He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ketschebursch, amptlich heecht di Ketschenburg, wor än va Stolberschs Brouwerei. Öt joov a paar en öt Stättsche. Suffe kutte de Stolberjer at immer jott. Dobei es d Ketschebursch dö bekanndste un woch öt längste Bier am maache. Bröckmanns Chris hot 1817 met öt Bier ajevange. 1985 mahde se de Ketschebursch zo. Öt luhnde sich net mii. Ävver mo kutt ön Zitt lang noch Ketschenbursch Pilz koofe. Än Brouwerei ä Münche hot dat Rezept jekooft. Ävver dat es nu vorbeij. Öt jitt ke Ketschenburjer Bier mi. An a Paar Wetschafte hange ävver immer noch Schelder va Ketschenbursch. Völl Lüüh sahte, dat mo dat Bier mä drenke kutt, wenn mo Kopping jähr hott. Angerö krääte nett jenoch dovan. Öff öt an öt Wasser us der Baach looch? Isch kann öt üsch nett sahre. Hü wirke di vam Wasserwerk en dat vreuer Brouwereihuus. Önnö Deel hand se avjerisse. Em Joohr 2008 ändernde sich noch ens jätt öm d Ketschebursch-Brouwerei. Ön Prevatpersun koovde dat Räät op, Ketschenburjer Biir brouwe z dörfe. Seijd di Zitt jitt öt dat Biir wärm ä


Dä Lemma-Titel he es jeschrieve un bochstabeet en de Sproch vum Oot. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Vichtbaach, amptlich heecht ö Vichtbach, es önö Baach, dä dörch Stolbersch leuft. Dr Vichtbaach kütt va Rütsche. Do heescht ö äavver noch Jrölisbaach. Vorbei jeet öt a Rott un Mulartshött, dann kütt ö över dr Zwivöll no d Veet. An öt Nahtijällche kütt Wasser us Musbösch dozu un a Binsfeldhammer och noch us d Rüss. A dr Dalli es ö ä Ovverstolbersch, leuft dürch d Statt un verlätt se wärm ä Ongerstolbersch. En d Velau kütt ö met dr Mönsterbaach zösamme. Doruss weet donoo d Inde. Dat Wasser van dr Vichtbaach hand sö at vreuer jebrutt. Ä Mulartshött hödde sö öt vör de Hött nüüdisch, op de Veet un ä Stolbersch öm Messing un Koffer zö mache. Do se all dat Wasser brudde wooch öt dreckisch wii Sau. Öt stonk un d Änte em Baach kütte änö leed do. Vische joov öt komm noch em Baach dovöör ävver völl Ratte. Watt hänger dr Preem un dr Dalli Baach woch, dat hott met Wasser net


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Adler-Appöthek es Stolberschs äldste Kupferhoff. Mo vängt öm en d Burschstrooß 21, önö Steeworf van d Bursch vott. Dat Huus, mo erkännt öt an dr joldöne Adler över dr Äjang, es övverings öt ischte dat no d Bursch us Stee jebout wood. Öt stammt va Schleichers Lennad (op Huchdütsch hosch dä Leonhard Schleicher). Dovöör sahre och völl Lüüh doraa dr Schleicher Hoff. Jebouwd wood dä 1575. Unjeväär zweihondöt Johr spiider, im Joohr Joohr 1750 wood us dä Kupferhoff d Adler Appöthek. Dat woch änn va Söve Appötheke, die öt em Kreijß Oche joov. De Ankörö, die dat Huus zösamme halde un us d Bouzitt van dr Kupferhoff stamme, di jitt öt hüü noch. Anger Saache hat moch en de leitzte paar hondöt Johr jeändert. Hüü darf moch dat Huus net mi ömboue. Öt steht onger Denkmalschotz. Bess no dr Zweide Weltkresch woch en dat Huus immer ön Appöthek. Hü wonnö do Lüüh drenn. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht und ihre Besitzer, Beiträge zur Stolberger Geschichte Bd. 23, Stolberg 1998, ISBN


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Kupferhoff Schaat (op Huchdütsch weed vam Kupferhof Schacht jesproche, stammt us öt Joohr 1600. Kupfermeester Lennad Schleicher, dä vöör sich önö Kupferhoff in de Burgstross jebout hot, de Adler Appöthek, boude dat Huus vöör sing Känger. Dä besteht ejentlich us 2 enkele Höff, änö es de Schaat, d Zweide es d Krautzenhoff. Hü sitt dat Huus angisch us als vreuer. Dä Ängang över dö Bröck es neu un woch damols van d Sie. Moch hatt ävver noch anger Saachö jöändert. D linke Vleuel es va 1808, da rääte va Ängß Achzehnde Jahrhondöt. 1719 wood us dä Kupferhoff ön Dochfabrik. Dr Chef woch öne Kupfermeester van Asten, Matthes met Vörnaam. 1874 bouwde se wärm öm un maade ön Verwahrschüll vöör Kenger doruss. Ön Zitt lang hödde se ön Böcherei do ongerjebraat, spiier ön Schüll. Va 1986 a kammo do jott eiße. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht und ihre Besitzer, Beiträge zur Stolberger Geschichte Bd. 23, Stolberg 1998, ISBN 3-926830-12-3 (ä Huchdütsch) Commons: Kupferhoff Schaat – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Önö Kupferhoff es ön Messingfabrik, wi sö vreuer ä Stolbersch stäng. D Kupferhöff stamme us d Zitt als mo ä Stolbersch völl Messing maade. Bes z 1300 Mann wirkde vöör d Fabrikke. Dovöör joov öt a paar Jrönd. Ichtens hodde se ä Stolbersch almei. Op dr Breenijerberch an d Schlangebersch, dr Brockebersch un ä Wäth hand sö övver a paar Hondött Johr donoo jejraave. Suu wi di Messing maade brudde di völl mi Jalmei als Koffer. Völl Koffer koom us dr Harz. Öt woch winnijer Werk Messing he ä Stolbersch zö maache. Mo brudde net a zuvöll Jalmei zö schleeve. Zweidens hod mo ä Stolbersch jenoch Wasser, öm us dat Messing Plaate zö houe. Stolbersch hott jo d Vichtbaach, d Mönsterbaach un dö Inde. Dreidenz hott d Eifel jenoch Holz öm Vüür vöör di Öffent z mache. Dat janze vong onjeväär 1570 a. Kupfermeester Schleichers Lennad bouwde de ischte Fabrik un singe Kupferhoff der Schleichers Hoff, dämm moch hü als d Adler Appöthek kennt, stäng en d Nöh van d Bursch. Vöör d damollije Zitt woche de


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupfermeester woch önö Fabrikant va Messing en de Zitt tösche ongeväär 1570 un d Medde van öt 19. Jahrhondöt ä Stolbersch]]. Dö Kupfermeestere koome us Frankreich, de meedste trocke no Oche. Als Ävangelische hodde sö do ävver Probleme un koome no Stolbersch. He vonge sö dat vöör, watt sö vöör öt Werk brudde. Jalmei, Wasser us d Baache un Holz. Dozo koom, dat ä Stolbersch völl Lüh Werk sohte. Alles paaßte öm he zu bliivö. Dr ischte Kupfermeester, dä no Stolbersch koom wör Schleichers Lennad (op Huchdütsch Leonhard Schleicher). Hä bouwde 1585 dr Ischte Kupferhoff en de Burgstross. Än d beidste Zitt hott Stolbersch bess zo 40 Kupfermeestere. D bekanntste Kupfermeesterfamelisch wore d Famelisch Beck, d Hoeschs un Lynens, Mewis un Momma. Net zö verjeiße send Pelzer, Preem (op Huchdütsch Prym), Schardinel, Schleicher un van Asten. D Zitt van d Kupfermeester jäng am Äng vam 19. Jahrhondöt z Äng. Dr Jalmei jäng us. A paar van d Kupfermeestere bleeve ä Stolbersch. Dozo jehoode d Preeme. Ramm, Hans-Joachim (Redaktion), Mühlen, Hammerwerke und Kupferhöfe im Tal der Vicht


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dö Eng oder Inde es önö Baach ä Stolbersch. Hä leuft en d Ruur. D Stolberjer saahre, dat ö do avängt, wo d Mönsterbaach un d Vichtbaach zösammekomme. Dat es en d Velau. Usserhalb va Stolbersch saahre de Lüü, dat öt kenne Mönsterbach jitt und dat dr Mönsterbaach un d Inde öt selbö es. Dat dr Rest van d Welt an dr Mönsterbaach Inde sätt, dat stürt d Stolberjer net. Vöör os kütt dr Mönsterbaach us Mönster. Watt dovöör litt, dat interessert us net. Dr Mönsterbaach öff d Inde kütt va Bäljö, öm jenau zö see va Rähre. Va do us leuft dat Wasser dörch Mönster, Stolbersch, Eischwiller no Wisswiller, a Jüllich vorbei un dann en d Ruuhr. Wi moch sisch vörstelle kann, kommö an a paar Stelle anger Bääch zo dat Wasser us Bäljö. Dat send dr Fobisbaach, d Bechheimer Baach, d Iterbaach, d Holzbaach un ä Stolbersch dr Vichtbaach und dr Saubaach. Spiir komme do noch dr Fenksbaach, dr Omerbaach, dr Otterbaach un dr Wehebaach dozo. A paar kleng Bääch han isch jetzt övverschlaare. Dat


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Mönsterbaach es ene Baach dä dorsch Stolberch leufd. Dr Mönsterbaach kütt wi dr Naam at sätt üs Mönster. Dat dr Rest van d Welt an dr Mönsterbaach d (Inde) sätt, dat stürt d Stolberjer net. Jeht moch wiir öropp an d Quell, dann kütt mo bess no Bäljie. Ävver asu witt kikke d Stolberjer jo nett. Vöör os kütt dr Mönsterbaach us Mönster. Watt dovöör litt, dat interessert us net. Dr Mönsterbaach hat normalerwiis net völl Wasser ävver manchmoll da kütt ösu voll zösamme, dat d Jedau onger Wasser steht. D janze Bändö sänd dann änö See. Ävver dat es en d leitzte paar Johr net mi asu döck vörkomme. Di Alde verzelle noch, dat se vreuer an öt Währ jöschwomme send. Ävver hü maat dat kenne mi. Stolberch hat jo ön Schwömmhall. Normalerwiis leuft dat Wasser van dr Mönsterbaach reuisch durch die Jedau. Isch denk, mo soll noch schrieve, dat öt do noch sälde Veuel un anger Deere jitt un dat dat Wasser a d Dattele (ä Huchdütsch Tatternsteine) vorbeileuft. Mönsterbösch passeert öt und kütt


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wä mer vum Suffe mullt, dä moss wesse, dat hät bei Mänsch un Deer ne angere Senn. Wat versteht mo onger Suffe? Völl drinke. Mii drenkö als nüüdisch wör. Drenke bes dat mo net mii wees, wat mo sätt. Im Rhingland do denke völl Lü, dat jeraad öm de Karnevalszitt völl jedronke, ja jesoffe wääde darf. Mo kann dann d janze Kroom öm sisch öröm verjeiße. Lääve, wi mo öt immer öns jähr deng. Anger Lü saahre dojäje, dat mo dovör net völl suffe moss. Isch denk, beede hant Räth. Isch schriiv dat och mä, damet mo weeß, wat met Suffe jemeent es. Isch well net entscheede, öf mo suffe moss öf net. De Medizin hät ongorsoht, wat bei öt Suffe e d Mänsch vörjeiht, un se hant jevonge, dat mansch enö vam Suff schläät wärm vott kütt, un aavelläsch vöör dr Alkohol es. Dat lit an de Jene, un dodraa, wi sing Älldere mät dr Alkohol ömjejange send. Deere, di jruuße Schlöck maache un völl Wasser op eimoll ä sesch erin trecke könne, doora sätt moch,


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Dattele (ä Huchdütsch weed van d Tatternsteine jesproche) send en d Jedau un jehüüre zo Stolbersch. Sö jehüüre zo ö Naturschotzjebiet. Wä dä klänge Wääsch van dr Brand us an d aue Kupferhoff Jedau vorbei jeht, dä sitt se op emoll op d lenke Sii. Do es ön unjeväär vönf öff säähs Metr huch Steewand. Alles decke Kaie. Op dr ischte Bleck vällt önö do janett völl op. Steen wii a völl anger Stelle och. Kikkt mo sisch di ävver nöödr a, dann sitt mo, dat di aussännt wi Petong. Un jenausu ess et. Mä hat kenn Mischmaschiin d Petong jemaat. Hä stammd us d Natur. Dä stammt us d Kohlezitt un ess unjeväär 320.000.000 Joohr alt. Damols joov et he önö jruuße breeö Floss un ö Meer. Dä Floss braat völl kleng Steen mit sich. Do wo hü d Jedau es, do woch vreuer ön deepe Stell en ö Meer. Dat Jeröll van d Floss völlde dat Louch op. Irjendwann koom do Klenn drop un dä hat alles zusammejebacke. Dat wood ösu hell wi Petong.


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Toki Pona ess en Kunnß Shprooch, dä Name häijß övvosaz: „Schöne Shprooch.“ Wëijl mer en dä Shprooch ävver këijn Jrooßbochshtave schriive dëijt, ußo en Främmpwööt, schriif se sesch sëllver toki pona. Toki Pona ess et eetß öffentlesch fürjeshtallt woode meddsen em Joohr 2001. Et Sonja Elen Kisa hät dat jedonn, un dat hat sesch di Shprooch och ußjedaach. Et ess en Övversäzzerėn uß Torronto en Kannada en Ammärrika, un ess en studdeete Shprooche Weßßeschafflorėn noch do bëij; jeboohre ess et em Joohr 1978, woohr allsů noch rėshtesh jung, wi t dė Shprooch objebout hät. Hee iss et „Fatter Onser“ op toki pona, övvosaz fom Pije: mama pi mi mute o, sina lon sewi kon. nimi sina li sewi. ma sina o kama. jan o pali e wile sina lon sewi kon en lon ma. o pana e moku pi tenpo suno ni tawa mi mute. o weka e pali ike mi. sama la mi weka e pali ike pi jan ante. o lawa ala e mi tawa ike. o lawa e mi tan ike. tenpo ali la ma en ken en pona li pi sina. Amen.


