Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä frej erfungene Naame „Otto der Beheijzbare“ kritt alle naaßlangß en anndere Fijuur ennenem anndere Zesammehang. Et kütt drop aan wää jraad övver wat am qwatsche eß. Nommaal eß dat nit jannß äänz jemejnd, wann „Otto dä Beheizbare“ zitteet weed, ävver jannz offekunndish iß hä eijne vun de Ottoone wann och jet jeheimnißfoll, in keijne Aanelėßß ze finge. Woo hä opdouch, do: eß de Reed vun enner rishtish aale Zick: („Dat määt mer doch zick de Zigge vun Otto däm Behäjzbaare esu — un nit anndeß“) odder et weed ürrjennd ene aale Otto jebruch, dä mer ävver jaa nit känne kann: („Wää denne Sölzer de Shtaadträäshde jejovve hätt, jo dat mööt Otto dä Behäjzbaare em Joohre Piifendekkel füür jewääse sinn.“) weijel et dää Otto nii jejovve hätt. Jenauesu winnich, wi Shtadträäsh för Sölz, övverijjenß. Odder ejne dä mer eejntlish kenne künnt, ävver mer kennd en nit, wejl mer d net bäßßer weejß: („Dat mer hück noch, op de rääshte Strooßesigk faare, un nuur dä Jääjefekääer moßß noo lingkß ußwiishe, dat hätt dan wall frööo Otto dä Behejezbaare esu ennjerish un et iß unß beß hück erhallde


De Rheinromantik beschrief en Jeisteshaltung, die en alle Kunsjattunge zom Ussdröck kom. Se entstond en d'r Zigck vun d'r Romantik, die et Engk vum 18. un_et janze 19. Jahrhundert ömfass. De Aanfang wutt vür allem durch Schriffsteller un Künsler jepräsch. Em Aangeseesch d'r waasenden Industrialisierung met all dä schläschte Bejleiterscheinunge, hätt me sich d'r Natur un d'r Verjangenheijt zojewandt. Friedrich Schlegel (1802 em Mittelrheintal) hätt joot beschriewe woröm_et dobeij jing: ...für mich sen nur die Jäjende schön, die m'r jewööhnlich rauh un wild nenne deet; nur die sin erhabe, nur erhabene Jäjende köunne schön sen, nur die errääje de Jedanke vun d'r Natur. [...] Nix äwer kann dä Endruck su verschönere un verstärke als die Spure vun menschlichem Moot aan de Ruine un d'r Natur. Stoulze Burje op wildem Felse, Denkmohle uss d'r menschliche Heldezigck, sich anschlüüßend aan die hühtere uss dä Heldenzigge d'r Natur. Et Mittelrheintal wutt Engk vum 18. Jahrhundert vun Reisende wie dämm Italiener Giorgio Bartoli un dämm Engländer John Gardnor em Johr 1787 bereis. 1802 hätt Clemens Brentano un Achim von Arnim et Tal bereis. Lord Byron (1812–1818) hätt e Reisejedisch "Childe Harold's pilgrimage" jemaat. William Turner kom wäjen singer op dänne Reise jemohlte Bildere vür


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Flönz es en kölsche Woosch. De Flönz es jet Ähnliches wie de Blodwoosch un weed och us Blod unn Würfelcher vum Sauspeck gemaht. Ävver Flönz weed gekoch un Blotwoosch geräuch. Un deswäge es Flönz wabbelig un Blodwoosch bliev och in dä Pann stiev wie en Kummelionskääz. Fröher em nüngzehnte Johrhundert wore Flönz de billigste Wooschste, alsu alles Möögliche, nit nor Blodwoosch. Dat wor dat, wat mer för da Hungk gekauf hätt, de ärm Lügg och för sich selvs. Nohm Adam Wrede hät mer in de Metzgereie mänchmol gehoot: För zwei Grosche Flönz för der Hungk, ävver kein Fleischwoosch dobei, die iß minge Vatter nit. Met der Zigg hät mer Flönz för de billige Blodwoosch gesaht. Un hügg weiß kaum einer, wat dä Ungerschied es zwesche Flönz und Blodwoosch. Flönz ka' mer esse als Kölsche Kaviar oder gebrode met Himmel un Ääd. Dozu drink mer e Kölsch, normal. Wenn ene Kölsche einer för ene Imi häld, weed dem suspekteete Imi gefrog: "Sag ens Blodwoosch!". Ene Imi versök


Jedes Johr am Ostermondaach jitt et öm Kölle eröm dä Radklassiker Rund um Köln. Dobei stemp dat eijentlich jaanitt met dem Rund um Köln. Dat Radrenne jeiht haupsächlich dorch et Berjische Land. Et jeiht loss en Leverkusen, alsu op dr Schäl Sick. Üvverall em Rheinisch-Berjische Kreis stonn die Lück an dr Stroß und luuren sich das Spektaakel aan: En Burscheid, Wermelskirchen, Odenthal, Kürten, Bergisch Gladbach, Rösrath un Overath. Am Bänsberjer Schloss jeiht die Streck piel de Berch erop. Bei däm Koppsteinflaster mösse die Pedaalspezialiste oppasse, dat se nit usrötsche un fies op et Fötsche falle. Dan driehe se noch en Rond em Berjische un klimmen donoh noch ens dä Bänsberjer Berch erop. Do stonn allemolde vill Lück, die dat Radschmölzje aanfeuere. Am Engk vun dä 200 Kilometer jeiht et üvver de Düxer Bröck tirektemang noh Kölle erinn. Dat Ziel es am Rhingufer en dr Nöh vun dr Zoobröck. 2006 wor dat allt et 91. Mol, dat se mem Rädche rund öm Kölle jejöck sin. de offizjëlle Websaijt fun „Rund öm Kölle“ (Op döütsch)


Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hennef (Sieg) es en Stadt em Rhein-Siesch-Kreis, met 91 Ortschaffte, am Fluss Siesch. Die Zahl 91 entsprich dobei net jenau dä Aanzahl vun der tatsächliche Ortschaffte, söndern setz sich och uss Jruppierunge vun kleenere Dörppe zesamme, die vun d'r Stadt jebildt wudde sen, su datt die eijentliche Zahl noch vell hühter litt. Uss dämm Grund dräät Hennef och dä Beijnaam „Stadt vun dä 100 Dörppe“. Hennef litt zwesche em Bergische Land un em Westerwald am Engk vum Sieschtal, zirka 30 km Lufflenisch südösslich vun Kölle un zirka 14 km Lufflenisch ost-nordösslich vun Bonn. Et Jebiet vun Hennef es zirka 105 Quadratkilometer jruß. Im Weste jrenz Siebursch un Zint Aujustin aan et Stadtjebiet, em Norde die Jemeinde Nüngkirche-Seelscheid un Ruppischterott, em Oste die Jemeinde Eitorff, em Süd-Oste die Verbandsjemeind Asbach en Rheinland-Pfalz un em Südde Köningkswinte. Dä städtebauliche Kään vum Stadtjebiet bilde Hennef im Nordweste, Jeestinge em Südweste suwie im Oste de Waath, dämm Vringsveedel vun Hennef. Jeestinge un de Waath op d'r eene Sigck un et ahle Hennef op d'r anderen Sigck sen durch die ahle Iiesebahnstreck Kölle - Frankfurt am Main jetrennt, op dä noch en de 1970er Johre Dampflocks enjesatz


Hee di Sigg es em Nüsser Platt (mih Sigge em Nüsser Platt) jeschrevve wi immer (Sigge jeschrevve wi immer) Dat Nüsser Platt wöd jekallt in dr Stadt Nüss am Rhing. Et jid Quelle, die behaupte, datt de Nüsser Sproch utsterve det in e paar Johr. De junge Lütt kalle nämlich ki Platt mi. Datt is kaum verwunderlich, wenn se dänne doch ald in de Scholl statt_dem jode alde Platt et Hochdöitsche beibringe. Nit zulätz is dat esu, weijl völle Lierer hückzoodaach nit mi uss_em Rhingland, sondern vun sonswoher komme. de Swadesh Lėßß förr_et Nüsser Platt de Wenker Säz op Nüsser Platt de Sigge op Nüsser Platt Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn!


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Bänsberch litt em Veedel vun Bänsberch vun dä Stadt Berjisch Jladbach em Berjische Land. Johann Wilhelm II. wor Herzooch vun Jülich un Berch vun 1679 bes 1716. He es bei dänne Lück als Jan Wellem en Erennerung jeblevve. Sing Residenz hatt'e en Düsseldorf. Noh Bänsberch kom he allemolde em Hervs. Em benohberte Könichsfors jing he et leevs op Jach. Sing Frau, dat Anna Maria Luisa, wor janz bejeistert vun däm herrliche Bleck op et hüjelije Berjische Land. Die Aussich dät se an ehr Heimat, de Toskana, erinnere. Nit zoletz öm singer Frau en Freud zo maache, hät dä Jan Wellem dat neue Bänsberjer Schloss baue losse. Singe Architek Jraaf Matteo d'Alberti hät dat Barockschloss jenau op dr Kölner Dom usjerich, su dat dä Jan Wellem vun Bänsberch us en prima Aussich op dr Dom hatt. 1711 woren de Wäng un et Daach fäädich. För dat Interieur ze sorje hatte renommeete Künsler wie Antonio Belluci, Antonio Pellegrini, Jan Weenix un Dornenico Zanetti. Jan Wellen


Wilhelmus van Nassouwe (Willem vun Nassau) es de Nationalhümm vun de Niederlande, affjeküürz Het Wilhelmus. Dä Tex vum Wilhelmus es zwesche 1568 un 1572 ze Iihre vum Willem vun Oranije-Nassau beij e_nem Opstand jään die Spanijer jeschriwe wudde, och bekannt als de Achzischjöhrige Kreesch. Dä janze Tex met 15 Strophe bildt e Akrostichon, weil me uss dä Aanfangksbuchstabe vun dä 15 Strophe dä Naam Willem van Nassov läse kann. Aan dämm Tex ka_me äwe och joot erkenne, wie zweschen em Rhing un d'r Maas en Lautverschiebung vum Mittelfränkisch (Ripoarisch) en et Nidderfränkisch (Holländisch) stattfingk. Hee dä Tex vun d'r ierschten un d'r sechsten Stroph, die miestens jesunge wääde: „Het Wilhelmus“ (MP3) Tex un Melodie vum Wilhelmus (un mie) en Holländisch.


De Neederläng un Bëlljie hann am 9. Sëpptëmmbo 1980 enne Fodraach jeshloßße, de Nederlandse Taalunie. Dämm eß Sürrinam am 12. Dezzämmbo em Joohr 2003 bëĳetrodde. Dä Sėnn funn_et Jannze eß dat mer för de Jääjende wo Nederlängsh Dijaläkkte jeschwaadt wääde, dorr_en ëĳnhëĳdlije Rääsh Shriivungk unn_en jemëĳnsame Jrammatik_Shtandadd_hann well. De Nederlandse Taalünie rääjeldt nuur de Schreff Shprooch, un well net de Ungescheede zwesche de flëhmishe, seeüfsje, un de holländishe Aate ze schwaade fottbüüjelle. Dė ärm Franzuuse, di en de Profinß Nord-Pas de Calais enn Wäßß_Flëhmishe Shprooch schwaade, sen_nit dorbëĳ. Officiële website van de Nederlandse Taalunie (Op Nederlands) Associatieovereenkomst Suriname (Nederlands)


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Schloss Eulenbroich litt em Städtche Rösrod em Berjische Land. Die nobel Adress es de Jot Stuff vum Städtche. En eeschte Burch jov et allt em 13. Johrhondert. Ene kleine Ress dovon han se beim Buddele en de Ääd jefunge. Üvver die Lück, die domols hee jeleev han, wesse mer nix. En en ahl Urkund vun 1401 es dä Name Stael von Holstein dokumenteet. Die Famillich Stael von Holstein hät en zweite Burch met Wasser dröm eröm jebout. Bes 1762 hät die Famillich en Eulenbroich jewonnt. Dan kom Johann Werner Freiherr von Francken un hät us dä ahle Burch usem Meddelalder e schön Barockschlössje jemaat. Vun 1851 aan wor Schloss Eulenbroich zickwielich et Bürjermeisteramp vun Rösrod. Dä Bürjermeister Robert Rohr kom us Kölle. He hott do en Fabrik. 1908 es Emil Biedermann en Eulenbroich enjetrokke. Tirek nevvenaan hätte dan en Ledderfabrik jebout. Demm kölsche Architek Hermann Pflaume (d.J.) hätte dä Auftrach jejovve, dat Schlössje ömzeboue. Erusjekumme es dobei en staatse Villa för ze strunze. Nom


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Bir (Opß) (Pl. Birre) (Pyrus) es en Planntzejattung, die zor Ungerfamelisch vun dä Käärnoppsjewäärse (Maloideae) jehüürt, uss dä Famelisch vun de Ruusejewäärse (Rosaceae). Birre bruche köhle Temperature, öm_e_ne Fruchtaansatz ze bilde. Wejl Birrebööm fröher als Äppelbööm blöhe, sen se met Äppel vergliche (wat me eijentlich net darf) jätt empfindlicher. Alexander Lucas Conference Frühe von Trévoux Gellerts Butterbirne Großer Katzenkopf Gute Luise Karcherbirne Knausbirne Mostbirne Packhams Palmischbirne Schweizer Wasserbirne Williams Christ Commons: Pyrus – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Obst: Birne - Pyrus communis (op deutsch) Deutschlands Obstsorten (op deutsch) — e Fach_Booch, en dämm für joot 100 Johr mieh_wih 300 Äppel-, Birre-, Prumme-, Äädbäre-, Apprikose-, un Wing_Zoote beshrivve un affjebildt woode sinn.


Milesch es_en Flössigkeet, die weibliche Säujedier uss Drüse] (Mileschdrüse) affjäwe un met dä se zonäx ihr Jungdiere föödere. Milesch es_en Emulsion uss Fett-Dröppsche un Wasser. De Mottemilesch es för Säuschlinge et wichtischste Fooder en de ierschte Levenswoche, weijl se met ihrer Nährstoffe zom Oppbau vum Immunsystem beiträsch. En Meddeleuropa versteht me unger Milesch haupsächlich Kohmilesch. Em Handel darf als „Milesch“ nur Milesch vun Köh bezeichnet wäärde. Beij Milesch vun andere Säugedier moss die Dierart (Jeese, Schööf, Päärd, Büffel etc.) zosätzlich aanjejoffe wäärde.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Ene Pott es jet, wo de jet eren dun kanns. Jewöhnlich bruch mer ene Pott för ze esse ze maache, zom Beispill för ze koche, ze brode udder ze schmore. Avver mer sät Pott och för ander Jedöns, wie dr Blomepott udder dr Pott vum Auspuff (Luur och: Pott (Wat es dat?). Ene Pott för ze koche hät zwei Jriffe an de Sigge. Hät hä nor eine, dann es et en Pann udder e Schäppche. Hä es us Stohl, Kupfer, Iese udder och us Jlas jemaat. Met däm Deckel kannste en zo maache. Enne dren hät hä hück ze Dach mihts en Schich us Teflon udder su enem Jedöns, domet dat Jemös, wat de kochs, nit anbrennt. Pött jitt et zick de Brongsezick. Domols hät mer se us Brongse jemaat. Jet Besonders es dr Römerpott. Dä es us Ton jemaat för en dr Ovve ze dun.


