["Kit\u00e2b-\u0131 Mukaddes, Mukaddes Kitap veya Kutsal Kitap, Eski Ahit ve Yeni Ahit'i kapsayan, Hristiyan inan\u0131\u015f\u0131n\u0131n temelini olu\u015fturan ve Hristiyanlarca kutsal say\u0131lan kitapt\u0131r.\n\nKitab-\u0131 Mukaddes yayg\u0131n olarak t\u00fcm zamanlar\u0131n en \u00e7ok satan kitab\u0131 olarak kabul edilir, 100 milyon kopya y\u0131ll\u0131k sat\u0131\u015f tahmini olup \u00f6zellikle ilk kitlesel bas\u0131l\u0131 kitap olu\u015fu Bat\u0131'da, edebiyat ve tarih \u00fczerinde b\u00fcy\u00fck bir etki yaratm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2021'in ba\u015f\u0131ndan itibaren Kutsal Kitap'\u0131n veya baz\u0131 b\u00f6l\u00fcmlerinin \u00e7evrildi\u011fi toplam 3.435 dil vard\u0131r: 704 dilde Kutsal Kitab'\u0131n tam \u00e7evirisi, 1.571 dilde Yeni Ahit'in tam \u00e7evirisi ve 1.160 dilde k\u0131smi olacak \u015fekilde \u00e7eviriler mevcuttur.\n\nKavramlar\n\nHristiyanl\u0131kta \n\nBibel / Bible adlar\u0131\n\nD\u00fcnyan\u0131n \u00e7e\u015fitli yerlerinde Kutsal Kitap i\u00e7in yayg\u0131n olarak Yunanca \"biblia\" s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden t\u00fcretilen bir isim kullan\u0131l\u0131r (\u00f6rne\u011fin: 'Bibel' [Almanca], 'Bible' [\u0130ngilizce], 'Biblia' [\u0130spanyolca], 'Biblija' [H\u0131rvat\u00e7a] ve 'Bibbia' [\u0130talyanca]).\n\n\u201cK\u00fc\u00e7\u00fck kitaplar\u201d anlam\u0131na gelen biblia, papir\u00fcs bitkisinin i\u00e7 k\u0131sm\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan \"biblos\"tan gelir. Eski \u00e7a\u011flarda papir\u00fcs bitkisi yaz\u0131 yazmak i\u00e7in \u201ck\u00e2\u011f\u0131t\u201d \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131rd\u0131. M\u0131s\u0131r\u2019dan ithal edilen papir\u00fcs, bir Fenike liman\u0131 olan Gebal \u00fczerinden geldi\u011fi ve Yunanlar da Gebal kentine 'Byblos' dedikleri i\u00e7in bu ad\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Zamanla, papir\u00fcs \u00fczerine yaz\u0131lan \u00e7e\u015fitli belgeler i\u00e7in genel olarak biblia ifadesi kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. B\u00f6ylece, 'biblia' s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc her t\u00fcr yaz\u0131, tomar, kitap, belge, hatta k\u00fc\u00e7\u00fck kitaplardan olu\u015fan koleksiyonlar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r oldu.\n\n\u0130lgin\u00e7 olarak, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu s\u00f6zc\u00fck Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n neredeyse hi\u00e7bir dildeki \u00e7evirisinde ge\u00e7mez. Ancak, M.\u00d6. ikinci y\u00fczy\u0131lda \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lardaki kitaplar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcne Yunancada ta biblia deniyordu. Daniel 9:2\u2019de \u015f\u00f6yle yazar: \u201cBen Daniel, kitaplardan .\u00a0.\u00a0.\u00a0. fark ettim.\u201d Septuagint \u00e7evirisinde bu ayette, biblos s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00e7o\u011fulu ve y\u00f6nelme hali olan biblois ge\u00e7er.\n\nEl\u00e7i Pavlus\u2019te \u015f\u00f6yle yazd\u0131: \u201eGelirken, Troas\u2019ta Karpos\u2019un yan\u0131nda b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m kaftan\u0131, tomarlar\u0131 [Yunanca: biblia], \u00f6zellikle de par\u015f\u00f6menleri getir.\u201c (2. Timoteos 4:13) Yunanca Kutsal Yaz\u0131larda farkl\u0131 gramer yap\u0131lar\u0131yla 40\u2019tan fazla kez ge\u00e7en biblion ve biblos s\u00f6zc\u00fckleri, genellikle \u201ctomar(lar)\u201d ya da \u201ckitap(lar)\u201d olarak terc\u00fcme edilmi\u015ftir.\n\nHristiyanlar Biblia kelimesini daha sonra Latincede tekil bir s\u00f6zc\u00fck olarak kullanmaya ba\u015flad\u0131 ve bu dilden ba\u015fka dillere ge\u00e7ti.\n\n\"Testament\" ve Ahit / Antla\u015fma\n\nBu kavramlar 2.\u00a0Korintoslular 3:14\u2019te bulunan Yunanca bir ifadenin terc\u00fcmesidir.\n\n\"Fakat onlar\u0131n fikirleri k\u00f6rle\u015fmi\u015fti; \u00e7\u00fcnk\u00fc Mesih'te ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f olan ayn\u0131 pe\u00e7e,\u00a0Eski Anla\u015fman\u0131n\u00a0okunmas\u0131nda bug\u00fcne dek kald\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f olarak duruyor.\" (2. Korintoslular 3:14; Kitab\u0131 Mukaddes, 2004)\n\"\u0130srailo\u011fullar\u0131'n\u0131n zihinleri k\u00f6relmi\u015fti. Bug\u00fcn bile\u00a0Eski Antla\u015fma\u00a0okunurken zihinleri ayn\u0131 pe\u00e7eyle \u00f6rt\u00fcl\u00fc kal\u0131yor. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu pe\u00e7e ancak Mesih arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla kalkar.\" (2. Korintoslular 3:14; Kutsal Kitap, 2001)\n\"But their minds were blinded: for until this day remaineth the same vail untaken away in the reading of the\u00a0old testament; which vail is done away in Christ.\" (2. Korintoslular 3:14; King James Version, 1769)\n\"Aber ihr Sinn wurde verstockt. Denn bis zum heutigen Tag liegt diese Decke \u00fcber der Verlesung des\u00a0alten Testaments\u00a0und wird nicht aufgedeckt, weil sie nur in Christus beseitigt wird.\" (2. Korintoslular 3:14; Luther terc\u00fcmesi, 1975)\n\n2. Korintoslular 3:14'teki Yunanca ifade\u00a0\"diath\u1e17k\u00e9\"dir. Tertullianus M.S. 200 civar\u0131nda ilk olarak Yunanca\u00a0diath\u1e17k\u00e9\u00a0Latince\u00a0\"testamentum\"\u00a0ile \u00e7evirdi. Bug\u00fcn Avrupa'daki dillerde kullan\u0131lan \u201eTestament\u201c (=vasiyetname) kavram\u0131 Latince\u00a0testamentum\u00a0ve Yunanca\u00a0\u03b4\u03b9\u03b1\u03d1\u03ae\u03ba\u03b7\u03c2\u00a0(diath\u1e17k\u00e9) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn hatal\u0131 bir terc\u00fcmesidir.\n\nLatince\u00a0\"testamentum\"\u00a0s\u00f6z\u00e7\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn anlam\u0131 hakk\u0131nda\u00a0Essays in Biblical Greek\u00a0eserinde \u015funu okuyabiliriz: \"Umumi Latincenin filolojisi tan\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in eskiden\u00a0testamentum\u00a0kelimesinin\u00a0testament\u00a0(vasiyetname) ya da\u00a0son istek\u00a0anlam\u0131na geldi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc; halbuki yaln\u0131z\u00a0ahit\u00a0anlam\u0131na gelir.\"\n\n2. Korintoslular 3:14'teki\u00a0diath\u1e17k\u00e9\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc asl\u0131nda\u00a0ahit\u00a0yani\u00a0antla\u015fma\u00a0demektir.\n\nTemel bir eser olan\u00a0Theologische Realenzyklop\u00e4die\u00a02. Korintoslular 3:14 hakk\u0131nda; eski\u00a0\"diath\u1e17k\u00e9\"de okuman\u0131n, gelecek ayette belirtildi\u011fi gibi Musa'y\u0131 okumakla bir oldu\u011funu yazar. Devamen, eski\u00a0\"diath\u1e17k\u00e9\"\u00a0Musa'n\u0131n kanununu, olsa olsa\u00a0Pentat\u00f6k'\u00fc (Musa'n\u0131n be\u015f kitab\u0131) kastetti\u011fini anlat\u0131r.\n\nYunanca\u00a0\"diath\u1e17k\u00e9\"\u00a0s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc kesinlikle \u0130branicede yaz\u0131lan 39 (Ba\u015flang\u0131\u00e7'tan Malaki'ye kadar) kitab\u0131 kastetmez. Pavlus, 2. Korintoslular 3:14'teki s\u00f6zleriyle bu 39 kitab\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir k\u0131sm\u0131na de\u011finir. O, Musa'dan Pentat\u00f6k i\u00e7inde kaydedilen Kanun\u00a0Ahdinden\u00a0(Kanun Antla\u015fmas\u0131ndan) s\u00f6z etti. Kanun Ahdi Sina Da\u011f\u0131nda Tanr\u0131 ile \u0130srailo\u011fullar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan bir antla\u015fmad\u0131r. Tanr\u0131'n\u0131n bu ahitte dile getirdi\u011fi iradesi havra (Yunanca:\u00a0synag\u014dg\u0113) ibadetlerinde okundu. Pavlus, Eski Ahdin \u0130sa taraf\u0131ndan yerine getirildi\u011fini ve b\u00f6ylece inananlar\u0131n zihinlerinden simgesel bir pe\u00e7e kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Bu,\u00a0\"diath\u1e17k\u00e9\"nin as\u0131l anlam\u0131yla uyum i\u00e7indedir.\n\nHristiyanl\u0131k-Yahudilik kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131nda, ahit kelimesinden \u00f6nce kullan\u0131lan\u00a0'eski'\u00a0niteli\u011fi\u00a0eskimi\u015f,\u00a0iptal edilmi\u015f\u00a0ve\u00a0ge\u00e7erli olmayan\u00a0olarak yorumland\u0131. Bu yorum Yahudili\u011fin de\u011ferden d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesine hizmet etti. Fakat \u0130sa Mesih ve takip\u00e7ileri Kutsal Kitab\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n g\u00fcncelli\u011fini kaybetti\u011fini ya da eski oldu\u011funu ima etmektense, bu kay\u0131tlardan \u201cKutsal Yaz\u0131lar\u201d olarak s\u00f6z ettiler (Matta 21:42; Romal\u0131lar 1:2). Onlar o zamanki Yahudilik gibi ayn\u0131 ya da benzeyen kavramlar kulland\u0131lar.\n\nO nedenle Eski Ahitten yani Eski Antla\u015fmadan\u00a0\u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u00a0ya da\u00a0\u0130branice Kutsal Kitap\u00a0olarak s\u00f6z etmek daha uygundur; \u00e7\u00fcnk\u00fc Kutsal Kitap'\u0131n bu k\u0131sm\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn orijinal hali \u0130branice yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Benzer \u015fekilde Yeni Ahit yani Yeni Antla\u015fma denilen k\u0131s\u0131mdan da\u00a0Yunanca Kutsal Yaz\u0131lar\u00a0ya da\u00a0Yunanca Kutsal Kitap\u00a0olarak s\u00f6z etmek daha uygundur; \u00e7\u00fcnk\u00fc Kutsal Kitap'\u0131n bu k\u0131sm\u0131n\u0131 yazmak \u00fczere Yunanca kullan\u0131ld\u0131.\n\n\u0130slamiyet'te \n\n\u0130slam dininden etkilenmi\u015f olan dillerde Kur'an'dan \u00f6nceki \u00fc\u00e7 kutsal kitaplar Tevrat, Zebur ve \u0130ncil olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r.\n\nTevrat ve Zebur \n\nBir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re\u00a0Tevrat\u00a0ad\u0131 \u0130branice\u00a0torah\u00a0kelimesinden Arap\u00e7aya ge\u00e7mi\u015ftir \u00a0ve Musa'n\u0131n be\u015f kitab\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Fakat gelenekte Tevrat denilince \u0130branice (ve Aramca) yaz\u0131lm\u0131\u015f olan t\u00fcm 39 kitab\u0131 da kapsayan \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar anla\u015f\u0131l\u0131r. Bu iki farkl\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131n sebebi, Kur'an'da Tevrat'\u0131n hangi peygambere verildi\u011finin a\u00e7\u0131k\u00e7a belirtilmemesidir. Ayetlerde Musa'ya\u00a0Kitap'\u0131n verildi\u011fi, Tevrat'\u0131n bir hidayet ve nur olarak \u0130srailo\u011fullar\u0131n\u0131n elinde oldu\u011fu ve peygamberlerin onunla h\u00fckmettikleri belirtilmekte ama Musa'ya verilen kitab\u0131n Tevrat oldu\u011funa dair a\u00e7\u0131k bir ifade bulunmamaktad\u0131r.\n\nBununla birlikte Kur'an bilginleri 'Musa'ya verilen kitab\u0131n Tevrat oldu\u011fu'nda fikir birli\u011fi etmi\u015flerdir. Onlardan hi\u00e7biri \u0130ncil'in \u0130sa, Zebur'un Davud'la birlikte zikredilmesine ra\u011fmen Tevrat'\u0131n Musa ile zikredilmemesinin \u00fczerinde durmam\u0131\u015flard\u0131r.\n\n\u0130slam inanc\u0131nda\u00a0Zebur'un Tevrat'tan ayr\u0131 bir kitap oldu\u011fu kabul edilir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Kur'an'da Tevrat, Zebur ve \u0130ncil'in isimleri ayr\u0131 ayr\u0131 zikredilmektedir. Fakat Zebur\u00a0Kutsal Kitap\u00a0i\u00e7inde Tevrat'tan ayr\u0131 bir kitap de\u011fil Tevrat'\u0131n 39 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnden biridir. Orada Mezmurlar ad\u0131yla ge\u00e7er (\u0130branice:\u00a0Mizmor,\u00a0\u00e7o\u011fulu:\u00a0Mizmorim\u00a0[ilahi \u015fark\u0131], Arap\u00e7a: Mezmur/mizmar, \u00e7o\u011fulu: Mezamir [\u00e7alg\u0131, kaval], Yunanca:\u00a0Psalmoi\u00a0[arp e\u015fli\u011finde s\u00f6ylenen \u015fark\u0131]). Baz\u0131 dil bilimcilere g\u00f6re\u00a0zeb\u00fbr\u00a0kelimesinin k\u00f6keni\u00a0yazmak\u00a0anlam\u0131ndaki\u00a0zebr\u00a0masdar\u0131d\u0131r (Lis\u00e2n\u00fc\u2019l- Arab,\u00a0T\u00e2c\u00fc\u2019l-\u02bfar\u00fbs).\n\nZeccac'a g\u00f6re ise Zebur kelimesinin k\u00f6k\u00fc\u00a0menetmek\u00a0anlam\u0131na gelen\u00a0zebrdir. \u0130\u015fte Davud'a verilen Zebur da i\u00e7inde k\u00f6t\u00fcl\u00fcklerden sak\u0131nd\u0131ran nasihatler ve vaazlar bulundu\u011fu i\u00e7in bu isimle an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130ncil \n\n\u0130ncil\u00a0ad\u0131 Yunanca\u00a0euagg\u00e9lion\u00a0kelimesinden t\u00fcremi\u015ftir ve \u201eiyi haber\u201c anlam\u0131na gelir. \u0130sa'n\u0131n hayat\u0131n\u0131 anlatan d\u00f6rt rapor (Matta, Markos, Luka ve Yuhanna) i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Fakat T\u00fcrk k\u00fclt\u00fcr\u00fcnde \u0130ncil ad\u0131 daha geni\u015f bir anlamda Yunancada yaz\u0131lm\u0131\u015f olan t\u00fcm 27 kitab\u0131 da (Yunanca Kutsal Yaz\u0131lar) kasteder.\n\nYahudilikte \n\nYahudiler Kutsal Kitap'\u0131n \u0130branicede yaz\u0131lm\u0131\u015f olan k\u0131sm\u0131na inanmaktad\u0131rlar. O, Tanah adland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\nTanah \n\n\u00dc\u00e7 k\u0131s\u0131mdan olu\u015fur: 1. Tora (Yasa/\u00d6\u011freti) 2. Nev'im (Peygamberler) ve 3. Ketuvim (Kitaplar).\n\nTanah kavram\u0131 (\u0130branice: \u05ea\u05e0\u05f4\u05da\u00a0TNK; not: \u0130branice'de K harfi ortada ve sonda kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman H olur) bu \u00fc\u00e7 k\u0131sm\u0131n ilk harflerini i\u00e7eriyor: T (=Tora), N (=Nev'im) ve K (=Ketuvim).\n\nKutsal Kitap'\u0131n dilleri\n\n\u0130branice \n\nKutsal yaz\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu \u0130branice yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r - toplam 39 kitap (malzemenin bir\u00e7ok \u00e7eviriye b\u00f6l\u00fcnmesine g\u00f6re), bu k\u0131s\u0131m t\u00fcm Kutsal Kitap'\u0131n toplam i\u00e7eri\u011finin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc olu\u015fturur. Ancak bu kitaplar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131s\u0131mlar\u0131 Aramice yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar, \"Yahudilerin dili\" (2. Krallar 18:26, 28), \"Yahudice\" (Nehemya 13:24) ve M.\u00d6. 8. y\u00fczy\u0131lda \u00f6ncelikle \u0130branice olan \"Kenan dili\"nden (\u0130\u015faya 19:18) bahseder. Yunanca Kutsal Yaz\u0131larda \"\u0130branice\" terimi genellikle Yahudilerin diline uygulan\u0131r.\n\nD\u00fcnya tarihi, \u0130brani dilinin k\u00f6kenine, daha do\u011frusu S\u00fcmerce, Akadca (Asur-Babilce), Aramice ve M\u0131s\u0131rca gibi bilinen en eski dillerden herhangi birinin k\u00f6kenine hi\u00e7bir \u015fekilde \u0131\u015f\u0131k tutmamaktad\u0131r. Bulunan en eski yaz\u0131l\u0131 belgelerde bu diller tamamen geli\u015ftirilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnmektedir.\n\n\u0130branice'nin Aramice veya Kenan leh\u00e7esinden t\u00fcredi\u011fi iddias\u0131 gibi, bilginlerin \u0130branice dilinin k\u00f6keni ve geli\u015fimi hakk\u0131nda ileri s\u00fcrd\u00fckleri \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fc\u015fler, varsay\u0131ma dayanmaktad\u0131r. Ayn\u0131 \u015fey, \u0130branice Kutsal Yaz\u0131larda ge\u00e7en \u00e7e\u015fitli kelimelerin k\u00f6kenlerini a\u00e7\u0131klamaya \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in de s\u00f6ylenebilir. Bilim adamlar\u0131 bu kelimelerin \u00e7o\u011funu Akad veya Aramice bir k\u00f6ke ba\u011flarlar. Dr. Edward Horowitz, \"Etimolojide [kelimelerin k\u00f6kenleri ve anlamlar\u0131 bilimi] konusunda bilginler aras\u0131nda, hatta en se\u00e7kinleri aras\u0131nda bile b\u00fcy\u00fck bir anla\u015fmazl\u0131k vard\u0131r\" diye a\u00e7\u0131kl\u0131yor. Daha sonra tan\u0131nm\u0131\u015f etimologlar\u0131n belirli \u0130branice kelimeleri nas\u0131l a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131na dair \u00f6rnekler verir ve di\u011fer tan\u0131nm\u0131\u015f bilim adamlar\u0131n\u0131n farkl\u0131 bir a\u00e7\u0131klama ileri s\u00fcrd\u00fcklerine i\u015faret eder. Sonra \u015funu ekliyor: \"Dolay\u0131s\u0131yla e\u015fit derecede sayg\u0131 duyulan yetkililer aras\u0131ndaki bu fikir ayr\u0131l\u0131klar\u0131yla s\u00fcrekli kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yay\u0131z.\"\n\nKutsal Kitap, \u0130branice olarak bildi\u011fimiz dilin k\u00f6keni hakk\u0131nda g\u00fcvenilir bilgiler veren tek tarihsel kaynakt\u0131r. O, Nuh'un o\u011flu Sam'\u0131n (Ba\u015flang\u0131\u00e7 11:10-26) soyundan gelen \"\u0130brani olan Abram\"\u0131n (Ba\u015flang\u0131\u00e7 14:13) \u0130srailli soyundan konu\u015fuluyordu. Tanr\u0131'n\u0131n Sam'a peygamberlik yoluyla bah\u015fetti\u011fi kutsama (Ba\u015flang\u0131\u00e7 9:26) g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Tanr\u0131'n\u0131n Babil'in mahkum halk\u0131n\u0131n dilini kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman Sam'\u0131n dilinin etkilenmedi\u011fini varsaymak mant\u0131kl\u0131d\u0131r (Ba\u015flang\u0131\u00e7 11:5-9). Buna g\u00f6re Sam'\u0131n dili, yani Adem'den itibaren konu\u015fulan dil ayn\u0131 kald\u0131. Bu, \u0130branice olarak an\u0131lan dilin insanl\u0131\u011f\u0131n orijinal dili oldu\u011fu anlam\u0131na gelir.\n\nAramca / Aramice \n\nAramca, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Aramiler taraf\u0131ndan konu\u015fulan \u0130branice'ye yak\u0131n olan eski bir Sami dildir. Ancak zamanla, farkl\u0131 leh\u00e7elerden (baz\u0131lar\u0131 ayr\u0131 diller olarak kabul edildi) olu\u015ftu ve \u00f6zellikle G\u00fcneybat\u0131 Asya'da yayg\u0131nd\u0131. Bu eski Aramice \u00f6zellikle M.\u00d6. 2. biny\u0131ldan itibaren pop\u00fcler hale geldi ve M.S. 500 civar\u0131na kadar konu\u015fuldu. Kutsal Kiatp'\u0131n orijinal olarak yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7 dilden biridir. \u0130branice \u02bcAramith kelimesi be\u015f kez ge\u00e7er ve \u201cSuriye dilinde\u201d veya \u201cAramicede\u201d olarak \u00e7evrilir (2. Krallar 18:26; \u0130\u015faya 36:11; Daniel 2: 4; Ezra 4: 7 [iki kez]).\n\nEskiden Kildani olarak bilinen Kutsal Kitap'taki Aramice, Ezra 4:8 - 6:18 ve 7:12-26, Yeremya 10:11 ve Daniel 2:4b - 7:28'de bulunur. Aramice ifadeler Kutsal Kitap'\u0131n di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerinde de ge\u00e7mektedir, ancak bilginlerin Aramice'den \u0130branice s\u00f6zc\u00fckler t\u00fcretme giri\u015fimlerinin \u00e7o\u011fu varsay\u0131m olmu\u015ftur. Arada s\u0131rada Aramice ifadelerin kullan\u0131lmas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir, \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130braniler Aramilerle ve onlar\u0131n dilleriyle uzun s\u00fcre yak\u0131n temas halindeydiler. Aramice Targumlar, \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n ba\u015fka bir dildeki ilk kopyalar\u0131 aras\u0131ndayd\u0131. Ancak onlar, Septuagint terc\u00fcmesinden (M.\u00d6. 280) sonra yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130branice-Aramice ili\u015fkisi \nHem Aramice hem de \u0130branice, Kuzeybat\u0131 Sami dil ailesinde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131l\u0131r. Aramice, \u0130branice'den \u00e7ok farkl\u0131d\u0131r, ancak \u0130branice ile alfabede ayn\u0131 harflere sahip olan bir dildir. \u0130branice gibi, sa\u011fdan sola yaz\u0131l\u0131r ve orijinal olarak \u00fcns\u00fcz bir yaz\u0131d\u0131r. Ancak Kutsal Kitap'ta kullan\u0131lan Aramiceye daha sonra, \u0130branice metinde oldu\u011fu gibi Masoretler taraf\u0131ndan sesli harfler verildi. Aramice, di\u011fer dillerle temastan etkilenmi\u015ftir. Kutsal Kitap'\u0131n Aramice'sinde sadece \u00e7e\u015fitli \u0130branice, Akadca ve Fars\u00e7a yer adlar\u0131 ve ki\u015fisel isimler bulunmaz, ayn\u0131 zamanda dini terimlerde \u0130branice etkisi, \u00f6zellikle siyasi terimler ve finansal dil ifadelerinde Akad etkisi ve siyasi ve yasal alanda Fars etkisi g\u00f6sterir.\n\nAramice \u0130branice ile ayn\u0131 alfabeyi payla\u015fmakla kalmaz, ayn\u0131 zamanda fiillerin, isimlerin ve zamirlerin \u00e7ekimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ona benzer.\n\nYunanca / Grek\u00e7e \n\nGrek\u00e7e Hint-Avrupa dil ailesine ait bir dildir. Hristiyan Kutsal Yaz\u0131lar\u0131 orijinal olarak Yunanca yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (ilk olarak \u0130branice yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Matta \u0130ncili hari\u00e7). \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n ilk tam \u00e7evirisi olan Septuagint, ayn\u0131 dilde \u00e7\u0131kt\u0131.\n\nM.\u00d6. 300'den beri M.S. yakla\u015f\u0131k 500'e kadar, Attika'n\u0131n en etkili oldu\u011fu \u00e7e\u015fitli Yunan leh\u00e7elerinin bir kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 olan Koine \u00e7a\u011f\u0131yd\u0131. Koine bir d\u00fcnya dili oldu. Neredeyse t\u00fcm d\u00fcnyada anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131, o g\u00fcnlerin di\u011fer dillerine g\u00f6re belirleyici bir avantaja sahipti.\n\nKoine ortak bir dil olarak kabul edildi, yani ortak ya da genel bir dil veya herkes i\u00e7in ortak bir leh\u00e7e olarak g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Koine'nin ne kadar yayg\u0131n oldu\u011fu, imparatorluk valilerinin ve Roma senatosunun kararnamelerinin Roma \u0130mparatorlu\u011funda yay\u0131nlanmadan \u00f6nce koine'ye \u00e7evrilmi\u015f olmas\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir. Bu nedenle, \u0130sa Mesih dire\u011fe \u00e7ak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, ba\u015f\u0131n\u0131n \u00fczerindeki yaz\u0131 sadece resmi Latince ve \u0130branice de\u011fil, ayn\u0131 zamanda Yunanca (koine) idi (Matta 27:37; Yuhanna 19:19, 20).\n\nBir bilim insan\u0131, \u0130srail Topraklar\u0131nda Yunan dilinin kullan\u0131m\u0131 hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 yazd\u0131: \u201cYahudi halk\u0131n\u0131n kitlesi Helenizmi ve onun tezah\u00fcrlerini reddetmesine ra\u011fmen, Yunanlarla etkile\u015fim ve Yunan dilini kullanma konusunda hi\u00e7bir endi\u015fe yoktu. . . . Filistinli \u00f6\u011fretmenler Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n Yunanca terc\u00fcmesine \u00e7ok de\u011fer verdiler ve onda hakikati Yahudi olmayanlara getirmenin bir yolunu g\u00f6rd\u00fcler \u201d. Her \u015feyden \u00f6nce, elbette, Septuagint Yahudiler i\u00e7in, \u00f6zellikle diasporada ya\u015fayanlar ve art\u0131k saf \u0130branice konu\u015fmayan, ancak Yunancay\u0131 daha iyi bilenler i\u00e7in yarat\u0131ld\u0131. Yahudilerin ibadetinde kullan\u0131lan eski \u0130branice terimler, sonunda Yunan k\u00f6kenli terimlerle de\u011fi\u015ftirildi. \"Toplanmak\" anlam\u0131na gelen synag\u014dg\u1e17 kelimesi, Yahudilerin Yunanca kelimeleri benimsemesine bir \u00f6rnektir. \n \nHristiyan Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n\u0131n yazarlar\u0131, iletmek istedikleri mesaj\u0131n herkes taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131labilir olmas\u0131na \u00f6zen g\u00f6sterdikleri i\u00e7in, klasik Yunancada de\u011fil Koine'de yazd\u0131lar. B\u00fct\u00fcn yazarlar Yahudiydi. Semitler olmalar\u0131na ra\u011fmen, Semitik k\u00fclt\u00fcr\u00fc yaymakla ilgilenmiyorlard\u0131. Bunun yerine, kat\u0131ks\u0131z Hristiyan hakikati yaymakla ilgilendiler ve Yunan dilinin yard\u0131m\u0131yla daha fazla insana ula\u015f\u0131p 't\u00fcm milletlerden insanlar\u0131 \u00f6\u011frencisi yapma' g\u00f6revlerini daha iyi yerine getirebildiler (Matta 28:19, 20). Ayr\u0131ca, ba\u015fkalar\u0131na iletmek istedikleri derin d\u00fc\u015f\u00fcnceleri ifade etmenin m\u00fckemmel bir yolunu koine'de g\u00f6rd\u00fcler.\n\nArap\u00e7a\n\nKutsal Kitap'\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi \n\nAnlat\u0131lan olaylar\u0131 tarihlendirmek i\u00e7in Kutsal Kitap'\u0131n kendi kronolojisi vard\u0131r. Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n de\u011fi\u015fik kitaplar\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131n tamamlan\u0131\u015f\u0131n\u0131 saptamak i\u00e7in burada Kutsal Kitap'\u0131n kendi tarihlendirmesi kullan\u0131l\u0131r. Kutsal Kitap bilginlerinin g\u00f6r\u00fc\u015fleri her kitab\u0131n kendi sayfas\u0131nda bulunmaktad\u0131r.\n\nKutsal Kitap'ta s\u00f6z\u00fc edilen d\u00f6nemlerin uzunlu\u011funu hesaplarken sayma say\u0131lar\u0131yla s\u0131ra say\u0131lar\u0131 aras\u0131nda bir fark oldu\u011funu akl\u0131m\u0131zda tutmal\u0131y\u0131z. \u00d6rne\u011fin, \u201cYahuda kral\u0131, Amon o\u011flu Yo\u015fiya\u2019n\u0131n saltanat\u0131n\u0131n on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131nda Yeremya\u2019ya Yehova\u2019n\u0131n s\u00f6z\u00fc geldi\u201d ifadesinde ge\u00e7en \u201con \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc\u201d terimi bir s\u0131ra say\u0131s\u0131d\u0131r. Burada 12 tam y\u0131l ve sonra ne kadar zaman ge\u00e7mi\u015fse o kadar g\u00fcn, hafta veya ay kastedilir (Yeremya 1:2).\n\nKutsal Kitap bilginlerinin \u00e7o\u011fu, yaz\u0131l\u0131 Tevrat'\u0131n daha \u00f6nceki yaz\u0131l\u0131 veya s\u00f6zl\u00fc geleneklere dayanarak Babil esaretinin (yakla\u015f\u0131k M\u00d6 6. y\u00fczy\u0131l) bir \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131na ve S\u00fcrg\u00fcn sonras\u0131 d\u00f6nemde (yakla\u015f\u0131k M\u00d6 5. yy) son revizyonlarla tamamland\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar. 1870'lerde geli\u015ftirilen Belgesel hipotez Yahvist, Elohist, Tesniyeci ve Ruhbani kaynak olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lan Kutsal Kitap yazarlar\u0131n\u0131n, \u00e7ok tanr\u0131l\u0131 dinlerden gelen hik\u00e2yeleri d\u00fczenlemekten sorumlu oldu\u011funu ifade eder ve metinlerdeki monoteist-politeist tutars\u0131zl\u0131klar\u0131 bu durumun yans\u0131malar\u0131 olarak de\u011ferlendirir. (bkz. Yahudili\u011fin k\u00f6kenleri)\n\n\u0130branice kutsal yaz\u0131lar \nMusa \u0130sraillilerle birlikte M\u0131s\u0131r'dan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra Sina \u00e7\u00f6l\u00fcnde bulundu\u011fu zaman Pentat\u00f6k'\u00fc kaleme ald\u0131.\n\n\u0130srail'in M\u0131s\u0131r'dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f tarihini tespit etmek i\u00e7in, Pers kral\u0131 B\u00fcy\u00fck Kyros'un Babil\u2019i fethetti\u011fi zamanda ba\u015flayarak geriye hesaplanmas\u0131 gerekir. Bu olay, hem \u0130branice Kutsal Yaz\u0131larda hem de dind\u0131\u015f\u0131 tarihte iyi bilinen bir olayd\u0131r ve tarihi tart\u0131\u015f\u0131lmaz. Tarih\u00e7iler, Kore\u015f\u2019in komutas\u0131ndaki Med ve Pers kuvvetlerinin Babil \u015fehrini ele ge\u00e7irmesi M.\u00d6. 539 y\u0131l\u0131nda oldu\u011funu kabul ederler.\n\nBu olay Daniel 5:30\u2019da kay\u0131tl\u0131d\u0131r. \u00c7e\u015fitli eski tarih\u00e7iler (Diodoros, Africanus, Eusebios, Batlamyus ve Babil tabletleri) Kyros\u2019un Babil\u2019i M.\u00d6. 539\u2019da ele ge\u00e7irdi\u011fi konusunda hemfikirdir. Nabonidus Kroni\u011fi \u015fehrin d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcn y\u0131l\u0131n\u0131 belirtmedi\u011fi halde ay ve g\u00fcn\u00fcn\u00fc bildirir. B\u00f6ylece Babil\u2019in d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fc J\u00fclyen takvime g\u00f6re M.\u00d6.\u00a011 Ekim 539\u2019a veya Gregoryen takvime g\u00f6re M.\u00d6.\u00a05 Ekim 539\u2019a tarihlendirilir.\n\n Eski tarihsel kaynaklar: Diodoros Sikeliotes (M.\u00d6.\u00a0y. 80-20), \u201cElli be\u015finci Olimpiyatlar\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131l\u201d Kyros\u2019un (Kore\u015f) Pers kral\u0131 oldu\u011funu yazar. Bu M.\u00d6. 560 y\u0131l\u0131yd\u0131. Eski Yunan tarih\u00e7i Herodotos (M.\u00d6.\u00a0y. 485-425) Kyros\u2019un \u201cyirmi dokuz y\u0131l h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fckten sonra\u201d \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc belirtir; dolay\u0131s\u0131yla Kyros\u2019un, saltanat\u0131n\u0131n 30. y\u0131l\u0131nda, yani M.\u00d6. 530\u2019da \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc anla\u015f\u0131l\u0131yor. \u00c7iviyaz\u0131l\u0131 tabletler de Kyros\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce Babil\u2019de dokuz y\u0131l h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6sterir. B\u00f6ylece, Kyros\u2019un \u00f6l\u00fcm y\u0131l\u0131 olan M.\u00d6. 530\u2019dan dokuz y\u0131l geriye gitti\u011fimizde, Babil\u2019i fethetti\u011fi tarih olarak M.\u00d6. 539\u2019a var\u0131r\u0131z.\n\n Bir \u00e7iviyaz\u0131l\u0131 tablet: G\u00f6k cisimlerinin hareketleriyle ilgili Babil\u2019de bulunan bir kil tablet (BM 33066) Kyros\u2019un \u00f6l\u00fcm y\u0131l\u0131n\u0131n M.\u00d6. 530 oldu\u011funu do\u011frular. Bu tablet g\u00f6k cisimlerinin konumlar\u0131yla ilgili baz\u0131 hatalar i\u00e7ermekle birlikte, Kyros\u2019un o\u011flu ve ard\u0131l\u0131 olan II.\u00a0Kambyses\u2019in yedinci y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen iki ay tutulmas\u0131ndan s\u00f6z eder. Bunlar M.\u00d6.\u00a016 Temmuz 523 ve M.\u00d6.\u00a010 Ocak 522 tarihlerinde Babil\u2019den g\u00f6r\u00fclen ay tutulmalar\u0131d\u0131r; b\u00f6ylece Kambyses\u2019in yedinci y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n M.\u00d6. 523 ilkbahar\u0131 oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131r. Buradan onun ilk saltanat y\u0131l\u0131n\u0131n M.\u00d6. 529 oldu\u011fu sonucu \u00e7\u0131kar. Dolay\u0131s\u0131yla Kyros\u2019un son y\u0131l\u0131 M.\u00d6. 530, Babil\u2019de h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc ilk y\u0131l da M.\u00d6. 539 olmal\u0131d\u0131r.\n\nKyros'un, saltanat\u0131n\u0131n ilk y\u0131l\u0131nda, yani M.\u00d6. 537\u2019nin ilkbahar\u0131ndan \u00f6nce \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 bir fermanla Yahudiler serbest b\u0131rak\u0131ld\u0131lar. Ezra 3:1\u2019de, \u0130srailo\u011fullar\u0131n\u0131n yedinci ay olan ti\u015fri\u2019de (Eyl\u00fcl-Ekim) Yeru\u015falim\u2019e d\u00f6nm\u00fc\u015f oldu\u011fu kay\u0131tl\u0131d\u0131r. O halde, Yahudilerin Yeru\u015falim\u2019de tekrar oturmaya ba\u015flad\u0131klar\u0131 tarih M.\u00d6. 537\u2019nin sonbahar\u0131d\u0131r.\n\nBu tarih \u00f6nceden bildirilen bir d\u00f6nemin sonuna i\u015faret eder. M.\u00d6. 537, Vaat Edilmi\u015f Topraklar\u0131n \u2018viraneye d\u00f6nece\u011fi yetmi\u015f y\u0131ll\u0131k\u2019 d\u00f6nemin sonuydu (Yeremya 25:11,\u00a012; 29:10). Bu s\u00f6zleri \u00e7ok iyi bilen Daniel, \u2018yetmi\u015f y\u0131ll\u0131k\u2019 d\u00f6nemin sonu yakla\u015f\u0131rken Tanr\u0131\u2019ya y\u00f6nelip yard\u0131m diledi (Daniel 9:1-3). \u201cYetmi\u015f y\u0131l\u201d M.\u00d6. 537 sonbahar\u0131nda sona erdi\u011fine g\u00f6re, M.\u00d6. 607 sonbahar\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r.\n\nBirinci ve \u0130kinci Krallar kitaplar\u0131nda \u0130srail ve Yahuda krallar\u0131n\u0131n saltanat s\u00fcreleri kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Bu s\u00fcrelerin toplanmas\u0131 birle\u015fik \u0130srail krall\u0131\u011f\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc zamandan beri Yeru\u015falim'in y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na kadar 390 y\u0131l ge\u00e7ti\u011fini g\u00f6sterir. M.\u00d6. 607\u2019den geri sayarsak, 390 y\u0131ll\u0131k d\u00f6nemin M.\u00d6. 997\u2019de ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6r\u00fcr\u00fcz. O y\u0131l Yeroboam, S\u00fcleyman\u2019\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, Davut'un krall\u0131\u011f\u0131yla ba\u011flar\u0131n\u0131 kopar\u0131p Tanr\u0131'n\u0131n \u201eyolundan ay\u0131rd\u0131 ve onlar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir g\u00fcnaha s\u00fcr\u00fckledi\u201d (2.\u00a0Krallar 17:21).\n\nS\u00fcleyman\u2019\u0131n 40 y\u0131l s\u00fcren saltanat\u0131 M.\u00d6. 997\u2019nin ilkbahar\u0131nda bitti. Bunun i\u00e7in ilk saltanat y\u0131l\u0131 M.\u00d6. 1037\u2019nin ilkbahar\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015f olmal\u0131d\u0131r (1.\u00a0Krallar 11:42). 1.\u00a0Krallar 6:1 ayeti, S\u00fcleyman\u2019\u0131n, saltanat\u0131n\u0131n d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131n\u0131n ikinci ay\u0131nda Tanr\u0131'n\u0131n tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131 Yeru\u015falim\u2019de in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler. Bu, mabedin yap\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 g\u00fcne kadar S\u00fcleyman\u2019\u0131n resmen kral olmas\u0131n\u0131n \u00fczerinden \u00fc\u00e7 tam y\u0131l ve bir ay ge\u00e7ti\u011fi anlam\u0131na gelir. Dolay\u0131s\u0131yla, S\u00fcleyman M.\u00d6. 1034 y\u0131l\u0131nda (Nisan-May\u0131s) tap\u0131na\u011f\u0131 in\u015fa etmeye ba\u015flad\u0131. Bununla birlikte, ayn\u0131 ayet (1. Krallar 6:1), mabedin yap\u0131m\u0131n\u0131n \u2018\u0130srailo\u011fullar\u0131n\u0131n M\u0131s\u0131r diyar\u0131ndan \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131n d\u00f6rt y\u00fcz sekseninci y\u0131l\u0131nda\u2019 ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6yl\u00fcyor. Bu ayette ge\u00e7en \u201cd\u00f6rt y\u00fcz sekseninci\u201d say\u0131s\u0131 yine bir s\u0131ra say\u0131s\u0131d\u0131r ve bununla 479 tam y\u0131l kastedilir. B\u00f6ylece, M.\u00d6. 1034 y\u0131l\u0131ndan 479 y\u0131l geri hesaplayarak \u0130srailo\u011fullar\u0131n\u0131n M\u0131s\u0131r\u2019dan \u00e7\u0131k\u0131\u015f y\u0131l\u0131 olarak M.\u00d6. 1513\u2019\u00fc buluruz. Musa M\u0131s\u0131r'dan \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra \u00e7\u00f6ldeyken Ba\u015flang\u0131\u00e7 kitab\u0131n\u0131 yazmaya ba\u015flad\u0131.