En der Brouwereje hän vröjo Bierfesilbero jeärrbejt. Enne Bierversilberer (dütsch:Außendienstmitarbeiter) hät met däm [räuje sälfs nix ze don jehat. Hä woach äver och nit en de Foarwalldong un däät och nix jrooß bestemme, woach ävver enne weschtijje Mann. Doaför woah dä mem Päd, odder der Kotsch, odo op schustos Rappe, shpäeder med de Bahn un dann mem Mopped oder Automobil ongerwäächs un däät Affnämmer för et Bijo fenge, un möt däänne de Foardrääsh över et Belivvere usmaache, un womööshlesh och et Jält ennämme. Dat heijs, enne Bijofosilboro hät us Bier Silberjeld för de Bräuerei jemaat, dröm han se dä Berof or esu jenoomt. Hück zer daachs heest mer de Biervosilbrer jans oon ongerscheed va de Brangsch eefach enne Außendienstmitarbeiter, wi langwijelesch.


Die Autobahn 293 (affjekööz: BAB 293, A 293), dat eß de Stadtautobahn fun Oldebursh em Oldeborjesche. De A293 jëijd_am Krüz Oldebursh-Nocht fun de A29 af, un gëijd_aam Dreieck Oldebursh-Wëßß en de A28 övver. Aan de Ußßfaat Oldebursh-Nadorst zwëijsh de Nochtangjënte af, di de Oldeborrjesche Veedele Ohmstede un Nadorst med_te A28, un med_te A29, verbėndt. Wäm_mer fum Sööde op dat Outobaan_Krüz Oldebursh-Nocht aan kütt, do kam_mer op de B211 övver Loy noh Brake faare. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661 A671 A672 A831 A861 A864 A952 A980 A995


Christoph Kolumbus (ital. Cristoforo Colombo, span. Cristóbal Colón, port. Cristovão Colombo, enjedeutsch Kolumbus; * waahrscheinlisch zwische_em 25. Aujuss un_em 31. Oktoober 1451 in Jenua; † 20. Mai 1506 in Valladolid) wor ene italienische Seefahrer em Deenst vum Spanische Könich. Unjewullt hätt hä dä Europäer dä Wech in et bis dohin unbekannte Amerika eröffnet. Hä hatt führ no Wääste zo sejele öm vun Europa noh Ossasie ze kumme. Dobei komm hä 1492 op en_er karibische Insel erruß. Hä seleves hätt bis ze singem Dud doran jeglöv, dat hä dä Wääch noh Hingerindie enddeck hatt. Sing fröhere Bezeichnung als dä europäische Enddecker vun Amerika witt höck koom noch jebruch. Dat litt doran dat hä nitt dä iirtzte Europäer wor dä noh Amerika jekumme is. Doch sing Faahte em Auftrach vun dä spanische Kroon hann bewirk, datt et Weltbild vun dä Europäer sich unheimlisch jeändert hätt un dat die anjefange hann de Neu Welt zo kolonisiere. Et iss un witt veel över inn deeskoteert, weil ob dä eene Sick hätt hä mit veel Mood un Enddeckerdrang sich un sing Mannschaff in jänzlisch unbekannte Jewässer jefüürt, ob dä andere Sick hätt hä domit och quasi Schold an dämm Völkermord dä Indiaaner im Zoch vunn


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Johannes Paul II., bürjerliche Naam Karol Józef Wojtyła (* 18. Mai 1920 en Wadowice bei Krakau, Pole; † 2. April 2005 em Vatikan) es am 16. Oktober 1978 zom 264. Paps von de Römisch-Katholische Kirch jewählt wudde. Sing Pontifikat vom 16. Oktober 1978 bes zom 2. April 2005 hätt net nur die Endphas vom Kaale Kreesch enjeleit, sondern och die Zick donoh stärk jepräsch. Su ka' me hück dovon ussjonn, dat am Daach von singer Wahl dat Engk vom Kommunismus un de Widdevereinijung vom ahle Europa vürjezeichnet wor. Johannes Paul II. wor dä Paps met de längste historisch beläschbare Ambszick noh em Pius IX. Singe Vürjänger wor Johannes Paul I., dämm sing Pontifikat nur 33 Daach jeduurt hätt. Singe Opfolger es Benedikt XVI. Am 1. Mai 2011, em Barmherzigkeitssonndaach, es Johannes Paul II., och „John Paul the Great“, „Johannes Paul dä Jruße“ ode en Ahnlehnung aan Karl dä Jruße (* 2. April 947) „Karol dä Jruße“ jenannt, en Rom sellisch jesproche wudde, wat et Volek ad bei singe Dudemiss om Petersplatz am 8. April 2005 met dä Wöörd „Santo subito!“ („Hellisch, äwe plötzlich!“) jeroofe hatt. Von


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Als_enne Freßklötsch, Frässklötsch, Fressknütsch bezëijshnet mer enne Minsch dä önjewööhnlesch fill un öff freß un süff, un och jähn förr_e Jelare ze krijje eß. För jewöönlejj_ess_enne Frëßklötsch och enne minsch, dämm singe Lihf enne jeweßße Ömfang hät, dä dozoo paß.


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Dä Sprochwesseschaffler Georg Wenker hätt für singe "Atlas von de deutsche Sproche" sich e paar Sätz ussjedaach, domet me die ville Dialekte ungereneen verjliche kann. Em Winte fleeje de drüe Blaade en de Luff eröm. Et hüürt jlich op ze schneie, dann wierd et Wedde widde besse. Don Kolle en de Owwe, domet de Melesch bahl koche deet (ze koche anfängk). Dä joode ahle Mann eß me'm Päärd o'm Ieß enjebroche un en dat kahle Wasse jefalle. Hä eß vür vier ode sechs Woche jestorwe. Dat Füür wor ze heeß, die Kooche sen jo ungen janz schwatz jebrannt. Hä deet de Eie emme ohne Salz un Peffe eiße. De Föß do'me (su ärsch) wie, ich jlööf, in hann se me durchjeloofe. Ich ben selewe bei der Frau jewääse un hann et ihr jesaat, un se säät, se däät et och dä Dochte Ich will et och nimmie widde don/maache. Ich schlaren d'r jlich m'em Kochlöffel öm de Uhre, du Aap. Wo jehs du (dann) hin? Solle me metjonn (met de jonn)? Dat / Et sen schläächte Zigge. (Ming) Leev Könd, blief hee ungen stonn, die dreckelije


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Autobahn 555 (affjekööz: BAB 555, A 555), dat eß de Fobendong zwesche em Fodëijlo-Kriis_en Kölle un dämm en Bonn un angersch_eröm. En de Zick fun de Bonner Republik wood se och dr Diplomate Schnëllwääsh oddo, ußerhallef_fun Bonn, de Diplomaate_Rënnbahn jenannt. Di Shtroohß wood ald en de Joohre 1929 beß 1932 jebout un eß domet de äälste Autobahn, di mer noch hann. Am 6. Oujoßß 1932 en betriip jenomme, woor se eetß en „Kraftwareshtrohß“ oohne Kreuzonge un med ëijnem Raßßplaz. Se hädd_och nur zwëij Faa_Spuure jehatt un wood beß 1958 formëll als_en Land_Shtrohß jefööt, un dann en en Autobahn ömjewidmet oohne dat aan däm Bou jet jemaat woode wöhr. Domohlß moote Autobahne noch këij Meddelshtiife hann. Dä kohm aff 1964, wo de Autobahn Kölle-Bonn op drëij Spure med Meddeshtriife un Shtandshtriife ußjebout wood — beß obb_e paa nüssellijje Shtöcksher am Aanfang un am Ëngk, un aale Bröcke. Dä Ußbou wohr dann em Joohr 1966 janz fäädesch. En der 1990-er Joohre han se op dä A555 enne Fällt-Fosooch jemaat, öm de Maud_op Autobaane ußzeprobėere, un dat mer di och automatesch ensammel künne sůllt. Spääder woote of Fällt-Fosooche


Sibbeschlöfer hamme am 27. Juni, dä als Wedderlosdaach für'et Wedder von de nächste sibbe Woche, alsu vom Somme, jillt. Schingk aan dämm Daach de Sonn, soll et ne heeße un schöne Somme jäwe. Räänt et aan dämm Daach, soll et ne räänije un durchwaaße Somme jäwe. Dä Naam hätt dä Daach von e'ner Lejend, dat sibbe Bröde rond 200 Johr lang en e'ner Höll bei Ephesus jeschloofe hann solle un su de Christenverfolgung öwerläff hann, Noh ahlem Voleksjlaube soll me op Sibbeschlöfer Ießekruck jäjen Koppping äärnte un em Huus drüë. Övver dr Sibbeschlöfer


De Outobahn 565 (koot: BAB 565) A565 verbindt de Outobahne A59 un A61. Se löüf zwesche em Drëijek Beuel unn_em Krüz Meckem, krüz der Rhing em Norrde fun Bonn, woh se och de A555 treff, un jëijd och e jood Shtöck dorresch de Shtadt. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661 A671 A672 A831 A861 A864 A952 A980 A995


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Zwiivöll, amptlich heescht dat Veedel va Stolbersch Zweifall es e va 19 Stadtdeele un hott Ängß 2008 (do hant sö öt leitzte mol jezallt) jenau 1.646 Lü, di he wonnde. Mo weeß net jenau, wii dr Zwivöll a singe Naam kütt. Enn Erklärung wöör di, dat dä Höttemeester, dä em 13. Jahrhondöt op dr Zwivöll ö Hammerwerk boude, net jenau woss, wozo dr Zwiivöll jehütt, z Jüllisch öf z Monschau. Hä wooch em Zweifell. Hüüzödach jehüüt dr Zwivöll zo Stolbersch. Wä öns dörch d Eefel veehrt un dörch dr Zwiivöll kütt, da söll sisch d ävanjellische Kerch va 1683 akikke. Dr Altach uss wisse Marmor sitt doll us. Nett verpaaße darf moch, dat Kluster op dr Zwiivöll zo besöcke. Dr Spetznaam van d Zwiivöller es Eeschekülle. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau |


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kluster Maria Regina op dr Zwivöll jehütt dr Karmeliterorden, dat heescht dr Orden van os leev Vrau op dr Karmelbersch. 1954/1955 boude 12 öv 13 Nonne zösamme met Hölp van Stolberjer un besojisch Zwiivöller dat Kluster op öne Hövvel. Öt ess änä van d schünnste Stelle, di dr Zwiivöll z beene hat. D Nonne hant vorsproche, dat Kluster nie opzöjävve. Jeld verdehne se dodörch, dat se Hostie backe un bo a jedde Kersch vorkoofe. En d leitzte Zitt hat dr Orden ä Rom versoht, dat Kluster zo zö maache. Ävver d Nonne jävve net op un dönt alles, öm wiir do lääve zö könne. D leitzde Nonn hat Ängß 2022 dat Kluster vorlosse. Öt wood an önö Prevatmann vorkoovd un es ke Kluster mi. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Veet, amptlich heecht dä Ort Vicht es änö va 19 Stadttdeele, dii zo Stolbersch jehüüre. Als moch Ängs 2005 jezallt hat, wii völl Lüü do wonne, do kohm moch op 1900. D Veet litt tösche dr Zwiivöll un d Kreuzung am Nahtijällche. Dr Naam Veet kütt van dr Vichtbaach, dä a zwai Ställä dörch dr Ocht läuft. Mo nämmt a, dat at d au Römer he jelääft hant, denn öt joov ön Römerstrooß no Breenisch, di övver d Veet jäng. Sescher es op jedde Vall, dat 1322 de Veet „Feischt“ hosch. Suu steet öt en au Bösch. 1537 baude de Stollewerks Bröhr zwei Wasserrähr vör ön Öl- un Koormölle op de Veet. Raitmeestere, di us IIsor Plaate maade, joov öt op dr Junkershammer, Neuenhammer un Plattenhammer. Tösche 1755 un 1757 maade Erdbebn op d Veet völl kapott. D Veet jöhüüt va 1972 a zo Stolbersch. Op de Veet jitt öt völl Lehm. Dat es dr Jrond dovöör, dat mo di van de Veet d Leemjörresse nennt. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Leemjörresse es dr Spetznaam vöör d Veeter, dii, dii en öt Stolberjer Stadtdeel Veet wonne. A völl Stelle op d Veet jitt öt Leem. Da kütt, su denke d Lüüh, van dr Vichtbaach, dä dörch d Veet läuft un dä Leem he aavjelahne hat. Vam Joohr 1935 a jitt öt op de Veet dr Karnevalsvorein „Närrische Leemjörresse“ un wä op d Veet Karneval viire well, da kennt dat Lättche „Alaaf d Veet“. Doren kütt an a paar Ställö Leemjörres vöör.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Eeschekülle es dr Speetznaam van d Lüüh, di op dr Zwiivöll wonne. Dr Jrond es, dat dr Zwiivöll medde än dr Bösch litt. Vreuer woore dat meestens Eesche. Dat Holz wood jebrutt, öm öt z vorstouche, öm öt zo sääje. Völl Holz wood jebrutt, damit d Kupfermeestere ä Stolbersch un di en d Hammerwerke Holzkoohle hodde un werke kutte. Selves hüü send d jrüütze Firme op dr Zwiivöll Sääjewerke. Jäjenövver vreuer hant sich a paar Dengr jeändert. Eesche jitt öt nämmi völl he. An de meetste Stelle waaße Dänne. Dr Naam Eschekülle hant de Zwiivöller ävver selv hü noch.


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Autobahn 542 affjekööz: BAB 542, A 542) fobenndt op de Shääl Sik dat Autobahnkrüz bëij Langefääl fun_de A59 un löp_beß nëvve Monneem aam Rhing. Dä Aanschloß do jelld allsenne Förlöüfijje. Jeplaand_eß — oddo woohr — do och norr_en Bröck övver der Rhing noh_m wëßlejje Uufo, on_e Outobaahn-Shtöck beß aan de A57 bëij Worrenge; dää Plan löüf onger däm Name A54 un jëijd_och em Oßte noch jët wigger, hä lėdd_ävver ėm_monag op Iiß, esu lang wi nu jaa kėij_Jëlt_do_fö_dooh eß. de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Kurow (Kurów) es ön Stadt ä Pole un litt em Südosten van öt Land. Mor vängt öt an d Kurowka, önö Floßß en Powiat Polawski (powiat puławski). Kurow wood tösche 1431 un 1442 jejrönd. Em 16. Jahrhondöt wooch öt dr Meddelpunkt van dr polnische Calvinismus. Bes 1660 wächselnde d meedste Lüüh ä Kurow no dr Arianismus. 1831 hodde d polnische Soldate ojer Dwernickis Jupp, önö Jeneral d russische Soldaten jeschlaare. Em Zweide Weltkresch veele völl Bombe op Kurow. Wojciech Jaruzelski wood ä Kurow jeboore.


