d Hornisgrind im Nordweschte.",🔎
,,,Gmeind Fäldbärg,FALSE,Im Zämmèhang mit èm Bau von èm Chreisvokeer unterhalb vom Hotel un ènèrè neuè Zuèfaart zum Großparkblatz für Dagestourischtè sin im Johr 2007 nu diè letschtè 160 Meter vo sèllèrè urschprünglich 856 Meter langè Strõß in è Gmeindschtrõß umgwidmet un dõmit i d Baulascht vo dè Gmeind Fäldbärg übberfüürt.,🔎
,,,Bärèdal,FALSE,"Belait sin Deilnämmer us Dettighoffè, Stockach, Singen am Hoèntwyyl, Emmingè ab Egg, Liptingè, Immèdingè, Fryburg im Briisgau, Mööringè, Grimmelzofè, Gisingè, Bärèdal, Falkau, Gurtwyyl, Düèngè, Utzèfäld.",🔎
6306,Basel-Clara,S Basler Clara-Quardier,Glore,FALSE,"Es lit im Zentrum vo Chleibasel und gränzt im Norde an Chleihünige (Fluss Wiise), im Oste an s Hirzbrunne-Quardier (Autobahn A3), im Süde an s Wettstei-Quardier (Riechestrooss) und im Weste an s Glore, Mattys und Glyybi Quardier (Riechering).",🔎
,,,Glarakwardier,FALSE,"Si stoot im Gläibaasler Glarakwardier und dominiert dr ""Clarablatz"".",🔎
,,,Clara-Quardier,TRUE,"Es lit im Chlaibasel am Rhiiufer und gränzt im Süde an s Clara-Quardier (Sperrstrooss) und d Chlaibasler Altstadt (Klingedaalgrabe), im Norde an s Glybi-Quardier (Dreiroosestrooss, Horburgstrooss), im Oste an s Rosedaal-Quardier (Riechering).",🔎
6307,Fichten,Fichte,Forrè,FALSE,"Obwoll dè Schwarzwald für sini Dannè berüèmt isch, wörred im Zùg vo dè modernè Forschtwûrtschaft bi Ufforschtungè fascht nu no Forrè vowendet.",🔎
,,,Fichda,FALSE,"Neabe de Buacha stechet oim au noh Oicha, Escha, Erla ond Birka ens Aug. D Nôdlhelzer send Fichda, Douglasia, Kiifra, Lärcha, Danna ond Mammutbeem.",🔎
,,,Danne,FALSE,Im alte Wape vo Oberböözbrg isch e Hirsch und e Danne.,🔎
,,,Rot-Danne,FALSE,In dr Wälder um s Äntlibuech bstoot dr Wald fascht ganz us Rot-Danne.,🔎
,,,Dane-Forschd,FALSE,Hid sin vyylmool d Laubwälder ersezd dùr Dane-Forschd.,🔎
,,,Fichtè,TRUE,"Im Weschtè dominyrèd Fichtè un Kyfèrè, im Oschtè ehnder Lärchè.",🔎
,,,Tane,FALSE,"S Ziisli lebt i Mischwälder und mag bsunders Tane, Erle und Bilche.",🔎
,,,Roottaneholz,FALSE,Bim Iigang hett mer vercholets Roottaneholz gfunde und aabrennti Bäärechnöche.,🔎
6308,Klassische Mechanik,Klassischi Mechanik,klassische Mechanik,TRUE,"In de klassische Mechanik giltet: Werre ""n"" Körper vu gliicher Masse zäammegfüegt, entstot ä Körper vu ""n""-facher Masse.",🔎
,,,klassischi Mechanik,TRUE,"D Galileidransformazioon isch grundlegend für die klassischi Mechanik, denn si beschribt dört d Dransformazioon zwüsche zwäi Inerzialsüsteem.",🔎
,,,mechanische,FALSE,"Aarbet (Formlezäiche formula_1 vo ) isch in dr Füsik d Energii, wo uf mechanische Wääg vom ene Körper uf en andere überdräit wird.",🔎
6309,Geschichte Israels,Gschicht vom Volk Israel,Israelite,FALSE,D Iwonderung vun de Israelite ins Lond Kanaan unter em Josua un sini Nochfolger (Zyt vun de Richter) un d Verteilung unter de  Zwelf Stämm vun Israel wird au als Londnohm bezeichnet.,🔎
,,,Gschicht Israels,FALSE,"Me het so di entscheidente zämehäng vo der Gschicht Israels vo der Landynahm bis zur Widerhärstellig vom ne eigete jüdische Staat, mit em Tämpelkult nach der Tora u der wytere gstaltig welle darstelle.",🔎
,,,Köönig vo Israel,FALSE,D Köönig vo Israel si dur d Salbig in iir Amt iigsetzt worde.,🔎
,,,Nomadezit vom jüüdische Volk,FALSE,"D Sitte, ass mä dr nöi Mond begrüesst und mit eme Fest fiirt, stammt us dr Nomadezit vom jüüdische Volk.",🔎
,,,jüdische Gschicht,FALSE,Aw stattgfunde und si bilde zentrali Pünkt in dr jüdische Gschicht.,🔎
,,,staatlige Existänz,FALSE,"D Zit vo dr staatlige Existänz im Alterdum bis zur Erooberig dur d Römer, d Zit, wo d Juude in dr Diaspora häi müesse lääbe und d Zit sit dr Gründig vom modärne Staat Israel, wo jede Juud zu jedere Zit cha iiwandere.",🔎
6310,Japan,Japan,japanischi,FALSE,"Karate esch e japanischi Budo-Kampfkunst, wo sich sit Ändi zwoitem Wältchrieg über d Wält verbreitet het.",🔎
,,,Chaiserrych Japan,FALSE,"Im Zweete Wältchrieg isch d Salomonesee dr Schaublatz vu große Schlachte zwische dr Alliierte un em Chaiserrych Japan, dodrunter d Schlacht um Guadalcanal uf dr Salomone.",🔎
,,,japan,FALSE,"„Honda Forschung und Industrie“), gelistet im Nikkei 225, isch en japanischer Konzern (u. a. Hamamatsu), wo Automobile, Motorräder, Ussebordmotore und Motorgrät für dä Weltmarkt entwicklet, gfertigt und vermarktät.",🔎
,,,jàpànischer,FALSE,"Jüüli 2022 z’ Kashihara, Prefäktüür Nara) ìsch a jàpànischer Politiker gsìì.",🔎
,,,Japanischs Chaiserrych,FALSE,"Dezämber 1932 z Taikyū, Unterprovinz Keishō-hokudō, Provinz Chōsen, dodmol Japanischs Chaiserrych, hite Sidkorea; † 26.",🔎
,,,japaanisch,FALSE,Septämber 1877 z Schafuuse; † 1970) isch e Schwyzer Wiirti un Muuse vum japaanisch Schriiftsteller Arishima Takeo.,🔎
,,,Nordjapan,FALSE,"Ainu isch a Språch, wo hüt am maischta z Nordjapan (uf Hokkaidō) ggredad würt.",🔎
,,,japanische,FALSE,"Oktober 2017 lauft uf em japanische Sänder HNK-E e neui Serie mit em Titel ""Pingu in the City"", wo 52 Folge à sibe Minute söll umfasse.",🔎
,,,japanisch,FALSE,"Manga (jap. 漫画, èbbe: ""zwengloses, unbandigs Bìld"") ìsch dr japanisch Begreff fer Comics.",🔎
,,,Nordjàpàn,FALSE,"Ainu ìsch e Sprooch, wi hit àm maischte ìn Nordjàpàn (uf de Ìnsel Hokkaidō) geredt word.",🔎
,,,Japanische Kaiserriich,FALSE,"April 1912 z Mankeidai, denn im Japanische Kaiserriich, im hütige Nordkorea; † 8.",🔎
,,,japanische Bsetzer,FALSE,"Doch wo noch äm Zwaitä Wältchriäg die japanische Bsetzer usägworfä worre sin, hät's än Bürgärchriäg zwüschät dä Kommunischtä undär dä Füärig vom ""Buuräfuärär"" Mao Zedong, mengmol au Mao Tse-tung gnännt, und dä nationalistischä Kuomintang undär äm General Chiang Kai-Shek (蔣介石, Pinyin-Umschrift: ""Jiǎng Jièshí"") geh.",🔎
,,,japanischi Eroberig,FALSE,E japanischi Eroberig isch in dr Schlacht im Korallemeer vu dr Alliierte verhinderet wore.,🔎
,,,Japanische Chaiserrych,FALSE,Im Pazifikchrieg hän Druppe vum Japanische Chaiserrych am 23.,🔎
,,,Jàpàn,TRUE,"Novamber 1975 ìm Schloss vu Rambouillet s erschta Traffa vu da fìmf meischta ìndüschtrialisiarta Lander vu dr Walt (USA, Jàpàn, Frànkrìch, Weschtditschland, Vereinigt Keenigriich) statt gfunda.",🔎
,,,Japaner,FALSE,"Im Lauf vum Zweete Wältchrieg isch d Inselgruppe vu dr Japaner bsetzt wore, wu do im April 1942 e Militerbasis errichtet hän.",🔎
,,,Japanische Chaiserryych,FALSE,Im Pazifikchrieg het d Armee vum Japanische Chaiserryych vu 1942 bis 1945 dr Norde vu dr Insle bsetzt.,🔎
,,,japanischè,FALSE,Bi nèm Bsuèch i dè Bundesrepublik Dütschland im Johr 1953 hèt dè Bräsidènt vo dè staatlichè japanischè Ysèbaagsellschaft JNR d Ürdinger Schimnèbüs kennè gleert.,🔎
6311,Bezirk Östlich Raron,Bizirk Eschtlich Araro,Östlich Raron,FALSE,"Politisch isch s Oberwallis i d Bezirk Goms, Östlich Raron, Brig, Visp, Westlich Raron und Leuk ufteilt.",🔎
,,,Eschtlich Raro,FALSE,"Bischter (amtlich ""Bister"") ischt a Munizipalgmeind im Bezirk Eschtlich Raro im Kanton Wallis, Schwiiz.",🔎
,,,Eschtlich Araro,FALSE,"S Land vo Laksch ligt zwüschet em ""Alte Bach"", wo d Gmaindgränze zu Fiesch bildet, und em ""Deischbach"" mid dr Gränze zu Martischbärg witer im Taal unde, wo sid 2014 zu dr Gmaind Bättmeralp im Bezirk Eschtlich Araro ghört.",🔎
6312,Liste der Kulturgüter von nationaler Bedeutung im Kanton Basel-Stadt,"Liste vo de Kulturgüeter im Kantoon Basel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi",Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig,FALSE,"Uf em Kohlebärg het s zwäi Kulturgüeter vo nazionaler Bedütig: Dr Lohnhof und s Lienert-Gümnasium. Am Steinebachgässli het s en imposants Bischbil vo Stroossekunst: e säggs Stöck hoochs ""Trompe-l’œil"", wo im Betrachder d Illusioon git, es gääb e Durchgang, won e Huuswand isch.",🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"S Archiv isch äins vo dr Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,Liste vo de Kulturgüeter mit nazionaler Bedütig,FALSE,"Dr ""Zerkindehoof"", s ""Schöön Huus"" und dr ""Schöön Hoof"" si au uf dr Liste vo de Kulturgüeter mit nazionaler Bedütig.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"S Geböid isch e Baasler Kulturguet mit regionaler Bedütig und d Sammlig stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig",FALSE,"S Sportmuseum isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi",FALSE,"S Geböid und d Sammlig stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"S Babbirmüülimuseum und au s Geböid vo dr Gallizianmüüli, wo s din isch, stöön uf dr Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,dänggmolgschützts,FALSE,S Huus Hueber isch e dänggmolgschützts Woonhuus an dr Hackbärgstrooss 29 z Rieche.,🔎
,,,Baasler Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig,FALSE,Es isch an dr Pestalozzistrooss 20 und ghöört zu de Baasler Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig.,🔎
,,,"Baasler Kulturgueter, wo nazionali Bedütig het",FALSE,"S Basler Museum isch s äinzige vo sinere Art im e Radius vo 500 Kilometer und isch e Baasler Kulturgueter, wo nazionali Bedütig het.",🔎
,,,"Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi",FALSE,"S Münster stoot uf dr Liste vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,Liste vo de Kulturgüeter vo nationaler Bedütig im Kanton Basel-Stadt,FALSE,"Dr SBB Baanhoof, wo im Süüde vom Blatz isch, stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo nationaler Bedütig im Kanton Basel-Stadt.",🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"Es befindet sich an dr Fabrikstrooss 2 z Baasel und isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgieter, wo nazionaali Bedütig",FALSE,"S Bürgerspiddal Basel isch uf dr Liste vo de Kulturgieter, wo nazionaali Bedütig hän.",🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"S Ansamble vo dr Chille, em Meierhoof und dr Ringbebauig gältet as as äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt,FALSE,S Huus und au d Sammlig stönde uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt.,🔎
,,,"Kulturguet, wo nazionali Bedütig het",FALSE,"Es isch dänggmolgschützt und wird as Kulturguet, wo nazionali Bedütig het, iigschetzt.",🔎
,,,"Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi",FALSE,"Es isch äins vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,"Kulturguet im Kanton Baasel-Stadt gältet, wo nazionali Bedütig het",FALSE,"In iirer Obhuet isch e historisch bedütends Archiv, wo as Kulturguet im Kanton Baasel-Stadt gältet, wo nazionali Bedütig het.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"Es isch für sini gmoolte Glaasfänster bekannt und stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Basel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter in dr Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"D Kartuuse stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter in dr Stadt Baasel, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig",FALSE,"Es isch äins vo de Baasler Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"""Lueg dr Hauptardikel S Rundhoofgeböid vo dr Schwizerische Mustermäss"" D Halle 2, s Rundhoofgeböid, isch 1954 vom Archidekt Hans Hofmann baut worde und zelt hüte zu de dänggmolgschützte Baasler Kulturgüeter, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi",TRUE,"S Archiv stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter im Kanton Baasel-Stadt, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
,,,"Baasler Kulturguet, wo nazionali Bedütig het",FALSE,"S historische Archiiv Roche isch e Baasler Kulturguet, wo nazionali Bedütig het.",🔎
,,,"Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionaali Bedütig häi",FALSE,"Es stoot uf dr Liste vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionaali Bedütig häi.",🔎
,,,Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig,FALSE,Dr Badisch Bahnhof ghöört zu de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig.,🔎
,,,Liste vo de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig,FALSE,Es isch uf dr Liste vo de Kulturgüeter vo nazionaaler Bedütig.,🔎
,,,"Baasler Kulturgüeter, wo vo nazionaler Bedütig sin",FALSE,"Er zelt zu de Baasler Kulturgüeter, wo vo nazionaler Bedütig sin.",🔎
,,,"Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi",FALSE,"D Uniwersidäätsbibliothek isch äins vo de Kulturgüeter z Baasel, wo nazionali Bedütig häi.",🔎
6313,Stabreim,Stabreim,germanischei Langzile,FALSE,"Die latinisch Inschrift ergitt is Germanische öbersetzt e germanischei Langzile wo stabet: ""*baiþôz Alaisjagôz Bedô anþi Fimmilenô"" »a de baide Alaisiage Beda und Fimmilena«, doch da chönnt au nume blosse Zuefall sii.",🔎
,,,Stabraim,TRUE,"Di ältischte poetische Denkmöler sind no i Stabraim dichtet wore, so di beede Merseburger Zaubersprüch und s Hildebrandslied.",🔎
,,,Alliterazioon,FALSE,"Zu däm Rhütmus cha no dr Riim cho, d Assonanz oder d Alliterazioon.",🔎
,,,Langzile,FALSE,De Vers isch e korrekti germanischi Langzile mit Endraim und Binneraim und möglicherwiis en alte haidnische Aaruef vom Donnergott.,🔎
,,,Stabraimversli,FALSE,"D Gürtelschnale vo Pforze (Allgöi) isch miteme schöne Stabraimversli mit Endraim verziert worde: ᚨᛁᚷᛁᛚᚨᚾᛞᛁᚨᛇᛚᚱᚢᚾ / ᛚᛏᚨᚻᚢᚷᚨᛊᛟᚲᚢᚾ (""Aigil andi Aïlrûn : elahun gasôkun."")",🔎
,,,Stabraimvers,FALSE,"De Inhalt vode Inschrifte goot vo Ainzelbuechstabe öber ainzilni Wörter, maist Näme, bis zu ganze Sätz, wo sich scho fast formelhaft widerholet (Widergoob vode Inschrifte normalisiert): En kunstvolle Stabraimvers stoot ufere Gürtelschnalle wo z Pforze im Allgöi gfunde woren isch:  Im erste Drittel vom 7.",🔎
,,,stabende,FALSE,"Rund um d Vordersite lauft e Runeband, mit dem stabende Text:"" ""Walfischbai.",🔎
6314,Ludwig II. (Italien),Ludwig II. (Italien),Ludwig,FALSE,"Ane 853 hät der oschtfränkisch König Ludwig s Frauechlooschter a de Limet gründet, wo dänn ""Fraumöischter"" ghäisse hät; sini Tochter Hildegard isch di eerscht Äptissi woorde.",🔎
,,,Ludwig II. vo Italie,FALSE,se däile.  Noch em Dood vo sim chinderloose Nöwöö Ludwig II. vo Italie im Joor 875 het er däm sis italiänische Köönigrii,🔎
6315,Gazastreifen,Gasasträife,Gazasträife,TRUE,"Israel het druf im ene prewentive Chrieg in säggs Dääg die arabische Armeä vernichtend gschlaage, d Sinai-Halbinsle, dr Gazasträife, s Westjordanland und die sürische Golanhööchene bsetzt.",🔎
,,,Gazaschdreife,TRUE,"Si umfasse dr ganz Gazaschdreife und 40 % vo der Flechi vom Weschtjordanland, wo 1967 vo Israel bsetzt worden isch.",🔎
,,,Gasaschtraifa,TRUE,Ànna 2014 hàt sa ìwwer dr Kriag ìn dr Gasaschtraifa brìchtet.,🔎
,,,Gazastreife,TRUE,"Die si aber abbroche worde, wo am Ändi vom Johr Israel im Gazastreife interveniert het.",🔎
6316,Stickstoff,Stickstoff,Nitrogen,FALSE,"Iise (Fe, 26) Indium (In, 49) Iod (I, 53) Iridium (Ir, 77) K. Kalium (K, 19) Kobalt (Co, 27) Krypton (Kr, 36) Kupfer (Cu, 29) L. Lanthan (La, 57) Lawrencium (Lr, 103) Lithium (Li, 3) Lutetium (Lu, 71) M. Magnesium (Mg, 12) Mangan (Mn, 25) Meitnerium (Mt, 109) Mendelevium (Md, 101) Molybdän (Mo, 42) N. Natrium (Na, 11) Neodym (Nd, 60) Neon (Ne, 10) Neptunium (Np, 93) Nickel (Ni, 28) Niob (Nb, 41) Nitrogen (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Nobelium (No, 102) O.",🔎
,,,Azote,FALSE,"Actinium (Ac, 89) Aluminium (Al, 13) Americium (Am, 95) Antimon (Sb, 51) Argentum (Ag, 47) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Argon (Ar, 18) Arsen (As, 33) Astat (At, 85) Aurum (Au, 79) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Azote (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) B.",🔎
,,,Schtìckschtoof,TRUE,Sa hàt a hooch Ààtail àn Schtìckschtoof un Süürschtoof un hàt somìt oxidiarenda Verhaltnissa.,🔎
,,,Schtìckschtoff,TRUE,"Wàs m’r àls Luft bezaichna, b’schteht bii sehr klaina Wàsserdàmpfgehàlt (d. h. ìn Volumaprozant tockaner Luft mìt numma weenig Wàsserdàmpf) üss 78,08 % Schtìckschtoff (N2), 20,95 % Süürschtoff (O2) un 0,93 % Argon (Ar); d’rzüa sìnn Aerosola un Schpüaragààsa, drunter Koohlaschtoffdioxid (CO2) z’ fìnda, un ’s gìtt àui Methàn (CH4), Ozon (O3), Fluorchlorkoohlawàsserschtoffa, Schwaafeldioxid (SO2) un Schtìckschtoffverbìndunga.",🔎
,,,Schtickschtoff,TRUE,"D'Atmosphäre vo dr Venus beschtoot hauptsächlich us Chooledioxid, mit emene 3,5 %-ige Aateil vo Schtickschtoff.",🔎
,,,Stickschtoff,TRUE,Selli Todeszonè hèn sich i dè letschtè Johr uffgrund vo steigendè Yträg vo Phosphor- un Stickschtoff-Vobindigè us dè Landwùrtschaft uusbreitet.,🔎
6317,Beringen Badischer Bahnhof,Beringè Baddischè Baanhof,Beringè,FALSE,"Ergo isch d Witerfüürig vo dè Badischè Hauptbaan vo Waldshuèt nõch Konschtanz nit übber Jeschtettè, sondern übber Èrzingè un Beringè gfüürte un am 13.",🔎
,,,Beringen Bad Bf,FALSE,"D Beringer Station isch zuè dè Abgränzig vo dè Station Beringen Bad Bf a dè Hochrhybaan denn au ""Beringen StSS"" dauft worrè.",🔎
6318,29. Juni,29. Juni,29. Juuni,TRUE,"halten"">Rächthaute as ""Gertrud Fankhauser""; † 29. Juuni 1995 z <a href=""Burgdorf%20BE""",🔎
,,,29. Jüüni,TRUE,"Dr William Thomas Clark (* 29. Jüüni 1831 z’ Norwalk, Connecticut; ",🔎
6319,Kehlkopf,Gurgle,Chälchopf,TRUE,"Die Ruef mache si mit Schallblotere, irem Chälchopf un dr Lunge.",🔎
,,,Chehlchopf,TRUE,"S hindere Baar vo dene Fortsetz isch chlii und mit em Chehlchopf verbunde, s vordere isch grösser und am Schlööfebei agmacht.",🔎
6320,Ökumenische Bewegung,Ökumene (Religion),Ekomeni,FALSE,Aber aü si speteri Friidensarbet un si Iisatz fir d Ekomeni heb do wichtigi Wurzle.,🔎
,,,ökumenischi,FALSE,Es git aber au proteschtantischi (wie zum Biispil es Diakonissehuus) und ökumenischi (wie zum Biispil s Priorat Sankt Wigberti oder d Gmainschaft vo Taizé) Chloschtergmeinschafte.,🔎
,,,Ökumenische,FALSE,Dr zwoite Ökumenische Chilchedag isch vum 12. bis 16.,🔎