\n\n\u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n yaz\u0131l\u0131\u015f zaman\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan son kitab\u0131 Malaki kitab\u0131d\u0131r. Kayda g\u00f6re o s\u0131rada bir vali diyar\u0131 y\u00f6netiyordu (Malaki 1:8). Bu ayr\u0131nt\u0131, Yahuda\u2019n\u0131n 70 y\u0131l \u0131ss\u0131z kal\u0131\u015f\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Yeru\u015falim\u2019in yeniden in\u015fa edildi\u011fi d\u00f6neme i\u015faret eder. Kay\u0131tta sadece orada sunulan hizmetlerden bahsetti\u011fi i\u00e7in Yeru\u015falim'deki tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131 bitirilmi\u015f idi. Bunun i\u00e7in Malaki kitab\u0131nda anlat\u0131lan d\u00f6nem, mabet tamamland\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada g\u00f6revde olan birinci Vali Zerubbabel\u2019den (Haggay 2:21) sonras\u0131 olmal\u0131d\u0131r.\n\n\u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar o d\u00f6nemde sadece bir validen daha s\u00f6z eder, bu Nehemya\u2019d\u0131r (Nehemya 5:14). Kayd\u0131n Nehemya\u2019n\u0131n valilik d\u00f6neminin ilk zamanlar\u0131nda yaz\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131yor, \u00e7\u00fcnk\u00fc Malaki Yeru\u015falim ile surlar\u0131n\u0131n in\u015fas\u0131na dair hi\u00e7bir \u015fey s\u00f6ylemedi. Malaki, g\u00f6revini k\u00f6t\u00fcye kullanan k\u00e2hinler hakk\u0131nda bir\u00e7ok ayr\u0131nt\u0131 verir. Dolay\u0131s\u0131yla kitab\u0131n\u0131 Nehemya\u2019n\u0131n Yeru\u015falim\u2019e ikinci kez geldi\u011finde yazd\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131l\u0131r. Nehemya Artakserkses\u2019in saltanat\u0131n\u0131n 32. y\u0131l\u0131nda, yani M.\u00d6. 443\u2019te, kral\u0131n emri \u00fczerine Babil\u2019e geri \u00e7a\u011fr\u0131lm\u0131\u015f, fakat sonra tekrar Yeru\u015falim\u2019e d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fc (Nehemya 13:6; Malaki 2:1). Malaki ve Nehemya kitaplar\u0131nda bulunan birbirlerine benzeyen baz\u0131 pasajlar bu iki kayd\u0131n ayn\u0131 d\u00f6nemde yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131na i\u015faretler (Malaki 2:4-8, 11,\u00a012\u2014Nehemya 13:11, 15, 23-26; Malaki 3:8-10\u2014Nehemya 13:10-12).\n\nBuna g\u00f6re \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar (Eski Ahit) M.\u00d6. 1513'ten M.\u00d6. 443'e kadar yaz\u0131ld\u0131.\n\nYunanca kutsal yaz\u0131lar \n\nMatta, incili ilk incil olarak yazd\u0131\u011f\u0131na dair eski Hr\u0131stiyan \u00e7evirmen Hieronymus (M.S. 347-420) \u015f\u00f6yle der: \u201cVergi tahsildar\u0131yken el\u00e7i se\u00e7ilen, di\u011fer ad\u0131 da Levi olan Matta, Mesih hakk\u0131ndaki incili ilk olarak \u0130brani dili ve yaz\u0131 karakteriyle, iman etmi\u015f s\u00fcnnetliler i\u00e7in Yahudiye\u2019de kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r\u201d\t\nM.S.\u00a0onuncu y\u00fczy\u0131l sonras\u0131na ait olan baz\u0131 el yazmalar\u0131n\u0131n sonunda bulunan notlarda tarih olarak M.S.\u00a041 y\u0131l\u0131 verilmektedir. Bu notlara g\u00f6re Matta'n\u0131n raporu \u0130sa'n\u0131n g\u00f6\u011fe gitti\u011finden 8 y\u0131l sonra yaz\u0131ld\u0131.\n\nYunanca Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n son olarak yaz\u0131lm\u0131\u015f olan kitab\u0131na gelince genellikle, Yuhanna'n\u0131n, Patmos adas\u0131ndaki s\u00fcrg\u00fcnden d\u00f6nd\u00fckten sonra, incilini M.S. 98 civar\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 zaman Efesos'ta veya yak\u0131n\u0131nda oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Roma \u0130mparatoru Nerva (M.S. 96-98), selefi Domitianus'un saltanat\u0131n\u0131n sonunda s\u00fcrg\u00fcn edilen bir\u00e7ok ki\u015fiyi hat\u0131rlad\u0131. Yuhanna onlardan biri olabilirdi.\n\nBuna g\u00f6re Yunanca Kutsal Yaz\u0131lar (Yeni Ahit) M.S. 41'den M.S. 98'e kadar yaz\u0131ld\u0131.\n\nEski Ahit \n\nKitab-\u0131 Mukaddes'in ilk k\u0131sm\u0131 \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar, Eski Ahit ya da Eski Antla\u015fma olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. 39 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur. Tevrat ve Zebur'u i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131r\u0131r.\n\nYahudilerin kutsal kitaplar\u0131ndan Tanah ile b\u00f6l\u00fcm adlar\u0131 ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar hari\u00e7 hemen hemen ayn\u0131d\u0131r. Eski Ahit, \u0130sa'n\u0131n do\u011fumundan \u00f6nceki \u00e7ok uzun bir zaman diliminde Yahudi peygamberleri, din adamlar\u0131 ve alimleri taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Say\u0131s\u0131z peygamberliklerde Mesih'in geli\u015fi \u00f6nceden bildirildi.\n\nHristiyan mezheplerin \u00e7o\u011fu \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n (Tanah) Eski Ahit olarak adland\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n nedeni, Sina Da\u011f\u0131'nda Musa\u00a0arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130srailo\u011fullar\u0131 ile\u00a0yap\u0131lan antla\u015fman\u0131n Pentat\u00f6k'te (Musa'n\u0131n be\u015f kitab\u0131) kay\u0131tl\u0131 olmas\u0131d\u0131r (\u00c7\u0131k\u0131\u015f 20-40; Levio\u011fullar\u0131n\u0131n ekseriyeti; Say\u0131lar 19; Kanunun Tekrar\u0131'n\u0131n ekseriyeti). Yahudiler Tanah'\u0131n Eski Antla\u015fma olarak an\u0131lmas\u0131n\u0131 uygun bulmazlar.\n\n(1)Parantez i\u00e7inde olan (No. 1-5) isimler kitaplar\u0131n Latince adlar\u0131d\u0131r.\n\n(2)Kitaplar\u0131n (No. 1-5) Yahudice isimleri metinlerin ilk s\u00f6zleridir.\n\nYahudilikte 24 kitap say\u0131l\u0131r \u00e7\u00fcnk\u00fc baz\u0131 kitaplar birle\u015ftirilmi\u015ftir (\u00f6rne\u011fin: 12 peygamber = bir kitap). Birka\u00e7 Yahudi bilgin Rut ve Hakimler kitaplar\u0131 ile Yeremya ve A\u011f\u0131tlar kitaplar\u0131n\u0131 da birlikte kabul etmi\u015flerdir. Bu \u015fekilde \u0130branice alfabenin harflerinin say\u0131s\u0131na denk gelen 22 kitab\u0131 elde etmi\u015f oluyorlar.\n\nYeni Ahit \n\nKitab-\u0131 Mukaddes'in ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturan Yunanca Kutsal Yaz\u0131lar (Yeni Ahit) ise, \u0130sa'n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra el\u00e7ileri Havar\u0131ler ve i\u015f arkada\u015flar\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 27 b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur. Hristiyan alimlerince kanonik kabul edilen Matta, Markos, Luka ve Yuhanna \u0130ncilleri Yeni Ahit'in ilk d\u00f6rt b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturur.\n\nHristiyanlar Tanr\u0131'n\u0131n Musa ile yapt\u0131\u011f\u0131 antla\u015fmadan y\u00fczlerce y\u0131l sonra, \u0130sa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yeni bir antla\u015fma yapt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131rlar. Bu nedenle Hristiyanlar\u0131n ekseriyeti Kitab-\u0131 Mukaddes'in \u0130sa'dan bahseden ikinci b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc Yeni Ahit olarak adland\u0131r\u0131rlar. Bununla birlikte Yahudiler ikinci bir antla\u015fmay\u0131 kabul etmez.\n\nKutsal Kitap ve arkeoloji \n\nDavut'un evi\n\nDavut'tun ad\u0131 Kutsal Kitap'ta 1.138 kez ge\u00e7er ve genellikle y\u00f6netici aileye at\u0131fta bulunmak i\u00e7in kullan\u0131lan \"Davud'un evi\" ifadesi 25 kez ge\u00e7er (1. Samuel 16:13; 20:16). Ancak yak\u0131n zamana kadar, David'in ger\u00e7ekten ya\u015fad\u0131\u011f\u0131na dair Kutsal Kitap d\u0131\u015f\u0131nda bir kan\u0131t yoktu.\n\nProfes\u00f6r Avraham Biran liderli\u011findeki bir grup arkeolog, 1993 y\u0131l\u0131nda \u0130srail'in kuzey kesiminde Tel Dan ad\u0131 verilen eski bir moloz y\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fczerinde bir bazalt blo\u011fu ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar. Bu ta\u015fa \u201cDavut Evi\u201d ve \u201c\u0130srail Kral\u0131\u201d kelimeleri oyulmu\u015ftur. M.\u00d6. 9. y\u00fczy\u0131la tarihlenen yaz\u0131t \u0130srail'in d\u00fc\u015fman\u0131 olan ve \u0130srail'in do\u011fusunda ya\u015fayan Aramiler taraf\u0131ndan dikilmi\u015f bir zafer an\u0131t\u0131n\u0131n par\u00e7as\u0131 oldu\u011funa inan\u0131l\u0131yor.\n\nProfes\u00f6r Biran ve meslekta\u015f\u0131 Profes\u00f6r Joseph Naveh'in bir raporuna dayanarak \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \"Bu, David ad\u0131n\u0131n \u0130ncil d\u0131\u015f\u0131 antik bir yaz\u0131tta ilk kez bulunmas\u0131d\u0131r.\" Ayr\u0131ca ba\u015fka bir ayr\u0131nt\u0131 daha dikkat \u00e7ekicidir. \"Davud'un Evi\" ifadesi tek kelime olarak g\u00f6r\u00fcn\u00fcyor. Dilbilimci Profes\u00f6r Anson Rainey, \u201cbir k\u0131sa \u00e7izgi . . . \u00f6zellikle iyi bilinen bir \u00f6zel isim ise, genellikle d\u0131\u015far\u0131da b\u0131rak\u0131l\u0131r. 'Davut Evi' M.\u00d6. 9. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131nda \u015f\u00fcphesiz b\u00f6yle bir siyasi ve co\u011frafi \u00f6zel isimdi.\u201d B\u00f6ylece, Kral Davud ve ard\u0131llar\u0131, antik d\u00fcnyada iyi biliniyorlard\u0131.\n\nNinive (Ninova)\n\n19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda baz\u0131 Kutsal Kitap ele\u015ftirmenleri, Kutsal Kitap'ta ad\u0131 ge\u00e7en Asur \u015fehri Ninive'nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 sorgulad\u0131. Ancak 1849'da Sir Austen Henry Layard, Kral Sanherib'in Kujund\u015fik'teki saray\u0131n\u0131n kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere, o yer eski Nineve'e aitti. Bu y\u00fczden ele\u015ftirmenler bu konuda susturuldu.\n\n\u0130yi korunmu\u015f bir odan\u0131n duvarlar\u0131nda, sa\u011flam bir \u015fekilde tahkim edilmi\u015f bir \u015fehrin nas\u0131l ele ge\u00e7irildi\u011fi ve esirlerin fatihlerin kral\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne nas\u0131l getirildi\u011fi g\u00f6sterildi. Kral\u0131n \u00fczerinde \u015fu yaz\u0131 vard\u0131r: \u201cD\u00fcnyan\u0131n Kral\u0131, Asur Kral\u0131 Sanherib, taht\u0131na oturdu ve Lachis'ten gelen ganimeti inceledi\u201d. Yaz\u0131tl\u0131 bu duvar kabartmas\u0131 British Museum'da g\u00f6r\u00fclebilir. Bu, 2. Krallar 18:13, 14'te s\u00f6z\u00fc edilen, Yahuda kenti Laki\u015f'in Sanherib taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irilmesine ili\u015fkin Kutsal Kitap'taki rapora uyum i\u00e7indedir. Layard, ke\u015ffin \u00f6nemi hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 yazd\u0131: \u201cBu ke\u015fiflerden \u00f6nce, Kutsal Kitap kayd\u0131n\u0131 her ayr\u0131nt\u0131s\u0131yla do\u011frulayan, ... Hizkiya [Yahuda Kral\u0131] ile Sanherib aras\u0131ndaki sava\u015f hikayesini toprak ve moloz y\u0131\u011f\u0131n\u0131 alt\u0131nda bulman\u0131n muhtemel veya m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011funu kim d\u00fc\u015f\u00fcnebilirdi?\u201d\n\nArkeologlar, pek \u00e7ok ba\u015fka eseri ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar: \u00e7anak \u00e7\u00f6mlek, bina molozlar\u0131, kil tabletler, madeni paralar, belgeler, an\u0131tlar ve yaz\u0131tlar. Kaz\u0131c\u0131lar, \u0130brahim'in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131, ticari bir metropol ve dini bir merkez olan Kildani \u015fehri Ur'u ortaya \u00e7\u0131kard\u0131lar (Ba\u015flang\u0131\u00e7 11:27-31).\n\n19. y\u00fczy\u0131lda ke\u015ffedilen Nabonidus Kroni\u011fi, Babil'in M.\u00d6. 539'da B\u00fcy\u00fck Cyrus taraf\u0131ndan devrilmesini anlat\u0131yor. Bu olay Daniel 5'te de anlat\u0131l\u0131r.\n\nEski Selanik'te bir \u015fehir kap\u0131s\u0131 \u00fczerinde (par\u00e7alar\u0131 British Museum'da saklanmaktad\u0131r) \"politarchlar\" olarak adland\u0131r\u0131lan \u015fehir liderlerinin isimleriyle bir yaz\u0131t bulunmu\u015ftur. Klasik Yunan edebiyat\u0131nda \u201cpolitarch\u201d kavram\u0131 ge\u00e7mez, ancak \u0130ncil yazar\u0131 Luka taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (El\u00e7ilerin \u0130\u015fleri 17:6). Di\u011fer bir\u00e7ok ayr\u0131nt\u0131da oldu\u011fu gibi, Luka bu noktada son derece kesindi.\n\nAntla\u015fmalar\n\nEski Antla\u015fma'n\u0131n anlam\u0131 \n\nEski Ahit, Tanr\u0131 ile \u0130srail halk\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan bir antla\u015fmad\u0131r. Peygamber Musa bu ahdin arac\u0131s\u0131 olarak Tanr\u0131'dan gelen kanunlar\u0131 kaleme ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Kanun Ahdi ya da sadece Kanun da adland\u0131r\u0131l\u0131r (\u0130braniler 7:19). Sina da\u011f\u0131nda yap\u0131lan bu ahit 10 emirle birlikte a\u015fa\u011f\u0131 yukar\u0131 600 ba\u015fka kanunlar da i\u00e7eriyordu.\n\nMusa, ahit kitab\u0131na yaz\u0131lm\u0131\u015f olan kanunlar\u0131 \u0130srail halk\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcnde okuduktan sonra onlar emirleri tutmak istediklerini dile getirdiler (\u00c7\u0131k\u0131\u015f 24:7). Kurbanlar kesildikten sonra Eski Ahit y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe konuldu (\u00c7\u0131k\u0131\u015f 24:8).\nHayat ve tap\u0131nma i\u00e7in verilen kanunlar\u0131n yan\u0131nda kurbanlar hakk\u0131ndaki y\u00f6nergeler b\u00fcy\u00fck bir rol oynad\u0131. Bu ki\u015fisel ve umumi kurbanlar g\u00fcnahlar\u0131 silip temizlemek (\u0130branice kafar\u02b9 s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn birinci anlam\u0131 \u201c\u00f6rtmek\u201d ya da \u201csilip temizlemek\u201dti, fakat \u201ckefaret\u201d olarak da terc\u00fcme edilmi\u015fti) amac\u0131yla kesildi.\n\nEl\u00e7i Pavlus \u201ebo\u011falar\u0131n ve ke\u00e7ilerin kan\u0131n\u0131n g\u00fcnahlar\u0131 ortadan kald\u0131rmas\u0131 olanaks\u0131z\u201c oldu\u011funu yazd\u0131. (\u0130braniler 10:4) Bu kurbanlar sayesinde \u201eg\u00fcnahlar hat\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f oluyordu.\u201c (\u0130braniler 10:3) Bu \u015fekilde eski ahit \u201eMesih\u2019e g\u00f6t\u00fcren\u201c bir \u201ee\u011fitici\u201c oldu (Galatyal\u0131lar 3:24), \u00e7\u00fcnk\u00fc \u0130sa'n\u0131n fidye niteli\u011finde (Matta 20:28) olan \u00f6l\u00fcm\u00fc \u201eg\u00fcnahlar i\u00e7in kal\u0131c\u0131 de\u011ferde tek bir kurban\u201c olarak hizmet eder (\u0130braniler 10:12) ve insanlar\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131na yol a\u00e7ar (Koloseliler 1:14).\n\nBunun i\u00e7in Tanr\u0131 Eski Ahit y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteyken Yeremya peygamber arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u201cyeni bir ahit\u201d yapaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fti (Yeremya 31:31-33). B\u00f6ylece Eski Ahit Yeni Ahit'e sevkeden bir \u201ee\u011fitici\u201c (Galatyal\u0131lar 3:24) ve bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcyd\u00fc (\u0130braniler 10:1).\n\nYeni Antla\u015fma'n\u0131n anlam\u0131 \n\nYeni Ahit ya da Yeni Anla\u015fma ifadesi, \u0130sa Mesih'in \u00f6lmeden \u00f6nce el\u00e7ileriyle Ak\u015fam Yeme\u011fi olarak adland\u0131r\u0131lan kutlamadaki s\u00f6zlerinde yer al\u0131r (Matta 26:27, 28; Luka 22:20).\n\nEski Ahit (Musa arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130srail'e verilen kanun) y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteyken Tanr\u0131 Yeremya peygamber arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130srail milletiyle \u201cyeni bir ahit\u201d yapaca\u011f\u0131n\u0131 bildirmi\u015fti (Yeremya 31:31-33). Bu ahit Kanun ahdinden farkl\u0131 olacakt\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc kurbanlara gerek duyulmadan g\u00fcnahlar\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131n\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacakt\u0131 (\u0130braniler 10:11, 12).\n\nKanun Ahdi Tanr\u0131 ve \u0130srailo\u011fullar\u0131 aras\u0131nda (\u00c7\u0131k\u0131\u015f 24:7, 8), yeni ahit ise Tanr\u0131 ve ruhi \u0130srail (Gal. 6:16) aras\u0131ndad\u0131r. \u00d6nceki ahdin arac\u0131s\u0131 Musa\u2019yken (Levio\u011fullar\u0131 26:46) yeni olan\u0131n arac\u0131s\u0131 \u0130sa\u2019d\u0131r (\u0130braniler 8:6). Kanun Ahdi hayvanlar\u0131n kan\u0131yla ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015f (\u00c7\u0131k\u0131\u015f 24:3-6), yeni ahit ise \u0130sa\u2019n\u0131n kan\u0131yla ge\u00e7erli k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r (\u0130braniler 9:11, 12). Kanun ahdi alt\u0131ndaki \u0130srail milletinin \u00f6nderi Musa\u2019yken, yeni ahitte yer alan ki\u015filerin \u00f6nderi \u0130sa\u2019d\u0131r. Hristiyan inan\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re Yeni Ahit,\u00a0Tanr\u0131'n\u0131n Sina da\u011f\u0131nda \u0130srail\u00a0ile yapt\u0131\u011f\u0131 antla\u015fman\u0131n yerini al\u0131r (\u0130braniler 8:13).\u00a0\n\nEski ve yeni ahitlerTanr\u0131'n\u0131n \u0130brahim peygambere olan vaadiyle ba\u015flar. Tanr\u0131 \u0130brahim peygambere o\u011flu \u0130shak'\u0131 kurban etmesini istedi. \u0130brahim o\u011flunu \u00f6ld\u00fcrecekken son anda Tanr\u0131 \u0130brahim peygamberi durdurur. Tanr\u0131 \u0130brahim'i iman\u0131ndan dolay\u0131 \u015fu s\u00f6zlerle bereketledi: \u201eVarl\u0131\u011f\u0131m \u00fczerine yemin ederim ki, bunu yapt\u0131\u011f\u0131n, o\u011flunu, biricik evlad\u0131n\u0131 esirgemedi\u011fin i\u00e7in, sana nimetler verece\u011fim ve soyunu g\u00f6\u011f\u00fcn y\u0131ld\u0131zlar\u0131, deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki kum taneleri kadar \u00e7o\u011faltaca\u011f\u0131m. Senin soyun d\u00fc\u015fmanlar\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irecek.\u201c (Ba\u015flang\u0131\u00e7 22:16, 17)\n\nBu s\u00f6zler \u0130brahim'in torunu Yakup'un soyu olan \u0130srail milletiyle ger\u00e7ekle\u015fti. Fakat \u0130srail milleti Tanr\u0131'n\u0131n sonraki s\u00f6zlerini yerine getirmedi: \u201eSenin soyun arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yery\u00fcz\u00fcndeki t\u00fcm milletler nimetler elde edecek, \u00e7\u00fcnk\u00fc s\u00f6z\u00fcm\u00fc dinledin.\u201d (Ba\u015flang\u0131\u00e7 22:18).\n\nEl\u00e7i Pavlus bu ayeti a\u00e7\u0131klad\u0131. \u015eunu yazd\u0131: \u201eAma\u00e7, \u0130brahim\u2019e vadedilen nimetlerin \u0130sa Mesih arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fct\u00fcn milletlere ula\u015fmas\u0131yd\u0131 ... Vaatler \u0130brahim\u2019e ve onun soyundan olana verildi. Bir\u00e7ok ki\u015fiden s\u00f6z ediyormu\u015f gibi \u201csoyundan olanlara\u201d demiyor. Tek ki\u015fiden s\u00f6z ederek, \u201csenin soyundan olana\u201d diyor; o da Mesih\u2019tir.\u201c (Galatyal\u0131lar 3:14, 16)\n\nPavlus'un yazd\u0131\u011f\u0131 gibi, \u0130brahim'in bir tek soyu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u201et\u00fcm milletler nimetler elde edecek\u201c. \u0130brahim'in bu soyu \u0130sa'yd\u0131 (Matta 1:1). B\u00f6ylece Tanr\u0131'n\u0131n \u0130brahim'le yapt\u0131\u011f\u0131 ahit \u0130sa vas\u0131tas\u0131yla ya da Yeni Ahit arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla ger\u00e7ekle\u015fecekti. Pavlus Eski Ahdin g\u00f6revini \u015fu s\u00f6zlerle a\u00e7\u0131klad\u0131: \u201e\u00dcstelik, d\u00f6rt y\u00fcz otuz y\u0131l sonra gelen Kanun, Tanr\u0131\u2019n\u0131n daha \u00f6nce y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu\u011fu ahdi ge\u00e7ersiz k\u0131lmaz ve vaadi iptal etmez. ... \u00d6yleyse Kanun neden verildi? Kanun, \u0130brahim\u2019in soyundan vaadi alan ki\u015fi gelene kadar su\u00e7lar\u0131 ortaya \u00e7\u0131karmak \u00fczere sonradan eklendi. ... B\u00f6ylece Kanun, imanla aklanabilelim diye bizi Mesih\u2019e g\u00f6t\u00fcren e\u011fiticimiz oldu.\u201c (Galatyal\u0131lar 3:17, 19, 24)\n\n\u0130sa'n\u0131n fidye niteli\u011finde (Matta 20:28) olan \u00f6l\u00fcm\u00fc insanlar\u0131n g\u00fcnahlar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131\u015flanmas\u0131na yol a\u00e7ar (Koloseliler 1:14) ve bu \u015fekilde \u201et\u00fcm milletler nimetler elde edecek.\u201c (Ba\u015flang\u0131\u00e7 22:18) Musa'n\u0131n kanunundaki (Eski Ahit) hayvan kurbanlar\u0131 \u201eg\u00fcnahlar\u0131 ortadan kald\u0131r\u201camad\u0131lar, fakat , \u201ebu kurbanlarla her y\u0131l g\u00fcnahlar hat\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015f oluyordu.\u201c (\u0130braniler 10:3, 4) B\u00f6ylece Eski Ahit Yeni Ahit i\u00e7in bir e\u011fitici olarak hizmet etti.\n\nEski \u00e7eviriler\n\nEski Ahit \n\nSamiriye Pentat\u00f6k\u00fc\n\nSamiriye Pentat\u00f6k\u00fc eski tarihli bir terc\u00fcmedir ve \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n (Eski Ahit) ilk be\u015f kitab\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Bu \u00e7eviri bir transliterasyondur. Samiriye yaz\u0131s\u0131 eski \u0130branice yaz\u0131s\u0131ndan t\u00fcredi\u011finden dolay\u0131 Musa'n\u0131n be\u015f kitab\u0131n\u0131n \u0130branice metni Samiriyelilerin kulland\u0131klar\u0131 harflere \u00e7evrildi.\n\nM.\u00d6. 740'ta on kabilelik \u0130srail krall\u0131\u011f\u0131 Asur imparatorlu\u011fu taraf\u0131ndan y\u0131k\u0131ld\u0131 (2. Krallar 15:29). \u00dcst tabakal\u0131 \u0130srailliler Asur'a s\u00fcrg\u00fcn edildikten sonra ba\u015fka halklardan insanlar Samiriye y\u00f6resine getirildiler (2. Krallar 17:24). Samiriye b\u00f6lgesinde kalm\u0131\u015f olan \u0130sarailo\u011fullar\u0131n\u0131n tap\u0131nmas\u0131 oraya yerle\u015ftirilen insanlar\u0131n kendi put tanr\u0131lar\u0131na sunduklar\u0131 tap\u0131nmayla birle\u015ftirildi. Samiriyeliler yaln\u0131z Musa'n\u0131n be\u015f kitab\u0131n\u0131 kutsal olarak sayd\u0131klar\u0131 i\u00e7in Samiriye Pentat\u00f6k\u00fc adland\u0131r\u0131lan \u00e7evirisi yap\u0131ld\u0131.\n\nBilginler yaz\u0131l\u0131\u015f tarihi konusunda hemfikir de\u011fildir. Baz\u0131lar\u0131 M.\u00d6. ikinci y\u00fczy\u0131l\u0131 \u00f6ne s\u00fcrer, ba\u015fkalar\u0131 ise terc\u00fcmenin M.\u00d6. d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc y\u00fczy\u0131lda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr. Samiriye Pentat\u00f6k\u00fc ile \u0130branice metin aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k 6.000 fark bulunur, fakat bunlar ekseriyetle anlam\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmeyen \u00f6nemsiz ayr\u0131nt\u0131lard\u0131r. Bu terc\u00fcmenin bug\u00fcn mevcut olan en eski elyazmalar\u0131 M.S. 12./13. y\u00fczy\u0131ldand\u0131r.\n\nAramca Targumlar\n\nAramca kavram Targum \u201c\u00e7eviri\u201d ya da \u201cyorumlama\u201d anlam\u0131na gelir. Babil'e s\u00fcrg\u00fcn edilen Yahudiler Pers \u0130mparatorlu\u011fu alt\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131 zaman Aramca aralar\u0131nda yayg\u0131n bir dil oldu. Bu sebepten dolay\u0131 Tanah ancak Aramca terc\u00fcmeleriyle birlikte okundu\u011funda anla\u015f\u0131labiliyordu.\n\nTargum adland\u0131r\u0131lan bu terc\u00fcmelerin M.S. be\u015finci y\u00fczy\u0131ldan sonra yap\u0131ld\u0131klar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Aramca Targumlar orijinal metne ba\u011fl\u0131 kalan terc\u00fcmeler de\u011fil, anlam\u0131 farkl\u0131 \u015fekilde ifade eden serbest \u00e7evirilerdir.\n\nYunanca Septuagint\n\nYunanca Septuagint (\u201cYetmi\u015f\u201d) \u00e7evirisi M.\u00d6. 280 y\u0131llar\u0131nda \u0130braniceden yap\u0131lan ilk ve en \u00f6nemli \u00e7eviridir. Yahudi gelene\u011fe g\u00f6re \u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar \u0130skenderiye\u2019de (M\u0131s\u0131r) 72 Yahudi bilgin taraf\u0131ndan Yunancaya \u00e7evrildi. Sonra bu \u00e7evirinin 70 ki\u015fi taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenmeye ba\u015flad\u0131. B\u00f6ylece bu terc\u00fcme Septuagint ad\u0131n\u0131 ald\u0131. O zamanki Yunan k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn etkisi alt\u0131nda ya\u015fayan Yahudiler b\u00f6yle bir \u00e7eviriye gereksinim duyuyordu.\n\nSeptuagint'in \u00e7ok say\u0131da papir\u00fcs fragman\u0131 var. En eski fragmanlardan biri M.\u00d6. birinci y\u00fczy\u0131la ait olan Fouad 266 Papir\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Bu papir\u00fcs Ba\u015flang\u0131\u00e7 ve Kanunun Tekrar\u0131 kitaplar\u0131ndan b\u00f6l\u00fcmler i\u00e7erir. Bu papir\u00fcs fragman\u0131 Tanr\u0131'n\u0131n isminin Yunanca metin i\u00e7inde klasik \u0130brani alfabesine ait karakterlerle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.\n\n\u0130branice Kutsal Yaz\u0131lar\u0131n t\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7eren di\u011fer papir\u00fcsler M.S. d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ile dokuzuncu y\u00fczy\u0131l aras\u0131nda haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar birbirinden ayr\u0131 b\u00fcy\u00fck harflerle yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan onsiyaller olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Di\u011fer el yazmalar\u0131 min\u00fcsk\u00fcller olarak bilinir; \u00e7\u00fcnk\u00fc daha k\u00fc\u00e7\u00fck ve el yaz\u0131s\u0131 tarz\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Min\u00fcsk\u00fcl harflerle biti\u015fik yaz\u0131lm\u0131\u015f el yazmalar\u0131 dokuzuncu y\u00fczy\u0131ldan matbaan\u0131n icad\u0131na dek kullan\u0131l\u0131yordu.\n\nYunanca Septuagint metninin \u00f6nemli onsiyal el yazmalar\u0131 Sina Yazmas\u0131, 1209 numaral\u0131 Vatikan Yazmas\u0131 ve \u0130skenderiye Yazmas\u0131'd\u0131r.\n\nYeni Ahit \n\nVulgata \u00e7evirisi\n\nBu \u00e7eviri, \u00e7ok say\u0131da Katolik terc\u00fcman\u0131n Kutsal Kitap'\u0131 Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n bat\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n bir\u00e7ok diline \u00e7evirmesinde kaynak metin olarak kullan\u0131ld\u0131. Latince vulgatus kelimesi \"yayg\u0131n, pop\u00fcler\" anlam\u0131na gelir. Vulgata, Bat\u0131 Roma \u0130mparatorlu\u011fu'ndaki s\u0131radan insanlar taraf\u0131ndan kolayca anla\u015f\u0131labilmesi i\u00e7in orijinal olarak o g\u00fcn\u00fcn yayg\u0131n bilinen veya pop\u00fcler Latince'siyle yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7eviriyi yapan bilgin ve kilise atas\u0131 Hieronymus (Jerome), Eski Latince Mezmurlar\u2019\u0131n g\u00f6zden ge\u00e7irilmi\u015f iki bask\u0131s\u0131n\u0131 Yunanca Septuagint ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 olarak haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131. Bununla birlikte, Vulgata Kutsal Kitap'iyle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, do\u011frudan orijinal dillerden, \u0130branice ve Yunancadan terc\u00fcme etti ve bu nedenle Vulgata bir terc\u00fcmenin \u00e7evirisi de\u011fildi. Hieronymus, yakla\u015f\u0131k M.S. 390-405 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130branice'den Latince terc\u00fcmesi \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.Tamamlanan \u00e7al\u0131\u015fma, bu s\u0131ralarda Septuagint'in kopyalar\u0131nda bulunan apokrif kitaplar\u0131 i\u00e7eriyordu, ancak Hieronymus, kanonik ve kanonik olmayan Kitaplar aras\u0131nda net bir ayr\u0131m yapt\u0131.\n\nBa\u015fka me\u015fhur \u00e7eviriler\n Martin Luther ilk olarak Vulgata metninden de\u011fil, \u0130branice ve Yunanca orijinal metninden halk\u0131n anlayabilece\u011fi Almanca bir \u00e7eviri yapm\u0131\u015ft\u0131r. \n En \u00fcnl\u00fc \u0130ngilizce \u00e7evirisinin ad\u0131 1611 tarihli Kral James S\u00fcr\u00fcm\u00fc'd\u00fcr. Bu \u00e7eviri, baz\u0131 Hristiyan inan\u0131rlarca h\u00e2l\u00e2 'hatas\u0131z' olarak kabul edilmekte olup referans olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \nYeni Ahit Metinleri", "Unicode (Evrensel Kod) Unicode Consortium organizasyonu taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen ve her karaktere bir say\u0131 de\u011feri kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 atayan bir end\u00fcstri standard\u0131d\u0131r. Sistemin amac\u0131 farkl\u0131 karakter kodlama sistemlerinin birbiriyle tutarl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ve d\u00fcnyadaki t\u00fcm yaz\u0131m sistemlerinden metinlerin bilgisayar ortam\u0131nda tek bir standart alt\u0131nda temsil edilebilmesini sa\u011flamakt\u0131r. Evrensel Karakter K\u00fcmesi (UCS) olarak bilinen ISO/IEC 10646 standard\u0131 ise, her iki organizasyonun i\u015fbirli\u011fi ile ayn\u0131 say\u0131sal kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Unicode, son s\u00fcr\u00fcm\u00fc itibar\u0131yla 129 farkl\u0131 modern ve tarih\u00ee yaz\u0131m sistemine ait 120.000'den fazla karakteri ve emoji gibi \u00e7e\u015fitli sembol k\u00fcmelerini kapsamaktad\u0131r.\n\nStandard\u0131n i\u00e7inde karakterler ve karakterlere atanm\u0131\u015f say\u0131 de\u011ferlerinin tablola\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f hali, bu say\u0131lar\u0131n\u0131n kodlanmas\u0131yla ilgili kurum taraf\u0131ndan \u00f6nerilen standart kodlama sistemleri ve bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra e\u015fde\u011fer karakterler, karakterin bile\u015fenlerine ayr\u0131l\u0131\u015f bilgileri, s\u0131ralama kural\u0131, b\u00fcy\u00fck-k\u00fc\u00e7\u00fck harf bilgisi, yaz\u0131l\u0131\u015f y\u00f6n\u00fc bilgisi gibi karakterin ekranda do\u011fru g\u00f6sterilebilmesi i\u00e7in yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ihtiya\u00e7 duydu\u011fu ek bilgiler bulunmaktad\u0131r. Haziran 2015 tarihi itibar\u0131yla standard\u0131n en son s\u00fcr\u00fcm\u00fc olan Unicode 8.0 ile birlikte 7.716 yeni karakter eklemesi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\n\nUnicode kodlar\u0131ndan olu\u015fan karakter dizilerini (metinleri) bilgisayarda verimli bir bi\u00e7imde saklayabilmek amac\u0131yla \u00e7e\u015fitli karakter kodlamalar\u0131 geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bunlardan en bilinenleri UTF-8, UTF-16 ve art\u0131k kullan\u0131mdan kalkm\u0131\u015f olan UCS-2'dir.\n\nUnicode \u00f6ncesi\n\nHarflerin bilgisayar ortam\u0131nda saklanmas\u0131 ve ta\u015f\u0131nmas\u0131 ile ilgili geli\u015ftirilen ilk sistem ASCII sistemi olmu\u015ftur. Bu sistemde Amerikan \u0130ngilizcesi alfabesinde bulunan harflerin her birine bir say\u0131 atanm\u0131\u015f ve harfler bilgisayar ortam\u0131nda say\u0131 olarak saklanm\u0131\u015ft\u0131r. Harflerin kodlanmas\u0131 i\u00e7in 7 bitlik baytlar kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 7 bit ile yaz\u0131labilen en b\u00fcy\u00fck say\u0131 127'dir ve 128 adet say\u0131 (0 ile 127 aras\u0131) temel noktalama i\u015faretleri ve Amerikan \u0130ngilizcesi harflerini kodlamak i\u00e7in yeterli olmu\u015ftur. \u00d6rne\u011fin a harfi ASCII kodlamas\u0131nda on taban\u0131nda 97 say\u0131s\u0131yla e\u015fle\u015ftirilmi\u015ftir. Harflerin e\u015fle\u015ftirildi\u011fi bu say\u0131lar daha sonra Unicode taraf\u0131ndan kod noktas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lacakt\u0131r.\n\nASCII kodlamas\u0131 kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131ktan sonra Latin alfabesi kullanan Avrupa \u00fclkelerinin alfabelerindeki \u00fc, \u00f6 veya \u00e7 gibi harflerin de kodlanmas\u0131 ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131ndan Geni\u015fletilmi\u015f ASCII denilen yeni bir sistem kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemde harfleri kodlamak i\u00e7in kullan\u0131lan yedi bite bir bit daha eklenerek 8 bitlik baytlar kullan\u0131lm\u0131\u015f ve dolay\u0131s\u0131yla kodlanabilecek harf say\u0131s\u0131 27 = 128'den 28 = 256'ya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk \u00e7\u0131kar\u0131lan geni\u015fletilmi\u015f ASCII k\u00fcmesi olan ISO 8859-1 (Latin-1 olarak da bilinir), Latin alfabesi kullanan Bat\u0131 Avrupa dillerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funun harflerini kar\u015f\u0131lamaktad\u0131r. Daha sonra farkl\u0131 dillerin alfabelerinde bulunan o dile \u00f6zg\u00fc karakterler i\u00e7in farkl\u0131 geni\u015fletilmi\u015f ASCII k\u00fcmeleri \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu farkl\u0131 k\u00fcmelere kod sayfas\u0131 da denmektedir.\n\nAncak geni\u015fletilmi\u015f ASCII sistemi de sorunu k\u00f6kten \u00e7\u00f6zmeyi ba\u015faramam\u0131\u015ft\u0131r. Geni\u015fletilmi\u015f ASCII'nin eksiklikleri \u015fu iki maddeyle \u00f6zetlenebilir:\n Farkl\u0131 dillere \u00f6zg\u00fc \u00e7o\u011fu karakterin ayn\u0131 metin i\u00e7inde kullan\u0131lamamas\u0131\n \u0130\u00e7inde binlerce farkl\u0131 karakter bulunduran \u00c7in Japon Kore dillerinin alfabelerini temsilde 256 karakterin yetersiz kalmas\u0131\n\nBirbirinden farkl\u0131 ASCII k\u00fcmelerinde bulunan dillerin karakterlerinin ayn\u0131 metinde bulunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. \u00c7\u00fcnk\u00fc 128 ve sonras\u0131ndaki say\u0131lar her geni\u015fletilmi\u015f ASCII k\u00fcmesinde farkl\u0131 karakterlere kar\u015f\u0131l\u0131k gelebilmektedirler. E\u011fer belgedeki kodlaman\u0131n hangi kod sayfas\u0131na g\u00f6re yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 belirtilmemi\u015fse metnin do\u011fru okunmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmamaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin \u0130nternet \u00fczerinde kodlama t\u00fcr\u00fcn\u00fcn belirtilmemi\u015f olmas\u0131 veya yanl\u0131\u015f belirtilmi\u015f olmas\u0131 nedeniyle T\u00fcrk\u00e7e karakterlerden \u0131, \u015f karakterlerinin \u00fd, \u00fe olarak g\u00f6r\u00fcnmesinin nedeni T\u00fcrk\u00e7e i\u00e7in \u00fcretilmi\u015f olan Latin-5 kod sayfas\u0131nda bu karakterlere kar\u015f\u0131l\u0131k gelen say\u0131lar\u0131n, \u0130nternet taray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n kodlama t\u00fcr\u00fc belirtilmedi\u011finde varsay\u0131lan olarak kulland\u0131\u011f\u0131 Latin-1 kodlamas\u0131nda \u0130zlanda alfabesinden \u00fd, \u00fe karakterlerine kar\u015f\u0131l\u0131k gelmesi y\u00fcz\u00fcndendir. Dolay\u0131s\u0131yla di\u011fer dillerin alfabeleri i\u00e7in bir \u00e7\u00f6z\u00fcm olarak \u00f6ne s\u00fcr\u00fclen geni\u015fletilmi\u015f ASCII sistemi de tam \u00e7\u00f6z\u00fcm olamam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nFarkl\u0131 kod sayfalar\u0131 aras\u0131nda kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa yol a\u00e7mas\u0131 bir yana i\u00e7inde binlerce farkl\u0131 karakter bar\u0131nd\u0131ran \u00c7ince veya Japonca gibi dillerin harfleri i\u00e7in fazladan gelen 128 karakterlik kapasitenin de yeterli olmas\u0131 olanaks\u0131zd\u0131r. Bu y\u00fczden ASCII sistemi yerini Unicode'a b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak yine de y\u0131llardan beri kullan\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131 nedeniyle bu kodlamayla \u00fcretilmi\u015f bir\u00e7ok yaz\u0131l\u0131m, web sayfas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Unicode sistemi te\u015fvik edilse de i\u015fletim sistemleri eski yaz\u0131l\u0131m ve web sayfalar\u0131 nedeniyle ASCII kodlamas\u0131n\u0131 da Unicode ile birlikte h\u00e2l\u00e2 mecburen desteklemektedir.