Et Maijlöcksche (Convallaria majalis) es en kleene 15 centimeter huhe Plantz, die wild em Bösch ze fingen es, äwer och als Jaadeplantz gehalde weede kann. Em Boddem breed se sich met_e_nem krüschendem Wuurzelstock uss. Zwei breede parallellnervije Blädder stonn aam Foß vum Blöhtestill. Et Maijlöcksche es schwaach jeftig. Die Blööhte vum Maijlöcksche sin wiieß, jlockevörmig un rüsche joot. Een Blöht weed circa 8 Millimeter lang. Uss dä verblöhte Blöhte waasen em Sommer ruude Beere met kleenem jäälem Soome. Commons: Convallaria majalis – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons zo Maijlöcksche.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Soore Bunne sen jröne Bunne, die jenau wie Soore Kappes und Salzjurke durch Mileschsäurejärung haltbar jemaat weede. Se jehüren zom Suurjemööß. Em Rhingland ka_me Suure Bounne ferdisch enjelaat em Lade koofe, en andere Regione vun Deutschland kennt me se jaanitt, un se soullen laut dä Jemößfabrikante doh och jaanitt ze verkoufe sen. Di kleij gefitschte Boune wääde koot jekoch unn dann med Salz in ennen Pott jestampf. Nach en paar Wuch ess de Järung fäddijj. Traditionell määt me Suure Bounne unger_e_nander miestens em Winter als defftige rheinische Stampp-Pott, wie me die och en Holland kennt. Dohzo koch me die Bounne met jepökeltem Fleesch, wie durchwaasenem Speck, Kasseler ode Mettwoosch, un schött die Bröh en_en Kump aff. Nevenbeij hätt me Ädäppele jekooch, stampp se ze Püree un mengk die Bounne dohrunge. Anschließend jitt me suvell Ääpelsbröh jemisch met Suure-Bounne-Bröh dobeij, bes dat Janze ne mangse Püree es, dä net ze salzig schmecke darf. Dann läät me die Kasseler ode dat andere Fleesch dohropp, un hätt e defftisch Winteresse.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. En Pils datt ėßß en Bier dat schwer noh Hoppe schmäckt unn unngerjäärisch jebrout ėßß. Et hätt sing Nohm vunn dä tschäschische Stadt Pilsen (Plzeň). Frööer woor dat Pilsener Bier esuh fiiß dat mer än beijrische Broumeijster noh Pilsen jehollt hätt för en besseret Bier ze broue. Datt woor dä Josef Groll ußß Vilshofen. Dä hätt 1842 en schön sampftet Mallez jenomme, vill Hoppe unn dat Bier lang unn kööhl jelaarert. Vunn dämm Momang woor das Pilsener datt beleevdesde Bier op dä Ääd unn heijß överall Pils. Nuur in dä Schwejz moot mer Spezialbier saare weijl doföör de Schäscheij dat Woot Emmentaaler nėt brouch däät. Ė Rhingland weed faaß keij Pils jemaat. Et jivvt äwwer Lambertus Pils ėnn Linnich unn Landfürst-Pils ėnn Kriewel. De jröößte Brouereije in dä Näh vumm Rhingland datt sė Könisbacher en Kowwelenz unn Bitburger (Bitte ein Bit) ėnn Bitbursch. Pils brouch sibbe Minute för jezapp ze wääde. Mer drėnk_et ußß_enor Tulpe.


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et 'Maibrauchtum' em Rheinland es wie andere lokale Brauchtümer sehr speziell un deet sich von Dörp ze Dörp ungerscheede. En de Naach zom ierschte Mai trecke Jungjeselle zesamme en de Bösch, fälle junge Birke, un schmöcke die Bööm met bontem Krepppapier för ihr Leevje. Dä Maiboom witt dann noch en d'r sälewen Naach met veel Kraach un Jedöns för et Finster von dämm Mädche jesatz. Wer als Mädche keene Maiboom gesaatz kritt, jilt em Dörp als "verdrüsch". För de Haupplatz em Dörp wierd en besonders jruße Birk jeschmöck, unger dä de Männerjesangverein am ierschte Mai de Mai un de Fröhling met Fröhlingsleedsche bejröße deet. En de Kirch fiert me Maiaandachte aam met Fröhlingsbloome jeschmöckte Maialtar, un deet de Modderjoddes veriehre, dä de Mai jeweiht es un die och "Maienkönigin" jenannt wierd. En veel Dörpe fingk en Versteijerung von de Maibräut statt. Dobei werde all "Jungfraue", alsu die unverhieroate Mädche aff 16 Johr, unger de Junggeselle vom Dörp versteijert. Su witt de Maikönijin ermittelt. Dä hüüxbeedende Jungjesell, dä dat Mädche ersteijert hätt, es dann bes zom nächste Johr de Maiköning vum Dörp. Ze Iiehre vom Maiköningspaar fieren


Dä Lemma-Titel he es op Nederlands. Vla (em Rhingland och Vlipjevla) datt es en orijinaal holländisch Esse, jet söößet för zem Dessert. Vla weed us Millesch un Weizestärk jekoch, hä es fass esuh deck unn mangs wie Jogurt. Kannze blank, allsu ohne spezijellem Jeschmack koufe, oder med verschiddene Arome. Dä jitt et zem Beijspill en Vanille, Schokolad, Pistazie oder med diversem Oopß. Oder med zweij Jeschmäkker, datt es dä Dubbel-Vla. Weed och jään en Oche jejesse. Am leevsten med Hagelslag. Uss Vla weed och dä Vlaflip jemaat, jet för ze drinke uss Limmo, Jogurt unn Vla.


Hagelslag ėßß en holländischer Bruudbelaach ußß Schokolaad ode Harelzucke. Dat ėßß wi Schokoflokke ode Perle, äwwer jet länglisch. Et heiß esuh weijl wann et vun dä Packung op dor Brood fällt ka_mer an Harel denke. E beßßche, wenijjstens. Hagelslag weed op de Butter eropjeströjt, oder op dä Vla jeklekkert. Mer kann_en och brouch om Kooche ze verziere. Hagelslag ėßß broun wie Schokolad odde bunt. Hagelslag kannze ėn Holland oder Jrenzland unn ėn Oche en jruße Päcksche koufe. Im Rhingland eßße en kleene Päcksche im Suppermaat beij de Backzutate ze finge. En Holland eßß dä Hagelslag su beliepp, weijl en Botteram met Botte un jätt Sößem drop billisch eßß. Ußßerdämm eß_et en Holland su kalt und windisch, dat die mieste Früchte, die mer zom Marmelaadekoche bruch, att net mie waaße.


De Rellativitätstheorie ier Teeme_Jebbed_ess dä Oppbau fun Roum un Zick. Dobeij kumme de Eijenaate fun d'r Jravitazjohn. Et sinner zweij füssikalische Thejorije, di hät fürwiejend dä Albert Einstein opjeschrevve. Die eijn hät hä 1905 erussjebraat, de spezjelle Relativitätstheorie, un 1916 fäädish jewoode es de alljemeejne Relativitätstheorie. De shpezjälle beschrief et Verhalde vun Raum un Zick uss dä Seesch vun zweij Zoschauer, di sich jääjenander am bewäje sinn, ävver am Tempo ändert sish dobëĳ nix, un die Eijenarte die dohmet verbunge sen. Dodropp baut de alljmeene Relativitätstheorie op, un äkliert de Jravitation övver enne matemaatische Bejreff, dä de „Krömmung vun Roum un Zick“ jenannt weed, dä mer messe un ußräschne kann, di nävven andere Ursaache dorresh de beteilishte Masse zostand kütt. De Relativitätstheorie hät et Verständnis fun Roum un Zick revolutioneet un merkwürdije Saache oppjedeck, di mansh eijne sich bildlich net mieh vürstelle kann. All di Saache lohsse sich äwer mattematisch nohräschne, un mer kann se experimentell enzwesche janz jenau nohwiese. En dä zweij Theorieë eß, als enne Jrenzfall, ihre Vürjänger, de Füsik fum Newton, dren enthalde, un se erfölle dohmet et sujenannte Korrespondenzprinzip. De Relativitätstheorie es eejn vun dä zweij „Süüle“ vun dämm, wi mer su säät, „Bouwerrek“ fun d'r


Et Christusmonogramm, ΧΡ, och Chi-Rho ode Konstantinisch Krüx jenannt, eß noh em Krüx un dämm Fesch (griechisch: ICHTHYS ἰχθύς]]) dat am mießte jebruchte Symbol för Jesus Christus, besonders en d'r Spätantike. Zom chrissliche Symbol wutt dat Christusmonogramm, weijl die Ligatur ΧΡ de ierschte zweij Buchstabe vum Woord Χριστός („Christus“) sin. Die Laute „Ch“ un „R“ weede em griechische Alphabett met dä Buchstabe Χ (Chi) un Ρ (Rho) jeschriwe, die jenau su ußsehe wie em lateijnische Alphabett et X (Ix) un et P (Pe). Et Christusmonogramm witt zick em 2. Jahrhundert n. Chr. vun de Christe jebruch, öm ihre Glaube aan Jesus Christus zo bekenne, un öm sich unger_enander zo erkenne.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Simpsons es ön Zeechetrickserisch, di en d USA entstange es. Öt es d am längßde loufende jözeechnede Serisch, di en dat Land läufd. D Simpsons hand önö Hoof Priise kräje. Matt Groening hod em Joohr 1985 di Idee un zeechnede ä mä 15 Minütte di Persune, di beij d Simpsons dö jrüützde Roll spelle. Zo di Zitt sollte di Fijure ävver net en ön eeje Serisch spelle, sö sollte en Life in Hell opträäne. Häm schingde ön eeje Serisch ävver besser, als sö en ön anger äzöbouwe. Su schoff hä dö Simpsons. Öt ischde Mol leefe di Fijürcher am 19. April 1987 övver dr Beldscherm. Watt en dat Joohr mä önö enkele Film woch, wood 1989 zo ön Zeechetrickserisch, di dr US-Kanal Fox ussstrahlde. 1991 koom sö en öt ZDF, un 1994 övvernomm Pro 7 dö Ussstrahlung. D Simpsons lääve en ön Stadt, di dr Naam Springfield had, önö Naam, dä en d USA döck vörkütt, watt dorop häwiise söll, dat dat, watt beij d Simpsons paßeerd, övverall passeere kann. Dat Springfield van d Simpsons jitt


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Spruut (us de Aat Brassica oleracea) es, wann mer et biologisch anluurt, ene Broder vum Kappes. Hä süht och us wie janz kleine Kappesköppe, esuh deck wie ene Dume oder och zwei. De Sprutekühl es jrön un de Blatt-Adere sin jälwieß. Waaße dunn die op Stengele, die sin esuh deck wie en Fenger oder jet mieh. Do setze se dann esu spiralförmich eröm, un mer kann se afplöcke. Bovve drüvver hätt die Planz noch en paar jroße jröne Blätter. Die mösse jot stonn, söns hätt die Planz nit jenüjend Wasser. Die janze Planz weed nit janz kniehuh. De Sprutekühl kütt us de Jejend von Brüssel en Beljie. Et jitt se sick dem eezte Drittel vum 19. Johrhungert. Vun do han se sich flöck üvver janz Europa usjebreitet. Ungerm Johr kritt mer Sprütche nur selden ze koufe. Se weede noh de Ieshelije em Mai jeplanz un nohm eezte Frost em November jeärnt. En Deutschland ensjesamt weede


Schavu (och Schavuur, vun Savoyer Kappes un us dä Art Brassica oleracea) op Hochdeutsch: Wirsing) es vumm biolorische Standpunk en Brooder vumm Kappes. Hä hätt jewellte bzw. kruse Blädde, sunz es hä jröön-blou. Schavuur kütt vumm Mittelmeer unn et jivvt hä sick däm 18. Johrhungert em Rhingland unn övverall op dä Äd. De Blädde vumm Schavuur sinn fing unn däswäjje flöck mangs jekoch. Ma broucht hä föör Roulade, Zupp oder als Biilooch. Schavuur kritt ma ėm janze Joor, em Fröhjoor jet milder, em Härbst jet fester. In Deutschland wääde jedet Johr esuh öm 50.000 t jeärntet.


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Albert Einstein (* 14. März 1879 in Ulm; † 18. April 1955 in Princeton, USA) wor eener vun dä bedeutendste Füsiker vum 20. Jahrhundert. Sing wessenschaffliche Arbeijde zor Theoretischen Füsik hätt die füsikalische Weltaanschauung vollkommen jeändert un op d'r Kopp gestallt. Dat Haupwerk vum Einstein is de Relativitätstheorie, die et Verständnis vun Raum un Zick revolutioniert hätt. 1905 hätt_e sing Arbeijt "Zur Elektrodynamik bewegter Körper" erussjebratt, die hück Spezielle Relativitätstheorie jenannt weed. Ellef Johr späder 1916 hätt_e dan de Allgemeine Relativitätstheorie veröffentlich. Och zor Quantenfüsik hätt_e wichtije Beijdräsch jeliffwert. För sing Erklärung vum Photoelektrische Effek hätt_e 1921 d'r Nobelpreis för Füsik jekrääje. Sing theoretische Arbeijde hann äwer em Jäjensatz zor Meinung em Volek beij d'r Entwicklung vun d'r Käärnenergie un Atombomp keen gruße Roll jespillt. Albert Einstein jilt hückzedaach för die mieste als Inbegriff vum Forscher un Jenie.


E Fluchzeusch es e lenkbar Lufffahrzeusch, dat die Eijenaarte vum Wind ussnötz, öm fleeje ze köunne. Em Jägensatz zo de Lufffahrzeusch wie Ballons ode Luffscheffe (Zeppeline), die vun alleen vun d'r Äärd affhäwe, kann e Fluchzeusch iersch fleeje, wenn de Luff met_e_ner bestimmten Jeschwindischkeijt sing Flüjele ömströmp. En d'r Wesseschaff nennt me dat aerodynamischer Flug. Et jibbt verscheedene Typs vun Fluchzeuschen, zoom Bäispiel Jachdfluchzeusche, Passajierflieger, Propellernfluchzeusche et Seiglfluchzeusche. Commons: Flugzeug – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) En Schepp, oder wann et nit esuh jroß es, en Scheppche, es ene Aat Pott met ene Stiel wie en Pann. Mehschtens hätt mer noh en Deckel för drop ze donn. Mer kann et jot zem Brode un Schmore bruche. Waröm dat dann ävver besser sinn soll wie en Pott, nur weil et en Stiel hätt? Weil mer mer et met ein Hand faßhalde kann un beßje schüddele beim Brode unn esuh.