,,,Religioonabund,FALSE,Wahrend sina Bischoofswìrda hàt sìch dr Malbois schtàrk fìr dr Religioonabund un fìr a verschtärkta seelsorgerischa Orgànisàzioon vu dr Kìrich iigsätzt.,🔎
6321,Grundrechte (Schweiz),D Grundrächt vo dr Schwiiz,Grundrächt,FALSE,"I Kantön vo ehemalige Untertanegebiet wie Aargau oder Thurgau, aber au i de Landschaft vo Stadtkantön bildet sich Volksbewegige, wo allgemeini Grundrächt fordered.",🔎
,,,Grundrächt vo dr Schwiiz,TRUE,"Für d Liste vo de Freihäitsrächt, wo vo dr Schwizer Bundesverfassig gwährläistet si, lueg: ""Grundrächt vo dr Schwiiz"".",🔎
,,,Grundrecht,FALSE,"z Preusse) inschtalliert worde isch, isch zum erschte e Verfassig mit Grundrecht vo dr Bevölkerig, zum zweite e Parlamänt, wo bi de Gsetz mitredt, und zum dritte, dass d Regierig vom Monarch abhanget, nüd vo dr Parlamäntsmehrheit.",🔎
6322,Fideris,Fiderisch,Fidärisch,TRUE,"Nume es bar Bischpiil: D Marietta Kobald vo Fidärisch het im Juli und im Nofämber 2017 Prätiger Saage vorgläse, am 21.",🔎
,,,Fiderscher,FALSE,"De Vatter vom Valentin Büeler isch de Christian Büeler gsy, wo 1806 uf Tavaas uf d Wält choo isch, Theology gstudiert hät, e Fiderscher Roffler ghüraate hät und dänn Pfarer im ""Döörffli"" (Frakzioonsgmäind Tavaas-Doorff), z Eijis, z Haaldestai und wider uf Tavaas-Dorff gsy isch.",🔎
6323,Tourismus,Durismus,Wintertourismus,FALSE,"Schi läbend vam Wintertourismus, vam Chläigwäärb und vam Puurä.",🔎
,,,Fremdèvokeer,FALSE,D Wuètèflüè sin im Gegèsatz zur Wuètèschlucht langi Zit nit im Fokus vom Fremdèvokeer gschtandè.,🔎
,,,Frömdevrcheer,FALSE,D Thomas Cook Gruppe isch es grosses änglischs Undernääme vom Frömdevrcheer mit Sitz z London gsi.,🔎
,,,Duriste,FALSE,In dr Nööchi vom Louvre befinde sich e Hufe Lääde mit Souvenir für Duriste.,🔎
,,,Främdeverkähr,FALSE,D'Tal- un Hochlage vom südliche Schwarzwald sin dünn bsiidlet un vo dr Landwirtschaft un vom Främdeverkähr prägt.,🔎
,,,Reisevercheer,FALSE,Juli 1892 z Leicester) isch en änglische Prieschter und e bedüütende Pionier vom Reisevercheer gsi.,🔎
,,,Fremdeverkehr,FALSE,"Sunscht isch no de Fremdeverkehr vu Bedeitung: Dosedorf isch en rueigs und priisginschtigs Fleckle zum Urlaube, nah am Bodesee mit enem Uusblick uff de See und e paar Mol im Johr mittere guete Fernsicht bis zum Säntis.",🔎
,,,Frèmdèvokeersgwerbe,FALSE,"Im Novembèr 1925 isch vom Frèmdèvokeersgwerbe diè Forderig nōch dè Freigaab erneueret worrè, well sich dè Tourismus uffgrund vo dè schlechtè Vokeersaabindig vo sellèrè Region in èrè Krysè befundè hèt.",🔎
,,,Touriste,FALSE,Mit eme grosse Besuecherzentrum un gfüehrte Toure iber s'Glände isch s'KSC au e wesetliche Aziegigspunkt fer Touriste.,🔎
,,,touristisches,FALSE,"Es isch es touristisches, em Gaschtgwärb zuegordnets Unternehme.",🔎
,,,Flugturismus,FALSE,"So isch AIDS, wo vom HI-Wiirus verursacht wird, u. a. dur e Flugturismus vom ene lokale zum ene wältwite Brobleem worde.",🔎
,,,touristische,FALSE,"S' gewinnt, vor allem us touristische Griind, wiider a Beditung, wird in mange Schuele, de Calandretas, parallel zuem Französische glehrt un Strosseneschilder werde zweysprochig usgfyhrt.",🔎
,,,Tuurismus,TRUE,"D Küschtè un Inslè vom Oschtseeraum sind stark vom Tuurismus bräägt, wo nebbè dè Werftinduschtry un èm Handel dè wichtigschte Würtschaftssektor isch.",🔎
,,,turistische,FALSE,"Fast d Helfti von ene häi in dr Stadt Rhodos gläbt, em Hauptort und turistische Zentrum im Norde.",🔎
,,,Turismus,TRUE,"D Iiwooner vo dr Stadt läbe hauptsächlig vom Handel, Turismus, Fischfang und Olivenaabau.",🔎
,,,Frömdevercheer,FALSE,"Weli Sache zu welere vo dene drüü Kategorie ghööre, schynt – abgseh notüürli vo de Top-Objäkt wie öppe den Objäkt vom UNESCO-Wälteerb und de grössere Magneet füre Frömdevercheer – i vilne Fäll zimli zuefellig z sy.",🔎
,,,Fremdeverchehr,FALSE,"Wichtigi Wirtschaftszwiig sin dr Fremdeverchehr, insbsundere dur d Thermalquelle z Bad Chrozige un Badewiler, und dr Wibau in dr Berg in un entlang vu dr Rhiebeni.",🔎
,,,Touristezil,FALSE,Jänner 2004) un isch bsunders als Touristezil weltbekannt.,🔎
,,,Tourischmus,TRUE,"D’ Iiwoohner laawa vor àllem vu dr Làndwìrtschàft, dr Fìscharäi odd’r vum Tourischmus.",🔎
,,,Tourìschta,FALSE,D’ Schtàdt ìsch a riicher Woohnort ìm Braich vu Pàriis un àui ainer vu da bediitendschta Ààziihungspunkta fìr Tourìschta-n-ìm Frànkrììch.,🔎
6324,Region Schwarzwald-Baar-Heuberg,Region Schwaarzwald-Baar-Haibäärg,Region Schwarzwald-Baar-Heubärg,TRUE,"Wèg sèbbèm Rüggzug uss dè Flächi sin dè Region Schwarzwald-Baar-Heubärg nu no übberregionali Vobindungè erhaaltè blibbè, dõdèvo zwei im Schinnèpersonèfèrnvokeer.",🔎
,,,Region Schwaarzwald-Baar-Heubärg,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Schwaarzwald-Baar-Heubärg im Regierigsbezirk Fryybeg.,🔎
6325,Hausach,Huusä,Huusè,TRUE,"Hützdaag (Stand: Auguscht 2019) isch dè Faarblaan vo dè Dütschè Baan uff dè Schwarzwaldbaan so uusglait, daß es uff èm Rychèbachviadukt zuè nèrè Zugchrützung vo dè Züüg gu Huusè un gu Sanderge chunnt.",🔎
,,,Huse,TRUE,D Burg Huse isch e hochmittelalterligi Burgruine iber dr Stadt Huse im Ortenaukreis z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Huusach,TRUE,Baulich un landschaftlich intressant isch bsunders dè 40 Kilometer lange Uffschtyg vo Huusach uff Sankt Gorgè.,🔎
,,,Huuse,TRUE,Zwüsche Zell un Huuse düet sich's Wiisedal züe'n'ere wite Ebeni verbreitere.,🔎
6326,Île-de-France,Île-de-France,Pariser Beggi,FALSE,"D Champagne ghört zuè dè Region Oschtfrankrych un gränzt im Weschtè a diè Regionè Obberfrankrych un Pariser Beggi, sowiè im Südè a diè ehemòligi Freygrõfschaft Burgund.",🔎
,,,Pariser Agglo,FALSE,Übber yn wörd hauptsächlich dè Regionalvokeer i dè Pariser Agglo abgwicklèt un mit öppè 100 Millionè Bassagyr bro Johr (274.000 bro Daag) isch er dè zweitgröschti Pariser Baanhof.,🔎
6327,Basel-Gundeldingen,Gundeldinge,Gundeldingerkwardier,FALSE,"Es het e Personebahnhoof gee, e Güeterbahnhoof mit Güeterschuppe, wo gege s Gundeldingerkwardier versetzt gsi si, zwäi groossi Laagerhüüser mit Zuefahrt vo dr Güeterstrooss här und zwäi Remise for Lokene für die Schwizerischi Zentralbahn und die französischi Ostbahn.",🔎
,,,Gundeldinger,FALSE,"D Äidgenosse häi zwar dr Befääl übercho, nid über d Birs üübere z goo, si si aber äinewäg witer vorgruckt bis si uf em Gundeldinger Fäld uf die franzöösischi Armee gstoosse si.",🔎
,,,Gundeli-Kwardier,FALSE,D Peter-Merian-Brugg isch e Brugg über d Gläis vo dr SBB vom Gundeli-Kwardier zum Dalbe-Kwardier in dr Stadt Baasel.,🔎
,,,Gundeli,TRUE,"S Grossbasel umfasst d Quardier Iseli, Santihanns, Gotthälf, Gundeli, Bachlätte, Bruederholz, Breiti, Dalbe, Am Ring, d Vorstedt und d Grossbasler Altstadt.",🔎
,,,Gundelikwardier,FALSE,S Freije Theater Baasel isch s Danzstudio vom Danzbüro Baasel an dr Güeterstrooss 145 im Baasler Gundelikwardier.,🔎
6328,Webbrowser,Webbrowser,Brauser,FALSE,"Uniform Resource Locator (URL, ängl. – ""einheitlichi Ortsagob für Ressource"") sin e Unterart vo Uniform Resource Identifier (URIs), wo e Ressource, bispilswiis e Website oder e PDF-Datei, tüend identifiziere und lokalisiere, damit me si über en Brauser us em Internet chan abrüefe.",🔎
,,,Web-Browser,FALSE,"Im ene Kompiuter muess es speziells Programm ygrichtet sii, ass men en mit em Internet cha verbinde, das sind d ""Web-Browser.""",🔎
,,,Browser,FALSE,"E Wiki isch e Website, wù d Benutzer d Syde nid nùme chene lääse, sùndern au diräkt im Browser bearbaide.",🔎
6329,Friedensnobelpreis,Friedensnobelpriis,Fridensnobelpriis,TRUE,Sie isch 1905 als ersti Frau mit em Fridensnobelpriis uszeichnet worde.,🔎
,,,Fridennobelpriis,TRUE,Für sii Engagement für dr Weltfride isch dr Obama mit em Fridennobelpriis 2009 uuszeichnet worde.,🔎
,,,Fridesnobelprys,TRUE,Defür het ihm s Nobelkomitee 2002 de Fridesnobelprys zuegsproche.,🔎
,,,Friiedesnobelbryys,TRUE,Dr Mandela un dr de Klerk hän anne 1993 zämme dr Friiedesnobelbryys iberchuu.,🔎
,,,Friidesnobelbryys,TRUE,Anne 1991 het si dr Friidesnobelbryys iberchuu.,🔎
,,,Friidesnobelbryysdreeger,FALSE,Dr Bryys isch noch em Friidesnobelbryysdreeger Andrei Sacharow gnännt un mit 50.000 Euro dotiert.,🔎
,,,Nobelbriis für Friide,FALSE,"1979 het er mit em egüptische Bresidänt, Muhammad Anwar as-Sadat e Friidensverdraag abgschlosse und für e Friidensbrozäss dr Nobelbriis für Friide überchoo.",🔎
,,,Friedennobelpriis,TRUE,"2009 isch em Obama, als drittem amtierende US-Präsidente nach em Theodore Roosevelt 1906 und em Woodrow Wilson 1919, dr Friedennobelpriis verlihe worde ""„für siini uussergwöhnliche Bemüehige, di international Diplomatii und d Zämmerarbet zwische de Völcher z stärche“"", zuerkannt.",🔎
,,,Fridesnobälpriisträgeri,FALSE,E bekannti Politikeri und Fridesnobälpriisträgeri z Burma isch d Aung San Suu Kyi.,🔎
,,,Nobel Fridenspriis,FALSE,"Anderi bekannti Ägypter sind de Schauspiiler Omar Sharif, dr Schdaatspresidänt Anwar as-Sadat (1981 vo Islamischte ermordet), wo de Nobel Fridenspriis ùbercho, und dr Nagib Mahfus (1911-2006; arabisch نجيب محفوظ), wo 1988 dr Literaturnobelbriis gwune het.",🔎
,,,Friidensnobelbrys,TRUE,Für sis Anggaschmang für soziali Grächtikäit het dr King 1964 dr Friidensnobelbrys überchoo.,🔎
,,,Friidensnobelbriis,TRUE,Im Johr 1901 het er für sini Läbensleistig zsämme mit em französische Pazifist Frédéric Passy dr erst Friidensnobelbriis überchoo.,🔎
,,,Friedesnobelpriisdräger,FALSE,September 2016 z Tel Aviv) isch en israelische Politiker und Friedesnobelpriisdräger gsii.,🔎
,,,Fridesnobelpryys,TRUE,Dezämber 2010 isch em dr Fridesnobelpryys verlihe wore.,🔎
,,,Frìedasnobelpriis,TRUE,Ìn dam Johr hàt er àui dr Frìedasnobelpriis bikumma.,🔎
,,,Fridesnnobelbryys,TRUE,Fir 2010 isch s World Wide Web fir dr Fridesnnobelbryys vorgschlaa wore.,🔎
,,,Fridensnobäupriis,TRUE,1990 heder dr Fridensnobäupriis becho.,🔎
,,,Fridesnobelpriis,TRUE,Er het ane 1989 de Fridesnobelpriis öbercho.,🔎
6330,Schelklingen,Schälglenge,Schelklingè,TRUE,"È Flötè, wo us èm Knochè von èm Gänsegeier hèrgschtellt worrè isch, isch im Summer 2008 i dè Höölè Hoolè Fels bi Schelklingè gfundè worrè.",🔎
,,,Schelglenge,TRUE,"Die Stedt un Gmeine gränze an d Stadt Eegne (im Uhrzeigersinn vu Norde uus): Schelglenge, Allmendenge, Aalde, Epfenge un Griesenge (alli Alb-Doene-Chreis), Laoba un Schemmern (beidi Landchreis Bibra), Õnderschtẽä, Rottenacker, Mõndergenge, Õndermaachtel un Loudere (alli Alb-Doene-Chreis) un Hoegna un Mensenga (beidi Landchreis Reitlenge).",🔎
,,,Schèlklingè,TRUE,"Nennenswärt isch dè Güètervokeer dõgegè im Alb-Donau-Chreis, wo vo allem d Zemèntwärch Schwenk z Allmèdingè sowiè HeidelbärgCemènt z Schèlklingè d Donaudalbaan für Transpört bruuchèd.",🔎
,,,Schelklinga,TRUE,Em Weschda send Schelklinga ond Heroldschdadd.,🔎
,,,Schelklenge,TRUE,"Si het Biet umfasst vum eschtlige Nordstade vum Bodesee iber s Schussedal (Waldsee) bis zue dr Oschtalb (Schelklenge, d Stadt Riedlenge), derzue im Weschtallgai s Umland vu dr Rychsstadt Leitkirch (Gebrazhofe).",🔎
6331,Lymphozyt,Lümfozüt,Lümfozüte,FALSE,"Usser Antikörper chönne sich au Lümfozüte über B-Zäll-Rezeptoore oder T-Zäll-Rezeptoore an Antigeen binde, und eso wird d Bildig vo Antikörper versterkt oder zütotoxischi T-Zälle wärde bildet.",🔎
,,,T-Lümfozüte,FALSE,"Für dass d T-Lümfozüte d Antigeen chönne erligge, müesse si zerst baraat gmacht wärde und uf d Klass-I- und d Klass-II-Rezeptoore, wo dr MHC kodiert, uf dr Ooberflechi vo de Zälle presentiert wärde.",🔎
6332,Grundstimmung (Blasinstrument),Grundstimmig,Grundschtimmig für Blõsinschtrumänt,FALSE,"Luèg au: Grundschtimmig für Blõsinschtrumänt Mit dè ""Stimmig"" von èm Inschtrumänt isch bi allnè Blõsinschtrumänt dè Grunddon vum Inschtrumänt gmeint, wo übber d Längi vum klingendè Rohr feschtglait wörd.",🔎
,,,Stimmig,FALSE,D Grundroorlängi isch (in B-Stimmig) mit 266 cm öppè doppelt so lang wiè selli vom B-Flügèlhorn.,🔎
,,,Grundschtimmig,TRUE,"""Luèg au:"" Grundschtimmig.",🔎
,,,gschtimmt,FALSE,"I dè meischtè Fäll sin Althörner in Es, seltener au in F gschtimmt.",🔎
6333,Utilitarismus,Utilitarismus,utilitaristische,FALSE,"Jüüdischi Apologeete si mit utilitaristische Argumänt für mee Rächt für d Juude iidräte, wie z. B.",🔎
,,,Nutzwärt,FALSE,"Uf jede Fall isch d Liebi e mächtigs Gfühl und meh no e inneri Haltig von ere positive, innige und diefe Verbundeheit zun ere Person, wo dr rein Zwäck oder Nutzwärt von ere zwüschemenschlige Beziehig überstigt und sich im Allgemeine dur e aktivi Zuewändig zum andere usdruckt.",🔎
6334,Mégange,Mengen,Menge,TRUE,"Menge im Briisgaü het aü no iber 1000 alamannischi Bstattunge – des sin d eltschte Reihegreber im Briisgaü – diä, wu im 6.",🔎
,,,Mengè,TRUE,Immerhy hèt d Donaudalbaan zwǜschè m württèbärgischè Mengè un èm badischè Immendingè insgsamt zeemòl è Landesgränz übberquert.,🔎
,,,Mänge,TRUE,"Obfige hed ab doo mid Schalsched, Wolfewyyler, Lyderschbärg, Diengen ùn Mänge zöe dr Ùndere Vogdèie vù dr Hèèrschafd Baadewyyler ghèèrd.",🔎
6335,Schwangerschaftsabbruch,Abdriibig,Schwangerschaft abzbräche,FALSE,"Bi laiehafte Versuech e Schwangerschaft abzbräche, wo d Instrumänt dr Verlaufsrichdig vo der Scheide nooch iigfüehrt wärde, chömme die dorum in s hindere Scheidegwölb und durstosse däm si Dach.",🔎
,,,Àbtriiwung,TRUE,"Ar hàt mehr Rachta ìn da Fràuia gaa: bessera Meegligkeita fer d Àbtriiwung, d Meegligkeit fer a Fràui fer a Bànk-Konto ohna d Erlàuibnis vum sim Mànn ufmàcha).",🔎
,,,Schwàngerschàftsàbbruch,FALSE,"Sa hàt àui gsajt, àss sa feminischt ìsch un hàt s’ Gsätz unterschtìtzt, wo dr Schwàngerschàftsàbbruch ìm Näiseelànd äntkriminàlisiart hàt.",🔎
,,,àbgebrochana Schwàngerschàft,FALSE,"Wu sa ànna 2018 àn dr Farnsahsandung ""Promi Big Brother"" mìtgmàcht hàt, hàt d’ Krasavice vun’ra àbgebrochana Schwàngerschàft grädd.",🔎
,,,Abdrybig,TRUE,Grund isch d Glychsetzig vu Abdrybig mit Ufdragsmord dur dr Papscht Franziskus gsii.,🔎
,,,fräiwìlliga Schwàngerschàftsàbbruch,FALSE,D’ Orgànisàzioon schtällt sìch àui geega fräiwìlliga Schwàngerschàftsàbbruch un hàt àn mehrera Demonschtràzioona geega-n-Àbtriiwung mìtgmàcht.,🔎
,,,Àbtriiwungsracht,FALSE,"D’ Čaputová vertrìtt a pro-öiropäischa Posizioon, fordert mehr Umwaltschutz, Gliichb’hàndlung vu da nàzionààla Mìnderhaita (da Ungààr un da Roma), Gliichb’raachtigung fìr gliichg’schlachtliga Pààra un a Liberàlisiarung vum Àbtriiwungsracht.",🔎
6336,Münstertal/Schwarzwald,Minschterdal (Schwarzwald),Münsterdaal,TRUE,"Dr Stammvater vo dr Baasler Patrizierfamilie isch dr Duech- und Siidehändler Christoph (Stoffel) Burget (1490–1578) us em Münsterdaal im Schwarzwald, wo 1523 Baasler Bürger und 1553 Mitgliid vom Groosse Root worde isch, wo d Familie bis hüte ununterbroche verdräte gsi isch.",🔎
,,,Münschterdal,TRUE,"D'Gmei grenzt im Norde an Münschterdal im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald un Wiide, im Oschte an Utzefeld, im Süde an d'Stadt Schönau im Schwarzwald un im Weschte an Schöneberg, alli im Landchreis Lörrach.",🔎
,,,Minschterdäler,FALSE,"Umstritte isch d Neigstaltig vum Altarruum (Altar, Ambo, Bischofskathedra un Chorgstiehl) dur de Minschterdäler Kinschtler Franz Gutmann, wu im Dezember 2006 abgschlosse wore isch.",🔎
,,,Minschterdal,TRUE,"Todtnau grenzt (im Uhrzeigersinn vu Norde agfange) an d'Gmeinde Oberried un Feldberg (Schwarzwald) im Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald, Sankt Bläsi, Bernau im Schwarzwald un Todtmoos im Landchreis Waldshuet, Häg-Ehrschberg, Schönau im Schwarzwald, Fröhnd, Utzefeld un Wiide im Landchreis Löörech un Minschterdal (Landchreis Brisgau-Hochschwarzwald).",🔎
6337,Liste der Staaten Europas,Lischde mit de Schdaate vo Europa,Schdaate z Europa,FALSE,"Vo allne Schdaate z Europa git s hüt numen ä Handvoll, wo kei Nation hai, won ä klari Mehrheit vom Schdaatsvolk usmacht.",🔎
,,,europäische Länder,FALSE,Zue däre Rundfunkunion ghere Radio- un Färnsehstatione vu fascht alle europäische Länder und us em Middelmeerruum.,🔎
6338,Silber,Silber,vosilberèt,FALSE,"S fèrtige Inschtrumänt cha abschlièßend lackyrt odder galvanisch vosilberèt, vonickelt bezièhigswys vogoldet wörrè.",🔎
,,,Sìlwer,TRUE,S’ Hoschtiaplatta wìrd z’maischt üss Guld odd’r verguldana Sìlwer g’màcht.,🔎
,,,silber,FALSE,"D Heraldik redt da vom Gegesatz vo Farbe (rot, schwarz, blau, grüen) und Metalle (wiiss (als silber beschriebe) und gelb (gold)).",🔎
,,,Argentum,FALSE,"Actinium (Ac, 89) Aluminium (Al, 13) Americium (Am, 95) Antimon (Sb, 51) Argentum (Ag, 47) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Argon (Ar, 18) Arsen (As, 33) Astat (At, 85) Aurum (Au, 79) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) Azote (N, 7) (Atomnamme zur Benutzig gmäss dr chemische Nomenklatur) B.",🔎
,,,Silba,TRUE,"S Handwerk isch hoch entwicklt gsi: Se hond Gold, Silba und Kupfa vrarbeitet und o us Gold und Kupfa Tumbago legiera künna.",🔎
6339,Region Bodensee-Oberschwaben,Region Boodesee-Ooberschwoobe,Region Bodesee-Oberschwobe,TRUE,Hafe bildet zämme mit Raveschburg un Wãẽgaade s Oberzäntrum vu dr Region Bodesee-Oberschwobe.,🔎
,,,Region Boodesee-Oberschwabe,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Boodesee-Oberschwabe im Regierigsbezirk Diibenga.,🔎
,,,Region Bodesee-Oberschwabe,TRUE,Är ghèèrd zue dr Region Bodesee-Oberschwabe im Regierigsbezirk Diibenga.,🔎
,,,Region Bodasee-Oberschwaba,TRUE,Raveschburg isch zsamma mit Waigartda und em Hafe s Oberzentrum vo dr Region Bodasee-Oberschwaba.,🔎
,,,Boodesee-Oberschwaabe,FALSE,Är ghèèrd zue dr Region Boodesee-Oberschwaabe im Regierigsbezirk Diibenge.,🔎
,,,Region Bodesee-Oberschabe,TRUE,"Wãnge bildet a Mittelzäntrum in dr Region Bodesee-Oberschabe, wu d Stedt Raveschburg, Wãẽgaade un Fridrichshafe (in Funktionsergänzig) s Oberzäntrum derzue sin.",🔎
6340,Basen (Chemie),Chemischi Baase,basisch,FALSE,Dr pH-Wärt isch e Maass für dr suuri oder basisch Charakter von ere wässrige Löösig.,🔎