\n\nOrtaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131\nUnicode'un k\u00f6keni 1987'ye dek uzanmaktad\u0131r. Bu tarihte Xerox \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 Joe Becker ve Apple \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 Mark Davis evrensel bir karakter k\u00fcmesi olu\u015fturman\u0131n sa\u011flayaca\u011f\u0131 faydalar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fma yapmaktayd\u0131. A\u011fustos 1988 tarihinde, Joe Becker \"\u015fimdilik Unicode olarak adland\u0131r\u0131lan uluslararas\u0131/\u00e7okdilli metin karakteri kodlama sistemi\" i\u00e7in bir teklif tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlad\u0131. Unicode ismini e\u015fsiz, tek ve evrensel bir kodlama sistemini \u00e7a\u011fr\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 amac\u0131yla se\u00e7ti\u011fini belirtmi\u015ftir.\n\nUnicode 88 ba\u015fl\u0131kl\u0131 belgede Becker 16-bitlik bir karakter modeli tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r:\n\nUnicode, g\u00fcvenilir ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131labilir d\u00fcnya geneli bir metin kodlamas\u0131 ihtiyac\u0131na cevap verme niyetiyle ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Unicode kabaca, d\u00fcnyadaki b\u00fct\u00fcn ya\u015fayan dillerin t\u00fcm karakterlerini kapsayabilmesi amac\u0131yla uzunlu\u011fu 16 bite \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f \"geni\u015f g\u00f6vdeli bir ASCII\" olarak tan\u0131mlanabilir. M\u00fchendisli\u011fi d\u00fczg\u00fcnce yap\u0131lan bir tasar\u0131mla, karakter ba\u015f\u0131na 16 bit bu ama\u00e7 i\u00e7in fazlas\u0131yla yeterli olacakt\u0131r.\n\nOrijinal 16-bitlik tasar\u0131m sadece g\u00fcnl\u00fck kullan\u0131ma dahil olan karakterlerin ve yaz\u0131 t\u00fcrlerinin kodlanmas\u0131na ihtiya\u00e7 duyulaca\u011f\u0131n\u0131 varsaymas\u0131ndan kaynaklan\u0131yordu:\n\nUnicode eskiden beri gelenleri korumaktansa gelece\u011fe d\u00f6n\u00fck yararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 garanti alt\u0131na almay\u0131 y\u00fcksek \u00f6ncelik edinmi\u015ftir. Unicode ilk olarak \u00e7a\u011fda\u015f metinlerde kullan\u0131lan karakterleri (yani 1988 y\u0131l\u0131nda d\u00fcnyada bas\u0131lan gazete ve dergilerin kulland\u0131\u011f\u0131 karakterlerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc) hedeflemektedir ki bu karakterlerin say\u0131s\u0131 \u015f\u00fcphesiz 214 = 16.384'\u00fc ge\u00e7mez. \u00c7a\u011fda\u015f kullan\u0131m dahilinde olan karakterlerin d\u0131\u015f\u0131nda kalan di\u011fer karakterlerin eskimi\u015f oldu\u011fu veya ender kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kabul edilebilir. \u00c7o\u011funlukla kullan\u0131\u015fl\u0131 karakterleri bar\u0131nd\u0131ran Unicode'u bu eski ve nadir karakterlerle kalabal\u0131kla\u015ft\u0131rmak yerine bu karakterleri \u00f6zel kullan\u0131m kay\u0131tlar\u0131na dahil etmek daha iyidir.\n\n1989 y\u0131l\u0131n\u0131n ba\u015flar\u0131nda Unicode \u00e7al\u0131\u015fma grubu Metaphor'dan Ken Whistler ve Mike Kernaghan, Research Libraries Group'tan Karen Smith-Yoshimura ve Joan Aliprand ve Sun Microsystems'tan Glenn Wright da bulunacak \u015fekilde geni\u015fletildi. 1990 y\u0131l\u0131nda Microsoft'tan Michel Suignard ve Asmus Freytag ve NeXT'ten Rick McGowan da gruba kat\u0131ld\u0131. 1990'\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru mevcut kodlama standartlar\u0131ndaki karakterlerin e\u015flenmesi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tamamlanm\u0131\u015f ve Unicode'un g\u00f6zden ge\u00e7irilecek son tasla\u011f\u0131 haz\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131.\n\nUnicode Consortium 3 Ocak 1991'de California'da kuruldu. Ekim 1991'de Unicode standard\u0131n\u0131n ilk cildi yay\u0131mland\u0131. Han ideograflar\u0131n\u0131 i\u00e7eren ikinci cildi de Haziran 1992'de yay\u0131mland\u0131.\n\n1996'da Unicode 2.0'da yedek karakter mekanizmas\u0131 uygulanmaya ba\u015flad\u0131. Bu sayede Unicode art\u0131k 16 bit ile s\u0131n\u0131rlanmam\u0131\u015f oldu. Yedek karakter \u00e7iftlerinin kullan\u0131lmas\u0131yla Unicode kod alan\u0131 bir milyon kod noktas\u0131n\u0131 bulundurarak kadar geni\u015fledi. B\u00f6ylece Unicode, M\u0131s\u0131r hiyeroglifleri veya G\u00f6kt\u00fcrk alfabesi gibi bir\u00e7ok tarihi yaz\u0131 sistemlerini ve kodlamas\u0131na ihtiya\u00e7 duyulmayaca\u011f\u0131 tahmin edilen, art\u0131k kullan\u0131lmayan eskimi\u015f karakterleri destekler hale geldi. Unicode taraf\u0131ndan desteklenmesi ilk ba\u015fta planlanmam\u0131\u015f olan karakterler aras\u0131nda nadiren kullan\u0131lan Kanji karakterleri ve \u00c7ince karakterler de bulunmaktad\u0131r. Bu karakterler art\u0131k kullan\u0131lmayan ki\u015fi veya yer isimlerinin par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131ndan nadiren kullan\u0131l\u0131yordu ancak orijinal Unicode mimarisinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclenden \u00e7ok daha \u00f6nemli karakterlerdir.\n\nMimari ve terminoloji\n
Unicode, 016 ile 10FFFF16 aras\u0131ndaki say\u0131lara kar\u015f\u0131l\u0131k gelen 1.114.112 adet kod noktas\u0131ndan olu\u015fan bir kod alan\u0131 tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Kod noktas\u0131 Unicode taraf\u0131ndan her bir karaktere atanan say\u0131d\u0131r ve bu say\u0131 genelde on alt\u0131 taban\u0131nda, hekzadesimal g\u00f6sterim ad\u0131 verilen, 10-15 aras\u0131 rakamlar\u0131n A-F aras\u0131 harflerle temsil edildi\u011fi bir g\u00f6sterim y\u00f6ntemiyle yaz\u0131l\u0131r. Normalde Unicode kod noktalar\u0131 \"U+\" ve sonras\u0131nda kod noktas\u0131n\u0131n on alt\u0131 taban\u0131ndaki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile ifade edilir. Kod noktalar\u0131n\u0131n be\u015finci ve alt\u0131nc\u0131 haneleri birlikte d\u00fczlem (plane) numaras\u0131n\u0131 ifade etmektedir, toplamda on yedi adet d\u00fczlem bulunmaktad\u0131r (016'dan 1016'a kadar). \u0130lk d\u00fczlem olan Temel \u00c7okdilli D\u00fczlem (Basic Multilingual Plane, k\u0131saca BMP) s\u0131f\u0131r\u0131nc\u0131 d\u00fczlem oldu\u011fundan bu d\u00fczlemdeki karakterlerin kod noktalar\u0131 yaz\u0131l\u0131rken be\u015finci hanedeki 0 yaz\u0131lmadan d\u00f6rt haneli \u015fekilde yaz\u0131l\u0131rlar (mesela Unicode tan\u0131m\u0131 olan X harfinin kod noktas\u0131 U+000058 yerine k\u0131saca U+0058 olarak ifade edilir), BMP d\u0131\u015f\u0131ndaki d\u00fczlemlerde bulunan kod noktalar\u0131 ba\u015f\u0131nda d\u00fczlem numaras\u0131 yaz\u0131larak ifade edilir. Dolay\u0131s\u0131yla toplamda be\u015f veya alt\u0131 haneli olarak yaz\u0131l\u0131rlar. (\u00f6rne\u011fin adl\u0131 karakterinin kod noktas\u0131 U+E0001, Emoji karakterlerinden adl\u0131 \ud83d\ude00 karakterinin kod noktas\u0131 U+1F600 olarak ifade edilmektedir). Unicode standard\u0131n\u0131n eski s\u00fcr\u00fcmlerinde de benzer yaz\u0131m \u015fekilleri kullan\u0131l\u0131yordu ancak ufak farkl\u0131l\u0131klar bulunmaktayd\u0131. \u00d6rne\u011fin Unicode 3.0 standard\u0131nda kod noktalar\u0131 yaz\u0131l\u0131rken sekiz haneli kod noktas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne \"U-\" getirilirdi. Kod birimleri yaz\u0131l\u0131rken \u00f6n\u00fcne \"U+\" konularak yaz\u0131l\u0131rd\u0131.\n\nKod noktas\u0131 d\u00fczlemleri ve bloklar\u0131\n\nUnicode kod alan\u0131 0'dan 16'ya kadar numaralanm\u0131\u015f on yedi adet d\u00fczleme (plane) ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:\n\nBMP d\u00fczleminde bulunan t\u00fcm kod noktalar\u0131 UTF-16 kodlamas\u0131nda tek kod birimiyle ve UTF-8 kodlamas\u0131nda da de\u011fi\u015fken uzunlukta kod birimleriyle (bir, iki veya \u00fc\u00e7) kodlanabilir. UTF-16 kodlamas\u0131nda kod birimleri 16-bit (iki bayta kar\u015f\u0131l\u0131k gelir), UTF-8'de 8-bit (bir bayta kar\u015f\u0131l\u0131k gelir) uzunlu\u011fundad\u0131r. 1'den 16'ya kadar olan d\u00fczlemlerdeki kod noktalar\u0131 (tamamlay\u0131c\u0131 d\u00fczlemler, supplementary plane) UTF-8 kodlamas\u0131nda d\u00f6rt kod birimi ile ve UTF-16'da yedek \u00e7iftler veya yer tutucu \u00e7iftler (surrogate pairs) denilen bir sistem ile iki kod birimi halinde kodlan\u0131rlar.\n\nHer d\u00fczlem, blok ad\u0131 verilen b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve her blokta o blokla ilgili karakterler bulunur. Bloklar\u0131n kapsad\u0131\u011f\u0131 kod noktalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 (yani bloklar\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc) de\u011fi\u015fken olmakla birlikte bu say\u0131 her zaman 16'n\u0131n ve genelde de 128'in kat\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 yaz\u0131 t\u00fcr\u00fcnde bulunan karakterler farkl\u0131 bloklara da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olabilir.\n\nKarakterin Genel Kategorisi\nHer kod noktas\u0131n\u0131n Genel Kategori adl\u0131 bir niteli\u011fi bulunmaktad\u0131r. Temel kategoriler \u015funlard\u0131r: Harf (Letter), \u0130m (Mark), Say\u0131 (Number), Noktalama (Punctuation), Sembol (Symbol), Ay\u0131r\u0131c\u0131 (Seperator) ve Di\u011fer (Other). Bu kategorilerin alt b\u00f6l\u00fcmleri de bulunmaktad\u0131r. Genel Kategori niteli\u011fi her zaman kullan\u0131\u015fl\u0131 de\u011fildir; \u00e7\u00fcnk\u00fc eski kodlama sistemleri tek kod noktas\u0131na birden fazla \u00f6zellik y\u00fcklemi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin karakteri ASCII sisteminde hem kontrol hem de d\u00fczen ay\u0131r\u0131c\u0131s\u0131 karakteri olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, Unicode'da bu karakterin Genel Kategori niteli\u011fi \"Di\u011fer, Kontrol\" olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bir kod noktas\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerinin ve davran\u0131\u015f\u0131n\u0131n tam olarak belirlenebilmesi i\u00e7in di\u011fer niteliklerin de dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekmektedir. Mevcut Genel Kategoriler \u015funlard\u0131r:\n\nU+D800..U+DBFF aral\u0131\u011f\u0131nda bulunan 1.024 kod noktas\u0131 \u00fcst yedek kod noktalar\u0131 olarak ve U+DC00..U+DFFF aral\u0131\u011f\u0131nda 1.024 kod noktas\u0131 da alt yedek kod noktalar\u0131 olarak bilinir. \u00dcst yedek kod noktas\u0131 (veya \u00f6ndeki kod noktas\u0131) ve sonras\u0131nda gelen alt kod noktas\u0131n\u0131n (veya arkadaki kod noktas\u0131) olu\u015fturdu\u011fu \u00e7ifte yedek \u00e7ifti denir bu yedek \u00e7iftleri UTF-16 kodlamas\u0131 taraf\u0131ndan BMP'nin d\u0131\u015f\u0131nda kalan kod noktalar\u0131n\u0131 kodlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. UTF-16 kodlamas\u0131 kod noktalar\u0131n\u0131 iki bayttan olu\u015fan birimler halinde kodlamaktad\u0131r, iki bayt ile kodlanabilecek en b\u00fcy\u00fck say\u0131 FFFF16 (6553510) oldu\u011fundan U+FFFF'nin sonras\u0131ndaki kod noktalar\u0131n\u0131 ifade etmek i\u00e7in U+D800'den U+DFFF'ye kadar olan kod noktalar\u0131 Unicode taraf\u0131ndan yedek kod noktalar\u0131 olarak kullan\u0131lmak \u00fczere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kod noktalar\u0131 \u00e7iftler halinde kullan\u0131larak BMP d\u0131\u015f\u0131nda kalan 1.048.560 karakteri UTF-16 ile kodlamaya fazlas\u0131yla yetmektedir (1.024 * 1.024 = 1.048.576 adet yedek \u00e7ifti kombinasyonu vard\u0131r). \u00dcst ve alt yedek kod noktalar\u0131 tek ba\u015flar\u0131na anlams\u0131z ve ge\u00e7ersizdir. \u00c7iftler halinde kullan\u0131ld\u0131klar\u0131 zaman bir karakteri temsil ederler. Dolay\u0131s\u0131yla, yedek \u00e7ifti olarak kullan\u0131lmak \u00fczere ayr\u0131lm\u0131\u015f olan U+D800..U+DFFF aral\u0131\u011f\u0131ndaki kod noktalar\u0131 U+10000..U+10FFFF aral\u0131\u011f\u0131ndaki kod noktalar\u0131n\u0131n yerini tutmak amac\u0131yla kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan, karakter olarak kullan\u0131labilecek kod noktalar\u0131 yedek kod noktalar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan kod noktalar\u0131d\u0131r (U+0000..U+D7FF ve U+E000..U+10FFFF aral\u0131\u011f\u0131nda kalan 1.112.064 kod noktas\u0131). Karakter olarak kullan\u0131labilecek kod noktalar\u0131na ayn\u0131 zamanda karakterin skaler de\u011feri de denmektedir. \u00d6rne\u011fin UTF-16'da yedek \u00e7iftleri kullan\u0131larak (D803 DC00)16 olarak kodlanan karakterinin skaler de\u011feri U+10C00'd\u0131r denir. \u00c7\u00fcnk\u00fc (D803 DC00)16 yedek \u00e7ifti 10C0016 say\u0131s\u0131n\u0131 temsil eder.\n\nUnicode baz\u0131 kod noktalar\u0131na ne \u015fimdi ne de gelecekte herhangi bir karakter atamayaca\u011f\u0131n\u0131 duyurmu\u015ftur. Karakter d\u0131\u015f\u0131 kod noktalar\u0131 Unicode \u015fartnamesinde noncharacter olarak adland\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Karakter d\u0131\u015f\u0131 kod noktalar\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n i\u00e7 yap\u0131s\u0131nda herhangi bir ama\u00e7la kullan\u0131labilir. Toplamda 66 adet karakter d\u0131\u015f\u0131 kod noktas\u0131 bulunmaktad\u0131r. U+FDD0..U+FDEF aral\u0131\u011f\u0131ndaki kod noktalar\u0131 ve her d\u00fczlemin son iki kod noktas\u0131 (yani U+FFFE, U+FFFF, U+1FFFE, U+1FFFF, ... U+10FFFE, U+10FFFF). Karakter d\u0131\u015f\u0131 kod noktalar\u0131 sabittir, ileride yeni karakter d\u0131\u015f\u0131 kod noktas\u0131 tan\u0131mlanmayacakt\u0131r.\n\nAy\u0131rt\u0131lm\u0131\u015f (reserved) kod noktalar\u0131 da ileride kodlama karakteri olarak kullan\u0131lacak olan ama hen\u00fcz Unicode taraf\u0131ndan kendilerine karakter atanmam\u0131\u015f kod noktalar\u0131d\u0131r.\n\n\u00d6zel kullan\u0131m kod noktalar\u0131 da karakter olarak kullan\u0131labilece\u011fi belirtilen ancak hangi karakteri temsilen kullan\u0131lacaklar\u0131 Unicode taraf\u0131ndan belirtilmeyip kullan\u0131c\u0131ya b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan karakterlerdir. Yani bu karakterler yaz\u0131l\u0131 bilgi al\u0131\u015fveri\u015fi esnas\u0131nda taraflar aras\u0131nda \u00f6nceden yap\u0131lm\u0131\u015f bir anla\u015famaya g\u00f6re yorumlanabilecek karakterlerdir. Unicode kod alan\u0131nda \u00fc\u00e7 adet \u00f6zel kullan\u0131m b\u00f6lgesi vard\u0131r:\n\n \u00d6zel Kullan\u0131m Alan\u0131: U+E000..U+F8FF (6.400 karakter)\n Tamamlay\u0131c\u0131 \u00d6zel Kullan\u0131m Alan\u0131-A: U+F0000..U+FFFFD (65.534 karakter)\n Tamamlay\u0131c\u0131 \u00d6zel Kullan\u0131m Alan\u0131-B: U+100000..U+10FFFD (65.534 karakter).\n\n\u00c7izgesel karakterler (graphic characters), Unicode taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan, belirli bir anlamsal de\u011feri olan ve g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir glif \u015fekline sahip veya g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir bo\u015flu\u011fu temsil eden karakterlerdir. Unicode 7.0 itibar\u0131yla 112.804 \u00e7izgesel karakter vard\u0131r.\n\nBi\u00e7imlendirme karakterleri ise g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir \u015fekilleri olmayan ancak kom\u015fu karakterlerin g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc veya davran\u0131\u015f\u0131n\u0131 etkileyen karakterlerdir. \u00d6rne\u011fin karakteri ve karakteri biti\u015febilen karakterlerin biti\u015fme durumunu belirlemek i\u00e7in kullan\u0131labilir. Unicode 7.0'da 152 bi\u00e7imlendirme karakteri bulunmaktad\u0131r. Ba\u015fka bir \u00f6rnek vermek gerekirse metin dosyalar\u0131nda bilgisayarlarda tu\u015funa basarak yap\u0131lan alt sat\u0131ra ge\u00e7me i\u015flemi s\u0131ras\u0131nda metne ve karakterleri i\u015flenir, bu karakterler metin \u00fczerinde g\u00f6r\u00fcn\u00fcr bir yer kaplamad\u0131\u011f\u0131 halde kendilerinden sonra gelen karakterlerin alt sat\u0131rda g\u00f6r\u00fcnt\u00fclenmesini sa\u011flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in kontrol i\u015flevi g\u00f6r\u00fcr ve \u00e7izgesel karakter s\u0131n\u0131f\u0131na girmez.\n\nAltm\u0131\u015f alt\u0131 kod noktas\u0131 (U+0000..U+001F ve U+007F.. U+009F aral\u0131klar\u0131) kontrol kodlar\u0131 olarak ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve ISO/IEC 6429 standard\u0131yla belirlenen C0 ve C1 kontrol kodlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelir. Unicode'la uyumlu kodlamalarda bu kontrol karakterlerinden , ve karakterleri s\u0131kl\u0131kla kullan\u0131l\u0131r.\n\n\u00c7izgesel karakterler, bi\u00e7imlendirme karakterleri ve kontrol kodu karakterleri hep beraber atanm\u0131\u015f karakterler olarak bilinir.\n\nSoyut karakterler\nSoyut karakter, metinsel bir verinin d\u00fczenlenmesi, denetlenmesi veya temsil edilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan bilgi birimi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Soyut karakterin bir kod noktas\u0131yla e\u015fle\u015ftirilmi\u015f haline kodlu karakter denir ve kodlu karakterler genelde k\u0131saca karakter olarak an\u0131l\u0131r. Soyut karakterler, karakterlerin temsil ettikleri bilginin soyut, yani \u015fekil almam\u0131\u015f halini temsil eder. Unicode standard\u0131nda tek bir kod noktas\u0131yla ifade edilebilen bir soyut karakter ayn\u0131 zamanda birden fazla kod noktas\u0131n\u0131n yan yana kullan\u0131lmas\u0131yla da alternatif olarak temsil edilebilir. \u00d6rne\u011fin \u00e2 harfi, Unicode tan\u0131m\u0131 kod noktas\u0131yla ifade edilebilece\u011fi gibi ve kod noktalar\u0131n\u0131n yan yana kullan\u0131lmas\u0131yla da ifade edilebilir. \u0130ki farkl\u0131 \u015fekilde de ayn\u0131 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc ortaya \u00e7\u0131kacakt\u0131r: U+00E2 \u00e2 ve U+0061 U+0302 a\u0302. Bu karakterler kodlamalar\u0131 itibar\u0131yla farkl\u0131 olmalar\u0131na ra\u011fmen ayn\u0131 soyut karakteri temsil etmektedir. Birisi tek bir kod noktas\u0131ndan olu\u015furken di\u011feri harfin par\u00e7alar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k gelen kod noktalar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesiyle ifade edilir. Ancak baz\u0131 soyut karakterlerin Unicode standard\u0131nda tek kod noktas\u0131yla kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 yoktur. Bu y\u00fczden bu soyut karakterler birden fazla kod noktas\u0131n\u0131n art arda kullan\u0131lmas\u0131yla ifade edilebilirler. Unicode yaln\u0131zca iki kod noktas\u0131n\u0131n kombinasyonuyla ifade edilebilen soyut karakterlerin bir listesini sitesinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r.\n\nAyr\u0131ca, di\u011fer standartlarla uyumluluk sa\u011flamak i\u00e7in bazen ayn\u0131 soyut karakter birden \u00e7ok tekil kodlanm\u0131\u015f karaktere kar\u015f\u0131l\u0131k gelebilir. Bu durum ayn\u0131 karakterin birden fazla kod noktas\u0131n\u0131n birle\u015fimi \u015feklinde g\u00f6sterilmesinden farkl\u0131d\u0131r. Mesela \u00c5 karakteri Unicode standard\u0131nda kod noktas\u0131yla temsil edilmektedir. Ancak ayn\u0131 soyut karakteri temsil eden adl\u0131 bir kod noktas\u0131 da bulunmaktad\u0131r.\n\nT\u00fcm \u00e7izgesel karakterler, bi\u00e7imlendirme karakterleri ve \u00f6zel kullan\u0131m karakterlerinin e\u015fsiz ve de\u011fi\u015fmez bir tan\u0131mlay\u0131c\u0131 ad\u0131 vard\u0131r. \u0130simlerin de\u011fi\u015fmezli\u011fi Unicode s\u00fcr\u00fcm 2.0'dan itibaren \u0130sim Kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 Politikas\u0131 ile garanti alt\u0131na al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r . Tan\u0131mlay\u0131c\u0131 ad\u0131n ciddi derecede sorunlu ve yan\u0131lt\u0131c\u0131 oldu\u011fu veya \u00f6nemli yaz\u0131m hatalar\u0131 i\u00e7erdi\u011fi durumlarda resmi bir ikincil ad tan\u0131mlanabilir ve uygulamalar\u0131n resmi karakter ad\u0131 yerine resmi ikincil ad\u0131 kullanmalar\u0131 tavsiye edilir. \u00d6rne\u011fin Yi yaz\u0131s\u0131na ait karakterlerden yanl\u0131\u015f adland\u0131r\u0131lan karakterine daha sonra \u015feklinde ikincil bir ad tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. karakteri daha sonra ikincil ad olarak ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKarakter kodlamalar\u0131 \n\nEskiden karakter kodlamas\u0131 kavram\u0131 hem her karaktere birer say\u0131 atama hem de bu say\u0131lar\u0131 do\u011frudan iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcp bilgisayarda kullan\u0131labilir hale getirme i\u015flemine verilen isimdi. Bu y\u00fczden Unicode'dan \u00f6nce kullan\u0131lan ASCII ve t\u00fcm geni\u015fletilmi\u015f ASCII sistemleri birer karakter kodlamas\u0131d\u0131r. Unicode'dan sonra ise karakter kodlamas\u0131 kavram\u0131 de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Unicode, karakterlere say\u0131 atanmas\u0131yla bu say\u0131lar\u0131n iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesi i\u015flemini birbirinden ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc Unicode ile beraber karakterlere atanan say\u0131lar\u0131 (kod noktalar\u0131n\u0131) do\u011frudan iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmektense farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullanarak d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme ihtiyac\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Unicode'dan sonra karakter kodlamas\u0131 kavram\u0131 kod noktalar\u0131n\u0131 iki taban\u0131nda temsil etme y\u00f6ntemini kar\u015f\u0131lar olmu\u015ftur.\n\nTan\u0131mda meydana gelen bu de\u011fi\u015fikli\u011fin nedeni, Unicode'un geni\u015fletilmi\u015f ASCII k\u00fcmelerinin karakterlere atamak i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 [0, 255] olan say\u0131 aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 [0, 1.114.111]'e \u00e7\u0131karmas\u0131nda yatmaktad\u0131r. Unicode'dan \u00f6nceki sistemlerde karakterlere atanan say\u0131lar 255'i a\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, bu say\u0131lar do\u011frudan iki taban\u0131na \u00e7evrilip karakterleri temsil etmek i\u00e7in kullan\u0131labiliyordu. \u00d6rne\u011fin ASCII sistemlerinde a harfi 9710 say\u0131s\u0131yla e\u015fle\u015ftirilmi\u015fti ve herhangi bir metin belgesinde a harfi kodlanaca\u011f\u0131 zaman 9710 iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp 11000012 \u015feklinde 8-bitlik bir bayt olarak depolan\u0131yordu. Say\u0131lar 255'i a\u015fmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in her karakter 1 bayta s\u0131\u011fmaktayd\u0131. Ancak Unicode sisteminde 255'ten b\u00fcy\u00fck say\u0131lar iki taban\u0131nda 8 biti a\u015fmaktad\u0131r ve e\u011fer 1.114.111 say\u0131n\u0131n hepsi e\u015fit uzunlukta olacak \u015fekilde do\u011frudan iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcp kullan\u0131lmak istenirse her karakterin 32 bit uzunlu\u011funda olmas\u0131, iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde 32 bitten k\u0131sa olan say\u0131lar\u0131n da ba\u015f\u0131na s\u0131f\u0131r eklenerek 32 bite tamamlanmas\u0131 gerekir. \u00c7\u00fcnk\u00fc her karakterin uzunlu\u011fu sabit olmazsa kodlamada bir karakterin nerede bitip di\u011ferinin nerede ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 anla\u015f\u0131lamaz. Bu durum geni\u015fletilmi\u015f ASCII'ye g\u00f6re kodlanm\u0131\u015f bir metne g\u00f6re Unicode ile kodlanm\u0131\u015f bir metnin d\u00f6rt kat kadar fazla yer kaplamas\u0131na neden olacakt\u0131r.\n\nHer karakterin e\u015fit uzunlukta bitlerle temsil edilmesi zorunlulu\u011fundan kurtulmak istenirse karakterlerin kod noktalar\u0131n\u0131 iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken araya karakterin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 veya sonunu belli edecek i\u015faretler eklenerek kodlama yap\u0131lmas\u0131 gerekecektir. Bu i\u015flem i\u00e7in geli\u015ftirilen birka\u00e7 farkl\u0131 kodlama sistemi bulunmaktad\u0131r. Bunlara \u00f6rnek olarak UTF-8, UTF-16 ve UTF-32 g\u00f6sterilebilir. Bunlar\u0131n her biri, karakterlerin kod noktalar\u0131n\u0131 (yani Unicode taraf\u0131ndan kendilerine atanan say\u0131lar\u0131) bilgisayar ortam\u0131nda saklamak ve \u00fczerinde i\u015flem yapmak amac\u0131yla iki taban\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken farkl\u0131 y\u00f6ntemler kullan\u0131rlar. Her birinin farkl\u0131 avantajlar\u0131 ve dezavantajlar\u0131 mevcuttur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde en yayg\u0131n kullan\u0131lan kodlama UTF-8 kodlamas\u0131d\u0131r.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Unicode Consortium\nStandardlar\nRFC 3629\nRFC 3492\nUnicode karakterleri topluca bulabilece\u011finiz bir site. \nEmojiler ve Unicode'lar\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n UTF-8\n\nKaynak\u00e7a", "Francis Albert \"Frank\" Sinatra (d. 12 Aral\u0131k 1915 - \u00f6. 14 May\u0131s 1998), Amerikal\u0131 \u015fark\u0131c\u0131, oyuncu, y\u00f6netmen, yap\u0131mc\u0131.\n\nHayat\u0131 \n12 Aral\u0131k 1915 y\u0131l\u0131nda Hoboken'de do\u011fdu. Sinema oyuncusu olarak da b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 kazanan Amerikal\u0131 pop\u00fcler bir \u015fark\u0131c\u0131yd\u0131. \n\t\n\u015eark\u0131 s\u00f6ylemeye 1935 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131. 8 Eyl\u00fcl 1935 tarihinde The Hoboken Four adl\u0131 toplulukla amat\u00f6r bir yar\u0131\u015fmada birinci oldu. 1939\u2019da bir kafede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Harry James\u2019in ilgisini \u00e7ekerek onun toplulu\u011funa kat\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l\u0131n temmuz ay\u0131nda bu toplulu\u011fun e\u015fli\u011finde s\u00f6yledi\u011fi \u201cFrom the Bottom of My Heart\u201d \u015fark\u0131s\u0131yla ilk pla\u011f\u0131n\u0131 yapt\u0131. 1940-1942 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Tommy Dorsey Orkestras\u0131\u2019yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 31 Aral\u0131k 1942\u2019de New York aras\u0131nda \u201cYour Hit Parade\u201d adl\u0131 radyo program\u0131nda solo \u015fark\u0131c\u0131 olarak s\u00f6yledi\u011fi \u015fark\u0131larla \u00fclke \u00e7ap\u0131nda \u00fcnlendi. \n\t\nSinatra sinemadaki ilk \u00f6nemli rol\u00fcn\u00fc \u201cHigher and Higher\u201d filminde oynad\u0131. 1940'lar boyunca \u00e7e\u015fitli m\u00fczikal filmlerde rol ald\u0131. 1953'te From Here Eternity\u2019de \u015fark\u0131 s\u00f6ylemeden canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 Angelo Maggio rol\u00fcyle en iyi yard\u0131mc\u0131 oyuncu Oscar'\u0131n\u0131 kazand\u0131. Bu ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131n ard\u0131ndan \u00e7e\u015fitli rolleri canland\u0131ran bir oyuncu olarak sinemadaki konumunu peki\u015ftirdi. \u0130lerlemi\u015f ya\u015f\u0131na ra\u011fmen 1990'l\u0131 y\u0131llarda hala konser vermekteydi. 1998 y\u0131l\u0131nda ise ABD\u2019nin Los Angeles \u015fehrinde \u00f6ld\u00fc.\n\nSinatra'n\u0131n mafya ile ba\u011flant\u0131lar\u0131 oldu\u011fu, hatta The Godfather serisindeki Johnny Fontane karakterinin de Sinatra'y\u0131 temsil etti\u011fi iddia edilir.\n\nGen\u00e7li\u011fi \nFrancis Albert Sinatra, Haboken, New Jersey'de, 12 Aral\u0131k 1915'te, \u0130talyan g\u00f6\u00e7meni olan Natalina Garaventa ve Antonino Martino Sinatra'n\u0131n tek \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya gelmi\u015ftir. Try And Stop Me kitab\u0131nda bahsedildi\u011fine g\u00f6re, Frank Sinatra'n\u0131n babas\u0131 hafif siklet boks\u00f6rl\u00fck yapm\u0131\u015ft\u0131r ve boks\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Haboken \u0130tfaiye Te\u015fkilat\u0131nda Kaptan olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nM\u00fczik Frank Sinatra'n\u0131n ana ilgi alan\u0131yd\u0131. 1930'larda bir gen\u00e7ken profesyonel olarak \u015fark\u0131 s\u00f6ylemeye ba\u015flad\u0131. M\u00fczik kula\u011f\u0131n\u0131 geli\u015ftirdi, fakat hi\u00e7bir zaman m\u00fczi\u011fi yazmay\u0131 \u00f6\u011frenemedi.\n\nAlb\u00fcmleri \n The Voice Of Frank Sinatra (Columbia, 1946)\n Songs By Sinatra (Columbia, 1947)\n Frankly Sentimental (Columbia, 1949)\n Dedicated To You (Columbia, 1950)\n Sing And Dance With Frank Sinatra (Columbia, 1950)\n\nThe Capitol Years \n Songs For Young Lovers (Capitol, 1954)\n Swing Easy (Capitol, 1954)\n In the Wee Small Hours (Capitol, 1955)\n Songs For Swingin' Lovers (Capitol, 1956)\n Close to You (Frank Sinatra album)Close To You (Capitol, 1957)\n A Swingin\u2019 Affair (Capitol, 1957)\nWhere Are You? (Capitol, 1957)\n\nA Jolly Christmas From Frank Sinatra \n Come Fly With Me (Capitol, 1958)\n Sinatra Sings For Only The Lonely (Capitol, 1958)\n Come Dance With Me (Capitol, 1959)\n No One Cares (Capitol, 1959)\n Nice\u2019n\u2019Easy (Capitol, 1960)\n Sinatra\u2019s Swingin\u2019Session (Capitol, 1961)\n\nThe Reprise Years \n Ring-A-Ding-Ding (Reprise, 1961)\n Come Swing With Me (Capitol, 1961)\n Sinatra Swings (Reprise, 1961)\n I Remember Tommy (Reprise, 1961)\n Sinatra And Strings (Reprise, 1962)\n Point Of No Return (Capitol, 1962)\n Sinatra And Swingin\u2019Brass (Reprise, 1962)\n Sinatra Sings Great Songs From Great Britain (Reprise, 1962)\n All Alone (Reprise, 1962)\n Sinatra-Basie: An Historic Musical First (Reprise, 1963)\n The Concert Sinatra (Reprise, 1963)\n Sinatra\u2019s Sinatra (Reprise, 1963)\n Sinatra Sings...Academy Award Winners (Reprise, 1964)\n Sinatra-Basie: It Might As Well Be Swing: A Meeting Of Giants (Reprise, 1964)\n Softly As I Leave You (Reprise, 1964)\n Sinatra 65: The Singer Today (Reprise, 1965)\n September of My Years (Reprise, 1965)\n My Kind Of Broadway (Reprise, 1965)\n Moonlight Sinatra (Reprise, 1966)\n Strangers In The Night (Reprise, 1966)\n At the Sands with Count Basie (Reprise, 1966)\n That\u2019s Life (Reprise, 1966)\n Francis Albert Sinatra & Antonio Carlos Jobim (Reprise, 1967)\n The World We Knew (Reprise, 1967)\n Francis A. & Edward K. (with Duke Ellington, Reprise, 1968)\n The Sinatra Family Wish You A Merry Christmas\n Cycles (Reprise, 1968)\n My Way (Reprise, 1969)\n A Man Alone (Reprise, 1969)\n Watertown (Reprise, 1970)\n Sinatra & Company (Reprise, 1971)\n Ol\u2019 Blue Eyes Is Back (Reprise, 1973)\n Some Nice Things I\u2019ve Missed (Reprise, 1974)\n The Main Event \u2013 Live (Reprise, 1974)\n Trilogy: Past Present Future (Reprise, 1980)\n She Shot Me Down (Reprise, 1981)\n L.A. Is My Lady (QWest/Warner, 1984)\n Duets (Capitol, 1993)\n Duets II (Capitol, 1994)\n\nFilmografi \n Major Bowes Amateur Theatre of the Air (1935) (k\u0131sa film)\n Las Vegas Nights (1941)\n Ship Ahoy (1942)\n Reveille with Beverly (1943)\n Show Business at War (1943) (k\u0131sa metraj)\n Upbeat in Music (1943) (k\u0131sa metraj) (silinmi\u015f sahneler var)\n Higher and Higher (1944)\n Road to Victory (1944) (k\u0131sa metraj)\n Step Lively (1944)\n The All-Star Bond Rally (1945) (k\u0131sa metraj)\n Anchors Aweigh (1945)\n The House I Live In (1945) (k\u0131sa metraj)\n MGM Christmas Trailer (1945) (k\u0131sa metraj)\n Till the Clouds Roll By (1946)\n It Happened in Brooklyn (1947)\n Screen Snapshots: Out-of-This-World Series (1947) (k\u0131sa metraj)\n Lucky Strike Salesman's Movie 48-A (1948) (k\u0131sa metraj)\n The Miracle of the Bells (1948)\n The Kissing Bandit (1948)\n Take Me Out to the Ball Game (1949)\n On the Town (1949)\n Double Dynamite (1951)\n Meet Danny Wilson (1952)\n Screen Snapshots: Hollywood Night Life (1952) (k\u0131sa metraj)\n From Here to Eternity (1953)\n Suddenly (1954)\n Young at Heart (1954)\n Not as a Stranger (1955)\n Finian's Rainbow (1955)\n Guys and Dolls (1955)\n The Tender Trap (1955)\n The Man with the Golden Arm (1955)\n Carousel (1956) \n Screen Snapshots: Playtime in Hollywood (1956) (k\u0131sa metraj)\n Meet Me in Las Vegas (1956) (minyat\u00fcr)\n High Society (1956)\n Johnny Concho (1956)\n Around the World in Eighty Days (1956)\n The Pride and the Passion (1957)\n The Joker Is Wild (1957)\n Pal Joey (1957)\n Kings Go Forth (1958)\n Some Came Running (1958)\n Invitation to Monte Carlo (1959) (belgesel)\n A Hole in the Head (1959)\n Premier Khrushchev in the USA (1959) (belgesel)\n Never So Few (1959)\n Can-Can (1960)\n Ocean's Eleven (1960)\n Pepe (1960) (minyat\u00fcr)\n The Devil at Four O'Clock (1961)\n Sinatra In Israel (1962) (k\u0131sa metraj)\n Sergeants 3 (1962)\n The Road to Hong Kong (1962) (minyat\u00fcr)\n Advise and Consent (1962) (ses)\n The Manchurian Candidate (1962)\n The List of Adrian Messenger (1963) (minyat\u00fcr)\n Come Blow Your Horn (1963)\n 4 for Texas (1963)\n Robin and the 7 Hoods (1964)\n A Tribute to the Will Rogers Memorial Hospital (1965) (k\u0131sa metraj)\n None But the Brave (1965) (ayn\u0131 zamanda yap\u0131mc\u0131 ve y\u00f6netmen)\n Von Ryan's Express (1965)\n Marriage on the Rocks (1965)\n The Oscar (1966)\n Cast a Giant Shadow (1966)\n Assault on a Queen (1966)\n Think Twentieth (1967) (k\u0131sa metraj)\n The Naked Runner (1967)\n Tony Rome (1967)\n The Detective (1968)\n Lady in Cement (1968)\n Dirty Dingus Magee (1970)\n That's Entertainment! (1974)\n Rene Simard in Japan (1974) (belgesel)\n Contract on Cherry Street (1977) (TV filmi)\n The First Deadly Sin (1980)\n Cannonball Run II (1984)\n Listen Up: The Lives of Quincy Jones (1990) (belgesel)\n In Person (1993) (ses) (k\u0131sa metraj)\n Young at Heart (1994) (yap\u0131mc\u0131s\u0131 Tina Sinatra) (TV)\n Frank Sinatra 80 Years: My Way (1995) (\u00f6zel televizyon program\u0131)\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Frank Sinatra Resmi web sitesi \n Sinatra Ailesi Resmi web sitesi\n Frank Sinatra T\u00fcrk Hayran Sayfas\u0131 \n Frank Sinatra Dedicated Blog\n\nKaynak\u00e7a \n\n \n1915 do\u011fumlular\nAmerikal\u0131 erkek pop \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\nAmerikal\u0131 caz \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\nAmerikal\u0131 erkek sinema oyuncular\u0131\n\u0130talyan as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131lar\nGrammy \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nEn \u0130yi Yard\u0131mc\u0131 Erkek Oyuncu Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nEkran Oyuncular\u0131 Derne\u011fi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nColumbia Records sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nAkademi Onur \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nCapitol Records sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nBipolar bozuklu\u011fu olan ki\u015filer\nKalp krizinden \u00f6lenler\n1998 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nEn \u0130yi Erkek M\u00fczikal veya Komedi Filmi Oyuncusu Alt\u0131n K\u00fcre \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nCecil B. DeMille Onur \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nAmerikal\u0131 film yap\u0131mc\u0131lar\u0131\nEn \u0130yi Yard\u0131mc\u0131 Erkek Film Oyuncusu Alt\u0131n K\u00fcre \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nAlt\u0131n K\u00fcre \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nGrammy Efsane \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nEkran Oyuncular\u0131 Derne\u011fi Ya\u015fam Ba\u015far\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nWarner Bros. Records sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nKlasik pop \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\nNew Jersey do\u011fumlu \u015fark\u0131c\u0131lar\nReprise Records sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nRCA Victor sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nGrammy Ya\u015fam Boyu Ba\u015far\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nJean Hersholt Yard\u0131mseverlik \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nY\u0131l\u0131n Alb\u00fcm\u00fc Grammy \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nY\u0131l\u0131n Kayd\u0131 Grammy \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nEn \u0130yi Erkek Pop Vokal Performans\u0131 Grammy \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nAmerikan M\u00fczik Liyakat \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri", "Jamuna, Hindu inan\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re, tanr\u0131 Vi\u015fnu'nun avatarlar\u0131ndan Kri\u015fna'n\u0131n \u00e7ocuklu\u011funun ge\u00e7ti\u011fi b\u00f6lgeden ge\u00e7en bir nehirdir. Ganj nehrinin bir koludur, kutsal oldu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Bu \u00f6zelliklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc Hint edebiyat\u0131nda ve mitolojisinde s\u0131k\u00e7a ad\u0131 ge\u00e7er.