Kalle Pohl es en Witzcheverzäller und Jittariss, jeboore en Mäerzenich bei Düre am 20. Ojuss 1951. Bevüür Kalle mim Witzcheverzälle aanjefange hät, hät hä iersch ens: en Lier als Koch aanjefange en Lier als Kaufmann fäadischjebraat als Pulizess jearbeid als Breefdräjer jearbeid Donooch hät hä Musik Jitarr un Singe) aan dä Hochschull en Kölle studeet un hät dann angere Lück dat Jitarrespille beijebraat. Weil dat esu joot jeflupp hät, hät er jleich en paar Bööcher övver et Jirarrespille jeschrivve. Schpäder isser dann zom WDR jejange un hät Radio jemaat. 1978 hädder met en paar angere Lück dat Atelier-Theater in Kölle opjemaat. Ne janze Zick hät hä och Kabarett jemaat. Sing Sproche sin Huhdütsch un Platt, wobei dat Platt en Mischung us Kölsch un Dürener Platt es. Sing iertzte Fernsehshow hät er 1996 op tm3 jehatt, „Manngold“. Ein Johr späder wor hä dann bei RTL bei „7 Tage, 7 Köpfe“ dobei. Zick däm isser och widder Musik am maache. Kalle Pohl: „Frauen, Geld und Sackgesichter : gefühlvollergreifendkomische Geschichten“, 1. Opplaach vgs, Kölle 2004. ISBN 3-8025-3326-7 (op deutsch) Däm Pohlse Kalle sing eijen Sick em Netz Söök „Kalle Pohl“ im Kattalooch bëij de → Deutsche Bibliothek


Enne Lief es dat, wat Minsch, Dier un Bruudt_jemeinsamm hann. Mer säät, wän d'r Lief de Sihl jonn lööht, dann es dadd_et Äng_fum Lääve. Allso Minsch un Dier beschtonn nit uß dämm Ballsch allein. Je nohdämm wi mer_t belooert, es öm d'r Liev_eröm noch d'r Kopp, de Ärrem, Beeijn, Hängkscher un de Fööß - ävver wo angersch weede die widder beij d'r Lief allsenne Beschtanddeeijl beij jennomme. För d'r Liev_em_Schoss ze hallde, jeijt mer nahm Dokter, wämmer jet draan hät, dä kännt sesch domet uss.


Rievkooche sen e traditionell Esse. Se bstonn vür allem uss jeschällte, jeriwene Ääpel, die met Eije, Mäll, Ölisch, Salz, Peffer und Muskat zo_nem Rievkoochedeijsch vermengk, un en_ner_ner Pann met heeßem Ööl ussjebacke weede. E bißje Klatschkies em Deijsch dräät dozo beij, dat die Rievkooche net ze schwer em Maare lieë. Miestens weede Rievkooche met Appelputsch jejässe, em Rhingland äwer och op_en traditionelle Aat: Op_e_ner Schief Schwazbruut met Röbekruck. Dat kütt doher, weil die Rööpe em Vüürjebirsch un em Berjische ävve och hingerem Sibbejebirje un sonzwo präschtisch jedeihe. Rievkooche ka_me em Rheinland fass an jedem Imbiss-Büdsche koufe, op d'r Kermes dürfen se beijm Fröhschobbe näwen 'nem frischjezapp Kölsch oder Larerbier net fäähle. Och de Bläck Fööss hann e Leed öwer de Rievkooche jemaat: "Mamm, Mamm, schnapp d'r de Pann, mir woulle Rievkooche hann“.


En Woot es wu sesch de Sprooche druss opbouwe. En Woot beschtejt us Sillbe. Et künnt nur ejn sinn: Bej däm Woot "et" un däm Woot "Woot" zom Bejschpill. Et künne och mih sinn: En däm Woot "Kanalljemöschtijall" ätva. Un en Et künne och jannz fill sinn: wi en dä Wööter "Kanarijefüjescheszüngelscheszüppsche" un "Bovverrhingdammfschiffaatskappitähnsfisternöllscheshöötsche". An dänne kammer och lihjere, dat mer Wööt zesamme säzze kann, öm neu Wööter ze krijje. Dä Bovverrhing, de Damfschiffaat un dat Kappitähnsfisternöll jidd et jeede och för sijj allejn. Met un oohne Höötsche. Et jit ettlijje Aate fun Wööt: 1. Houpwoot. Di Houpwööt han e Jeschlääsch. Et hejß "Dä Rhing", "Di Kirresch", un "Dat Fisternöll". Do kammer dat Jeschlääsch drann äkkänne. Dä Rhing es männlesch, dat Fisternöll en Saach, ävver blooß en de Jrammatig. Em rischtije Lääve kann dat Fisternöll enne Kääl sin, un e Määdsche, un jenauesu jood en Saach, odder en Zick unn enne Plaz. 2. Donnwoot, och Zickwoot jenannd. Di Wööter saare wat paßeet, un wann et paßßeet, fun däm mommänd uß jesinn, wo mer dat Woot en enne Saz beusch. 3. Sönß. Die sönßtijje Wööt sin zem Bejschpill de Füüerwööt. „Misch“, „Ding“, „Dä“, „Däm sing“, un esu. Wämmer ettlijje Wööter zosamme


Di Woot es enne Zoschtand, fun Minsch un Dier un Nattuer. Wänn et Wedder en Woot hät, wänn Storrm un Haarel de Fällder platt läät un decke Äßß fun de Böüm krache lööt, dann süüd et drußße do noh uß wi drenne wänn enne Minsch de Woot krääje hät un met Tällor un Taßße jeschmeßße hät un fellejsch nor et Mobilaa zor drosche, wejl hä nit mih bej sesch wooh.


Kölsche Ruusemondachszochsmottos 1823 – Thronbesteigung des Helden Carneval 1824 – Besuch der Prinzessin Venetia beim Helden Carneval 1826 – Fahrt nach dem Monde 1827 – Die Prüfung 1828 – Alte und neue Zeit 1829 – Der große Narrentag 1830 – keij Zoch 1831 – Hanswursts Wiedergeburt 1832 – Die Kölner Messe des Jahres 1832 1833 – keij Zoch 1834 – Das Orakel 1835 – Der Kölner Karnevals-Sprudel 1836 – Der Stein der Weisen 1837 – Carneval der Jahre Bezwinger 1838 – Hanswurst läßt sich erbauen ein Monument 1839 – Aller-Welt-Aktien-Börse 1840 – Das Turnier 1841 – Der gordische Knoten und seine Lösung 1842 – Die ächt kölnische olympischen Spiele 1843 – Die Köllsche Huhschull (Die kölnische Hochschule) 1844 – Die Großjährigkeit des Hanswurstes als Stellvertreter des Helden Carneval (Große KG) unn Hanswurst als Emanzipierter (Allgemeine KG) 1845 – Der Conkurs-Congreß aller Vereine (Große KG) unn Hanswurstliche Kirmes (Allgemeine KG) 1846 – Die hanswurstliche Colonie an der Weinküste 1847 – Jubelfeier der 25jährigen Thronbesteigung des Helden Carneval 1848 – Das tag- und nachtvolle, das heißt gescholtene oder Schaltjahr 1848 1849 – Die Reise nach Californien 1850 – Narren-Reichstag 1851 – keij Zoch 1852 – Ich hab‘s gewagt 1853 – keij Motto


Gerhard Romilian von Kalcheim, gen. Leuchtmar (* 5. Dezemmber 1589 in Spich bei Siehburch; † 18. Oktoober 1644 in Berlin) wor ene doitsche Juriß un Diplomat. Kalcheim wor dä Sohn vun Wilhelm vun Kalcheim un singer Ehefrou Agnes, en Dochter vun Wilhelm von Hanf, gen. Spich. Kalchheim ees en Duisburch en de School jejange un hätt anschließend vun 1607 bes 1609 an de Huhschool vun Kölle Philesophie studeert. Bes 1613 hätt hä am jlische Oort noch eh Studium vun de Rechtweßßeschafte jemaat. Als hä dat jeschaff hat, jing hä bes 1617 op Wanderschaff dorch Frankreich, Italie, Holland un England. 1620 ees de Kalcheim enem Verwandte, däm Oberstleutnant Wilhelm vun Kalcheim, jenannt Lohausen, en de Böhmische Kreech jefollech. Dobei dät hä sich mieh als Diplomat denn als Soldat usszeichne. Noh'm Kreech dät de Markjraff Johann Georg von Brandenburg dä Kalcheim als Kämmerer zo sich roofe. Noh dessem Duud dät dä Kalcheim als Hoffbeamte noh Berlin wechsele. 1626 dät dann de Prinzessin Chatarina hiiroode, un unser Kalcheim wutt als deren Erzieher un Hoffmeester medt noh Sibbebürje jeschick. Zwei Joohr späder wor hä äver ad widder en Berlin. Dä Kurfürst Georg Wilhelm von Brandenburg hätt en dann zom Kammerjerichtrat befördert. Kurt donoh wudd


Dr. Wilhelm Hamacher (* 11. Oktoober 1883 en Trooßdoorf; † 21. Juuli 1951 en Bonn) wor ene doitsche Politiker vun de Zentrumspartei. Nohdem hä Jeschichte, Äädkund un klassische Sprooche studeert hat, wudd dä Hamacher 1920 Jeneralsekretär vun dä Zentrumspartei. Vun 1926 bes 1933 hätt hä et Rhingland em Reichsrat vertrodde. Av 1945 hätt hä sesch an dä Widdervereinijung vum Zentrum beteilicht un wudd 1946 sojar zom Bundesfürsetzende jewählt. Jenauesu wor hä, wenn och nur kuurt, Kultosmenister vun Nord-Rhing-Weßfahle en dä Landesrejierung vun Rudolf Amelunxen. Vun dä iirzten Bundesdaachswahl em Joohr 1949 aan, bes zo singem Duud em Joohr 1951 däät dä Hamacher dem Bundesdaach aanjehüre. Mer woo sesh doomohlß lang nit ëijnß, ob_mer jäds_en _en ëijene Pattëij fö_jeede krißlishe Konfäßjohn hann wullt, oddor_ob_mer leever_en jemäjnsaame Unnijohnß_Pattëij maache sullt. Dä Hammaacher woh jääje de Unnijohn, wëijl_e daach, dat_e Kattolikke sönß en däm jannze pollitische Explėzier ungerjonn mööte, wo_t su fill mieh Protteßtante wi Kattolikke joof. Ävver hä wulld_och jään_hann, dat_i zwëij Krißßlijje Pattëije äng zosamme jingke. Met dä Ideeje kunnt_e sesch ävver am Eng jääje dä Konrad Adenauer net dorrəshsäzze. Hamacher wor sünst noch Rektor vum Jymnasium en Sieshburch un hätt sesch stark dofür enjesetzt, dat die Bürjermeesterei Trooßdoorf Stadträächte erhält.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. De Zuckerrööp (Beta vulgaris) eß en Kulturplantz un jehüürt zor Familesch vun d'r Fuchsschwanzjewääßse (Amaranthaceae). Se eßß am Engk vum 18. Jahrhundert dursch Züschtung ußß d'r Runkelrööp entstande, wobei me jezielt Zoorte ussjesöök hätt, die ne huhe Aandeel aan Zucke (Saccharose) hatte. Dohdurch kounnt dä Zuckejehalt vun aanfangks 8 % op späder 16 % öm 1800 jesteijert weede. Zuckerrööppe vun hück hann e_ne Zuckerjehalt vun 18 bis 20 %. De Zuckerrööp eß en d'r janzen Welt de wichtischste Plantz, uss dä Zucke jemaat witt. De Rööppezucke määt hück unjefähr 45 % vun d'r Weltproduktion uss. Weed de Rööp eijjekoch, kritt mer Röbekruck. Zockerööpe wääde em janze Vüürjebirsch, dä Kölsche Bucht unn Zülpischer Börde anjebout. De Zockerrööp weed off och Zockerknoll oder eefach nur Knoll jenannt, un ene Buur, der Zockerknolle aanbout, der es ene Knollebuur.


En fc-Schreff eß ëĳn fun de fc-Schreffte, dat sinn Äwëĳteronge fun de Computer-Modern-Schreffte fö affrikkaanische Shproche. Di Affköözung fc steht für African Computer Modern. En de Joohre 1990 beß 1992 hät dä Jörg Knappen di fc_Schreffte jemaat un en Metafont opjebout. Se folləje do T4-Kodėerung, di 256 Schreff_Zëĳshe hät. Se ungershtözze all di affrekaanische Shprooche, die mieh wi en Milljohn Minsche schwaade, un di de lattëĳnische Schreff bruche. Dadd_es, wat_se bëĳem Department of Education fun de USA de „krittische Sprooche“ nänne. De fc_Schreffte sin en frëĳ ßoffwäer un sinn unger dä GNU General Public Licence fun de fsf för Jeeder_ëĳn doo un důnn nix koßte. Jörg Knappen: „Fonts for Africa: The fc Fonts“, TUGboat 14/2, 1993, 104. (ob_änglesch)


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Dat Thiaterstöck Romeo und Julia vum William Shakespeare jitt et och op kölsch. Dä Hermann Hertling es ene Deechter, dä op kölsch schriev. Un he hät och jet zo kamelle bei de Kumede. Dat es e kölsch Thiater. Dä Hermann hät dä ärch bedrövte Verzäll üvver Romeo un Julia vum Shakepeares Will en et Kölsche üvversetz. Dobei spillt dat Stöck hückzedaachs zwesche Kölle un Bonn. Familije Montenjü hät Knies met Familije Kappeslett. Beids sin riche Kappesbuure, die sich jäjesiggich nit usstonn. Am Engk vun däm Stöck kummen Romeo un Julia en dr Himmel. Un ungen op dr Ääd jit et sujar e Happy End: Se dun metenander Fridde schleeße; un dat dann öntlich met Kölsch bejeeße. Hermann Hertling: „Romeo un Julia op kölsch. Ne ärch bedrövte Verzäll vum Shakespeares Will, zesammejepaasch op e paar Sigge“, Freiburg im Breisgau, 2001. ISBN 3-933483-70-0


De Sülz es ene Fluss, dä zwei Quelle hät. Die lijen allebeids em Berjische Land. De Kürtener Sülz kütt südwesslich vun Wipperfürth us dr Ääd un flüüß donoh an Kürten verbei. De Lindlarer Sülz kütt vum Hauerberg en dr Nöh vun Marienheide un flüüß an Lindlar verbei. Bei Lindlar-Hommerich kummen die zwei Flussärm zosamme. Dat Flüssje schlängelt sich wigger durch Overath-Untereschbach un Rösrath. Un en Lohmar, koot noh de Autobahnbröck, münd de Sülz en de Agger, die dann späder en de Sieg eren stüss. Insjesamp kummen för de Sülz esu öm die 48 Kilometer zosamme, wammer am Hauerberg aanfängk ze zälle. Eimol em Johr, em Mai, jitt et en Hoffnungsthal op de Sülz ene siefnaaße Buhei met knatschjecke Lück, die nit Bang sin, dat se öntlich naaß jemaat weede. Nevve orjenal Zinkbadebüdde sin och Büdde met löstijem Aanbau dröm eröm zojelosse. Domet dat Janze kein drüje Aanjeläjenheit bliev, weeden die Metmaacher zosätzlich öntlich naaß jemaat, wie ehr aan demm Beld nevvenaan sinn künnt.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Prummetaat unn Quetschekooche sinn rheijnische Spezialitäte, die beij keijnem Kaffeeklatsch em Sommer fähle dörfe. Me kann se och als "Rheinische Pizza" bezeijchne, denn dä Deijsch weed janz ähnlich jemaat. Zonäx määt me uss Mäll, Häff, Milesch, Botte, Zucke un_ne_ner Pries Salz e_ne söße Häffdeijsch, dä me für zirka fuffzehn Minutte jonnlätt. Donoh rollt me dä Deijsch rond uss, dat_e jenau op_e Koocheblech pass. Während dä Deijsch jejange eß, hat mer jenooch Zick Prumme ode Quetsche ze entsteijne, die jetzt, vun ussen aanjefange, kreisförmisch en dä Deijsch jedröck weede. Wäm'mer en d'r Mette aanjekumme eß, lätt me die rüühe Prommetaat noch_ens fönef Minute jonn, un back se dann zirka 20 Minutte em vürjeheizte Backowwe. Noh_em affköhle streut me Zucke gemisch met Zimp doröwer un serveet dat Janze met_e_nem Klätsch stiefer Sahn un_e_ner jooden Tass Kaffee.