,,,Baase,FALSE,Vo konzentrierte Süüre und Baase wird s allerdings zersetzt und drbii wird Wasserstoffgaas freigsetzt.,🔎
,,,Base,FALSE,Süürene reagieren mit sogenannte Base und bilde Wasser und Salz.,🔎
6341,Hitzkirch,Hetzchöuch,Gelfige,FALSE,"Öppe füfzä Mol isch dr Christian Schmid dr ""Mundarttag"" ufem Schloss Heidegg bi Gelfige go moderiere, bis 2018.",🔎
,,,Hitzchilch,TRUE,"Onder Lozärntüütsch verstoht men im Allgimeine de Tialäkt, wo im Gibiet Stadt Luzärn – Chriens – Wolhuuse – Wilisou – Soorsi – Sämpach – Hitzchilch – Hooftere – Ääbike – Megge gredt wörd.",🔎
,,,Hitzchirch,TRUE,"Dr Kulturhischtoriker und Seminardiäkter Lothar Kaiser (* 1934), won em Zihlmann ghulfe het d Büecher usegää (es paar Mol mit em Comenius-Verlag z Hitzchirch), seit vonnem, niemmer i dr Innerschwiiz heig so grüntlich wie äär die althärbrochte religiööse Brüüch von ere Kulturlandschaft agluegt.",🔎
6342,Information,Informazioon,Informatioone,FALSE,As Genom oder Erbguet vom ene Lääbewääse oder vom ene Wiirus bezäichnet mä alli materielle Drääger vo de vererbbare Informatioone zämme von ere Zälle bzw.,🔎
,,,Imformazione,FALSE,"Informatik heisst e Wüsseschaft, wo sich mit dr systematische und automatische Vearbeitig vu Imformazione befasst.",🔎
,,,Informazione,FALSE,"S Woornee (me säit au d ""Perzepzioon"" – oder mundartlech s Gspüüre) isch s Samlen und s Spychere vo Informazione, wo vo Räiz us dr Umwält und us em Innere vom ene Lääbewääse chöme.",🔎
,,,Informazioone,FALSE,"Massemedie häi sich erst chönne afo entwiggle, wo mä Technike gha het, zum Informazioone z vervilfältige und under ere groosse Zaal vo Lüt as eme anonüme, wit verströite Publikum z verbräite.",🔎
,,,informiere,FALSE,D Nutzer informiere uf ihrne Syte über dr Wärdegang und ihri pruefliche Kompetänze.,🔎
6343,Friedrich Hölderlin,Friedrich Hölderlin,Hölderlin,FALSE,"Wie würde er, der Dichter des Soldatischen, der Unheber des besten deutschen Kriegsgedichtes ’Die Schlacht’, erstaunen und erstrahlen in Glück, wenn Buch und Schwert im Bund im Triumph über Deutschland schweben!“"" (S. 16f) Drno zeigt dr Burte vum George, vum Rilke, vum Nietzsche un vum Hölderlin ebefalls däne ihrini internationale Iifliss.",🔎
,,,Helderlin,FALSE,"Dr Kerner ischt sichr koi so graußr Dichtr gwäa wia seine Zeitgenossa Helderlin ond Merike, dô drfiir hot’r bsonders gued da Too droffa, wia-n’r en de Volksliedr vorkommt.",🔎
6344,Reliquie,Relikwie,Reliquiè,TRUE,Demnõch muè sich d Zellè im Albdal in èm längerè Prozess vom Kloschter Rhynau glööst haa: Zu Zitè vom Findan sin Reliquiè vom Hl.,🔎
,,,Reliquiä,TRUE,1653 sind sini Reliquiä vo de Chalepodius-Katakombe z'Rom uf Brämgarte bracht wore.,🔎
,,,Totebai,FALSE,"Franks Kasket) isch e mittelalterlichs Trückli, wo d Totebai vo Hailige ufbewaart worde sind.",🔎
,,,Relikwia,TRUE,Ànna 893 hàt dr Arzbischoof Fulko vu Reims em Nicasius siina Relikwia ìns Reimser Màriadoom ìwwertrajt.,🔎
,,,Relikwiar,FALSE,"In de fümf Joorhundert druf isch s ""Ensemble"" vo Relikwiar, Monstranze und Chrüz stark gwaggse.",🔎
6345,Violoncello,Violoncello,Violondschello,TRUE,"Wo s Violondschello und dr Kontrabass ufchoo si, si d Gambe, wo bis denn d Kammermuusig vo de Akademie, dr Aristokratii und em woolhabende Bürgerdum bestimmt häi, no di noo vergässe worde, häi aber e baar vo iire bau- und spiiltechnische Äigehäite an die modärne Instrumänt witergee.",🔎
,,,Tschellist,FALSE,Juli 1747 z Wien) isch en italiänische Tschellist und Komponist gsi.,🔎
,,,Violoncelli,FALSE,"Wioliine, Bratsche, Violoncelli und Kontrabäss in dr Reegle as ""Striicher"" zämmegefasst.",🔎
,,,Tschellos,FALSE,"Drei Fleeda, a Piccolo-Fleed, zwoi Oboa, a Englischhorn, viir Klarinedda, oi Bassklarinedd, drei Fagodd mit Kontra-Fagodd, viir Herner, drei Drombeeda, drei Posauna, a Basstuba, zwoi Harfa, oi Pauk, drei Persona zor Bediinong vom graußa Schlagwerk (= Glockaschbiil, Triangel, Becka, a graußa Trommel, a Tamburin, a Tamtam, a Tscheleschda, a Mandoline ond a graußa Streicher-Grubbe (= erschde ond zwoide Violina, Bratscha, Tschellos ond Kontrabäss.",🔎
,,,Cello,FALSE,Bi siner Ufftritt als Solokinschtler hett er hyffig es Cello drby.,🔎
,,,Dschello,FALSE,"Für s Fagott het er 39 gschriibe, für verschideni Holzbloosinstrumänt e baar, wie au für s Dschello, aber au für usgfalleni Instrumänt wie d Viola d’amore oder d Mandoline.",🔎
6346,Birseck,S Birsegg,Birsek,TRUE,"Nachdäm si z Sissech und im Birsek mereri Volksversammlige abghalte gha hei und sich vergäblich drum bemüet hei s Baselbieter Volk für das Begäre uf yri Site z bringe, het sich e Gälterchinder Bürger, dr Jakob Freivogel (me het em dr „Gmeinijoggeli“ gseit) yne aagschlosse.",🔎
,,,Birsegg,TRUE,"Das het sich denn gräächt, wo vo 1575 aa dr Fürstbischof Jakob Christoph Blarer vo Wartesee d Rekatholisierig vom Birsegg voraadriibe und vo Baasel Kompensazioone verlangt het.",🔎
,,,Birsdal,FALSE,"Juli si sie im Birsdal acho und hai agfange strategischi Pünkt, wie d Birsbrugge bi Dornachbrugg, z bsetze und s Bruederholz z überquere.",🔎
,,,Birsdaal,FALSE,S Bruederholz lit in ere nordöstlig-südwestlige Richdig und drennt s Birsdaal vom Läimedaal.,🔎
,,,Birstal,FALSE,Hinter de Boim und Büsch uf beide Site vo der Stross hei ene aber die Ufschtändische us em Birstal ufgluret und hei ene schweri Verluscht zuegfüegt.,🔎
6347,Biosphärenreservat Pfälzerwald-Vosges du Nord,Biosphärereservat Pfälzerwald-Nordvogese,Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Nordvogese,TRUE,Dr Bànn ìsch Deil vum Regionàle Nàtürpàrk Nordvogese un vum Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Nordvogese.,🔎
,,,Nàtürpàrk Nordvogese,FALSE,Bàlwere lijt àm Rànd vum Nàtürpàrk Nordvogese rund 25 km weschtlich vun Stroßburi.,🔎
,,,Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Vosges du Nord,TRUE,Dr Bànn ghert zem Biosphärereservàt Pfälzerwàld-Vosges du Nord.,🔎
,,,Biosphärereservàt Pfalzerwàld-Nordvogese,TRUE,Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Pfalzerwàld-Nordvogese.,🔎
,,,Biosphärereservàt Nordvogese,FALSE,Dr Bànn ìsch Deil vum Biosphärereservàt Nordvogese.,🔎
6348,23. Juli,23. Juli,23. Jüüli,TRUE," z’ Nacogdoches, Texas; † 23. Jüüli 1993 àui doo) ìsch a <a href=""",🔎
,,,23. Juuli,TRUE,D Kerstin Krieglstein-Unsicker (* 23. Juuli 1963 z Erla,🔎
6349,Rotes Schloss Zürich,Rots Schloss vo Züri,Root Schloss,FALSE,Am Gäneraal-Guisan-Quai (früener Alpequai) und am Mythequai häts e paar groossaartigi Gschäfts- und Woonhüser us em Hischtorismus – äis vo dënen isch s Root Schloss.,🔎
,,,Rote Schloss vo Züri,FALSE,Im händ unteranderem s Rote Schloss vo Züri und ab 1950 s Schloss Sihlberg khört.,🔎
6350,Protestantismus,Protestantismus,evànggeelischer,FALSE,"Mai 1969 z’ Schtroossburi) ìsch a elsassischer Rachtsànwàlt, evànggeelischer Pfàrrer un Schrìftschtäller gsìì.",🔎
,,,Protäschtàntischmus,TRUE,Ìm Làuif vu dr Reformàzioon ìsch dr Protäschtàntischmus ànna 1529 d’ ainziga-n-ärlàuibta Religioon z’ Mìlhüüsa worra.,🔎
,,,broteschtantische,FALSE,Aber ürspringlig isch s Grischtkind in broteschtantische Gegende as Konkurränz zum „katholische“ Bischoff Nikolaus ufkumme – dr Nigelaüs stellt jo dr Heilig Nikolaos vu Myra dar.,🔎
,,,proteschtàntischa,FALSE,"Z Bothebür ìsch a mìttelàlterliga Kàpalla gsìì, àn dam Plàtz steht jetzt d proteschtàntischa Kìrch.",🔎
,,,Protestanten,FALSE,"Jahrhundert hät s Protestanten, ab 1875 sin ""Israeliten"" gmeldet wore.",🔎
,,,brotestantischi,FALSE,"Katholischi, brotestantischi, orthodoxi und armeenischi Christe, Juude und Musliim häi mit- und näbenenander gläbt und drotz dr Dominanz vom katholische Klerus e politisch gstützti Religionsfreihäit gnosse.",🔎
,,,broteschtantisch,FALSE,"96 % vu dr Bevelkerig sin remisch-kadolisch, zwai Brozänt broteschtantisch.",🔎
,,,brotestantische,FALSE,"Säll lìt draa, ass di lothringische Gmeine e häuptsächlig brotestantische Bevèlkerung ghaa hän; noochdäm si ans Frankriich vum <a href=""Louis%20XVI.",🔎
,,,Protäschtànta,FALSE,"Saint-Pierre-sur-l’Hâte (uff Hoochdiitsch: ""St. Peter in Zillhart"") ìsch a Kìrìch ìn dr Gmainda Màrkìrìch ìm Owerelsàss, wo hìttz’tààgs vu da Protäschtànta un vu da Kàtholika benutzt wìrd.",🔎
,,,protestantische Chille,FALSE,"Das isch nid dr Fall zum Bispil im sunnitische Islam und in de mäiste protestantische Chille, won e reformatoorischs Verständnis vom allgemäine ""Briesterdum vo alle Glöibige"" verdräte.",🔎
,,,evànggelischer,FALSE,"Jüüli 1871 odd’r 1872 z’ Feodossija, Krim) ìsch a elsassischer evànggelischer Pfàrrer un Dìchter gsìì.",🔎
,,,protestantischi Chille,FALSE,"Öbbe 65% vo de Iiwohner si Christe (60% Katholike, 5% ghöre zu verschiidene protestantischi Chille).",🔎
,,,evangelische,FALSE,Oschtere ischs hegscht Fäscht vu dr katholische und orthodoxe un eine vu dr hoche Fyrtig i dr evangelische Chrischteheit.,🔎
,,,Brotestante,FALSE,"Under de Iiwohner dominiere römischi Katholike mìt 68,9 % ùn Brotestante mìt 10,8 %; 13 % bezeichne sich als Atheiste.",🔎
,,,evangelische Chilchen,FALSE,D Sunntig vu Trinitatis bis zum Änd vum Chilchejohr wären in dr evangelische Chilchen as Sunntig „no Trinitatis“ zellt.,🔎
,,,Proteschdant,FALSE,"As Schdammvater wird dr niiderländisch Proteschdant Leon Bernoulli betrachtet, wo as Arzt z Antwärpe gschafft het.",🔎
,,,Proteschdante,FALSE,D Doktrin vo de Wiiderdäufer isch dene vo andere Proteschdante ähnlig gsi.,🔎
,,,Proteschtante,FALSE,"22,2 % vu dr Bevelkerig sin Proteschtante.",🔎
,,,evangeelisch,FALSE,D Teuteberg isch evangeelisch un syter 2007 ghyroote mit em Björn Teuteberg.,🔎
,,,protestantische,FALSE,Die meiste protestantische Staate hän dr julianische Kalender bis ins 18.,🔎
,,,reformierte,FALSE,"Die orthodoxe Jude bäte immer uf Hebräisch, die reformierte au in ihrer Umgangsschbroch.",🔎
,,,proteschtantische,FALSE,Im Breiterain hets di katholischi Mariachiuche und di proteschtantische Johanneschiuche und d Markuschiuche.,🔎
,,,Protestante,FALSE,"Nooch dr Gründig vo dr Chernstadt sin au Protestante in d Stadt zoge, di evangelischi Chrischtuschilch isch 1938 baut worde.",🔎
,,,protestantischi Theology,FALSE,Die protestantischi Theology het im Luther si Kritik ufgriffe und das het vo dr zwäite Helfti vom 16.,🔎
,,,Brotestantismus,TRUE,"Dr Begriff Geegereformazioon bezäichnet au e Brozäss in dr römisch-katholischen Chille, wo im Zuug vom Konzil vo Trient sit öbbe 1545 brobiert het, dr Brotestantismus, wo sich politisch wie au instituzionell etabliert het, au gwaltsam mit Hilf vom katholische habsburgische Kaiser zruggzdränge.",🔎
,,,Protestantische,FALSE,"90 Prozänt vo dr Bevölkerig ghöre zur Unabhängige Protestantische Chille vo de Marshallinsle, 8,5 Prozänt si römisch-katholisch.",🔎
,,,prodestantisch,FALSE,"Di got dodruff zrugg, dass die Gmeinde, wo prodestantisch gsi sin, di Gregorianischi Kalenderreform nit midgmacht hän.",🔎
,,,proteschtantisch,FALSE,"In dr friejer freje Ryychsstedt Augschburg, Kaufbeure, Kempte, Lindau, Memminge un Nearle, in dr Gebiet um Memminge, Neu-Ulm un im Ries, derzue au in vereinzelte eemolige Ryychsritterschafte goht d proteschtantisch Tradition bis in d Reformationszyt im 16.",🔎
,,,protestantischi,FALSE,"D Landort si zum grösste Deil katholisch bliibe, währed d Stadtort vo denn aa in protestantischi und katholischi Ort gspalte gsi si.",🔎
,,,Protestant,FALSE,Dr Händel isch e dütsche Protestant gsi und het 1727 scho sit sächzää Joor z London gläbt und isch dört vor allem as Komponist vo erfolgriiche italiänische Opere us em heroische Schaner und vo pompööser Gläägehäitsmuusig bekannt gsi isch.,🔎
,,,broteschtantischi,FALSE,"Wel s in dr Familie dradizionäll vyyl broteschtantischi Bfaarer gee het, cha mer dervu uusgoo, ass si wie vyyl anderi Calvinischte wäg dr Hugenottechrieg uf Gämf gflichtet sin.",🔎
,,,Proteschtantismus,TRUE,"Dr Erasmus vo Rotterdam, wo z Basel publiziert und underrichtet und au vili Ideä vom Proteschtantismus understützt het, het welle Katholik bliibe und isch uf Fryburg im Brysgau umzoge und au s Domkapitel isch gange.",🔎
,,,evangelischi,FALSE,Z Huuse git s e evangelischi un e römisch-katholischi Chilchegmei.,🔎
,,,prodeschdandischi,FALSE,"S gid weenigi prodeschdandischi Bied, z.",🔎
,,,proteschdantische Milieu,FALSE,In ire wird s proteschdantische Milieu kritisiert.,🔎
,,,protestantisch,FALSE,"Sin Grossvater isch de Politiker Ulrich Dürrenmatt und sin Vater de Reinhold Dürrenmatt, de protestantisch Pfarrer vom Dorf gsi.",🔎
,,,proteschtantischi,FALSE,Si werde au als proteschtantischi Chile bezeichnet.,🔎
,,,evangelisch,FALSE,"Gmäss em Ergebnis vo dr Volkszellig us em Johr 2010 sin 75,9 % vo da Liechtaschtaner römisch-katholisch, 8,5 % evangelisch und rund 5,4 % ghörend aner islamischa Religionsgmeinschaft aa.",🔎
,,,Broteschtante,FALSE,"D Bevelkerig isch zue 82,3 % kafolisch (Bischtum Port Victoria), 7,7 % sin Broteschtante oder Anglikaner, 5,1 % gheeren em sunnitische Islam aa, 2,9 % sin Hindu, 1,5 % Anderschglaibig un 0,5 % gheere kainere Religion aa.",🔎
6351,Sufismus,Sufismus,Sufi,FALSE,Unter dr muslimische Bevelkerig hän sich verschideni Sufi-Orde (Tariqa) wyt uusbraitet.,🔎
,,,Müstiker,FALSE,"Dezämber 1111) isch e persische islamische Theoloog, Filosoof und Müstiker gsi.",🔎
6352,Eretz Israel,Eretz Israel,Palästina,FALSE,"S Buech Apostelgschichte schribt, dass d Noochfolger vo Christus dr Namme «Christe» zerst vu dr Ugläubige vu dr syrische Stadt Antiochia (das isch hyt Antakya in dr Türkei) erhalde häbe, wo si nooch dr erste Verfolgige z Palästina ani gflohe seie.",🔎
,,,Globtem Land,FALSE,"In dr Bibelkund isch dr Begriff ""Eretz Israel"" aber nid idäntisch mit ""Häiligem Land"", sondern eender mit ""Globtem Land"".",🔎
,,,Land vo dr Verhäissig,FALSE,"E Däil vo dr Häiligkäit vo dr Regioon chunnt vo dr religiööse Wichdigkäit vo Jerusalem und vo siner Bedütig as s Land vo dr Verhäissig, wo noch em Alte Destamänt Gott im Abraham und em Volk Israel versproche het.",🔎
,,,Land Israel,FALSE,"Si het dr Morris Myerson ghürotet und 1921 hai si ""Aliah"" gmacht, d. h. si noch ""Erez Israel"" (s Land Israel, wo denn no s britische Mandat Palestina gsi isch, usgwanderet).",🔎
,,,Globte Land,FALSE,"Am Oobe vom erste Fiirdig versammle sich die jüüdische Familie zum Seder, wo si zämme hocke und d Haggada vorlääse, e Kompilazioon vor allem vo Passaasche us dr Biible, wo verzelle, wie d Egüpter d Israelite underdruckt häige, wie Gott si befreit häig und wie si dur d Wüesti Sinai ins Globte Land zooge sige.",🔎
6353,Regierungsbezirk Nordwürttemberg,Regierigsbezirk Nordwirttebärg,Regierungsbezirk Nordwirttaberg,TRUE,"Dor Vorlaifer isch dor Regierungsbezirk Nordwirttaberg gwäa, må ana 1952 aus dor wirttabergischa Hälfde vom friara Land Wirttaberg-Bada bilded worda isch.",🔎
,,,Nordwirttebärg,FALSE,"Im verainte Land sin no uf em bishärige Biet vu Wirttebärg-Bade di beede Regierigsbezirk Nordbade un Nordwirttebärg bildet wore, wu 1973 mit andere Bietszueschnitt in d Regierigsbezirk Kallsruh un Stuegert, iberfiert wore sin.",🔎
6354,Gorillas,D Gorilla,Gorilla,FALSE,"Di wyte Rägewaldbiet biete ne Huffe Dierarte ne ideale Läbesruum, zum Byschpel Schimpanse, Gorilla, Mandrill un Bäremaki.",🔎
,,,Flachlandgorilla,FALSE,"Im Dierriich isch das Baarigsverhalte sälte, am hüfigste chunnt s bi de Bonobo vor Meistens isch s in Gfangeschaft beobachdet worde, erst 2008 bi Flachlandgorilla in freier Wildbahn.",🔎
6355,Freiheitsrechte,Freihäitsrächt,Grundrächt,FALSE,"I Kantön vo ehemalige Untertanegebiet wie Aargau oder Thurgau, aber au i de Landschaft vo Stadtkantön bildet sich Volksbewegige, wo allgemeini Grundrächt fordered.",🔎
,,,grundrächtlig,FALSE,"S Gebiet het zu sällere Zit kiircherächtlig zum Bistum Konstanz ghöört, grundrächtlig aber zum Fürstbistum Baasel.",🔎
,,,Freiheitsrächt,TRUE,Dr Bundesverdrag het de Schwizer keinerlei Freiheitsrächt garantiert.,🔎
,,,Grundrecht,FALSE,"z Preusse) inschtalliert worde isch, isch zum erschte e Verfassig mit Grundrecht vo dr Bevölkerig, zum zweite e Parlamänt, wo bi de Gsetz mitredt, und zum dritte, dass d Regierig vom Monarch abhanget, nüd vo dr Parlamäntsmehrheit.",🔎
,,,Schutzpflicht,FALSE,"Wil aber d Menscherächt au no vo andere Site us cha bedroot wärde, goot mä drvo us, ass zuesätzlig zu jedem Menscherächt au e staatligi Schutzpflicht ghört und erst mit dere chan e Menscherächt vollständig umgsetzt wärde.",🔎
6356,Schmalspurbahn,Schmalspur,Schmalschpurbaan,FALSE,"È Sonderrollè nimmt d Streggi Mosbach–Mudau als brivat betribbeni Staatsbaanstreggi sowiè als einzigi Schmalschpurbaan vo dè Badischè Staatsbaan y, welli am 3.",🔎
,,,schmalschpurigi,FALSE,"Es isch e schmalschpurigi, elektrisch betrybeni Baan plant gsi, wo s Trassee, us Choschtegründ, zum gröschte Teil uf dr Kantonsschtross z ligge cho müessti.",🔎
,,,meterspurig,FALSE,"D ältest Strecki vo der Chemins de fer du Jura isch 1884 vo der meterspurig ""Tavannes–Tramelan-Bahn"" (TT) eröffnet worde und füehrt vo Tavannes uf Tramelan.",🔎
,,,schmalspurigu,FALSE,"Brig isch züedem en wichtigi Haltestell vo der schmalspurigu Matterhorn-Gotthard-Bahn, wo der Glacier-Express Richtig Zermatt sowie Richtig Furka–Oberalp–Disentis/Mustér–St.",🔎
,,,Schmalschpurfaarzüüg,FALSE,Bi dè Schmalschpurfaarzüüg un Strõßèbaanè wörrèd manuèlli Mittelpufferkuppligè hüüfig ygsetzt.,🔎
,,,Schmalschpurstrecki,FALSE,"Si betribt d Schmalschpurstrecki vo Dietike uf Wohle, und es baar Buslinie.",🔎
,,,Meterspur,FALSE,"Z Chaulin, wo vom Bahnhof Blonay här uf der Bahnstrecki nach Chamby erreichbar isch, wird die schwiizwit gröschti Sammlig a betribsfähige historische Meterspur-Fahrzüg zeigt.",🔎
,,,Schmalschpurbahn,FALSE,Ebbèfalls im Gschpröch isch dè Bau von èrè pryswèrtè Schmalschpurbahn gsy.,🔎
,,,Schmalschpurzug,FALSE,Dè letschte Schmalschpurzug – èn Naavokeerszug – isch am 30.,🔎