\n\nHint felsefesi ve dini\nBanglade\u015f co\u011frafyas\u0131", "Lak\u015fmi (Sanskrit\u00e7e: \u0932\u0915\u094d\u0937\u094d\u092e\u0940 lak\u1e63m\u012b) Hindu inan\u0131\u015f\u0131nda tanr\u0131 Vi\u015fnu'nun kar\u0131s\u0131 olan, zenginlik, iyi \u015fans ve g\u00fczellik tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r.\n\nHint tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nBereket tanr\u0131\u00e7alar\u0131\n\u015eans tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nAna tanr\u0131\u00e7alar\n\u015eaktizm", "\u00d6zalp (, T\u00fcrkiye'nin Van ilinin il\u00e7esidir. T\u00fcrkiye ile \u0130ran s\u0131n\u0131r kap\u0131s\u0131n\u0131n bulundu\u011fu Saray il\u00e7esi ile Van il merkezi aras\u0131nda bulunur. demiryolu bu il\u00e7eden ge\u00e7mektedir.\n\nCo\u011frafya \n\u0130l\u00e7e topraklar\u0131nda G\u00fcrp\u0131nar s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n Akg\u00f6l bulunur.\n\nTarih\u00e7e \n\u00d6zalp \u0130l\u00e7esi 1869 y\u0131l\u0131nda Mahmudiye ad\u0131yla bug\u00fcnk\u00fc Saray il\u00e7e merkezinde kurulmu\u015ftur.\n\n\u0130l\u00e7e merkezi 1948 y\u0131l\u0131nda bug\u00fcnk\u00fc \u00d6zalp merkezine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f ve buras\u0131 \u0130l\u00e7e merkezi h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Kaz\u0131m Pa\u015fa \u0130l\u00e7e merkezinin ismi ise Saray olarak de\u011fi\u015ftirilerek Nahiye te\u015fkilat\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\n\u00d6zalp \u0130l\u00e7e Merkezinin ismi ise \u015fimdiki mahalle olan Kargal\u0131'n\u0131n ad\u0131 ile an\u0131lmaktayd\u0131. Bu mahalle o tarihlerde k\u00f6y te\u015fkilat\u0131 durumundayd\u0131.\n\nB\u00f6lgede Urartular Persler, Bizansl\u0131lar, Emeviler, Sel\u00e7uklular,S\u00f6kmenler, Mo\u011follar, Karakoyunlular ve Akkoyunlular de\u011fi\u015fik zamanlarda hakimiyet kurmu\u015flard\u0131r. \u00d6zalp il\u00e7e s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde halk aras\u0131nda \"gort\" diye an\u0131lan harabelerde yap\u0131lacak kaz\u0131larla: tarihte bu y\u00f6rede h\u00fck\u00fcm s\u00fcrm\u00fc\u015f medeniyetler hakk\u0131nda daha ger\u00e7ek\u00e7i bilgiler elde edilebilir. Tarihi eser ka\u00e7ak\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131n define aramak amac\u0131 ile yapt\u0131klar\u0131 kaz\u0131larda mezarlar\u0131n g\u00fcn do\u011fusu y\u00f6n\u00fcnde g\u00f6r\u00fclmesi, halk aras\u0131nda burada ya\u015fayanlar\u0131n g\u00fcne\u015fe tapt\u0131klar\u0131 kanaatini do\u011furmu\u015ftur. 1071 y\u0131l\u0131nda Sel\u00e7uklu sultan\u0131 Alparslan'\u0131n Malazgirt meydan muharebesinden sonra Anadolu'ya girmesi ile birlikte Bizansl\u0131lardan kurtulup bir m\u00fcddet Sel\u00e7uklular\u0131n kontrol\u00fcnde kalan b\u00f6lge, daha sonra Safevilerin eline ge\u00e7mi\u015ftir. 1555 y\u0131l\u0131nda kanuni sultan S\u00fcleyman'\u0131n Safevilerin yenmesi ile b\u00f6lge Osmanl\u0131lar\u0131n hakimiyetine girmi\u015ftir. Eski ismi ``Mahmudiye ``olan sonra ``Saray``olarak adland\u0131r\u0131lan \u00d6zalp, 1869 y\u0131l\u0131nda Hakk\u00e2ri sanca\u011f\u0131na ba\u011flanarak \"Kaza\" yap\u0131ld\u0131.\n \n1948 y\u0131l\u0131nda il\u00e7e merkezi Saray'dan Kargal\u0131 ya ta\u015f\u0131nd\u0131 ve yeni il\u00e7e merkezine \u00d6zalp ismi verildi. \u0130l\u00e7e merkezi ta\u015f\u0131nmadan \u00f6nce k\u00f6y h\u00fcviyetinde olan Kargal\u0131 bug\u00fcn il\u00e7e merkezinin g\u00fcneyinde ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00d6zalp \u00e7ay\u0131n\u0131n ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 (Eskiden beri bu ad ile an\u0131lan) mahalleye isim olmu\u015ftur.\n\nN\u00fcfus \n\u0130l\u00e7e 58 mahalleden olu\u015fmaktad\u0131r.\n\nYerel y\u00f6netim \n\nEyl\u00fcl 2016'da \"PKK-KCK'ya yard\u0131m ve destek verdi\u011fi gerek\u00e7esiyle, haklar\u0131nda y\u00fcr\u00fct\u00fclen soru\u015fturma ve kovu\u015fturmalar kapsam\u0131nda\" kanun h\u00fckm\u00fcnde kararname ile g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan e\u015f belediye ba\u015fkanlar\u0131 Handan Ba\u011fc\u0131 ve \u015eerefettin \u00d6zalp'\u0131n yerine kaymakam Serdar Karal atand\u0131.\n\nEkonomi \nVan'\u0131n hayvanc\u0131l\u0131k potansiyeli en y\u00fcksek il\u00e7elerden biri olan \u00d6zalpt\u0131r. \u00d6zalp'ta en fazla k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan yeti\u015ftirilir. Akkaraman ve Morkaraman koyun \u0131rklar\u0131 en fazla yeti\u015ftirilmektedir. Van piyasas\u0131nda en fazla sat\u0131lan \u00fc\u00e7 peynirden biri \u00d6zalp otlu peyniridir.\n\n\u00d6zalp mutfa\u011f\u0131 \n\nEn \u00e7ok t\u00fcketilen yemekler \u00e7iri\u015f pilav\u0131, tand\u0131rda Van bal\u0131\u011f\u0131, kurut a\u015f\u0131, K\u00fcrt k\u00f6ftesi, keledo\u015f, Acem k\u00f6ftesi, ayran a\u015f\u0131 \u00e7orbas\u0131d\u0131r. Tatl\u0131 olarak Van pastas\u0131, \u00d6zalp pastas\u0131, ka\u015f\u0131k tatl\u0131s\u0131, e\u011fdek tatl\u0131s\u0131, \u00e7atal tatl\u0131s\u0131 yap\u0131l\u0131r. \u00d6zalp otlu peyniri t\u00fcketilen peynir \u00e7e\u015fididir. \u00d6zalp otlu peyniri hem taze hem de k\u00fcplerde bekletilmi\u015f olarak t\u00fcketilir. Kahvalt\u0131larda Van \u00e7\u00f6re\u011fi yenir. Koyun ve inek yo\u011furdu yap\u0131lmakta ve t\u00fcketilmektedir. Koyun yo\u011furdu taze t\u00fcketildi\u011fi gibi Van otlu peyniri gibi toprak alt\u0131na g\u00f6m\u00fclerek ve 5 ay toprak alt\u0131nda b\u0131rak\u0131larak t\u00fcketilir. Otlu peynir gibi ticari ama\u00e7la de\u011fil sadece kendi aileleri i\u00e7in yap\u0131l\u0131r. Yo\u011furdu topra\u011f\u0131n alt\u0131na b\u0131rak\u0131lmas\u0131 hem bozulmamas\u0131n\u0131 \u00f6nler hem de tad\u0131n\u0131n g\u00fczel olmas\u0131n\u0131 sa\u011flan\u0131r.K\u00f6ylerde ekmek tand\u0131rlarda yap\u0131l\u0131r. Lava\u015f ekme\u011fi ve tand\u0131r ekme\u011fi yap\u0131lan ekmek \u00e7e\u015fitlerindendir.\u00d6zalp \u00e7\u00f6re\u011fi tand\u0131rda yap\u0131l\u0131r. Bu \u00e7\u00f6rek ekmek hamuruna koyun tereya\u011f\u0131 eklenerek, \u00fczerine yumurta ak\u0131 ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f susam serpilerek tand\u0131rda pi\u015firilmesi ile yap\u0131l\u0131r.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Mu\u011flal\u0131 Olay\u0131\n A\u015fa\u011f\u0131mollahasan H\u00f6y\u00fc\u011f\u00fc\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \u00d6zalp Belediyesi \n \u00d6zalp Kaymakaml\u0131\u011f\u0131", "Abluka, sava\u015f halinde olan devletlerden birinin, di\u011ferinin k\u0131y\u0131lar\u0131ndan bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcne veya t\u00fcm\u00fcne giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 engellemeyi ama\u00e7layan sava\u015f \u00f6nlemlerinden birisidir. Abluka s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc T\u00fcrk\u00e7eye Cenevizceden ge\u00e7mi\u015ftir. Ablukan\u0131n e\u015f anlaml\u0131s\u0131 olarak kamal, ku\u015fatma ve muhasara s\u00f6zc\u00fckleri bulunmaktad\u0131r.\n\nDevletlerin birbirlerine kar\u015f\u0131 geni\u015f \u00e7apta ekonomik ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 olmas\u0131ndan dolay\u0131 abluka modern sava\u015f arac\u0131 olarak etkili bir silah vazifesi g\u00f6r\u00fcr. Genel olarak abluka yaz\u0131l\u0131 olan veya olmayan uluslararas\u0131 hukuk kurallar\u0131 ile d\u00fczenlenir. Abluka \u00f6ncesinde tarafs\u0131z devletlere notayla bildirimde bulunmak ve her devlete e\u015fit muamelede bulunmak zorunludur. Abluka ihlallerinde cezai m\u00fceyyide olarak gemiye el konabilir fakat zarar verilemez.\n\nUygulama y\u00f6n\u00fcnden ablukalar\u0131 \u00e7e\u015fitli s\u0131n\u0131flara ay\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. 18. ve 19. y\u00fczy\u0131lda yayg\u0131n olan k\u00e2\u011f\u0131t ablukas\u0131nda sadece ablukan\u0131n ilan\u0131yla yetinilmi\u015ftir, hukuki bir i\u015flevi yoktur. \u00c7o\u011funlukla sava\u015f zaman\u0131nda ba\u015fvurulana abluka (BM'nin 1990'da Irak'a kar\u015f\u0131 uygulad\u0131\u011f\u0131 gibi) sava\u015f olmaks\u0131z\u0131n da s\u00f6z konusu olabilir. (1962 y\u0131l\u0131nda ABD'nin K\u00fcba'ya uygulad\u0131\u011f\u0131 gibi). Ayr\u0131ca abluka Irak'a uyguland\u0131\u011f\u0131 gibi denizden olabilece\u011fi gibi, 1948 y\u0131l\u0131nda Berlin'e uygulanan abluka gibi karadan ve havadan olabilir. Ayr\u0131ca abluka Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 esnas\u0131nda Kuzey'in G\u00fcney'in limanlar\u0131n\u0131 ablukaya almas\u0131 sonucu sava\u015f\u0131 sona erdiren \u00f6nemli bir etken olmu\u015ftur.\n\nAbluka, uluslararas\u0131 arenada etkinli\u011fini ve i\u015flevselli\u011fini korumaktad\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nAsker\u00ee strateji\nAsker\u00ee terimler\nDeniz hukuku", "Baki ( o da dan gelmekte) kelimesi \u015fu anlamlara gelebilir:\n\n\u0130smi ta\u015f\u0131yanlar \n Baki, Allah'\u0131n 99 isminden\n Baki (\u015fair) (1526-1600), Divan Edebiyat\u0131 \u015fairi\n Baki Adam (d.1962), T\u00fcrk din tarih\u00e7isi\n Baki \u00c7all\u0131o\u011flu (1923-2011), T\u00fcrk bestek\u00e2r, oyuncu ve y\u00f6netmen\n Baki Davrak (d.1971), T\u00fcrk k\u00f6kenli Alman oyuncu\n Baki Durmaz (1936-2021), T\u00fcrk siyaset\u00e7i\n Baki Erden (1918-1992), T\u00fcrk politikac\u0131\n Baki Erdo\u011fan (1964-1993), T\u00fcrk i\u015fkence kurban\u0131\n Baki Esen (d.1929), T\u00fcrk siyaset insan\u0131\n Baki Komsuo\u011flu (1946-2008), T\u00fcrk bilim insan\u0131\n Baki Kuru (1928-2022), T\u00fcrk hukuk profes\u00f6r\u00fc\n Baki Mercimek (d.1982), Hollanda do\u011fumlu T\u00fcrk futbolcu\n Baki \u00d6z (1949-2002), T\u00fcrk tarih ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 ve yazar\n Baki S\u00fcha Edibo\u011flu (1915-1972), T\u00fcrk \u015fair ve yazar\n Baki \u015eim\u015fek (d.1969), T\u00fcrk i\u015f insan\u0131 ve siyaset\u00e7i\n Baki Tamer (1924-2004), T\u00fcrk oyuncu\n Baki Tu\u011f (d.1937), T\u00fcrk asker ve politikac\u0131\n Baki Vandemir (1890-1963), T\u00fcrk asker\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n T\u00fcrk Dil Kurumu' nda kelime arama", "Kongo Cumhuriyeti, Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n orta bat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alan bir \u00fclkedir. Kongo-Brazzaville olarak da adland\u0131r\u0131lan ve 1969 ile 1991 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Kongo Halk Cumhuriyeti olarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren \u00fclkenin s\u0131n\u0131r kom\u015fular\u0131n\u0131 (kuzeyden saat y\u00f6n\u00fcnde ilerlendi\u011finde) Kamerun, Orta Afrika Cumhuriyeti, Kongo DC, Angola'ya ba\u011fl\u0131 olan ancak anakara ile fiziki ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunmayan Cabinda b\u00f6lgesi, Gabon ve Atlas Okyanusu olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclkenin ba\u015fkenti Brazzaville'dir.\n\n\u00dclke ad\u0131 \n\nKongo Cumhuriyeti ge\u00e7mi\u015finde bir\u00e7ok kez resmi ad\u0131nda de\u011fi\u015fiklik ya\u015fanm\u0131\u015f olup, belli d\u00f6nemlerde kom\u015fu \u00fclke Kongo DC ile resmi olarak ayn\u0131 isim kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki tabloda Kongo b\u00f6lgesinin tarihsel isimleri yer almaktad\u0131r.\n\n{| class=\"wikitable centered\"\n|-\n! style=\"background:#9C9C9C;\" colspan=\"3\" |\nKongo B\u00f6lgesi Tarihsel \u0130simlendirmeleri\n\n|-\n! Eski Bel\u00e7ika Kolonisi (G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kongo Demokratik Cumhuriyeti) !! Eski Fransa Kolonisi (G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kongo Cumhuriyeti)* !! Eski Portekiz S\u00f6m\u00fcrgesi\n|-\n| 1877'den itibaren kolonile\u015fme || | 1880'li y\u0131llarda kolonile\u015fme** || rowspan=\"5\" valign=\"top\" | 1885'ten itibaren Portekiz-Kongosu\n|-\n| 1885'ten itibaren Kongo Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devleti || | 1903'ten itibaren Orta Kongo \n|-\n| rowspan=\"2\" | 1908'den itibaren Bel\u00e7ika Kongosu || 1910 Frans\u0131z Kongosu \n|-\n| 1958'den itibaren Kongo Cumhuriyeti\n|-\n! Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k 30 Haziran 1960 || Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k 15 A\u011fustos 1960\n|-\n| 1960 Kongo Cumhuriyeti (Kongo-L\u00e9opoldville olarak adland\u0131r\u0131lan)1960 y\u0131l\u0131nda \u00d6zg\u00fcr Kongo Cumhuriyeti olarak direni\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ilan\u0131 (26 \u00fclke ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 tan\u0131d\u0131, yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l sonra h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 askerler taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r) || rowspan=\"2\" valign=\"top\" | 1960 Kongo Cumhuriyeti (Kongo-Brazzaville olarak adland\u0131r\u0131lan) || rowspan=\"4\" valign=\"top\" | 1956 Angola ile ortak y\u00f6netime sahip olan Portekiz Kongosu\n|-\n| 1961 Federal Kongo Cumhuriyeti (Kongo-L\u00e9opoldville olarak adland\u0131r\u0131lan) , 1964'te direni\u015f\u00e7iler taraf\u0131ndan Kongo Halk Cumhuriyeti'nin Stanleyville'de ilan\u0131 (sadece 7 \u00fclke taraf\u0131ndan tan\u0131nm\u0131\u015f, birka\u00e7 ay sonra h\u00fck\u00fbmet yanl\u0131s\u0131 askerler taraf\u0131ndan yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r)\n|-\n| 1964 Kongo Demokratik Cumhuriyeti (Kongo-L\u00e9opoldville olarak adland\u0131r\u0131lan) || rowspan=\"2\" valign=\"top\" | 1965 Kongo Cumhuriyeti (Kongo-Brazzaville olarak adland\u0131r\u0131lan)\n|-\n| 1966 Kongo Demokratik Cumhuriyeti (Kongo-Kin\u015fasa olarak adland\u0131r\u0131lan) \n|-\n| 1971 Zaire Cumhuriyeti || rowspan=\"2\" | 1969 Kongo Halk Cumhuriyeti || rowspan=\"2\" valign=\"top\" |1974 Portekiz Kongosu Angola taraf\u0131ndan ilhak edildi\n|-\n| 1991/92 (Kongo-Za\u00efre)Mobutu taraf\u0131ndan yasaklanan Ulusal Egemenlik Meclisi taraf\u0131ndan Anayasa tasla\u011f\u0131 olu\u015fturma\n|-\n| style=\"background:#B3B7FF;\" |1997'den bu yana || style=\"background:#B9FFC5;\" |1991'den bu yana || style=\"background:#FFCBCB;\" | 1975'ten bu yana Cabinda, Angola'ya ba\u011fl\u0131 b\u00f6lge \n|-\n| colspan=\"3\" |\n*Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak\n**1888-1910 Gabun'da Frans\u0131z-Kongosu'nun bir par\u00e7as\u0131yd\u0131\n|}\n\n\n Co\u011frafya \n\nKongo Havzas\u0131'n\u0131n en kuzeybat\u0131 b\u00f6lgesinde yer alan \u00fclkede Kongo nehri ve Ubangi nehri \u00fclkenin do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgelerinde s\u0131n\u0131r olu\u015fturmaktad\u0131r. Ba\u015fkent Brazzaville, Kongo nehrinin bir g\u00f6l gibi geni\u015fledi\u011fi Malebo Havuzu \u00fczerinde yer almakta olup, nehrin di\u011fer k\u0131y\u0131s\u0131nda kom\u015fu \u00fclke Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nin ba\u015fkenti Kin\u015fasa yer almaktad\u0131r. Bu durumlar\u0131 ile Brazzaville ve Kin\u015fasa d\u00fcnya \u00fczerinde birbirine en yak\u0131n ba\u015fkentler stat\u00fcs\u00fcn\u00fc elde etmektedir.\n\nEkvator \u00fczerinde k\u0131tan\u0131n orta bat\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alan \u00fclke bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve yaban hayat a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin \u00e7e\u015fitlili\u011fe ve do\u011fal alanlara sahiptir. \u00dclkenin toplamda sahip oldu\u011fu 5.504\u00a0km'lik kara s\u0131n\u0131rdan 201\u00a0km'si Angola (Cabinda b\u00f6lgesi), 523\u00a0km'si Kamerun, 467\u00a0km'si Orta Afrika Cumhuriyeti, 2.410\u00a0km'si Demokratik Kongo Cumhuriyeti, 1.903\u00a0km'si Gabon ile olu\u015furken, \u00fclkenin ayr\u0131ca Atlas Okyanusu'nda 169\u00a0km'lik sahil \u015feridi bulunmaktad\u0131r.\n\n \u0130klim \nEkvator \u00e7izgisinin \u00fclkeyi neredeyse ikiye b\u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc Kongo Cumhuriyeti'nde bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle tropikal iklim g\u00f6zlemlenmektedir. \u00dclke i\u00e7erisinde y\u0131l i\u00e7erisinde ya\u015fanan iki ya\u011fmur sezonundan ilki Ocak-May\u0131s d\u00f6nemlerinde ya\u015fan\u0131rken, ikinci ya\u011fmur sezonu Ekim-Aral\u0131k aras\u0131nda ya\u015fanmaktad\u0131r. Y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f ortalamas\u0131 sahil kesiminde daha da az olmak \u00fczere 1400 ile 1900\u00a0mm d\u00fczeyindedir. Atlas Okyanusu sahil \u015feritindeki dar k\u0131y\u0131 ovalar\u0131nda g\u00f6zlemlenen Mangrov ve savan alanlar\u0131ndan \u00fclkenin i\u00e7 kesimlerine do\u011fru ilerlendi\u011finde y\u00fcksek platolar g\u00f6zlemlenmekte olup, Gabon s\u0131n\u0131r\u0131 yak\u0131nlar\u0131nda 1.040 m y\u00fckseltilere ula\u015fmaktad\u0131r. \u00dclke topraklar\u0131n\u0131n yar\u0131dan fazlas\u0131, %57,2'si tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131 ile kapl\u0131 olan Kongo'nun, kuzeydo\u011fu b\u00f6lgelerinde Ubangi nehri ve Sanga nehrinin alt k\u0131s\u0131mlar\u0131nda geni\u015f batakl\u0131k alanlar\u0131 yer almaktad\u0131r.\n\n N\u00fcfus \n\n\u00dclkede 2013 tahmini n\u00fcfus say\u0131m verilerine g\u00f6re 4,492,689 ki\u015fi ya\u015famaktad\u0131r. \u00dclke genelinde n\u00fcfusun ya\u015f ortalamas\u0131 19,2 d\u00fczeyinde olup, n\u00fcfus yo\u011funlu km2'ye 11 n\u00fcfus ile d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluk olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\nKongo Cumhuriyeti gen\u00e7 bir n\u00fcfusa sahip olup, 2020 tahmini verilerine g\u00f6re %58,71'i 0-24 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. \u00dclkenin sadece %3,20'si 65 ya\u015f ve \u00fczerindedir.\n\n0-14 ya\u015f: %41.57 (erkek 1,110,484/kad\u0131n 1,089,732) \n15-24 ya\u015f: %17.14 (erkek 454,981/kad\u0131n 452,204) \n25-54 ya\u015f: %33.5 (erkek 886,743/kad\u0131n 886,312) \n55-64 ya\u015f: %4.59 (erkek 125,207/kad\u0131n 117,810) \n65 ya\u015f ve \u00fczeri: %3.20 (erkek 75,921/kad\u0131n 93,676)\n\n\u015eehirde ya\u015fayanlar\u0131n oran\u0131 2022 verilerine g\u00f6re %68,7 olan \u00fclkede, n\u00fcfusun y\u0131ll\u0131k art\u0131\u015f oran\u0131 2022 tahmini verilerine g\u00f6re %2,34 d\u00fczeyindedir.\n\n Etnik gruplar \nKongolular\u0131n %98'i kendisini Bantu etnik grubuna mensup olarak ifade etmektedir. N\u00fcfusun %40'\u0131 Bantu grubunun bir kolu olan Baskongo ve Vil-Kongo etnik gruplar\u0131na mensup olup, %25'i Bat\u00e9k\u00e9, %12'si Mboschi, %11'i Kuyu ve %6 Bavili etnik grubuna dahildir. \u00dclkenin kuzeydo\u011fusundaki ormanl\u0131k ve batakl\u0131k alanlar\u0131nda ya\u015fayan Pigmeler ise n\u00fcfusun sadece %1'ini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclke genelinde az say\u0131da Avrupal\u0131 da ya\u015famaktad\u0131r.\n\n Dil \nKongo Cumhuriyeti'nde Fransa'n\u0131n s\u00f6m\u00fcrgesi olmas\u0131 nedeniyle ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 s\u00f6m\u00fcrge devletinin miras olarak b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 Frans\u0131zca dili \u00fclkenin resmi dili olmu\u015ftur. Frans\u0131zca haricinde Kongo Cumhuriyeti anayasas\u0131nda Ling\u00e1la ve Kituba dilleri \u00fclke i\u00e7erisinde ulusal ileti\u015fim dilleri olarak ifade edilmi\u015ftir. Ling\u00e1la dili \u00fclkenin kuzey b\u00f6lgelerinde ya\u015fayana n\u00fcfusun yar\u0131s\u0131 taraf\u0131ndan konu\u015fulan bir dil konumundayken, Kituba dili \u00fclkenin g\u00fcney b\u00f6lgelerinde ya\u015fayan n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r. Bu diller haricinde k\u00fc\u00e7\u00fck halk topluluklar\u0131 taraf\u0131ndan konu\u015fulan geleneksel Kikongo, Mbosi, Koyo ve Teke dilleri mevcuttur.\n\n Din \n\u00dclke genelinde n\u00fcfusun %50'si Hristiyan dinine mensuptur. Fransa s\u00f6m\u00fcrgesi oldu\u011fu d\u00f6nemlerde yap\u0131lan yo\u011fun misyonerlik faaliyetleri neticesinde yerel dinlerden Hristiyan dinine ge\u00e7en Kongolular\u0131n bir\u00e7o\u011fu da Katolik mezhebine ba\u011fl\u0131 olarak dinini ya\u015famaktad\u0131r. \u00dclke n\u00fcfusunun Hristiyan dinine mensup topluluklar\u0131n\u0131n %40'\u0131 Katolik mezhebinde iken, %10'u Protestan, %2'si ise 19. y\u00fczy\u0131lda Almanya'da ortaya \u00e7\u0131kan bir Hristiyanl\u0131k olan Yeni Apostolik Kilise'yi benimsemektedir. \u0130slamiyet Kongo Cumhuriyeti'nde yo\u011fun olarak g\u00f6r\u00fclen bir din olmay\u0131p, \u00fclke n\u00fcfusunun sadece %2'si \u0130slami de\u011ferlere uygun ya\u015fant\u0131s\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. \u00dclke n\u00fcfusunun %48'lik dilimi ise Animizm ve di\u011fer Afrika yerel dinlerine inanmaktad\u0131r.\n\n Sosyal durum \n E\u011fitim \n\u00dclke genelinde okuma yazma oran\u0131 y\u00fcksek bir seviyede olup, 2003 verilerine g\u00f6re bu oran %83,8 d\u00fczeyindedir. Erkeklerde %89,6 olan okuma yazma oran\u0131, kad\u0131nlarda %78,4 seviyesindedir. E\u011fitim giderleri i\u00e7in GSY\u0130H'den 2001 ile 2005 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ayr\u0131lan pay 1991 y\u0131l\u0131nda ayr\u0131lan paydan daha d\u00fc\u015f\u00fck bir konumda ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. \u00dcniversite e\u011fitiminin de m\u00fcmk\u00fcn oldu\u011fu \u00fclkede, 16 ya\u015f\u0131na kadar devlet taraf\u0131ndan \u00fccretsiz e\u011fitim al\u0131nmas\u0131 sa\u011flanan okullara gitme mecburiyeti bulunmaktad\u0131r.\n\n Sa\u011fl\u0131k \n\u00dclkenin b\u00fcy\u00fck bir n\u00fcfusunun a\u00e7l\u0131k s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n alt\u0131nda bir ya\u015fam s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Kongo Cumhuriyeti'nde, 2010 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re GSY\u0130H'nin sa\u011fl\u0131k giderlerine ayr\u0131lan pay %2,5 d\u00fczeyinde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. 2013 verilerine g\u00f6re \u00fclke genelinde ortalama ya\u015fam 55,6 d\u00fczeyinde g\u00f6zlemlenmekte olup, bu oran erkeklerde 54.27, kad\u0131nlarda ise 56.96 seviyesindedir.\n\n Tarih \nKongo, ilk olarak 15. y\u00fczy\u0131lda Kongo nehri a\u011fz\u0131ndan Portekiz gezginlerin ve t\u00fcccarlar\u0131n gelmesi ile Avrupal\u0131lar ile tan\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nem bu b\u00f6lgede hakimiyet s\u00fcren Kongo Krall\u0131\u011f\u0131, Portekizli t\u00fcccarlar ile ticari faaliyetlerde bulunmu\u015flard\u0131r.\n\n Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131 \n1880'li y\u0131llar\u0131n sonlar\u0131nda Frans\u0131z hakimiyetin giren b\u00f6lgede, \u0130talyan as\u0131ll\u0131 bir Frans\u0131z olan Pierre Savorgnan de Brazza (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Brazzaville onun ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r), Bel\u00e7ika kral\u0131 II. L\u00e9opold'un g\u00f6nderdi\u011fi temsilciler ile m\u00fccadele ederek Kongo Havzas\u0131'n\u0131n Frans\u0131z hakimiyeti alt\u0131na girmesi i\u00e7in u\u011fra\u015fta bulunmu\u015ftur. 15 Kas\u0131m 1884'ten 26 \u015eubat 1885 tarihleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Berlin Konferans\u0131 ile birlikte Avrupal\u0131 devletler g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Demokratik Kongo Cumhuriyeti olan b\u00f6lgeyi II. L\u00e9opold'un \u00f6zel m\u00fclk\u00fc olarak kabul ederek kullan\u0131m\u0131na vermi\u015flerdir. Burada Fransa 5 \u015eubat 1885 tarihinde di\u011fer Kongo kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131 ile s\u0131n\u0131r \u00e7izgileri konusunda anla\u015fmaya vararak b\u00f6lgelerini belirginle\u015ftirmi\u015ftir. Buna ek olarak 1882 ile 1891 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde Kongo ile Ubangi nehirlerinin bat\u0131s\u0131nda kalan b\u00f6lgelerin yerel liderleri ile kendilerini koruma vaatleri ile yap\u0131lan anla\u015fmalarla s\u00f6z konusu nehirler s\u0131n\u0131r olarak belirlenmi\u015ftir.\n\n1910 y\u0131l\u0131nda g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kongo Cumhuriyeti (o d\u00f6nem Merkez Kongo), Gabon, Orta Afrika Cumhuriyeti ve \u00c7ad olan s\u00f6m\u00fcrge b\u00f6lgelerini Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftiren Fransa, b\u00f6lgenin ba\u015fkentini de Brazzaville olarak belirlemi\u015ftir.\n\nKongo nehrinin a\u015fa\u011f\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 gemi ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131na uygun olmad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 1924 ile 1934 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Brazzaville ile liman kenti Pointe-Noire aras\u0131nda demiryolu ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flayan Fransa, bu \u015fekilde bu b\u00f6lgede faaliyetlerini devam ettirebilmi\u015ftir. 1940 y\u0131l\u0131nda Fransa'n\u0131n yenilgisi ile sonu\u00e7lanan II.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 neticesinde koloni y\u00f6netimi Charles de Gaulle \u00f6nderli\u011finde olu\u015fturulan \u00d6zg\u00fcr Fransa hareketinin yan\u0131nda yer alm\u0131\u015f, Brazzaville'de bu hareketin s\u00f6zde ba\u015fkenti olarak belirlenmi\u015ftir. B\u00f6lge 1945'ten ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n elde edildi\u011fi y\u0131la kadar Paris'teki ulusal mecliste Jean F\u00e9lix-Tchicaya taraf\u0131ndan temsil edilmi\u015ftir.\n\n28 Eyl\u00fcl 1958 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131 kolonisinin Fransa taraf\u0131nda la\u011fvedilmesi ile birlikte olu\u015fturulan d\u00f6rt farkl\u0131 koloniden biri olan Merkez Kongo, 28 Kas\u0131m 1958 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan isim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile Kongo Cumhuriyeti olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve 15 A\u011fustos 1960 tarihinde de Kongo ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fturulmu\u015ftur.\n\n 1960-1992 d\u00f6nemi \n1960 y\u0131l\u0131nda kazan\u0131lan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k ile \u00fclkenin ilk devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine eski bir Katolik papaz olan Fulbert Youlou getirilmi\u015ftir. Youlou, 1963 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revi boyunca \u00fclkede etnik ve siyasi \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n ya\u015fanmas\u0131na engel olamam\u0131\u015f, ya\u015fanan olumsuzluklar \u00fczerine 1963 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen darbe ile g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu darbe sonras\u0131 k\u0131sa bir s\u00fcre askeri rejim ile y\u00f6netilen \u00fclkede Aral\u0131k 1963 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen se\u00e7imlerde Alphonse Massemba-D\u00e9bat devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015f, Pascal Lissouba ise ba\u015fbakan olmu\u015ftur.\n\n\u00dclke \u015eubat 1964'te \u00c7in ile Mart 1964'te ise Sovyetler Birli\u011fi ile diplomatik ili\u015fkilere ba\u015flam\u0131\u015f, 10 Ocak 1966 y\u0131l\u0131nda ise \u00fclkenin tek yasal partisi olan ve parti program\u0131nda partinin devletin en y\u00fcksek organ\u0131 olarak ifade edildi\u011fi Mouvement National de la R\u00e9volution (MNR) kurulmu\u015ftur. \u00dclkenin sahip oldu\u011fu askeri g\u00fc\u00e7 ise 23 Haziran 1966 tarihinde Ulusal Halk Ordusu ismini alm\u0131\u015ft\u0131r. A\u011fustos 1968 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan yeni bir darbe ile g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan devlet ba\u015fkan\u0131 Massamba-Debat'\u0131n yerine k\u0131sa s\u00fcreli\u011fine Alfred Raoul devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131na oturmu\u015f, 31 Aral\u0131k 1968 tarihinde yap\u0131lan yeni bir de\u011fi\u015fiklik ile de Marien Ngouabi bu g\u00f6revi \u00fcstlenmi\u015ftir. Ngouabi devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neminde \u00fclkenin isminde ve bayra\u011f\u0131nda de\u011fi\u015fikli\u011fe gitmi\u015f, sosyalist simge ve isimler ile \u00fclkesini Sovyetler Birli\u011fi'nin yak\u0131n m\u00fcttefiki konumuna getirmi\u015ftir. 31 Aral\u0131k 1969 tarihinde yap\u0131lan bu de\u011fi\u015fiklikler sonucunda \u00fclkenin ad\u0131 Kongo Halk Cumhuriyeti olmu\u015f, kurdu\u011fu Marksist-Leninist ideolojisindeki Parti Congolais du Travail-PCT (Kongo \u0130\u015f\u00e7i Partisi) \u00fclkenin tek yasal partisi konumuna getirilmi\u015f ve ulusal meclis la\u011fvedilmi\u015ftir. \u00dclke tek partili, kom\u00fcnist sistem i\u00e7erisinde di\u011fer t\u00fcm sosyalist \u00fclkelerin oldu\u011fu gibi Sovyetler Birli\u011fi ile iyi ili\u015fkiler i\u00e7erisinde bulunmu\u015f ve Do\u011fu Bloku'nun bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. 18 Mart 1977 y\u0131l\u0131nda \u00f6ld\u00fcr\u00fclene kadar iktidarda kalan Ngouabi, bu tarihte u\u011frad\u0131\u011f\u0131 sald\u0131r\u0131 sonucu hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015f, yerine Joachim Yhombi-Opango devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131na getirilmi\u015ftir. Yhombi-Opango'da yolsuzluk ve parti program\u0131n\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 gerek\u00e7eleri ile g\u00f6revinde al\u0131nm\u0131\u015f, 5 \u015eubat 1979 tarihinde ise Denis Sassou-Nguesso bu makama getirilmi\u015ftir.\n\nSovyetler Birli\u011fi'nin y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131na kadar mevcudiyetini s\u00fcrd\u00fcren \u00fclke, 10 Haziran 1991'de \u00fclke isminden Halk ibaresinin kald\u0131r\u0131lmas\u0131yla, bayrak ve armada yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler ile tekrar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Kongo Cumhuriyeti ismini alarak, kom\u00fcnist d\u00fczenden tekrar demokratik bir yap\u0131ya ge\u00e7mi\u015ftir.\n\n 1992'den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze \nSovyetler Birli\u011fi'nin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile siyasi d\u00fc\u015f\u00fcncede de ya\u015fanan de\u011fi\u015fimler ile tek partili sistemden vazge\u00e7en \u00fclke, yeniden \u00e7ok partili bir d\u00fczene ge\u00e7mi\u015f, bu ba\u011flamda 1992 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ilk ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7imlerde Sassou-Nguesso'yu yenen Pascal Lissouba devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funa oturmu\u015ftur. 31 A\u011fustos 1992'de g\u00f6reve gelen Lissouba, Kas\u0131m 1992'de meclisi feshederek, 1993 se\u00e7imlerine girmi\u015f ve tart\u0131\u015fmal\u0131 bir \u015fekilde kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Ya\u015fanan bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00fclkede ortaya \u00e7\u0131kan \u00e7at\u0131\u015fma ve d\u00fczensizlik \u015eubat 1994'e kadar devam etmi\u015ftir.