De Outobahn 562 (koot: BAB 562) A562 verbindt de Flochhave-Outobahn A59 un de B9 am Rerierongsveedel zwesche Bonn un Jodeßbersh. Se löüf qwasi fum söödlijje Ëngk fun de A59 am Schloß förbëij övver de bönnsche Södbröck (offizzjäll de Konrad-Adenauer-Brök) övver der Rhing, dorresch de Rhing-Au un krüz noch de Jodeßbërrjer Allee B9, iih dat se dann medd_enne Behellevs_Ußfaat aan de Baahnlinnije fun Kovvelenz övver Jodeßbersch un Bonn noh Kölle ophüüert. Commons: Bundesautobahn 562 – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons de Outobahne en Dückschland A1 A2 A3 A4 A5 A6 A7 A8 A9 A10 A11 A12 A13 A14 A15 A17 A19 A20 A21 A23 A24 A25 A26 A27 A28 A29 A30 A31 A33 A37 A38 A39 A40 A42 A43 A44 A45 A46 A48 A49 A52 A57 A59 A60 A61 A62 A63 A64 A65 A66 A67 A70 A71 A72 A73 A81 A92 A93 A94 A95 A96 A98 A99 A100 A103 A111 A113 A114 A115 A143 A210 A215 A226 A250 A252 A253 A255 A261 A270 A280 A281 A293 A352 A391 A392 A395 A445 A480 A485 A516 A524 A535 A540 A542 A544 A553 A555 A559 A560 A562 A565 A571 A573 A602 A620 A623 A643 A648 A650 A652 A656 A659 A661


Rhingbrök B36 Autobahnbrök A61 Konrad-Adenauer-Brök B37 Kurt-Schumacher-Brök A650 Theodor-Heuss-Rhingbrök A6 Nibelongebrök B47 Iisebahnbrök B42 A60 (S)-Bahn (S)-Bahn Schiershtëijner Brök Theodor-Heuß-Brök A643 Paffedorver Brök A48 Konrad-Adenauer-Brök = Södbröck A562 Kennedybrök B56 Friedrich-Ebert-Brök A565 Rodekėrchener Autobahnbrök B40 A4 Södbrök Vringsbrök Düxer Brök B55 Huenzollerebrök Zoobrök B55a Möllemer Brök B51 Leverkusener Autobahnbrök A1 Fleher Brök A46 Willy-Brand-Brök = Södbrök B1 Hammer Iesebahnbrök Kniebrök Overkaßeler Brök Theodor-Heuß-Brök B7 A52 Mündelheemer Bröck B288 Iisebahnbrök x Autobahnbrök A2 Friedrich-Ebert Brök Autobahnbrök A42 Rhing-Brök A58 Rhing-Brök B67 Rhing Brök (Emmerich) B220 Commons: Rhingbröcke – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Rhing – en Fotto-Jalleri fun de Quell beß noh de Möndong – un teshneshe Daate fun de Bröcke


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Balkan es dr Shpeznaam van d Lüüh vam Breenijerberch. Erkläre ka moch dat janz flott. Dat vong en di Zitt a als dr Breenijerberch noch äne echte Dreckshuck woch. Vöör mii als hondöt Joohr hodde se de Bööm jevällt, dr Schlangeberch woch önö jrußße Hoof Dreck, Stolle hott mor jejraave. Moch soot Jalmei. Överall woch Dreck, Kaie loore röm, dr Schwaam van d Schrütte maade d Luff en dat Louch tösche dr Breenijerberch un d Waldschenk jrau un jriiß. Wää he lääve un werke moot, dä hott öt schwoch. Kenne kannt öm di Zitt dr Balkan ävver de Lü stallte sich dr Balkan ösu vöör. Doher sahte se an d Breenijerberjer de Lü vam Balkan. Selves hü sprecht moch noch övver dr Balkan, wänn moch dr Breenijerberch meent. Dr Karnevalsverein vam Breenijerberch heecht „D Balkanese“. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Karnevalsverein vam Breenijerberch heecht D Balkanesen. Öt es kloch, dat dat van dr „Balkan“, dr Spetznaam vam Breenijerberch kütt. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch)


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Sekksowallitäd ov Sexoallitäät eß ene alljemëijne Bovverbejreff, dä för ëttlijje Teeme_Kompläkße jenůmme weedt: De Sexuallität vum Minsch findt iere Ußdrok op ene breede Skaala fůn Aate sesch ze Verhallde, jevöhlßmäßejje Zoshtänd, un Praktėkke en Kultuur un Jesëllschaff. En de miihßte Jesëllschaffte han de Minsche ier Sexoallitäät met divärrse jesälschafflijje Norme jerääjelt. Di donn faßlääje, wat mer maache moß un darref, wat jähn jesinn, un wat nit nommaal udder janz verbodde eß. Dobei deiht sesch dä Dëijl fůn dem Minsch sing Säkßoallitäät en dr Jeschesch ėmmer widder wandelle, zosamme met de Rellijoohne, un wat de Minsche Jläuve, met de Kulltuur.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Vänwääje, amptlich heescht dat Venwegen, es seijd 1972 ö Stadtdeel va Stolbersch. Als Ängß 2005 jezallt wood, do wonnde 1.491 Lüü ä dat Örtche. Wä sisch Vänwääje op de Kaat akikkt, dä erkännt, dat ön Hauptstrooß, d L 12, dörch Vänwääje läuft, ajövange an dr Hönigerhoff bes no dr Birkenhoff, wo mo jott eiße kann. Rääts un Lenks van dii Strooß send a paar kleng Ströößjer. Mo weeß net jenau, wo dr Naam Vänwääje herkütt, nämmt ävver a, dat önö Wääch va Mönster en öt Venn vreuer dii paar Hüüser d Naam joove. Op jädde Vall hosch Vänwääje 1303 at Venweghe. Tösche 1794 un 1972 jehood Vänwääje zo Münster, koom dann ävver zu Stolbersch. D Kersch, di als Denkmaal jeschötzt es, heescht St. Brigida un wood 1784 ejeweid. Vänwääje hot ön eje Schüll, di van Vänwääjener un Breenijerberjer Känger besood wood. Vöör ö paar Joor wood di ävver zojemaad. D Schüllkänger mösse hüzödachs no Breenisch en d Schüll jo. Wä no Vänwääje kütt, dä söllt sisch dat Kluster Huus Maria em Venn akikke. Dozo jehüüt ön Kirsch,


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ä Stolbersch kännt jädder dr Vowelsänger. Vör di, di net us Stolbersch komme moss mo saahre, dat dr Vowelsänger amptlich Vogelsänger heescht. Hä wooch önö Mann, dä op dr Hammerbersch läävde. Dr Jesang van d Väuel op dr Bersch (un domit es nävver dr Hammerbersch och dr Finkebersch gemeent) joov häm dr Naam Vowelsänger. Manche Lü saahre och, dat dr Vowelsänger met d Väuel zösamme jesonge hott. Ö Denkmool nävver öt Rothuus maat d Stolberjer op dr Vowelsänger opmerksam. Ävver öt jitt och ö bekannt Leddche ä Stolberg, dat „Dr Vowelsänger“ heescht. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) D Sie va Stolbersch (ä Huchdütsch}


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Breenich. op Huchdütsch weed va Breinig jesproche, es ö Stadtdeel va Stolbersch un hott Ängs 2005 jenau 4987 Äwohner. Domit es Breenich e van d jrüützte Stadtdeele, di zo Stolbersch jehüüre. Ö Ortsdeel va Breenich es dr Breenijerberch, dä ävver och als Stadtdeel va Stolbersch zällt. D Breenijerheed jehüüd och zo Breenich, äs ävver net unavhängich un weed immer z Breenich jerechnet. Kikkt mo en d alt Bösch, dann sitt moch, dat Breenich 1303 öt ischte Mol optaucht. Ävver d au Römer kannte Breenich at als „Britiniacum“. Reste va Hüüser un va Öffent us di Zitt hat mo jevonge. Ön Strooß, di van d Franzuse, damols hosche di jo Gallier un van Bälje koom, jäng dörch Breenich un dr Breenijerberch övver Gressenich un Düre no Kölle. Janz vreuer, dat heescht va 817 a, jehoote di paar Hüüser, di spiir Breenich woote, zo Mönster, jenau wi Bösbisch und dr Brand. D Kupfermeestere holpe d Breenijer dozo, Werk z vänge. An dr Schlangeberch soohte se Jalmei in d Kulle un Stolle. Dodörch koom Jeld no Breenich. Em Dreeßichjöhrige Kresch,


Vertell doch mal is en Schriefwettbewerb, dä fum NDR all Joahre eijmoal jemaat weed. Dat eetste Moal joav et Vertell doch mal em Joahr 1988. De Jescheeschte fun de Jewenner weede alle Joahre met 1000, 750, 500 un tsweemoal 250 Euro beloont. De 25 beste Jescheschte brengk der Wachholtz-Verlaach als e Booch erus. Em Joahr 1994 hett di Aksjoon der Neederdütsche Literaturpries fun de Shtadt Kappelle kreje. em Joahr 1996: „Lege Tieden“ — Leije Tide / Leije Zigge em Joahr 1997: „Dat leve Geld“ — Et leeve Jelld em Joahr 1998: „Glück hatt“ — Jlöck jehatt em Joahr 1999: „Besöök“ — Besooch / Besöök / Besooht em Joahr 2000: „Dat eerste Mal“ — Et eetste Moal em Joahr 2001: „Wat den een sien Uul…“ — Wat däm Eijn sing Uuhl … em Joahr 2002: „Kinner“ — Kenger / Pänz em Joahr 2003: „Fieravend“ — Fieroavend em Joahr 2004: „Ünnerwegens“ — Ongerwähß em Joahr 2005: „Wat ’n Malöör“ — Wadd-e Mallöhr! em Joahr 2006: „De Familienfier“ — de Famillije-Fier em Joahr 2007: „Bi Nacht“ — Bej Naach / Et naaks de Jewennerjescheeschte bej Wachholtz (op hoochdütsch)


Ripoarėsch Sprooche eß enne Bovverbejreff för Sprooche ussem Rhingland uß dä Jääjend zwesche St. Vith, Aahwieler, um Kirchroa, Nüss, Düsseldorf, Jläbbisch, Waldbröl, Siburg, Remaren, met Oche, Bonn un Kölle dren. Et jitt enne Houfe Ripoarėsch Sprooche, jood mii wi 120, un fass övverall sin se sesch jannz äänlėsj, wenn et de Nohpere sin, un de Ungersheed weede emmer jrüüßer, wënn_se wigger usseneeijn sinn. Esu jet weed og e Dijalekskontiinuum jenannd. Fun de Ripoarische Sprooche un Sprooche-Jroppe, un di Sprooche wo mer_et nit jannds_esu jenou saare kann, de su jenanndte Jränß_Dijalägte, eß hee enß enne kümmerlijje Aanfang fun_enne Lėßß do_fun, noh_m Allfabeet zotteet Janß oohne Frore sinn dat hee ripoaresch Sprooche: Öcher Platt Aalerödder Platt Bachemer Platt Berchemer Platt us Trooßdorf-Berchem Berchemer Platt (da jit es zweierlei vunn), jetz is dat Platt us Berchem an de Erf jemend Berjesch Platt Bóchezer plat, Bocheser Platt Bönnsch Bënnroother Platt Beueler Platt Breisiger Platt Breyeller Platt Dürener Platt Düsseldorfer Rheinisch Jodesberjer Platt Efeler Platt Öhskirschene Platt Aischwiele Platt Holper Platt Hommersch Höttener Platt Jömelejer Platt Jülicher Platt Kaaschter Platt Kirchröadsj Kölsch Kölsch (linksrheinisch) Kölsch (rechtsrheinisch) Landkölsch Lemiersj, Lemiersjer plat Luhmere Platt → Luhme Muusböcher Platt Mücher Platt Nüsser Platt Zumpfeldsj, Zumpelvelds Rotinger Platt Sieburjer


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) En Jröne Minna säät mer em Volleks_Monnd für enne Polizei_Waare. Dä Ußdrock küdd_oss_em Bälliineresche en Oßß_Deutschland un woohr do alld föör_em eetßte Wëlltkreesch jeleufėsch. Mer kann en zem Bëijshpell enn dämm Roman fum Erisch Käßßner: „Emil und die Detektive“ fenge. Kloohr shtammp_e uss_en zick, woh de Schmiier noch med jrööne Autos ungerwächs wore.