,,,Schmalschpur,TRUE,I dè Schwiz wörd è einheitlichi Baanschteighöchi vo 550 mm für Normalschpur- un 350 mm für Schmalschpur-Streggè aagschtrebt.,🔎
,,,Schmalschpurbaanè,FALSE,"Bi gschlossenè Netz, bischpillswys dè Schmalschpurbaanè z Sachsè, wörred wesentlich größeri Turbogeneratorè mit èrè Leischtung vo 10 kW ygsetzt.",🔎
,,,schmaleri Spure,FALSE,Dorum wärde in Stedt und in de Bärge oder in änge Däler hüfig schmaleri Spure gwehlt.,🔎
,,,schmalschpur,FALSE,"D Uschter–Oetwil-Bahn (UOeB) isch e Schwyzer Bahngsellschaft gsi, wo im Züri Oberland vo 1909 bis 1949 e schmalschpurigi Überlandbahn betriibe hät.",🔎
,,,Schmalschpurlinniè,FALSE,"Juli 1889 als Schmalschpurlinniè Zèll–Todtnau, welli vom Baddischè Ysèbaa-Konsortium Herrmann Bachschtei baut worrè isch.",🔎
6357,Dauernde Neutralität,Duurendi Neutralität,nöitrale,FALSE,"Füren Arbetsort vom Völkerbund het me d Stadt Gämf usglääse, wo i dr nöitrale Schwiiz isch.",🔎
,,,Neutralitet,FALSE,Noch em Usbruch vom Zweite Wältchrieg het sich d Schwiz wider uf die bewaffneti Neutralitet beruefe und het die allgemeini Mobilmachig vo der Armee under em Oberbefählshaber General Henri Guisan aagordnet.,🔎
,,,duurendi Neutralität,TRUE,"Vu dr Siger vum Zweete Wältchrieg isch Eschtrych wider as aigeständige Staat ufgrichtet wore, anne 1955 het Eschtrych derno noch em Änd vu dr Bsatzig sy duurendi Neutralität verchindet un isch dr Verainte Natione bydrätte.",🔎
,,,Nöitràliteet,FALSE,"Grààd nooh siinera Kreenung hàt’r d’ Nöitràliteet vum Vàtikàànschtààt ìm Kriag ärkläärt un hàt versüacht, ànna 1916 un 1917 Frììdaverfààhra zwìscha Diitschlànd un Frànkrììch iiz’laita.",🔎
,,,neutrale,FALSE,"D Situation vo der neutrale Schwiz im Zweite Wältchrieg isch vor allem ab em Sommer 1940 sehr kritisch gsii, isch si doch mit der Niiderlag vo Frankriich iigschlosse gsii zwische de beide faschistische sog.",🔎
,,,Neutralität,FALSE,Si bekenne sich i dr Folg vo däm Ereignis zur «Immerwährende Neutralität».,🔎
,,,Nöitralidäät,FALSE,"D Äidgenosseschaft isch denn ganz elläi doo gstande und iiri Nöitralidäätspolitik, wo si sit 1792 aagwändet het, het Frankriich nüme gnüegt.",🔎
6358,Maxwell-Gleichungen,D Maxwell-Gliichige,Maxwellsche Gliichige,FALSE,"Er het e Satz vo Gliichige, die Maxwellsche Gliichige entwigglet, wo d Grundlaage vo dr Elektrizideetsleer und vom Magnetismus bilde.",🔎
,,,Mäxwell-Glychungè,TRUE,"D theoretischi Elegtrotechnig, d Theory vo dè Fälder un Wellè, baut uff d Mäxwell-Glychungè uff.",🔎
,,,Maxwell-Gliichige,TRUE,"Joorhundert formuliert worde mithilf vo de Maxwell-Gliichige, wo si Naame überchoo häi.",🔎
,,,Maxwell-Glychungè,TRUE,"D Quintessenz vo sinèrè Arbèt, diè 1864 ygreichtè un 1865 publizyrtè Maxwell-Glychungè, ghörèd zu eini vo dè grundlegendè Theoriè i dè Elegtrotechnig.",🔎
,,,magnetische Fäld in dr Zit,FALSE,"S elektrische Fäld isch wirbelfrei, solang sich s magnetische Fäld in dr Zit nid änderet, und d Energiidifferänz wenn e Laadig vo A uf B brocht wird, isch in däm Fall unabhängig vom Wääg, wo konkret zrugggläit wird.",🔎
6359,Fürstentum Achaia,S Fürstedum Achaia,Förstetum Achaia,TRUE,Joorhundert e Baronii vom fränkische Förstetum Achaia gsii.,🔎
,,,Fürst vo Achaia,FALSE,Dr Karl het sich 1267 mit em verdriibene latiinische Kaiser Balduin und em Fürst vo Achaia (Peloponnes) Wilhelm II.,🔎
,,,Franke,FALSE,Bsunders d'Franke hänn an Bedütig gwunne un vum 5. bis 9.,🔎
,,,Förstetuum Achaia,TRUE,I de Chrützzüüg hend d Franzoose uf de Peloponnes s Förstetuum Achaia ggründet.,🔎
,,,Achaia,FALSE,"Im Septämber vo däm Joor häi nicäischi Drubben in dr Schlacht vo Pelagonie Achaia, Epirus und Sizilie gschlaage; Nikaia isch eso unumstritte die sterksti Macht in dr Region gsi.",🔎
,,,Fürstedum Achaia,FALSE,""">Michael VIII. het en Allianz vo sine Gegner (s Despotat Epiros, s Fürstedum Achaia, s Köönigriich Sizilie, Serbie und Bulgarie) in dr Schlacht vo Pelagonie z Makedonie 1259 besigt und het dur e glücklige Zuefall Konstantinopel 1261 chönne zrggeroobere.",🔎
6360,Ausfahrsignal,Uusfaarsignaal,Uusfaarvorsignaal,FALSE,"Vor villè Yfaarsignaal, wo mit èm H/V-Signaalsischteem realisyrt sin, stòt uumittelbar vor èm Yfaarhauptsignaal no s Uusfaarvorsignaal, wo d Uusfaartsmöglichkeit voraakündigt.",🔎
,,,Uusfaarsignal,TRUE,"Dè Nõchdeil isch è möglichi Flankèfaart, wenn ein Lokfüürer s Uusfaarsignal i dè Halt-Schtellig übbersièt, well bi nèrè fligendè Chrützung dè Durchrutschwäg dütlich reduzyrt isch.",🔎
6361,Achtzigjähriger Krieg,Dr Achzigjöörig Chrieg,Achtzigjöörig Chrieg,TRUE,"Dr Friide vo Münster (niiderländisch ""Vrede van Münster"", spanisch ""Tratado de Muñiste"") het dr Achtzigjöörig Chrieg zwüsche Spanie und dr Republik vo de Siibe Veräinigte Niiderland beändet.",🔎
,,,"Holländer, wo sich vo de Spanier befreit hai",FALSE,"Wil aber weder Spanie no dr Kaiser gnueg Soldate gha hai, für zum au d Holländer, wo sich vo de Spanier befreit hai, z bekämpfe, hai die ihri Unabhängikeit chönne befestige und dr Kaiser isch z Dütschland sälber in erä schwechere Position gsi.",🔎
,,,Achtzigjöörige Chrieg,TRUE,"Historisch isch d Stadt äng mit dr ""Dünkirchner Kaperer,"" dr Korsare, verchnüpft, wo die driibendi Seestritchraft wäärend em Achtzigjöörige Chrieg gsi si.",🔎
,,,Achtzigjährige Krieg,FALSE,"In da Provinza kunts zu schwera Unruha, wo ab 1568 zum Achtzigjährige Krieg führend.",🔎
6362,Ostsee,Oschtsee,Oschdsee,TRUE,"D Duene good in s Schwaarz Mèèr, di andere fimf in d Noord- ùn Oschdsee.",🔎
,,,Oschtseestrand,FALSE,Wäret der Fuessball-Europameischterschaft 2012 isch der Kahn zäme mit der Katrin Müller-Hohenstei uf em Oschtseestrand z Usedom als Experte ufträtte.,🔎
,,,Oschtseeregion,FALSE,"Mer chännt Stralsund as Erholigsort un wichtig turistisch Zäntrum vu dr sidlige Oschtseeregion au fir s Dytsch Meeresmuseum mit em Ozeaneum Stralsund, s Stralsund Museum un fir Veraastaltige wie d „Wallensteintage“ all Johr un dr „Rügenbrücken-Marathon“.",🔎
,,,Oschtseeruum,FALSE,"Mit em Siig gege Schweden im Große Nordische Chrieg, wu iber 20 Johr gangen isch, het d Russland no iber 150 Johr vu dr Ussenandersetzig mit Schwede d Vormachtstellig im Oschtseeruum iberchuu.",🔎
6363,Anniviers,Anniviers,Zinal,FALSE,Zum Abschluss vu dr Saison 2011/12 isch si z Zinal Schwyzer Junioremaischteri in dr Super-Kombination wore.,🔎
,,,Eifischtaal,FALSE,"Und südlich vo Salgesch, uf dr lingge Siite vom Rottu, fallt d Sproochgränze zum Französische fasch ganz mit dr Gmeindgränze gäge Siders zmitz im Pfynwaald zäme, und denn goot si gäge Süüde wiiter, höch dr Pfynbärg z duruff ufe Gorwetschgrat, wo Salgesch a d Gmeind Eifischtaal achunt.",🔎
,,,Eifischtal,FALSE,"Johrhundert hets z Chippis bi Siders e grossi Aluminiumschmelzi, wo zäme mid em ene Chraftwärch z underscht am Eifischtal bout worden isch und z Siders es Walzwärch betribt.",🔎
,,,Eifisch,TRUE,"D Region vo Crans-Montana liit zäme mit Miège, Veyras und Siders und mit de grosse Täler Ering und Eifisch am Rand vom französischsproochige Ruum, näbem Oberwallis, wo me s Wallisertiitsch redt.",🔎
6364,Klettern,Chläddere,Bärgstyger,FALSE,Scho füfzg Joor vorhèèr hend d Bärgstyger vom DAV Karlsrueh dr Vorarlbärger Sekzion vom Öschtrychische Alpeverein ghulfe d Tilisunahütte nördlech vo Gargälle z zaale.,🔎
,,,Chläädere,TRUE,Ase Chind het dr Heiner Geißler e baar Johr lang z Duttlinge gläbt un het im Donaudal Chläädere glehrt.,🔎
,,,Chläätere,TRUE,"Si het si au im Chläätere versuecht, het aber dodol as Frau nit Mitglid vum Alpine Chlääterclub vz dr Universideet Bärn wäre.",🔎
,,,Kletterer,FALSE,Dr gross Kandelfelse isch e beliebts Revier fer Kletterer un verfüegt über mehreri Route vu underschidliche Schwirigkeitsgrade.,🔎
,,,Klaterverein,FALSE,Dr Climbing Mulhouse Center (CMC) ìsch a Klaterverein z Milhüüsa.,🔎
,,,klatra,FALSE,Ànna 2016 hàt dr Bruce Coll a Projakt vorgstellt: a Schüel fer lehra klatra.,🔎
6365,Elektrisches Feld,S elektrische Fäld,elektrischs Fäld,TRUE,"Wenn die freije Elektroone nit dur en elektrischs Fäld us dr Umgääbig vo dr Kathode entfärnt wärde, bilde si im Vakuum um d Glüekathode ume e Ruumlaadigswulke und laade Elektroode, wo in dr Nööchi si, dr „Kathode“ gegenüber negativ uf.",🔎
,,,elektrische Fäld,TRUE,Dè Widderschtand un somit dè Stròm vo dè Drain-Source-Streggi wörd durch d Spannig zwischè Gate un Source un s dõdurch entschtehendi elektrische Fäld gschtüèret.,🔎
,,,elektrischi,FALSE,"D'Io beweggt sich uf ihrer Bahn dur's śtarch Magnetfeld vum Jupiter, wodur elektrischi Śtröm induziert werre.",🔎
,,,elektrische,FALSE,"D Atomfüsik beschäftigt sich mit em Ufbau vo de Atom us Atomkärn und Elektroonehülle und dr Wäggselwirkig zwüsche de Atom und Ione und andere Atom oder Ione, mit Festkörper, mit dr elektromagnetische Straalig, mit elektrische und magnetische Fälder.",🔎
,,,elektrische Fälder,FALSE,"Mä undersuecht, wie s schafft, in vivo dur d Mässig vo de Hirniström im EEG (Elektronezefalografii) und dur die elektrische Fälder wo s vom Hirni broduziert im MEG (Magnetoenzefalografii).",🔎
6366,19. Oktober,19. Oktober,19. Oktower,TRUE,"Dr Adrien Finck (* 19. Oktower 1930 z <a href=""Hagenbach%20%2",🔎
,,,19. Oktoower,TRUE,"rray County, Georgia; † 19. Oktoower 1945 z’ <a href=""Sherman%20%28",🔎
,,,19. Oktoober,TRUE,"Der Aristide Baragiola (* 19. Oktoober 1847 z Chlääfe/<a href=""Chiave",🔎
,,,19. Okdober,TRUE," Maria Schaller-Härlin geborena Härlin"" ghoißa (* 19. Okdober 1877 z Mangalore en <a href=""I",🔎
6367,Châtillon JU,Châtillon JU,Châtillon,FALSE,"D Nachburgmeinde sy Perrefitte, Champoz, Court, Eschert, Belprahon u Roches im Kanton Bärn u Châtillon u Soulce im Kanton Jura.",🔎
,,,Kastel,FALSE,"D Nochbergmeinde sind Cortittel, Dälschberg, Rennedorf und Kastel.",🔎
6368,Region Donau-Iller,Region Donau-Iller,Regionalverband Donau-Iller,FALSE,"Dr Regionalverband Donau-Iller good iber d Landesgränze vù Baade-Wiirdebäärg uuse, d. h. är isch au fir Gebied z Bayern zueschdändig.",🔎
,,,Donau-Iller,FALSE,Beea leit rond 20 km sideschtlich vo Memmenga en Mittelschwoba en dr Donau-Iller.,🔎
,,,Region Doene-Iller,TRUE,"Si isch s zäntral gläge Oberzäntrum un s Schuel-, Verwaltigs- un Handelszäntrum in dr Region Doene-Iller.",🔎
,,,Regionalvoband Donau-Iller,FALSE,"Wôrend dè Regionalvoband Donau-Iller selli S-Baan-Blään un dè Streggèneubau forcyrt, isch d Landesregyrig vo Baddè-Württèbärg im Johr 2007 dèmm Vorhabbè ablèènend gegèübber gschtandè, zmòl dè Fokus uff sellèrè Sitè uff èm Brojèkt Stuègètt 21 lyt.",🔎
,,,Regio Donau-Illr,TRUE,Zamma mit em Landkrois Biberach ond dr kroisfreia Stadt Ulm isch er dr bada-wirttembergische Toil von da Regio Donau-Illr im Regierengsbezirk Diibenga.,🔎
6369,Grasshopper Club Zürich,Grasshopper Club Zürich,Grasshopper Club Züri,TRUE,"Er isch vo 2009 bis 2011 dr Trainer vom FC Basel und 2018/2019 vom Grasshopper Club Züri gsi, sit 2019 schafft er bi Vissel Kōbe.",🔎
,,,Grasshopper-Club,FALSE,"1998 isch dr FC St. Galle besigt worde, 1999 dr Grasshopper-Club vo Züri.",🔎
,,,Grasshoppers Club,FALSE,"In syre ganze Karriere as aktiive Fueßballer het dr Kuhn bim FC Züri im Mittelfäld gspiilt, abgsääne vun eme zweemooenetige Abstächer zum Stadtrivaal Grasshoppers Club.",🔎
,,,GC,FALSE,"De letschti händ si i de Säson 2006/2007 gunne, wo i de 92schte Minute de Xavier Margairaz s alles entschäidende 2:0 gäge t Schtadtrivale GC gschosse hät, um de ""Loiä"" de 11ti Titel z günne.",🔎
,,,Grasshopper Züri,FALSE,Nachme 2:0 Sieg gäge em Stadtrivale Grasshopper Züri händ sie de 11.,🔎
,,,Grasshopper-Club Zürich,FALSE,1999 isch er i de Noochwuchs vom Grasshopper-Club Zürich gwächslet.,🔎
,,,Grasshopper,FALSE,Uf däm Platz het me d Spiili vo de Grasshopper chönne goge luege.,🔎
,,,Grasshoppers,FALSE,"Im Sport büütet d Stadt Züri vill, es git mee weder 20 verschideni Fuessballklüpp, di bekanntischte sind de FC Züri und d Grasshoppers; im Yshockey ghäisst de grooss Klub «ZSC Lions».",🔎
,,,Grasshoppers Züri,FALSE,"Druffabe isch em FCB als dr zwäite Schwyzer Fuessballmannschaft nach de Grasshoppers Züri, wo 1995 und 1996 an dr Champions League teilgno hän, d'Qualifikation zu de Champions League glunge.",🔎
,,,Grasshopper-Club Züri,TRUE,"Dr Gross, dr Sohn von emne Bolizischt, het sini Karriere bim Grasshopper-Club Züri aagfange, het dä Club aber 1975 vrloh.",🔎
6370,Raumfahrt,Ruumfaart,Ruumfaartindustrii,FALSE,"Los Angeles isch dr grösst Standort für d Flugzüüg-- und Ruumfaartindustrii uf dr Wält und isch bekannt wäge dr Film- und Färnseeindustrii (Hollywood), wo düer aasässig isch, und dr Muusigszeene.",🔎
,,,Ruumfahrt,TRUE,"Mit dr Erfindig vum Fernrohr het si intensive Erforschig ab 1609 agfange – mit Höchepunkte dur im Hieronymus Schröter si ""Selenotopographie"" 1791, die langbrennwittig Photographi ab 1890 un d'Ruumfahrt ab 1959.",🔎
,,,Raumfaart,TRUE,Bauelemènt vo dè Mikroelegtronik sin urschprünglich für d Aaforderigè vo dè Raumfaart nõch chlynè un lychtè Baudeil entwicklèt worrè.,🔎
,,,Ruumflüeg,TRUE,Die maiste Ruumflüeg finde in nidrige Bahne (ainigi 100 km) um d'Erde statt (z.,🔎
6371,Historisches Lexikon der Schweiz,Historisches Lexikon der Schweiz,HLS,FALSE,"Er het au d Ortsartikel vo sinere Gägend, wie me wyter unde gseht, für s HLS gschribe.",🔎
,,,Historische Lexikon vo der Schwiiz,TRUE,"Für s Historische Lexikon vo der Schwiiz het er Artikel gschribe, zum Bischpiil über die französische Sprooch, d Artikelteil über d Dialäkt vo der Wälschschwiiz und über di wälschi Mundartliteratur und au der Bytrag über de Romanischt Louis Gauchat.",🔎
,,,Historische Lexikon vo dr Schwiiz,TRUE,"Im Historische Lexikon vo dr Schwiiz sind d Artikel über s Hackbrätt, s Alphorn, dr Volchsmusigkomponischt Kasimir Geisser (1899–1943) und dr Zürcher Theoloog und Liedersamler Johannes Schmidlin vo dr Bärner Musigetnoloogin.",🔎
,,,Historisch Lexikon vo da Schwiz,TRUE,"Ma ischt im Liachtastaa uf d Idee vom ana Historischa Lexion koa, well ma i säbere Zit ir Schwiz deanna s Historisch Lexikon vo da Schwiz aagfanga hät zschriiba.",🔎
,,,Historische Lexikon vo de Schwyz,TRUE,"Usserdäm sin verschiidni wüsseschaftlichi Publikatione, wie zum Byspil di romanischi Version vùm Historische Lexikon vo de Schwyz, s Lexicon istoric retic, ùff Rumantsch Grischun gschriibe.",🔎
,,,Historische Lexikon,FALSE,"Me het s als Spezialauusgab vom gsamtschwiizerische Historische Lexikon HLS gmacht, zum näbe däm syne drüü Versioone i de grössere Landessprooche vo der Schwiiz au wengischtens e Teil i dr vierte Landessprooch, em Rätormanische, usezgää.",🔎
,,,Lexicon istoric retic,FALSE,"Er isch der Presidänt vom reformierte Sproochverein ""Renania"" i der Surselva gsi, het bim Forum Helveticum mitgmacht und es paar Joor bim Lexicon istoric retic (LIR) als Redakter gschaffet.",🔎
6372,Ost-Berlin,Ostberlin,Bèrlin,FALSE,"Wiil au d'Städt Wien, Bèrlin, Brǜssel, London, Paris ùnd Room mìtghùlfe hän, isch jee ei Abschnìtt vò de Rìngstrooß nooch sälle Städt bnännt wòre.",🔎
,,,Oscht-Bèrlin,TRUE,"I dè DDR isch z Oscht-Bèrlin, Leepzisch, Dresdè, Karl-Marx-Schtadt, Halle, Magdeburg un Èrfurt dè entschprèchende Zuèschtellbezirk i d Poschtleitzaal integryrt worrè.",🔎
,,,Oschtberlin,TRUE,"Berlin isch fa 1949 bis 1990 in zwoa Helftana, nämli in Oschtberlin und Weschtberlin toalat gsi, und durch die bekannte Berliner Muur fa 1961 bis 1989 treanat gsi.",🔎
,,,Oscht-Berlin,TRUE,Bi dr Bundesdagswahl 1990 sin d Stimmen in dr alte Bundesländer mit em ehmolige Wescht-Berlin un in dr neie Bundesländer mitsamt Oscht-Berlin in drännte Wahlbiet uuszellt wore.,🔎
6373,Grosser St. Bernhard,Dr Gross Sankt Bärnhard Bass,Grosse St. Bernhard,FALSE,"Joorhundert bizügt, as Helfer vo de Mönch vom Hospiz ufem Grosse St. Bernhard.",🔎
,,,Gross Sankt Bärnhardpass,TRUE,"E Hunderasse, wo tradizionell do drmit i Verbindig brocht wird, sind d Bärnhardyner, d Hünd vo de Mönch im Hoschpiiz uf em Gross Sankt Bärnhardpass.",🔎
,,,Gross Sankt Bernhard,FALSE,Si hend im undere Wallis gsidlet und de Passvercher öber de Gross Sankt Bernhard (lat.,🔎
,,,Grooss Sankt Bernhard,FALSE,"Da faat öi di Bäärgstraass ufu Grooss Sankt Bernhard a. Ei Kilometer witer feri im Taal isch dr Willer ""La Garde"".",🔎
,,,Groossa St. Bärnhard,FALSE,Ànna 1302 hàt dr Peter vum Turn dr Hoof mìt siina Giater ìn da Chorhärra vum Groossa St. Bärnhard verkàuift.,🔎
,,,Gross Bärnhardspass,FALSE,"I däm abglägne Bärgtal, wo druus kän guete Pass in es anders Tal übere lauft (d Stross zum Gross Bärnhardspass uf Itaalie lyt im Nochbertal), het sich der alt wälsch Dialäkt, won e Variante vom Frankoprovänzalischen isch, bis is zwänzigschte Joorhundert no als läbigi Umgangssprooch chönne hebe.",🔎
,,,Grosse St. Bärnhard-Bass,TRUE,"Augusta Raurica isch aso Deil vo de augusteische Koloniigründige gsi, es het no zwei anderi wichdigi Stützpünkt gee, wo dr Biiname vom erste Kaiser drait hai: Augusta Praetoria am Südfuess vom Grosse St. Bärnhard-Bass, wo hüte Aosta isch, und Augusta Vindelicorum, s hütige Augsburg as Vorposte gege d Donau.",🔎
,,,Grooss St. Bernhard,FALSE,Juni 1081 z Novara) isch de Archidiakon vo Aosta gsii und het Hospiz uf de baide noch em binente Päss Grooss St. Bernhard und Chlii St. Bernhard iigrichtet.,🔎
,,,Groosse Sankt Bernhard,FALSE,"De Poeninus () isch e keltische Gott gsii, wo i de Antiki ufem Groosse Sankt Bernhard vereert woren isch.",🔎
,,,Grosser-St.-Bernhard-Pass,TRUE,Jahrhundert z Unerwallis und der Grosser-St.-Bernhard-Pass beherrscht.,🔎
,,,Bärnhardsbärg,FALSE,Vom Bass uf em Bärnhardsbärg flüsst der Taalbach Dranse d’Entremont über Orsières abe.,🔎
,,,Dr Grooss St. Bärnhard,FALSE,"Januar em General Brune befohle, d Eidgenosseschaft ufzdeile, für zum, und das isch de Franzose am wichdigste gsi, d Verbindig zwüsche Frankriich und Norditalie über e Simplon und dr Dr Grooss St. Bärnhard z sichere.",🔎