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Dat Röggelche eß e dunkel jebacke Brütsche uss Röggemäll un en kölsche Spezialität. Et witt em Paar aanjeschobe jebacke, domet me et besser deijle kann. Röggelsche werde nur unzerdeijlt verkouf. Dä Ursprung vum Röggelsche hängk domet zesamme, dat die Kölsche fröher kee Jeld hatte, öm sich düür Weizemäll ze koufe, un su hätt me die kölsche Brütsche uss däm billijere Röggemäll jemaat. Em Jäjensatz ze fröher hann die mietste Röggelsche hückzedaach e_ne kleenere Röggemällaandeel vun 10 bis 20 %. Röggelsche met Ahlem Holländer, Öllisch un Mosstert kritt me en Kölle als Halver Hahn serveet.


La Düsseldorf is en Bänd in Düsseldorref jewäese. Ir Jründung woor 1975, zick ättwa 1981 hätt mer nix mieh vun inne jehoot. Mer zäält se en de Neu Deutsch Wäll. Mer künnt saare dat ir Füürjängere pärsonäll wie mussikaalisch die Bäännz Kraftwerk un Neu! jewääse sinn. Wi di han se jans lang Stöck en dä minnimal music Aat jemaat. Do woore ävver och emmerens widde Rockellmänt met bäj. Op es ennem jevalle, dat se zwa senge dääte ävver winnisch Tex hate. Et wooren öff blohß nur äjnzel Wööt en dorjennäjn vunn Schprooche un Paßasche en jaa käjn Schprooch. Do bäj koohme lang nur inßtrummentaal Paßasche. Wälsche met ööhndlisch Rythmuss un emmer widder jedraarene, allso alles en allem dorren jehüürijje Afwählungk. 2. La Düsseldorf (Plaat) heeß och dä Jonge ir eeßte Plaat. dä Klaus Dinger däät senge, de Jitta schpille un en de Tasste jriife. dä Thomas Dinger woor am Senge un am Klappere. dä Hans Lampe däät trommelle, dat Klapperzeuch bedeene, un de Elläktrokrohm em jang hallde. Führ „La Düsseldorf“ woor: dä Klaus Dinger bäj Kraftwerk, dä Thomas Dinger bäj Neu!, dä Hans Lampe bäj Neu!. Noh „La Düsseldorf“ dat möße mer noch erus krije. 1976 - „La Düsseldorf“ 1978


Dä Ruhrpott is e Jebiet in Nordrhein-Wessfale in däm vill jruße Städt op eenem Pleck stonn, un wo bis in_et 20. Jahrhunnert vill jeschuff weede moot. Vür allem in dä jruße Koll-Berschhwerke. Ävver esu allmählisch sin die erschöpff un de Berscharbeijder mooten andere Berofe liehre. Die jrüßte Städt im Kollepott sin Äßße, Dortmund, Duisburch, Bochum, Jelsenkirche, Möln, Ovverhause, Bottrop un Moers. Di Lück fun doo saare och dä Pott, un de huue Doitsche, „Das Ruhrgebiet“ do füüer. Di schwaaden en jannß eijen Shprooch, et Ruuer Platt. Commons: et Ruhrjebeedt – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dämm Regionalverband Ruhrgebiet sing Websigge (op döütsch) Regionalkunde Ruhrgebiet (op döütsch) Route Industriekultur (op döütsch) Dä Unni Bochum ier Lenk_Sammlung (op döütsch) Bibliothek des Ruhrgebiets (op döütsch) Literatur aus dem und über das Ruhrgebiet (op döütsch)


E Joohr Null häd et ni jejovve. Süsh och de Sönderfäll bejem Dattum.


Die Sigg hee es op Kölsch (mieh kölsche Sigge) un geschrevve en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie (mieh Sigge en de Schrievwies vun de Kölsch-Akademie) Bei der Akademie för uns kölsche Sproch ka' mer Kölsch liere. Lügg, die sich doför intresseere, künne kölsche Originale, Stadtgeschichte, Literaturkunde, Grammatik un Brauchtum studeere. Am Engk vum Semester gitt et dann Note: metgemaht ööntlich bestande god bestande ärg god bestande De Akademie hät usserdäm en Standard-Orthographie för et Kölsche vörgeschlage, die miestens op die Schrievgewennde vun dä ahle kölsche Deechter wie Willi Ostermann angelehnt es, ävver och jet moderniseet es; för e Beispill schleiht die Akademie nit vör, Wööder wie es, Gass usw. met ß ze schrieve, wie der Ostermann dät. En Kuntrass met de ander geläufige Schrievwiese för et Kölsche schriev mer dä ahle G-Laut, dä zo andere Laute gewoode es, immer "G", wenn mer si Kölsch an de Regele vun der Akademie anpass: god nit jod, Dag nit Daach. Üvver aachzehndausend Endräg gitt et em Mundartwööterboch vun der Akademie. All die kölsche Wööt, die mer hüggzedags gebruch, sin dodren orthographisch opgeschrevve. Die Sprochwesseschaffler han sugar de internationale Lautschreff (IPA) met erengebraht. De Kootgrammatik vun der Akademie, die De kölsche Sproch heiß, liehrt


En Pump (Pomp) eß en Maschien, wo mer jät met bewäje kann, wat mer sönß och schödde kann, ävver och Luff. Bänzin, Jertraide un Määhl, Bier un Wing, Stöbb, dat weed all met Pumpe bewääsh. Rin in dä Silo, rus us däm Silo, rin en dä Kahn, en der Waaren, en der Tank oder zom Verjaaser, övverall sin Pompe am Werreke. Me kann Pompe noh verschiedener Aarte endeele. Et jebräuchlichste ees die Endeilung noh däm Funktionsprinziip. Dat Funktionsprinzip erkläärt an dem Beishpill vun Wasser en_ener Kolevepomp: En Kolevepump besteijt us enem Zylinder, enem Koleve, enem Rückschlachventill, eh bischje Rühr un enem Pompeschwengel. Dä Pompeschwengel is vun bouven an dem Koleve befestich un kan dä en enem Rühr erop un eraf bewäje. Jeijt dä Koleve jetz erope, dann widd en däm Roum unger däm Koleve ene Ungerdruck erzeuch. Dodorch widd Wasser dorch eh Rühr anjesauch. Bewäch sich dä Koleve jetz noh unge, widd dat Rückschlachventill opjedröck un dat Wasser kann en dä Roum över däm Koleve jelange. Ändert dä Koleve jetz widder sing Richtung widd dat Wasser över em wigger huhjedeut, weil dat Rückschlachventill zoh jeijt un dat Wasser nit zeröck loufe kann. En Verdrängerpomp verdrängk also emmer ene bestimpte Roumeenhalt.


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Luhme es e Städtche em Rhing-Siech-Kreis. Et lich zwesche Rösrod em Norde on Siechburch em Süde. E paa Ongescheede zwesche'm Kölsche on Luhmere Platt: E Luhmerer Mundartwörterboch jit et noch net. Äve dea Bernhard Walterscheid-Müller hät am Eng von sengem Boch Lohmarer Mundart in Reim und Prosa övve 900 Wöd opjeschrevve. Kiek och noh de Wenker Säz op Luhmere Platt un de Swadesh Lėßß för et Luhmere Platt. Dat Wappe hät zwei Deel. Ovve süüt me de Berjische Löwe. Net nue en Luhme vengk me dat Deer em Stadtwappe. Wemme sech de Wappe em Berjische Land beluet, dann jit et dodren dökes ne rude Löwe. Onge süüt me die Stell, wo de Sülz on de Aache zesammekumme. Bernhard Walterscheid-Müller: Lohmarer Mundart in Reim und Prosa. Lohmar 1983. ISBN 3-924268-00-2 Websek vom Städtche Städt un Jemeinde em Rhing-Sie-Kring Alfter · Sankt Augustin · Bornem · Eitorf · Hennef · Honnef · Königswinter · Luhme · Meckem · Much · Nöngkerchen + Seelschet · Nidderkassel · Rheinbach · Ruppichteroth · Sieburch · Swisttal · Troisdorf · Wachtbersh · Windeck


Em Boverbärjische Kreiß wo mer en de älldere Zigge et Pukkelije Land för jesaat han, lijen: Muschbich Waldbröl Nümbrecht Jummersbach Lenkeln Wipperfürth Radefürmwald Hückesware Wiehl Bärrschneushtadt Engelskirche Marienheede Reichshof Dä Kriiß hüüert bëĳ de Landschaftsverband Rheinland un lidd em Regierungsbezirk Kölle. Dem Kriiß sing Fowalldong sez en Jummersbach. Shtädt un Jemëijnde em Boverbärrjische Bergneustadt · Engelskirchen · Hückeswagen · Gummersbach · Lenkeln · Marienheede · Muschbich · Nümbrecht · Radefürmwald · Reichshof · Waldbröl · Wiehl · Wipperfürth Städt un Kriise em Regjierongßbezörk Kölle Stadt Oche · Stadt Bonn · Stadt Kölle · Stadt Leverkusen · Kriiß Oche · Kriiß Düren · Rhing-Erf-Kriiß Bierschem · Kriis Öskerche · Kriiß Häänsberg · Bovverberjische Kriiß en Jummersbach · Rhingsch-Berjische Kriiß en Jläbbisch · Rhing-Sie-Kriiß en Siiborsh Städt un Kreise en Nordrhein-Westfalen Stadt Oche · Kreis Oche · Stadt Bielefeld · Stadt Bochum · Stadt Bonn · Kreis Borken · Stadt Bottrop · Kreis Coesfeld · Stadt Dortmund · Stadt Duisburg · Kreis Düren · Stadt Düsseldorf · Kreis Ennepe-Ruhr · Stadt Essen · Kreis Öskerche · Stadt Gelsenkirchen · Kreis Gütersloh · Stadt Hagen · Stadt Hamm · Kreis Heinsberg · Kreis Herford · Stadt Herne · Kreis Hochsauerland · Kreis Höxter


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mer schrieven et Johr fuffzich vör Christus. Üvverall en Jallie han de Römer sich breid jemaat. Üvverall? Enä ... do jitt et e klein Dörpche met luuter widderbööschtije Einjeborene, die denne Römer alle naslang en ööntliche Traach Prüjel verpasse. Die Rabauke Asterix un Obelix dun et leevs Römer vermöbele. Dä wetzije Verzäll üvver die Klopperei vun denne zwei Pooschte met de römische Zaldate jitt et och op kölsch. Asterix op Kölsch: Nr. 1: Däm Asterix singe Jung. (Der Sohn des Asterix). ISBN 3-7704-0468-8 Nr. 2: Brut un Spillcher. (Asterix als Legionär). ISBN 3-7704-0478-5 Nr. 3: Asterix un dat Kleo. (Asterix und Kleopatra). ISBN 3-770-42290-2


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ketteplöck (Taraxacum sect. Ruderalia) es en miejöhrige Planz uss d'r Familisch von de Korbblötejewääße (Asteraceae). Die miejöhrige Planz witt zwesche 10 un 30 cm huh. Ihr Blädder sehe säjezahnartisch uss, un driewen rond öm_en Poohlwuurzel uss. Aam Engk vom leere met Mileschsaff jefüllte Stengel setz_e'ne jääle Blötekopp, dä nur bei Sonneleesch opjeht. Blöhe deet de Ketteplöck von April bis Oktober. Wenn dä Ketteplöck verblöht es un Sohme jebildt hätt, zeich sich die sujenannte „Pustebloom“ met dä Kinder jään spille, indäm se dä Sohme öwe de Wiss bloose. Ketteplöck es fass öwerall ze finge. Hä wiers op suure Wíese, langs de Wääschränder un en Jäärde in Europa, Asien un Nochtamerika. En de Bersch wiers'e bis zirka 2.800 m öwer NN. Die Stängele sen drinne hool, un ed_es en Aat Millesch dren, die jeftisch es. Äwev de Blädder, vür allem, wänn se jung sen, kamme esse un e'ne Schloot druss maache, ode se en de jrööne Schloot donn, öm de Jeschmack jätt aanzehäwe. Dat schmeck jood un es schwer jesond. Commons: Löwenzahn – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Inhaltsstoffe des Löwenzahns Fast alles über


Dat lateinische nomen nominandus weed affjekööz med N.N. oddo n.n. un dat steijt för ene Name, dä noch ze nenne eß, zom Beijshpill wenn enne Poßte bėkannd eß, ävver eß noğ unnbikannd oddor unsėshor, wä dä nu krijje weed, dann steijd en dä Päsonnal-Lėßß, odder em Vüülesungs-Forzäijshniß dä Här, oder de Frou, n.n. dren. Ander Bedeutunge fun NN → NN (Watt ėßß datt?)


Der firte Meij. Opstand ä Carúpano em Joohr 1962. Abraham de Oliveira wood em Joohr 1889 jeboore. Ronald Golias wood em Joohr 1929 jeboore.