En Pol-Ënt ess en Ënt, e jöön Outo, med en wiiße Oppschreff: „Pol-Ente“ wadd em Kinderprojramm fum Deutsche Fërnseen en der 1960-er un 1970-er Joohre eröm jefaahre eß. Dat woor en Quatsch-Senndong, med fill Klamougk, woh de Pänz jät draan ze Laache hann sollte. En dämm Fėllem de Pänz konnte sesch donevve benämme, bleeve ävver doch der moralesche Seejer. Mansch ëijne sääd och, et woohre Jescheeshte uß de anti-autoritäre Bewääjong, wat wall nor hallev schtemmp, ävver sesher eß, dat dä Blööh en dä Sëndong e beßje ärrəsch doof, un schlääsch fun kappee wohr. De Fillemsche shpellte em Wëßte fun Bälliin, allso em domohlijje Wäßbällin. Nattölėsch wohr „Pol-Ente“ en Schpellerëij med däm Woot „Polente,“ wat dohmohlß norre Schemmfwoot wohr, un wo mer Ärrjeer wäje krijje konnt, wam mer et am fallsche Plads em fallsche Momännt jebruch hät. Jrööhne Minna


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Horumersiel, dat es ö kleng Örtche ä Ostfriesland. Öt jöhüüt zo d Jemeende Wangerland, ävver d meetste Lüü kenne Horumersiel zösamme met dr Naam Schilling, dat onjeväär 2 Kilometer dovaa vott litt. Horumersiel hat ö bessje mii als Duuzend Äwohner, ävver meetstens lääve mii Lüü do, denn völl Turiste vorschleet öt no do. Horumersiel vängt moch op dö Landkaat onjeväär 20 Kilometer nördlisch va Wilhelmshaven. Ö tischte Moll taucht dr Naam Horumersiel em Joohr 1542 op. Dat Kastensiel wood no Horumersiel vorlaat. Wat moch a Land braat, dat versorschte dat janze Hängerland. Tösche 1960 un 1965 bouwde moch völl öm, un dr Haafen wood vorlaat. Wä dörch dr Ocht jeet, däm vällt ö Scheff op, dat medde en dr Ocht litt. Öt es dat Küstewachboot W 19, dat moch sich he akikke kann. Commons: Belder us Ostfriesland – (ä Huchdütsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Bo jädder kennt Otto Walkes ävver winnije kennen dat Otto-Huus. Wä öns no Emden ä Ostfriesland kütt, dä moss öns no dr Haafe vaare. Direkt nävver dö Stell wo de Boote loosvaare, di ön Haafenrondvaart maache, do steht öt Otto-Huus. Em Joor 1986 hat Otto öt he bouwe losse. Dat Museum zeecht dat Lääve van dä Mann us Ostfriesland an d Nordsee. Op zwei Etage kann mo sich akikke, wat hä jemaat hat, kritt völl z laache un a paar van sing Filme send och noch z see. Wat Kenger un Äldere vreut es, dat mo dat Jeld, om sich dat a zo kikke och noch bezahlö kann un wä noch jät övverich hat, dä kann onge em Museum och noch a paar Denger koofe. Commons: Belder us Ostfriesland – (ä Huchdütsch)


Et Schaltjoohr ess eine Dag länger wie de angere Joohre. Dröm hät dat och der 29. Fääbrowa, där hän de angere Joohre ned. Jeeds veehte Joohr ess e Schaltjoohr, zig em Paps Jrejohr singe Reform vun em Kalendr. Der hät dat aajevange, öm dat Joohr med dr Sonn besser zom Einklang zer bränge. Schalldjoohre han 366 Daare. Emmer, wann de de Joohreszahl dorsch 4 deile kanns, un et blief nix överisch, dann es dat Joohr e Schalltjoohr, ußer der Joohonndotte, di mer nit dorresch 4 deeijle kann. Nevebei: Et johv nit ens 1/4 esu vill histooresche äijschnisse om 29. Fääbrowa, wie an anger Daare em Dorschnet - wi kütt dat wall? Nevvebei: Mansche Minsche han nur alle 4 Joohre ens enne Jobootsdaach, weilse am 29.Fääbrowar jeboore senn - di ärm Söck.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mohammed Sahir Schah (* 15. Oktober 1914 ä Kabul; † 23. Juli 2007 woch tösche 1933 un 1973 dr Könnig va Afghanistan. Sahir Schah kütt van d Paschtunen un singe Stamm, d Mohammedzai läävde en d Nöh va Kandahar. D Paschtunen hodde öt Saarö seiht öt achtzehnde Jahrhondöt. Als Kenk wood Sahir Schah bei d Franzuuse ärtrocke un wood spier, dat heecht met achzeh Jooch, ä Afghanistan Minister vöör dr Kresch un öt Erträcke va Kenger. Als singe Papp am 8. November 1933 ömjebraat wood, do maadö sö Mohammed Sahir Schah zom Könnig. So richtisch z saare hott hä ävver net, denn Prenz Sardar Mohammed Hashim Khan, dat woch singe Onkel, maade häm öt Lääve ärsch schwoch. Isch 1964 änderde d Loya Dschirga, dat es ä Afghanistan öt Parlament, öt System un Sahir Schah kutt als Könnig rejiere. Sahir Schah woch am 17. Juli 1973 en Italie ä Kur, als öt Millitär putschde un hä als Könnig am 24. Aujust 1973 aavdanke mood. Mohammed Sahir hiirode am 7. November 1931 Homairah Begum (* 1918; † 2002). Di


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wilhelm Schäfer wooht jeboore am Zwannzischßte Jannowaa em Joohr 1868 en Ottrau en Hëßße-Naßßou, un eß jeshtorrve am nünkßeehnte Jannowaa em Joohr 1952 en Üvverlinge aam Boddesee. He woohr enne Liehro un ennen preußesch-deutsche Deeschto. Singe Fatter woohr enne Schooh Maacher en Ottrau en Hëßße-Naßßou. Do jeboohre un oppjewahße wooht dä Sonn eetß enne Läährer aan eene Scholl, beß em Joohr 1896. Hä kräät dann en Shtipëndijom fun dämm Forlaach Cotta, öm en de Schwëijz un en Fangkrisch ze shtuddėerre. Fun 1898 aan wohr hä dann enne freije Schriiver en Bällin. Em Joohr 1900 eß hä noh Vallendaa, also widdo noh Hëßße, ömjetrokke, woh hä beß em Joohr 1915 bleev. Fun 1918 beß zo singem Duud em Joohr 1952 hätt e en Bodman-Ludwigshave am Boddesee jelääf. Hä hät Dramaß, Novëlle, un koote Prosa jeschrevve. Singe Shtil wohr wat mer natoralleßtesch nännt un med völkesche un nazjonaale deutsche Ëllemänte dorschsaz. Fun 1900 beß 1920 hätt e en Zäjtschreff eruß jebraat, der Preußße ier „Die Rheinlande“ — de Länndere aam Rhing — womet uurshprönglejj enß enne pollitesche Zwäck fofollsch woode woohr. Em Schäfers Wellem singe fröhje schreffte woohre


Hee di Sigg_is_op Bönnsch (Sigge op Bönnsch) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Ne Paijass eß en decke Strühpopp, die em Rheinland aam Engk von d'r Kirmes verstoch wierd. Dä ärme Kääl moss für all die Saache büße, die de Lück öwer de Kirmesdääsch aanjestallt hann. Singe Naam kütt von de Franzuse, denn en Frankreich heeß e'ne Strühsack "paillasse". Singe Kolléch vom Fastelovend, dämm et ähnlich aan de Kraare jeht, heeß Nubbel. Met Paijass ka'me äwe och e'ne Kääl beschriewe. "Dä fuhle Paijass setz de janzen Daach en de Wiertschaff un eß am suffe." Peijaß


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) George Tabori heescht ejöntlich György Tabori un wood am 24. Mai 1914 ä Budapest jeboore. Hä storve am 23. Juli 2007 ä Berlin. George Tabori schreev Stöcker vöör öt Theater. Hä woch Änglander, lävvde ävver seid 1999 ä Berlin. Hä wood als zweides Kingk van Cornelius Tabori un sing Mamm Elsa ä Budapest jeboorö. Weil singe Papp nett glood, dat George met si Schriive Jeld verdehne kutt, braat hä hem no 1932 no Berlin. Hä vong ön Lier em Hotel Atlon spiir än ö Hotel ä Dresden. George woor önö Jüdd un woch jezwonge Dütschland z verlasse. D NS zwong häm dozo. Isch jäng hä no Budapest, spiir no Ängland. Tösche 1939 un 1941 werkte hä ä Sofia un Istanbul. No dr Kresch werkte hä vöör d BBC. 1947 jäng hä no Amärika wo hä övver veezisch Jooch bleed un Bösch schreev. Dozo jehoote Bösch vöör Filme va Alfred Hitchcock. Ön äng Vröndschaft vorbong häm met Elia Kazan. 1955 woch hä öt ischte Mol Rejisseur. 1971 koom George Tabori zoröck no Dütschland. Hä weerkte an öt Theater


Der Benediktiner ier etztet un äälsted Kluuster es Monte Cassino in Italie. Et word fom Hillije Bennedik selfs fönefhondertnüngenzwanzisch jejrönd un litt oppem Bersch. Dä Bennedik och, der is in dä Kluusterkirch em Keller bejrave. Singe Orde hät e ald em Medelallder över janz Europa un der nahe Oste usjebreid, un dä wohr noch enne mäschtije Orde för över douusend Joohre, un för allem weschtesch för de Mesjohn en Europa, wo hä draan met jewerrek häät. dem Klusters sin Houmpäjdsch (op deutsch) övver Monte Cassino (op ettalljähnesch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Swetlana Jewgenjewna Sawizkaja * 8. Aujust 1948 ä Moskau) es ön vreuöre russische Kosmonautin. Swetlanas Papp Jewgeni Sawitzki wooch önö doll Pilot em Zweide Weltkresch un en van di Övvischde van d Luftwaffe ä Russland. Hä hat sing Dooter jeholpe, Pilotin z wääde. 1972 maade se hör Diplom an d Huchschüll va Moskau. Di wahrhalsijö Vrau wood tösche 1975 un 1978 Testpilotin un stalt a paar Rekorde op. So wood Swedlana am 22. Juni 1975) met ö Tempo va 2.683 Stondekilomiter d flottste Pilotin, di öt bes dohin jöjovve hod. 1980 wood Swetlana Kosmonautin. Zweimoll es sö met Raketö en dr Hemmel jeschosse woode un hat do 20 Dach vorbraat. Öt wooch och noch önö dreide Fluch jeplant, ävver dä hat ni stattjevonge. Swetlana kräät ö Kengk un dorf nät mi vleeje. 1989 wood Swedlana en öt russische Parlament, dö Duma, jewäält un vertreent do d Interesse van öt Voolk. spacefacts.de: övver t Swetlana Sawizkaja (ä Huchdütsch)


Stoche deet me em Winte wenn et kalt eß, domet de Wonnung wärm witt. Dat Woord eß e altkölsch Woord un mem englische "stoke" verwandt. Dat heeß e suvell wie "en et Füür steche", "et Füür opstoche". Wenn jätt verstoch wierd, dann wierd jätt zo Eisch verbrannt. Dat Woord darf me äwe net met versteche un verstoche (verstecken) verwääßele.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Stadtdeel Veet-Breenijerberch, op Huchdütsch weed va Vicht-Breinigerberg jesproche es öt kleenste Stadtdeel va Stolbersch. Veet-Breenijerberch jöhüüd zöm Kreiß Oche. Als moch öt leitzte Moll jezallt hat, do koom moch jraad op 42 Lüü. Völl mee weet öt hüü och net see. Di paar Hüüser liihe jenau tösche d Veet un Breenijerberch. Völl dovan sujaar medde en dr Bösch. Wä dat Stadtdeel söckt, da moss no d Kreuzung an öt Nahtijällche komme. Do komme d Strooße va Breenisch, Muusböch un d Veet zösamme. Öm de Plei stönd d meetste Hüüser, di Veet-Breenijerberch usmaache. Watt d meetste Lüü ävver wesse, es dat völl Busse van de Kreuzung avvaare un boo jädder kennt dä Eck als Veet-Dreieck. Amptlich heecht dä Vicht Dreieck. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje |


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wenau es ö kläng Örtche dat zom Kreijß Düüre jehüüt. Öt litt an d Jränz zor Shtadt Stolbersch em Kreijß Ooche. Wenau äs ö Deel van d Jemeinde Langerwehe. D nächste Nobbere send Hamisch un Heistern ävver och Gressenisch un Scheevhött send net witt vott. Va 1794 bes 1815 jehood Wenau zo Eischwiller ävver donoo kräät Düüre dat Örtche zojeschlaare. Wä no Wenau kütt, däm vällt direkt do Kersch op, di zom Kluster Wenau jehüüt. Jäjennövver van d Kersch litt ö kläng Kapällche van dr St. Rochus.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Kluster Wenau litt ä Wenau un wood töschen 1120 un 1122 van d Prämonstrantenserinne jejrönt. Di Ordenslüüh koome us d Jäjend va Namur ä Beljie, öt Jeld dovöör koom us Limbursch. 1561 wood bo dat janze Kluster dörch ö Vüür kapottjemaat. Ävver d Prämonstrantenserinne hant öt wärm opjebout. Em 17. un 18. Jahrhondöt wood dat Kluster janz ömjebout un öt es nu asu, wi moch öt hüü see kann. Ävver 1802 had Napoleon dat Kluster opjelöst. Met öt Klusterlääve woch öt vorbei. 1804 wood us dat Kluster d Pfarrkersch St. Katarina, di och hüü noch do steht.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Hellije Rochus *6. Aujust 1295; † 16. Aujust 1327 weed och St. Rochus jenannt. Eejentlich hosch hä Rochus va Montpellier. Än ön Lejende weed verzallt, dat hä bei ön Piljervaard völl pestkranke Lüü jeholpe hatt. Rochus va Montpellier es önö katholische Hellije un en d Kersch weed dr 6. August em Jedächtnis a häm jeviirt. Hä wood als rische Sohn ä Montpellier, dat litt bei d Franzuuse, jeboore. Als hä met 20 Jooch sing Äldere verloor, do hat hä öt janze Jeld verschenkt un es en dr Orden van dr Franz von Assisi äjötroone. 1317es hä no Rom jepiljert un hat ongerwääß völl Pestkranke jeholpe. 1322 woch hä op dr Wääch Heem no Piacenza un wood selvs pestkrank. Kenne hat häm jeholpe. Hä jäng en ön Hütt un Ängele solle häm jesond geflecht ha bes hä wärm wiir wandere kutt. D Pest hott häm ävver asu verändert, dat häm kenne mii erkannt hott un moch hem vöör önö Spiun jehalde hat. Hä koom vöör vönf Joohr en ö Jevängnis i hä storv. Isch als hä duud


En ne Altreucher es eijentlesch ene Minsch, dä fun Berofs wääje met ahle vereuschte Saache handelt, un enn Altreuchereij bedrief. Och Minsche die nix wegwerfe könne oder aal Saache sammele, nennt me off Altreucher.