,,,Gross Sankt Bärnhard,FALSE,"De erst Versuech vo de Römer s Wallis z erobere, het de Julius Cäsar undernoo zum de wichtig Pass öber de Gross Sankt Bärnhard, wo bi de Römer ""Summus Poeninus"" gheisse het, kontroliere.",🔎
,,,Gross St. Bärnhardbass,TRUE,D Walliser hai s ganze Underwallis bis Sankt Moritz und dr strategisch wichdig Gross St. Bärnhardbass bsetzt.,🔎
,,,Groossu Sankt Bernhard,FALSE,Ds Doorf liggut aner Straass vam Höipttaal bi Martinach ufu Bäärgpass vam Groossu Sankt Bernhard und uf Aoschta z Itaaliu.,🔎
,,,Bernhardsbärg,FALSE,"Vo Italie us isch jetz übere Bernhardsbärg, dozmol dr ""Summus Poeninus"", e Strooss is Rhonetaal und zum Gämfersee, und vo ""Lousonna"" (Lausanne) us uf ""Aventicum"" (Avenches) und bis an Rhii ggange.",🔎
,,,Grossu Sankt Bernhard,FALSE,"Di Gmei liggut im Taal vaner ""Dranse d'Entremont"" aner Höiptstraass 21, wa va Martinach zum Grossu Sankt Bernhard emüf geit.",🔎
,,,Bärnhardspass,FALSE,"Dr Maximian heig sis Militärlager änet em ""Summus Poeninus,"" em Bärnhardspass, bi Martinach, em römische ""Octodurus,"" gha.",🔎
,,,Groß St. Bernhard,FALSE,Novämber het dr Paapscht sy Rais furtgsetzt un isch iber dr Groß St. Bernhard zooge un dodermi as eerschte Paapscht iber d Alpe.,🔎
,,,Grosse Sankt Bärnhard,FALSE,D Gebirgsgruppe erstreckt sich über s grosse Gebiet zwüschen em Rottudal im Norde und em Aostadal im Süde und vo Oste uf Weste zwüschen em Simplonpass und em Grosse Sankt Bärnhard.,🔎
,,,Gross Sankt Bärnhardspass,TRUE,"S Dorf Valpelline lyt im Valpelline, eme Sytedal vu däm Daal, wo us em Augschddaal zum Gross Sankt Bärnhardspass füert.",🔎
,,,Groos St. Bernhard,FALSE,Si sind binennt noch em Hailige Bernhard wo uf em Groos St. Bernhard e Hospiz igrichtet het.,🔎
,,,Gross Bernhardsbäärg,FALSE,"Vo döört uus isch der Bärgwääg is Wallis und a Gämfersee übere ""Summus Poeninus,"" wie der Gross Bernhardsbäärg bi de Röömer de gheisse het, offe gsi.",🔎
6374,Freiburger Münster,Friburger Minschter,Fryybeger Minschter,TRUE,Johrhundert hän e baar Unternämmer (Gruebe Dieselmuot) Glasfänschter fir s Fryybeger Minschter gstiftet.,🔎
,,,Friburger Münschter,TRUE,So hän bispilswiis d'Büre vu Haiwiler Spanndienst fier dr Transport vum Tennebacher Sandstei zum Bau vum Friburger Münschter z'leischte gha.,🔎
,,,Fryybeger Minschterschatz,FALSE,"In syyre Amtszyt isch e Schädelreliquie vum Lambert vu Lüttich uf Fryybeg chuu, wu hite zum Fryybeger Minschterschatz ghert.",🔎
,,,Friburger Münschder,TRUE,"S Vorbild fir dia Szene isch a Hochalter im Friburger Münschder wo zwischen 1512 und 1516 vum Hans Baldung Grien, wo de HL kennt het, gmolt worde isch.",🔎
,,,Minschterblatz,FALSE,"Sii no 1761 am Minschterblatz baut, scho mit frieklassizistische Detail uusgstattet Wohn- un Atelierhuus „Zum Schönen Eck“ (Wentzingerhuus) beherbergt siter anne 1994 s Friburger Museum fir Stadtgschicht.",🔎
,,,Münster vo Friiburg,FALSE,Wie bim Münster vo Friiburg fönge schlanki Fialdürm an de Egge vo de Achtegg aa.,🔎
,,,Fryburger Münschter,TRUE,Es anders Bild vo dere Figuur isch am Locherer-Altar im Fryburger Münschter.,🔎
,,,Friburger Münster,TRUE,Dominiert wird d'Aldstadt vum Friburger Münster.,🔎
,,,Fryburger Minschter,TRUE,Meerz 1944 het dr nei grindet Choor im Fryburger Minschter s Wäärch ufgfiert.,🔎
,,,Friiburjer Mìnschter,TRUE,Fìr dr Bàuiplàn vu dr näija Kìrìch hàt sìch dr Schacre vum Friiburjer Mìnschter loo beiiflussa.,🔎
,,,Fryburger Mischterbfaarer,FALSE,Dr erscht Bischof isch 1827 dr Fryburger Mischterbfaarer Bernhard Boll wore.,🔎
6375,Rätien (Begriffsklärung),Rätien (Begriffsklärung),Rätie,TRUE,"D Provinzialrömische Archäologie bschaftigt sich mit d materielle Hinterlasseschafte vun d Römr in d norwestliche Provinze, bsundrig in Gallie und Germanie, Rätie, Noricum und Pannonie (Tütschland, Osterriich und Schwiiz).",🔎
,,,Räzie,TRUE,"I de Röömerzyt, wo im Land am Oberlauf vom Rhy mit de Fäldzüüg vom Julius Caesar im Jaar 58 vor Chrischtus und mit der Eroberig vo de rèètischen Alpe dur di röömisch Armee ane 15 vor Chrischtus agfange hät, isch das Oort am Ändi vom See en Handelsplatz im Gränzgebiet zwüschet de Provinze Räzie und Gallia Belgica, spööter dänn Obergermanie woorde.",🔎
,,,Rèèzie,TRUE,"Ane 904 hät si de Herzog Burchard de Zwäit vo Schwaabe, wo au Graaf vo Rèèzie gsy isch, ghüraate, und wo dèè z Itaalie gstoorben isch, isch si d Frau vom Hèrzog Hermann woorde.",🔎
,,,rätische,FALSE,"Noch dr Velkerwanderig hän si vor allem ihri Sidligs- un Herrschaftsbiete, d ""Alemannia"", vor allem im hitige Sidweschtdytschland, im Elsass, im öschterrichischa Vorarlberg, im Förschtatum Liachtaschtaa un in dr Schwyz gha, wu si vilmol zämme mit galloremische un rätische Bevelkerigsgruppe gläbt hän.",🔎
,,,Rätiä,TRUE,"Zu däm Herzogtum Schwaben hän aü s Elsass, Südbade, dr Zürichgau, dr Thurgau un Rätiä drzue ghert.",🔎
6376,Ermächtigungsgesetz vom 24. März 1933,S Ermächdigungsgsetz vom 24. Merz 1933,Ermächdigungsgsetz,FALSE,"Im Merz 1933 isch iir Votum entschäidend gsi drfür, ass s Ermächdigungsgsetz im Dütsche Riichsdaag aagnoo worde isch und eso d Diktatuur vom Hitler braktisch legaal gmacht het.",🔎
,,,Ermächtigigsgsetz,FALSE,"März 1933 isch iber s „Ermächtigigsgsetz“ abgstimmt wore – mit däm het s Parlamänt (dr Richsdag) im Hitler solle erlaübe, viär Johr ohni Parlamänt z regiäre.",🔎
6377,Mikronesien,Mikronesien,Mikronesiè,TRUE,"Reini Seilbruggenè findet mo no z Afrika, Asiè, Süèdamerika un Mikronesiè.",🔎
,,,Mikronesie,TRUE,"Hüfig zelt mä us kulturelle Gründ au Neuseeland drzue und mänggisch au d Inselgrubbe Mikronesie, Melanesie und Polynesie im Pazifik.",🔎
,,,mikronesische,FALSE,Im Weste isch d Gränze zwüsche de (mikronesische) Gibertinsle und Tuvalu.,🔎
,,,Mikronesier,TRUE,"Uf Tuvalu läband 12.177 Lüt, eppa 96 % davu sind Polynesier, dia andra 4% Mikronesier.",🔎
6378,Brandenkopf,Brandenkopf,Brandèchopf,TRUE,"Markanti Büggel sin sûdlich vo dè Kinzig Kandèl (), Wyßdannèhöchi (), Obberegg (), Roorhardsbärg (), Bränd (), Stögglewald (), Mooswaldchopf () un, nördlich vo dè Kinzig, Brandèchopf () un Lettschtädter Höchi ().",🔎
,,,Brandekopf,TRUE,"Dr Bann geht vum Haamerschbach in 280 Meter Hechi bis zum Gipfel vum Brandekopf in 945 Meter iwer NN, d Dorfmitt leit uf rund 320 Meter iwer NN.",🔎
6379,Septembermassaker,Septämbärmordä,Septembermord,FALSE,"D ""Septembermord"" vom Johr 1792 het er duldet.",🔎
,,,Septämber-Massaker,FALSE,"August 1792 und de Septämber-Massaker, won e groosse Deil vo de Gardiste umchoo isch drbii, vo dr französische Nationalversammlig ufglöst worde.",🔎
6380,X-Chromosom,X-Chromosom,X-Chromosoome,FALSE,"So häi Fraue in iirem Chromosoomesatz im Allgemäine zwäi X-Chromosoome, wäärend Manne im Allgemäine äi X- und es gschlächtsbestimmends Y-Chromosoom häi, wo men em ""Sex determining region of Y"" (SRY) säit und wo bim Maa verantwortlig isch für die embryonaali Broduktioon vom ""Hoode-determinierende Faktor"" (TDF für änglisch: ""Testis-determining factor""), eme Protein.",🔎
,,,X-Chromosoom,TRUE,"S menschlige Y-Chromosoom zum Bischbil isch dütlig chliiner as s X-Chromosoom, bim Wiisse Liechtnäägeli isch aber s Y-Chromosoom dütlig gröösser.",🔎
6381,Heubach,Haebach,Haibach,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
,,,Heibach,TRUE,"Ufgwagsa ischt’r ganz en dr Nähe vo seira Geburtsstadt, nemlich z Heibach em heidiga Oschtalbkreis am Fuaß vo dr Schwäbischa Alb.",🔎
6382,Bewusstsein,Bewusstsii,Biwusstsiistueffe,FALSE,"Si sin di höchsti Biwusstsiistueffe, won e Mentsch woornee cha.",🔎
,,,Bewusstsi,TRUE,"S Umbewusste isch in dr Psüchologii dä Däil vo dr menschlige Psüche, wo für s Bewusstsi nit diräkt zuegänglig isch.",🔎
,,,bewusst,FALSE,"Mäistens si äim nume d Ändbrodukt vom Dänke bewusst und d Dänkbrozäss, wo si füürebringe, nid.",🔎
,,,bewussti,FALSE,"Si isch e psüchofüsiologischs oder e psüchischs Fenomeen, wo usglööst wird dur die bewussti oder unbewussti Woornäämig vom ene Eräignis oder ere Sitazioon.",🔎
,,,Bewustsii,TRUE,"Unabhängikeit bedütet für d Mitglider nit nur unabhängig vo Alkohol und andere Droge, wo s Bewustsii veränderet, z läbe, sondern au sunscht unabhängig vo Yflüss Entscheidige z träffe und zu ihrere Meinig z stoo.",🔎
6383,12. Januar,12. Jänner,12. Janner,TRUE,"Dr Robert Quincy Lee (* 12. Janner 1869 bii <a href=""Coldwater%20",🔎
,,,12. groussemonud,FALSE,ni totickait als arzner ubercheme. Er ïst dan 12. groussemonud 1890 g’stourbe oni ds werch si,🔎
,,,12. Jäner,TRUE,"888"">1888 z Ättene; † 12. Jäner 1961 z <a href=""Freiburg%20im%",🔎
6384,Naturpark Südschwarzwald,Naturpark Südschwarzwald,Naturpark Süèdschwarzwald,TRUE,"Sellè isch sit 2009 è Deilstugg vom Suèdschwarzwald-Radwäg, wo rund um dè Naturpark Süèdschwarzwald füürt.",🔎
,,,Nadurpark Südschwarzwald,TRUE,Dè Fèldsee ghört zum Nadurpark Südschwarzwald.,🔎
,,,Naturpark Sidschwarzwald,TRUE,S Draisemedal isch e Dal eschtli vu dr Großstadt Friburg im Naturpark Sidschwarzwald z Bade-Wirttebärg.,🔎
,,,Nadurpark Süèdschwarzwald,TRUE,Seebrugg isch èn Wyler i dè Gemeind Schluchsee im Nadurpark Süèdschwarzwald.,🔎
6385,Johann Jakob Stehlin der Jüngere,Johann Jakob Stehlin dr Jünger,Johann Jakob Stäächeli dr Jünger,TRUE,"S Vermööge, wo d Fäärene abgworfe häi, isch in d Kasse vom Kunstveräin gflosse, und mit däm Gäld isch am Stäinebärg d Kunsthalle baut worde, wo dr Johann Jakob Stäächeli dr Jünger entworfe het.",🔎
,,,Johann Jakob Stehlin,FALSE,S historische Gebäud isch vom Archidekt Johann Jakob Stehlin im Ufdrag vom Kunstverein Basel entworfe und 1872 eröffnet worde.,🔎
,,,Soon,FALSE,"Under de erste isch dr Kaufmaa Christoph Burckhardt-Bachofen (1783–1841) gsi, wo s Gellerguet in de Joor noch em Abriss vom Galge baut het, und in de Joorzäänt druf si an dr Gellertstrooss, won emol die Verurdäilte zum Galge gfüert worde si, äi Willa noch dr andere baut worde, vili vo de Baasler Archidekte Johann Jakob Stehlin und Soon.",🔎
,,,Stehlin,FALSE,Die Arkade isch seer vil elter as im Stehlin si Umbau us em 19.,🔎
,,,Johann Jakob Stehlin em Jüngere,TRUE,1859/60 isch denn s Geböid under dr Läitig vom Johann Jakob Stehlin em Jüngere umbaut und ufgstockt worde.,🔎
,,,Johann Jacob Stehlin em Jüngere,TRUE,Druf isch er zrugg uf Baasel und het bim Johann Jacob Stehlin em Jüngere gschafft.,🔎
6386,Hydrostatik,Hüdrostatik,hüdrostatische,FALSE,Bi sine hüdrostatische Experimänt het er s Brinzip vo de kommunizierende Gfääss entdeckt.,🔎
,,,hydrostatisch Gliichig,FALSE,"Dr Druckverlauf vu ere Atmosphäre, im Fall vu dr Erdatmosphäre vum Luftdruck, isch in dr undere Beriiche dur die hydrostatisch Gliichig bestimmt, wo bi im Vergliich zum Planeteradius dünne Atmosphäre wie folgt gschriben wird: D'Iflussgrössene sin dr Druck ""p"", d'Höchi ""h"", d'Schwerebeschlünigung ""g"" un d'Dichti ""ρ"".",🔎
,,,hydrostatische Grundglichig,FALSE,"De hydrostatisch Druck in ere Fluidsüle vu de Höchi ""h"" (uf ere y-Ax) un de Dichti ""ρ"" under Wirkig vu de Erdbeschlünigig ""g"", wobi mit p(y=0) de Druck uf de Oberflächi vu de Fluidsüle gmaint isch, ergit sich als Sunderfall us der hydrostatische Grundglichig zue Hydrodynamischer Druck.",🔎
6387,Krieg,Chrieg,Chriege,FALSE,"Die nooch Oste hi offene Chüste un d'Durgängigkeit vum Norde mache dr Balkan sit jeher zu ere wichtige Bruck zwische Chleiasie un Europa, aber au immer wiider zum Schauplatz vu Konflikte, Chriege un ethnische Unruehe.",🔎
,,,Chrièg,TRUE,Meefach isch d Holzbrugg durch Chrièg un Hochwasser vom Rhy kabutt gangè un hét widder uffbaut wörrè müèsè.,🔎
,,,Krisafäll,FALSE,Ogfähr vo 1970 bis 1990 hod d Landesregierung vo Baden-Württemberg em ‚Jägerhaus‘ ihran Ausweichsitz für Krisafäll ghed.,🔎
,,,Chriegszuestand,FALSE,"D Idee isch gsi, ass dr permanänti Chriegszuestand ufghoobe wurd, wo vom Aafang vom Peloponnesische Chrieg die griechischi Staatewält mee as e Joorhundert lang erschütteret het.",🔎
,,,Chriegsfal,FALSE,"Dr Bund isch ghalte gsi, e minimali Rächtsgliichhäit vo alle Schwizer z garantiere, im Chriegsfal en Armee ufzstelle, d Ussepolitik z länke und mögligst dr Handelsverchehr zwüsche de Kantön z erliichtere.",🔎
,,,Kampfhandligè,FALSE,"Nur emòl isch s i dè Antarkti tatsächlich zuè Kampfhandligè wegè Gebiètsaaschprüch chò: 1952 hèn argentinischi Soldatè uff britischi Forscher gschossè, als selli vosuècht hèn, è zerschtörti Forschigsschtation widder uffzbauè.",🔎
,,,Chriegsdienscht,FALSE,"Derno het si füre Rychsarbetsdienscht gschaffet, anne 1942 am Schauspiilhuus z Breeme chönnen uufträtten und de het si in Chriegsdienscht müesse.",🔎
,,,Kriej,TRUE,Làngi Zit sin so selli Gebiete de Grund fr nàtionali Konfrontatione un Kriej gsin.,🔎
,,,Chriegs,FALSE,"Mit Faaneflucht oder Deserzioon bezäichnet mä das, wenn e Soldat sini milidäärische Pflichte in Chriegs- oder in Friidenszite nid erfüllt, wenn er sich ooni Erlaubnis entfärnt mit dr Absicht sich em Armeedienst für immer z entzie.",🔎
,,,Chriegsziite,FALSE,"Dr General isch dr höchsti Dienstgrad in dr Schwiizer Armee, isch für e Oberbefählshaber vo dr Armee reserviert und wird nume in Chriegsziite ernennt.",🔎
,,,Chriègsereigniss,FALSE,"Temporär erfülled selli Kontrollè au Abrigelungszwèck, um sich vo Schaddè- odder Chriègsereigniss im Nõchbòrland abzgränzè.",🔎
6388,Italien,Italie,Itàlje,TRUE,"Er isch e àrweitfrejer Dàà ìn e Hüfe europäischi Länder wie ìn Ditschlànd, Lüxeburri, Eschtrich, Itàlje, ìn de Nìderlànde, ìm greeschte Dejl vu de Schwiiz, ìn àlle nordische Länder (Dänemàrik, Norwaje, Schwede, Finlànd, Islànd), Irlànd, ìm Vereinichte Kennichreich, Polen, Ungàrn, Rumänje, un so wittersch.",🔎
,,,itàlianischer,FALSE,"März 1950 z’ Rom) ìsch a itàlianischer Rachtsànwàlt, Schtààtsànwàlt un Politiker gsìì.",🔎
,,,itàlianischa,FALSE,"Lusevera (sloweenisch ""Bardo"", furlànisch ""Lusèvare"") ìsch a itàlianischa Gmainda ìn dr Regioon Friaul-Julisch Venezia.",🔎
,,,Norditalie,FALSE,"Dr Langesee, lombardisch Lagh Maggior, italiänisch Lago Maggiore oder Verbano, gurinerdütsch ""Liggåårnarsee"" (Locarnersee), isch en grosse See in dr Südschwiz und in Norditalie.",🔎
,,,Italienische Halbinsle,FALSE,"Johrhundert usser de Italienische Halbinsle au Nordafrika, d Levante, Chleiasie, de Balkan, Rätie, Germanie, Gallie, Iberie und Britannie umfasst.",🔎
,,,italienischi,FALSE,"Gschufted händ vor alem italienischi Främdarbeiter, won i änge und dräckige Baragge gwont händ.",🔎
,,,Iteliäner,FALSE,"Si isch in ere Familie vom Kanton Nöieburg ufgwachse, iire Vatter isch en Iteliäner gsi, wo fasch sis ganze Lääbe scho z Nöieburg gsi isch.",🔎
,,,Norditalien,FALSE,Im engera Sinn umfaßt’s dia Zit zwüscha 375 (wo d Hunnen in Oschtmitteleuropa igfalla sin) und 568 (wo d Langobarden noch Norditalien ku sin) bezeichnet.,🔎
,,,italiänischi,FALSE,"Aostatal hän offiziel höchdüütschi, französischi oder italiänischi Nääme.",🔎
,,,italienischi Staatsaaghörigkait,FALSE,Bi sinnere Geburt hät de Ignazio Cassis di italienischi Staatsaaghörigkait vo sim Vater gha.,🔎
,,,Itàlie,TRUE,"D'FUEV wurr durich Biträje vun ìhre ordentliche, àssozierte Mìtgléder un staatliche Inrichtunge wia Bundeslànd Kärnte (Ëschtrich), d'ditschsprochigi Gmeinschàft in Belgie (Arelerlànd), Kànton Gräubénde (Schwiz), s Land Dänemàrk, autonome Région vun Trentino-Südtirol (Itàlie), Provinz Fryslân (Nederlände), Bundeslànd Schleswig-Holstein, Bundeslànd Bràndeburi un Bundesrépüblik Ditschlànd finänziert.",🔎
,,,oberitaliänischi,FALSE,Parma isch ä oberitaliänischi Grossschtadt mit 178.718 Iiwohner (Groossruum: 425.000 Iiwohner) in der südweschtlige Poebeni.,🔎
,,,italiänische,FALSE,"Nume no Chiavenna und für e churzi Ziit Aquileja si Deil vo italiänische Gebiet gsi, wo im Lauf vom Mittelalter formell zum Dütsche Riich ghört hai.",🔎
,,,Süditalie,FALSE,"Venedig, Istrie, Dalmazie und Süditalie häi Byzanz ghöört, Rom, Ravenna und d Pentapolis em Frankeriich.",🔎
,,,Itaalien,TRUE,Dr König Theoderich dr Grooss het am Ändi vom füüfte Joorhundert für Oschtroom mit sym Heer s Land Itaalien eroberet.,🔎
,,,iteliäänische,FALSE,"Sondrio (uf Tüütsch au Sünders oder Sonders, alpinlombardisch ""Sondri,"" ) isch d Hauptstadt vo dr iteliäänische Provinz Sondrio.",🔎
,,,oberitaliänische,FALSE,Dr Guido Novello da Polenta († 1323 z Bologna) isch en oberitaliänische Herrscher und Dichder gsi.,🔎
,,,italienischu,FALSE,"  Ds Tseschrutol (wailschu: Valsesia) ist as alputol in dar italienischu provinz van Vercelli, im Piemont.",🔎
,,,iteliänesche,FALSE,"Rundume sind d Gmainde Roveredo, Buseno, Castaneda, Santa Maria in Calanca, Calanca, Lostallo und Cama; im Oschte berüert d Gränze vo Grono uf em Bärggraat die iteliänesche Gmäinde Gordona i dr Provinze Sondrio und Dosso del Liro i dr Provinz Como.",🔎
,,,italienischer,FALSE,Septämber 1871 z Ivrea (Turin) isch e italienischer Schriftsteller us dr Walsergmei Greschonei gsi.,🔎
,,,iteliäneschi,FALSE,Pavia isch en iteliäneschi Stadt i der Lombardei.,🔎
,,,ooberitaliäänischi,FALSE,"Ferrara isch en ooberitaliäänischi Stadt in dr östlige Po-Eebeni in dr Regioon Emilia-Romagna, d Hauptstadt vo dr Browinz Ferrara und Sitz vom e Erzbischof.",🔎
,,,Iteliääner,FALSE,"I de Zyt vom wirtschaftlichen Uufschwung isch dän für d Wirtschaftsregioon Züri d Zuewanderig au us em Ussland wider gröösser gsy, z’eerscht für vil Jaar vor alem Iteliääner und öppe vo de 1970er Jaar au meh vom ehemaalige Jugoslawie.",🔎
,,,italiänisch,FALSE,"Bärndütsch: ""Bärn;"" dütsch: ""Bern;"" französisch: ""Berne;"" italiänisch: ""Berna;"" rätoromanisch: ""Berna"".",🔎
,,,italiänischs,FALSE,Die zweiti Etappe het e churzes Stück über italiänischs Gebiet gfüehrt und d Fahrer hai drbii dr Simplonpass überquert.,🔎
,,,Idalie,TRUE,"Senigallia (Idalie) isch vor allem drum züe-n-re Partnerstadt worre, wyls sit 1981 scho Parnterschafte zu Sens gha hät.",🔎
,,,Middelitalie,FALSE,Etrurie () isch en antiki Landschaft in Middelitalie.,🔎