\n\nTemmuz 1997 i\u00e7in planlanan se\u00e7imler \u00f6ncesinde Lissouba ve Sassou-Nguesso destek\u00e7ileri aras\u0131nda ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fmalar neticesinde, devlet ba\u015fkan\u0131 Lissouba'n\u0131n askeri birlikleri 5 Haziran'da Sassou-Nguesso'nun Brazzaville'de bulunan evini \u00e7evrelemesi ve Sassou-Nguesso'nun kendi birliklerine sald\u0131rma emri vermesi \u00fczerine \u015fiddetlenen \u00e7at\u0131\u015fmalar d\u00f6rt ay boyunca s\u00fcrm\u00fc\u015f, bu d\u00f6nemde ba\u015fkent Brazzaville b\u00fcy\u00fck hasar g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ekim 1997'de Angola askeri birliklerinin, eski devlet ba\u015fkan\u0131 Sassou-Nguesso'nun yan\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalara m\u00fcdahale etmesi sonucu Ekim ortas\u0131 Lissouba devrilerek Sassou-Nguesso yeniden devlet ba\u015fkan\u0131 makam\u0131na getirilmi\u015ftir. Sassou-Nguesso son olarak 2016 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan se\u00e7imleri de kazanarak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de Kongo Cumhuriyeti'nin devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctmektedir.\n\n2009 y\u0131l\u0131nda kald\u0131r\u0131lan ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131n\u0131n Nisan 2016'da yeniden olu\u015fturulmas\u0131 ile birlikte Cl\u00e9ment Mouamba yedi y\u0131l aradan sonra \u00fclkede ilk ba\u015fbakan olarak bu makama getirilmi\u015ftir. May\u0131s 2016 itibar\u0131yla da kabinesini olu\u015fturan Mouamba, g\u00f6revine ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n Siyaset \nKongo Cumhuriyeti, 20 Ocak 2002 tarihinde yap\u0131lan referandum ile kabul edilen ve 20 A\u011fustos 2002 tarihinde de resmen y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren karar neticesinde ba\u015fkanl\u0131k sistemi ile y\u00f6netilmektedir. \u00dclkede Ulusal Meclis ve Senato olmak \u00fczere iki yasama meclisine sahiptir. Ulusal mecliste bulunan 137 sandalyenin, be\u015f y\u0131lda bir yap\u0131lan se\u00e7imler ile \u00fcyeleri belirlenirken, 66 sandalyeye sahip senato \u00fcyeleri ise alt\u0131 y\u0131lda bir yap\u0131lan se\u00e7imlerle belirlenmektedir. \u00dclke i\u00e7erisinde etkinli\u011fi en fazla olan parti ise Parti Congolais du Travail-PCT 'dir.\n\n\u00dclke y\u00f6netiminin en \u00fcst kademesinde ise devlet ba\u015fkan\u0131 yer almaktad\u0131r. Devlet ba\u015fkan\u0131 silahl\u0131 kuvvetlerin ba\u015fkomutan\u0131n\u0131n olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 2009 ile 2016 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fbmetin de ba\u015f\u0131nda yer almaktayd\u0131. 23 Nisan 2016 tarihi itibar\u0131yla ba\u015fbakanl\u0131k makam\u0131n\u0131n yeniden olu\u015fturulmas\u0131 ile birlikte h\u00fck\u00fbmete ba\u015fbakan ba\u015fkanl\u0131k etmektedir. Devlet ba\u015fkan\u0131 mutlak \u00e7o\u011funluk ile yedi y\u0131ll\u0131k bir s\u00fcre i\u00e7in bu g\u00f6reve getirilmekte olup, ikinci bir yedi y\u0131l i\u00e7inde se\u00e7ilme hakk\u0131 bulunmaktad\u0131r.\n\n \u0130dari yap\u0131lanma \n\nKongo Cumhuriyeti \u00fcniter bir devlet yap\u0131s\u0131 ile y\u00f6netilmekte olup, toplamda 12 adet ile sahiptir. Merkezi bir y\u00f6netim ile y\u00f6netilen illerden biri konumunda olan Pointe-Noire Belediye, ba\u015fkent Brazzaville'de Ba\u015fkent Belediyesi'' ile farkl\u0131 bir stat\u00fcye sahiptir.\n\n\u00dclkenin en b\u00fcy\u00fck d\u00f6rt \u015fehir \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanmaktad\u0131r:\nBrazzaville 1.408.150 ki\u015fi, Pointe-Noire 829.134 ki\u015fi, Dolisie 128.032 ki\u015fi ve Nkayi 63.104 ki\u015fi.\n\nEkonomi \n\u00dclke topraklar\u0131nda var olan zengin yeralt\u0131 madenleri ve petrol yataklar\u0131 olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00fclke genelinde y\u00fcksek i\u015fsizlik oran\u0131 ya\u015fanmakta, y\u00f6netim, idari ve ula\u015f\u0131m a\u011f\u0131 alanlar\u0131nda b\u00fcy\u00fck eksiklikler g\u00f6zlemlenmektedir. Bu t\u00fcr zenginliklere ra\u011fmen \u00fclkenin d\u0131\u015f borcu y\u00fcksek d\u00fczeyde seyretmekte olup, bir\u00e7ok g\u0131da maddesi yurt d\u0131\u015f\u0131ndan ithal edilmektedir.\n\nTar\u0131m faaliyetleri yok denecek kadar az olan \u00fclkede, ekimi yap\u0131lan bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn \u015fahsi t\u00fcketim i\u00e7in ekilmektedir. \u015eahsi t\u00fcketim i\u00e7in genelde manyok, yam, m\u0131s\u0131r, f\u0131nd\u0131k ve plantains ekimi yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00dclkede petrol\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra kahve, kakao ve \u015feker kam\u0131\u015f\u0131 gibi tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri de da az da olsa ihra\u00e7 edebilmek i\u00e7in yeti\u015ftirilmektedir.\n\nYeralt\u0131 zenginlikleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir\u00e7ok madene sahip olan \u00fclkede y\u00fcksek miktarda potasyum, demir ve bak\u0131r cevheri, alt\u0131n, fosfat, magnezyum ve boksit bulunmaktad\u0131r. \u00dclkenin ihracat ve ithalat bilgileri \u015fu \u015fekildedir:\n\n\u0130hracat:\n$12.14 milyar (2012 tahmini)\n\n\u0130hra\u00e7 \u00fcr\u00fcnleri:\nPetrol, kahve, kakao, \u015feker kam\u0131\u015f\u0131\n\n\u0130hracat yap\u0131lan \u00fclkeler:\n\u00c7in %38,9, Amerika Birle\u015fik Devletleri %12,9, Fransa %9,5, Avustralya %8,8, Hollanda %6,8, \u0130spanya %5,3, Hindistan %5,3 (2012)\n\n\u0130thalat:\n$5.835 milyar (2012 tahmini)\n\n\u0130thalat \u00fcr\u00fcnleri:\nSanayi ekipmanlar\u0131, in\u015faat malzemeleri, g\u0131da maddeleri\n\n\u0130thalat yap\u0131lan \u00fclkeler:\nFransa %19,2, \u00c7in %13,3, Brezilya %9,0, Amerika Birle\u015fik Devletleri %6,1, Hindistan %5,7, \u0130talya %4,8, Bel\u00e7ika %4,3 (2012)\n\nUla\u015f\u0131m\n\nUlusal karayollar\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Kongo Halk Cumhuriyeti\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nAfrika k\u0131tas\u0131ndaki \u00fclkeler\nFrans\u0131zca konu\u015fan \u00fclkeler\n1960'ta kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nCumhuriyetler\nBirle\u015fmi\u015f Milletler \u00fcyesi \u00fclkeler\nUluslararas\u0131 Frankofoni \u00d6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi \u00fclkeler\nOrta Afrika \u00fclkeleri", "Zaire veya resm\u00ee ad\u0131yla Zaire Cumhuriyeti, 1971 y\u0131l\u0131ndan 1997 y\u0131l\u0131na kadar bug\u00fcnk\u00fc Kongo Demokratik Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde kurulan devlet.\n\nAfrika k\u0131tas\u0131nda bulunan \u00f6ncel devleti Kongo Demokratik Cumhuriyeti'nde darbe sonucu ger\u00e7ekle\u015ftirilen y\u00f6netim de\u011fi\u015fikli\u011fi ile olu\u015fturulan ve tek partili otoriter bir devlet konumuna b\u00fcr\u00fcnen Zaire mevcudiyetini g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de ard\u0131l\u0131 olan Kongo Demokratik Cumhuriyeti tekrar kurulana dek s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Zaire \u00fclkenin 1960 y\u0131l\u0131nda elde etti\u011fi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sonras\u0131 ald\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc isim olmu\u015f, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na Kongo Cumhuriyeti (Kongo-Kin\u015fasa) ismi ile kavu\u015fan \u00fclke, kom\u015fu \u00fclke Kongo Cumhuriyeti (Kongo-Brazzaville) ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamak ad\u0131na 1964 y\u0131l\u0131nda ismini Kongo Demokratik Cumhuriyeti yapm\u0131\u015f, 1971 y\u0131l\u0131nda ise yap\u0131lan son de\u011fi\u015fiklik ile Zaire ismini alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1965 y\u0131l\u0131nda Kongo'da ya\u015fanan darbe sonras\u0131 iktidar\u0131 ele ge\u00e7iren Mobutu, \u00fclke genelindeki isimleri Afrikal\u0131la\u015ft\u0131rma projesi kapsam\u0131nda koloni d\u00f6neminden kalma Avrupai isimlerden kurtarma ad\u0131na \u015fehir ve yerle\u015fim yerlerinin isimlerini de\u011fi\u015ftirmi\u015f, \u00f6zellikle Kongo tarihinin en ac\u0131mas\u0131z y\u0131llar\u0131n\u0131 ya\u015fatan Bel\u00e7ika kral\u0131 II.L\u00e9opold'e atfen ba\u015fkente verilen L\u00e9opoldville ismi de\u011fi\u015ftirilerek Kin\u015fasa yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Mobutu bu proje kapsam\u0131nda Joseph-D\u00e9sir\u00e9 Mobutu olan ismini de Mobutu Sese Seko Kuku Ngbendu wa za Banga olarak Zairele\u015ftirmi\u015ftir. Bu kapsamda 27 Ekim 1971 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin Kongo Demokratik Cumhuriyeti olan ismini Zaire olarak de\u011fi\u015ftiren Mobutu, \u00fclke isminin bu hali ile Afrika k\u00f6kenli bir isim oldu\u011funu ifade etmi\u015ftir. Mobutu d\u00f6neminde isim de\u011fi\u015ftirme devlet politikas\u0131 haline getirilmi\u015f ve bir\u00e7ok yerle\u015fim yeri ve \u015fah\u0131s isimlerinde de\u011fi\u015fikli\u011fe gidilmi\u015ftir.\n\n17 May\u0131s 1997 y\u0131l\u0131na kadar bu isim ile mevcudiyetini s\u00fcrd\u00fcren \u00fclke, bu tarihte Mobutu'nun darbe ve \u00fclkedeki i\u00e7 karga\u015fa ile g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 ile g\u00f6reve gelen Laurent-D\u00e9sir\u00e9 Kabila'n\u0131n ilk icraatlar\u0131ndan biri de \u00fclkenin ismini Zaire'den tekrar Kongo Demokratik Cumhuriyeti olarak de\u011fi\u015ftirmek olmu\u015ftur.\n\n\u00dclke isminin k\u00f6keni \nHer ne kadar Mobutu \u00fclke isim de\u011fi\u015fikli\u011fini Afrikal\u0131la\u015ft\u0131rma gerek\u00e7esi ile ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015f olsa da, Zaire kelimesinin k\u00f6keni Avrupal\u0131lara dayanmaktad\u0131r. Portekizlilerin 15. y\u00fczy\u0131lda b\u00f6lgeye geldiklerinde yerlilerden duyduklar\u0131 ve t\u00fcm nehirleri yutan nehir anlam\u0131nda kulland\u0131klar\u0131 nzere ya da nzadi kelimesi Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan Zaire 'ye d\u00f6nd\u00fcr\u00fclerek de\u011fi\u015fime u\u011frat\u0131lm\u0131\u015f ve kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Angola'n\u0131n bir b\u00f6lgesi olan Zaire B\u00f6lgesi bu ismi kullanmaktad\u0131r.\n\nTarih \n\n1965 y\u0131l\u0131nda Lumumba'n\u0131n eski bir asistan\u0131 olan Joseph Mobutu taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen darbe ile Afrika tarihinin en uzun ve en d\u00fczeni bozuk diktat\u00f6rl\u00fck sistemlerinden biri kurulmu\u015ftur. \u00dclkede belli d\u00f6nemlerde ve belli b\u00f6lgelerde Tschomb\u00e9'nin Avrupa k\u00f6kenli askeri birliklerinin Kongo'nun belli b\u00f6lgelerini ara s\u0131ra eline ge\u00e7irmesine ra\u011fmen tam anlam\u0131yla ba\u015far\u0131ya ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Tschomb\u00e9'nin Avrupa'ya ve Avrupal\u0131ya dayanan sisteminin aksine \u00fclkeyi tamamen Afrikal\u0131la\u015ft\u0131rma iste\u011finde olan Mobutu, t\u00fcm Avrupa men\u015feli i\u015fletmeleri kamula\u015ft\u0131rarak \u00fclke i\u00e7erisindeki Avrupa etkisini azaltmak istemi\u015ftir. 1971 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin ismini Zaire olarak de\u011fi\u015ftiren Mobutu, olu\u015fturdu\u011fu Tek parti rejimi ve ki\u015filik k\u00fclt\u00fc ile \u00fclke i\u00e7erisinde ger\u00e7ekle\u015ftirdiklerinin aksine \u00fclkenin ve genelinde Afrika'n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi etkisine girmesinden endi\u015felenen Avrupal\u0131 devletlerin de deste\u011fini alarak diktat\u00f6r bir y\u00f6netim ortaya koymu\u015ftur. Mobutu, 1977/78 y\u0131llar\u0131nda Nathaniel Mbumba \u00f6nderli\u011findeki ayr\u0131l\u0131k\u00e7\u0131 Front de Lib\u00e9ration Nationale du Congo (FLNC) taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilen ve Shaba'n\u0131n (g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Katanga) Kongo'dan koparmay\u0131 hedefleyen Shaba \u0130stilas\u0131 \u00f6zellikle Fransa ve Bel\u00e7ika askerlerinin \u00f6nderli\u011findeki uluslararas\u0131 asker\u00ee g\u00fcc\u00fc sayesinde p\u00fcsk\u00fcrt\u00fclerek yenilgiye u\u011frat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nZaire ekonomisinin tam anlam\u0131yla \u00e7\u00f6kmesiyle ve do\u011fu-bat\u0131 sorununun \u00e7\u00f6z\u00fcmlenmesi ile Mobutu 1990 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin yava\u015f da olsa demokratikle\u015fmesi y\u00f6n\u00fcnde ad\u0131mlar atmaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ancak ba\u015far\u0131l\u0131 olamam\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclkedeki t\u00fcm olumsuzluklara ra\u011fmen Mobutu iktidar\u0131n\u0131n \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc kom\u015fu \u00fclke Ruanda'da ger\u00e7ekle\u015ftirilen soyk\u0131r\u0131m ile ba\u015flam\u0131\u015f, Ruanda'da soyk\u0131r\u0131m\u0131ndan sorumlu Hutu etnik grubuna mensup binlerce Ruandal\u0131n\u0131n Zaire'ye ka\u00e7mas\u0131 Mobutu'nun g\u00fcc\u00fcn\u00fc olumsuz y\u00f6nde etkilemi\u015ftir. Hutulular\u0131 takip eden Tutsi h\u00fck\u00fbmetine ba\u011fl\u0131 askeri birlikler ile \u00fclke i\u00e7erisindeki Mobutu kar\u015f\u0131tlar\u0131n\u0131n olu\u015fturdu\u011fu birlik \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre i\u00e7erisinde t\u00fcm Zaire'yi ele ge\u00e7irmeyi ba\u015farm\u0131\u015f, hasta olan ve uluslararas\u0131 deste\u011fini de kaybeden Mobutu'yu g\u00f6revden k\u0131sa s\u00fcrede uzakla\u015ft\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r. 1997 y\u0131l\u0131nda isyanc\u0131lar\u0131n lideri konumunda olan Laurent-D\u00e9sir\u00e9 Kabila \u00fclkenin yeni devlet ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6reve getirilmi\u015f, Kabila'n\u0131n ilk icraatlar\u0131ndan biri de \u00fclkenin ismini Zaire'den tekrar Demokratik Kongo Cumhuriyeti olarak de\u011fi\u015ftirmek olmu\u015ftur.\n\nSpor \n\u00dclke, Zaire ismi ile 1974 y\u0131l\u0131nda Sahra alt\u0131 Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n ilk temsilcisi olarak Bat\u0131 Almaya'da d\u00fczenlenen 1974 FIFA D\u00fcnya Kupas\u0131'nda yer alarak b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131ya imza atm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u00dclke \u0130smi \nDemokratik Kongo Cumhuriyeti ge\u00e7mi\u015finde bir\u00e7ok kez resmi ad\u0131nda de\u011fi\u015fiklik ya\u015fanm\u0131\u015f olup, belli d\u00f6nemlerde kom\u015fu \u00fclke Kongo Cumhuriyeti ile resmi olarak ayn\u0131 isim kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fa\u011f\u0131daki tabelada Kongo b\u00f6lgesinin tarihsel isimleri yer almaktad\u0131r.\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nAfrika'daki eski cumhuriyetler\nAfrika tarihindeki devletler\nTek parti rejimleri\nKongo Demokratik Cumhuriyeti tarihi\n1970'te kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nTotaliter devletler\nAsker\u00ee diktat\u00f6rl\u00fckler", "Orta Afrika Cumhuriyeti (Frans\u0131zca: R\u00e9publique Centrafricaine IPA: /\u0280epyblik s\u0251\u0303t\u0280af\u0280ik\u025bn/ veya Centrafrique /s\u0251\u0303t\u0280af\u0280ik/) ya da yayg\u0131n kullan\u0131m\u0131 ile Orta Afrika, Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n orta b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde yer alan, denize k\u0131y\u0131s\u0131 bulunmayan bir kara \u00fclkesidir. \u00dclkenin s\u0131n\u0131r kom\u015fular\u0131n\u0131 (kuzeyden saat y\u00f6n\u00fcnde ilerlendi\u011finde) \u00c7ad, Sudan, G\u00fcney Sudan, Kongo DC, Kongo Cumhuriyeti ve Kamerun olu\u015fturmaktad\u0131r. Ubangi-Chari ismi ile ge\u00e7mi\u015fte Fransa s\u00f6m\u00fcrgesi olan \u00fclke, 1960 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131na kavu\u015fmu\u015ftur. \u00dclkenin ba\u015fkenti Bangui'dir.\n\n\u00dclke ismi \n\u00dclke G\u00fcney Afrika Cumhuriyeti ile birlikte \u00fclke isminde k\u0131ta ismi Afrika 'y\u0131 kullanan iki \u00fclkeden biridir. Ge\u00e7mi\u015fte Roma \u0130mparatorlu\u011fu'na ba\u011fl\u0131 bir eyalet olan ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Tunus'un kurulu oldu\u011fu b\u00f6lgelerde bulunan Afrika eyaleti i\u00e7in kullan\u0131lan Afrika daha sonralar\u0131 Araplar taraf\u0131ndan da asl\u0131na sad\u0131k kal\u0131narak Ifriqiya olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. O d\u00f6nemler Libya olarak adland\u0131r\u0131lan k\u0131ta zamanla Afrika olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Afrika kelimesinin k\u00f6ken olarak nereden geldi\u011fi ve nas\u0131l olu\u015fturuldu\u011fu tam olarak belli olmasa da yerel kabilelerin kullan\u0131m\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kan bir kelime oldu\u011fu ya da Fenike dilinde toz anlam\u0131na gelen afar kelimesinden t\u00fcretildi\u011fi tahmin edilmektedir. \u00dclkenin konumu ile birlikte k\u0131ta isminin de kullan\u0131lmas\u0131 ile birlikte \u00fclke ismi olu\u015fturulmu\u015ftur.\n\nCo\u011frafya \n\n\u00dclke, deniz seviyesinden y\u00fcksekli\u011fi ortalama 600 m olan bir plato \u00fczerine kuruludur. \u00d6zellikle \u00fclkenin kuzey b\u00f6lgelerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 216.000\u00a0km2'lik bir alan \u00c7ad Havzas\u0131 i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r. \u00dclkenin kuzeydo\u011fu b\u00f6lgesinde bulunan Bongo s\u0131rada\u011flar\u0131 i\u00e7erisinde en y\u00fcksek nokta 1.330 m iken, Kamerun s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n bir konumunda bulunan Yade s\u0131rada\u011flar\u0131 i\u00e7erisinde \u00fclkenin 1.420 m ile en y\u00fcksek noktas\u0131 olarak kabul edilen Ngaoui Da\u011f\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00dclkenin en al\u00e7ak noktas\u0131n\u0131 ise 335 m ile Ubangi Nehri olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\n\u00dclkenin toplamda sahip oldu\u011fu 5.203\u00a0km s\u0131n\u0131r\u0131n 797\u00a0km'si Kamerun, 1.197\u00a0km'si \u00c7ad, 1.577\u00a0km'si Demokratik Kongo Cumhuriyeti, 467\u00a0km'si Kongo Cumhuriyeti, 483\u00a0km'si Sudan ve 682\u00a0km'si ise G\u00fcney Sudan ile olu\u015fmaktad\u0131r. \u00dclke, k\u0131ta i\u00e7erisinde kara \u00fclkesi konumunda oldu\u011fu i\u00e7in herhangi bir denize k\u0131y\u0131s\u0131 bulunmamaktad\u0131r.\n\n\u0130klim \n\u00dclke genelinde kuru ve s\u0131cak bir iklim hakim olmakla birlikte \u00fclkenin kuzeyinde ve g\u00fcneyinde farkl\u0131 iklim ya\u015fanabilmektedir. Buna g\u00f6re \u00fclkenin kuzeyinde s\u0131cakl\u0131klar\u0131n daha y\u00fcksek d\u00fczeyde g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc, g\u00fcn i\u00e7erisinde 40\u00a0\u00b0C'ye \u00e7\u0131kan, gece ise 10\u00a0\u00b0C'ye kadar inebilen de\u011ferlerin \u00f6l\u00e7\u00fclebildi\u011fi, ya\u011fmur d\u00f6neminin d\u00f6rt ay gibi k\u0131sa bir s\u00fcre h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Savan iklimi hakim iken, g\u00fcney b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ya\u011fmur d\u00f6nemi sekiz ila on ay aras\u0131nda s\u00fcrmekte olup, s\u0131cakl\u0131klar kuzeye g\u00f6re daha \u0131l\u0131man seyretmektedir. \u00dclkenin ba\u015fkentinde ise tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131na yak\u0131n bir konumda bulunmas\u0131ndan dolay\u0131 s\u0131cakl\u0131k de\u011ferlerinde a\u015f\u0131r\u0131 farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6zlemlenmemektedir.\n\nYaban hayat\u0131 ve bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \n\n\u00dclkenin g\u00fcneyinde bulunan tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131 b\u00f6lgede ya\u015fayan gorillerin ve orman fillerinin ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fckleri son k\u0131s\u0131tl\u0131 alanlardan birini olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclkenin g\u00fcneyinde aral\u0131kl\u0131 a\u011fa\u00e7lar bar\u0131nd\u0131ran ormanlar mevcut iken, kuzey b\u00f6lgelerde yer y\u00fczeyinin orman ile kapl\u0131 oldu\u011fu alan \u00e7ok daha k\u0131s\u0131tl\u0131 olup, tropik ya\u011fmur ormanlar\u0131 ile kuru \u00e7\u00f6ller aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015f b\u00f6lgesinde yer alan geni\u015f \u00e7ay\u0131rlar bulunmaktad\u0131r. Bunun haricinde \u00fclke genelinde yaban hayat\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak maymunlar, filler, antiloplar, kertenkeleler ve sulak alanlarda su ayg\u0131rlar\u0131 bar\u0131nmaktad\u0131r.\n\nN\u00fcfus \n2008 verilerine g\u00f6re \u00fclke genelinde bir kad\u0131n\u0131n ortalama 5 \u00e7ocuk d\u00fcnyaya getirdi\u011fi Orta Afrika Cumhuriyeti'nde, bu oran ile do\u011fum oran\u0131n\u0131n y\u00fcksek oldu\u011fu \u00fclkelerden bir tanesinin olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclke n\u00fcfusunun %43'\u00fc 15 ya\u015f alt\u0131ndakiler olu\u015ftururken, 65 ya\u015f \u00fczerindeki n\u00fcfus toplam \u00fclke n\u00fcfusunun sadece %4'\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r. \u00dclke genelinde kad\u0131nlar\u0131n ortalama \u00f6mr\u00fc 43 iken, erkeklerde 44't\u00fcr.\n\n\u00dclkenin tropikal ya\u011fmur ormanlar\u0131n\u0131n ve kuru \u00e7\u00f6llerin bulundu\u011fu b\u00f6lgelerde neredeyse hi\u00e7bir n\u00fcfus ya\u015famamaktad\u0131r. N\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc sulak alanlar\u0131n, nehirlerin k\u0131y\u0131lar\u0131nda ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettirmektedirler.\n\nOrta Afrika Cumhuriyeti gen\u00e7 bir n\u00fcfusa sahip olup, 2020 tahmini verilerine g\u00f6re %59,38'i 0-24 ya\u015f aral\u0131\u011f\u0131ndad\u0131r. \u00dclkenin sadece %3,35'i 65 ya\u015f ve \u00fczerindedir.\n\n0-14 ya\u015f: %39.49 (erkek 1,188,682/kad\u0131n 1,176,958) \n15-24 ya\u015f: %19.89 (erkek 598,567/kad\u0131n 593,075) \n25-54 ya\u015f: %32.95 (erkek 988,077/kad\u0131n 986,019) \n55-64 ya\u015f: %4.32 (erkek 123,895/kad\u0131n 134,829) \n65 ya\u015f ve \u00fczeri: %3.35 (erkek 78,017/kad\u0131n 122,736)\n\n\u015eehirde ya\u015fayanlar\u0131n oran\u0131 2021 verilerine g\u00f6re %42,6 olan \u00fclkede, n\u00fcfusun y\u0131ll\u0131k art\u0131\u015f oran\u0131 2021 tahmini verilerine g\u00f6re %1,79 d\u00fczeyindedir.\n\nEtnik gruplar \n\u00dclkenin esas toplulu\u011funu pigmeler olu\u015fturmaktad\u0131r, ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7ok az say\u0131da bir n\u00fcfusa sahip olan pigmeler sadece \u00fclkenin g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda ya\u011fmur ormanlar\u0131nda ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedirler. Pigmelerin haricinde \u00fclkenin g\u00fcney b\u00f6lgesinde ayr\u0131ca Bantu halklar\u0131ndan biri olan Ngala etnik grubu ya\u015famakta olup, Ngalalar i\u00e7erisinde ise Yakoma etnik grubu \u00fclke i\u00e7erisinde %4 ile \u00e7o\u011funlu\u011fu olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu grubun haricinde G'bakka (%4), Lissongo, Bamda ve Banziri etnik gruplar\u0131 da ya\u015famlar\u0131n\u0131 bu b\u00f6lgede s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.\n\u00dclkenin kuzey b\u00f6lgelerinde ise \u00e7o\u011funlukla Sahra-Sudan topluluklar\u0131ndan olan ve \u00fclke n\u00fcfusu i\u00e7erisinde %33'l\u00fck oran ile en kalabal\u0131k grubu olu\u015fturan Baya halk\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Banda etnik grubu da %27'lik n\u00fcfus i\u00e7erisindeki oran\u0131 ile en b\u00fcy\u00fck ikinci topluluktur. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u00fclke i\u00e7erisinde bulunan etnik gruplar Mandschia (%13), Sara (%10), Mboum (%7) ve Ngbandi olarak s\u0131ralanmaktad\u0131r.\nT\u00fcm bu yerel etnik gruplar\u0131n haricinde \u00f6zellikle \u015fehirlerde \u00e7o\u011funlu\u011funu Frans\u0131zlar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu birka\u00e7 bin Avrupal\u0131 ya\u015famaktad\u0131r.\n\nDil \nOrta Afrika Cumhuriyeti iki resm\u00ee dile sahiptir. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n ilan edildi\u011fi 1960 y\u0131l\u0131ndan bu yana resm\u00ee dil olan Frans\u0131zcan\u0131n haricinde 1991 y\u0131l\u0131nda Sango'da \u00fclkenin resm\u00ee dili olarak belirlenmi\u015ftir. Sango dili resm\u00ee dil olmas\u0131n\u0131n haricinde ayr\u0131ca ulusal dil olarak da kabul edilmektedir. \u00dclke genelinde Frans\u0131zca dilini tam anlam\u0131yla kullanan n\u00fcfus %7,5 olarak belirlenmekte olup, Sango dilini anadili olarak belirten toplulu\u011fun toplam\u0131 ise 350.000 olarak ifade edilmektedir. \u00dclke i\u00e7erisinde konu\u015fulan 120'den farkl\u0131 yerel dil mevcuttur. Bu konu\u015fulan yerel dillerin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Nijer-Kongo dil ailesine ait diller olu\u015fturmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca \u00fclkede konu\u015fulan Nijer-Kongo dillerinin yine b\u00fcy\u00fck bir oran\u0131 da Ubangi dillerinden meydana gelmektedir. \u00dclkenin sadece g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan\u0131nda Bantu dilleri konu\u015fulmaktad\u0131r.\n\nDYLAN projesinin verdi\u011fi sonu\u00e7lara g\u00f6re Bangui'de bulunan e\u011fitim-\u00f6\u011fretim merkezlerinde Frans\u0131zca konu\u015fma oran\u0131 %45,85'e \u00e7\u0131km\u0131\u015f olup, Sango'nun kullan\u0131m\u0131 %54,10'a kadar gerilemi\u015f bir konumdad\u0131r. Ancak bu durum \u00f6\u011frencilerin arkada\u015f \u00e7evresindeki konu\u015ftuklar\u0131 dillerde farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedir. \u00d6\u011frencilerin kendi aralar\u0131nda Frans\u0131zca konu\u015fma oranlar\u0131 %7,72 dolay\u0131ndayken, Sango konu\u015fma oran\u0131 %66,62 d\u00fczeyindedir.\n\nDin \n2003 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen n\u00fcfus say\u0131m sonu\u00e7lar\u0131nda elde edilen bilgilere g\u00f6re, \u00fclke n\u00fcfusunun art\u0131k sadece %9,6's\u0131 yerel Afrika dinlerine inanmaktad\u0131r. \u00dclke genelinde Hristiyan inanc\u0131na g\u00f6re ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren n\u00fcfusun oran\u0131 %50 olup, Katolik ve Protestan mezhepleri yar\u0131 yar\u0131ya bir orana sahiptirler. \u00dclke genelinde Hristiyan n\u00fcfusunu olu\u015fturan topluluklar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Demokratik Kongo Cumhuriyeti s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n b\u00f6lgelerde ya\u015famaktad\u0131r. Orta Afrika Cumhuriyeti i\u00e7erisinde \u0130slamiyet inanc\u0131na g\u00f6re ya\u015fayanlar\u0131n oran\u0131 %10 civar\u0131nda bulunmakta olup, bu oran i\u00e7erisinde \u00e7o\u011funlu\u011fu S\u00fcnni mezhebine mensup topluluk olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\nSosyal hayat\n\nE\u011fitim \n\u00dclke genelinde okula gitme zorunlulu\u011fu bulunmas\u0131na ra\u011fmen, okuma-yazma bilmeyenlerin oran\u0131 %60'\u0131n \u00fczerindedir. E\u011fitimin \u00fccretsiz olarak verilmesine ra\u011fmen, bu olanaklardan faydalanabilen n\u00fcfus \u00e7ok az say\u0131dad\u0131r. \u00dclkenin 1969 y\u0131l\u0131ndan bu yana Bangui'de Bangui \u00dcniversitesi bulunmakta olup, 2008 y\u0131l\u0131nda bu \u00fcniversiteye ek olarak uluslararas\u0131 Euclid \u00dcniversitesi ilave edilmi\u015ftir.\n\nSa\u011fl\u0131k \n\u00dclkede var olan sa\u011fl\u0131k hizmetleri ya\u015fanan s\u0131tma, c\u00fczzam, AIDS, uyku hastal\u0131\u011f\u0131 ve di\u011fer hastal\u0131klar\u0131n \u00fcstesinden gelme konusunda yeterlilik arz edememektedir. N\u00fcfus i\u00e7erisinde HIV vir\u00fcs\u00fcne yakalanan 15 ile 49 ya\u015flar\u0131 aras\u0131ndaki yeti\u015fkin toplulu\u011fun oran\u0131 %5 ile %6,3 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir.\n\n\u00dclke genelinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen do\u011fumlar\u0131n sadece %54'\u00fc t\u0131bbi olarak desteklenebilmekte olup, ger\u00e7ekle\u015ftirilen her 1.000 do\u011fumdan 102'sinde bebek \u00f6l\u00fcmleri, 9,8'inde ise anne \u00f6l\u00fcmleri ger\u00e7ekle\u015fmektedir.\n\nTarih \n\n\u00dclkenin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kurulu oldu\u011fu topraklarda ya\u015fam oldu\u011funa dair bulunan en eski kan\u0131tlar paleolitik d\u00f6neme denk gelmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde de \u00fclke i\u00e7erisindeki toplumlardan olan ve bu b\u00f6lgelere yerle\u015fen ilk halklardan olan Gbaya ve Mandja varl\u0131klar\u0131n\u0131 hala s\u00fcrd\u00fcrmektedirler.\n19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda \u00f6zellikle \u00fclkenin kuzeydo\u011fu b\u00f6lgelerine gelen Bantu ve Azande topluluklar\u0131 burada kendi kabilelerini olu\u015fturmu\u015flard\u0131r. Azande topluluklar\u0131 hatta b\u00f6lgede kurulan iki ayr\u0131 sultanl\u0131k olan Rafai Sultanl\u0131\u011f\u0131 ve Bang Assou Sultanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n kurucu rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenmi\u015flerdir.\n\n1887 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgede bulunan Frans\u0131z memur Pierre Savorgnan de Brazza b\u00f6lgenin Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrge sistemine dahil edilecek ilgi alanlar\u0131ndan oldu\u011fu beyan etmi\u015f, 1889 y\u0131l\u0131nda ise g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00fclkenin ba\u015fkenti olan Bangui'de ilk askeri birlik olu\u015fturulmu\u015ftur.1890 y\u0131l\u0131nda buradan ba\u015flayarak \u00fclkenin tamam\u0131n\u0131n askeri a\u00e7\u0131dan i\u015fgali ba\u015flat\u0131lm\u0131\u015f, 1900 y\u0131l\u0131nda kurulan Ubangi-Chari ile \u00fclkenin tamam\u0131n\u0131n Frans\u0131z askeri b\u00f6lgesi oldu\u011fu ilan edilmi\u015f, alan 1906 y\u0131l\u0131nda \u00fclkenin kuzeyinde bulunan \u00c7ad askeri b\u00f6lgesinin de dahil edilmesi ile geni\u015fletilmi\u015ftir. 25 Ocak 1910 tarihinde b\u00f6lge kendi ba\u015f\u0131na bir s\u00f6m\u00fcrge sistemi olmu\u015f, bu b\u00f6lgede Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Her ne kadar b\u00f6lgenin bat\u0131s\u0131nda bulunan Nola, Mbaiki, Berb\u00e9rati, Carnot ve Bouar yerle\u015fim alanlar\u0131 Fas-Kongo Antla\u015fmas\u0131 ile 4 Kas\u0131m 1911 y\u0131l\u0131nda Yeni Kamerun ile Alman Kamerunu s\u00f6m\u00fcrge sisteminin bir par\u00e7as\u0131 haline gelse de, 1919 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen Versay Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile b\u00f6lge tekrar Frans\u0131z Ekvatoral Afrikas\u0131'na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1946 y\u0131l\u0131ndan itibaren Barth\u00e9lemy Boganda ile Fransa Parlamentosu i\u00e7erisinde temsil edilen s\u00f6m\u00fcrge \u00fclkesinde, 1949 y\u0131l\u0131nda yine Boganda \u00f6nderli\u011finde Mouvement d\u2019\u00c9volution Sociale de l\u2019Afrique Noire (MESAN) partisi kurulmu\u015f, bu parti 1957 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen yerel se\u00e7imlerde oylar\u0131n tamam\u0131n\u0131 elde etmi\u015ftir.\n\nOrta Afrika Cumhuriyeti 1 Aral\u0131k 1958 tarihinde Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgesi sistemi i\u00e7erisinde i\u00e7 i\u015flerinde \u00f6zerklik elde etmi\u015f, 8 Aral\u0131k 1958 tarihinde ise Boganda \u00fclkenin ba\u015fbakan\u0131 olarak atanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00dclke Afrika Y\u0131l\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan 1960 y\u0131l\u0131nda, 13 A\u011fustos 1960 tarihinde Orta Afrika Cumhuriyeti ismi ile Fransa'dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f, \u00fclkenin ilk devlet ba\u015fkan\u0131 olarak da 1959 y\u0131l\u0131nda bir u\u00e7ak kazas\u0131nda hayat\u0131n\u0131 kaybeden Boganda yerine David Dacko g\u00f6revi \u00fcstlenmi\u015ftir. 1966 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen asker\u00ee darbe ile Fransa yanl\u0131s\u0131 tutum izledi\u011fi gerek\u00e7esiyle Dacko g\u00f6revden uzakla\u015ft\u0131r\u0131larak cunta lideri Jean-B\u00e9del Bokassa kendisini devlet ba\u015fkan\u0131 olarak ilan etmi\u015ftir. Bokassa 1976 y\u0131l\u0131nda kendisini I.Bokassa ismi ile kral ilan ederek \u00fclkenin sistemini monar\u015fiye de\u011fi\u015ftirmi\u015f, \u00fclkenin ismini de Orta Afrika Krall\u0131\u011f\u0131 olarak ilan etmi\u015ftir. Bokassa'n\u0131n 1979 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc bu rejim esnas\u0131nda \u00fclkeyi diktat\u00f6r olarak y\u00f6netmi\u015f, s\u00f6z konusu y\u0131lda ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi bir Libya ziyareti esnas\u0131nda eski devlet ba\u015fkan\u0131 Dacko taraf\u0131ndan g\u00f6revinden al\u0131narak, \u00fclkenin rejimi ve ismi yeniden de\u011fi\u015ftirilerek eski rejim sistemine ve isme d\u00f6n\u00fc\u015f ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Dacko, Ocak 1981 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen se\u00e7imleri kazanmas\u0131na ra\u011fmen g\u00f6revde k\u0131sa bir s\u00fcre kalabilmi\u015f, Eyl\u00fcl 1981'de Andr\u00e9 Kolingba \u00f6nderli\u011finde Fransa'n\u0131n da onay\u0131 ile darbe ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f, Kolingba kendisini \u00fclkenin yeni devlet ba\u015fkan\u0131 olarak ilan etmi\u015ftir. 1986 y\u0131l\u0131nda s\u00fcrg\u00fcnde bulunan Bokassa \u00fclkesine geri d\u00f6nm\u00fc\u015f, d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc ile birlikte tutuklanm\u0131\u015f ve \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, bu ceza daha sonra mecburi hizmete \u00e7evrilmi\u015ftir.