Möllem aam Rhing woor en Stadt aam Rhing, op d'r Schäl Sick aan de Möndung fum Shtrunderbach jelääje. Drömröm woor dä Landkriiß Möllem aam Rhing. Em Joohr 1914 wood dä opjelööß, un Möllem noh Kölle ennjemëijndt. Ed_eß zick dämm_e Veedel em Norrde fun Kölle. Noh_m zwëijte Wëlltkreesh wood_et dor Namens_Jäver för dä Shtadtbezörrək Möllem, och der nüngkte jenannt, fun Kölle. Do eß e klëijn Ëkshe fum aale Lanntkriß widdo dren forsammt. Müllem is nett (op deutsch)


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wilhelm Schäfer (* 22. Dezämber 1936 en Kölle; † 11. Juni 2006 doselbs) wor enne Kölsche Buur us Widdersdörp un hät övver fünnefundrissich Johr de Jeißböck vum FC jrußjetrocke un op se opjepass. Schäfers Willi hät met sing Frouw Hildejard ene Buurehoff en Widdersdörp em Weste von Kölle onderhaale un hät do sick Hennes III. all die Jeißböck vum FC ongejebraat. Wie er gestorve ess, woor et ald Hennes VII., der op sing Hoff gelääf hat. En all der Johr hät hä der Jeißbock zo alle Heimspille vum FC in Müngersdörp jefahre un em Stadion aam Bändche erömjeführt. Nur 2001 hädder dat für sechs Wooche nit jedurf, weje dä Muul- un Klaueseusche, die zo dä Zick en Deutschland omjingk. Trotzdämm dat hä et nit esu wirklisch wullt, ess hä vill in de Ziedunge un och en de Flimmerkess jewesse, zom Beispill wor hä beim Raabse Stääf un beim Schmitze Harry, wu hä dä Bock de Lück jezeech hät. En de letzte Johr hät hä dä Bock mieh deswäje bei sich jehatt, weil hä dat Dier leev jehat hät, un nit so weil hä su ne jruße


Dä feezente Jannowaa. Vinzenz Liechtenstein stervd em Joohr 2008.


Dä fuffzente Jannowaa. Boris Tadić weed em Joohr 1958 jeboore. Bradley Barron Renfro stervd em Joohr 2008. Jason MacIntyre stervd em Joohr 2008.


Dä nüngzente Jannowaa. † Alexander Petscherski stervd em Joohr 1990


Dä nüngzente Febrowaa. „Mir all sin Kölle“ wooh em Joohr 2007 dämm kölsche Ruuse Mondachß Zoch sing Motto.


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Dä Vinxbach es ene wesslijje Nävvenfloss fum Rhing. Hä lidd en Rhingland_Pallz. Dä Vinxbach kütt fum Adert, leuf an Bovver-, Meddel-, Ungervinxt fobëĳ, dorsch_Schalkemisch un Künnishßfëld, wigger_erraf dorsh Waldorf un Jönnerschdorf un dann em Boren op Lützing aan, jëĳdt_tann bëĳ_de Bursch Rheineck en dor_Rhing_erinn. Dadd_eß koot ungerhalləf fun Brohl un e jannz Shtöck bovverhalləf fun Breisish. Wi de Römer noch am Rhing hächshe dääte, woo bem Vinxbach de Jränß zwesche Bovver-Järrmanije, Germania superior, wat e Shtöck Nöchtlish fun_de Allpe aanfing, un Niidor_Järrmanije, Germania infrior, wat_tann beß an et Meer jingk. Wëjl do et bovvere Järrmanije am Eng woo — op lateinisch finis, en Engk, en Jrënß — wood dä Bach alld domohls_esu jenanndt, un do kütt och sing Name fun hük her. Jäz markeerd_er de Jränßlinnije zwesche de ripuarische oddo meddefränkėsche Shprooche em Norrde, un em Süüde de muuselfränkėsche Shprooche. Di zvëĳ Shprooche_Jroppe sin fovanndt, se jehüüre beejds_en de meddeldeutsche Shproochejroppe. Fo de Weßßeschaff_fun_de Shprooche hät dä Vinxbach Pate jshtannde, un de su_jenannte Vinxbach_Linnije där Name jejovve, di zwesche dä zwëĳ Shprooch_Jebeedte foleuf.


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Fronleichnam, dat aam zweite Donnerschdaach noh Pingste jefiert wierd, es et färweprächtichste Fess von de katholische Kirch un es de Eucharistie jewidmet. Die meddelhuhdeutsche Öwersetzung von "Corpus Christi" met "vron lichnam" för "Liev vom Herr" joff dämm Fess singe Naam. Aan dä traditionelle Fronleichnams-Prozession durch bloomejeschmöckte Stroße nämme Honoratiore, Handwerker un Jemeindemetjlieder deel. En de Mett von dä Prozession jeht unger'nem Baldachin de Pastur met e'ner staazen Monstranz, en dä et Allerhelichste ussjesatz es. Am Engk von dä Prozession wierd de Eucharistische Sääje jejowe un et Te Deum jesunge. Fronleichnam hätt me ze-iersch em Bistum Lüttich jefiert, en de Nopperschaff em Erzbisdom Kölle es dann späder 1279 de ierschte Fronleichnamsprozession jejange. Hückzedaach es Fronleichnam en dä mietste katholische Länder e'ne jesätzliche Fierdaach. En Müllem en Kölle jeht aan Fronleichnam die beröhmte Scheffsprozession Mülheimer Gottestracht, bei dä et Allerhelichste op e'nem jeschmöckte Scheef von de Köln-Düsseldorfer, bejleit durch kleene Scheffe, bes aan die ahle Stadtjrenz von Kölle jefahre weed. Op dä Scheff un aan dä Ufer vom Rhing weed jebääd un de Herrjott en de Monstranz met Jlockelügge un Böllerschöss jejröß. Op dä Dörpe em Vürjebirsch schmöcke


Dä Nominativus absolutus eßß ejjentlejj en jrammatikalische Konstrukzie vun dä aale Jriische. Datt eßß esuh en Aat Ablativus absolutus wi beij däm Lateiner, äwwer em Nominativ. Em Öcher Platt eßß et äwwer jätt janz anderet. Et heijß, dat dä Ööscher nid mieh wi eijn Fall kenne doot. Datt eßß dä Nominativ. Hä säät: Dor Honk beijß dor Ööscher in dor Beijn'. Datt eßß dor Nominativus absolutus en Oche.


Dor Noppeney es em Öcher Fastelovvend unn em Öcher Schängsche dor Polizist. Noppeney es ou ene aue Öcher Noom.


UKW wooh en Bänd uß dä Neu Deutsche Wäll (NDW). Medmaacher send Thomas Schütze, Peer Gerlach, Andreas Schwarz-Ruszczynski, Peter Hubert un Andreas Koch.


Der zvëĳte Jannowaa. Hela Felenbaum-Weiss wood em Joohr 1924 jeboore.


Der drette Jannowaa. Elisa Bonaparte wood em Joohr 1777 jeboore. Franz Reichleitner stervd em Joohr 1944. August Macke wood em Joohr 1887 jeboore.1994 kütt noh nüng Uhr ovens op RTL de irste Folge der Polizeiserie "Die Wache" mäid in Kölle


Der drette Febrowaa. Dr Blasiusdaach weed jeviird. {{*| Serge Tonnar wood em Joohr 1970 jeboore.


Der feete Jannowaa. Bernhard Kohl wood em Joohr 1982 jeboore. Kyla wood em Joohr 1981 jeboore.


Der feete Febrowaa. In Kölle jeht 1951 et irste mol de Schull-un Veedelszösch. Ludwig Erhard weed em Joohr 1897 jeboore. Erich Hermann Bauer stervd em Joohr 1980.


Der fönnefte Jannowaa. Konrad Adenauer wood em Joohr 1876 jeboore. Michel Velleman wood em Joohr 1895 jeboore. Frank-Walter Steinmeier wood em Joohr 1956 jeboore. Öt Konzentratiunslajer Vught wood em Joohr 1943 vädisch.


Der fönnefte Febrowaa. Charlotte Rampling wood em Joohr 1946 jeboore. Pascal Paoli stervd em Joohr 1807.


Der zehnte Jannowaa. {{†| Eduard Cave stervd em Joohr 1754.


Der achzehnte Febrowaa. Louis Marie Billé wood em Joohr 1938 jeboore.


Der drëĳenzvanzishßte Febrowaa. Alexius II. wood em Joohr 1929 jeboore. John Quincy Adams stervd em Joohr 1848.


Der fönevunzvanzishßte Febrowaa. Karl may wood em Joohr 1842 jeboore.


Der sägsenzvanzishßte Febrowaa. Betty Hutton wood em Joohr 1921 jeboore.


Der sibbenenzvanzishßte Febrowaa. {{*| Eduard Cave weed em Joohr 1691 jeboore.


Der aachunzvanzishßte Febrowaa. Dat is der letzte Daach em Fëëbrowa uußer em Schaltjohr. Elsa Scholten wood em Joohr 1902 jeboore. Jean-Denis-François Camus wood em Joohr 1752 jeboore. Marie Johanna Erika Glässner wood em Joohr 1890 jeboore. Marco Weiss wood em Joohr 1990 jeboore.


Der zvëĳunzvanzishßte Febrowaa. Larissa Mabel Riquelme Frutos wood em Joohr 1985 jeboore. George Washington wood em Joohr 1732 jeboore. Alexander Petscherski wood em Joohr 1909 jeboore. Erdbebe ä Christchurch em Joohr 2011 em Joohr 2011.


Der ellefte Jannowaa. Edmund Hillary storv em Joohr 2008. José Bello Lasierra stervd em Joohr 2008. 11.JANNOWA 1999 Op de Privatlsender SAT 1 kütt de Pilotfilm zu "SK Kölsch"


De Regionalverkehr Köln GmbH, affjekööz RVK, ess en Ungerneeme met Setz en Kölle, wat em VRS en joode Aandëĳl fun de Buß Linnije en de Ömjäävung ußßerhalləf fun de jruuße Shtädt bedeene dëĳt. Em Joohr 1976 jejründt, entshtundt de RVK GmbH, wëĳl de Baan Bußße un de Poßß Bußße zosammejelaat woodte. En de Joohe fun 1978 beß 1995 woo de RVK enne Besezz däm Konnzärrn Vereinigte Bundesverkehrsbetriebe GmbH, affjekööz VBG. Zigk 1996 eß de RVK jäz fun divärrse Shtädt un Këĳse övvernumme woode un dänne iere ÖPNV Ungerneeme han de Aandëĳle krääje. Dröm jehüüert hä hügk — zo jlishe Dëĳle — dä Fokierß Bedriiver: de Elektrische Bahnen der Stadt Bonn und des Rhein-Sieg-Kreises de Kreisverkehrsgesellschaft Euskirchen de KVB de Bovver Bärrjėsche Fokijerß Jesällschaff dä Rhing Bärjische Krëĳß de Rhing Ërrf Fokijerß Jesällschaff de Rhing Siish Fokijerß Jesällschaff de SWB Bußß un Baan Mem Joohres Affschloßß fun 2001 hät dä Regionalverkehr Köln 371 Omnibußße sin ëĳen jennanndt, un hät dozo noch 316 Bußße fun anndere Besezzer (su jenanndte Sub Ungerneemer) loufe jehatt. Dä Houp Aandëĳl fun dä Fobinndunge em RVK jonn övver t platte Land, wo nidd esu fill Lügksher wunne. Aanfange un ennde dunn se allodings öff jenooch en de


Et Tüüürelüürelüssje dat woor en Määdsche dat wood vunn dän Jonge ußß däm Veedel esuh ärsch jetriezt datt mer de fiese Möpp hück noh verkammesööle möjje wollt. Se hau dat ärm Deng zwesche sesch jenumme unn sinn med verschränkt Ärm um et erömmjestoe unn haue dat Keng ned erußßjeloe. Dat Määdsche hätt mittemangs drinjeseßße unn kunnt ned joe. Do hätt et in de Büx jemaat. Dovunn verzällt en aues Ööscher Leed: Tüürelüürelüßche ußß dä Klapperjaßß, wovör hatt et Kengsche et Büxje esuh naß? In dä Klapperjaßß en Oche stoht hück en Bronne dä an dat Döneken erennert. Tureluurs es Holländisch un heiß övrijens Jeck.


Reissdorf, sprich Rajßdorrf, jenou jesaat, Reissdorf Kölsch, eß en Kölsch Bier, wat en Kölle en dä „Privat-Brauerei Heinrich Reissdorf & Co.“ jebrout weed. Bes 1998 em Vringsveedel diräg beim Krankehuuß, zick dämm en Ruudekirche. Dat wor ene Schlaach för dat janze Veedel, datt die Brouerei plattjemaaht worde es: die däten all in dä Alteburjer Stroß wonne... https://www.reissdorf.de/ — Dem Reissdorf sing Websigg (op deutsch)


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Olive Emilie Albertina Schreiner (* 24. Määz 1855 en Wittebergen en Südaffrikka; † 11. Dezember 1920 in Wynberg och en Südaffrikka) woor en Schriiveren en Ängland_un Süüdaffrikka. Sëĳ woor_et sibbente Kinnd vun ennem Mißßjonar_uß Deutschlannd_un Doochter fun enner Doochter fun ennem änglishe Paßtuur. Em Joohr 1881 trogg_et noh Ängland_un fingk doh et Schriive aan, med joode Äffollje. Et eetßte Booch „The Story of an African Farm“ vun 1883 — op deutsch med däm Tittel „Geschichte einer afrikanischen Farm“ erruß_jekumme — jilldt alls_enne halləv_autobijojraafische Roman. Hä kohm unger däm Künßßlo_Nam Ralph Iron errußß. En de Joohre zwesche 1907 un 1913 däät se widdo en Südaffrikka lääve, en_De Aar. Em Joohr 1911 kohm en annder Booch, „Woman and Labour“, esußß, wat jood opjenůmme woode es. Olive Schreiner woohr_en Feminißßtin, en Sozjilißßtin, un woohr jääjen de Kirrəsch]. Se wooh orr_en Fruünndin fum Eleanor Marx, däm Karl Marx sing Doochter. Se woohr_em Füürshtanndt fun de Democratic Federation, enne Sozzjlißßte-Foäĳn, wo shpääder de Labour Party druß wood, di_jet hügk_noch jitt. Werrəke fun Olive Schreiner (op ënglėsh) Övver et Lääve, et Werrək fun Olive Schreiner, un Böösher drövver (op ënglėsh)


Die Affköözung BVR shtëĳt för dat ÖPNV-Ungerneeme Buß_Fokeer_Rhinglandt en Dößßeldorrəf, un dat hëĳs_op deutsch Busverkehr Rheinland GmbH. Et hädd_em Joohr 1989 am 1. Oktober singe Betriib_ob_jenumme, noh de Neu_Jrönndong. Et ess_en Doocheterungernämme fun de Deutsche Bahn un hüüert bëĳ dänne em Konnzärrən dä DB Stadtverkehr GmbH met sezz_en Frankfochd_am_Main. De BVR eß en de Fokiehrßforbünde — VRR un VRS — en Nochtrhing-Wäßßfale dren. De offizzjälle Websigge fum BVR


Et Ave Maria (Sett jejröß Maria) eß dä lateijnische Aanfangk vun e'nem Jrundjebädd vun d'r katholischen Kirch, öm Maria de Mamm vum Jesus Christus unsem Heijland aanzeroofe. Dat Jebädd hätt zweij Deel: Dä ierschte Deel besteht uss däm Jroß, dä de Erzengel Gabriel beij de Verkündung vum Herr aan Maria jerisch hätt (Luk. 1,28), suwie uss däm Jroß vum Elisabeth als Maria zo Besöök kom, wie et Elisabeth mem Johannes en Ömständ wor (Luk. 1,42). Dä zweijte Deel eß em 15. Jahrhundert aangehange wudde, öm e'ne Beijstand en d'r Duudesstond zo erflehe. Et Ave Maria jehüürt noh em Vatter unser zom mietzjesprochene Jebätt vun dä Christe un eß och Bestanddeijl vum Ruusekranz. Et Ave Maria eß vun vell Komponiste zo alle Zigge vertont wudde. Die beröhmteste Melodieë, die jään beij Huhzigge jespillt weede, stamme vum Franz Schubert un Charles Gounod. Weijl Ripoarisch (Mittelfränkisch) un Holländisch (Niederfränkisch) vell ählere Sprooche als et Deutsch sen, läss sich dä Täx uss'm Holländische vell besser öwersetze, als dä Täx uss'm Deutsche.