,,,Itaaliu,TRUE,Ds Doorf liggut aner Straass vam Höipttaal bi Martinach ufu Bäärgpass vam Groossu Sankt Bernhard und uf Aoschta z Itaaliu.,🔎
,,,Ob´ritalie,FALSE,"D Fàmili Bartholdi, ésch urspringli üss Ob´ritalie kumme un éww´r de Thurgau un Siedditschlànd én´s Elsass züeg´wàndert.",🔎
,,,Italiäner,FALSE,"45 Brozänt vu de Iiwohner sin Usländer, devuu rund 80.000 Portugiise, 28.500 Franzose, 19.400 Italiäner, 16.700 Belgier, 12.000 Dütschi, 5.300 Briite un 3.900 Holländer.",🔎
,,,italienischa,FALSE,Im Süde sind di italienischa Nochbergmainde Livigno und Valdidentro.,🔎
,,,italieneschi,FALSE,"Modena [] ( veralted ""Muden"", ""Mutina"", im modenesische Dialäkt ""Mòdna"") isch en italieneschi Universitätsstadt mit Iiwohner (Stand ).",🔎
,,,italiènischè,FALSE,1546 isch dè èrschti druggte „Museums“-Katalog vom Humanischtè Paolo Giovio übber èn Deil vo sim Huus im italiènischè Como erschinnè: „Musaei Joviani Descriptio“.,🔎
,,,italienische,FALSE,"S'Wort Zaine git's au in dr italienische Lombardei, wo ""zaina"" ""Behälter"" bedütet.",🔎
,,,Republik Italie,FALSE,Die händs dänn aber 1950 als UN-Treuhandgebiet ad Republik Italie umeggä.,🔎
,,,Norditaalie,FALSE,I dr Gschicht goot’s um s dramatische Lääbe vo der Königin Rodelinde bi de Langobarde z Norditaalie im sibete Joorhundert.,🔎
,,,idaliänische,FALSE,"Ìm Alterdùùm, bevoor s Latinisch, wùù sälber zù de idalische Sproochfamììlie ghöört, di andere Sprooche ùs derre Grùppe zrùckdrängt hät, sìn sälli ùf de idaliänische Halbìnsle ùn ùf Sizilie gschwätzt worre.",🔎
,,,itàliaanischa,FALSE,"’S lììgt ìm Süüdoschta vum Lànd ìn dr Regioon Provence-Alpes-Côte d’Azur, àn dr itàliaanischa Granz.",🔎
,,,idalieenische,FALSE,"Eschental) in der idalieenische Provinz Verbano-Cusio-Ossola, Region Piemont.",🔎
,,,italienische Feschtland,FALSE,Kalabrie (; ) isch di sidligscht Region vum italienische Feschtland.,🔎
,,,Underitalie,FALSE,"Z Underitalie het er d Pythagoreer bsuecht, und 388 isch er bim Tyrann vo Syrakus, em Dionysos em Erschte gsi, het sich aber mit däm verstritte und isch wider uf Athen zrugggange.",🔎
,,,Itaaliä,TRUE,Ganz im Süüdoschte isch d Gmaindgränze grad au d Landesgränze vo dr Schwiz zu Itaaliä.,🔎
,,,Italiänischi Republik,FALSE,witerhin König vo Italie gnännt und hät d Italiänischi Republik nöd aerkännt.,🔎
,,,idaliänisch,FALSE,"De idaliänisch Justizminister Roberto Castelli hät festghalte, es däät sich (bi de Islamisierig) ùm e „heftige Aagrìff gege unseri Identität durch e intoleranti Rèligion“ handle.",🔎
,,,italie,FALSE,"D Romagna isch e historischi Landschaft in Norditalie zwüsche de Apennine und dr Adria, dr Republik San Marino und Ravenna, wo - mit ere chliine Usnahm - nie e politischi Eiheit gsi isch.",🔎
,,,norditalienisch,FALSE,"D Ortler-Alpe, au Ortler-Gruppe, , , sin e Gebirgsgruppe vu dr Oschtalpe in dr norditalienisch Regione Sidtirol, Trentino un Lombardei (Provinze Sondrio un Brescia) un im Schwyzer Kanton Graubünde.",🔎
,,,Itaalie,TRUE,Au wäge de Laag am Wasser isch de Platz für d Räis zwüschet de groosse Stedt am Rhy une und über d Bündner Bèèrgpäss uf Itaalie en beliebte Etappenoort woorde.,🔎
,,,mittelitaliänischi,FALSE,"Florenz (italiänisch ""Firenze"") isch ä mittelitaliänischi Schtadt am Fluss Arno mit 382.258 Iiwohner (Schtand am 31.",🔎
,,,norditeliänische,FALSE,"Aquileia (furlanisch ""Aquilee"", dütsch ""Aquileja"" oder ""Agley"" oder au ""Aglar"") isch e chlyni Stadt mit öpe 3500 Ywooner i dr norditeliänische Provinz Udine im Friaul.",🔎
,,,italiäänische,FALSE,S Madrigal isch e literarischi Form vo dr italiäänische Lüürik im 14.,🔎
,,,Oberitalie,FALSE,"Dr Name ""Campo-Formio"" bezeichnet kei Ort, sondern e Fäld (italiänisch: ""campo"") westlig vo Udine im Friaul, Oberitalie, wo sich au en Ort mit em Name Campoformido befindet.",🔎
,,,Itààlia,TRUE,"’S ìsch noh da Seeàlpa gnännt, wu doo s’ Granzgebìrg zem Itààlia bìlda.",🔎
,,,italienischum,FALSE,"D Ost-, d Nord- und d Westwand sind uf schwiizerischem, d Südwand uf italienischum Staatsgebiet.",🔎
,,,Italiu,TRUE,"D Poäbni het na antikär Üffasig zu Galliu, und nid zu Italiu khert.",🔎
,,,talie,FALSE,"Au en Australie, Belgie, Brasilie, Dänemark, Griecheland, Großbritannie, Hongkong, talie, Japan, Kanada, Luxeburi, Niederlande, Norweege, Eschtrych, Schwede, Spanie, im Südlichen Afrika und in den USA sin se vertrete.",🔎
,,,Obberitaliè,FALSE,"Well sich z Konschtanz d Handelsstrõßè nõch Obberitaliè, Frankrych un Oschteuropa chrützt hèn, wörd für s 10.",🔎
,,,iteliänischi,FALSE,"Dr Vatter isch sid 1944 Profässer für Rächtsgschicht a dr Uni Bärn gsi, und so het d Ricarda Liver au z Bärn d Schuele bsuecht und a dr Uni Bärn und denn au z Friburg vo 1960 bis 1967 die romanischi und die latynischi Filology, die iteliänischi Literatur und s Rätoromanische studiert, under anderem bim Siegfried Heinimann.",🔎
,,,Itàlia,TRUE,"Joohrhundert hann àui d’ Verainigta Schtààta, Bràsilia un Itàlia unter da fiahrenda Nàzioona zeehlt.",🔎
,,,Oberitaliä,FALSE,"Althochditschi Literatür isch gschriibe wore uf Altalemannisch, Altbairisch, Langbordisch (z Oberitaliä) un im obere Altfränkisch.",🔎
,,,Italiä,TRUE,"Mit Abstand folgäd Italiä mit 7,3 %, Frankriich und Holland mit je 5,5 %.",🔎
,,,italien,FALSE,No Protescht vu dr Opposition wäg ihre italienische Abstammig het si uf s Amt vu dr Premierminischteri verzichtet.,🔎
,,,iteliänische,FALSE,Augschte 1995 z Lausanne) isch en iteliänische Comic-Zaichner und -Täggschter gsi.,🔎
,,,Italiener,FALSE,Johrhundert gege d Italiener un ihri Koloni Eritrea.,🔎
,,,Italianer,FALSE,"Gàschtàrweiter sìn ìn d Gegend ku wàndla, meischtens Italianer un Pola.",🔎
,,,Italia,TRUE,"A paar andere romanische Schprocha hond no an meh oda weniga offiziella Schtatus uf nam regional oda sunsch limitiertem Level, zum Biischpil Sardisch oda Okzitanisch in Italia, Rumantsch in da Schwyz oda Katalanisch und Galicisch in Spania.",🔎
,,,Italiâ,TRUE,Dui Opr schbiilt z Mainz ond z Parma (Italiâ) en dr erschda Hälfde vom 16.,🔎
,,,Süüditaalien,FALSE,"D Anna oder Nanni (Nanny) Escher – uusgsproche: ""Äscher"" – isch z Süüditaalien uf d Wält choo.",🔎
,,,iteliänischen,FALSE,"S Vintschgau (, im Vallader: ) isch es Taal i den Oschtalpen und e politische Bezirk i dr iteliänischen autonome Provinz Booze-Südtirol.",🔎
,,,italièn,FALSE,"Si vobindet diè italiènischi Stadt Turin übber Cuneo mit èm französischè Nizza un unterquert dè Hauptkamm vo dè Seealpè unterhalb vum Colle di Tenda in èm über acht Kilometer langè Scheiteldunnel, wo übber acht Kilometer lang isch.",🔎
,,,Italiänische,FALSE,"Hit stoot G in de meischte Sprooche für //, so im Französische, Italiänische und Änglische.",🔎
,,,Italiè,FALSE,"Bis 2008 sött lutt èm dütsch-schwizerischè Staatsvotraag diè gsamti Strecki mindeschtens virgleisig uusbaut worrè, um denn als nördlichè Hauptzuèlauf zum neuè Gottard-Basisdunnel Richtig Italiè z dienè.",🔎
,,,italienisch,FALSE,"Bärn ([], amtlech ""Bern"" , französisch ""Berne"" [], italienisch ""Berna"" [], , frankoprovenzalisch ""Bêrna"" ) isch d Bundesstadt vor Schwyz, d Houptstadt vom Kanton Bärn u ligt ar Aare.",🔎
6389,Argos (Stadt),D Stadt Argos,argivische,FALSE,"De Epiteles aber, en argivische Feldherr, wo a de Gründig vo de Stadt Messene bitailigt gsii isch, hett de Kaukon im Tromm druf hiigwise, wo d Satzige vo de Mysterie vo de Grosse Göttine vergabe ligid, demit er de Kult wider iifüeri.",🔎
,,,Argiver,FALSE,"Er het d Argiver, d Arkadier und d Eleer überreedet, mit iim in Lakonie iizfalle udn isch dur säll Gebiet zooge, wo sit mä sich het chönne erinnere nie e findligi Armee duurechoo isch.",🔎
,,,Argos,FALSE,"D Noofare vo dene hend s Piet vo Sparta uusgwiitet und denn o afange Chrieg gege Kynouria, Argos und Arkadie füere, wobii nöd immer sicher isch, wievill vo dene Eraignis historisch sind.",🔎
6390,Emmentaler Alpen,Ämmetaler Alpe,Ämmitaler Alpe,TRUE,Di wichtigschte Gipfel dunte wäre no andere Klassifikatione zue dr Ämmitaler Alpe grächnet.,🔎
,,,Ämmitauer Alpe,TRUE,"No eltere Darstellige u. a. au im Geografische Lexikon vu dr Schwyz, sin di ganze Ämmitauer Alpe, u. a. au Biet vum Bärner Oberland bis Thun, Inderlache un Brienz zue dr Zäntralschwyzer Voralpe zellt, no neiere un no SOIUSA verlauft d Weschtgränze vu dr Lozärner Voralpe un dodermit vu dr Zäntralschwyzer Voralpe am Ämmitau un am Marietal (d. h. uf dr Charte ohni d Biet XIV und XV).",🔎
6391,Staatsoberhaupt,Staatsoberhaupt,Staatsschef,FALSE,In dr Zit vo 1939 bis zu sim Dood isch dr Franco Staatsschef vo Schbanie gsi.,🔎
,,,Schtààtsoowerhàuipta,FALSE,Ìn dam Àrtìkel fìndsch d’ Lischta vu da Schtààtsoowerhàuipta vu dr Ukràina zitter 1917.,🔎
,,,Schtaatsoberhaupt,TRUE,Er isch zuegliich s Schtaatsoberhaupt vo dr Schwiiz.,🔎
6392,Säuren,Süürene,Süüri,FALSE,"Wil s LSD s Diethylamid vo dr Lyserg""süüri"" isch, brucht im Naame vom ene Hufe Muusigrichdige, wo as psüchedelisch empfunde wärde, s Wort Acid (änglisch für Süüri) z.",🔎
,,,suuri,FALSE,Dr pH-Wärt isch e Maass für dr suuri oder basisch Charakter von ere wässrige Löösig.,🔎
,,,Süüre,TRUE,Vo konzentrierte Süüre und Baase wird s allerdings zersetzt und drbii wird Wasserstoffgaas freigsetzt.,🔎
6393,Schwäbische Alb,Schwäbische Alb,Schwäbischen Alb,FALSE,Dr Name „Staufer“ leitet sich vo dr Burg Stauf uf em Hohestaufe am Nordrand vo dr Schwäbischen Alb bi Göppige ab.,🔎
,,,Schwöbische Alb,FALSE,A sinere Oschtflanke gränzt de feschti Stei vum Schwarzwald a de weiche Chalchschtei vu de Schwöbische Alb.,🔎
,,,Schwäbischa Alb,FALSE,Dr Alb-Donau-Kreis hot em Norda en Adoil an dr Schwäbischa Alb on em Sida an Oberschwaba.,🔎
,,,Schwööbische Alb,TRUE,Im Noorde goot sis Verbraitigspiet bis zu de Donau und de Schwööbische Alb.,🔎
,,,Schwäbischå Ãlb,TRUE,"Wãldhousa liggd ouf dr Hochflêch vô derrå eschdlichå Schwäbischå Ãlb, em Hỏrzfäld.",🔎
,,,Weschtdrauf Schwôbischi Alb,FALSE,Mai 1962 uff dè Zaaradbaan Honau-Lichtèschtei (Weschtdrauf Schwôbischi Alb vokeert).,🔎
,,,Schwebische Alb,FALSE,Dr Ipf isch e 668 Meter hoche Zygebäg vu dr eschtlige Schwebische Alb.,🔎
,,,Albhochfläche,FALSE,"Weiler Isch d oenzig Gmoe em Landkroes Esslenge, mo ganz uf dr Albhochfläche leit.",🔎
,,,Albvorland,FALSE,Schteedle leit zwischem Albvorland ond dr Frankeheche.,🔎
,,,Schwäbischè Alb,FALSE,"Well sich s gsamti Gebièt um diè hüttig oberi Doonau sit guèt 10 Millionè Johr hebbè duèt, findet mo dè Dalschotter vo sellem Stroom hütt uff dè Plateaus vo dè Schwäbischè Alb, wogegè diè voblibnè Gwässẽr sich entschprechend vodüüft un diè hüttigè Däler bildet hèn.",🔎
,,,Schwôbischi Alb,TRUE,"Tûpischi Dafèlbärg findet sich zum Byschpill im Elbsandschteigebirge sowiè i dè Fränkischè un Schwôbischi Alb sowiè im Dafèljura, wo si è Folgi vo Schichtschtufè sin.",🔎
,,,Schweebische Alb,FALSE,"Gibfel iber 1000 Meeder gid s au no im Èèrzgebiirg, im Fichtelgebiirg, ùf dr Schweebische Alb ùn im Haarz, wù s nèèrdligschd Midelgebiirg isch mid em Brocken (1142 Meeder).",🔎
,,,Schwebisch Alb,TRUE,"Andersch wie vum noch glägene Fälbeg isch d Schwebisch Alb aber nit z sähne, derfir e git s e scheni Uusicht abe uf Fryybeg.",🔎
,,,Reidlengor Alb,FALSE,"Metzeng mid saene 22.000 Aewonor (2017) leid am Fuas vo dor Reidlengor Alb, am Auslaof vom Ermsdaal.",🔎
,,,Schwöbischi Alb,TRUE,"Dè Nammè bezièt sich uff dè Randè, è Jura-Daffelgebyrge, welles übber 900 Metèr hoch isch un diè Schwöbischi Alb mit èm Schwizer Jura vobindet.",🔎
,,,Schwäbischâ Alb,FALSE,"Zu de bsonders endressande Doeldialägd vom ""Schwäbischâ"" ghert’s ""Älbler Schwäbisch,"" wo fo denne Leid gschwätzt wird, wo fo dr Schwäbischâ Alb ra kommet.",🔎
,,,Schwööbisch Alb,TRUE,"D Bisidlig vo dem Land zwüschet em Rhii, em Main und em Iller, wo vom Negger und vo de obere Donau durflosse werd und wo grossi Wälder stönd, wie de Schwarzwald, de Odewald und di Schwööbisch Alb, cha för d Antiki i föf Periode tailt were.",🔎
,,,Schwòbischè Alb,FALSE,"Fundschtugg uss de è Schteizit uff dè Schwòbischè Alb beinhaaltet au übber 35.000 Johr aalti Knochèflötè, diè als älteschti erhaalteni Musikinschtrument vo Europa geltè.",🔎
,,,Schwäbscha Alb,FALSE,Gmend leit zwischa dr Randhechne vom Welzheimer Wald (Doil vom Schwäbisch-Fränkischa Wald) em Norda on vom eschtlicha Vorland vo dr Schwäbscha Alb em Sida em Remsdal on em Mindongsgebiet vo a baar Näbabäch.,🔎
,,,Schweebisch Alb,TRUE,Si grenzt im Weste an Schwarzwald und im Nordoste a d Schweebisch Alb.,🔎
,,,Schwäbischi Alb,TRUE,"D Burg Wildestei lit dört, wo d Donau dur die Schwäbischi Alb fliesst.",🔎
,,,Schwäabischa Alb,FALSE,"Zu ram g'herad Doil vo dr Schwäabischa Alb, am Hochsschdräss, s Blaudal, s Laudrdal ond andre gloinre Däalr.",🔎
,,,Schwôbischè Alb,FALSE,"Als älteschtes erhaaltenes Musiginschtrumänt vo Europa gelted öppè 42.000 bis 43.000 Johr aalti steizitlichi Knochèflötè, wo uff dè Schwôbischè Alb gfundè worrè isch.",🔎
,,,Rauhe Alb,FALSE,"D Diözese isch (ab 1275) i 64 Dekanat und zäh Archidiakonat underteilt gsi: Schwarzwald, Rauhe Alb, Allgäu, Illergau, Burgund, Chleggau, Briisgau, Thurgau, Zürigau, Aargau.",🔎
,,,Schwõbischè Alb,FALSE,"Dè Volauf vo sellèm großè Urdonauschtròm isch hüt guèt ablèsbar an alpinè Flussschotter, wo infolg vo dè fortdauerndè Hebig hüt uff Gipfel un Plateaus vo dè Schwõbischè Alb ligè, wogegè sich d Donau, meischtens nu wennig südlicher, inzwischè 70 bis 200 Meter duèfer i dè Untergrund vom Hebigsgebièt yschnittè hèt (bis öppè Ulm).",🔎
,,,Schwäbisch Alb,TRUE,Nördlich schliesst sich hinder der obere Done die Schwäbisch Alb a. Wänigi Kilometer östlich bzw.,🔎
,,,Oschtalb,FALSE,"Dr Georg Elser, a schwäbischer Schreinergsell vo dr Oschtalb, siht dui Gfahr vo-ma Kriag deitlich am Horizont raufziah.",🔎
,,,Albhochflech,FALSE,"D Außaufnahma send en Berlin, en Urach ond uf dr Albhochflech beim Schloss Lichdastoi em Ordsdoil Honau vo dr Gmoid Lichdastoi dreht worra.",🔎
,,,Schweebisch,FALSE,D Juragebiirg (vor alem di Schweebisch ùn di Fränggisch Alb) geen ùf Zyd vùm Jura zrùg.,🔎
,,,Schwäbischer Alb,FALSE,"Baisinga leit em Obere Neggerdal, zwische Schwarzwald ond Schwäbischer Alb.",🔎
6394,Niedergösgen,Nedergösge,Nidergösge,TRUE,April 1928 z Nidergösge; † 25.,🔎
,,,Nidergöösge,TRUE,Hauptort isch Nidergöösge.,🔎
6395,25. August,25. Augschte,25. Àuigscht,TRUE,"20Mai"">27. Mai 1974 bis àm 25. Àuigscht 1976. Speeter, vum <a href=""20",🔎
,,,25. Auguscht,TRUE," Kircha, † 25. Auguscht 1906 z Ulm),",🔎
6396,Bärenfels (Adelsgeschlecht),Die vo Bäärefels,vu Bärenfels,FALSE,"Vììla Fàmìliamìtglììder hann Litt üss aidgenössischa Gschlachter wia d’ vu Hallwyl, vu Mülinen un vu Bärenfels ghiiroota — domìt sìnn d’ Waldner vu Freundstein àui ìn dr Schwiiz ifflussriich gsìì.",🔎
,,,Bärefels,FALSE,Basler Aadligi wie d Familie Münch und Bärefels häi in dere Zit en ängs Verheltnis zu de römisch-dütsche Herrscher us em Huus Luxeburg ufbaut.,🔎
6397,Museum,Museum,musealè,FALSE,"È Museumsmülli isch è Mülli, wo musealè Zwèck diènt.",🔎
,,,Hoimedmuseea,FALSE,S Schwarzwaldmuseum Triberg en dr Wallfahrtstraße 4 z Triberg isch ois vo de Hoimedmuseea mo auf privade Grondlaga aufbaud.,🔎
,,,Museè,FALSE,S Historische Museum Basel isch eins vo de grösste und bedütendste Museè vo deren Art in dr Schwiiz.,🔎
,,,Museeèn,FALSE,"S meischte sind historischi Bouwäärch, und drzue ane het men au Sammlige vo Museeèn und vo Archyv und gwüssi archäologischi Oort uf d Lischte gnoo.",🔎
,,,Alpemuseum,FALSE,Z Chamonix git’s es Alpemuseum.,🔎
,,,Hämetmuseum,FALSE,Sit 1952 isch döt ine ä Toggeburger Hämetmuseum.,🔎
,,,Heimetmuseum,FALSE,D'Gmei Forche het e Heimetmuseum.,🔎
,,,Musee´e,FALSE,"1919 isch är in d Wyhandlig vo sym Vater yträtte, drzwüsche isch är no in d Gwärbschuel z Basel und het im In- und Usland Usschtellige und Musee´e bsuecht zum Schtudium vo dr Molkunscht.",🔎
,,,Muse`e,FALSE,Näbe Privatpersone hei au Muse`e und Inschtituzione syni Bilder gchauft.,🔎
,,,Museen,FALSE,Vili vo de vo ire gsammlete Wärch sind hüt i Museen zuegänglich; usser de bereits erwähnte Peggy Guggenheim Collection z Venedig isch das s Solomon R. Guggenheim Museum z New York und s Guggenheim-Museum Bilbao z Bilbao.,🔎
,,,Museom,TRUE,"Des Museom konzendrierd sich uf ällas was mid de Hehla zom doa hod, wie endschdanded Hehla, was fend ma en de Hehla an Drobfschdoi, an Knocha, ond von de Hehlamenscha.",🔎
,,,Museä,FALSE,Fossilie us em Tal vo Nugerol cha mer hüt i de Museä vo Basel und Biel aaluege.,🔎
,,,Museeè,FALSE,"Si het d Samlige vo Musiginschtrumänt i de Museeè vo dr Schwiiz, z Nürnberg, z Stockholm und z London undersuecht und drüber publiziert.",🔎
,,,Musee,FALSE,"Bim Usbroch vode Revolution hed mer met em Panzerkreuzer ""Aurora"" uf de Wenterpalascht, d Eremitage, gschosse ond en gschdörmt, wil die provisorisch Regierig i dem Gebäude, wo höt eis vo de gröschde Musee uf de Wält esch, tagt hed.",🔎
,,,Musea,FALSE,"D Schdadmusea Gerolzhofa, des send zwoi Musea mid vier Doil in dr Schdad Gerolzhofa.",🔎
,,,Regionalmuseum,FALSE,S Fricktaler Museum isch es Stadt- und Regionalmuseum im aargauische Rhyfälde.,🔎
,,,Usstelligsgeböid,FALSE,D Kunsthalle Basel isch e Usstelligsgeböid für zitgenössisch-avantgardistischi Kunst am Stäinebärg 7 z Basel.,🔎
6398,Bezirk Baden (Aargau),de Bezirk Baade oder s Baadebiet,Bade,FALSE,"Mét (m mittlere un süedliche) Bade zsàmme bildt s àlso de (oweri) Owerrhin-Region zwésche Basel un Karlsrüeh, Schwàrzwald un Vogese.",🔎
,,,Bezirk Baaden,FALSE,"Der Xaver Widercheer, wo am sibeten Augschte anne 1817 z Spreitebach im Bezirk Baaden uf d Wält choo und am 29.",🔎
,,,Bezirk Bade,FALSE,"Spräitebach (amtlich ""Spreitenbach"") isch e Gmeind vom Bezirk Bade im Kanton Aargau.",🔎
,,,Baadebieter,FALSE,Der Meng het es paar Sache zu der regionale Gschicht und es Wörterbuech vo der Baadebieter Mundart gschribe.,🔎