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Hahnepooz ov Hahnentor eß de wäßleschßte fun der aahle Shtadtpooze fun Kölle uss_em Meddelalldor, un shtëijt jäz noch — dëijlß widdor opjebout — aam Ruddolfplaz dem Verkehr un der Shtrooßebaahne em Wääsh, die fun de Oochener Shtrooß un Richard Wagner Shtroohß en de Shtadd_erinn op der Nüühmaat aan odder övver de ZäzillijeShtroohß un retuur wolle. Commons: Hahnentorburg – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Napoléon Bonaparte (* 15. Aujust 1769) ä Ajaccio op Korsika; † 5. Aujust 1821 op St. Helena. Hä woch önö Staatsmann un Veldhäär. Em singe Name weed op Franzüüsesch wie [napoleɔ̃ bonɑpɑrt] (IPA) ußjeshproche. Napoleon wood als Napoleone Buonaparte ä Ajaccio op Korsika jeboorö. Sing Äldere woore Carlo Buonaparte un Laetitia Ramolino. Hä hott Zwölf Jeschwistere wobei hä dr Zweitäldste woch. Napoleon besoot d Schüll ä Ajaccio un hott Spass am Läse un an Jeschichte. Singe Papp hott vreuer davöör jekämpft, dat Korsika van d Franzuuse unavhängisch wood. Dä Jedanke hat Napoleon lang em Kopp jehatt. Napoleons Papp schaffte öt, dat Napoleon bei öt Militär van d Franzuuse usjebeld wood. Em Dezember 1778 koom hä zösamme met singe äldere Brooch no Autun, öm do d französische Sproch richtisch z liire. Ö Jooch spiir jäng hä als jonge Soldat no Brienne, öm do usjöbeld z wääde. Hä koom bei di ange jong Soldate ävver net jott a. Än d Schöll wooch hä mä em Rechne un en Jeschichte jott. En ö paar Fäscher wood hä isch jar net


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carolinensiel es ö kläng Dorp ä Ostfriesland. Öt litt em Kreijjs Wittmund ä Niedersachse. Carolinensiel wood 1730 jejründ. Öm 1500 hand d Fürstin Christine Charlotte va Ostfriesland un Anton Günther va Oldenbursch, dä och dr Häär va Jever wooch, ajövange, öt Land äzödeische. 1729 wooch öt Ädeische z Äng un jenoch Land jewonne. Öt Land, op däm Carolinensiel hü litt, wooch jewonne. Am 16. März 1730 woode d ischte Stöcker Land an d Buure vorpacht. Dat wooch d Jeburtsstond va Carolinensiel. Carolinensiel litt siihr wenkjeschötzt, un dat maade dat Stättsche zom beitste Haafe va Ostfriesland. Besongisch Koor, Jömöss un Ädäppel woode vorschefft un Hoolz un Koohle a Land braat. En di sövve Joohre no 1806 sorchte Napoleon met sing Kontinentalsperre dovöör, dat dr Haafe bo kapottjäng. Sing beitzte Zitt hott Carolinensiel en d Medde van öt 19. Jahrhondöt. Bo 60 Scheffe loohre em Hafen un 2 eeje Werfte boude Scheffe. Övver 50 Kapitääne voore öruss. Iisch als Dampfscheffe flötter woore, jäng d Zitt va Carolinensiel z Äng. Hü es Carolinensiel önö Turistenort. 1983 wood Carolinensiel als Nordseebad


Den Holländern ihr Provins Drenthe litt en et Noord Oßte van dat Land. Dä ier Houpshtad es Assen. Doa schwaadt ma Nedersaksėsh un sät Drenthe ov Drentie doa för. De Profinß jränz em Norde aan de Profinß Jroninge, em Oste aan dat doütsche Bunndeßland Needersakße, em Sööde aan de Profinß Overijssel un em Wäßte aan Friesland. De Neederläng ier Profinnze Drenthe • Flevoland • Friesland • Gelderland • Groningen • Limburg • Noord-Brabant • Noord-Holland • Overijssel • Utrecht • Zeeland • Zuid-Holland


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Carlo Maria di Buonaparte (* 29. März 1746 ä Ajaccio; † 24. Februar 1785) woch dr Papp va Napoleon I.. Met 14 Joohr storv singe Papp, un singe Onkel Archidiakon Lucciano Buonaparte kömmerde sisch öm häm. Carlo studiirde 1762 ä Pisa d Juristörei un hiirode Laetitia Ramolino am 2. Juni 1762). Net lang no d Huuchzitt sooht Carlo Kontakt zo Pascal Paoli, önö korsische Aführer un Rebell. Hä wool häm als Jurist zor Sii stoh un wood als Jesandte no Rom jescheckt, öm do vöör d Unavhängichkeet va Korsika z sprääche. Dr Papst hott Korsika Jenua jölinnt un mä hä kutt övver Korsika entscheede. Ävver öt koom angisch. Am 15. Mai 1768 vorkoofte Jenua Korsika an d Franzuuse, un va do a kämpfte Paoli jäje Frankreich. Carlo di Buonaparte jäng met sing Famelisch en d Bersch un wood önö Partisan. E Jooch spiidr jreffe d Franzuuse weer a, un Paoli vorloor, Carlo di Buonaparte heelt länger dörch. Am 23. Mai 1769 braate d Franzuuse häm ö Anjebot met Graf Vaux z verhandele. Vaux vorsproch alle Rebelle Vreede


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Filippo Antonio Pasquale de' Paoli (Pascal Paoli) (* 6. Aprel 1725 ä Stretta/Morosaglia; † 5. Februar 1807 ä London) woch önö korsische Revulutionär. Dr Papp va Paoli woch önö Art Rejierungschef op Korsika als dat noch onger dr Könnig Theodor I. ön Monarschii woch. Wä d Jeschicht va Korsika kennt, dä weeß dat d Insel nät lang on Monarschii woch un als Paoli 1755 us Neapel no Korsika zöröck koom, da wooch öt met d Monarschii at vorbei. Paoli kämpfte als Aaführer van d Girilla jäje Jenua, dat do öt Saahre hott. Heebei hott hä övverraschönd völl Erfolsch. Paolo versoot ön Demokratie ä Korsika äzöfüüre. Heebei holp häm Carlo Buonaparte. Hä wooch Paolis rääte Hand un versoot, ä Rom vöör Korsika z spräche. Singe Jechner änderde sisch als Jenua am 5. Mai 1768 Korsika an d Franzuuse vorkoovde. Paoli kämpfde va do a jäje Frankreich. Isch al 22 000 Mann van dr Graaf Vaux akoome moot hä opjävve. Am 9. Mai 1769 joov hä op un jäng en öt Exil no Ängland. Ä London storv hä am


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ajaccio es d Hauptstadt van d Insel Korsika. Em Joohr 1999 wonnde ä Ajaccio onjöväär 52.800 Lüüh. Öt jehüüd zo Frankreisch. Ajaccio litt em Weste va Korsika. Em Joohr 1492 wood Ajaccio van Lüüh us Jenua jejrönd. Ävver öt duurde bes en öt 17. Jahrhondöt un 18. Jahrhondöt, bes moch övver Ajaccio avong z mulle. Dat hott met de Franzuuse z do. 1768 övvernomm Frankreisch d Insel un Ajaccio wood ön wischtije Statt, 1811 ön Art Hauptstadt. Napoleon wood ä Ajaccio 1769 jeboore. Va 1982 a es he öt korsische Parlament. En de Stadt Ajaccio jidd_et ene Fooßballverein, dä AC Ajaccio. Office Municipal du Tourisme d'Ajaccio – vöör Turistö ä franz. un änglisch


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Maria Laetitia Ramolino, völl saahre och statt Laetitia Letizia (24. Aujust 1750 ä Ajaccio op Korsika; † 2. Februar 1836 ä Rom). Sö woch d Mamm va Napoleon. Laetitias Papp woch änö van d Rische of Korsika un woch ön Zitt lang Chef van d Jarnisuun ä Ajaccio. Als hä storv, do hiirode Laetitias Mamm ö zweide Moll, desmoll Franz Fesch, dä us d Schweiz koom. Laetitia Ramolino hiroode am 2. Juni 1764 ä Korsika Carlo Buonaparte. Sei helt immer zo häm selvs als hä met Pascal Paoli jäje Frankreich kämpfde. Laetitia bleed su lang öt jäng op Korsika. Dobei holp hör dr zweitäldste Sohn Napoleon, dä d Famelisch Jeld scheckte. Als Frankreisch Korsika verloor mood Laetitia d Insel vorlosse. Laetitia kreet 13 Kenger, 8 övverläävde ävver mä. Öt woore öt Alder no: Joseph Bonaparte, Napoléon Bonaparte, Lucien Bonaparte, Elisa Bonaparte, Louis Bonaparte, Pauline Bonaparte, Caroline Bonaparte un Jérôme Bonaparte. Laetitia vorstäng sich net jott met her Schweierdooter Josephine un koom doher och net no d Krönung van hörre Sohn zom Kaiser. Letitizia storv am 2. Februar


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jenua amptlich heecht dat Genua, es ön Statt ä Italien un hat onjeväär 650.000 Lüüh em Centrum un knapp 800.000 en d Nöö wonne. Ävver öt jitt och ön Provinz met dr selbe Naam. Jenua litt em Nordwesten va Italie en d Regiun Ligurien. Dr Hafen va Jenua es ene van d jrüütze an öt Meddelmeer un wä ön Kreutzvaart maad, da vängt di meetstöns em Hafen va Jenua a. Ävver och völl Contäner wäde he vorlaane. Wä öns no Jenua kütt, dä soll sich d Altstatt akicke. Öt es zwar völl vorvalle ävver d Altstatt es en van d jrüütze am Mittelmeer un öne Besökk wäät. Offizielle Siij van öt Fremdenverkehrsamt us Jenua (Op Ėtalljänėsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Christine Charlotte wood am 21. Oktober 1645) ä Stuttjart jeboore un storv am 16. Mai 1699) ä Bruchhausen. Dat litt än d Grafschaft Hoya. Se rejiirde Ostfriesland no dr Duud van höre Mann övver 25 Joohr un jallt als kenn joo Herrschörin. Christine wool immer mee Macht ha, mo kutt met her net vernönftisch mulle un sei joove z völl Jeld us. Met 17 Joohr hiirode Christine am 10. Mai 1662 Georg Friedrich von Ostfriesland. No 3 Joohr storv Georg ävver. 3 Kenger kräät Christine van häm en di kotte Zitt. Di 2 Mädscher storve, ävver dr Christian Eberhard wood ö paar Mond no dr Duud va singe Papp jeboore. Christine vorsoot Ostfriesland wi önö klänge Tyrann z rejiere. Dabei koom öt bo zo önö Bürjerkresch. Als dr Kaiser dat merkte sorchte hä dovöör, dat Christian Eberhard flötter an d Rejierung koom. Dörch d joldene Linisch, amptlich sprecht moch van d „Goldene Linie“, wood d Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch neu jetrocke ävver öt holp och, neu Land an öt Meer zu jewänne. Ö Nokikksel övver Ostfriesland


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Nahtijällche, ejentlich heescht dat jo Nachtigällchen, kennt ä Stolbersch jedder. Öt wooch seit Iwichkeete ö Restorang, looch ävver ön Zitt läch. Wä öt sökkt, da moss no d Kreuzung van d L 12, di van dr Breenijerberch no Muusböch jeet, un d Strooß, dii d Veet met Stolbersch verbängt, komme. Dat es d L 238. Jedau do litt öt. Ävver wä no Veet Dreiäck vroot, dä weet richtisch jescheckt. Dä Besetzer van öt Nahtijällche hat en d leitzte Zitt a paar Moll jewääßelt. Ön Zitt lang, su saate völl Lüü, joov öt he dr beitste Suurbroone va Stolbersch. Hüü kann moch öt Nahtijällche miite, wenn jätt z viire es.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Ernst Ingmar Bergman (* 14. Juli 1918) ä Uppsala; † 30. Juli 2007 op Fårö) woch önö Regisseur us Schweede. Ingmar Bergmans Papp woch dr Pastuur Erik Berman, sing Mamm hosch Karin Bergman. Met 19 Joohr jäng hä no Stockholm un studiirde Literatuur. Dat leev ävver net wi hä sisch dat vörjestallt hot un hä maade dat net bes zum Äng. Ingmar hot at immer Spass an öt Theatr un jehood zo ön Studentejrupp, di Theatr maade. Hä woch do d ischte Hölp van dr Rejissör. Än di Zitt koom dr Film op un hä vong och domet a. Nävver si Wärk met Filme werkte hä völl an öt Theatr, wobei hä besongisch ä sing Heemöt Helsingborg un och ä Göteborg un Malmö völl werkte. Va 1963 bes 1966 woch hä dr Chef van öt Theatr ä Stockholm. Tösche Joohr un 1985 woch Bergman am Residenztheatr ä Münche. 1995 trock hä sisch janz vam Theatr zoröck. Ingmar woch vönfmoll vorhiirod un hott nüng Kenger. Bermans driinde övver 35 Filmö un schreev och Driiböch zo 6. Ä Dütschland


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Suurbroone es ö Eiße, dat öt öm Rhingland dökk jitt un janz einfach z maache ess. Watt brutt moch dozo? 1 Kilo Päädfleesch, jätt Essisch, 2 Lorrbeerbläär, 2 Nelke, 2 Öcher Prente, 1 Ölsch, jätt Botter, Appelkrutt övv Röbbekrutt, Peffer un Salz. Dat Päädfleesch weed zösamme met önö joe Schoss Essisch, 2 Lorrbeerbläär, 2 Nelke un ösuvöll Wasser vör önjöväär 3 Daach kööl jehalde, dat dat Fleesch emmer janz en di Brööh steht. Aaf un zo moss moch öt at öns driine. No di 3 Daach weed jebroone. En önö Pott weed Botter ußjölosse un dat Ölsch ajebroone. Dozo jitt moch dat Fleesch op dat moch jät Peffer jitt. Salz kütt isch spiidr dorop. Moch broont öt so lang bes dat öt jätt värv kitt. Dono jitt moch ön joo Tass van di Brööh dozo un vüllt dann asu völl Wasser dozo, dat moch jönoch Zaus kitt. Di Lorrbeerbläär un di Nelke komme och dozo. Dann bröckelt moch di 2 Öcher Prente en de Pott un unjeväär 1,5 jruuße Läffel Appelkrutt. Wä wäll, da kann och noch