Dat Wöötsche deci… odder Deci…, odder dezi…, odder Dezi…, affjekööz d, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e zeentel, oddo 10−1.


Dat Wöötsche Centi… odder Zenti…, affjekööz c, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e hunndotßtel, oddo 10-2.


Dat Wöötsche micro… odder Micro…, affjekööz med däm klëĳne jriishishe Boochshtaf µ, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Millohnßtel, oddo 10-6. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche nano… odder Nano…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf n, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Milljartßdel, oddo 10-6. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche pico…, odder Pico…, piko…, odder Piko…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf p, stëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Billjoonßtel, oddo 10−12. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche atto…, odder Atto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf a, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Trilljohnßtel, oddo 10-18. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche zepto…, odder Zepto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf z, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Trilljartßtel, oddo 10-21. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche yocto…, odder Yocto…, odder yokto…, odder Yokto…, jocto…, odder Jocto…, odder jokto…, odder Jokto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf y, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Kwadrilljohnßtel, oddo 10-24. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche femto…, odder Femto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf f, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e Billjartßtel, oddo 10−15.


Dat Wöötsche milli… odder Milli…, affjekööz med m, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för e dousenztel, oddo 10−3. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche deka…, odder Deka…, affjekööz med dä klëĳne lattëĳnische Boochshtaven da, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et zeenfache.


Dat Wöötsche hecto'…, odder Hecto…, oddo hekto…, odder Hekto…, affjekööz med däm klëĳne lattëĳnische Boochshtaaf h, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Hunndotfache, oddo 102.


Dat Wöötsche peta…, odder Peta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf P, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjardefache, oddo 1015. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche yotta…, odder Yotta…, jotta…, odder Jotta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf Y, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Kwadrilljohnfache, oddo 1024. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche zetta…, odder Zetta…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf Z, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljardenfache, oddo 1021. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche exa…, odder Exa…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf [E, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Trilljohnfache, oddo 1018.


Dat Wöötsche giga…, odder Giga…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf G, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljardelfache, oddo 109.


Dat Wöötsche mega…, odder Mega…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf M, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Milljohnefache, oddo 106. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche kilo…, odder Kilo…, affjekööz med däm klejne lattëĳnische Boochshtaaf k, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Dousendfache, oddo 103. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dat Wöötsche tera…, odder Tera…, affjekööz med däm jruuße lattëĳnische Boochshtaaf T, shtëĳdt bäj de Äjnhäijte un Moohße för et Billjohnefache, oddo 1012. Luur do_noh och bëĳ de → SI-Basiseinheite#Multiplikatore


Dä Vesuf eß enne Wulkahn en Ittalije. Dä Ittalljäner sät do Vesuvio für. Hä lit tiräg näve Nejapel wi mer om Belld süüt un bedroht aktoäll öm de nüng Milljohne Minsche. Et weed domet jeräshnet, datte bahl, zweshe hück un en joot 100 Johr, widder ußbräsche weed. En de meddlere Römerzick hät e ald zwej Städt met dausende Lück un Vieh un alle Schtrooße un Hüüser lebendisch bejraave, Pompeji un Herkulaneum.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Minsh, op Stolberjer Platt weed van önö Mänsch jösproche, es ö Lääveweese, dat zo d Seujödeere jözalld weed un en d Ochtnung Primate välld. Hä weed d Famelisch Hominidae zojöschrävvö un jöhüüd d Aart Homo a. Dr Mänsch weed met Homo sapiens jönau bözeechnet, wobeij Homo vöör Mänsch steehd un sapiens dorop häwiißd, dat hä Jrips (Vorstand) had. Kikkd mo sisch dat Ärvjott van d Mänschö a un vorjlischd öt met anger Läävewese, dann välld op, dat d nökßde Vorwandte van d Mänschö d Aape send. Ävver och do weed ongescheede. Schimpanse, Orang-Utans un Jorillas send nööder vorwandt als anger Aape. Dr Mänsch had sisch ävver net mä van önö Vöörvaar van d Aape äntwäggöld. Hä had sisch och sälvs en d leitzde Dusönd Joohre jöändert. Dat vüürde dozo, dat dor Homo sälvs en Äntwäggälongsrei opstalld. Su entstänge un vorjänge vorschiidene Zootö va Mänsche. Janze Reihö bouwde sisch op, woorö d beitzde, di öt övver Jahrhondöde joov, iih sö wärm va noch bässörö aavjölöst woodö. Sälvs dor Mänsch van öt 21. Jahrhondöt weed erjöndwann net mi


Wilhelm Opel, aff 1917 von Opel, (* 15. Mai Joohr 1871; † 2. Mai Joohr 1948) wor eijner vun dä Jründer vun dä Autofabrik Opel en Rüsselsheim beij Frankfurt am Main. E Zweigwerk is Anfang d'r 60er Johre en Bochum jebaut wudde, öm em Ruhrjebiet dä Opel Kadett ze baue. Noh dämm de Konjunktur net mi fluppe däät, hätt dat Werk off in de Zeidung jeshtande met Oppständ vun de Belegschaff, weilset zomaache wullte. Se boue hück dä Opel Zafira un dä Opel Astra en däm Werk, un dä hät sisch nit jot verkauf, en ziklang. Jez jeiht et. Bej Opel en Bochum ärbede se zik 1962 un et sin wal öm de 6000 Minsche noch do. Opel Club Opel News


Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Kerpen (och Kerpe) es e Stadt ca. 20 km wesslish vun Kölle un 40 km össlish vun Oche, wo de A4 un de A61 sish krütze. Kerpe selvs wor ald em fröhe Meddelaltor bekannt (871 in en Urkund „villa Kerpinna“ jenannt). Dozo jehüürt och noch et Dörp Langenich elans dä Neffelbach (dä jitz en Kerpe ungerrührt eß, zewäjens däm Jerüsh un däm Huhwassor). Jet össlish vun Kerpe fleess dä Neffelbach en de Erf, su kammer Kerpen/Erft vun Kerpen/Eifel (bei Gerolstein) ungerscheide. Kerpe wood derzicks och Künningskerpe jeheeße, wal dr en Oche jekröönt Künning op dr Reis vun Oche noh Kölle hee en Palz hat. De Häre vun Kerpe sin er ald dovör kaisertreu jeblevve. Noh dä Schlaach bei Worringe 1288 eß Kerpe brabantsch jewoode un kom esu 1522 ungor de Herrschaff vun Spanie. 1712 (noh däm Spansche Ervfoljekreesh) wood et en eijene Herrschaff met singe eijene Rejierung, beß 1794 de Franzuse kome. 1814/15 wood et preußish. 1941 hät Kerpe et Stadträäsh kräje. De Jesellevattor Adolf Kolping eß en Kerpe jeboore, am 8. 12. 1813. [1] Wie 1975 die


Et Maaß_Rhingländesche oddo Rhing_Maaßländesche ess_en Shprooche- oddo Dijaläk_Jebeed en däm su jenannte Rhing_Maaß_Drëijeck un betrik sesch op de Söd_Oßß_Nederfränkesch Shprooche zwesche däm ungere Rhing un däm Maaß. Georg Cornelissen 2003: Kleine niederrheinische Sprachgeschichte (1300-1900) : eine regionale Sprachgeschichte für das deutsch-niederländische Grenzgebiet zwischen Arnheim und Krefeld : met een Nederlandstalige inleiding. Geldern/Venray: Stichting Historie Peel-Maas-Niersgebied, ISBN 90-807292-2-1


De Hausmeister Krause, is en Fernsehn-Fijur us Kölle. In jeder Follje mäht'e lustije Saache un säht lustije Sprüch wie: „Um Jottes Wille!“ oder „Hörnse mal, is doppelt esu laut!“ En dämm Spell „Hausmeister Krause – Ordnung muss sein“ op Sat.1 jitt dä Tom Gerhard uß Ovveroth en dousende Follje der Flappmann. He shpelld ene Huusmeißter en Kalk em moderne Neubou uß der 60jer/70jer Johre, Famillijevatter med en vo'hiiroht Frouminsh un zwei Pänz em Allder zwesche koot füür... un nit jannz äwaahße. Hä eß em Dackelverein, met jröhne Unniforme wie de Schöze odder en Faßtelooventßjarrd, met shtramm shtonn, un noh onge tredde un noh bovve pukkelle, ävver schweer övverdrėvve höflesch.


Hee die Siet es op Düsseldorwer Platt (mih Sije Düsseldorwer Platt) on jeschrevve wie et jekallt wöhd (mih Sije jeschrevve wie se jekallt wähde) Die Jeschecht vom Schneider Wibbel spellt en die Ziet, wie dä Napoleon sech et Großherzogtum Berg onger dr Naal jeresse hät. Dä Schneidermeister Anton Wibbel kunnt de Franzose nit ligge. Un eines Owens hätte em besoffe Kopp janz laut öwer dä Napoleon herjetrocke. Dat hatt ne französesche Offizier metjekrett. Dä Wibbel moht för vier Woche em Kaschott. Hä hatt äwer kin Loss, die Strof afzesetze. Anstell von demm Wibbel es dann sinne Jesell Zimpel nohm Kaschott jejange. Dä Wibbel dorf sech för vier Woche nit blecke losse. Un dann kom et angers wie jeplant: Dä Jesell sturv em Kaschott. Un all die Lütt jlöften, dä Wibbel wör dot. Dat Wonder von dr Auferstehung vom Wibbel kunnt sin Frau erkläre: „Dat es ne Wibbel, äwer nit dä Anton selech, sonders demm sinne Broder Schambaptist us Hamburg. Un domet ehr dat och weßt, mr zwei wolle hierode!“. Heinz Jürgens: Schneider Wibbel, nach dem Bühnenstück von Hans Müller-Schlösser, in: Met eene Penning dörch Düsseldorf, hrsg. von Rainer Hartmann u. a., Düsseldorf 1994, S. 65-68, ISBN 3-928234-18-8


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Weihnachte fiere de Christe de Jeburt vom Jesus von Nazaret, en dämm se de Messias, d'r Sonn vom Herrjott, senn. Et eß nevve Ostere un Pingste et wichtichste Fess vom Johr. En d'r Wesskirch mem Gregorianische Kalender wierd et am 25. Dezember, en d'r Osskirch mem Julianische Kalender am 7. Januar jefiert. Weil Weihnachte en d'r Kirch e Huhfess eß, fängk et met e_ner Waach medden en d'r Naach, d'r Chrismett, aan. En Kölle wierd dat besonders fesslich jemaat: kuurt vür zwöllef fängk d'r Decke Pitter vom Dom aan ze lügge, un all Kirchejlocke von d'r Stadt stimme noh un noh en singe Klang en. Fass met Weihnachte verbunge eß d'r Hellichowend, aan dämm me met d'r Famellisch öm d'r Chrisboom met_e_nem Krippsche setz, sich beschenk un joot eiße un drinke deet. En d'r Kirch, em Radio, em Fernsehe un och zehuus wierd de Weihnachtsjescheech vürjedrare: (1) Domols, en dänne Dare, doh erleet de Kaiser Aujustus e Jesetz, dat se de janze Welt opschriewe un zälle sollte. (2) Et wor et ierschte Mol, dat se jezällt hann, un wor zo dä Zick, als Quirinus de Övverschte


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Et Herzogdom Bersch (Ducatus Montensis) wor e Jebiet vom Helije Römische Reich deutscher Nation em östliche Rheinland. Et bestond vom 11. Johrhundert aan beß 1806, donoh noch wenije Johr als Jrußherzogdom. Bersch wor lang mem Herzogdom Jülich un och met andere Jebiete am Nidderrhing en Personalunion verbunge. Haup- un Residenzstadt wor Düsseldorf. Et Herzogdom Bersch däät sich öm 1800 öwer e Jebiet von 2.975 km² met 262.000 Minsche erstrecke un looch op d'r räschten Rhingsick zwesche em Vess Recklinghause, em Reichsstiff Esse, d'r Reichsabtei Werde, d'r Grafschaff Mark, em Herzogdom Wessfale, em Kurfürstedom Kölle, em Fürstedom Moers un em Herzogdom Kleve. Sing Jrenze verleefe em Wesste (met kleene Ussnahme) am Rhing entlang, em Norde beß aan de Ruhr, em Südde vom Petersbersch bei Köningcksswinter durch et Sibbejebirsch de Sie erop. De Ossjrenz erjooff sich durch der ländliche Öwerjang zo d'r Grafschaff Mark, unjefähr op e'ner Lenisch Schwellem - Wipperfürth - Jummersbaach. Hück jehürt Bersch zo de Rejierungsbezirke Düsseldorf und Kölle. Zo dämm ehemolige Herzogdom Bersch säät me och "Bergisches Land" un die mietste Lück denke, dat dat von der ville Bersch en dä Jägend köm. Dat


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dat Land Kurköln (och: Erzstiff un Kurfürstentum Köln) wor eent von dä sibbe Kurfürstentümer vom Hellije Römische Reich Deutscher Nation. Et wor dat weltliche Herrschaffsjebiet von de Erzbischöff von Kölle un eß vom vell jrüßere Erzbistum Köln ze ungerscheide. Dat Kurfürstentum bestond vom 10. Jahrhundert beß zom Reichsdeputationshauptschluss em Johr 1803 un däät von 1512 aan zom Kurrheinische Reichskreis jehüüre. Sing Käänjebiet looch links vom Rhing zwesche Rheinberg em Norde un Andernach em Südde. Kurkölle däät aan et Herzogtum Berg, Herzogtum Jülich, Herzogtum Geldern un Herzogtum Kleve jrenze. Sing prachvolle Residenzstadt met jrußem Schloss wor zick 1597, für fass 200 Johr, Bonn. Die Minsche, die en Kurkölle lävve dääte, woren Kölsche, dronke Kölsch un sproche Kölsch. Die Färwe vom Land wore ruut un jrön, die beß hück em kölsche Fastelovend ze finge sinn. Et nordöslich jelägene Vest Recklinghausen wor'en Exklav vom Kurfürstentum. Et Herzogtum Westfalen haupsächlich et Sauerland däät och zom Herrschaffsjebiet vom Kurfürs jehüre, doch konnt dat Jebiet sing Eejenständigkeit un e paar Sonderrechte bewahre. Erzbistum Köln Herzogtum Berg Herzogtum Geldern Herzogtum Jülich Herzogtum Kleve Grafschaft Mark Herzogtum Westfalen Vest Recklinghausen