,,,Badepiet,FALSE,"Im groosse Räschte vom Gibiet isch es uf en andere Wääg veräifacht woorde, deet nämli säit me äitwäders /fettər/, /wættər/, /wæʃpı/ (öppe z Züri, im Badepiet oder z Schwyz) oder aber /fɛttər/, /wættər/, /wæʃpı/ (öppen im süüdlichen Aargöi oder im Luzëërnische), mit andere Woort: s alt gërmaanisch /ɛ/ isch zu /æ/ gsänkt woorde.",🔎
,,,Bezirk Baade,FALSE,"Mellige (amtlich ""Mellingen"") isch e chlyni Stadt im Bezirk Baade im Kanton Aargau.",🔎
6399,Emmen,Emmen (Begriffsklärung),Ämmä,TRUE,"Us dere bsondrige topographische Laag resultiered 2 Dörfer, 2 Chelegmeinde, 5 Postchreis und Quartier, wo einersiits uf Lozärn, andrersiits uf Ämmä orientiert send.",🔎
,,,Ämmebrogg,FALSE,Oktober 1952 z Ämmebrogg) isch e Schwyzer Joodleri un Sängeri vu volksdiimlige Lieder un Schlaager.,🔎
6400,Nickel,Nickel,Ni,FALSE,"S isch nume ai Byschpel vun ere CO-Monohydrogenas bekannt, wu anderi Metallatom (Fe, Ni) iber Schwäfelbrucke ne ähnligi Zämemsetzig uswyse.",🔎
,,,vonickelt,FALSE,"S fèrtige Inschtrumänt cha abschlièßend lackyrt odder galvanisch vosilberèt, vonickelt bezièhigswys vogoldet wörrè.",🔎
6401,Gesellschaft,Gesellschaft,Gseuschaft,TRUE,"D Reformazioon het d Gseuschaft veränderet, en Ernöierig vom Schueu- u Biudigswäse gförderet, daademit nöii Forschig müglech gmacht u im Vouch d Luscht uf Mitspraach gweckt, aso schliesslech zur Demokraty gfüert.",🔎
,,,Gsellschafte,TRUE,"De Ferdinand Tönnies hingäge hät ""Neuziit"" genau im Sinn vo siim theoretische Werch ""Gemeinschaft und Gesellschaft"" als exakte Gegebegriff zum ""Mittelalter"" benutzt: I dem seied d Mensche gneigt gsii, ""alli"" soziale Kollektiv als ""Gmeinschafte"" z verschtah, ganz andersch als i dr Neuziit, wo si die ""sämtlich"" eher als ""Gsellschafte"" wahrgnaah hebed.",🔎
,,,gsellschaft,FALSE,"De Uusdruck Gmeind (vo althochdüütsch ""gimeinida"") meint e gsellschaftlichs Gebild, wo anere Gmeinschaft äänlich isch und wo politische Funkzioone im ene Staat het.",🔎
6402,Erzingen (Klettgau),Erzige,Erzinge,TRUE,Erzinge und d L143.,🔎
,,,Èrzingè,TRUE,"Dè Gränzübbergang hèt nõch 1839 è wichtigi Rollè gschpillt, well diè nägschtè beidè Gränzübbergang, diè Reisebüss un dè Schwervokeer abfertigè hèn könnè, z Èrzingè im Südè bzw.",🔎
,,,Ärzinge,TRUE,"d Gmeind Wuete statt Ewedinge, Chleggau statt Ärzinge, Küssabärg statt Kadelburg).",🔎
,,,Ärzingé,TRUE,Oktobèr 2013 isch dè Uusbau vo dè Baanschtrèggi zwüschè Ärzingé un Schaffuusè abgschlossè un im Bedryb übbergää worrè.,🔎
,,,Èrzinge,TRUE,"S Chleggi isch fruchtbar und drum vo de Landwertschaft prägt, die wichtigste Produkt sind Chorn und i de Dörfer Èrzinge, Rechbärg, Halau, Traadinge un Oschterfinge wörd Wii gmacht.",🔎
,,,Ärzingè,TRUE,"D Gmeind Chleggau bschtòt uss de Ortsdeil Büèl, Ärzingè, Gißlingè, Grießè, Rächbärg, Rièderè a. S. un Wyswyl (hochdütsch: Bühl, Erzingen, Geißlingen, Grießen, Rechberg, Riedern a. S., Weisweil).",🔎
6403,Madiswil,Madiswiu,Chlidietu,FALSE,1833 isch d Sekundarschueu gründet worde (di zwöiti im Bärnbiet nach Chlidietu); 1835 isch im obrigkeitleche Zähtespycher d Notfaustube (das isch dr Afang vom hütige Spitau) uftoo worde.,🔎
,,,Gueteburg,FALSE,"Im Johr 1330 het dr ""Lütold von Krenkingen"" vu dr Gueteburg d Burg vu dr ""Margerethe von Wasserstelz"" gchauft.",🔎
,,,Madis,FALSE,"Nochbergmeinde si: Langetu, Buesu, Obersteckholz, Madis, Rütschele und Bleibech Gschicht.",🔎
6404,UN-Resolution,UN-Resolutione,Resolution,FALSE,"Die fümf ständige Mitgliider (Frankriich, Russland, die Vereinigte Staate, d Volksrepublik China und s Vereinigte Königriich) hai bi dr Verabschiidig vo Resolution (""Resolutions"") en erwiiterets Vetorächt und wärden dorum au as ""Vetomächt"" bezeichnet.",🔎
,,,Resolutione,FALSE,"Im Gegesatz zu Resolutione vom UN-Sicherheitsroot si die vo dr UN-Generalversammlig völkerrächtlig nid bindend, chönne aber politischs Gwicht ha, wil si en Entschluss von ere Mehrheit vo de Mitgliidstaate si.",🔎
6405,Walliser Alpen,Walliser Alpen,Walliser Alpe,TRUE,"Ufer Nordsiitu sind Bärner und Waadtländer Alpe, im Südu d Walliser Alpe mit du heegschtu Bäärgu vaner Schwiz (Mischabel- und Monte-Rosa-Massiv).",🔎
,,,Wallisär Alpä,TRUE,"Der Simplonpass oder churz der ""Simplon"" (it. ""Passo del Sempione"") isch un Strassupass in dä Wallisär Alpä.",🔎
6406,Rappen,Rappen,Schwyzer Rappè,FALSE,Für jeddè Schwanz git hützdaag è Prämiè vo öppè 150 Schwyzer Rappè.,🔎
,,,Rappe,TRUE,Er wird i hundert Rappe iiteilt.,🔎
,,,Zwäirappestück,FALSE,"Wo dr Rappemünzbund gründet worde isch, isch dr Naame denn für Zwäirappestück brucht worde.",🔎
6407,Eidgenössisches Finanzdepartement,Eidgenössischs Finanzdepartemänt,Finanz- und Zolldepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Finanz- und Zolldepartement vorgschtande - gege de Wille vo dr Sozialdemokratische Partei.,🔎
,,,Finanzdepartemänt,FALSE,"Jänner 2016 hät er sis Amt aaträte und s Departemänt für Verteidigung, Bevölkerigsschutz und Sport (VBS) vom Bundesrot Ueli Maurer übernoh, wo is Finanzdepartemänt (EFD) gwägslet hät.",🔎
,,,Finanzdepartement,FALSE,Während siinere Amtsziit isch er em Finanzdepartement vorgschtande.,🔎
,,,Eidgenössische Finanzdepartement,FALSE,Er staht sit siinere Wahl em Eidgenössische Finanzdepartement vor.,🔎
,,,EFD,FALSE,Si isch e Bundesrootspartei und het zwei vo siibe Bundesrät: dr Ignazio Cassis im EDA und dr Karin Keller-Sutter im EFD.,🔎
,,,Finanz- und Zolldepartäment,FALSE,Dezember 1953 isch de Streuli in Bundesrat gwäält woorde und deet em Finanz- und Zolldepartäment vorgstande.,🔎
6408,Legende (Begriffsklärung),Legende,legendääri,FALSE,"Au im Wolfram vo Eschebach si ""Parzival"" wird under dr Bezäichnig „arthurische Gralroman“ zu dere Gattig zelt wie au die sogenannte noochklassische Artusromään vo de Autore Wirnt vo Grafebärg, Heinrich vom Türlin, dr Stricker, dr Pleier und dr Konrad vo Stoffel Was d Wärk vo dene verschiidene Autore gmäinsam häi, isch dass dr legendääri Köönig Artus (ängl.",🔎
,,,Legändè,TRUE,"Ènèrè Legändè nõch hèt dè Philosoph un Mathematiker Pythagoras èrschtmòls è Stimmigssischteem beschribbè, un zwar uff è mathematisch-theoretischi Wyys mit dè Legändè vom Pythagoras i dè Schmitti).",🔎
,,,Häiligelegände,FALSE,"Me weiss us de mittelalterliche Häiligelegände, wie öppe der Urs und de Viktor dur s helvetische Land bis uf ""Salodurum,"" wo hüt Soledurn isch, gflüchtet sind; die häiligi Verena isch bis uf ""Tenedo,"" also Zurzach ggange, und de Gereon het de Wääg über ""Basilea"" und ""Argentorate"" (Strossburg) bis uf Köln gfunde, wo me no hüt sini Relikwie vereert.",🔎
,,,legendääre,FALSE,Mit de legendääre Bricht über e Püthagoras in dr Schmiidi gältet dr Püthagoras vo Samos spöötistens sit dr Spootantike as Erfinder vo dr theoretische Muusig.,🔎
,,,Legändä,TRUE,"Underwoudä sell dr Legändä na scho bi dr schwyyzer Staatsgrindig uf äm Rütli, äm Rütli-Schwur däbiä gsey syy.",🔎
,,,Legendä,TRUE,"De Name chonnt vonäre Legendä vo de Belagerig vo de Feschtig ""Hohesalzburg"" z Salzburg.",🔎
,,,Gründigslegände,FALSE,D Gründigslegände stammt usem früene 9.,🔎
,,,Legendè,TRUE,"Als Ersatz für dè urschrüngliche schwarze odder Gatter-Schtai, wo bi dè Gränzkorrektur 1839 durch èn normalè Gränzschtei ersetzt worrè isch, hèn d Blummbärger è Infodaflè uumittelbar näbbèm Gränzschtai uffgschtellt, wo èn churzè Abriss übber d Hischtory git, un d Legendè vo dè Gränzschtaibeschriftig beinhaaltet.",🔎
6409,Nahostkonflikt,Dr Komflikt im Nooche Oste,Komflikt im Nooche Oste,FALSE,Er isch e Däil vom Komflikt im Nooche Oste und isch noch em Israelische Unabhängigkäitschrieg (1948) und dr Sueskrise (1956) dr dritt Arabisch-Israelisch Chrieg gsi.,🔎
,,,israelisch-arabische Konflikt,FALSE,Die israelisch Innepolitik isch schtark vom israelisch-arabische Konflikt beiiflusst.,🔎
,,,Jomflikt im Nooche Oste,FALSE,Die Arabisch-Israelische Chrieg stelle in dr Hauptsach s militärische Momänt vom Jomflikt im Nooche Oste daar.,🔎
,,,Nahoschtkonflikt,FALSE,"Das gilt bsunders für d Friedensnobelpriise vo de Jahr 1973, wo dr Henry Kissinger (USA) und Le Duc Tho (Vietnam) (hät uf de Priis verzichtet) fürs Friedensabkomme vo 1973 in Vietnam uuszeichnet worde sind und 1994, wo nebed em Schimon Peres und em Jitzhak Rabin au de Jassir Arafat für siini Bemüehige zur Lösig vom Nahoschtkonflikt uuszeichnet worde sind.",🔎
,,,Arabisch-Israelische Komflikt,FALSE,"Im Juli 2009 het dr Chalid Maschal, e politische Füehrer wo z Syrie läbt, gsaot, ass d Hamas mit de USA wurd kooperiere, zum e Lösig im Arabisch-Israelische Komflikt z finde.",🔎
,,,Komflikt im Noche Oste,TRUE,Dä Strit bildet dr ideologisch Hindergrund vom Komflikt im Noche Oste.,🔎
6410,Gräzisierung,Gräzisierig,ins Griechische übersetzt,FALSE,"Si ursprünglig Name isch Johannes Heussgen (au Husschyn, Hussgen, Huszgen, odr Hausschein gschriibe) gsi, won er, wie s in dere Ziit unter Humanischte gang und gäb gsi isch, ins Griechische übersetzt het (""oikos"": Huus und ""lampas"": Lampe).",🔎
,,,gräzisiert,FALSE,"April 1560 z Wittebärg), gräzisiert vo Schwartzerdt, isch ä dütsche Humanischt, Mitarbeiter vom Martin Luther und Reformator gsi.",🔎
,,,grezisiert,FALSE,Thoth oder Thot () isch dr grezisiert Name vom enä altägyptische Mondgott.,🔎
6411,Museumsbahn,Museeumsisebaan,Museumsbaanè,FALSE,"Etlichi V 36 sin erhaaltè blibbè, sig s nu bi dè DB un dè DR sèlbscht als historischi Loks, bi Brivatbaanè im In- un Uusland odder bi Museumsbaanè.",🔎
,,,Museumsvokeer,FALSE,Dè Vorein blaanet èn regelmäßigè Museumsvokeer uff dè Dreiseèbaan yzrichtè.,🔎
,,,Museumsbedryb,FALSE,Èn Huufè vo sellnè robuschtè un belièbtè Faarzüüg sin vo Ysèbaavorein un Ysèbaamuseè kauft worrè un wörrèd no hüt im Museumsbedryb ygsetzt.,🔎
,,,Museumsbaan,FALSE,"Dè Schluchtèschteig biègt nõch rächts ab un volauft entlang dè Wuètè zum Baanhof Wizè, èm Èndbaanhof vo dè ""Sauschwänzlebaan"", welli sit 1977 nu no als Museumsbaan gnutztè wörd.",🔎
,,,Museumsysèbaan,TRUE,"È Garnitur isch bi dè Museumsysèbaan ""AMTF Train 1900"" z Fond-de-Gras konservyrt.",🔎
,,,Museumsbetrib,FALSE,Hüt findet an einigi Sunndige im Summer Museumsbetrib mit ere Dampflok T 3 statt.,🔎
6412,Elisabethenkirche (Basel),D Elisabethekiirche z Baasel,Elisabethekiirche,FALSE,"1980 isch s in dr Elisabethekiirche gsi, wo si im Hugo vo Hoffmannsthal si «Jedermann» gee hai und im neggste Johr «Das grosse Welttheater» in dr Martinskiirche.",🔎
,,,Elisabethechille,FALSE,"So isch d Elisabethechille, won er finanziert het, fertig baut und dr Chillekommission Basel-Stadt übergee worde.",🔎
6413,Demeter,Demeter,Damater,FALSE,"Noch de Mysterienischrift, wo imene dorische Tielekt gschriben isch, sind im Karneiasion d Damater, d Hagna, de Hermas, de Apollon Karneios und di Groosse Götter vereert wore.",🔎
,,,Demeter Chthonia,FALSE,Uf de Hööchi vom Pron isch de Tempel vo de Demeter Chthonia gstande.,🔎
6414,Scheuren BE,Schüüre BE,Schüüre,TRUE,"D Nachburgmeinde si Büetige, Schwaadernou, Schüüre, Meieried, Büüre u Diessbe.",🔎
,,,Scheuren,FALSE,"D Nachburgmeinde si Saafnere, Büüre, Dotzige u Scheuren.",🔎
6415,Kanton Léman,Kanton Léman,Lemanischi Republik,FALSE,"Januar die Lemanischi Republik usgrüeft worden isch, und im Unterwallis.",🔎
,,,Léman,FALSE,"Zue säber Zyt hätts die alte Kantön Basel, Bärn, Züri, Friburg, Schaffhuuse, Soledurn, Wallis wo zum Deil Gebiet verlore hai bi dr Neuiideilig, und die neue Kantön Bade, Bellinzona, Léman, Lugano Linth, Oberland, Rhätie, Säntis und Waldstette gäh, wo spöter wider neuiideilt worde si oder en andere Name übercho hai, und d Kantön Aargau und Thurgau.",🔎
,,,Lemanische Republik,FALSE,"1798 isch die Lemanische Republik entstande, wo gly drufabe Kanton Léman gheisse het.",🔎
6416,Lange Mauern,Die Lange Muure,Lange Muure,TRUE,"460–457 v. d. Z. si die sogenannte Lange Muure baut worde, wo Athen mit em Haafe Piräus verbunde häi und us Athen e Festig gmacht häi, wo mä braktisch nit het chönne eroobere.",🔎
,,,Lang Muure,TRUE,"Die Lang Muure, wo d Schdadt mit em Hafe Piräus verbunde häi, si abbroche und dr Seebund isch ufglöst worde.",🔎
6417,Schellenberg,Schellabärg,Schällabärg,TRUE,"S Gebiet vom höttiga Förschtatum, nämleg d Grafschaft Vadoz und d Herrschaft Schällabärg, hät früener da Herra vo Hohenems ghöört.",🔎
,,,Scheallaberg,TRUE,"Nofels isch dr weschtlichschte Ortstoal vo Fealdkirch zwüschat am Scheallaberg im Süda, dr Ill im Nordoschta und am Rhii im Weschta.",🔎
,,,Schällebärg,TRUE,"Uf dr rächte Site vom Rhii häi de Groofe vo Wärdebärg d Herrschafte Schällebärg, Bludenz mit em Montafon, dr Hof Lustenau und im Graubünde d Vogtei über s Chloster Disentis ghöört.",🔎
,,,Schellebärg,TRUE,"Dr Wohnsitz vum Erzbischof, di Erzbischeflig Kanzlei un s Sekretariat sin im Frauechloschter vu dr Schwestere vum Choschbere Bluet (SPPS) z Schellebärg, S Erzbischefli Generalvikariat dergege z Vadoz.",🔎
6418,Astralkult,Astralgottheit,Astralgotthaite,FALSE,"De Nanna ghört zu de alte mesopotamische Astralgotthaite, wo scho früe bizügt sind.",🔎
,,,Sune- und Astralkult,FALSE,E Zügnis vo Sune- und Astralkult bi de Germanie het de Tacitus öberliferet: Nochdem um 58 n. Chr.,🔎
6419,Heidentum,Häidedum,Heide,FALSE,"Oktober 1910 z Heide), Daufname Jean-Henri Dunant, isch e Schwiizer Gschäftsmaa und e Humanist vo christliger Brägig gsi.",🔎
,,,Häide,FALSE,Es het aber bis zum Ändi vo dr Spootantike im Imperium sogenannti Häide gee.,🔎
,,,Haid,FALSE,"De Ammianus isch zwoor en Haid gsii, isch aber em Christetum mitere groose Toleranz begegnet und er het zum Bispil d Armeversorgig und die moralische Wert anerchennt.",🔎
,,,häidnische,FALSE,"Es het Verfolgige vo häidnische Filosofe gee, doch sunst isch dr Valens de Häide gegenüber tolerant gsi.",🔎
,,,pagane,FALSE,"Als Verdrätere von ere nitchristlige filosofische Dradizioon het si z Alexandrie, wo denn meerhäitlig christlig gsi isch, zu dr verfolgte pagane Minderhäit ghöört.",🔎
,,,pagani,FALSE,Gege d Nitchriste im Imperium het dr Anastasios Gwalt brucht und 502 pagani Früeligsfest verbote.,🔎
,,,häidnisch,FALSE,"S Kärnland vom Groossfürstedum Litaue, wo bis denn häidnisch gsi isch und in dr Flechi dr hütige Republik Litaue entsproche het, isch zwangschristianisiert worde.",🔎
6420,Elementarteilchen,Elementardäili,fundamentale Däili,FALSE,"Bi de fundamentale Däili, wo as punktförmig und nit zämmegsetzt aagluegt wärde, cha men en nume kwantemechanisch verstoo.",🔎
,,,Däili,FALSE,D Kwantetheorii hingege beschribt d Wäggselwirkig zwüsche chlinste Däili in chliine Ruumgebiet.,🔎
,,,Elimentaardäili,TRUE,"S Higgs-Boson, wo noch em britische Füsiker Peter Higgs benennt isch, isch s äinzige Elimentaardäili im Standardmodäll vo dr Elimentaardäilifüsik gsi, wo bis vor e baar Joor experimentell nonig het chönne noochgwiise wärde, wil d Energii wo drfür brucht wird für alli Beschlöiniger z grooss gsi isch.",🔎
,,,elementare Däili,FALSE,"S Wort Uniwersum (von „gsamt“, vo ' und ' „in äins keert“), au: dr Kosmos oder s Wältall, bezäichnet in dr Füsik d Aaordnig vo allere Materie und Energii zum ene gwüsse Zitpunkt, aagfange bi de elementare Däili bis zu de groossrüümige Strukturen wie Galaxie und Galaxiehüfe.",🔎
,,,Elementardeilli,TRUE,"Fer exotischi Konstellatione muess eventuell berucksichtigt werre, dass au Elementardeilli Energi un Drillimpuls trage chönne (Deillistrahlig).",🔎
6421,Belchen (Schwarzwald),Belche (Schwarzwald),Belcheland,FALSE,"Utzefäld isch im Belcheland im Naturpark Südschwarzwald, nit wit vom Fäldberg.",🔎
,,,Schwarzwälder Belchè,FALSE,"Gnau in öschtlichere Richtig lyt dè 73 Kilometer entfèrnti Schwarzwälder Belchè (1414 Meter), wellè nu 167 Meter höcher isch un übber dè somit d Sunnè a dè Dääg vo dè Daagunnachtglychi uffgòòt, also am Früèlingsaafang un am Hèrbschtaafang.",🔎
,,,Belche,TRUE,"Ihr wichdigschde Näbefluss isch die ""Chlaine Wiise"", wo am Belche ihri Quell het un grad underhalb vo Schopfe in d'Wiise mündet.",🔎
,,,Bölche,TRUE,"Mit anderen zäme isch der Hebel gärn s Land vom Wiisetal go aluege, und wonner ane 1791 bis zoberscht ufe zum Bölche ggangen isch, het en das Bärgerläbnis so starch bewegt, ass er dänkt het es sig ebbis unbeschribligs über en cho; ihrem bsundere Läbensgfüel i der grosse Natur dört obe hän die Fründ der «Belchismus» gseit, und do druus isch em Hebel sis ganz früene Gedicht «Belchenwallfahrt» entstande, und spöter au s filosofische Gsprööch über der letschti Sinn vom Läbe im Gedicht """".",🔎
,,,Belchè,TRUE,"S Belchè-Sischteem umfasst füüf Bärg mit èm Nammè Belchè im Dreiländeregg Dütschland-Frankrych-Schwiz, wo schu dè Keltè als Sunnèkalènder diènt haa chönnt.",🔎
6422,Denkendorf (Württemberg),Denggadårf,Denggedorf,TRUE,"Nochbergmoede send Albach em Norde, Blochenge em Nordoschte, Wärnao em Sidoschte, Kẽnge em Side, Denggedorf em Sidweschte ond Esslenge em Nordweschte.",🔎
,,,Denkadårf,TRUE,"Direkt an Esslenga drã liged folgende Städt ond Ort (em Uhrzeigor nåch): Kerna (Rems-Murr-Kreis), Aichwald, Baldmannsweilor, Plochenga, Albach, Deizisau, Denkadårf ond Oschtfildra (älle Landkreis Esslenga), ond schliaslich Stuagort (Stadtkreis).",🔎
,,,Denkedorf,TRUE,Zwische Denkedorf un Nuihouse unterquert d Strecki d A 8 im 768 m lange Denkedorftunäll.,🔎
6423,Kempten (Allgäu),Kempte im Allgai,Kemptener,FALSE,"D Stadt isch vo de Kelte gründet worde und hützudags händle d Wormser mit de Augsburger, de Trierer und de Kemptener um dr Diddel vo dr eltiste Stadt vo Dütschland.",🔎
,,,Kempte,FALSE,"Im Süde ab Kempte im Allgai schliäßt sich dr Vorarlbärger Sprochatlas (VALTS) a, ab do fangt aü s Alemannisch im engere Sinn a. Dr SBS bschränkt sich also uf s Oschtschwebisch un dr Ibergangsdialäkt im Norde un Oschte.",🔎
,,,Kempten,FALSE,"Duure leit am gleichnamige Fluss, vier Kilometer sidlich vo Kempten an dr B 309 und dr A 7.",🔎