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Jérôme Bonaparte wood am 15. November 1784) ä Ajaccio jeboore un storv am 24. Juni 1860 ä Paris. Jérôme woch dr jöngste Brooch va Napoléon Bonaparte. Hä jöhood zo d französische Marine, jäng dann ävver no Amärika, wo hä ä Baltimore sing Vrau kännelierde. Öt woch Elizabeth Patterson. Sei krääte ö Kengk Jérôme Bonaparte-Patterson, dä ävver spiir Jérôme Napoléon Bonaparte jönannt wood. Napoléon Bonaparte akzeptierde di Hiirood net un annulierde se. Dörch Frankreischs Politik öm 1800 entstäng ö Könnigrich Westphale neu, dat öt bes dohen noch net jjejovve hott. Jérôme wood dr Könnig. Em Laufe van d Zitt mood hä ömträcke, wora ö Vüür Schold wooch. Sii Schloss brannt aav. Dr Könnig hott önö komische Spetznaam. Öt Volk nannt häm „Könnig Lostisch“. Dr Jrond woch dä, dat hä mä ännä dütsche Satz saare kutt und ä wooch: „Morje wärm löstisch“. Jérôme hott en di Zitt 3 Kenger met sing Vrau Katharina va Württembersch. No d Völkerschlacht va Leipzisch em Joohr 1813 wood öt Könnigrich Westphale opjölöst Als sing Vrau storv hiirode Jérôme ä Italie Giustina Pecori-Suárez. Prenz


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Invalidendom wood tösche 1679 un 1708 va Jules Hardouin-Mansart jeboud. Dr Könnig va Frankreich hod dä Opdraach jejovve, Vorletzde us dr Kresch ä Heime ongerzöbrenge. Dr Invalidendom jöhood zo di Hüüser un Kersche, di dozoo entstange send. Ävver öt sollt net mä ön normal Kersch wääde. Dr Könnig woohl och ha, dat he d Helde us dr Kresch jeiirt woode. Us dä Jrond joov öt Böreiche vöör öt normale Volk un vöör d besser jestallde Lüü. En dr Invalidendom woode völl bekannde Lüü bögraave. Su litt Napoléon Bonaparte en d Kersch. No singe Duud op St. Helena ärlaupde d Ängländer d Franzuuse isch 1840 Napoleon en dr Invalidendom z begraave, 19 Joohr no singe Duud. Ävver och noch angere us d Famelisch Napoléon send he begraave. Su litt Napoléons Brooch Joseph un och Jérôme he. 1940 wood dr Sohn va Napoléons I., Napoléon II. och he begraave. Adolf Hitler soll dovöör jesorcht ha, öm singe jooe Well vöör d Franzuuse z zeeje. Zo d Famelisch va Napoléon komme noch völl anger Persönlichkeete, di he begraave woode.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) St. Helena es ön Insel un litt em Südatlantik. Im Joohr 2016 hod öt 4.534 Äwohner. St. Helena jehüüd zo d änglische Jebiite ä Övversee, weed ävver zösamme met Ascensoin un Tristan de Cunha verwalt. D Insele liie öf Dusende Kilometr usseree. Wenn moch övver St. Helena spreecht, dann moss moch bedänke, dat d Insel mä 122 km² jruuß es un entstange es dörch vulkanische Aktiviteit. St. Helena speelt an sisch komm ön Roll ävver eemoll hand d Lüü övver d kleng Insel jesproche. Napoléon Bonaparte wood 1815 van d Alliierde heehänn en öt Exil jescheckt. Em Joohr 1821 storv hä och op d Insel. St. Helena wood van d Portujiise entdeckt jehüüd ävver seijd 1833 zo Ängland. D Sii van d Rejiirung ä Änglisch Commons: St. Helena – Album mit Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons Dä Artikel iss noh koot. Äwwä eä könnt bald enz länger sinn, wenn do mithilfs. Jlich aanpakke? Dann loß jonn! De Staate en Europa Albanien • Andorra • Jrußbritannie • Estland • Belgien • Bosnien-Herzegovina • Bulgarije • Dänemark


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Muusböch, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Mausbach, jehüüd seid 1816 zom Kreijß Oche un hott Ängs 2005 insjesamt 4.700 Äwohner. Öt litt tösche Jressenich un Veet Dreieck, dö Kreuzung am Nahtijällche. Mo weeß, dat Muusböch us ön fränkische Siedlung entstange es. Spiir had öt zo Mönster jehood. D Kupfermeestere notzde dr Jalmei em Boom un hand do jejraave. Tösche 1809 un 1919 entstäng d jrüütze Kull, Diepenlinchen jenannt. Wä no Muusböch kütt, da sollt öns an dr Muusbier Hoff vorbeijoo. Dä äntstäng öm öt Joohr 1000 dörch dr Apt va Mönster. Dr Hoff wood zwar 1689 kapott jemaat, ävver 1730 va Alfons Suys, önö angere Apt, wärm opjebout. Dürch singe Wappestee kräät dr Hoff dr Naam Bursch va Muusböch. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Provinz Jenua litt än d Regiun Legurien. D bekanntste Stadt es sescherlich Jenua selves ävver di anger jruuße Städte send Rapallo (30.000 Äwohner), Chiavari (25.000 Äwohner), Sestri Levante (20.000 Äwohner), Lavagna (13.000 Äwohner) un noch a paar klennere. Met övver 600.000 Lüü es d Stadt Jenua d wichtigste Stadt van d Provinz un d Houpstadt.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Joldene Linisch, amptlich heecht di Goldene Linie vam 22. Dezember 1666 wooch ön Jrenz tösche Ostfriesland un Oldenbursch. Sei entstong em 17. Jahrhondöt un besteht hüü noch als Jrenz tösche d Kreijse Wittmund un Friesland. Dr Jrund vöör di Jrenz wooch, dat öt bei öt Ädeische kenne Stritt tösche Christine Charlotte va Ostfriesland un Graf Anton Günther va Oldenbursch jävve sollt. D Jrenz leef jenau van d Aavang van dr Deisch tösche d Insele Spiekeroog un Wangeroog. Trotz di Jrenz hat öt noch ön Zitt lang Stritt tösche di 2 Städte jejovve. Dä wood isch Joohr 1743 beänd als Oldenbursch 11 000 Taler a Friesland zahlde. D Laach van d Insele hat sich verschobe un de Joldene Linnisch läufd hüü dörch Spiekeroog. Museumswäsch Carolinensiel (ä Huchdütsch) Dütsche Sielhafenmuseum ä Carolinensiel (ä Huchdütsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Schomet es ee va 19 Naturschutzjebiet en d Nöö va Breenisch. Öt litt em Kreijß Ooche bei Stolbersch (Rhingland). Vreuer woore dat 4 Steebröch. En di janze Jäjend hand s vreuer Blaustee jebroche. Däm brudde s vöör d Hüüser, ävver och öm Kalk z bränne. Enn van di Kulle hat moch janz zojeworpe, un moch erkännt nüüß mi dovan. Ävver die angere send noch jott z see. Ä änn van di Steebröch es hüüzödach önö See. Vreuer jänge d Kenger dorän schwömme, ävver hüü hat Stolbersch jo ö Schwömmbad. En di Kulle stönd selde Planze, un Orchidee jitt öt do och. A manche Stelle vängt moch och Fossilie.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Weeth, amptlich heecht dat Stadtdeel va Stolbersch Werth, jehüüd va 1972 a zom Kreijß Öche. Dat Dörpche hat unjöväär 1.000 Äwohner. Weeth litt tösche Gressenich, Muusböch und dr Donnerberch. Bes Joohr 1794 jehood Weeth zu Nuthberch. Op Huchdütsch heecht dö Ort Nothberg. Donoo koom öt bes 1815 zu Jressenisch. 1816 ändende sich dat wärm. Weeth wood dr preußische Landkreijs Oche zojeschlaare. Va 1972aa jehood öt dann zo Stolberg. An d Hauptstroßß litt Medde en öt Örtche de Kerch St. Josef, die 1949 entstange es un ön Notkerch ersatze hat, di us öt Joohr 1918 ersatze hat, die 1944 dörch dr Kresch kapott jemaat woode woch. Seid 1953 es Weeth ön eeje Jemeinde. Commons: Belder us Stolbersch – (ä Huchdütsch) Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Enne Köpper eß enne Shprong en et Wasser, woh bëij der Minsch mem Kopp föraan un lang ußjeshtrëk — fö_jewööhnlesh de Ärm och, un de Häng övver em Kopp zosamme jelaat, platt wi bem Bedde — en_t Naßß enndouch. Dat määt me dermiihtß em Schwömmbad, kam_mer ävver em Prizip och övverall donn. Oohne Bademëijsto un Shprongtorrem eß dat allodengß och jevääolesh. Jenou_esu, wam_mer de Ärrm aan de Sig_vum Körrper läät, un de Häng net et eetß et Wasser dëijle. För de miihßte Schwemmprööfonge sen Köper jefordot, un Rettongßschwömmer un Bademëijster mößße se künne. Bëij_em Rëte ess_et joot, med Aanlouf esu wigk wi mööschlesh ze kumme, wëijl me do met flöcker eß wi met Schwemme. Bëijem Wettschwömme weede de allomiihtßte Wëtbewärrbe med ennem Köpper als Shtachtshprong bejonne. Och dobëij eß wigk föraankomme un dan donoh tirëk_loß_schwemme könne en joode Saach. Et jit jannze Mëijstoschaffte em Torremsprenge, woh Köpper en alle Warijazjohne jezëijsh un bewertət wääde. En de miihßte Fäll es et dobëij besönndoß joot, wam_mer besönder jlat un jraad en et Warrer erinn jitsh un et winnish oddo jaa nit spretz. Dr Weitköpper_Olümpia_Rekocht lett bei 19,05 m


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Breenijerheed, di amptlich Breinigerheide jenannt weed, es ö Ortsdeel va Breenisch un jehüüd domet zo Stolbersch. Öt litt en d Nööh va Vänwääje, Mönster un Dorp. Breenijerheed litt em Kreijs Oche. Öt weed zo Breenisch jezallt. En d leitzde Monde wood övver d Breenijerheed völl jesproche, do önö Steebroch en d Nööh va Mönster verjrüüßert wääde soll un direkt a d Jrenz van d Breenijerheed kütt. D Lüü, di do wonne, maache sisch Sorsch, dat dörch di Explosiune di Hüüseer kapott jönnt. Et es ävver noch net entscheede, wi jruuß dat Louch van dä Steebroch wääde weed. Angisch als dat Breenijer Ortsdeel Breenijerberch zällt öt net alleen. Ööt un Veedelle em Stolbersch Atsch | Birkejang | Breenich | Breenijerberch | Breenijerheed | Bösbisch | Dippeliinchen | Donnerbersch | Dorp | Duvventr | Finsterau | Fleuth | Gressenich | Hamm | Koohlbüsch | Liester | Muusböch | Mölle | Münsterau | Mönsterbösch | Ovverstolbersch | Scheevhött | Steinfurt | Ongerstolbersch | Velau | Vänwääje | Veet | Veet-Breenijerberch | Weeth | Zwiivöll


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Caroline Bonaparte wood am 25. Määz 1782) ä Ajaccio op Korsika jeboore un storv am 18. Mai 1839) ä Florenz. Caroline hosch eejentlich Maria Nunziata Carolina Buonaparte. Dä volle Naam wood ävver säldö jebrutt. Caroline wooch d jüngste Schwester va Napoléon Bonaparte. Van Ajaccio us jäng se 1793 no Frankreich un hiirode 1800 Joachim Murat. 1806 wood se de Jruußherzogin va Kleve un och va Berg, 1808 Könnigin va Neapel. Caroline vorstäng sich jott met Clemens va Metternich, önö Feind va Napoléon Bonaparte. Dat woch d Rache dovöör, dat hörre Sohn Napoleon Achille Murat net dr Nachfoljer va Napoléon wääde kutt. Napoleon II. woch jeboore woode. Carolines Mann wood, su wi öt dr Könnig Ferdinand IV. ajeordnet hott, erschooße. Caroline ress us un jäng no Österreich. Sei läävde do als Jräfin von Lipona un trok spiir no Tries, storv ävver am 18. Mai 1839 ä Triest.


Enne Shpeznaame eß ene Name för Minsche, die alld jedäuf wohre, udder förren Saach, wo sesch Andere spääder doför ußjedaach han. Janz öff maach mer dä Speznaam besser känne, wie dä Deufnaam. En Kölle jiddet de Lanxess-Arena. Ävver frooch ens noh'm Henkelmännsche. Loor et aan, un do weeß wesse, worüm se et esu jennannt han. „Henkelmännsche“ es enne Spetznaame för die Hall. En Kölle hät die Müllers Aap jellääev. Ävver wie hät dä reschtesch jeheiße? Peter Müller. „Müllers Aap“ es däm singe Spetznaam jewääse. Em Vrings-Veedel lääf dä Schang Jülich. En singem Paß steiht „Jean“. Dat is ähnlich, evver nit et selve. Böckderök Wau Wau han de Päntz ene Frou nohjeroofe, die evver Anna Maria Zaudig jeheiße hät, un ald zick 1876 dud es. An dä eijentlesche Name er-ennert sesch kein Sou mieh, evver „Böckderök Wau Wau“ un dä Furrel kennt der Kölsche höck nooch. De Mussiker, die Hip-Hop un Rap maache, do sen Spetznaame janz jeläufig. Mar es dä Jan Philipp Eißfeldt vell bekannter unger dämm Name „Jan Delay“, evver och als „Eizi Eiz“ un „Boba Ffett“. Dä bikannte düütsche Rapper „Samy Deluxe“ heeis mem börjerlesche Name Samuel Sorge. Bekannt es he evver bloß unger singe Spetznaame Samy Deluxe,


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Aotearoa es dr Naam van Neuseeland en d Sproch va d Maori op Neuseeland. Öt es ävver kenne offizielle Naam dovöör. Jätt jenaues weeß moch net. Ävver öt jitt a paar Theorie, dönen moch no jo kann. Donoo steht dat Wood vöör „Dat Land van d wisse Wolkö“. No ön Lejend soll dr Naam su entstange see: Ä Mädsche, d Dooter van dr Entdäkker Kupe söll an dr Horizont jätt Wisses jesee ha. Sei reef: „He ao! He ao!“ Dat bödüüt „Ön Wolk!“ Dörch dat watt se jesee hott, wood d Insel van öt Great-Barier entdäkkt. Bes hüü heescht di en d Sproch van d Maori „Aotea“, watt „Wisse Wolk“ heecht. Als d Maori speer noch ö jrüüßer Stöck Land vong, do nannte s dat „Aotea Roa“. Ön anger Theorie kütt van d Wolkö, di övver d Bersch op d Nord- un Südinsel va Neuseeland z see send. Di sitt moch döck iidr als dat Land selvs. Dr Naam kööm van d Wolkö. D dreide Theorie kütt van dr Schnei op d hoch Bersch. D Äwanderer van