En Schörreskaar es en Kaar us Holz. Domet ka'mer schörje. Soll heiße: Domet ka'mer schwer Lassde schiebe. Die Kaar hät vürre e Radd un es komplett us Holz jemaat. De Buure han met denne Kaare fröher schwer un sperrije Lassde nohm Maat jebraat. Et soll och ad ens vürjekumme sin, dat se späd ovends ene Besoffski met su en Kaar noh Heim jeschörch han. Hückzedaach jitt et jecke Lück, die met denne ahle Kaare Weddrenne veraanstalte. Alle naslang triff mer em Berjische Land op en Kirmes met enem Schörreskaarerenne. Dan weed de Stroß för de Autoverkier jesperrt un die Kaare han Vürfaht. Wie flöck die Kaare de Stroß erav jöcke ... dodrop kütt et janit esu aan. Die Kaare weede staats erusjeputz un löstije Fijure un Spröch draan- un dropjebaut. Dat jefällt denne Lück, die om Trottoir stonn un zoluure. Am Engk vun demm Spektakel kritt die schönste Kaar ene Pries. Et Brauchtum vum Schörreskaarerenne fingk mer allemolde em Berjische Land, ävver och dröm eröm. Zom Beispill en: Wahlscheid (Lohmar), Bensberg, Düsseldorf-Urdenbach, Herkenrath, Köln-Rath, Kürten, Langenfeld, Marialinden, und Rösrath. Georg Geist: Rösrath und seine übermütigen Schörreskaar-Jonge - Wie in unserer Zeit eine Idee zur volksnahen Tradition werden kann, in: Rheinisch-Bergischer


Et Herzogtum Geldern wor e Jebiet vum Helije Römische Reich deutscher Nation. Et däät em Norde aan de Zuiderzee, em Oste aan et Fürstbistum Münster, et Kurfürstentum Köln suwie de Herzogtümer Kleve un Jülich jrenze, un em Südde aan et Herzogtum Limburg, em Weste aan et Herzogtum Brabant un de Vereinigte Nidderlande. Commons: Guelders – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Heiliges Römisches Reich wor die offiziell Bezeechnung von däm Herrschaffsjebiet von dä Römisch-deutsche Kaiser vom Meddelalder beß zom Johr 1806. Dä Naam von däm Reich hätt me em Meddelalder dovon affjeleit, dat me sich op die Tradition vom antike Römische Reich beroofe wollt. Dat Helije Römische Reich eß d'r Ursprung dä jetzije Nationalstaate Deutschland un Österreich. Zor Ungerscheidung von däm 1871 jejröndete Deutsche Reich säät mer en d'r historischen Forschung och Altes Reich. Dat Reich hätt sich em 10. Johrhundert unger dä Dynastië von d'r Ottone uss dämm ahle karolingische Ostfrankenreich erussjebildt. Dä Naam Sacrum Imperium eß schon 1157 un dä Tittel Sacrum Romanum Imperium 1254 ierschmols urkundlich beläsch. Zick em 15. Johrhundert däät sich allmählich dä Zosatz Deutscher Nation entwickele. Weil dat Reich ene övvernationale Charakter hatt, konnt et sich nie zo'nem moderne Nationalstaat, wie m'r en hück kennt, entwickele, sondern eß immer e monarchisch, ständejebungenet System uss Kaiser, Reichsständ un wenije jemeinsame Reichsinstitutione jeblevve. Schon aff d'r fröhen Neuzick wor dat Reich politisch nimmie fähich sing Maach un Jebiet durch Kreesch ze verjrößere. Doher hätt me dä Rääschsschutz un de Vriddenswahrung als eijentliche Zweck


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) D'r Ahleberjer Dom es'en fröhere Kluhsterkirch unn jehührte zo ner Apteij von demm Zisterzienserurden. De Kirch leht omm Ahleberch, nitt wigg fott von demm Platz, wo im Fröhmiddelalter de Stammburch vun den Jraafen vun Berch jestangen hätt, mit denn singen Steenen d'r Ahleberjer Dom uch deelwies mitjebout wuurden is. Ahleberch selver is enn Ue'tsdeel vun d'r Jemeend Odenthal em Berjische. De Kirch würd zwar hück Dom jenannt, is äver kinne Bischofskirche unn jehührt zum Erzbistum vum huhhillijen Kölle, äver jenausu zo d'r Rheinischen Landeskirche, weil ett hück enn Simultansakralbou is. Em Joahr 1259, jenau jenommen am 3. Mährz 1259 wuurd unger demm Jraaf Adolf IV. vun Berch doamit aanjefangen, de Kirch, de mer hück Berjische Dom nennen dunnt, ze boue. Wä sisch denn Dom aanluuren deht, dä ställt fast, dat häh im jotische Stil jeboud wuurden is. Em Chor sinn de äldesten Finster ze fingen. Watt doabäi uppfällt, is, datt de äldeste Finster noch kinne Färven hannt, datt äver mit fallend Alder de Finster immer bunkter un kräftijer jemoahlt sinn. Em Joahr 1803 koom ett zo d'r Säkularisierung, datt däht heeßen, datt d'r Besitz vun denn


Dä Lemma-Titel he es op Kölsch buchstabeet nohm Wrede. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede) Schabau es jet för ze drenke, dat us verjoren Jesumms jebrannt weed. Schabau hätt normal zwesche 36% un 42% Alkohol. Hä kann us Obs (z. B. Prumme, Quetsche, Mirabell oder Äppel), Beere, Jetreide, Trester oder Woozele jemaat weede. Mer kann de Schabau och us diverse Schabausoote zesammemixe, zem Beispill Appelkorn, Bessen Jenever, oder zem Beispill och wat dä Weßfälinger jän drink, dat es dä Saure Paul. Wenn dä Schabau kei Färv hätt es et ene Klore, zem Beispill Koon oder Quetsch. Et jitt Schabau för ze kippe un för ze nippe. Rungerschlotze moss mer de Koon, langsam drinke doot mer en Marc. Wat ene Schabau es, rejelt hück de EWG-Verordnung Nr. 1576/89 des Rates vom 29. Mai 1989 zur Festlegung der allgemeinen Regeln für die Begriffsbestimmung, Bezeichnung und Aufmachung von Spirituosen. Die jitt et leider nit op Kölsch. Schabau kütt vum lateinische vinum sabaudum (Savoyer Wing). Sigg em 18. Johrhungert säät mer en Kölle och Schnaps. us Ops: us de Maische: Quetsch, Mirabell, Keesch vum Saff: Calvados us Druve: vum Trester:


Poppelsdörp es e Stadtdeil, wat zemmesch mittesch en Bonn jeläjen es. Et jrenz aan Kessenesch, Ippedörp, Endenesch, de Wesstadt un de Södstadt. En Poppelsdörp jit et en janze Reih vun Jeschäftscher un Restorangs. De Autobahn jeit drek doosch Poppelsdörp doosch un em Sommer ka'me sesch em Melpad de Sunn op et Heenz schinge losse. Commons: Poppelsdorf – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons


Endenesch litt zemmesch wigg boven. Wa'me do ropwell, muss me zoeesch ne janze Wääsch beeschop hinger sesch läje. En Endenesch jitt et ääsch vill klein Jässjer un me kütt sesch do vür, wie op em Dorp. Et jesellschafflesch Levve spillt sesch vür allem aan un op em Foßballplatz av. Dä FVE es janz jruß.


Röbekruck eßß en Sirrup ußß eijnjekoochte Zuckerrööbe. Hä mööt 78 % drüjje Substanze hann, dä Rääß eßß Wasse. Bei 18 °C mööt mer en op dor Bruud schmiere künne. Röbekruck wääd op dor Bruud jejäßße, met Rievkooche odde och en dä Zauß vumm Suurbroode. Dä Weßßfaale doot et en sing Pumpernickel. Et eßß vüür allem do beleev wo dä Zuckerrööbe op dä Acker stonn. Äwwer mer krijj_et övverall en Deutschland em Suppemaat. Fröhe wout dat Krouck doheijm jeprötsch, wat och lecke' wor. Da date se dann och allehand lecke' Zeusch wie Äppel und Birre drinschmiesse, su dat fas jede Mam im Rhingland do e eijen Rezept hot, wat se dann jeheim halte deit. Hück kütt dat Krouck quasi all us dem jleichen Pott em Vüürjebirsch, wat de em Lade als Grafschafter Goldsaft koope kannz.


Dä Lemma-Titel he es en Markename. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Grafschafter Goldsaft eßß en Rööbekrouck ußß dä Grafschafter Krautfabrik Josef Schmitz KG en Meckem. Hä eßß beleevd vüür allem op dä Vüürjebersch. Op däm Eijmer, wo dat Krouck drin eßß, süt mer en Bursch. Datt eßß de Tombursch beij Meckeheijm. Leider dörfe mer die he nit zeije, hät de Firma jesät.


Dor Öscher Bösch es en 2300 ha jruußer Bösch dä zor Stadt Oche jehüürt. Et es dä aue Bösch vunn dä Riischstadt Oche plus dä Bösch vunn Burtscheid, Forst unn sigg 1972 em Süüde dä Mönsterbösch med 750 ha. Dä Öcher Bösch' wood 1882 ömjemoodelet för dat de Öcher Lück heä op Jück joe kunnte. De Bäum sollte 80 beß 100 Johr waaße bevüür mer se schlääsch. Domohls woode ou Wäjje, Schutzhütte unn Bänke aanjelejjt. Hück hätt hä 53 % Loubbäum unn et sulle mieh wädde. Dä Ööscher Bösch lijt 220 beß 400 m üver NN. dä Mulleklenkes dor Waldfriedhof Bildchen unn Köpfchen Diepenbenden dor Entenpfuhl de Hüjeljräber op däm Klausbersch Amplische Websigg op huhdeutsch


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dää Kölner Dom es dat, wat die Touriste en Kölle aanluure wulle. Wäm et doobej nit schlääsch wede kann, dää kann en ejnem von denne Türm (dämm "Südturm") huhklimme. Anjefange han se met däm Jebau em Johr 1248. Fäädich jewoode sin se dann 1880. Di Kerch es 157 Meter huh, un bess 1884 joov et kejne Jebau in dää janze Wält, dää hüjer woor. Ääwer dann hann se dann in Ulm noojelaat un dat Ulmer Münster met 161 m im Johr 1890 fädischjemaat. Nirjens hann die zigg däm kejn hüjere Kerch jemaat. In Spanië hann se dann ooch noch ens noojelaat. Däm Antoni Gaudí (1852-1926) singe Templo Expiatori de la Sagrada Família weed dann, - wenn di dää Jebau 2026 fädischmache -, 170 m huh, meet 13 m mii, dää Dom dann op Platz dreij stelle, wenn mer dää Chicago Temple (173 m) und di Hassan-II.-Moschee (210 m) net miträchne dät, ääver dat sin joh kejn Kerche. Dää Dom es 144 Meter lang un hät dat hüschste Jewölbe em Meddelscheff meet 43 Meter un 35 Zentimeter. Et jitt bloß drei op der Ääd, die noch jet


Unger Äßbaa Ongerzeusch voschtejt mer Ongerzeusch för zem Äße. Ehr jleuvt nit, daddet dat jitt? Jiddet: Di Pluute sen usennem äßbare Mattrijal jemaat, unse sin doför jedaach, dat mer se singem Leevste vum Liev erunger fodere kann, wämmer sesch am nööher kumme eß. Esu weed der Fisternöll, ußjetrokke, un et jit jenooch Jelääjehejte, ande schöönßte Schtelle et Bütze, et Nüggelle unnet Lötsche] aanzefange. Dat määt Loss op mieh! Et jit Lück, die schengke sesch esujet unger sesch. Et sull ävver och Minsche jevve, die maache sejjun Allen Freud drus un donnet, ätwa bej Huuhzicksfiere, künne och jolldene sinn, aan e Paar unger ier Frünnde voschenke. Die äßbaa Pluute kannsde fö Männer un för Weeschter hann. Jemaat wääde se övvuß Schellatiin, wo dann Foderfärve dren sinn domet mer jet süüht, un Arroma för der Jeschmak. Daddeß dann esu äänlesch wie Wingjummi. Ävver do kann och Zockerzeusch 'enjeniiht' wääde, un Äßpapier, un Feddere uß fresche Zockewaddeschtökelsche. De Schnettmußte föht äßbaa Ongerzeusch sen desellve wih föjewöönlisch bej de Ongerwäsch un bej Reizwäsch üüplisch.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Stolbersch es ä Städtsche em Rhingland in de Nöhde va Oche. Jenauer jesaat litt Stolbersch in dr Kreijß Oche. De Nobbore ringseröm (wenn man no et Ührsche jeht) dat sind d Öcher, de Aischwieler, de Lüh us dr Kreijß Düre, us Simmorraath un di va Ruetsche. Ä Stolbersch jiddet völl Bösch in dr Süüde öm Shpazeere ze jo, öm ze loofe, raadzefahre öf för anger Saache (wo ne anständije Mensch nit drövver sprescht). Völl van die Dänger kasst d en d nöh van der Breenijerberch maache. Mo kann ävver och op Bärsch klömme för eraafzekicke, zem Beijshpill van dr Donnerbersch, wo enne Sendemaaß van dr WDR es. Wie övverall im Rhingland jiddet och in Stolbersch völl Rän. Ävver de Stolberjer han trotzdämm jo Senn! Dat meeste Wasser op dr Ääd es in dr Vichtbaach. In dr „City“, wie man hü esu schünn sädd, kammer de Bursch akicke jo un drej au Kersche: St. Lucia (nävver de Bursch, van de Schwatze) un zwej va de Blaue, de Vauelsangkersch und de Kersch op dr Finkebersch. Donävver kann moch sisch


Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Mallich kennt dat Märche vum Rudkäppche. Vun däm Verzäll jitt et och en kölsche Parodie. Dat Rudkäppche wonnt dobei met singer Moder en en Eijedumswonnung en Kleineichen. De Bestemo litt krank em Bedd un ehre Köhlschrank es leddich. Dat Rudkäppche schnapp sich et Mofa un jöck noh'm Supermaat, öm Lambrusco, Brüdche un andere Saache ze besorje. De Jroß läv en dr Nöh vun Hoffnungsdal en enem kleine Hüsje. Om Wäch dohin kütt dä Wolf verbei. Dä Strunzbüggel fäht ene Porsche. Un dann kütt, wat kumme moss: Dä fiese Kääl deiht schleeßlich die Jroß un dat Rudkäppche vernasche. Johannes Sievers: „Rutkäppche“, in: „Der Papp verzällt Märcher“ - Märchenparodien auf Kölsch. Kölle 2006. Sigge 27-31. ISBN 3-7616-1996-0