\n\n1991 y\u0131l\u0131nda uluslararas\u0131 bask\u0131lar sonucunda da, partilerin kurulmas\u0131na yeniden izin verilmi\u015f, Eyl\u00fcl 1993 y\u0131l\u0131nda ise Kolingba \u00fclke genelinde genel af ilan etmi\u015ftir. Bu af sonucunda \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne kavu\u015fan Bokassa ise 1996 y\u0131l\u0131nda ba\u015fkent Bangui'de hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.\n\n1993 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen genel se\u00e7imlerde oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu elde eden Ange-F\u00e9lix Patass\u00e9 \u00fclkenin yeni devlet ba\u015fkan\u0131 olmu\u015ftur. 1996 ve 1997 y\u0131llar\u0131nda birka\u00e7 darbe giri\u015fimine maruz kalan Patass\u00e9, 1999 y\u0131l\u0131nda iktidar ve muhalefet partisi mensuplar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flayan \u015fiddet olaylar\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde 22 Ekim 1999 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen genel se\u00e7imleri de kazanarak yeniden devlet ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir.\n\n15 Mart 2003 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen yeni bir darbe ile g\u00f6revinden uzakla\u015ft\u0131r\u0131lan Patass\u00e9'nin yerine \u00fclkenin ba\u015f\u0131na cunta lideri Fran\u00e7ois Boziz\u00e9 ge\u00e7mi\u015f ve \u00fclke idaresini eline alm\u0131\u015ft\u0131r. 2005 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen genel se\u00e7imlerde ikinci turda oylar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011funu alarak devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revine devam eden Boziz\u00e9. Nisan 2010 tarihinde ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi gereken genel se\u00e7imleri, \u00fclkedeki i\u00e7 kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 sebep olarak g\u00f6stererek parlamento karar\u0131 ile iptal etmi\u015f ve Haziran 2010 tarihinde g\u00f6rev s\u00fcresinin dolmas\u0131na ra\u011fmen devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131 b\u0131rakmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n24 Mart 2013 tarihinde, kendisini anti-emperyalist ve milliyet\u00e7i olarak g\u00f6ren ve S\u00e9l\u00e9ka (T\u00fcrk\u00e7e: \u0130ttifak) olarak adland\u0131r\u0131lan asi kuvvetler, ba\u015fkent Bangui'de \u015fiddetli \u00e7at\u0131\u015fmalara sebep olmu\u015f ve ba\u015fkanl\u0131k binas\u0131n\u0131 i\u015fgal ederek, \u00fclke y\u00f6netimine el koymu\u015flard\u0131r. Bu geli\u015fmeler \u00fczerine General Fran\u00e7ois Boziz\u00e9 \u00f6nce Demokratik Kongo Cumhuriyeti'ne ard\u0131nda da Kamerun'a ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihten sonra \u00fclkenin devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 koltu\u011funa oturan Michel Djotodia A\u011fustos ay\u0131nda resmi olarak bu g\u00f6reve getirilmi\u015ftir. Djotodia her ne kadar Eyl\u00fcl ay\u0131nda S\u00e9l\u00e9ka'y\u0131 feshetse de, Kas\u0131m ay\u0131nda \u00fclke i\u00e7erisindeki \u015fiddet olaylar\u0131 yeniden alevlenmi\u015ftir. \u00d6zellikle feshedilen eski S\u00e9l\u00e9ka asi kuvvetleri ile Boziz\u00e9 yanl\u0131lar\u0131 aras\u0131nda ba\u015flayan \u00e7at\u0131\u015fmalar daha sonra Hristiyan - M\u00fcsl\u00fcman \u00e7at\u0131\u015fmas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda sivil halka kar\u015f\u0131 da eylemler ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Bu geli\u015fmeler neticesinde devlet otoritesi kaybolan \u00fclkede sivil halk \u00fclkenin \u00f6zellikle kuzeybat\u0131 b\u00f6lgelerini terk etmek zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hem Fransa h\u00fck\u00fbmeti hem de Afrika Birli\u011fi \u00fclkeye asker\u00ee g\u00fc\u00e7 g\u00f6ndermi\u015ftir. 2500 Afrika Birli\u011fi asker\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fcn yan\u0131 s\u0131ra Fransa'dan g\u00f6nderilen 650 asker \u00fclke i\u00e7erisinde g\u00f6rev alm\u0131\u015f, Frans\u0131z askerleri \u00fclkenin ba\u015fkentinde yer alan Bangui havaalan\u0131n\u0131n ve diplomatik \u00f6neme sahip binalar\u0131n ve Frans\u0131z \u015firketlerin g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Birle\u015fmi\u015f Milletler'in 5 Aral\u0131k 2013 tarihinde Fransa'n\u0131n asker\u00ee g\u00fcc\u00fcn\u00fc artt\u0131rmas\u0131 karar\u0131 sonras\u0131 Fransa devlet ba\u015fkan\u0131 Hollande en k\u0131sa s\u00fcrede \u00fclkeye yeni askeri birliklerin g\u00f6nderiminin sa\u011flanaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n10 Ocak 2014 tarihinde Orta Afrika Ticaret Birli\u011fi (CEEAC) temsilcileri ile yapt\u0131klar\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmeler neticesinde devlet ba\u015fkan\u0131 Djotodia ve ba\u015fbakan Tiangaye g\u00f6revlerini b\u0131rakt\u0131klar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r. Bu s\u00fcre\u00e7te BM, \u00fclkeye bar\u0131\u015f g\u00fcc\u00fc olan MINUSCA'y\u0131 sevk etmi\u015f, 13 Aral\u0131k 2015 i\u00e7in anayasa referandumunu, 27 Aral\u0131k 2015 tarihi i\u00e7in de genel se\u00e7imlerin ger\u00e7ekle\u015ftirilece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n14 Aral\u0131k 2015 tarihinde S\u00e9l\u00e9ka \u00fclkenin kuzeyinde ilk \u00f6nce Logone Cumhuriyeti ismini verdikleri daha sonra da isim de\u011fi\u015ftirilerek Dar El Kuti ismini verdikleri \u00fclkeyi ilan etmi\u015ftir. S\u00e9l\u00e9ka yetkililerinin yapt\u0131klar\u0131 a\u00e7\u0131klamada \u00fclkede art\u0131k Hristiyan ve M\u00fcsl\u00fcman topluluklar\u0131n\u0131n bir arada ya\u015famas\u0131n\u0131n m\u00fcmk\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 ifade edilmi\u015f, ilan ettikleri yap\u0131n\u0131n \u00f6ncelikle \u00f6zerk bir yap\u0131 oldu\u011funu a\u00e7\u0131klam\u0131\u015flard\u0131r. Yetkililer ilerleyen s\u00fcre\u00e7te tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 hedeflediklerini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Bu a\u00e7\u0131klamalara kar\u015f\u0131 uluslararas\u0131 alanda ilan edilen b\u00f6lgenin Orta Afrika Cumhuriyeti'ne ba\u011fl\u0131 bir b\u00f6lge oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir.\n\nSiyaset \n\u00dclke 14 Ocak 1995 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giren anayasa ile ba\u015fkanl\u0131k sistemi ile y\u00f6netilmektedir. \u00dclkede \u00e7ok partili sistem ge\u00e7erli olup, g\u00f6reve se\u00e7ilen devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n g\u00f6rev s\u00fcresi alt\u0131 y\u0131l olarak belirlenmi\u015ftir. Silahl\u0131 kuvvetlerin en y\u00fcksek komutan\u0131 olarak i\u015flev g\u00f6ren devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131, bu g\u00f6revde bulunan ki\u015fiye parlamentoyu feshetme yetkisini de vermektedir. Devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n tek ba\u015f\u0131na atama yetkisine sahip oldu\u011fu ba\u015fbakan ve bakanlar kurulunu makamlar\u0131 haricinde \u00fclkede ayr\u0131ca her be\u015f y\u0131lda bir se\u00e7ilen 109 sandalyeli ulusal meclis bulunmaktad\u0131r.\n\n\u00dclkede mevcut olan en \u00f6nemli partiler \u015fu \u015fekildedir:\n Mouvement pour la D\u00e9mocratie et le D\u00e9veloppement (MDD)\n Rassemblement D\u00e9mocratique Centralafricain (RDC)\n Mouvement pour la Lib\u00e9ration du Peuple Centralafricain (MLPC)\n Alliance pour la D\u00e9mocratie et le Progr\u00e8s (ADP)\n Front Patriotique pour le Progr\u00e8s (FPP)\n\n\u00dclke 2012 demokrasi endeksi raporuna g\u00f6re 167 \u00fclke i\u00e7erisinde 160. s\u0131ray\u0131 elde etmektedir.\n\n\u0130dari yap\u0131lanma \n\u00dclke kendi i\u00e7erisinde 14 b\u00f6lge, iki ticari b\u00f6lge ve bir \u00f6zerk \u015fehire ayr\u0131lm\u0131\u015f konumdad\u0131r. S\u00f6z konusu b\u00f6lgeler kendi i\u00e7erisinde ayr\u0131ca 71 adet il\u00e7eye ayr\u0131lm\u0131\u015f konumdad\u0131r.\n\n\u015eehir \n\u00dclke i\u00e7erisinde kalabal\u0131\u011f\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu \u015fehir ba\u015fkent Bangui'dir. \u00dclke n\u00fcfusunun %20'si ba\u015fkent b\u00f6lgesinde ya\u015famaktad\u0131r. \u00dclke i\u00e7erisinde 2013 tahmini n\u00fcfus verilerine g\u00f6re en kalabal\u0131k be\u015f \u015fehir \u015fu \u015fekilde s\u0131ralanmaktad\u0131r: Bangui (747.109), Bimbo (267.859), Berb\u00e9rati (108.620), Carnot (55.483), Bria (44.185)\n\nUla\u015f\u0131m \n\u00dclke genelinde var olan ula\u015f\u0131m a\u011flar\u0131 hem kapsam hem de konum itibar\u0131yla yeterli seviyede bulunmamaktad\u0131r. \u00dclke i\u00e7erisinde bulunan yakla\u015f\u0131k 24.000\u00a0km karayolunda sadece %3'\u00fc asfaltlanm\u0131\u015f konumda olup, geri kalan toprak yol \u00f6zellikle Temmuz-Ekim aylar\u0131 aras\u0131nda ya\u015fanan ya\u011fmur sezonlar\u0131nda kullan\u0131lamamakta ve \u00e7o\u011funlu\u011fu sular alt\u0131nda kalmaktad\u0131r.\n\n\u00dclkenin kendisine ait bir demiryolu g\u00fczerg\u00e2h\u0131 bulunmamakla birlikte, Kamerun ya da Sudan demiryolu hatlar\u0131n\u0131n \u00fclke i\u00e7erisine kadar uzat\u0131larak \u00fclkenin demiryoluna kavu\u015fturulmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nUbangi Nehri ile Kongo Nehri ve Sangho \u00fczerinde \u00f6zellikle ya\u011fmur d\u00f6nemlerinde artan su seviyesi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilen vapur seferleri ile ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k yap\u0131lmakta olup, Bangui ve Salo'da i\u00e7 liman bulunmaktad\u0131r.\n\nOrta Afrika Cumhuriyeti'nin uluslararas\u0131 standartlara sahip tek havaalan\u0131 ise ba\u015fketn Bangui'de bulunan Bangui M\u2019Poko Uluslararas\u0131 Havaalan\u0131 'd\u0131r. Bunun haricinde \u00fclke genelinde 37 k\u00fc\u00e7\u00fck havaalanlar\u0131 mevcuttur.\n\nDevlet karayollar\u0131 \n\u00dclke genelinde bulunan devlet karayollar\u0131 \u015fu \u015fekildedir:\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nUluslararas\u0131 Frankofoni \u00d6rg\u00fct\u00fc \u00fcyesi \u00fclkeler\nOrta Afrika \u00fclkeleri", "Sudan ya da resm\u00ee ad\u0131yla Sudan Cumhuriyeti (Arap\u00e7a: \u062c\u0645\u0647\u0648\u0631\u064a\u0629 \u0627\u0644\u0633\u0648\u062f\u0627\u0646, Cumh\u00fbriyyet\u00fc\u2019s-S\u00fbd\u00e2n), Kuzey Do\u011fu Afrika'da bir \u00fclkedir. Ba\u015fkenti Hartum, en y\u00fcksek n\u00fcfuslu \u015fehri Omdurman'd\u0131r. Sudan kuzeyden M\u0131s\u0131r, kuzey do\u011fudan K\u0131z\u0131ldeniz, do\u011fudan Etiyopya ve Eritre, g\u00fcneyden G\u00fcney Sudan, bat\u0131dan Orta Afrika Cumhuriyeti ve \u00c7ad, kuzey bat\u0131dan da Libya'yla \u00e7evrilidir. Y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan Afrika'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00fclkesidir. Nil, Sudan'\u0131 Bat\u0131 ve Do\u011fu Sudan olmak \u00fczere ikiye ay\u0131r\u0131r. Hartum'un Rafediye b\u00f6lgesi yak\u0131nlar\u0131nda Beyaz Nehir ile Mavi Nehir birle\u015fir. Sudan'\u0131n ortas\u0131ndan, d\u0131\u015f ili\u015fkilerinde k\u00fclt\u00fcrel, toplumsal ve ekonomik olarak b\u00fcy\u00fck rol oynayan Nil Vadisi ge\u00e7er.\n\n\u0130nsanlar\u0131n Sudan'da ya\u015famaya ba\u015flamas\u0131 M\u00d6 5000 y\u0131l\u0131na kadar uzan\u0131r. 1.886.068 km'lik y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc ile d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 16. \u00fclkesidir. \u00dclke, 2011 y\u0131l\u0131nda G\u00fcney Sudan'\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k kazanmas\u0131ndan sonra y\u00fcz \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan Afrika'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fclkesi olma \u00f6zelli\u011fini Cezayir'e kapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. 2022 itibar\u0131yla n\u00fcfusu 45,7 milyondur.\n\nTarihi \nTarihi kaynaklarda Sudan denirken kastedilen alan bug\u00fcnk\u00fc Sudan\u2019\u0131n topraklar\u0131ndan \u00e7ok daha geni\u015f bir aland\u0131r. Araplar Afrika'ya girdikten sonra siyahilerin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve K\u0131z\u0131ldeniz k\u0131y\u0131lar\u0131ndan ba\u015flayarak Bat\u0131 Afrika'ya kadar uzanan geni\u015f bir alana Beledu's-Sudan (Siyahlar \u00dclkesi) adini vermi\u015flerdi. Daha sonra \"Beled\" kelimesi at\u0131larak bu b\u00f6lgeye sadece Sudan denmi\u015ftir. Bug\u00fcnk\u00fc Sudan ise, Do\u011fu Sudan denirken kastedilen b\u00f6lgedir.\n\nErken tarih \n\u0130nsanlar Ta\u015f Devri\u2019nden beri Sudan'da ya\u015famaktad\u0131r. B\u00f6lgede siyah\u00eelere ait kafataslar\u0131 bulunmu\u015f ve Hartum B\u00f6lgesi'nde ya\u015fam\u0131\u015f olduklar\u0131 anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. M\u00d6 3800 civar\u0131nda Nil\u2019in bat\u0131s\u0131nda insan gruplar\u0131n\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve k\u00fclt\u00fcrler olu\u015fturdu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nYak\u0131n tarih \nM\u0131s\u0131r\u2019\u0131n 639'da Amr ibnu'l-As taraf\u0131ndan fethedilmesinden sonra bu \u00fclkeye yerle\u015fen M\u00fcsl\u00fcmanlar k\u0131sa s\u00fcre sonra ticaret i\u00e7in Sudan pazarlar\u0131na gitmeye ba\u015flad\u0131lar. Sudanl\u0131lar da \u0130slam\u2019\u0131 ilk olarak bu t\u00fcccarlar sayesinde tan\u0131d\u0131lar. Sudanl\u0131lardan baz\u0131lar\u0131 \u0130slam\u2019\u0131 tan\u0131d\u0131ktan sonra k\u0131sa s\u00fcre i\u00e7inde bu dine \u0131s\u0131nd\u0131lar ve daha \u00f6nce Sudan'a girmi\u015f olan Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n etkisi zay\u0131flamaya ba\u015flad\u0131. M\u0131s\u0131r\u2019a yerle\u015fen M\u00fcsl\u00fcmanlar 7. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren Sudan\u2019\u0131 ele ge\u00e7irmek i\u00e7in birtak\u0131m askeri hareketler ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Bu fetih hareketleri uzun s\u00fcre devam etti. 1172'de Selahaddin Eyyubi'nin karde\u015fi Turan \u015eah, 1260'ta da I. Baybars bug\u00fcnk\u00fc Sudan topraklar\u0131na birer sefer d\u00fczenlediler. Bu seferlerden sonra buralarda \u0130slam daha da g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flad\u0131. 1517'de Osmanl\u0131 Devleti'nin M\u0131s\u0131r\u2019\u0131 fethetmesi Sudan'da etkisini g\u00f6sterdi. Ancak ayn\u0131 d\u00f6nemde Sudan'da varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcren Func Devleti de g\u00fcneye do\u011fru kayarak varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. M\u0131s\u0131r valisi Kavalal\u0131 Mehmed Ali Pa\u015fa 1821'de Func Devleti'nin \u00fczerine ordu g\u00f6ndererek Sudan topraklar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdi. Ancak Mehmed Ali Pa\u015fa, Sudan'da halk\u0131 hi\u00e7 memnun etmeyen bir siyaset g\u00fctt\u00fc. Mehmed Ali Pa\u015fa, Sudan\u2019\u0131 fetheden \u0130smail Pa\u015fa'y\u0131 g\u00f6revden alarak yerine kendi o\u011flunu ge\u00e7irdi. O da birtak\u0131m siyasi hesaplarla Frans\u0131z ve \u0130ngilizlerle i\u015f birli\u011fi yapt\u0131 ve baz\u0131 eyaletlerin valiliklerine onlar\u0131n adamlar\u0131n\u0131 getirdi. Bu durum Sudan\u2019\u0131n M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131n\u0131 rahats\u0131z etti. Muhammed Ahmed el-Mehdi adl\u0131 bir zat baz\u0131 ki\u015fileri etraf\u0131na toplayarak 1881'de bir hareket ba\u015flatt\u0131. Muhammed Ahmed el-Mehdi, etraf\u0131nda toplad\u0131\u011f\u0131 kuvvete \"ensar\", hareketine de \"ensar hareketi\" ad\u0131n\u0131 veriyordu. Mehdi'nin hareketi k\u0131sa zamanda geni\u015f bir alana yay\u0131ld\u0131. Onun hareketini bast\u0131rmak i\u00e7in g\u00f6nderilen ordular yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131lar. Ensar hareketi g\u00f6sterdi\u011fi ba\u015far\u0131larla hakimiyetine ald\u0131\u011f\u0131 topraklar \u00fczerinde ayr\u0131 bir y\u00f6netim kurdu. Mehdi, 22 Ocak 1885'te \u00f6ld\u00fc ve yerine ge\u00e7en o\u011flu Abdullah bin Muhammed, Omdurman'da Herbert Kitchner adl\u0131 \u0130ngiliz generalin komutas\u0131ndaki M\u0131s\u0131r kuvvetlerine yenildi. Daha sonra \u0130ngiliz g\u00fc\u00e7ler, M\u0131s\u0131r\u2019daki y\u00f6netimin yanl\u0131\u015f uygulamalar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmeyi ama\u00e7lad\u0131klar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrerek 1899'da Sudan'a girdiler. \u0130ngilizler ilk i\u015f olarak Muhammed Ahmet Mehdi'nin ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 hareketi t\u00fcm\u00fcyle da\u011f\u0131tt\u0131lar. 1920'lerin ba\u015flar\u0131ndaki isyan hareketleri ba\u015fta \u0130ngiliz y\u00f6netimini sarsar gibi olduysa da ilerleyen birka\u00e7 y\u0131lda bast\u0131r\u0131ld\u0131lar ve Sudan 1 Ocak 1956'da ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde edinceye kadar \u0130ngiliz i\u015fgalinde kald\u0131.\n\nBa\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 ve sonras\u0131 \n\n\u0130smail el-Ezheri 1952'de Ulusal Birlik\u00e7i Parti'nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ildi ve partisi 1953 se\u00e7imlerinde b\u00fcy\u00fck bir zafer kazanmas\u0131yla el-Ezheri Ocak 1954'te ba\u015fbakan oldu. Ba\u015fbakan olduktan sonra M\u0131s\u0131r'la birle\u015fme politikas\u0131 y\u00fcr\u00fcten el-Elheri, bunun i\u00e7 sava\u015fa yol a\u00e7abilec\u011fini g\u00f6r\u00fcnce, politikas\u0131ndan vazge\u00e7ti ve May\u0131s 1955'ten itibaren \u00fclkesinin tam ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in m\u00fccadele verece\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.\n\n1 Ocak 1956 tarihinde Sudan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra, Ulusal Birlik\u00e7i Parti i\u00e7indeki \u00e7eki\u015fmeler nedeniyle \u0130smail el-Ezheri iktidardan d\u00fc\u015ft\u00fc.\n\n1965 y\u0131l\u0131nda \u0130smail el-Ezheri, devlet ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na e\u015f konumdaki Y\u00fcksek Konsey ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirildi. Ama toplumsal huzursuzluklar, 25 May\u0131s 1969 tarihinde Sudan'da ikinci kez asker\u00ee darbe sonu\u00e7land\u0131. ile el-Ezheri devrierek tutukland\u0131. Hapisteyken sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 k\u00f6t\u00fcle\u015fti ve hastanede 26 A\u011fustos'ta hayat\u0131n\u0131 yitirdi. Daha sonra da Sudan siyaseti, adeta bir darbeler tarihi olarak 1968, 1971, 1975, 1976, 1977, 1985, 1989, 1990, 1992, 2004, 2012, 2013, 2019 y\u0131llar\u0131nda asker\u00ee darbelere sahne oldu. Ayr\u0131ca her ikisi de Sudan Halk Kurtulu\u015f Ordusu ve m\u00fcttefikleri ile merkezi otorite aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen, 18 A\u011fustos 1955 \u2013 27 Mart 1972 tarihleri aras\u0131nda s\u00fcren ve Haziran 1983-Ocak 2005 aras\u0131ndaki \u0130kinci Sudan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131, \u00fclkeyi maddi ve manevi olarak harap etmi\u015ftir. Hatta \u0130kinci Sudan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 -tek ba\u015f\u0131na- II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 en \u00e7ok sivil kayb\u0131n ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi sava\u015flardan biri olmu\u015ftur. Her iki tarafa da uluslararas\u0131 devlet ve devlet d\u0131\u015f\u0131 olmak \u00fczere geni\u015f destek sa\u011flanm\u0131\u015f, bu da sava\u015f\u0131n uzama nedenlerinden biri olmu\u015ftur. \u00c7at\u0131\u015fmalar resm\u00ee olarak 9 Ocak 2005 tarihinde bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131n\u0131n Nairobi'de imzalanmas\u0131yla sona erdi.\n\nLaiklik m\u00fccadelesi \nDini ve etnik olarak farkl\u0131 topluluklar\u0131n bir arada ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir \u00fclke olan Sudan'da laiklik s\u00fcrekli g\u00fcndemde oldu. Sudan\u2019da din, dil, \u0131rk ay\u0131r\u0131m\u0131 g\u00f6zetilmeyecek bir devletin kurulmas\u0131 i\u00e7in verilen m\u00fccadele, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n kazan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 1958 y\u0131l\u0131 \u00f6ncesinde ba\u015flad\u0131. \u0130lk y\u0131llarda merkezi y\u00f6netimin g\u00fcney kesiminin farkl\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 hesaba katmadan \u00fclke i\u00e7inde eritmek istemesi, g\u00fcneydeki halk\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k talep etmesine ve silahl\u0131 m\u00fccadelesini bu y\u00f6nde yo\u011funla\u015ft\u0131rmas\u0131na neden oldu. \u00d6zerklik verilmesinden sonra \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde uzla\u015f\u0131 sa\u011flanm\u0131\u015f olsa da, 1983 y\u0131l\u0131nda Devlet Ba\u015fkan\u0131 Cafer El Numeyri'nin anla\u015fmay\u0131 feshetmesiyle \u0130\u00e7 Sava\u015f yeniden ba\u015flad\u0131. Sudan\u2019da laik bir sistemi hedefleyen Sudan Halk Kurtulu\u015f Hareketi ile 1985 y\u0131l\u0131nda Numeyri\u2019nin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesinden sonra y\u00f6netime gelen Sudan y\u00f6netimi, anla\u015fmay\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koydu ve \u015feriat kanunlar\u0131n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn durdurulmas\u0131 konusunda da uzla\u015f\u0131ld\u0131. Ancak 1989 asker\u00ee darbesiyle ba\u015fa ge\u00e7en \u00d6mer El Be\u015fir anla\u015fmay\u0131 bozdu, \u015feriat kanunlar\u0131n\u0131 da yeniden devreye ald\u0131.\n\nDarfur sorunu \n\nba\u015fkent Hartum'un 1300\u00a0km bat\u0131s\u0131nda yer alan, yerel ve Arap kabilelerin hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7indi\u011fi Darfur b\u00f6lgesinde su kaynaklar\u0131 ve otlaklar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 konusundaki uyu\u015fmazl\u0131klar, kurakl\u0131\u011f\u0131n etkisi ile b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015f, 2003 y\u0131l\u0131nda yerel bir isyan\u0131n ard\u0131ndan, b\u00f6lgedeki kabileler \"Toro Boro\" ile Sudan h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan kurulan ve desteklenen milis kuvvetleri (Canjavid) aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fmalar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00e7at\u0131\u015fmalarda Darfur n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te birine yak\u0131n, yakla\u015f\u0131k 2 milyon ki\u015fiyi zorla yerinden edilirken, y\u00fcz binlerce insan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. H\u00e2len 1,5 milyon ki\u015fi yerle\u015ftirildikleri m\u00fclteci kamplar\u0131nda ya\u015famaktad\u0131r.\n\nH\u00fck\u00fbmetin, Darfur b\u00f6lgesinde, geni\u015f \u00e7apl\u0131 bir \u201cetnik temizlik\u201d ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 iddialar\u0131 \u00fczerine, Birle\u015fmi\u015f Milletler G\u00fcvenlik Konseyi, 18 Eyl\u00fcl 2004 tarihinde, 1564 no'lu karar\u0131yla genel sekreterden Sudan'da bir ara\u015ft\u0131rma komisyonu kurulmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Kurulan komisyon, 25 Ocak 2005'te, BM Genel Sekreteri'ne bir rapor sunmu\u015f ve sivil halk\u0131n korunmas\u0131 ve su\u00e7lular\u0131n cezaland\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in harekete ge\u00e7ilmesini tavsiye etmi\u015ftir. Raporun ard\u0131ndan, G\u00fcvenlik Konseyi, 31 Mart 2005 tarihli ve 1593 no'lu karar\u0131 ile olay\u0131 Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi'ne ta\u015f\u0131ma karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n6 Haziran 2005'te UCM savc\u0131s\u0131 Luis Moreno Ocampo, Darfur'da i\u015flenen su\u00e7lar hakk\u0131nda soru\u015fturmay\u0131 resm\u00ee olarak a\u00e7m\u0131\u015f ve dosya Hakim Akua Kuenyehia (Gana) ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki 1 no'lu \u00d6n Yarg\u0131lama Dairesine iletilmi\u015ftir.\n\n2007'de Sudan h\u00fck\u00fbmeti destekli Canjavid ad\u0131 verilen paramiliter gruplarla, (Toro Boro) Sudan \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Hareketi (Haraka Tahrir Sudan) denen asiler aras\u0131ndaki \u00e7at\u0131\u015fmalara sahne olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Militer gruplara destek oldu\u011funu ve etnik temizli\u011fi kabul etmeyen Sudan h\u00fck\u00fbmeti, Nisan 2007'de Amerikan ambargosu ve di\u011fer bask\u0131lara da dayanamayarak, Birle\u015fmi\u015f Milletler'in (BM) Darfur'da bar\u0131\u015f\u0131 sa\u011flamaya y\u00f6nelik operasyonlar\u0131n\u0131, \"silahl\u0131 havadan konu\u015fland\u0131rma dahil\" kabul ettiklerini a\u00e7\u0131klad\u0131.\n\n4 Mart 2009 tarihinde Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi Sudan Devlet Ba\u015fkan\u0131 \u00d6mer el-Be\u015fir hakk\u0131nda Darfur B\u00f6lgesinde soyk\u0131r\u0131m, sava\u015f su\u00e7u ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 i\u015flemekten dolay\u0131 tutuklama emri \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6ylece g\u00f6rev ba\u015f\u0131ndaki bir lidere ilk kez soyk\u0131r\u0131m, sava\u015f su\u00e7u ve insanl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 su\u00e7 cezas\u0131 onanm\u0131\u015f oldu. \u00d6mer el-Be\u015fir, Uluslararas\u0131 Ceza Mahkemesi'nin kurulu\u015fundan (2002 y\u0131l\u0131ndan) bu yana hakk\u0131nda tutuklama emri \u00e7\u0131kart\u0131lan en \u00fcst d\u00fczey yetkilidir.\n\n\u00dclkenin b\u00f6l\u00fcnme s\u00fcreci \n2005 anla\u015fmas\u0131 sonras\u0131ndaki geli\u015fmeler 2011 y\u0131l\u0131nda g\u00fcneye kendi kaderini tayin hakk\u0131n\u0131n verilmesini sa\u011flad\u0131. Bu da Sudan\u2019\u0131n ikiye b\u00f6l\u00fcnmesi ve G\u00fcney Sudan'\u0131n kurulmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. 9 ila 15 Ocak tarihlerinde yap\u0131lan 2011 G\u00fcney Sudan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k referandumunda oylar\u0131n %98.83'\u00fc ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k y\u00f6n\u00fcnde kullan\u0131ld\u0131.\n\nCo\u011frafya \n\nAfrika k\u0131tas\u0131n\u0131n kuzeydo\u011fusunda yer alan Sudan, 1.886.068\u00a0km\u00b2 y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne sahiptir. \u00dclke; g\u00fcneyde G\u00fcney Sudan, g\u00fcneybat\u0131da Orta Afrika Cumhuriyeti, bat\u0131da \u00c7ad, kuzeybat\u0131da Libya, kuzeyde M\u0131s\u0131r, g\u00fcneydo\u011fuda Etiyopya, do\u011fuda Eritre ile kom\u015fudur. Ayr\u0131ca do\u011fusundaki K\u0131z\u0131ldeniz ile 853\u00a0km sahil \u015feridi bulunmaktad\u0131r. D\u00fcz bir co\u011frafyaya sahip \u00fclkenin g\u00fcneyi, g\u00fcneydo\u011fusu ve bat\u0131s\u0131 da\u011flarla \u00e7evrili iken kuzeyi ise \u00e7\u00f6llerle kapl\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u00dclkenin yakla\u015f\u0131k %24\u2019\u00fc \u00e7\u00f6llerden olu\u015fmaktad\u0131r.\n\nBeyaz Nil, Mavi Nil ve Atbarah gibi akarsular Sudan i\u00e7erisinde birle\u015ferek Nil nehrini olu\u015fturmaktad\u0131r. Ba\u015fkent Hartum'da Beyaz Nil ve Mavi Nil'in birle\u015fiminde kurulmu\u015ftur.\n\nSudan'\u0131n en \u00f6nemli yer alt\u0131 zenginli\u011fi petrold\u00fcr. Di\u011fer yeralt\u0131 kaynaklar\u0131; do\u011falgaz, demir, bak\u0131r, krom, \u00e7inko, kur\u015fun, nikel, tungsten, mika, g\u00fcm\u00fc\u015f ve alt\u0131n olarak s\u0131ralanmaktad\u0131r.\n\n\u0130klim\n \nYa\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 Sudan'\u0131n g\u00fcneyine do\u011fru artar. \u00dclkenin orta ve kuzey k\u0131s\u0131mlar\u0131, kuzeydo\u011fuda N\u00fcbye \u00c7\u00f6l\u00fc ve do\u011fuda Bayuda \u00c7\u00f6l\u00fc gibi a\u015f\u0131r\u0131 derecede kurak \u00e7\u00f6l alanlar\u0131na sahiptir, g\u00fcneyde ise otlaklar ve tropikal savan vard\u0131r. Sudan'\u0131n ya\u011fmur mevsimi kuzeyde yakla\u015f\u0131k d\u00f6rt ay (Haziran-Eyl\u00fcl) ve g\u00fcneyde alt\u0131 aya kadar (May\u0131s-Ekim) s\u00fcrer.\n\nKurak b\u00f6lgeler g\u00fcne\u015fi tamamen engelleyebilen haboob denilen kum f\u0131rt\u0131nalar\u0131'yla bo\u011fu\u015fur. Kuzey ve bat\u0131 yar\u0131 \u00e7\u00f6l b\u00f6lgelerinde, insanlar tar\u0131m i\u00e7in k\u0131t ya\u011f\u0131\u015flara bel ba\u011flar ve bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu g\u00f6\u00e7ebe olup koyun ve deve s\u00fcr\u00fcleriyle dola\u015f\u0131r. Nil Nehri yak\u0131n\u0131nda, mahsul yeti\u015ftiren iyi sulanan \u00e7iftlikler de vard\u0131r. \u00dclkenin her yerinde g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131 s\u00fcresi \u00e7ok uzundur ve \u00f6zellikle \u00e7\u00f6llerde bu s\u00fcre y\u0131lda 4.000 saatin \u00fczerine \u00e7\u0131kabilir.\n\n\u00c7evre sorunlar\u0131\n\u00c7\u00f6lle\u015fme Sudan'da ciddi bir sorundur. Toprak erozyonu konusunda da endi\u015feler vard\u0131r. Hem kamu hem de \u00f6zel tar\u0131msal b\u00fcy\u00fcme, koruma \u00f6nlemleri olmadan ilerledi. Sonu\u00e7lar ormans\u0131zla\u015fma, topra\u011f\u0131n kurumas\u0131 ve toprak verimlili\u011fi'nin ve su tablas\u0131n\u0131n d\u00fc\u015fmesi \u015feklinde kendini g\u00f6sterdi.\n\n\u00dclkenin yaban hayat\u0131 ka\u00e7ak avlanma nedeniyle tehdit alt\u0131ndad\u0131r. 2001 y\u0131l\u0131 itibariyle, yirmi bir memeli t\u00fcr\u00fc ve dokuz ku\u015f t\u00fcr\u00fc ile iki bitki t\u00fcr\u00fc tehlike alt\u0131ndad\u0131r. Kritik olarak nesli t\u00fckenmekte olan t\u00fcrler \u015funlard\u0131r: kelaynak, kuzey beyaz gergedan\u0131, tora hartebeest, ince boynuzlu ceylan ve \u015fahin gagal\u0131 kaplumba\u011fa. Sahra antilopu'nun nesli vah\u015fi do\u011fada t\u00fckenmi\u015ftir.\n\nY\u00f6netim \n\nSudan, 2011 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla 15 eyalete (wilayat, \u00e7o\u011ful: wilayah) ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eyaletler de kendi i\u00e7inde il\u00e7elere ayr\u0131l\u0131r.\n\n\u00d6nemli \u015fehirleri \n Hartum (ba\u015fkent)\n Omdurman (en b\u00fcy\u00fck \u015fehir)\n Port Sudan\n Vad Medeni\n El Obeid\n El Gadarif\n Nyala\n Atbara\n Kassala\n Wau\n Kosti\n\nEkonomi\n\n2010'da Sudan d\u00fcnyan\u0131n en h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcyen 17. ekonomisi olarak kabul ediliyordu ve uluslararas\u0131 yapt\u0131r\u0131mlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131\u011f\u0131nda bile \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde petrol gelirlerinden elde etti\u011fi h\u0131zl\u0131 kalk\u0131nma The New York Times taraf\u0131ndan 2010'da kaydedildi. 2006 tarihli bir makale Sudan'\u0131n petrol sahalar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 75'ini i\u00e7eren G\u00fcney Sudan'\u0131n ayr\u0131lmas\u0131 nedeniyle, Sudan stagflasyon a\u015famas\u0131na girdi, GSY\u0130H b\u00fcy\u00fcmesinin 2014'te y\u00fczde 3,4'e, 2015'te y\u00fczde 3,1'e geriledi\u011fi ve 2016'da yava\u015f yava\u015f toparlanarak y\u00fczde 3,7'ye \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 tahmin edilirken enflasyon 2015 itibariyle y\u00fczde 21,8'de kald\u0131. Sudan'\u0131n GSY\u0130H'si 2017'de 123.053 milyar ABD dolar\u0131ndan 2018'de 40.852 milyar dolar\u0131na indi.\n\nG\u00fcney Sudan'\u0131n ayr\u0131lmas\u0131ndan \u00f6nceki petrol k\u00e2rlar\u0131na ra\u011fmen Sudan h\u00e2l\u00e2 zorlu ekonomik sorunlarla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131yayd\u0131. Ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen \u00e7ok az \u00fcretime ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 b\u00fcy\u00fcmesi art\u0131yordu. Sudan ekonomisi 2000'li y\u0131llarda istikrarl\u0131 \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve D\u00fcnya Bankas\u0131 raporuna g\u00f6re 2010'da GSY\u0130H'deki genel b\u00fcy\u00fcme, 2009'daki y\u00fczde 4,2'lik b\u00fcy\u00fcmeye k\u0131yasla y\u00fczde 5,2 idi. Bu b\u00fcy\u00fcme, G\u00fcney Sudan'\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6nceki Darfur Sava\u015f\u0131 ve g\u00fcney \u00f6zerklik d\u00f6nemi s\u0131ras\u0131nda bile s\u00fcrd\u00fc.\n\nPetrol, G\u00fcney Sudan'\u0131n Temmuz 2011'de ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanmas\u0131ndan \u00f6nceki y\u0131llarda, 2000'lerin sonlar\u0131nda \u00fcretimin \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artmas\u0131yla Sudan'\u0131n ana ihracat\u0131yd\u0131. Artan petrol gelirleriyle, Sudan ekonomisi 2007'de yakla\u015f\u0131k y\u00fczde dokuzluk b\u00fcy\u00fcme oran\u0131yla patlama ya\u015fad\u0131. Ancak petrol zengini G\u00fcney Sudan'\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131, b\u00fcy\u00fck petrol sahalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Sudan h\u00fck\u00fcmetinin do\u011frudan kontrol\u00fcn\u00fcn d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kard\u0131 ve Sudan'daki petrol \u00fcretimi yakla\u015f\u0131k den alt\u0131na d\u00fc\u015ft\u00fc. O zamandan beri \u00fcretim toparlanarak 2014\u201315 i\u00e7in civar\u0131nda seyretti.\n\nG\u00fcney Sudan denize k\u0131y\u0131s\u0131 olmayan bir \u00fclke oldu\u011fundan, G\u00fcney Sudan petrol ihra\u00e7 etmek i\u00e7in Sudan'\u0131n K\u0131z\u0131ldeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Port Sudan'a giden boru hatt\u0131na ve Sudan'daki petrol ar\u0131tma tesislerine dayan\u0131r. A\u011fustos 2012'de Sudan ve G\u00fcney Sudan, G\u00fcney Sudan petrol\u00fcn\u00fc Sudan boru hatlar\u0131 \u00fczerinden Port Sudan'a ta\u015f\u0131mak i\u00e7in anla\u015fma imzalad\u0131.\n\n\u00c7in Halk Cumhuriyeti Sudan'\u0131n en b\u00fcy\u00fck ticaret ortaklar\u0131ndan biridir. \u00c7in'in Greater Nile Petroleum Operating Company'nde y\u00fczde 40 hissesi vard\u0131r. \u00dclke ayr\u0131ca Sudan'a, Darfur ve G\u00fcney Kordofan'daki \u00e7at\u0131\u015fmalar gibi askeri operasyonlarda kullan\u0131lan k\u00fc\u00e7\u00fck silahlar\u0131 da satmaktad\u0131r.\n\nTarihsel olarak tar\u0131m, Sudanl\u0131lar\u0131n y\u00fczde 80'inden fazlas\u0131n\u0131n ana gelir ve istihdam kayna\u011f\u0131 olmaya devam ederken ve ekonomik sekt\u00f6r\u00fcn \u00fc\u00e7te birini olu\u015ftururken, petrol \u00fcretimi Sudan'\u0131n 2000 sonras\u0131 b\u00fcy\u00fcmesinin \u00e7o\u011funu sa\u011flad\u0131. Halen Uluslararas\u0131 Para Fonu (IMF), sa\u011flam makroekonomik politikalar uygulamak i\u00e7in Hartum h\u00fck\u00fcmeti ile el ele \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r. Bu, 1980'lerde borca batm\u0131\u015f Sudan'\u0131n IMF ve D\u00fcnya Bankas\u0131 ile ili\u015fkilerinin bozuldu\u011fu ve sonunda IMF'den ask\u0131ya al\u0131nmas\u0131yla sonu\u00e7lanan \u00e7alkant\u0131l\u0131 bir d\u00f6nemi takip etmektedir.