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Wallhegge, op Huchdütsch heeche di jo Wallhecken, woode vöör mii als 2.000 Joohr ä Ostfriesland at jevonge. Do maade de Lüü zom Schotz jääje weld Deere jruuße Züng öm d Hüüser. Di woore zwar mä us Stäcke, di zösammejestoche woode, ävver di Dänger woore bes zu 10 Meter huch. Hüü jitt öt en un öm Ostfriesland unjeväär 6.000 Kilometer Wallhegge. D meetste send us Eesche un anger Strüch. Dorän vängt moch Hömmele Insekte un Väuel. Wallhegge stönt op kläng Wäll us Ääd, Steen öff Torf. Dat es dr Jrund, dat s jeschötzt send un öt vöör öt Aafhaue no § 33 van öt Naturschotzjesätz us Niedersachsen Stroofe jitt. Moch vorsöckt sujaar, wärm mi Wallhegge anzöplanze. Dat Land Niedersachsen hat övver 7 Joohr 2,75 Milliune € vöör di Buure jejovve, di de Wallhegge besser pfleje un neue anplanze. Ön Sii övver Wallhegge (a dütsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Oliver Norvell Hardy wood am 8. Januar 1892 ä Harlem en dr Staat Georgia en d USA jeboore un storv am 7. Aujust 1957 ä Hollywood. Hä woch önö Schauspieler, dä zösamme met Stan Laurel ä Dütschland als “Dick un Doof” bekannt wood. Met 10 Mond storv Olivers Papp un hä läävde met sing Mamm zösamme, di en ö Hotel ä Milledgeville werkde. Oliver hott Spass an öt Sänge un noom spiir Ongericht an öt Konservatoriom ä Atlanta. 1910 kräät hä dr ischte Kontakt zo dr Film, da jo do isch opkoom un versoot ä Filme opzöträäne, watt ävver isch 1914 fluppde. Singe ischte Film, dem hä ä Jacksonville driihnde, woch Outwitting Dad. Töschebee hott hä sing ischte Vrau Madelyn Saloshin kennejeliirt un jehiirod. 1921 liirde hä Stan Laurel kenne un driihnde met hem dr Film The Lucky Dog. Bes 1927 maade hä övver 270 Filme. D meetste send dovan verloore jejange. 1927 maade Oliver met dr Produzent Hal Roach önö Vortrach un werkte va do a met Stan Laurel zösamme. Met häm entstonge noch öns 106


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) 2866 Hardy es önö Asteroid, dat heecht önö klenge Planet, dä öm d Sonn vlütt. Hö jehüüd zo Asteroide, di sich en önö Bereisch bövänge, wozo völl Asteroide jehüüre. Dem nännt moch doher och dr Hauptjüüdl. 2866 Hardy wood am (7. Oktober 1961) van dr beljische Stäärekikker Sylvain Julien Victor Arend us Ukkel entdäckt. Hardy vlütt ä 4,97 Joohr eemoll öm d Sonn. Dr angere Naam vöör (2866) Hardy es 1961 TA,1973 AR3, 1981 RR2. Singe Naam kräät dr Asteroid van dr Schauspieler Oliver Hardy.


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) Wikkitex nännt mer en ennem Wikki dat Forrmaat fun däm Qwälltäx fun de Sigge un der Qwëlltëx selləfß. Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä Wëpßaijt, dann süüht mer nit dä Wikkitäx, sönndon dat html, wat de Wikki_ßoffwäer druß määt. '''Wikkitex''' nännt mer en ennem [[Wikki]] dat [[Forrmaat]] fun däm [[Qwälltäx]] fun de [[Sigg (Wikki)|]]e, un der Qwëlltëx selləfß. Wann en Sigg_em Wikki aanjezëijsh weed, als_en Sigg_en_dä [[Wëpßaijt]], dann süüht mer këijne Wikkitäx, sönndon dat [[html]], wat de Wikki_[[ßoffwäer]] druß määt. E Bëijshpell förr_enne Wikkitëx. Koot jesaad_eß dä Wikkitäx süühd_onjefäär_esu simpel uß, wi_j_e_Shtök Papier med de Schriifmaschin jeschrevve. Dojääje süüd_en Wäpsigk iihr_esu uß, wi_j_e Booch med ongerscheedlijje Tüppe fun Schreffte, on Belldscher, un esu_n Schöönhëijte. Di shtonn zwa em Wikkitëx med dren, ävver als Kloortëxt_Kommandoß, un nit ußßjefööhrt, wi en_de Wëbsigk. De ongerscheedlijje Wikkis — jenoujenomme dänne ier ßoffwäer — hann_e beßßje ongerscheedlijje Kommandos för_en_de Wikkitëx. E paa Bëijshpell för tüppėsche Kommandß, di_de_miihßte kėnne donn, senn di_hee: Am Aanfang fun_enne Rëihj: === Üvverschreff === — määhd en Övverschreff, de Aanzahl fun dä =-Zëijsche sääht, wi klëijn dat_se eß. * — määhd enne Affschnedt med_ennem Punkt


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Norderney es änn van d sövve Ostfriesische Insele un jehüüd zom Kreijs Aurich. Zösätzlisch es Norderney och ön Stadt, di op d Insel litt. Norderney hat unjeväär 6200 Äwohner. Met öt Boot kütt moch va d Norddeich Mole in ön joo Stond op d Insel. D nöödste Nobberinsele send Baltrum un Juist. Norderney es 15 Kilometer lang un an d breedste Stell 2,5 Kilometer breed. Vöör völl Tuuriste es dr 14 Kilometer lange Sandstrand dr Jrond, op d Insel z komme. D Süden und dr Oste va Norderney jehüüre zom „Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer“. Norderney entstäng isch em 16. Jahrhondöt. Öt weed ajenomme, dat em Joohr 1362 d Insel Buise, di an di Stell looch, bei ön Flut ussöree broch. Ee Deel, d Insel Buise, wood immer kleener un löösde sich irjendwann janz op. Zo d selbe Zitt wochs dä zweide Deel Insel, die spiier Norderney wood. 1550 tauchte dr Naam öt ischte Moll als „Norder neye Oog“ än d Bösch op. Am Aavang läävde d Lüü op d Insel van öt Vange va Vesche, spiier koom d


Hee di Sigg_is_op Kölsch (mieh kölsche Sigge) unn jeshrivve wii_mer_t_shprish (mieh Sigge jeshrivve wii_mer_t_shprish) De Oberbergische Volkszeitung — affjekööz OVZ — iss_en Dareß Zëijdong föer der Bovverberjesche Kriiß. Se eß och de Lokalußjoov fun de Kölnische Rundschau för_t Bovverberjesche. De Houp_Redaxjohn fun de Bovverberjesche Follks_Zëijdong sez en Jummersbach, un se hann norr_en Uuße_Redaxjohn en Waldbröl. Der Folaach sez en Kölle, dad_eß der Heinen-Verlag, dä_t, wie de Zëijdong, zig 1949 jitt. No jehööt dä Folaach, dä lang ëijeshtänndesch woohr, enzwesche dem DuMont Schauberg, dä och der Shtadtanzeijer un der Express määht. Dröm livvot de Bovverberjesche Follks_Zëijdong jez zig 2004 och Atikkelle för der Shtaddanzëijer övver_t Bovverbërrjesche, un der Shtaddanzëijer med singem Bovverbërjesche Aanzëijer hät këij Lokalredaxjohn mih. de Bovverberjesche Volkszeidung Onlain (op deutsch)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Élisa Bonaparte wood am 3. Januar 1771 ä Ajaccio op d Insel Korsika jeboore un storv am 7. Aujust 1820 en d italiänische Stadt St. Andrea bei Triest. Elisa, di met volle Naam Maria Anna Elisa Buonaparte hosch, woch d äldste Schwester va Napoléon Bonaparte, di övverläävde. Elisa wood am 1. Mai 1797 d Vrau va Félix Baciocchi, önö korsische Aristokrat, va däm Elisa sisch ävver spiir trennde, em Joohr 1805 d Prinzessin va Piombino un Lucca, 4 Joohr spiidr Jruußherzogin van d Toskana wood.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Lucien Bonaparte (* 21. Määz 1775 ä Ajaccio op Korsika; † 29. Juni 1840 ä Viterbo, Italie) hosch ejentlich Luciano Buonaparte. Hä woch dr Brooch van Napoléon Bonaparte. Lucien wood ä Frankreich usjebeld. Als hä no Ajaccio zöröckkoom, ongerstötzte hä d Jakobiner un wood änä van döörö Chefs. Hä jäng ösu witt, dat hä suujaar singe Vöörnaam va Lucien ä Brutus ändörde. Do hä Robespierre ongerstötzte, koom Lucien am 27. Juli 1794 än öt Jevängnis. Bo hödde se häm jököppt, ävver met d Hölp va Napoléon bleed öm dat erspaart. Lucien hiirode Christine Boyer, di zwei Kenger kräät, ävver 1801 storv. 1799 woch hä Enneminister un va 1800 a Botschafter ä Spanie. Lucien sorchde dovöör, dat en dr Appelsine-Kresch Portujal ajejreffe wood. Dodörch wood Lucien önö rische Mann, watt singe Brooch Napoléon vöör öt Vräcke ärchde. 1803 hiirode hä ö zweide Moll, desmoll Alexandrine de Bleschamp. Met hör kräät hä 10 Kenger. Als hä met Napoléon Krach kräät, jäng Lucien no Italie, hott sich ävver en dr Kopp jesatze, no Amärika z joo. Dobei wood hä ävver


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Mildred va Minster † 13. Juli 734 weed en d Bösch och Mildrith öff Mildryth jenannt. Sö es ön änglische Hellije. Mildred, hör Jeburtsdatum es net bekannt, woch d Dootr van Könnig Merowald va Magonset un d Prenzessin Ermenburga von Kent. Mo nämmt a, dat sei en d zweide Hälfde van öt Sövvende Jahrhondöt jeboore wood. Dat Kluster va Minster hodde d Äldere va höör op d Insel Thanet ä Kent jöjrünt. Mildred wood Nonn en dat Kluster, hör Mamm woch do d Abtissin. Em Joohr 735 övvernomm Mildred dat Amt. Mildred storv am 13. Juli 734 un hör Reliquiö woode övver 300 Joohr en öt Kluster opbewahrt, spiir no Canterbury jebraat, wo sö irjendwann kapott öff vorloore jänge. Dr Jeburtsdach va Mildred, dr 13.7. es en d katholische Kerch dr Jedänkdach va Mildred va Minster. Öt Lääve va Mildred


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Pauline Bonaparte (* 20. Oktober 1780; † 9. Juni 1825 ä Florenz, Italie) woch ön Schwester va Napoléon Bonaparte. Met 13 Joohr woch Pauline jezwonge, met hör Mamm un hör Jeschwistere no Frankreich zo jo. Pauline hirode dr Jeneral Charles Leclerc d'Ostin. Di zwei jänge no Haiti, öm önö Sklavenopstand neer z schlaare. Charles wood siihr krank un storv a Jelbfieber. 1803 hiirode Pauline noch enz, desmoll Camillo Borghese. Met 44 Joohr storv Pauline Bonapart a Krebs. Seij wood in d Jruft van d Famelisch Borghese begraave.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Scheevhött, dat jo amptlich Schevenhütte heecht, es seijd 1972 ö Stadtdeel van Stolbersch un jehüüd zom Kreijs Oche. Dr nächste Ort es Gressenich zo dem öt vreuer ön Zitt jehood. Hamisch un Jürzenisch jehüüre op Dürener Sii zo d Nobbere. 788 Lüü wonde Ängs 2005 än dr Ort. Scheevhött litt em Tal van dr Baach Wehe, dä a paar Kilometer dovöör us d Wehebachtalsperr kütt. Dr Ort litt bo janz em Bösch, watt öm vöör völl Lüü asu schünn maat un zm Spazeere älaant. Ä Scheevhött hat moch at us d Iiserzitt Denge jevonge ävver och d Römer hand jeläävt. Övvend us di Zitt woode damals bei dr Bau van d Talsperr nojewesse. En ö Schriive vam 28. Oktober 1525 weed ö itschte Moll jeschrävve, dat ä Scheevhött ön Iiserhött steht. Dr Naam hat sich a paar Moll jeändert un es isch seit d Medde van öt 18. Jahrhondöt so wi öt jetzt es. Ängst 19. Jahrhondöt jäng öt Höttewerk ä Scheevhött z Äng. Dat looch doraa, da töt Holz usjäng un öt Transporteere van öt Iiser


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Ävangelische Stadtkerch va Jever jehüüd zo d Denge, di mo sisch als Tuurist va Friesland akikke moss. Sei steht op dr Kerchplei medde en d Altstadt. Op dr ischte Bleck merkt moch, dat di Kerch en a paar Stilrischtungen jebout woode es: Modern, altjotisch un neujotisch valle direkt op. Dat litt doraa, dat d Kerch ö paar Moll aafjebrannt es: 1382, 1532, 1738 un 1959. Jeddes Moll wood d Kerch wärm neu opjebout, un zwar en di Art, di zo di Zitt modern woch. Jlöcklicherwiis hat dat Dengkmool va Edo-Wiemken di janze Femperei, dat heescht 2 Bränd, unbeschaad övverstange un bleed erhalde. Övver d Kerch


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Edo Wiemken dr Äldere storv em Joohr 1415. Wann hä jeboore wood, dat es nett bekannt. 1350 schaffde hä öt als ischde Häuptling, di 3 Jäjende Wangerland, Östringen un Rüstringen onger änä Hott z brenge. Öm dat sescher z maache, befästichte hä Jever. En d Ävangjellische Stadtkerch va Jever hat dr Ururenkel sing Doohter, Maria va Jever, ö Dengkmool vöör hööre Papp boue losse. Öt steht en d Verlängerung van d Kerch un hat 2 Bränd övverstange. Völl Lüü halde dat vöör ö Wundr. Övver öt Denkmool va Edo Wiemken dr Jöngere-