Lenkeln es en Jemeinde im Westen vum Oberberjischen Land im Nuudrhing-Westfale un litt etwa 30 Kilometer ööstlich vun Kölle. Lenkeln litt zweesche 7°15' un 7°28' östlicher Läng suwie 50°58' un 51°5' nördlicher Breite. Städte dee an Lenkeln jrenze sin Gummersbach, Wipperfürth un Overath, Nachborjemeinde sin Engelskirchen, Marienheide und Küürden. Dr Roht dä Jemeinde hät 36 Sitze, 19 davon sin dä CDU, 10 dä SPD, 4 den Jrööne und 3 dä FDP. 1808–1809 : Georg Klug 1809–1815 : Johann Joseph David Friedrichs 1815–1836 : Franz Alexander Court, Bürgermeister för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1836–1839 : Heinrich Schade, Adolf Nelles, Johann Heinrich Bau, kommissarische Bürjermeijster 1839–1844 : Johann Heinrich Bau 1844–1846 : Friedrich Bremmer, kommisarischer Bürjermeijster för Lindlar, Engelskirchen un Hohkeppel 1846–1851 : Friedrich Bremmer, Bürgermeister für Lindlar, kommissarischer Bürjermeijster för Engelskirchen 1851–1890 : Wilhelm Hofstadt 1890–1897 : Adolf Mausbach 1897–1918 : Johann Pfeiffer 1919–1925 : Joseph Kelleter 1926–1934 : Dr. Fritz Jung 1934–1945 : Fritz Bergerhoff 1947–1949 : Karl Stiefelhagen (CDU) 1950–1956 : Wilhelm Fischer (CDU) 1956–1975 : Josef Bosbach (CDU) 1975–1979 : Josef Vollmer (CDU) 1979–1999 : Siegfried Sax (CDU) 1999–2004 : Konrad Heimes (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2004–2011 : Dr. Hermann-Josef Tebroke (CDU) als hauptamtlicher Bürjermeijster 2011–hügk : Georg


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Bänsberch, op Huchdütsch Bensberg, es e Veedel vun Jläbbisch, watt upp Huchdütsch Bergisch Gladbach heeßen deht, em Berjische Land. Dröm eröm fingk mer Küürden, Overath, Rösrath un Kölle. Bänsberch jitt et alld zick 1139. Se han en Urkund us dä Zigg jefunge. Un do steiht Wicherus de Benesbure als Zeuje dren. 1101 es et Berjische Land en de Besetz vun de Jrafe vun Berch jekumme. Die hatten en Bänsberch en Burch. Die wor däm Kurfürs Jan Wellem nit jod jenoch. Däm Jan Wellem sing Frau, dat Anna Maria Luisa, dät sich üvver de miserabel Heizung beklare. Deswäje hätte 1703 e neu Schloss baue losse. Dat jov Arbeid un trok vill Lück noh Bänsberch. Noch mieh Arbeid jov et dann em 19. Johrhundert em Berchbau. En neu Technik för de Verhüttung dät et müjelich maache, de Zinkblende ze notze, die se beslang nit notze kunnte. Dat jov noch ens Arbeid ze basch. Hückzedaachs kammer em Berchbau nix mieh verdeene. Et längs han se am Lüderich en dr Ääd noh Ääz jebuddelt. 1978 han se de


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Shprooche Fochsho Morris Swadesh hät sijj_en Lėßß met Wööter usjedaach, de Swadesch Lėßß. Do schtonn 207 Wööter dren, un mer schriif ėmme nevven_ennannder, wi däsällve Bejreff, oddo dat sellve Dėng, enn_enno anndere Shprooch hëĳß. Allso esu, wim_mer hee em Bëĳshpill sinn kann. Di kam_mer bruche, öm kloo_ze_krijje, wi noh dat zwëĳ Shprooche sesh sinn, un in dämm Fälldt hat hä och domet jeärrbëĳdt. Dat es orr_en goode Lėßß med Wööt di bëĳm Schwaade em Alldach et allermiiz_jebruch wääde un enne Jrunnt_Shtock fö_de ungoshėedlishßte Shprooche bėllde. Wäm_mer di paa Wööt liehrt, do kam_mer ald aanfange, sejj_en dä Shprooch ze foshtänndijje. För enne allo_ierzte Aanfang, do hellfe ëĳnem Wööt mieh, wi wäm_mer ald de Jrammatigg_un_do Sazbou künne däät. Jelääjentlich kütt mer sujaa baal der_oohne důrrjet Lääve, wi dat uns eetzte rheinische Ittakker-Imis en de 1960-Joohre fürjemaat hann. Hä däät en ënglėsh ärrbëĳde, esu hät dä Swadesh sing eetze Lėßß op ënglėsh nidderjelaat. Ävver klooh, et jitt_se enzwesche en alle jruuße Shprooche. Jeede Dä Loßß hät, sing ëĳen Shprooch jät ze dokkemnäntėere, schnapp sesch esu en Lėß_wo alld_en Shprooch dren shtëĳd_di hä kann, un loßß jëĳd_et, de ëĳene


Swadesh Lėßß — Woröm driihd_et sesh_hee? Swadesh Lėßß/ (met nix dren, fö_ze kopėere un ußzefölle) De Swadesch Lėßßte


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Vulkahn is ene Erhäävung vun dä Äädkrus, uss welscher die sojenannte Magma odder umjangsshproochlisch Lava eruskütt. Et jivv dreij verschiddene Sorte vun Vulkahne. De eetste is dä Schich-Vulkahn, he is jleichzeitisch uch dä jefährlischste Form vun Vulkahne, weijl sinne Magma dicker is als die vun de sojenannte Schild-Vulkahne un deshalb im Schloot stecke bliff. Beij en_em Schild-Vulkahn is dat Magma flössijer un löppt deshalb aan de Sick vun dä Kraterrand eraff un bildet Schilder. Dä dridde Vulkan-Art sin de sojenannten Äsch- un Schlackekejel. Se werden nit so jrooß wie de rischtije Vulkane, un bestehen uss uss_em Vulkahn eruskommende Pyyroklasstika, dat sin kleene Stauvpachtikel. Fass 95% vun alle Vulkahne op de Wällt sin Schicht-Vulkahne, äwwer 90% dä aktiiwe Vulkahne sin Schild-Vulkane. Et hätt vor 20.000 Johr uch ens Vulkahne in der Eifel jejääve, de letzte, dee erlosche is, woor dä Laacher See beij Koblenz. Uss villen sin Maare jeworde, un uch hück süsste noch_e paar Krater.


En Inßtrumännt is jät, womit man Töne odder Jeräusche erzeuje kann. Et jivv verschiddene Arte vun Inßtrumännte: De Mennsche donn schun lange mit Inßtrumännte Mussikk maache. Domit aanjefange hannt de ahle Jriesche vor 5000 Johr. Se hannt op_enem Saiteninßtrumännt jespillt. Op de Abboritschinies in Australije schun vurher et Diddscheriduu hadde, is nit bekannt. Övver de Ahle Röömer kohm die Mussikk dann nach Europa Tasteinßtrumännte (Klawier, Tschembaloh, Süntheßiser, Akkordeon etc.) Saiteninßtrumännte (Jitarr, Jeije, Kontrabass, Braatsch]e, Tschello, Mandoliin, Laute etc.) Blasinßtrumännte (Trompeet, Posaun, Tuuba, Flööt etc.) Perkussive Inßtrumännte (Trommel, Pauk, Schlaachzeuch, Becke etc.)


Lithium es_ene sojenanntes Alkalimetall. Et kütt in der Natuur nörjentwo rein vor, man kann et ävver in Amblygonit (Li Al (PO4) F) un Kryolith (Li3 Na3 [AlF6]2) finge. Jrüttere Vorkomme jivvt et in Chile, in de USA un in Nigeria. Dä Kryolith loch ens in Jrönland errum, is ävver schon all fott. Verwende doot man et in d'r Industrie bei d'r Hershtällung vun Akkus. Lithium reajiert hefftisch mit Waßßer, dobej ennsteht Lithiumhydroxid (LiOH). Deswäjje muss man uch heftisch oppaßße, wenn dat Zeuch irjentwo in reijner Förm rumliescht. Jivv man e Stück Lithium op Wasser, dann doot dat römspringe wie Jeck; wie de angere Alkalimetall uch.


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Kaasch is ene Stadt in Nordrhing-Weßßfale un litt beij Nüss. Em Foljenden wööd zwische Kaasch un Büttsche ungerschiede. Dat heiß dat usser bei d'r Schull un d'r Politikk de Date un Fakte für Büttsche in_ne separaade Aatikkel besproche weede. 1218 wööd Kaasch (amplisch: Kaarst) et eetste Mohl erwännt, do hees et Carlesforst. Worum jraat Carlesforst, is bis hück noch nit janz jeklärt. De inne saache, et küüm vun Karl dem Jrooßen, de angere saache, et kütt vun jet angisch. Inne Dreißischjährije Kriesch wood Kaasch uch in Mitleideschaff jezoje. Een Mohl sin die Hesse jekumme, han de Pfarrer jelünscht un de Kirsch verusselt. 1877 hät Kaasch sin eetste Ihserbaan bekumme, wat et Jewärbe un de Industrie nach Kaasch jebracht hät. 1936 woode Kaasch un Büttsche zum eetste Mohl zesamme jeleesch, dat wood nach_em Kriesch ävver widder rückjängisch jemaat. 1975 ävver woode se dann ahls widder zesammejedonn, wat de Büttscher övverhop nit jood fande, weijl se bis dohinn selbstständisch wohre und dat uch blivve wullde. Büttsche verloor nit nur sinne Selbstständischkeit, se hadde uch e Dreddel vun der ihrem Territorium afzotreede (an Kooschebröök un Willisch). Noch hück sin de Büttscher


Benedikt XVI. bürjerlisch Joseph Alois Ratzinger (jeboore am 16. Apprell 1927 in Marktl am Inn) is d'r 265. Paps vun d'r Katholische Kirsch. He is Paps sit de 19. Apprell 2005, wo'r vum Konklave jewäält wood. Sinne Voorjänger woor Johannes Paul II.. 2 Joor nach d'r Jeboot zooch de Familie eesch naach Tittmoning, dann naach Aschau, un als_er 11 woor, naach Traunstein. 1941 wood_er vun d'r Hitlerjugend injezooche un 1944 zum Arbeijtsdinnst innet Burjenland nach Ößtrish jeschick. Danach hätt_er vun 1946 - 1951 Theolojie studeet un woot am 29.Juuli 1951 zesamme mit singe Brooder Alois Ratzinger zum Priester jeweiht. Im Juni 1977 wood'r dann vun Paul VI. zum Kardinaal ernannt. Benedikt XVI. woor bis zuletz_ene enge Vertrudde vun Johannes Paul II..


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. Hee die Sigg es op Kölsch (mih kölsche Sigge) un jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch (mih Sigge jeschrevve wie beim Wrede oder bei der Akademie för uns kölsche Sproch) Jläbbisch es en Stadt em Berjische un de jrößte Stadt em Rheinisch-Berjische Kreis. Zick däm 9. Aujus 1895 es Jläbbisch en Stadt. 1856 wonnten hee jraad ens 5.000 Minsche. 2006 fieren se en Jläbbisch et 150-jöhrije Stadtjubiläum. Üvver 110.000 Lück wonne hückzedaachs en Jläbbisch. Jläbbisch es Kreisstadt vum Rheinisch-Berjische Kreis zick 1933. 1932 han se die ahl Landkreise Wipperfürth un Müllem zesammejelaat un dodruss ene neue Kreis, der Rheinisch-Berjische Kreis, jemaat. Em Meddelalder han die Lück em Berjische nor der Usdrock Jläbbisch jekannt. Domet mer dat Städtche nit met andere verwähßele kunnt (zom Beispill Mönchengladbach) han die Preusse 1863 dat Bergisch vür däm Gladbach dozo jeschrevve. Zickdäm heiß dat offiziell Bergisch Gladbach. Der Usdrock Schäbbisch Jläbbisch weed vun Lück jebruch, die usserhalv wonne un die Jläbbisch jewöhnlich üvverhaup nit richtich kenne. Dat Schläächmaache hät eijentlich keine sachliche Hingerjrund. Mansche jläuve, der Stussverzäll weed trotzdäm jään jemaat, weil et sich esu schön reime


Niederfränkisch is ene Jrupp vun Shprooch, die vun Lück am Nidderrhing, östlisch vum Rhing, in de Neederläng un in de flämische Teile vun Beljie un Frangkrisch jeshproche weede. De Jrenz zwesche däm niederfränkische un däm ripoarische Shproochruum in Döitshlandt wööt durch de Uerdinger un de Benrather Linie jekennzeichnet. Dozwische jitt_et en Reih vun Mischforme zwische däm Niederfränkische un däm Ripoarische. Dat heeß, dat de Lück die nördlisch vun d'r Uerdinger Linie wohne, für "Ich" op Hochdöitsch vun d'r Usshprooch nit "Ich" odder "Isch" saare, sondern "Ik". Süüdlisch vun d'r Benrather Linie wööt zwische "make" un "mache" ungerschiede. Beide Linien sin im Rheinischen Fächer zusamme mit noch vill angere shproochlische Trennungs-Linie opjeführt. De niederfränkische Dialeck in Döitshlandt un et hüggije Neederlängische han ville Jemeinsamkeede, die man uch op Anhieb erkenne kann. Se kumme all vum Salfränkische, dat im Meddelalder ene jängije Shprooch im Handel woor. Doch dat hätt disse Lautverschiebung ja nit mitjemaach. Un weijl Neederlängisch uch_ene niederfränkische Shprooch is, jivv_et dadurch de Verbindung züm Neederlängische. De foljenden Dialekte weede kinner Shproochjruppe zujeordnet, weil se sowohl Elemente vum Nieder- als uch vum Mittelfränkische (Ripoarisch) enthalde donnt. Dat sinn: Südniederfränkisch: (Krieevel, Mönsche-Jladbach, Kaasch, Meerbusch, Viersen, Heinsbersch); Dat däm ierschden Punkt doarnäwe keen


Düsseldorfer Platt eßß dä Limburssh Dialäkk dä mer en Düsseldorf schwaadt. Orijinaal eßß et eijentlich Süd-Niederfränkisch. Dä Sproochwesseschaftler Schorsch (Georg) Wenker hät de Jrenze em 19. Johrhundert zwesche Ripuarisch (Kölsch) on Platt jetrocke, unn zwar entlang dä „Benrodher Leenje“ lüppt die Jrenze. Ever enzwesche hant sech de Dialekte ziemlich anjenähert, so dat mr en Düsseldorf jeläejentlich so ne Art "Mischmasch" tösche Kölsch (Ripoarisch) on Orijinal Düsseldörwer Platt schwaade hüert - äwwer et jöv noch jenoch Ongerschied, zom Bejspeel saren die Kölsche "maache", en Düsseldorw es dat äwwer "maake". Ook sare se en Kölle "loss" (losse mr dr Dom en Kölle), enen eschten Düsseldorwer schwaad "lot" (lot os noch en Altbier drenke). Manch eine nennt och dat, wat hück jeschwaadt wet, et Düsseldorfer Rheinisch, son neumodische Art von Regiolekt , un lößt dä Bejrefff Düsseldorfer Platt für dat aahle Platt, wat nööter am Berjesch es. Alfons Houben: „Do beste platt - Düsseldorfer Mundartbrevier“, Triltsch Verlag, Düsseldorf, 1988