,,,Kèmptè,FALSE,"im April 2011 i dè Fachobberschuèl z Kèmptè, um irè Konzèrt i dè BigBOX Allgäu im Mai 2011 z vomarktè.",🔎
,,,Kemptè,FALSE,"Diè bayrischè Bolizeifaarzüüg vo dè Bolizeipräsidiè Obberbayern-Nord mit Sitz z Ingolschtadt, Mittelfròngn z Nürnbärch, Unterfròngn z Würzburch, Schwõbè Süd/Wescht z Kemptè un Obberpfalz z Regnsburg bruuchèd d Kennung ""IN PP 9XXX"", ""N PP XXX"", ""WÜ PP XXXX"", ""KE PP XXX"", ""R PP XXX"" un ""R PR XXX"".",🔎
,,,Kempten im Allgäu,FALSE,Er het anne 752 s Chlooschter vo Kempten im Allgäu gründet.,🔎
,,,Kempta,FALSE,D’ ältschta gregoriàànischa Melodii (ìm àchta Kìrchatoon) ìsch ums Joohr 1000 z’ Kempta-n-ìwwerliafert.,🔎
6424,Brüglinger Ebene,Brügliger Ebeni,Brüglinger Ebeni,TRUE,S Baanhoofareal lit am südlige Stadtrand im ene langzoogene Gebiet zwüschen em Zolli im Weste und dr Brüglinger Ebeni im Oste.,🔎
,,,Brügliger Eebeni,TRUE,In de Joor 1624/25 isch dr Kanal dur d Brügliger Eebeni und em Münchestäiner Ortsdäil «Nöiji Wält» bis an s «Birsweer» (dr «Birswasserfall») bachuf verlengeret worde.,🔎
,,,Brüglige,FALSE,"In de Johr druf si si vom Botanische Garde Brüglige uf Rieche in Sarasin- und in Wänkepark zooge, hai au im Volkshuus, Pfisterhuus und in dr Mäss Basel ufgfüehrt, bis si 1997 im Badische Bahnhof, im Büffe, glandet si.",🔎
,,,Brüügliger-Eebeni,TRUE,"D Joggeli-Arena lit in dr Brüügliger-Eebeni und isch Däil vom Joggeli-Sportzentrum, wo au s grösste Schuttstadioon in dr Schwiz, dr Joggeli-Park, und d Joggelihalle frzueghööre.",🔎
6425,Beringen SH,Beringe SH,Berringè,TRUE,"Juli 1651 hèt dè Grõf Hans Ludwig vo Sulz s Rafzerfäld, also dè südliche Rand vo dè Oschthälfti, mit allnè Hoheitsrächt a d Stadt Züri vohökerèt, 1656 isch dè nördliche Rand (bi Hallau, Wilchingè, Nüüchilch un Berringè, ergo s Chläggi) vo dè Oschthälfti vo dè Landgrõfschaft draa chò, wo a d Stadt Schaffuusè vohökerèt worrè isch, wo sit 1501 ebbèso wiè Züri zuè dè Eidgnossèschaft ghört.",🔎
,,,Beringer,TRUE,"Halau liit öppe uf de Mitti zwüsched de Beringer Ängi (11 km Luftlinie), Obberlauchringe (12 km Luftlinnie) ònd dermit i de Mitti vòm gsamte Chläggi.",🔎
,,,Beringe,TRUE,"Schaffuusischi Gmaande wo zum Chläggi ghööret: Beringe, Gäächlinge, Gudmedinge, Halau, Lööninge, Nüüchilch, Oberhalau, Rüedlinge, Süblinge, Traadinge und Wilchinge.",🔎
,,,Beringè,TRUE,"Ergo isch d Witerfüürig vo dè Badischè Hauptbaan vo Waldshuèt nõch Konschtanz nit übber Jeschtettè, sondern übber Èrzingè un Beringè gfüürte un am 13.",🔎
,,,Beringer Ängi,FALSE,"Us dèrrè Eskalation bis zum Bundesrõt Jakob Stämpfli isch es zum Entscheid chò, d Strèggi durchs ganzi Chläggi vo Tradingè bis zuè dè Beringer Ängi z füürè.",🔎
6426,Berner-Oberland-Bahn,Berner-Oberland-Bahn,Berner Oberland-Bahn,FALSE,"Konstruktiv uf GTW und Spatz basierend, baut Stadler au 8 Glenkstürwage für d Berner Oberland-Bahn (ABt 8 421–425), im Jahr 2017 sind weiteri 3 Glenkstürwage glifert worde (ABt 431-433) allerdings mit de Front analog de Triebzüg ABDeh 8/8 und d Zentralbahn (ABt 8 941–943).",🔎
,,,BOB,FALSE,Bi der BOB het me drei witeri Triibwage bstellt als Nachfolger für d ABeh 4/4 I us de Jahr 1965 und 1979.,🔎
,,,Bärner Oberland-Bahn,TRUE,"Wyteri Täler sy dür diversi Schmauspurbahne erschlosse: Bärner Oberland-Bahn, Wängneraupbahn, Jungfroubahn, Meiringen-Innertkirche-Bahn.",🔎
6427,Ulrich Ochsenbein,Ulrich Ochsenbein,Ochsenbein,FALSE,Dezember 1854 a Schtell vom Ochsenbein in Bundesrat beruefe.,🔎
,,,Ulrich Ochsebei,TRUE,Merz 1845 3'500 Freiwilligi under em Ulrich Ochsebei und em abgsetzte Luzärner Regierigsroot Robert Steiger im ne zweite Freischarezug uf Luzärn zoge si.,🔎
6428,St. Stephan BE,San Stäffe BE,San Stäffe,TRUE,"D Nachburgmeinde si Eerlebach, Wimmis, Riichebach, Frutige, Adelbode, San Stäffe, Zwüüsimme, Booltige, Oberwiil u Däärstette.",🔎
,,,Sankt Stefan,FALSE,"Im Simmetaal sind d Gmäinde Lengg, Sankt Stefan, Zwüüsimme, Boltige, Oberwil, Därschtette, Erlebach, Diemtige und Wimmis.",🔎
6429,SBB RAe TEE II,SBB RAe TEE II,RABe EC,FALSE,"Hattingè ufftaucht: I dè 1980er Johr diè letschtè Altbau-Elloks vo dè Baureiè 194, i dè 1990er Johr d RABe EC vo dè SBB un i dè ärschtè Johr vom neuè Johrtausend d Neigetechnikzüüg ETR 470 vo dè FS un d ICE-Baureiè 415 vo dè DB.",🔎
,,,TEE RABe,FALSE,"Zum Ysatz sin kurzzitig TEE RABe-Trybwägè vo dè Schwizerischè Bundesbaanè, welli d Faarzit zwǜschè Stuègètt un Singè uff unter ein Stund un 50 Minutè voringerèt hèn.",🔎
,,,RAe TEE II,FALSE,I de Sächzgerjahr isch dänn de Vierstrom-Triibzug RAe TEE II uufchuu.,🔎
6430,Mensch,Mensch,Mänsch,TRUE,"Uranverbindigä sind für dä Mänsch giftig und lösä Lungen-, Leber- und Nieräschädä us.",🔎
,,,Mönsch,TRUE,"E Mönsch, wo bewusst läbt, müessti druf uus sy, durs Dänke zun ere bessere Idee vo synere Exischtänz z cho; um die Läbensuufgab goot’s em Platon mit däre bildhafte Verzellig.",🔎
,,,Mänscha,FALSE,"Fìr àss Mänscha Infraschàlla känna heera, müass dr Schàlldruck hooch gnüa sìì.",🔎
,,,Möntsche,FALSE,"Dr Mässstab luegt uf s Bruttonazionalykomme und dr durchschnittlech Standard vom Läbe, uf d Läbenserwartig vo de Möntsche und uf d Lengi vo dr Schuelzyt i de einzelne Länder.",🔎
,,,Homo sapiens,FALSE,"In die Zit fallt d Iiwanderig vom „modärne Mensch"" (""Homo sapiens"") in Middelöiropa.",🔎
,,,Mänschä,FALSE,S Ozon isch für eus Mänschä und für Pflanzä starch giftig und entstaht im Summer au als Umwältgift.,🔎
,,,Mensche,FALSE,De Erlüchteti erlangt doduur en anderi Sicht vode Welt und vode Mensche (und vom Göttliche) und dodur au bsundrigi Fähigkaite.,🔎
,,,mänschliga,FALSE,Pornogràfii ìsch d’ diräkta Dàrschtällung vu dr mänschliga Sexüàliteet odd’r vu’ma Gschlachtsverkeehr.,🔎
,,,Mönschheit,FALSE,"Dr Tag wo d Ärden überlaschtet isch – er heisst uf Änglisch Earth Overshoot Day – isch dèè Tag im Joor, wo d Organisazioon Global Footprint Network vonnem usgrächnet het, ass d Mönschheit scho so vil Sache uf dr Wält verbruucht het wie d Ärden im ganze Joor cha produziere.",🔎
,,,mensch,FALSE,"D Geografy (vo griech. γεωγραφία ""geografia"") oder Ärdkund isch d Wüsseschaft, wo sich mit de rümliche Struktur und de Entwicklig vo de Ärdoberflechi befasst, ihri physischi Bschaffeheit aluegt und d Wält au als Ruum und Ort vom menschliche Läbe und Handle beschrybt.",🔎
,,,Mentsch,TRUE,"Widergeburt oder Reinkarnation oder au Seelewanderig isch d Bezaichnig für de Globe, as e Lebewese (Mentsch, Tier oder au e Pflanze) noch sim Tood in ere andere Form wider uf d Welt chöm, wobii bim Tood d Seel de Körper verlösi und denn imene andere Körper widergiboore weri.",🔎
,,,Möntsch,FALSE,"Do drby tuet s Läbewääse unbewusst – und bim Möntsch teils au bewusst – d Informazioone ufnää und verarbeite, sortiere und zämefüere, so dass für iins e Gsamtydruck entstoot, wo e Sinn gitt.",🔎
,,,Mönschte,FALSE,"Do singe si uf der Büüni s zwöite Lied: ""«Kei Muetter weiss, was irem Chind wird gscheh»,"" und das isch jo ne Sach, wo bi allne Mönschte wohr isch.",🔎
,,,Homo sapiens sapiens,FALSE,"Im Vergliich isch dr Homo sapiens sapiens as ""LC"" ""(least concern)"" kategorisiert.",🔎
,,,Mènsch,TRUE,"D Blõtèrè (lat. ""Vesica urinaria"", grch. κύστις ""kýstis"", dõhèr d Fachbegriff uff ""Cyst‑"") odder ""Blòsè"" isch èn Deil vom Urinyrsischteem, è Organ bi Mènsch un Dyrli, i dèm dè Urin zwǜschègspycherèt wörd.",🔎
,,,mäntschlich,FALSE,"D Volchskund isch di akadeemisch Disziplyn vo de Gäischteswüsseschafte, wo di mäntschlich Altaagskultuur erforscht, dokumäntiert und vermittlet.",🔎
,,,Mönsche,FALSE,"We wichtig s Huus für d Mönsche sit langer Zyt scho immer gsi isch, gseht men am groossen Artikel zum Theema bim Schwiizerischen Idiotikon.",🔎
,,,moderne Mènsch,FALSE,"Uff Grund vom zimli hochè Alter vo dè Flötè isch è Zuèschrybig a dè moderne Mènsch (""Homo sapiens"" vo dè Cro-Magnon-Epochè) odder dè Neanderdaler uugwiss; für èn Neanderdaler-Artefakt chönnt d (vomuèteti) Volymig un Abdichtig vo dè beidè Hälftè mit Birkèpèch sprechè.",🔎
,,,Mönschen,FALSE,Es git Süüchine bi de Mönschen und au bi de Tier.,🔎
,,,Noizittmentsch,FALSE,"hend de Neanderthaler (""Homo neanderthalensis"") und de Noizittmentsch (""Homo sapiens sapiens"") uf de Halbinsle glebt.",🔎
,,,Mänsche,FALSE,"Im hitige Swasiland hän scho vor rund 100.000 Johr anatomisch modärni Mänsche ""(Homo sapiens)"" gsidlet, wie Chnochefind im Oschte vum Land zaige.",🔎
,,,menschlige,FALSE,Linguischdig odr Schprochwisseschafde isch s wisseschafdlige Schdudiere vu de menschlige Schproch.,🔎
6431,Böblingen,Beblenga,Beblingè,TRUE,Ab Stuègètt-Roor füürt si witer gu Südweschtè un tangyrt zwüschè Beblingè un Hèrrèbärg dè Naturpark Schöbuèch.,🔎
,,,Beeblenga,TRUE,"Au etliche Schuala hend sein Nama kriagt, zom Beischbiil z Leifelda-Echderdenga, z Beeblenga, z Nirnberg ond en Gießen.",🔎
,,,Bebleng,TRUE,"Dr Friedrich E. Vogt (gugg onder Literatur) onderschaeded wie dr Karl Bohnâberger ond dr Haag â schwäbische Dreigliederong: D ald Grenz zwischa Weschdschwäbisch ond Middlschwäbisch laofd vo Norda nåch Sida ogfär vo Ludwigsburg ibor Bebleng, Dibeng, Gammerdenga, Meßkirch bis nåch Pfulladorf.",🔎
,,,Beblenge,TRUE,Di territoriale Zuegwinn vu Wirttebärg in dr Regierigszyt vum Eberhard sin ainewäg dytli gsii (zum Byschpel Calb un Beblenge).,🔎
,,,Graes Bebleng,FALSE,"Nåchborgraes send, em Uhrzaegor nåch, em Norda dor Enzgraes ond d´ graesfreia Schdadd Pforza, em Oschda dor Graes Bebleng, em Sidoschda dor Landgraes Dibeng, em Sida ond Sidwäschda dor Landgraes Fraedaschdadd, em Wäschda dor Landgraes Raschdadd ond em Nordwäschda no dor Landgraes Karlsrua.",🔎
,,,Bööblinge,TRUE,Vo doo aa het si e Zyt lang uf der Burg z Bööblinge gwohnt; dä Oort und s Piet rundumme isch ere im Verlobigsvertrag für dä Fall versproche gsi.,🔎
,,,Böblingè,TRUE,Zyl isch dõdeby abber nit dè Aaschluss vo Horb übber s Gäu un Böblingè gu Stuègètt gsi.,🔎
,,,Beebleng,TRUE,"Nåchborgmaendena sind, em Uurzaegor nåch: Sduagord (Stadtgraes), Fildorsdadd (Landgraes Essleng), Waldabuach, Sdoenabronn, Beebleng ond Sendlfeng (älle Landgraes Bebleng) Aus dor Gschiichd.",🔎
,,,Dagersche,FALSE,"So isch si di rächtmässigi Herrin und Richterin vo Bööblinge, Sendlfenge, Dagersche und anderne Plätz im Land südlech vo Stuegert worde.",🔎
,,,Böblinge,TRUE,Sini Witwe häds Gschäft dänn 1898 de Häre Kindler & Briel (Kibri) z Böblinge verchauft.,🔎
6432,Helena (Mythologie),Helene (Mythologie),Helene,FALSE,"E Bsunderheit isch au dr Mond Helene (Saturn XII - 1980S6), wo sich widerum e Bahn mit 60 Grad Versatz mit dr Dione deilt.",🔎
,,,Helena,FALSE,"De letscht König us dem mythische Gschlecht isch de Tyndareos gsii, de Vatter vo de beede Dioskure und vo de Helena.",🔎
6433,Wäschenbeuren,Wäschebeire,Weschabeira,TRUE,"An Gebbeng grenzed ã (em Uhrzåegor nåch, em Osda ãgfanga): Oddabach, Eisleng, Siassa, Schlad, Eschabach, Håeneng, Dirnao, Bad Boll, Zell, Haddahofa, Uigna, Wanga, Rächberghausa, Birabach un Weschabeira (älle Landgraes Gebbeng), dorzuanã Gmend (Osdalbgraes).",🔎
,,,Wäschebüre,TRUE,"Johrhundert dr Herrschaftssitz: e Burg Büre, vermuetlig s hütige Wäschebüre bi Göppige.",🔎
,,,Wäschabeira,TRUE,"Dia Städt on Gmeinda grenzed an d Stadt Gmend (em Uhrzeigrsinn vo Norda aus): Muadlanga, Duarlanga, Däferroad, Iggenga, Bebenga, Haibach, Bardlemäe (älle em Oschdalbkrois); Laudrstoa (Landkrois Gebbenga); Waldstetta (Oschtalbkrois); Donzdorf, Oddabach, Gebbenga on Wäschabeira (älle Landkrois Gebbenga); Lorch (Oschdalbkrois) on Alfdorf (Rems-Murr-Krois) Stadtgliedrong.",🔎
6434,Endingen am Kaiserstuhl,Ändinge am Kaiserstuehl,Andinge,FALSE,"D' Kaiserstuehlbahn isch e Näbebahn westlich vu Friburg im Breisgau, wo dr Kaiserstuhl, e vulkanischs Gebirg im Oberrhigrabe, mit dr Streckene Gottene - Andinge un Rigel - Brisach am Rhi umschliesst.",🔎
,,,Ändinger,FALSE,"Anno 1991 het dr Ändinger Stadtrot bschlosse, d'Üsbildung vu junge Müsiker stärker z'ferdere.",🔎
,,,Ändige,FALSE,"Im Johr 1843 sind 358 Birger us de Gegend um de Kaiserstuel, bsunders us Ändige, Wyhl un Oberberge ibber Le Havre uf Venezuela usgwandert.",🔎
,,,Ändinge,FALSE,"Dr Karl Kurrus (1911–1993) vu Ändinge am Kaiserstuehl sait:  ""Zwische dr Länder fliaßt unser Rhin,"" ""doch des isch kei Grenze fir Bruadersinn!""",🔎
,,,Ändinge am Kaiserstuhl,TRUE,Im Johr 1842 sind 389 Iwohner vun Wyhl und Ändinge am Kaiserstuhl ibber Straßburg und Le Havre nach Venezuela usgwandert und hond dett d Colonia Tovar gründet.,🔎
,,,Endinge,FALSE,Denäbe wird d Gmeind vu mehrere Buslinje zwische Brisach un Endinge sowie noch ainere ybr Bötzinge nooch Friburg erschlosse.,🔎
,,,Ändige am Kaiserstuehl,TRUE,"D Koliburg, au ""Kohlebärg"" gnännt, isch e Burgruine in eme Wald uf 360 m Hechi am Nordhang vum Katharinebärg 2300 Meter sidweschtlig oberhalb vu dr Stadt Ändige am Kaiserstuehl im Landchreis Ämmedinge z Bade-Wirttebärg.",🔎
,,,Ändinge am Kaiserstuel,TRUE,"Z Ändinge am Kaiserstuel gits es ""Vorderösterreich-Museum"".",🔎
,,,Ändingè,FALSE,"Wärchtigs wörrèd sèbbi Züüg übber Fryburg usè uff Gottèheim, Briisach un Ändingè volängèrèt.",🔎
6435,Altnordische Sprache,Aldnordisché Sprôché,Altnordische,FALSE,"De erschti grossi Yfluss uf de änglische Wortschatz isch allerdings de vum Altnordische gsi, wo vo de Wikinger gsproche wore isch.",🔎
,,,altnordisch,FALSE,"Altsächsisch ""wurd"", althochdütsch ""wurt"", angelsächsisch ""wyrd"" und altnordisch ""urðr"" hend ihre Ursprung im germanische *""wurðiz"".",🔎
,,,aisländische,FALSE,"D Wane (im aisländische: Vanr ""Sg.",🔎
,,,altnordische,FALSE,"Dr Name leitet sich vom altnordische ""Rögnvaldr"" („dä wo d Chraft vo de Götter het“) ab.",🔎
,,,an,FALSE,waggs; an.,🔎
,,,aisl,FALSE,"""Name"" : ; aisl.",🔎
,,,altnordische Spoche,TRUE,"I de Edda spillt de ""Thjodrekr,"" i de altnordische Spoche ""Þjóðrekr gschribe, nu e Neberolle.",🔎
,,,Altnordisch,FALSE,Bsundrigs im 9te un 10te Johrhunder sin viili altäglichi Wörter usem Altnordisch entlehnt worre.,🔎
,,,Altnordischa,FALSE,Sproch D Alltags- und Amtssproch Isländisch kumt usm Altnordischa und isch da urschprünglicha Schproch vo da Wikinga no am ähnlichschta.,🔎
,,,altnord,FALSE,Well di dänischi Insle Bornholm uf altnord.,🔎
6436,Alagna Valsesia,Im Land,im Land,FALSE,"wimonud 1822 im Land, ainem walserdourf im Piemont, g’boure.",🔎
,,,Land,FALSE,Baden-Württemberg) isch e Land in dr Bùndesrepublik Dydschland.,🔎
,,,Alagna,FALSE,"Uufgfüert sind vor alem Ort und Piet a grössere Gwässer: Italie: Alagna - Schwiiz: FR: Seislerland; BE: Biel, Inderlache, Briens; OW: Obwalde; NW: Nidwaude; UR: Üri; LU: Soorsi; BS: Basel; ZH: Züri, SG: Schmerike, Walesee, Toggeborg; AP: Appezell; SH: Schafuuse; TG: Berlinge, Ermatinge, Chesswil, Uttwil - Vorarlberg: Bregez, Hohenems - Dytschland: Obfige, Rychenou, Rhinai-Besche, Wisswil Aves (Vögel).",🔎
6437,Haldenstein,Haaldestai,Haldestäi,TRUE,Nit zu de Drei Bünd häi d Freiherrschafte Haldestäi und Tarasp ghöört.,🔎
,,,Haldeschtai,TRUE,Im Joor 1979 het är en eiges Architekturbüro im Bündner Haldeschtai uffgmacht.,🔎
6438,Genua,Genua,Genuese,FALSE,"Venedig, offiziell noch immer ä Dail vum Byzantinischi Riich, isch um sälli Zitt ""de facto"" uabhängig worre, au säll het mer in Konstantinopel aifach ignoreert un d'Venezianer witter wie Landslüt bhandlet - was sälli gern agnu hänn, denn dodemit hän si mitem grichische Muetterland anderst als d'Genuese zollfri handle chänne.",🔎
,,,Genueser,FALSE,"Joorhundert hend Genueser ""Lusta"" noi bifestigt.",🔎
6439,Lauchringen,Lauchringe,Obberlauchringe,FALSE,"Komplettyrt wörd d Gränz vom Chläggi durch d Högerchetti, wo vo de Siblingerhöchi übber de Hallauer Bärg witer gòt bis zum südliche Ènd bim Klingegrabbe öschtlich vo Obberlauchringe.",🔎
,,,Obberlauchringer,FALSE,"Lauchringè lyt 1 km nordweschtlich vom Obberlauchringer Ortszèntrum un 1,3 km öschtlich vom Unterlauchringer Ortszèntrum.",🔎
,,,Lauchrige,TRUE,"D Gmeind gränzt im Norde an Lauchrige, im Oste an Chlettgau und Hochetenge am Hochrhy, im Süde an d Aargauer Gmeinde Mellike, Räkige, Bad Zurzach und Riete und im Weste an d Chreisstadt Waldshüet-Dienge.",🔎
,,,Obber- un Unterlauchringè,FALSE,"Obberlauchringè, wo für dè Personèvokeer vo dè beidè Dörfer Obber- un Unterlauchringè zuèschtändig gsi isch, hèt vo Aafang aa èn fuulè Kompromiss dargschtellt.",🔎
,,,Unterlauchringè,FALSE,"Am Uusgang vo sèllèrè Schlucht wittet sich s Dal obberhalb vo Detzlè un lauft mit ènèm ebènè, abber schmalè Dalboddè bis Unterlauchringè uus.",🔎
,,,Oberlaochrenge,FALSE,"Schwizerkrieg vu 1499, de Buurekrieg 1525 im Schwarzwald, d Belagerung vu de Küssaburg/Oberlaochrenge, un Eraignis vu de Badische Revolution vu 1848 z Friiburg darstelle.",🔎
,,,Oberlauchringe,FALSE,"Sellem Bett folgend flüesst d'Wuètè sitt dem nach Süedweschte als klassische Rhy-Zufluss bis zur Vereinigung mit 'm Chläggi-Grabe bi Oberlauchringe, un anschlüessend bis in Hochrhy ab.",🔎
,,,Obberlauchringè,FALSE,"Diè unteri Wuètèdalbaan zwischè Obberlauchringè un Grimmelzofè folgt uff èrè Längi vo öppè 27,2 km èm Lauf vo dè Wuètè.",🔎
,,,Unterlauchringer,FALSE,"Lauchringè lyt 1 km nordweschtlich vom Obberlauchringer Ortszèntrum un 1,3 km öschtlich vom Unterlauchringer Ortszèntrum.",🔎
,,,Lauchringè,TRUE,"Chleggau gränzt a d Schwizer Gmeind Traadingè un Wilchingè im Kanton Schaffuusè, d Schwizer Gmeind Hüntwangè im Kanton Züri un a di dütschi Gmeindè Öschingè, Lauchringè, Chüssabärg, Hoètängè am Hochrhy un Dettighoffè.",🔎
6440,Protisten,Protiste,Protische,TRUE,"Im friejere Sischtem vu dr Lääbewääse isch nit unterschide wore zwische Bakterien un Archäe, un d Archäe sin, wel si wie d Bakterie Protische sin, zue dr Bakterie grächnet wore.",🔎
,,,Protistologii,FALSE,D Protozoologii isch e Däilgebiet vo dr Protistologii und ghöört hützudags zur Mikrobiologii.,🔎
,,,Protischte,TRUE,"D' Pilz oder Schwümm (latynisch:Fungi) bilde näbe dr Dierer, Pflanze un Protischte e eiges Riich.",🔎