\n\nYolsuzluk Alg\u0131 Endeksi'ne g\u00f6re Sudan, d\u00fcnyadaki en \u00e7ok yolsuzluk yap\u0131lan \u00fclkelerdendir. 2013 K\u00fcresel A\u00e7l\u0131k Endeksi'ne (GHI) g\u00f6re Sudan'\u0131n GHI g\u00f6sterge de\u011feri 27,0 idi. Bu, \u00fclkenin 'Alarm Verecek A\u00e7l\u0131k Durumu'na sahip oldu\u011funu g\u00f6sterir. Sudan, D\u00fcnyan\u0131n en a\u00e7 be\u015finci \u00fclkesi olarak derecelendirilmektedir.\n\n2015 \u0130nsani Geli\u015fme Endeksi'ne (\u0130GE) g\u00f6re Sudan, insani geli\u015fmede 167. s\u0131radayd\u0131 ve bu, Sudan'\u0131n h\u00e2l\u00e2 d\u00fcnyadaki en d\u00fc\u015f\u00fck insani geli\u015fme oranlar\u0131ndan birine sahip oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \n2009'da %43'e k\u0131yasla, 2014'te n\u00fcfusun %45'i g\u00fcnde 3,20 ABD Dolar\u0131ndan daha az bir gelirle ya\u015fad\u0131.\n\nDemografi\n\nSudan'\u0131n 2008 n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda kuzey, bat\u0131 ve do\u011fu Sudan'\u0131n n\u00fcfusunun 30 milyonun \u00fczerinde oldu\u011fu kaydedildi. Bu, G\u00fcney Sudan'\u0131n ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra Sudan n\u00fcfusunun 30 milyonun biraz \u00fczerinde oldu\u011funa dair mevcut tahminleri ortaya koyar. 1983 n\u00fcfus say\u0131m\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz G\u00fcney Sudan'\u0131 da dahil olmak \u00fczere Sudan'\u0131n toplam n\u00fcfusunu 21,6 milyon olarak verdi\u011finden, bu son yirmi y\u0131lda \u00f6nemli bir art\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck Hartum'un n\u00fcfusu (Hartum, Omdurman ve Kuzey Hartum dahil) h\u0131zla artmakta ve toplam n\u00fcfus 5,2 milyon olarak kaydedilmi\u015ftir.\n\nSudan, m\u00fclteci veren \u00fclke olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, di\u011fer \u00fclkelerden gelen b\u00fcy\u00fck bir m\u00fclteci n\u00fcfusunu da bar\u0131nd\u0131r\u0131r. BMMYK istatistiklerine g\u00f6re, A\u011fustos 2019'da Sudan'da 1,1 milyondan fazla m\u00fclteci ve s\u0131\u011f\u0131nmac\u0131 ya\u015f\u0131yordu. Bu n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu G\u00fcney Sudan (858.607 ki\u015fi), Eritre (123.413), Suriye (93.502), Etiyopya (14.201), Orta Afrika Cumhuriyeti (11.713) ve \u00c7ad'dan (3.100) geldi. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda, BMMYK raporu 1.864.195 \u00dclke i\u00e7inde yerinden edilmi\u015f ki\u015filer oldu\u011funu raporlamaktad\u0131r. Sudan, m\u00fcltecilerin durumuna ili\u015fkin 1951 M\u00fcltecilerin Hukuki Durumuna Dair S\u00f6zle\u015fme'sine taraft\u0131r.\n\nEtnik gruplar\n\nArap, n\u00fcfusunun ulusal toplam\u0131n %70'i oldu\u011fu tahmin edilmektedir. Neredeyse tamam\u0131 M\u00fcsl\u00fcman ve a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Sudan arap\u00e7as\u0131 konu\u015fur. Di\u011fer etnik k\u00f6kenler aras\u0131nda Beja, Fur, Nubyal\u0131lar, Ermeniler ve K\u0131ptiler vard\u0131r.\n\nArap olmayan gruplar genellikle etnik, dilsel ve de\u011fi\u015fen derecelerde k\u00fclt\u00fcrel olarak farkl\u0131d\u0131r. Bunlar aras\u0131nda Beja (2 milyonun \u00fczerinde), Fur (1 milyonun \u00fczerinde), Nuba (yakla\u015f\u0131k 1 milyon), Moro, Masalit, Bornu, Tama, Fulan\u00eeler, Hausa, Songhay, Nubians, Berta, Zaghawa, Nyimang, Ingessana, Daju , Koalib, Gumuz, Midob ve Tagale bulunmaktad\u0131r.\n\nHausaca ticaret dili olarak kullan\u0131l\u0131r.[where?] Ayr\u0131ca k\u00fc\u00e7\u00fck ama \u00f6nemli bir Yunan toplulu\u011fu vard\u0131r.\n\nNecd Arap\u00e7as\u0131 konu\u015fan Awadia ve Fadnia kabileleri ve Bani Arak kabileleri gibi baz\u0131 Arap kabileleri ve Hic\u00e2zi Arap\u00e7as\u0131 konu\u015fan Beni Hassan, Al-Ashraf, Kawhla ve Re\u015faideler arap\u00e7a'n\u0131n di\u011fer b\u00f6lgesel bi\u00e7imlerini konu\u015fur.\n\nKuzeydeki Rizeigat birka\u00e7 Arap Bedevi Sudan arap\u00e7as\u0131 konu\u015fur ve Sudanl\u0131 Araplarla ayn\u0131 k\u00fclt\u00fcr\u00fc payla\u015f\u0131r. Baz\u0131 Baggara ve Tunjurlar \u00c7ad Arap\u00e7as\u0131 konu\u015fur.\n\nKuzey ve do\u011fu Sudan'daki Sudanl\u0131 Araplar, esas olarak Arap Yar\u0131madas\u0131'ndan gelen g\u00f6\u00e7menlerin ve Sudan'\u0131n yerli halklar\u0131yla yap\u0131lan evliliklerin soyundan geldiklerini iddia eder. N\u00fcbye halk\u0131 g\u00fcney M\u0131s\u0131r'daki Nubianlarla ortak bir tarihi payla\u015f\u0131r. Sudan'daki Arap kabilelerinin b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu 12. y\u00fczy\u0131lda Sudan'a g\u00f6\u00e7 etti, yerli N\u00fcbye ve di\u011fer Afrikal\u0131 halklarla evlendi ve yava\u015f yava\u015f \u0130slam'\u0131 tan\u0131tt\u0131. Ayr\u0131ca, Bat\u0131 Arabistan'dan b\u00f6lgeye daha \u00f6nceki g\u00f6\u00e7lerden Sudan'da birka\u00e7 \u0130slam \u00f6ncesi Arap kabilesi vard\u0131.\n\nSudan halk\u0131n\u0131n Arapla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131yla ilgili birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmada, tarih\u00e7iler Arap ve Arap olmayanlar\u0131n k\u00fclt\u00fcrel kimlik'lerinin anlam\u0131n\u0131 tart\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. \u00d6rne\u011fin tarih\u00e7i Elena Vezzadini, farkl\u0131 Sudanl\u0131 gruplar\u0131n etnik karakterinin Sudan tarihinin bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn yorumlanma bi\u00e7imine ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu ve bu ayr\u0131m i\u00e7in net tarihsel arg\u00fcmanlar olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunur. K\u0131saca, \"Arap g\u00f6\u00e7menlerin yerel yap\u0131lar taraf\u0131ndan asimile edildi\u011fini, 'Sudanl\u0131la\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131' ve \"Bir grup Arap oldu\u011funu iddia etmeye ba\u015flay\u0131nca bir bak\u0131ma Arapla\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\" belirtir.\n\nFrans\u0131z arkeolog ve dilbilimci Claude Rilly, farkl\u0131 Sudanl\u0131 etnik gruplar\u0131n soya\u011fac\u0131'yla ilgili bir makalede, Arap soyunun \u00f6nemli bir erkek ataya dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia eden Sudanl\u0131 Araplar\u0131n \u00e7o\u011funun DNA'lar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde nesiller boyu Afrikal\u0131 veya Afrikal\u0131-Arap e\u015flerden ve \u00e7ocuklar\u0131ndan olu\u015ftu\u011fu ger\u00e7e\u011fini g\u00f6rmezden geldi\u011fini ve bu iddialar\u0131n biyolojik ger\u00e7eklerden \u00e7ok s\u00f6zl\u00fc geleneklere dayand\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na geldi\u011fini savunur.\n\nDiller \nResm\u00ee diller ve e\u011fitim dilleri Arap\u00e7a ve \u0130ngilizcedir. Halk\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Sudan Arap\u00e7as\u0131 konu\u015fur. Bunun yan\u0131 s\u0131ra N\u00fcbyece, Beja, Fur, Nuban, Ingessana gibi diller de konu\u015fulur.\n\nResm\u00ee din \nSudan 2020 y\u0131l\u0131nda sek\u00fcler bir devlet olmu\u015ftur. Halk\u0131n %90'\u0131 M\u00fcsl\u00fcman, geriye kalan k\u0131s\u0131m ise animizm ve K\u0131pti ve Ortodoks Hristiyan mezhebine mensuptur. M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu S\u00fcnni ve S\u00fcnnilerin bir k\u0131sm\u0131 \u015eafii ve \u00f6b\u00fcr k\u0131sm\u0131 da Maliki'dir.\n\nUla\u015f\u0131m\n\nDeniz \nSudan'\u0131n do\u011fuda K\u0131z\u0131ldeniz'e k\u0131y\u0131s\u0131 olmas\u0131 sebebiyle hem Akdeniz hem de Hint Okyanusu'na ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131r. \u00dclkenin deniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki en \u00f6nemli \u015fehri ve liman\u0131 K\u0131z\u0131ldeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Port Sudan \u015fehridir. Port Sudan, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve turizmin yan\u0131 s\u0131ra deniz ticaretinin ve ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n da hareketli oldu\u011fu bir merkezdir.\n\nHava \nBa\u015fkent Hartum, Sudan'\u0131n en b\u00fcy\u00fck havaalan\u0131na ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Bu havaalan\u0131, Sudan'\u0131n en b\u00fcy\u00fck havayolu \u015firketi olan Sudan Havayollar\u0131'n\u0131n ana terminalidir. \u015eehrin g\u00fcneydo\u011fu s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n in\u015fa edilmi\u015f olan terminal, \u015fehrin h\u0131zl\u0131 geli\u015fimi ile \u015fehrin kalbi konumuna gelmi\u015ftir. Omdurman'da yeni yap\u0131lmakta olan uluslararas\u0131 havaalan\u0131 Sudan'\u0131n en b\u00fcy\u00fck havaalan\u0131 olma \u00f6zelli\u011fini alacakt\u0131r. Bu havalimanlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda G\u00fcney Sudan'daki Juba Uluslararas\u0131 Havaliman\u0131 ve Port Sudan Havaliman\u0131 da b\u00fcy\u00fckl\u00fck s\u0131ras\u0131 ile ard\u0131nda yer al\u0131rlar.\n\nK\u00f6pr\u00fcler \nMavi Nil'i ge\u00e7en a\u015fa\u011f\u0131daki k\u00f6pr\u00fcler Hartum'u Kuzey Hartum'a ba\u011flarlar:\n El Mek Nimir K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\n Mavi Nil Kara & Demiryolu K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\n Kober K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\n \u015eambat K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\n Tuti K\u00f6pr\u00fcs\u00fc\n\nDemiryolu \n\nSudan'da, ba\u015fkent Hartum'u M\u0131s\u0131r'a, Port Sudan'a ve El-Ubeyd'e ba\u011flayan demiryollar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bat\u0131 da Nyala ve g\u00fcneyde Wau \u015fehirlerine kadar uzanan toplam 3500 ila 4000\u00a0km. uzunlu\u011funda demiryolu \u015febekesi mevcuttur.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n 1989 Sudan asker\u00ee darbesi\n Birle\u015fmi\u015f Milletler-Afrika Birli\u011fi Darfur Misyonu (UNAMID)\n 2019 Sudan asker\u00ee darbesi\n\nBibliyografya\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Sudan Y\u00f6netimi Resm\u00ee internet sitesi\n Sudan Cumhurba\u015fkan\u0131\n\n \n\u0130slam \u0130\u015fbirli\u011fi Te\u015fkilat\u0131 \u00fclkeleri\n1956'da Afrika'da kurulan olu\u015fumlar\nArap\u00e7a konu\u015fan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nAfrika k\u0131tas\u0131ndaki \u00fclkeler\nDo\u011fu Afrika \u00fclkeleri\n\u0130ngilizce konu\u015fan \u00fclkeler\nFederal cumhuriyetler\nAfrika Birli\u011fi \u00fclkeleri\nArap Birli\u011fi \u00fclkeleri\nBirle\u015fmi\u015f Milletler \u00fcyesi \u00fclkeler\nAsker\u00ee diktat\u00f6rl\u00fckler\nSahra \u00fclkeleri\n1956'da kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler", "Thomas Woodrow Wilson (28 Aral\u0131k 1856 \u2013 3 \u015eubat 1924), Amerikal\u0131 akademisyen, tarih\u00e7i ve siyaset\u00e7idir. Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin 28. ba\u015fkan\u0131d\u0131r.\n\nYa\u015fam\u0131 \nThomas Woodrow Wilson, 28 Aral\u0131k 1856 y\u0131l\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin Virginia eyaletinin Staunton \u015fehrinde do\u011fmu\u015ftur. \u0130sko\u00e7 ve \u0130rlanda k\u00f6kenlidir. d\u00f6rt \u00e7ocuklu bir ailenin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7ocu\u011fudur. Wilson 1873-74 y\u0131llar\u0131nda Davidson Kolejinde okumu\u015ftur. Ancak daha sonra New Jersey Kolejine (\u015fimdiki Princeton \u00dcniversitesi) gitmi\u015ftir. Siyasi Felsefe ve Tarih okumu\u015ftur. Phi Kappa Psi karde\u015fli\u011fine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1876'da ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde Demokrat Parti aday\u0131 Samuel J. Tildene verece\u011fini a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. 1879'da Princetondan mezun olduktan sonra, Virginia \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesine kay\u0131t olmu\u015ftur. Ancak yine de hukukla ilgili bir i\u015f yapmam\u0131\u015ft\u0131r. 1885'te Ellen Louise Axson ile evlenmi\u015ftir. Bu evlilikten olan \u00e7ocuklar\u0131 Margaret, Jessie ve Eleanor'dur. 1885'ten 1889'a kadar Pensilvanya Bryn Mawr'da bulunan Bryn Mawr Kad\u0131n Koleji'nde \u00f6\u011fretmenlik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Burada Antik Yunan ve Roma tarihi, Amerikan tarihini, siyaset tarihi ve di\u011fer konular\u0131 \u00f6\u011fretmi\u015ftir. 1902-1910 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Princeton \u00dcniversitesi rekt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fc g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctt\u00fc. 1910 y\u0131l\u0131nda Demokratik Parti'den New Jersey vali aday\u0131 oldu. Yap\u0131lan se\u00e7imleri kazand\u0131. Bu g\u00f6revini 1911-1913 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1912 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ABD ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini kazand\u0131. 1916 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini bir kez daha kazand\u0131 ve Andrew Jackson'dan sonra Beyaz Saray'da arka arkaya iki d\u00f6nem ba\u015fkanl\u0131k yapan ikinci demokrat oldu. ABD'nin I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'na girmesinden \u00f6nce a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 ilkeler nedeniyle 1919 y\u0131l\u0131nda Nobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc'ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc.\n\nBa\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (1913 - 1921)\n\n1912 Se\u00e7imleri \n\nWilson 1912'de Ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerin de Demokrat Partiden aday olmu\u015ftur. Rakipleri olarak, 27. ABD Ba\u015fkan\u0131 olan William Howard Taft, 26. Ba\u015fkan Theodore Roosevelt ve Eugene V. Debs vard\u0131r. Roosevelt \u0130lerici Partiden, Taft Cumhuriyet\u00e7i Debs ise Sosyalist Partiden aday olmu\u015ftur. Wilson bu se\u00e7imler de %41,8 oran\u0131n da oy alarak se\u00e7imleri kazanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130\u00e7 Politika \n\nWilson ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe do\u011fay\u0131 koruma, bankac\u0131l\u0131kta reform ve tarifeleri d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ift\u00e7ilere d\u00fc\u015f\u00fck faiz sa\u011flayan Federal \u00c7iftlik Yasas\u0131n\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nI. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \n\nBa\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 s\u0131ras\u0131nda I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u015fkan Wilson sava\u015fa kat\u0131lmay\u0131p tarafs\u0131zl\u0131ktan yanayd\u0131. Ancak daha sonra Almanlar\u0131n \u00fc\u00e7 Amerikan gemisini bat\u0131rmas\u0131 sonucu I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'na kat\u0131lmaya karar vermi\u015ftir. Wilson sava\u015f\u0131 \u00e7abuk bitirme ve d\u00fcnya bar\u0131\u015f\u0131n\u0131 sa\u011flama gerek\u00e7esiyle\u00a0Wilson \u0130lkelerini \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Wilson t\u00fcm uluslar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 korumak ve toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flamak i\u00e7in bug\u00fcnk\u00fc Birle\u015fmi\u015f Milletler'in \u00f6nc\u00fcl\u00fc olan Milletler Cemiyeti'nin kurulmas\u0131 konusun da \u00e7a\u011fr\u0131 da bulunmu\u015ftur. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu ve Avusturya Macaristan \u0130mparatorlu\u011fu'ndaki az\u0131nl\u0131klar\u0131n haklar\u0131n\u0131 kendilerine b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nParis Bar\u0131\u015f Konferans\u0131 \n\n11 Kas\u0131m 1918 y\u0131l\u0131nda Paris Bar\u0131\u015f Konferans\u0131nda ate\u015fkes s\u00fcrecin de Almanyan\u0131n Wilson \u0130lkelerini kabul etmemesi durumun da Almanyayla ayr\u0131 antla\u015fma yapaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. 28 Haziran 1919 da Almanya Versay Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nWilsonun sava\u015f\u0131 bitirmeyi ba\u015farmas\u0131ndan dolay\u0131 1919'da Nobel Bar\u0131\u015f \u00f6d\u00fcl\u00fcne lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nSonraki Ya\u015fam\u0131 (1921-1924) \n\nWilson 4 Mart 1921'de ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndan ayr\u0131lmas\u0131ndan sonra Washington D.C.'de ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. 3 \u015eubat 1924'te 67 ya\u015f\u0131ndayken \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Wilson Prensipleri\n Kamu diplomasisi\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \n \n\n|-\n\n|-\n\n|-\n\n|-\n\n|-\n\n \n1856 do\u011fumlular\nVirginia do\u011fumlu siyaset\u00e7iler\nAmerika Birle\u015fik Devletleri devlet ba\u015fkanlar\u0131\nAmerikal\u0131 Protestanlar\nI. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'nda Amerikal\u0131lar\nJohns Hopkins \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nPrinceton \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nPrinceton \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nNobel Bar\u0131\u015f \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nNew Jersey valileri\nWashington, DC'de \u00f6lenler\nWashington Ulusal Katedrali'nde defnedilenler\nAmerikan Tarih Derne\u011fi ba\u015fkanlar\u0131\nAmerikal\u0131 Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\n1924 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nWashington, DC'de hastal\u0131ktan \u00f6lenler\nAmerikal\u0131 siyaset\u00e7iler\nPrinceton \u00dcniversitesi ba\u015fkanlar\u0131\nAmerikal\u0131 liberaller", "Kadir Gecesi (Arap\u00e7a: \u0644\u06cc\u0644\u0629 \u0627\u0644\u0642\u062f\u0631), \u0130slam dininin inanc\u0131na g\u00f6re Kur'an'\u0131n, Allah taraf\u0131ndan Cebrail adl\u0131 melek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Peygamber Muhammed'e vahyedilmeye ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 gecedir. Tarihsel olarak Ramazan ay\u0131n\u0131n son g\u00fcnlerinde yer al\u0131r. Kur'an'da bu g\u00fcn\u00fcn ''bin aydan daha hay\u0131rl\u0131'' oldu\u011fu belirtilmi\u015ftir.\n\nK\u00f6keni \nKadir Gecesi'nden, Muhammed Peygamber'in Mekke d\u00f6neminde inen ve Kur'an'\u0131n 97. suresi olan be\u015f ayetlik Kadir Suresi'nde bahsedilir. Bu surede, Kur\u2019an\u2019\u0131n indirildi\u011fi Kadir Gecesi'nden bahsedildi\u011fi i\u00e7in sureye Kadir Suresi denmi\u015ftir. Kadir, ''azamet'' ve ''\u015feref'' demektir.\n\n\u0130slam inanc\u0131na g\u00f6re Allah, Kur'an'da Kur\u2019an\u2019\u0131 Kadir Gecesi'nde indirdi\u011fini ve bu gecenin bin aydan daha hay\u0131rl\u0131 oldu\u011funu bildirmi\u015ftir. Bakara Suresi'nin 185. ayetinde de Kur\u2019an\u2019\u0131n Ramazan ay\u0131nda indirildi\u011fi beyan edildi\u011fi i\u00e7in Kadir Gecesi'nin Ramazan ay\u0131n\u0131n i\u00e7inde bulundu\u011fu bu \u015fekilde anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r.\n\nKur'an'da Kadir Gecesi \n\u0130slam dininin kutsal kitab\u0131 olan Kur'an'da, Kadir Gecesi'nden Kadir Suresi'nde bahsedilmi\u015ftir:\n\nZaman\u0131 \n\nKadir Gecesi'nin hangi gece oldu\u011fu kesin olarak bilinmemektedir. Halk aras\u0131nda yayg\u0131n olarak bilinen anlay\u0131\u015fla alakal\u0131 olarak Ramazan'\u0131n 27. gecesi oldu\u011funa dair kesin bir delil de yoktur. Kadir Gecesi ile ilgili hadislere bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u0130slam peygamberi Muhammed'in M\u00fcsl\u00fcmanlara tavsiyesi, Kadir Gecesi'ni Ramazan'\u0131n son 10 g\u00fcn\u00fcnde ve \u00f6zellikle de tek gecelerinde aramalar\u0131 \u015feklinde olmu\u015ftur. Buna g\u00f6re Kadir Gecesi Ramazan'\u0131n 21, 23, 25, 27 veya 29. gecelerinden herhangi biri olabilir. Yani Kadir Gecesi, herkes\u00e7e bilinen sabit bir gece olmay\u0131p, aksine gizlenmi\u015ftir. Konuyla ilgili olarak sahih rivayetlerden anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re, Peygamber Muhammed dahi Kadir Gecesi'nin Ramazan'\u0131n ka\u00e7\u0131nc\u0131 gecesi oldu\u011funu bilmiyordu.\n\nKadir Gecesi'nin de\u011ferlendirilmesi ile ilgili olarak Muhammed'den bir dua haricinde herhangi bir ibadet tavsiye edilmemi\u015ftir. Fakat Muhammed'in e\u015fi Ai\u015fe'nin bildirdi\u011fine g\u00f6re Muhammed, Ramazan ay\u0131nda di\u011fer aylardan daha \u00e7ok ibadet ederdi. Son 10 g\u00fcn\u00fcnde ise ibadetlerini biraz daha art\u0131r\u0131r, geceleri ihya eder, ailesini de geceyi ihya etmeleri i\u00e7in uyand\u0131r\u0131rd\u0131.\n\nBir g\u00fcn Ai\u015fe, Muhammed'e: \u201cEy Allah\u2019\u0131n el\u00e7isi! Kadir gecesinin hangi gece oldu\u011funu anlarsam o gece nas\u0131l dua edeyim?\u201d diye sormu\u015f. O da \u201c\u015eu duay\u0131 oku!\u201d diye buyurmu\u015ftur:\n\n\u0627\u064e\u0644\u0644\u0651\u0647\u064f\u0645\u064e\u0651 \u0625\u0650\u0646\u064e\u0651\u0643\u064e \u0639\u064e\u0641\u064f\u0648\u064c\u0651 \u0643\u064e\u0631\u0650\u064a\u0645\u064c \u062a\u064f\u062d\u0650\u0628\u064f\u0651 \u0627\u0644\u0652\u0639\u064e\u0641\u0652\u0648\u064e \u0641\u064e\u0627\u0639\u0652\u0641\u064f \u0639\u064e\u0646\u0650\u0651\u064a\n\n\u201cAllah\u0131m! Sen affedicisin, c\u00f6mertsin. Affetmeyi seversin. Beni de affet.\u201d[Tirmiz\u00ee, Daav\u00e2t, 84.'']\n\n\u0130lk vahiy \n\n\u0130slam inanc\u0131na g\u00f6re, Allah Kur'an'\u0131n ilk ayetlerini Cebrail isimli melek arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla \u0130slam dininin Peygamberi Muhammed'e Nur Da\u011f\u0131'ndaki Hira Ma\u011faras\u0131'nda g\u00f6ndermi\u015ftir. \u0130ndirilen ilk ayetler, Alak Suresi'nin ilk 5 ayetidir.\n\nMuhammed, 40 ya\u015f\u0131na yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda toplumdan s\u0131kl\u0131kla uzakla\u015farak Mekke\u2019nin kuzeyinde yer alan Nur Da\u011f\u0131'ndaki Hira Ma\u011faras\u0131'nda inzivaya \u00e7ekilmeyi ve burada vakit ge\u00e7irmeyi adet edinmi\u015ftir. Bu durum 1-2 y\u0131l kadar devam etmi\u015ftir. Miladi 610 y\u0131l\u0131nda ise, bir Ramazan gecesi (Kadir Gecesi) h\u0131rkas\u0131na b\u00fcr\u00fcn\u00fcp Hira Ma\u011faras\u0131'nda tefekk\u00fcre dald\u0131\u011f\u0131 bir s\u0131rada ilk vahyi alm\u0131\u015ft\u0131r. Muhammed'in 610 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak, \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc y\u0131l olan 632'ye kadar ald\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm vahiyler, \u0130slam'\u0131n kutsal kitab\u0131 olan Kur'an'\u0131 olu\u015fturur.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Hicri takvim\n Kader (inan\u0131\u015f)\n\nKaynak\u00e7a \n\n\u0130slami g\u00fcn, gece ve bayramlar", "Programlama ve haberle\u015fmede, bir bit bilgi depolama ve haberle\u015fme veya ba\u011flant\u0131n\u0131n en k\u00fc\u00e7\u00fck ve temel \u00fcnitesidir.\nBir cihaz ya da fiziksel bir sistem taraf\u0131ndan depolanabilecek bilginin maksimum de\u011feri normal olarak sadece 2 farkl\u0131 \u015fekilde bulunabilir. Bu durumlar genellikle (\u00f6zellikle numerik veride) ikili say\u0131lar 0 ve 1 olarak yorumlan\u0131r. \nAyr\u0131ca mant\u0131ksal de\u011ferler logical values , do\u011fru ya da yanl\u0131\u015f, flag ya da switch, on ya da off olarak yorumlanabilir.\n\nMant\u0131ksal de\u011ferlerin elektronikteki kar\u015f\u0131l\u0131klar\u0131 ise 0 i\u00e7in 0 Volt(asl\u0131nda s\u0131f\u0131ra \u00e7ok yak\u0131n bir gerilimdir.), 1 i\u00e7in de 5 Volt olarak tan\u0131ml\u0131d\u0131r.\n\nTeoride, bir bit genel anlamda ikili rastgele de\u011fi\u015fken belirsizli\u011fi (e\u015fit ihtimallerle 0 ya da 1)olarak nitelendirilebilir.\n\nK\u00f6ken bilimi \n\n\u0130kili rakam anlam\u0131na gelen 'binary digit' kelimelerinin k\u0131saltmas\u0131d\u0131r. \u00c7o\u011fu platformda 1 bayt, 8 bit bulundurur.\n\nBili\u015fimde Bit ve Katlar\u0131\n\nBilgisayarda veri depolama ve transferlerinde ise bit en k\u00fc\u00e7\u00fck dosya birimidir.\n\nVeri (data) boyutlar\u0131 byte cinsinden hesaplanmaktad\u0131r. Bir byte 8 bitten olu\u015fur. Bu birimden sonra k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fc\u011fe do\u011fru s\u0131ras\u0131yla kilobyte, megabyte, gigabyte, terabyte, petabyte, eksabyte \nzettabyte ve yottabyte \u015feklinde \u00fcst katlar\u0131 vard\u0131r. \nHer \u00fcst kat bir \u00f6nceki birimin 1000 kat\u0131d\u0131r. Bu birimler bir bayt'\u0131n 1024 kat\u0131 \u015feklinde artar \u015fekilde bilinir ancak bu yanl\u0131\u015ft\u0131r. 1024 kat halinde artan birimler k\u00fc\u00e7\u00fckten b\u00fcy\u00fc\u011fe do\u011fru s\u0131ras\u0131yla; kibibyte, mebibyte, gibibyte, tebibyte, pedibyte, eksibyte, zebibyte ve yobibyte \u015feklindedir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n VBR\n Bayt\n Kilobayt\n Kilobit\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Bilgisayar Birimleri \u00c7evirici\n\n\u0130kili say\u0131 aritmeti\u011fi\nBilgisayar terimleri\nBilgisayar belle\u011fi\nBilgisayar birimleri", "Eritre veya Eritre Devleti (IPA: , ) (Ge'ez: , Arap\u00e7a: \u0625\u0631\u062a\u0631\u064a\u0627 Iritriya), Do\u011fu Afrika'n\u0131n kuzeyinde bir \u00fclke. \nBat\u0131da Sudan, g\u00fcneyde Etiyopya ve g\u00fcneydo\u011fusunda Cibuti ile \u00e7evrilmi\u015ftir. \u00dclkenin do\u011fusu ve kuzeydo\u011fusu K\u0131z\u0131ldeniz sahili boyunca uzan\u0131r. Suudi Arabistan ve Yemen tam kar\u015f\u0131s\u0131ndad\u0131r. Dahlak Tak\u0131madas\u0131 ve Hanish Adalar\u0131n\u0131n birka\u00e7\u0131 Eritre'ye aittir. Ba\u015fkenti Asmara'd\u0131r.\n\nEritre, \u0130talya taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi ve resmen 1 Ocak 1890'da \u0130talyan kolonisine dahil edildi. \u00d6nceden ilk Etiyopya devletinin iki y\u00fcz y\u0131ldan beri bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. \u0130talyanlar'\u0131n II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131n\u0131 kaybetmeleri \u00fczerine Eritre, 1941'den 52'ye kadar Birle\u015fmi\u015f Milletlerin himayesine verildi. BM bayra\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn resm\u00ee binalarda bulunuyordu.\n\n2 Aral\u0131k 1950'de BM Genel Kurulu 390 A (V) Karar\u0131 ile Eritre'yi Etiyopya ile birle\u015ftirmeyi kararla\u015ft\u0131rd\u0131. 1951'in Eyl\u00fcl'\u00fcnden 1962'nin Kas\u0131m'\u0131na kadar Eritre Etiyopya'n\u0131n \u00f6zerk b\u00f6lgesi olarak kald\u0131.\n\nBM karar\u0131 Eritre halk\u0131n\u0131n iste\u011fi haricinde al\u0131nd\u0131. Huzursuzlu\u011fun artmas\u0131 ve Etiyopya'ya kar\u015f\u0131 olan direni\u015f nihayetinde 1962'de Etiyopya h\u00fck\u00fbmetinin Eritre'yi 14. \u015fehir olma karar\u0131 almas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Eritre ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi 1960'lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda bi\u00e7imlendi ve 31 y\u0131l boyunca sivil sava\u015f olarak Etiyopya h\u00fck\u00fbmetine kar\u015f\u0131 patlak verdi. Nihayetinde 1991'de bitti. 1993'te bir BM referandumuyla Eritre'nin Etiyopya'dan ba\u011f\u0131ms\u0131z oldu\u011fu a\u00e7\u0131kland\u0131. \nEritre iki b\u00fcy\u00fck dine ev sahipli\u011fi yapan \u00e7ok dilli ve \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc bir \u00fclkedir ve dokuz etnik gruba sahiptir. Resm\u00ee dili olmamas\u0131na ra\u011fmen h\u00fck\u00fbmet iki \"\u00e7al\u0131\u015fma dili\" olan Tigrinya dili ve Arap\u00e7a b\u00fct\u00fcn resm\u00ee yaz\u0131\u015fmalarda kullan\u0131l\u0131yor. \u0130ngilizce de h\u00fck\u00fbmetin b\u00fct\u00fcn uluslararas\u0131 ileti\u015fimlerinde 5. derece e\u011fitim kurumlar\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor. \u0130talyanca da s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminden kalan ku\u015faklar\u0131n torunlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131yor.\n\nTarih\u00e7e \nB\u00f6lgeyle alakal\u0131 en eski referans Punt (veya Ta Netjeru, \u0130lah'\u0131n topra\u011f\u0131 anlam\u0131ndad\u0131r) Antik M\u0131s\u0131rlar taraf\u0131ndan M\u00d6 12. ile 5. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nModern Eritre ismi ilk kez \u0130talyan s\u00f6m\u00fcrgeciler taraf\u0131ndan 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda kullan\u0131ld\u0131. O Yunanca Erithr\u00e1 th\u00e1lassa (\u1f18\u03c1\u03c5\u03b8\u03c1\u1f70 \u0398\u03ac\u03bb\u03b1\u03c3\u03c3\u03b1) kelimelerinden K\u0131z\u0131ldeniz i\u00e7in t\u00fcretilen Erythra\u00eea (\u0395\u03c1\u03c5\u03b8\u03c1\u03b1\u03af\u03b1) isminin \u0130talyanca formudur.\n\nTarih \u00f6ncesi \n1995'te \u0130talyan ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar taraf\u0131ndan Buya (Eritrean Danakal)'de bulunan en eski insan yap\u0131lar\u0131 biri Homo erectus ve eski Homo sapiens aras\u0131nda bir ili\u015fki oldu\u011funu g\u00f6steriyor. Kafatas\u0131n\u0131n 1 milyon y\u0131ldan daha eski oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor. Ayr\u0131ca Eritreli, Kanadal\u0131, Amerikal\u0131, Hollandal\u0131 bilim adamlar\u0131ndan olu\u015fan Eritre Proje Ara\u015ft\u0131rma Tak\u0131m\u0131 1999'da d\u00fcnyadaki ilk kal\u0131nt\u0131lar\u0131 Massawa'n\u0131n g\u00fcneyindeki Zula b\u00f6lgesinin yak\u0131nlar\u0131ndaki bir yerde insanlar\u0131n \u00fcr\u00fcn i\u00e7in kullan\u0131lan ara\u00e7lar\u0131, deniz kaynaklar\u0131 oldu\u011funu ke\u015ffettiler.\n\nEski/Kadim tarih \nTar\u0131ma, k\u0131rsal yerle\u015fim ve Eritre'deki ticarete ait en eski kan\u0131t, \u00fclkenin bat\u0131 b\u00f6lgesindeki arkeolojik olu\u015fum M\u00d6. 3500 y\u0131l\u0131nda Gash grup olarak adland\u0131r\u0131lan yerde bulundu.\n\nOrta \u00c7a\u011f tarihi \nOrta \u00c7a\u011f zaman\u0131nda \u00e7a\u011fda\u015f ve Axumite devletinin par\u00e7alanmas\u0131yla birka\u00e7 devletin kabile ve klan topraklar\u0131 bug\u00fcn Eritre olarak bilinen topraklar\u0131 meydana getirdi. 8. ve 13. y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda kuzey ve bat\u0131 Eritre bir M\u00fcsl\u00fcman grup olan Beja halk\u0131n\u0131n kontrol\u00fcndeydi. Nagis, Baqlin, Bazin, Jarin ve Qata adlar\u0131nda be\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z krall\u0131k vard\u0131. Bejalar \u0130slam\u0131 Eritre'nin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcne getirdi ve b\u00f6lgede Emev\u00eeler Halifeli\u011fi ad\u0131nda b\u00fcy\u00fck \u0130slam toplulu\u011fu olu\u015ftu. Sonras\u0131nda Abbasiler (ve Memluklar) ve daha sonra da Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu. Emev\u00eeler 702'de Dahlak Tak\u0131madas\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.\n\nOsmanl\u0131 D\u00f6nemi \n\n1517'de Osmanl\u0131lar Medri Bahri'yi fethetti. Eritre'nin kuzeydo\u011fusunu ele ge\u00e7iren T\u00fcrkler, Sudan'a inerek otoritesini kabul ettirdi ve Habe\u015f Eyaleti'ni kurdu. Massava ve Sevakin T\u00fcrk y\u00f6netimine ge\u00e7ti. Massava eyaletin ba\u015fkenti oldu.\n\nOsmanl\u0131lar K\u0131z\u0131l Denize hakim olduklar\u0131 s\u00fcre boyunca Eritre'ye de 1800'lerin sonunda \u0130talyan i\u015fgaline kadar hakim oldular.\n\nS\u00f6m\u00fcrge \u00e7a\u011f\u0131 \nGiuseppe Sapetto ad\u0131nda bir Roma Katolik papaz\u0131 Cenoval\u0131 bir gemi \u015firketi olan Rubattinonun ad\u0131na 1869'da Assab b\u00f6lgesini bir Osmanl\u0131 tebas\u0131ndan olan Obock Afar Sultan'\u0131ndan ele ge\u00e7irdi. Bu S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131'n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131la denk geliyor.\n\nBa\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi \nEritre'liler Eritre Kurtulu\u015f Cephesini (EKC) olu\u015fturdular ve ayakland\u0131lar. Suriye ve M\u0131s\u0131r gibi Arap sosyalist h\u00fck\u00fbmetlerden destek al\u0131nd\u0131. Etiyopya Devleti Birle\u015fik Devletler'in deste\u011fini alarak Eritre'nin Etiyopyal\u0131 halk\u0131n ba\u015fkenti Asmara'da bir radyo kanal\u0131 kurmu\u015ftu. EKC i\u00e7indeki dini, etnik k\u00f6ken, klan ve bazen de ki\u015fisel ve ideolojik b\u00f6l\u00fcnmeler sebebiyle EKC'nin Eritre Halk\u0131 Kurtulu\u015f Cephesiyle (EHKC) olan ili\u015fkilerinin zay\u0131flamas\u0131na ve araya nifak girmesine yol a\u00e7t\u0131.\n\nEHKC, Marksizm ile siyasal ve sosyal e\u015fitli\u011fe inand\u0131klar\u0131n\u0131 yanl\u0131s\u0131 olduklar\u0131n\u0131 ilan etti. Ba\u015fkanlar\u0131 \u00c7in'de e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. O Eritre yanl\u0131lar\u0131na destek vermek i\u00e7in geldi. Eritre hakimiyetini elde bulundurmak i\u00e7in 1970'lerin sonlar\u0131 ve 1980'lerdeki \u015fiddetli kavgalar EKC ile EHKC'in aras\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. EKC, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k i\u00e7in yap\u0131lan i\u00e7 \u00e7at\u0131\u015fmada sosyal devrimin monar\u015fiye kar\u015f\u0131 galip geldi\u011fi 1970'lere kadar Eritre hakimiyetini elinde tutmaya devam etti.\n\nBa\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \n\nEritre ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131ktan sonra EHKC lideri Isaias Afewerki, Eritre'nin ilk y\u00f6netici Cumhurba\u015fkan\u0131 oldu. Eritre Halk Kurtulu\u015f Cephesi (daha sonra Demokrasi ve Adalet i\u00e7in Halk Cephesi (DAHC) ad\u0131n\u0131 ald\u0131) bir h\u00fck\u00fbmet kurdu.\n\nS\u0131n\u0131rl\u0131 ekonomik kaynaklarla y\u00fczle\u015fen ve sava\u015flarla onlarca kat harap olan bir \u00fclkeyi h\u00fck\u00fbmet yeniden yap\u0131land\u0131rmak ve korumak i\u00e7in Warsai Yikalo Program\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan ulusal i\u015fg\u00fcc\u00fc sistemini kurdular. Askerlik, sa\u011fl\u0131k hizmetleri, e\u011fitim-\u00f6\u011fretim ve tar\u0131msal alanda hizmetlere hala devam ediyor.