Dä Lemma-Titel he es en de amplische Schrievwies. He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Rur es önö Floßß, dä dörch di 3 Länder Bäljö, Holland un Dütschland läuft. Van d Quell bes no d Mündung bei Roermond es d Rur 170 Kilometer lang. Zom Ongerscheed van dä Floßß met derselbe Naam em Ruhrjebiit hat d Rur, di us de Eefel kütt, kee „h“ en dr Naam. Völl Lüü saahre och doraa d Eefel-Rur. Ävver mo moss bedänke, dat sisch d Naam isch öm 1900 va Ruhr no Rur ändernde. Ö paar Örtcher draare in dr Naam emmer noch dat „h“. Dozo jehüüre Einruhr un Erkensruhr. D Quell van d Rur es op d beljische Sii van öt Venn bei Sourbrodt, ävver at no onjeväär 15 Kilometer läuft se övver d Jrenz un kütt no Monschau. 25 Kilometer wiir weed dat Wasser en dr Rursee, dr zweitjrützte Stausee va Dütschland jesammelt. Zo d Stauseen jehüüre d Oleftalsperre, dr Urftstausee, d Rurtalsperre und dr See va Obermaubach. Dat Rurwasser läuft dann dörch d Städteregiun Oche, Düüre un Heinsberch. Donoo vorlässt öt Dütschland un läuft


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dr Kupferhoff Ruusedahl, da op Huchdütsch Rosenthal vängt moch zämlisch jenau en d Medde va Stolbersch. Hä litt an d Rothuusstrooß en önö klenge Park nävver d Stadthall. D Hoof Ruusedahl wood em Joohr 1724 jeboud. Dr Opdrach koom va Kupfermeester Lennad Schleicher, enne va d bekanndste Kupfermeester, di Stolbersch hott. Baumeester woch Rilmann Roland us Mönster. Roland sollt met d Kupferhoff suu jät richtig jruußes op d Bee ställe, womet dr Lennard ajävve kutt. Op dä Plei vöör d Kupferhoff stäng d Fabrike, die, so kutt moch en ald Ongerlaare nokikke, wiss jestreche woore. Ruusedahl wooch en d leitzte Joohre zämlich vorvalle, wood 2006 verkoovt un wärm ä Ordnung jebraat. Hä es hüü änä van d schünnste Kupferhöff, di öt ä Stolbersch jitt. Commons: Kupferhoff Ruusedahl – Sammlung von Bilder, Filemche un Tön op Wikimedia Commons


Dat Gaffel ov Jaffel is e lecker Kölsch. Die vun Jaffel spunsore de FC Kölle. Jaffel is e superjeilet Kölsch. De Firmefärv vun Gaffel is wieß un bloo, äver dat mät nix. Dä Naam Gaffel kütt fellëijsh fun der ahle Jaffelle, di_j_en Kölle zigg_em Meddelalldo met forwalld_on rejiert hann; angerschwoh hät mer do_fö de Zünff jehatt, di_sen_jannz äänlesch.


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Grolsch heechd ejentlich Koninklijke Grolsch N.V. un es ön Brouwerei ä Holland. S litt en d Nööde va Enschede. Grolsch es d 21. jrützde Brouwerei van d Wält un öt Biir weed ä 70 Länder vorkoovd. Dat Grolsch Biir es bekannd dörch sing jrön Büjelflasch, en di öt vorkoovd weed. Janz vreuer, dat woch em Joohr 1615, brouwde Willem Neerfeldt si Grolsch-Biir ä Groenlo, dä och onger d Naam Grol bekannd es, wo hä öt ischde Jebäude häsatz. Grol joov dann och öt Biir singe Naam. Dat Jeschäff leev ösu jott, dat em Laufe van d Zitt ön zweide Brouwerei-Huuß en d Nööde va Enschede entstäng. No ön Explosiun am 13. Mai 2000 wood d janze Brouwerei an di Plaatsch, wo s hü steehd, vorlajert un der Aavangsstandochd Groenlo opjejovve. Dat Biir weed no öt dütsche Reinheitsjebot jebrouwd. Domet es Grolsch d enzije holländische Brouwerei, di dat maad. D zweidjrützde Brouwerei va Holland wood am 20. Määz 2008 dörch SABMiller övvernomme. D Hauptbiire va Grolsch send öt Pils, öt Altbier un öt Bockbiir, dat ävver mä zm


Hexe-Köbes is ene Fijuor uß Bronngse en Jläbbisch bouve-n-op-e Houp-shtrohß shteiht e. Un orr-en Wehtschaff do en de Nöhde dräht dä sällve Nahme. Do könn-der-em jraduut en-et jeseeish keike.


Dit artikel is jesjrieëve op 't Kirchröadsj en sjteët i jen Hollesje sjpelling College Rolduc woar ing sjoeëlejemeensjaf i Kirchroa mit gymnasium, atheneum, havo en vmbo. De jemeensjaf tselde ónjeveer 2.400 lierlinge, versjpreid uvver versjillende locaties i Kirchroa, nemliech 't Tsentroem (Hoots en Rolduc) en Kirchroa-Wes (d'r Campus en 't Elbereveld). Vanaaf 2001 vele alle sjoeële vuur ’t voortjezats ongerwies i Kirchroa onger College Rolduc. Vruijer woare ze versjpreid uvver zieëve versjiedene sjoeële. In 2009 woeëd de sjoeël ópjeheëve en same mit 't Eijkhhagen College oet Lankjraaf ópjejange in 't Charlemagne College. College Rolduc is ing van de aodste óngerwiesinsjtellinge i Nederland. Óp Rolduc woeëd al vanaaf 't 12e joarhónged les jejoave. Vuur lierlinge die e zoeë ruum meujeliech aabod va sjproache wille, is d’r 't gymnasium, dat ziech van ‘t atheneum óngersjied durch de lesse Jrieks en Latien en doaneëver de lesse uvver d’r Jrieks-Romeinse koeltoer. Umdat ’t Latien zoeë wiechtiech is vuur ’t liere va vreëm sjproache, weëd ’t óp de brugklas vuur ’t janse vwo (gymnasium en atheneum) aajeboane. Jraat wie wiskunde vroage de klassieke sjproache e jroeës analietiesj vermeuje. Uvverijens zunt de meujeliegheete vuur ’t vervolgongerwies vuur gymnasium en atheneum ’t zelfde. Óp de locatie Elbereveld


En sojenanntes Alkalimetall es en Zoot fun scheemėsch Ellemännt, wad en jeweße Ähnlėshkëijt med der Metalle hät, ävver för jewööhnlesch fill rejakßjohnfreudijer eß. Dröm kumme Alkalimetalle en de Natuur nörjentwo onnjebonge vöör, ävver mer fengk se aan rëijshlesch Stëlle en scheemėsche Fobendonge. Jebruch wääde se en dô Ėnndůßtrii en fillfälltijje Wëijse, zum Bëishpell määt mor Battriije un Akkuß druß. De miihßte Alkailmetalle sinn metallesch uß, sin avver wëijsch, noh wëijscho wi Blëij, un loohße sesh joot schnigge. Wäm_mer e Shtöck Alkalimetall puur hät, un lööht dat en_et Waßßer falle, dann oppjepaßß, flöck de Oure zoo, un fott_rënne. Dat Zeuch fäng op der Momënnd aan wi jeck op dämm Wasser eröm ze titsche, ze brënne un jefftisch Jaaß ze bellde. De Alkalimetalle sin: Natrium Kalium Rubidium Cäsium Francium (doll radioaktiv) Beryllium Magnesium Calcium Strontium Barium Radium (doll radioaktiv)


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Dat Naturschotzjebiit Schlangeberch litt en d Nööhde van dr Breenijerberch un domet am Rand van d Eefel. Op d Kaat vängt moch öt ö paar Kilometr va Ooche. Dat Jebiet es mä 108 Häktar jruuß un beehnt jät, dat moch ä Dütschland koom ehrjönz vängt. He jitt öt em Boohm Jalmei un op dr Schlangeberch entstäng ön Jalmeiflora met Planze, di öt sonst komm öns op d Welt jitt. Dr Naam hat dat Jebiit van dr Schlangeberch, önö klenge Hövvel, dä mä 276 Meter huch es. Dr Ongerjrond va dat Naturschutzjebiit es Kalkstee. Dä entstäng he voor unjeväär 400 Million Joohr als alles Deel van a Meer wooch. Uß d Muschele entstänge he decke Schichte va Kalk. En d nächste 200 Milliun Joohr hoff sisch dä Boohm, dr Kalk koom no ovve un wood aavjedraahre övv vottjespollt. Öt litt 200 Milliun Joohr zoröck, do woode Metallsalze en di Läuscher van dr Kalk jespollt. Öt belde sisch Ärze wi Zenkbländ, dr Markasit övv Bleijlanz. Do öt ävver op di Ärze räände, jänge di och zm Deel kapott un


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Luciano Pavarotti (* 12. Oktober 1935 ä Modena; † 6. September 2007 ä Modena). Hä woch änä van d beitste Tenöör, di öt joov. Pavarotti koom us normale Vorhältnesse. Sing Äldere woore Bäckerslüü un hä wood z’isch Liihrer, ongerichte ävver mä 2 Joohr. Do singe Papp och ön joo Stemm hott, braat hä Luciano öt Sänge beij. 1956 entscheed hä sisch, met öt Sänge Jeld z vordeene un woohl öt zo singe Beroff maache. Hä studierde ä Modena un spiir ä Mantua Jesang. Dat Studium woch ävver ö suu düür, dat hä övver 6 Joohr nävvebeij Versescherungen verkoovde. Sons hött hä net studiere könne. 1961 jewonn hä dr ischte Priiß en önö Jesangswettbewerb. Dä bestäng doruss, d Roll van dr Rodolfo ä Puccinis Oper [[La Bohème än öt Theater va Modena z spälle. D Opführung woch önö jruuße Erfolsch un hä wood ä völl Opernhüser äjölaahne. Su koom hä no Amsterdam, Wien un no Zürich. Lucianos Stemm entweggelnde sisch em Laufe van d Zitt. Us dr lyrische Tenor wood önö Sänger vöör dramatische Stöcke. Jö mii hä


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Onger Sinus vorsteht moch dat Vorhältnis va 2 Siihe en ö rechtwenklisch Dreieck. Un zwar weet beim Sinus dat Vorhältnis van d Jejenkathete (di litt dr Wenkel jäjenövver) zo d Hypothenuse (dat es dat lang Stöck en öt Dreieck dat dr rääte Wenkel jäjenövver litt) bestemmt. Wä ävver met d Mattematik z do hat, dä weeß dat do völl met Formele jewerkt weed un wenn moch dat en ön Formel schriivd, dann sitt dat su uss: Sinus van dr Wenkel = Jejenkathete van dr Wenkel Hypotenuse {\displaystyle {\mbox{Sinus van dr Wenkel}}={\frac {\mbox{Jejenkathete van dr Wenkel}}{\mbox{Hypotenuse}}}} Dat nächste Beldche zeecht noch öns de Wenkele en dat Dreieck un de betroffe Siihe. Rächnet moch nun d janze möjjelije Wenkel dörch, dat heecht alles van 0° bis 360° un zeechnet sisch dat op ö Stöck Zeechenpapier op, dan sitt dat su us wi op dat nächste Beldche: Mo kann jott erkänne, dat bei dat Vorhältnis immer jätt tösche 1 und -1 öruss kütt. Dat janze leevrd ön Kurv, dö Sinuskurv. Interaktive Animation zur Definition von Sinus, Kosinus und Tangens am


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) D Computertomographie es ohne dr Computer un ö jooh Rötschenjerät net meuölisch. Dat CT, dat es dat kott wood dovöör, maat us hondede Röntschenbelder ö neu Beld un dat zeecht dat Objekt ä drei Dimensiuune. Damet dat Janze klappde brudde s de Hölp van önö österreischische Mathematiker. Dat Rechenjenie woch Johann Radon. Dä stallt ö Reschenvorvahren op, die Radontransformatiun. Domet kutt moch Körpere ohne dobei d Belder kapott z maache, berechne. Och öt Ännere van d Körpere kutt moch domet berechne. D ischte Opnahm met ö CT maade s 1971. Dovöör krääte d Wessenschaftler 1979 dr Nobelpriis. En d leitzte Joohre hand s völl an dat Vorfahren jewirkt un su kann moch hüü och van a schlaarend Hätz Belder opnämme. Bei öt normale Röntsche sitt moch do, wo d decke Knouche send dr meetste Schatte op dr Film. Watt moch net entscheede kann es, wi öt en dr Knouch ussitt. Bei öt CT wääde völl Belder us alle mäueliie Richtunge jemaat. Domet kann moch d Informatiune övver öt Ennere van dr Knouch kriie. Dozo brutt moch ävver


He die Sie ös op Stolberjer Platt (Sije op Stolberjer Platt) un jeschrieve wie moch öt kallt (Sije jeschrieve wie moch öt kallt) Öt Stättche Paimpont litt en d Bretagne un domet ä Frankreisch. Wä öt op d Kaat söckt, dä moss no dr Bözirk Ille-et-Vilaine sökke. Ä Paimpont lääve mä onjeväär 1.500 Lüü. Önö jruuße Deel van dr Ort litt em Bösch un moch vängt och a paar See en d Nööhde. Wä weerke well, dä mööd önö Buur se, denn völl mi kann moch do net maache. Op öt Jebiid va Paimpont es d Quell van dr Aff. Öt weed vorzallt, dat völl van d Jeschichten öm dr Könnig Arthur en dr Bösch va Paimpont spelle. Wäm öt erjendwann öns no Paimpont vorschleet, dä soll öt sisch net nemme losse un sich dat us öt 7. Jaahrhondöt stammende Kluster „Notre-Dame va Paimpont“ akikke. Öt luuhnt sisch. Offizielle Webpräsenz der Gemeinde (französisch)


Hundsangen, det is en Ort im Wesderwald. Hier wohne übber 2200 Leut. Hundsangen Hompätsch