\n\nB\u00f6lgeler ve il\u00e7eler \n\nEritre alt\u0131 b\u00f6lgeye (zobas) ve bunlarda il\u00e7elere (\"sub-zobas\") b\u00f6l\u00fcn\u00fcr. B\u00f6lgelerin co\u011frafi konumu kendilerine has hidrolojiksel \u00f6zelliklerinden kaynaklan\u0131r. Eritre h\u00fck\u00fbmetinin iki amac\u0131: her y\u00f6netime kald\u0131rabilece\u011fi yeteri miktarda tar\u0131msal alan vermek ve tarihi i\u00e7 b\u00f6lge karma\u015falar\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmakt\u0131r.\n\nB\u00f6lgeler, \u015fu alt b\u00f6lgelere sahiptir:\n\nSiyaset ve y\u00f6netim \n\nEritre, Halk\u0131n Adalet ve Demokrasi Partisi (PFDJ) ad\u0131nda tek partili bir sisteme sahip devlettir. Her ne kadar \u00e7ok partili politika 1997 kanunlar\u0131yla kabul edilmi\u015f olsa bile \u00f6rg\u00fctlenme i\u00e7in ba\u015fka politik grup yoktur. 75'ini EPLF gerilla \u00fcyelerinin yerel adaylar\u0131 ve rejime az veya \u00e7ok kar\u015f\u0131 gelenler olu\u015fturdu\u011fu 150 tane ulusal meclisin sandalyesi 1993 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre sonra, \"se\u00e7ilen\" \u015fu anki cumhurba\u015fkan\u0131, Isaias Afewerki taraf\u0131ndan \u015fekillendirildi. Yap\u0131 ge\u00e7ici h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkan\u0131 taraf\u0131ndan hi\u00e7bir zaman duyurulmad\u0131. Ulusal se\u00e7imler periyot zamanda belirlendi ve iptal edildi; \u00fclkenin g\u00fcndemini hi\u00e7bir zaman i\u015fgal etmedi. Eritre i\u00e7 politikac\u0131lar\u0131n politik dan\u0131\u015fmanlar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131z yerel kaynaklar\u0131 azd\u0131r; Eyl\u00fcl 2001'de h\u00fck\u00fbmet kendine ait b\u00fct\u00fcn ulusal bas\u0131n organlar\u0131n\u0131 kapatt\u0131 ve h\u00fck\u00fbmeti a\u00e7\u0131k\u00e7a ele\u015ftirenler tutukland\u0131. 2004'te Birle\u015fik Devletler D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131, Eritre'yi \"kayg\u0131 uyand\u0131ran \u00fclke\" ilan etti.\n\nUlusal se\u00e7imler \nEritre Ulusal se\u00e7imleri 1995'te yap\u0131lacak \u015fekilde ayarland\u0131, fakat daha sonra 2001'e kadar ertelendi. Bunun sebebi Eritre topraklar\u0131n\u0131n %20'sinin Etiyopya i\u015fgali alt\u0131nda olmas\u0131ndan dolay\u0131yd\u0131. Yine de Eritre'de yerel se\u00e7imler yap\u0131lmaya devam edildi. En son yap\u0131lan yerel h\u00fck\u00fbmet se\u00e7imleri May\u0131s 2004'teydi. Devlet Ba\u015fkan\u0131 Dan\u0131\u015fman\u0131 Yemane Gebremeskel se\u00e7imlerle alakal\u0131 olarak s\u00f6yle konu\u015ftu.\n\nD\u0131\u015f ili\u015fkiler \nEritre, Afrika Birli\u011fi ve Afrika Birli\u011fi \u00d6rg\u00fct\u00fc'n\u00fcn bir \u00fcyesiydi. Fakat Afrika Birli\u011fi ile olan temsilcili\u011fini b\u0131rakt\u0131.\n\n\u00c7evre \n\nEritre'de eskiden \u00e7ok say\u0131da fil ya\u015fard\u0131. M\u0131s\u0131r Batlamyus krallar\u0131 M.\u00d6. 3. y\u00fczy\u0131lda onlar\u0131 sava\u015f arac\u0131 olarak kulland\u0131. 1955 ile 2001 aras\u0131ndaki kay\u0131tlarda hi\u00e7bir fil s\u00fcr\u00fcs\u00fcn\u00fcn olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor ve ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k sava\u015f\u0131 kurbanlar\u0131 oldular. Aral\u0131k 2001'de 10'u hen\u00fcz gen\u00e7 olan yakla\u015f\u0131k 30 s\u00fcr\u00fc, Gash Nehri civarlar\u0131nda g\u00f6zlemlendi. Filler zeytin babunlar\u0131yla ortak ya\u015fam s\u00fcr\u00fcyor. Eritre'de yakla\u015f\u0131k olarak 100 civar\u0131nda fil ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 san\u0131lmaktad\u0131r. Bu da Do\u011fu Afrika fillerinin \u00e7o\u011fu demektir.\n\n2006'da Eritre d\u00fcnyada b\u00fct\u00fcn sahil k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 korundu\u011fu ilk \u00fclke oldu\u011funu a\u00e7\u0131klad\u0131. Kendine ait 1347\u00a0km'lik sahil \u015feridi ile birlikte di\u011fer 350'den fazla ada sahili boyunca uzanan 1946\u00a0km'lik \u015feritinin hepsi h\u00fck\u00fbmet korumas\u0131 alt\u0131ndad\u0131r.\n\nEkonomi \nEritre ekonomisi birinci derecede tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011fa dayan\u0131r. N\u00fcfusun %85'i k\u0131rsal alanda ya\u015famakta, bunlar\u0131n \u00e7o\u011fu hayvanc\u0131l\u0131kla u\u011fra\u015fmaktad\u0131r. K\u0131rsal alanda ya\u015fayanlar\u0131n \u00fc\u00e7te ikisi yerle\u015fik veya yar\u0131 yerle\u015fik hayat, kalan\u0131 g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Gayri safi yurt i\u00e7i has\u0131las\u0131, 550 milyon dolar olarak tahmin edilmektedir. Ki\u015fi bas\u0131na d\u00fcsen mill\u00ee gelir, 150 dolar civar\u0131ndad\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k \u00f6ncesinde Etiyopya y\u00f6netimi Eritre'deki ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k m\u00fccadelesi dolay\u0131s\u0131yla bu b\u00f6lgeyi \u00f6zellikle ihmal etmi\u015fti. Dolay\u0131s\u0131yla Eritre'nin sanayisi \u00e7ok geri durumdad\u0131r.\n\nToplum\n\nDemografik \n\nEritre toplumu heterojen (farkl\u0131) etnik gruplara sahiptir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z n\u00fcfus say\u0131m\u0131 hen\u00fcz yap\u0131lmam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Tigrinya halk\u0131 ve Tigre halk\u0131 birlikte yakla\u015f\u0131k %80'lik k\u0131sma sahiptir. Bu da \u00fclkenin M.\u00d6. 900 ile 500 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda G\u00fcney Arabistan'daki Saba'dan b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7lerle buraya yerle\u015fen Sami n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011funu te\u015fkil ediyor. Bunlar Eritre'deki Sabean alan\u0131n\u0131n Kebassa'daki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerinin merkezinde ve Eritre'nin kuzeyinde bulunurlar. Orada Saba halk\u0131 gibi ayn\u0131 co\u011frafik ko\u015fullarla kar\u015f\u0131la\u015fan Sabeanlar yama\u00e7larda yap\u0131lm\u0131\u015f evleri ve eski tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri buldular.\n\nDil \n\nEritre'de bug\u00fcn bir\u00e7ok dil konu\u015fuluyor olmas\u0131na ra\u011fmen hen\u00fcz resm\u00ee bir dilleri yoktur: Tigrinya dili ve Arap\u00e7a en \u00e7ok konu\u015fulanlard\u0131r; \u0130talyanca ve \u0130ngilizce'de b\u00fcy\u00fck oranda anla\u015f\u0131l\u0131r..\n\nE\u011fitim \nEritre'de be\u015f kademeli e\u011fitim vard\u0131r: ana okulu, ilkokul, ortaokul, lise ve \u00fcniversite. \u0130lk, orta ve lisede yakla\u015f\u0131k olarak 238 000 \u00f6\u011frenci vard\u0131r. Yakla\u015f\u0131k olarak da 824 okul ve iki \u00fcniversite (Asmara \u00dcniversitesi ile Bilim ve Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc) ile birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck kolej ve teknik okul vard\u0131r.\n\nEritre e\u011fitiminde en \u00f6nemli ilkelerden biri Eritre'deki ana dillerinin her birinin temel e\u011fitimini vermek, ayr\u0131ca kendini geli\u015ftirmek ve fakirlikle m\u00fccadele etmeyi, vatana, millete iyi birey olmay\u0131 \u00f6\u011fretmektir. Bunlara ek olarak modern ekonomideki ara\u00e7lar\u0131 tan\u0131tmak ve kullan\u0131m\u0131n\u0131 \u00f6\u011fretmek.\n\nEritre'deki e\u011fitim sistemi ayr\u0131ca \u00f6zel okullar\u0131n da burada yat\u0131r\u0131m yapmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmak, b\u00fct\u00fcn gruplar i\u00e7in e\u015fitli\u011fi sa\u011flamak (\u00f6rn, cinsiyet fark\u0131n\u0131, Etnik grup fark\u0131n\u0131 ve s\u0131n\u0131f mark\u0131n\u0131 vb. durumlar\u0131 engellemek) ve gerek resm\u00ee gerek gayriresm\u00ee s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen e\u011fitime katk\u0131 sa\u011flamak.\n\nEritre e\u011fitimindeki engeller ise geleneksel tabu, kay\u0131t ve ara\u00e7-gere\u00e7 i\u00e7in \u00f6denen okul \u00fccretleri ve d\u00fc\u015f\u00fck gelirli halk\u0131n maliyetleri kar\u015f\u0131layamamas\u0131.\n\nDin \n\nEritre'de iki b\u00fcy\u00fck dini unsur bulunur. Bunlar; Hristiyanl\u0131k(%63) ve \u0130slam (%33)d\u0131r. Hristiyanlar \u00f6zellikle yerel Do\u011fu Kilisesindeki Eritre Ortodoks Tewahdo Kilisesine ba\u011fl\u0131 olmakla beraber di\u011fer k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar Roma Katolik, Protestan ve di\u011fer mezheplere ba\u011fl\u0131 olanlar da bulunur.\n\nMay\u0131s 2002'den beri Eritre H\u00fck\u00fbmeti resm\u00ee olarak S\u00fcnni \u0130slam\u0131, Eritre Ortodoks Tewahdo Kilisesini, Katolizmi ve Evangelik L\u00fcteryen Kilisesini tan\u0131maktad\u0131r. Di\u011fer b\u00fct\u00fcn inan\u00e7 ve mezheplerde kat\u0131l\u0131m i\u00e7in \u00fcyelik i\u015flemine ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Di\u011fer \u015feyler aras\u0131nda, H\u00fck\u00fbmetin kay\u0131t sistemi dindar gruplar\u0131n ki\u015fisel bilgilerini onlar\u0131n kay\u0131tlar\u0131nda tutar. Yap\u0131lan birka\u00e7 organizasyonun kay\u0131p bilgileri hen\u00fcz resm\u00ee veritaban\u0131nda bulunmuyor.\n\nYehova'n\u0131n \u015eahitleri, Bah\u00e1'\u00ed Faith, Yedinci g\u00fcn Kilise inan\u0131\u015f\u0131 ve \u00e7ok say\u0131da Protestan mezhepleri kay\u0131tl\u0131 de\u011fil ve serbest\u00e7e \u00fcye olamaz.\n\nK\u00fclt\u00fcr \n\nEritre b\u00f6lgesi ticaret ve u\u011fra\u015f i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n bir ba\u011flant\u0131 noktas\u0131d\u0131r. Bunun sebebi farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin etkisi Eritre'de g\u00f6r\u00fclebilir olmas\u0131d\u0131r. Bug\u00fcn en belirgin etkiler ba\u015fkent Asmara'daki \u0130talyan etkisidir. Asmara'da \u0130talyan tipi k\u00fc\u00e7\u00fck me\u015frubat kafeleri vard\u0131r. Asmara'da \u0130talyan ya\u015fam tarzlar\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi Tigrinya ya\u015fam\u0131nda net bir \u015fekilde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Eritre k\u00f6ylerinde bu de\u011fi\u015fiklikler hi\u00e7 g\u00f6r\u00fclmez.\n\n\u015eehirlerde, ilk y\u0131llarda sinemalarda \u0130talyan ve Amerikan filmlerinin bulunabildi\u011fi gibi Bollywood filmlerin de g\u00f6r\u00fclmesi ola\u011fan bir \u015feydi. 1980'lerde ve Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131ktan bu yana Amerikan filmleri en pop\u00fcler olanlar\u0131d\u0131r. Marketlerde filmlere olan rekabet yerel \u00fcreticiler kendi \u015firketlerini kurmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Eri-TV'nin global yay\u0131n\u0131 Eritre n\u00fcfusunun \u00e7o\u011funu kaps\u0131yor ve Diaspora her yaz \u00fclkeye u\u011fruyor. Ba\u015far\u0131l\u0131 yerel filmler h\u00fck\u00fbmet ve \u00f6zel st\u00fcdyolar taraf\u0131ndan \u00fcretiliyor olmas\u0131na kar\u015f\u0131n \u00fcr\u00fcn fiyatlar\u0131 maliyeti ge\u00e7iyor.\n\nKunama'n\u0131n geleneksel giysisi Eritre elbisesinden olduk\u00e7a farkl\u0131d\u0131r. Tigrinya ve Tigre geleneksel a\u00e7\u0131k beyaz renkli elbiseleri Do\u011fu ve Hindistan giysilerine benzer. Re\u015faide kad\u0131nlar\u0131 \u00e7ok s\u00fcsl\u00fc giysiler ve e\u015farp giyer.\n\nEritre'deki en pop\u00fcler sporlar futbol ve bisiklet yar\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Son y\u0131llarda Eritre atletleri uluslararas\u0131 yar\u0131\u015fmalarda boy g\u00f6steriyorlar.\n\nHemen hemen Afrika k\u0131tas\u0131ndaki tek bisiklet yar\u0131\u015f\u0131, Massawa'n\u0131n s\u0131cak \u00e7\u00f6l kumsallar\u0131ndan dolamba\u00e7l\u0131 y\u00fcksek u\u00e7urumlu da\u011flara, oradan vadilere ve sarp kayal\u0131klara, ard\u0131ndan ba\u015fkent Asmara'ya kadar uzanan bir yar\u0131\u015ft\u0131r. Oradan a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru Gash-Barka B\u00f6lgesi d\u00fczl\u00fcklerine do\u011fru devam eder. Asmara'ya geri d\u00f6nmek sadece g\u00fcneyden olur. Eritre'deki bu uzun mesafeli, \u00e7ok pop\u00fcler sporda taraftarlar (seyirciler) yar\u0131\u015f boyunca uzun kuyruklar olu\u015ftururlar. Eritre'deki uzun mesafe ko\u015fusunda Zersenay Tadesse ve Mebrahtom (Meb) Keflezighi en iyi sporcular olarak g\u00f6sterilebilir. Her ikisi de Olimpiyat\u00e7\u0131d\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Eritre foto\u011fraflar\u0131", "Sil\u00fcriyen, Paleozoyik Zaman'\u0131n en k\u0131sa s\u00fcren jeolojik d\u00f6nemi olarak bilinir. 443,8 milyon y\u0131l \u00f6nce ba\u015flay\u0131p 419,2 milyon y\u0131l \u00f6nce sona ermi\u015ftir. Bu d\u00f6nem, ad\u0131n\u0131 Galler'deki Silures kabilesinden al\u0131r. Sil\u00fcriyen'in ba\u015flang\u0131c\u0131 ve sonu i\u00e7in belirlenen kaya\u00e7 tabakalar\u0131 kesin olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r ancak tam tarihler birka\u00e7 milyon y\u0131l kadar hata pay\u0131na sahiptir. Sil\u00fcriyen D\u00f6nemi, Ordovisiyen-Sil\u00fcriyen yok olu\u015fu ile ba\u015flar; bu olay s\u0131ras\u0131nda deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k %60'\u0131n\u0131n nesli t\u00fckenmi\u015ftir.\n\nSil\u00fcriyen, kara ya\u015fam\u0131n\u0131n ilk evrimle\u015fti\u011fi d\u00f6nem olarak yerk\u00fcre tarihinde \u00f6nem ta\u015f\u0131r. Damarl\u0131 bitkiler, ilkel karasal bitkilerden geli\u015fmi\u015f, dikarya mantarlar\u0131 \u00e7e\u015fitlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Alt\u0131 bacakl\u0131lar, \u00f6r\u00fcmce\u011fimsiler ve \u00e7ok bacakl\u0131lar tamamen karasal ya\u015fama adapte olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde, \u00e7eneli ve kemikli bal\u0131klar\u0131n evrimle\u015fmesi de dikkate de\u011fer bir geli\u015fmedir.\n\nSil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nin paleoco\u011frafyas\u0131, iklimi ve canl\u0131 t\u00fcrleri Paleozoyik Zaman'\u0131n karma\u015f\u0131k ve dinamik yap\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131t\u0131r. S\u00fcperk\u0131ta Gondvana, ekvatorun \u00fcst yar\u0131s\u0131n\u0131 ve G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre'nin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaplarken, Kuzey Yar\u0131mk\u00fcre'nin \u00e7o\u011fu b\u00fcy\u00fck bir okyanusla kapl\u0131yd\u0131. Y\u00fcksek deniz seviyeleri ve nispeten d\u00fcz araziler, bir\u00e7ok ada toplulu\u011funun ve \u00e7e\u015fitli \u00e7evresel ko\u015fullar\u0131n olu\u015fmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Sil\u00fcriyen boyunca Gondvana yava\u015f\u00e7a g\u00fcneye do\u011fru hareket etti, ancak bu d\u00f6nemdeki buzullar\u0131n Ge\u00e7 Ordovisiyen buzullar\u0131ndan daha az yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131na dair kan\u0131tlar vard\u0131r. Yeni k\u0131tasal kara k\u00fctleleri olu\u015ftu\u011funda deniz seviyesi y\u00fckseldi ve Sil\u00fcriyen tortullar\u0131, erozyona u\u011fram\u0131\u015f Ordovisiyen tortullar\u0131n\u0131n \u00fczerine \u00e7\u00f6kerek bir uyumsuzluk olu\u015fturdu.\n\nSil\u00fcriyen D\u00f6nemi, jeolojik ve biyolojik evrime dair kayda de\u011fer bilgiler sunar. \u0130lk kara bitkilerinin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131, omurgal\u0131 bal\u0131klar\u0131n \u00e7e\u015fitlenmesi ve deniz canl\u0131lar\u0131n\u0131n toprakta ya\u015famaya ba\u015flamas\u0131, bu d\u00f6nemin kayda de\u011fer olaylar\u0131ndand\u0131r. D\u00f6nemin kara ve deniz ekosistemleri, canl\u0131lar\u0131n adaptasyonlar\u0131 ve \u00e7evresel de\u011fi\u015fimlerle etkile\u015fim i\u00e7inde \u015fekillenmi\u015ftir. Sil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nin ke\u015ffedilmi\u015f fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131, bu d\u00f6nemin bilimsel anlay\u0131\u015f\u0131na \u0131\u015f\u0131k tutarak tarih \u00f6ncesi ya\u015fam\u0131n evriminin anla\u015f\u0131lmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olmaktad\u0131r.\n\nKelime k\u00f6keni ve tarihi \nSil\u00fcriyen sistemi, ilk kez 1830'lar\u0131n ba\u015flar\u0131nda Galler'in g\u00fcneyindeki fosil ta\u015f\u0131yan sedimanter kaya tabakalar\u0131n\u0131 inceleyen bir \u0130sko\u00e7 jeolog olan Roderick Murchison taraf\u0131ndan tan\u0131mland\u0131. Bu katmanlara Galler'de ya\u015fam\u0131\u015f bir Kelt kabilesi olan Silures kabilesinin ad\u0131n\u0131 verdi. Murchison bu adland\u0131rmay\u0131, kendisinin \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 jeolojik d\u00f6neme Galler'in Latince ismi olan Cambria'dan esinlenerek \"Kambriyen\" ad\u0131n\u0131 koyan arkada\u015f\u0131 Adam Sedgwick'ten ilh\u00e2m alarak yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu isimlendirmeye kar\u015f\u0131n, Sil\u00fcriyen kaya\u00e7lar\u0131n\u0131n olu\u015fumu ve Silures kabilesinin eskiden \u00fczerinde ya\u015fam\u0131\u015f oldu\u011fu topraklar aras\u0131nda bir ili\u015fki yoktur ( Galler'in jeolojik haritas\u0131, Galler'in Roma \u0130mparatorlu\u011fu \u00f6ncesindeki haritas\u0131). 1835 y\u0131l\u0131nda, bu iki jeolog \"On the Silurian and Cambrian Systems, Exhibiting the Order in which the Older Sedimentary Strata Succeed each other in England and Wales\" ba\u015fl\u0131kl\u0131 ortak bir makale yay\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r ve bu makale, modern jeolojik zaman cetvelinin temelini atm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 s\u0131ralar \"Sil\u00fcriyen\" serisi daha uzak b\u00f6lgelere kadar takip edildi\u011finde Sedgwick'in \"Kambriyen\" serisiyle \u00e7ak\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve bu da arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 sona erdiren anla\u015fmazl\u0131klara neden oldu.\n\n\u0130ngiliz jeolog Charles Lapworth, tart\u0131\u015fmal\u0131 tabakalar\u0131 i\u00e7eren, Ordovisiyen adl\u0131 yeni bir sistem tan\u0131mlayarak \u00e7eki\u015fmeyi \u00e7\u00f6zd\u00fc. Sil\u00fcriyen i\u00e7in alternatif adland\u0131rmalardan biri de, Balt\u0131k adas\u0131 Gotland'\u0131n tabakalar\u0131ndan esinlenilmi\u015f \"Gotlandiyen\" ismiydi.\n\nFrans\u0131z jeolog Joachim Barrande, Murchison'\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayanarak, Sil\u00fcriyen terimini daha kapsaml\u0131 bir bi\u00e7imde kullanm\u0131\u015ft\u0131r ve kendinden sonra gelenler de Barrande'\u0131n \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 hakl\u0131 \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Barrande, Bohemya'daki Sil\u00fcriyen kaya\u00e7lar\u0131n\u0131 sekiz kata b\u00f6ld\u00fc. Bu yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00f6l\u00fcmleme 1854 y\u0131l\u0131nda Edward Forbes taraf\u0131ndan sorguland\u0131 ve Barrande'\u0131n Sil\u00fcriyen'i ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sekiz kattan son \u00fc\u00e7\u00fc olan F, G ve H'nin, Devoniyen'e ait olmas\u0131 gerekti\u011fi bulundu.\n\nPaleoco\u011frafya \n\nS\u00fcperk\u0131ta Gondvana, ekvatoru ve G\u00fcney Yar\u0131mk\u00fcre'nin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaplarken, geni\u015f bir okyanus da gezegenin kuzey yar\u0131s\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu kapl\u0131yordu. Sil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nin y\u00fcksek deniz seviyeleri ve nispeten d\u00fcz arazileri (kayda de\u011fer s\u0131rada\u011flar\u0131n az oldu\u011fu) bir dizi ada zinciri meydana getirdi ve bu nedenle zengin bir \u00e7evresel ortam \u00e7e\u015fitlili\u011fi olu\u015fturdu.\n\n\u0130klim ve deniz seviyesi \n\nSil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nde, bir zamanlar karasal buzullar\u0131n h\u00fck\u00fcm s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Ordovisiyen ve Sil\u00fcriyen'in ard\u0131ndan gelen Devoniyen'deki a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131klara k\u0131yasla nispeten istikrarl\u0131 ve \u0131l\u0131k say\u0131labilecek s\u0131cakl\u0131k seviyelerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu ancak \u015fu anda, bu jeolojik d\u00f6nem boyunca k\u00fcresel iklimin bir\u00e7ok ciddi dalgalanma ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Buna kan\u0131t olarak bu d\u00f6nemde bir\u00e7ok kayda de\u011fer karbon ve oksijen izotopu sapmalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Deniz seviyeleri, Sil\u00fcriyen'in ilk yar\u0131s\u0131 boyunca Hirnasiyen'deki d\u00fc\u015f\u00fck seviyelerden y\u00fckseldi; ard\u0131ndan d\u00f6nemin geri kalan\u0131 boyunca d\u00fc\u015ft\u00fc.Daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli modeller bu genel trendin \u00fczerine bindirilmesine ra\u011fmen on be\u015f kez y\u00fcksek deniz seviyesi (deniz seviyelerinin k\u0131ta sahanl\u0131\u011f\u0131 kenar\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcnde oldu\u011fu d\u00f6nemler) g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f oldu\u011fu belirlenmi\u015ftir ve Sil\u00fcriyen'deki en y\u00fcksek deniz seviyesi muhtemelen bu d\u00f6nem boyunca g\u00f6r\u00fclen en d\u00fc\u015f\u00fck seviyeye g\u00f6re yakla\u015f\u0131k 140 metre (459\u00a0ft) daha y\u00fcksekti.\n\nBu d\u00f6nemde, D\u00fcnya s\u0131cak bir sera evresine girdi. Bu s\u0131cak sera evresinin olu\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan nedenler aras\u0131nda atmosferde g\u00f6r\u00fclen 4500 ppm kadar y\u00fcksek CO2 seviyeleri ve ekvatordaki kara k\u00fctlerinin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kaplayan s\u0131cak ve s\u0131\u011f denizler vard\u0131r. Sil\u00fcriyen'in ba\u015flar\u0131nda buzullar G\u00fcney Kutbu'na \u00e7ekildi ve Sil\u00fcriyen'in ortas\u0131na do\u011fru neredeyse tamamen kayboldular. K\u0131r\u0131k kabuk tabakalar\u0131 (coquina adl\u0131), s\u0131cak deniz y\u00fczeylerinin t\u0131pk\u0131 bug\u00fcnk\u00fc gibi \u015fiddetli f\u0131rt\u0131nalar \u00fcretti\u011fi bir iklimin h\u00e2kim oldu\u011funa dair g\u00fc\u00e7l\u00fc kan\u0131tlar sunar.\n\nFlora ve fauna \nSil\u00fcriyen D\u00f6nemi, baz\u0131 paleontologlar taraf\u0131ndan Kambriyen ve Ordovisiyen'in b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc boyunca devam eden ard\u0131\u015f\u0131k biyo\u00e7e\u015fitlilik geli\u015fiminin kesintiye u\u011frad\u0131\u011f\u0131 Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015funu (\u0130ngilizce LOME k\u0131saltmas\u0131yla an\u0131l\u0131r) takiben geni\u015f bir iyile\u015fme aral\u0131\u011f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nSil\u00fcriyen, g\u00f6l, nehir kenarlar\u0131nda ve b\u00fcy\u00fck mikorizal nematofit a\u011flar\u0131nda, Sil\u00fcriyen-Devoniyen Karasal Devrimi'nin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 i\u015faret eden yosun benzeri minyat\u00fcr ormanlar \u015feklinde geni\u015f karasal bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc megafosillerinin g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc ilk jeolojik d\u00f6nemdir. Ancak karada bulunan fauna, Devoniyen'de g\u00f6r\u00fclen \u00e7e\u015fitlenmeden \u00f6nce D\u00fcnya \u00fczerinde kayda de\u011fer bir etki yaratmad\u0131.\n\nDamarl\u0131 bitkilerin, yani su ve besin ta\u015f\u0131yan dokulara sahip karasal bitkilerin ilk fosil kay\u0131tlar\u0131, Sil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nin ikinci yar\u0131s\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Bu gruba ait en erken bilinen temsilciler Cooksonia'd\u0131r. Cooksonia'y\u0131 i\u00e7eren \u00e7o\u011fu tortul, denizel karakterdedir. Tercih ettikleri ya\u015fam alanlar\u0131 muhtemelen nehir ve akarsu kenarlar\u0131yd\u0131. Baragwanathia, Erken Ludlov'a ( 420 milyon y\u0131l \u00f6ncesi) tarihlenen ve 10-20 santimetre (3.9-7.9 in\u00e7) uzunlu\u011funda dall\u0131 saplar ve i\u011fne benzeri yapraklar\u0131 olan bir bitkidir. Bu bitki, fosil kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n ya\u015f\u0131na g\u00f6re y\u00fcksek bir geli\u015fim derecesi g\u00f6sterir. Bu bitkinin fosilleri Avustralya, Kanada ve \u00c7in'de ke\u015ffedilmi\u015ftir. Eohostimella heathana, Erken Sil\u00fcriyen'deki (Landoveri) s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f fosillerden bilinen, muhtemelen karasal bir \"bitkidir\". Bu bitkinin fosillerinin kimyas\u0131, algler yerine damarl\u0131 bitkilere benzer.\n\nSil\u00fcriyen D\u00f6nem'den karada ya\u015fayan hayvan olarak kabul edilen fosiller de vard\u0131r. Bilinen en eski k\u0131rkayak, Ge\u00e7 Sil\u00fcriyen'de (425 my\u00f6) Kerrera'da ya\u015fam\u0131\u015f Kampecaris obanensis ve Archidesmus t\u00fcrleridir. Ayn\u0131 zamanda Ludlov Devresi'nde (420 my\u00f6) ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bilinen k\u0131rkayaklar, \u00e7\u0131yanlar ve trigonotarbid eklem bacakl\u0131lar da vard\u0131r. Et\u00e7il omurgas\u0131zlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, et\u00e7il olmayan av hayvanlar\u0131n\u0131 da i\u00e7eren basit besin a\u011flar\u0131n\u0131n o zamanlarda da var oldu\u011funu i\u015faret etmektedir. 1990'da Andrew Jeram ve \u00e7al\u0131\u015fma arkada\u015flar\u0131, Erken Devoniyen biyotas\u0131ndan geriye do\u011fru \u00e7\u0131kar\u0131m yaparak mikroorganizmalarla beslenen, hen\u00fcz ke\u015ffedilmemi\u015f \u00e7\u00f6kelciller ve otlay\u0131c\u0131lar \u00fczerine temellenen bir besin a\u011f\u0131 ortaya koydu. Cowie Formasyonu'nda ke\u015ffedilmi\u015f Cowiedesmus ve Pneumodesmus gibi k\u0131rkayak t\u00fcrleri, 428 milyon y\u0131l \u00f6nce, yani Orta Sil\u00fcriyen'deki en eski k\u0131rkayak t\u00fcrleri olarak kabul edilmi\u015fti. Bununla birlikte, bu formasyonun ya\u015f\u0131 baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar ile yeniden de\u011ferlendirilerek Erken Devoniyen'e tarihlendirildi. Pneumodesmus, yine de hava ortam\u0131nda solunum yapmak i\u00e7in stigma kullanan en eski kesin canl\u0131 kan\u0131t\u0131 olmas\u0131 nedeniyle kayda de\u011ferdir.\n\nOsteichthyes ad\u0131 verilen ilk kemikli bal\u0131klar Sil\u00fcriyen'de ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Kemikli pullarla kapl\u0131 dikenli y\u00fczge\u00e7liler bu bal\u0131klara \u00f6rnektir. Bal\u0131klar dikkate de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fcde bir \u00e7e\u015fitllendi ve \u00f6nde bulunan iki ila \u00fc\u00e7 solunga\u00e7 y\u00fczgecinin destek b\u00f6l\u00fcm\u00fcyle desteklenmi\u015f hareketli \u00e7enelere sahip oldu. Birka\u00e7 metre uzunlu\u011funda olan \u00e7e\u015fitli \u00f6ripterid t\u00fcrleri (deniz akrepleri), Kuzey Amerika'n\u0131n s\u0131\u011f Sil\u00fcriyen denizleri ve g\u00f6llerinde dola\u015f\u0131yordu; bu canl\u0131lar\u0131n fosillerinin bir\u00e7o\u011fu New York eyaletinde bulunmu\u015ftur. S\u00fcl\u00fckler de Sil\u00fcriyen D\u00f6nemi'nde g\u00f6r\u00fclen canl\u0131lardand\u0131r. Brakiyopodlar bolca bulunuyordu ve \u00e7e\u015fitlilerdi; Sil\u00fcriyen brakiyopodlar\u0131 taksonomik bile\u015fimi, ekolojisi ve \u00e7e\u015fitlili\u011fiyle Ordovisiyen'dekilerle benzerlik g\u00f6sterir. Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015fundan sa\u011f kurtulan brakiyopodlar, \u00e7evresel zorluklar i\u00e7in yeni adaptasyonlar geli\u015ftirdi ve \u00e7o\u011fu zaman soy t\u00fckenmesinin ard\u0131ndan tek bir paleolevhada endemik hale geldiler ancak daha sonra yay\u0131l\u0131m alanlar\u0131n\u0131 geni\u015flettiler. En yayg\u0131n brakiyopodlar atripidler ve pentameridlerdi. Atripidler Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015fundan sonra Rudaniyen'de yeniden \u00e7e\u015fitlenmeye ve \u00e7o\u011falmaya ba\u015flayan ilk gruptu, pentamerid \u00e7e\u015fitlili\u011fi ise ancak Aroniyen'de artmaya ba\u015flad\u0131. Bryozoa, belirli bir sahil b\u00f6lgesine dikkate de\u011fer oranda endemik h\u00e2le geldiler. Ayr\u0131ca s\u00f6lenterler ve stromatolitlerle simbiyotik ili\u015fkiler geli\u015ftirdiler. Bir\u00e7ok \u00e7ift \u00e7enetli fosili de Sil\u00fcriyen yataklar\u0131nda bulunmu\u015ftur ve ilk su alt\u0131nda derinlere kazarak ula\u015fan \u00e7ift \u00e7enetliler bu d\u00f6nemdendir. Kitonlar, Sil\u00fcriyen'in ortas\u0131nda biyo\u00e7e\u015fitlilikte bir zirve ya\u015fad\u0131. Hederelloidler, Sil\u00fcriyen'de geli\u015fti ve baz\u0131lar\u0131 koloni yapan k\u0131vr\u0131ml\u0131 mercan Entelophyllum ile simbiyozlar geli\u015ftirdi. Sil\u00fcriyen, tentakulitoidler i\u00e7in bir y\u00fckseli\u015f d\u00f6nemiydi; Baltoskandiya b\u00f6lgesinde evrimsel bir patlama ya\u015fad\u0131lar ve Landoveri ile Venlok devrelerinde co\u011frafi aral\u0131klar\u0131n\u0131 geni\u015flettiler. Trilobitler, Rudaniyen'de toparlanmaya ba\u015flad\u0131lar ve Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015funun neden oldu\u011fu soy \u00e7e\u015fitlili\u011findeki azalmaya ra\u011fmen, Ordovisiyen'deki geli\u015fimlerini Sil\u00fcriyen boyunca s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Erken Sil\u00fcriyen, Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015fundan sonra yeniden \u00e7e\u015fitlenen deniz zambaklar\u0131 i\u00e7in bir d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm d\u00f6nemiydi. Ge\u00e7 Ordovisiyen kitlesel yok olu\u015fundan en az etkilenen Flexibilia \u00fcyeleri, Sil\u00fcriyen denizlerinde giderek artan bir ekolojik belirginlik kazand\u0131lar. Monobatrid kamratlar, t\u0131pk\u0131 flexibiller gibi, Landoveri'de \u00e7e\u015fitlendiler ancak siyatokrinidler ve dendrokrinidler ise Sil\u00fcriyen'in sonraki evrelerinde \u00e7e\u015fitlendi. Sayfokrinoid lobolitler Sil\u00fcriyen-Devoniyen s\u0131n\u0131r\u0131ndan hemen \u00f6nce ani bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve bu ilk ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015flar\u0131ndan \u00e7ok k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Sil\u00fcriyen sonlar\u0131nda ortadan yok oldular. Korallar\u0131n ve stromatoporoidlerin endobiyotik simbiyontlar\u0131 yayg\u0131nd\u0131. \u00d6zellikle k\u0131vr\u0131ml\u0131 mercanlar, \u00f6nceden belirtildi\u011fi gibi hederelloidler dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli epibiyontlarla kolonile\u015fti ve kapland\u0131.\n\nMercan resifleri aral\u0131kl\u0131 olarak yayg\u0131nd\u0131. Mercanlar, Sil\u00fcriyen'de bazen fosillerde s\u0131k g\u00f6r\u00fcl\u00fcrken, bazen de kaya\u00e7larda neredeyse yok denecek kadar az bulunmaktad\u0131r.\n\nGaleri\n\nKaynak\u00e7a \nGenel\n\n Emiliani, Cesare. (1992). Planet Earth : Cosmology, Geology, & the Evolution of Life & the Environment. Cambridge University Press. (Paperback Edition )\n Mikulic, DG, DEG Briggs, and J Kluessendorf. 1985. A new exceptionally preserved biota from the Lower Silurian of Wisconsin, USA. Philosophical Transactions of the Royal Society of London, 311B:75-86.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Sil\u00fcriyen - Biltek T\u00fcbitak\n Ogg, Jim (June 2004), Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's)\n Palaeos: Sil\u00fcriyen\n UCMP Berkeley: Sil\u00fcriyen\n Paleoportal: Eyaletten eyalete ABD'deki Sil\u00fcriyen katmanlar\u0131 \n USGS: Sil\u00fcriyen ve Devoniyen Kaya\u00e7lar\u0131 (ABD)\n \n Sil\u00fcriyen fosillerine \u00f6rnekler \n Sil\u00fcriyen - GeoWhen Veritaban\u0131 \n Sil\u00fcriyen (Kronostratigrafi cetveli)", "Bospa, \u0130zmir'in Kar\u015f\u0131yaka il\u00e7esinin Bostanl\u0131 Mahallesi'nde her \u00e7ar\u015famba kurulan bir g\u0131da ve tekstil pazar\u0131d\u0131r. Bostanl\u0131 Sosyete Pazar\u0131 olarak da an\u0131l\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\nKar\u015f\u0131yaka\nPazarlar\n\u0130zmir ekonomisi", "K\u0131z\u0131ldeniz (Arap\u00e7a (1): \u200f\u0627\u0644\u0628\u062d\u0631 \u0627\u0644\u0623\u062d\u0645\u0631\u200e El-Bahr el-ahmar; Arap\u00e7a (2): \u200f\u0627\u0644\u062e\u0644\u064a\u062c \u0627\u0644\u0639\u0631\u0628\u064a\u200e El-Halic el-Arabi; \u0130branice: \u200f'\u05d9\u05dd \u05e1\u05d5\u05e3 \u200eYam Suf; Tigrinya \u1240\u12ed\u1215 \u1263\u1215\u122a QeyH baHri), Afrika ile Asya (Arap Yar\u0131madas\u0131) aras\u0131nda yer alan, Hint Okyanusu'na ba\u011fl\u0131 bir denizdir. K\u0131z\u0131ldeniz ad\u0131, Yunanca \u0395\u03c1\u03c5\u03b8\u03c1\u03ac \u0398\u03ac\u03bb\u03b1\u03c3\u03c3\u03b1 (\"Erythra thalassa\") ve Latince \"Mare Rubrum\" un \u00e7evirisinden alm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131z\u0131ldeniz, yerel halk taraf\u0131ndan \u015fap denilen mercan kayal\u0131klar\u0131ndan dolay\u0131 \"\u015eap Denizi\" olarak da bilinmektedir. Uzunlu\u011fu yakla\u015f\u0131k 2000\u00a0km olup, baz\u0131 kaynaklarda 1900\u00a0km ya da 2350\u00a0km diye ge\u00e7mektedir. Kuzeyde M\u0131s\u0131r'daki S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 ile do\u011fal olmayan yoldan Akdeniz'e ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r; g\u00fcneyde ise Arap Yar\u0131madas\u0131 ucunda Bab\u00fc'l Mendep (Bab el Mendeb) bo\u011faz\u0131 ile Hint Okyanusu'na ba\u011flan\u0131r. K\u0131z\u0131ldeniz kuzeyde Sina Yar\u0131madas\u0131 ile ikiye ayr\u0131l\u0131r; kuzeydo\u011fuya do\u011fru Akabe K\u00f6rfezi, kuzeybat\u0131da ise S\u00fcvey\u015f K\u00f6rfezi vard\u0131r.\n\nBir g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re, K\u0131z\u0131ldeniz'in ad\u0131n\u0131n, mevsimlik olarak \u00e7o\u011falma patlamas\u0131 ya\u015fayan Trichodesmium erythraeum adl\u0131 alg t\u00fcrlerden kaynakland\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Ayr\u0131ca \u00e7evresindeki k\u0131y\u0131larda yer alan mineral bak\u0131m\u0131ndan zengin k\u0131z\u0131l renkli da\u011flardan do\u011fmu\u015f olabilece\u011fi tahmin edilmektedir. Denizalt\u0131 ya\u015fam\u0131na ve \u00fcremeye elveri\u015fli s\u0131cakl\u0131kta oldu\u011fundan \u00e7ok say\u0131da deniz canl\u0131s\u0131 bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Bunun sebebi ise zemindeki b\u00fcy\u00fck s\u0131rtta olu\u015fan yar\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcn yeralt\u0131ndan gelen magma ile dolmas\u0131d\u0131r. Bu lavlar \u00e7ok fazla 1. \u00fcretici konumunda bulunan bitkisel planktonlar i\u00e7in besin kayna\u011f\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Tuzluluk oran\u0131 \u2030 (binde) 44 ile olduk\u00e7a y\u00fcksektir.\n\n\u0130nan\u00e7 ve efsane\n\nTevrat'\u0131n 2. kitab\u0131 olan \u00c7\u0131k\u0131\u015f'a g\u00f6re Musa, \u0130srailo\u011fullar\u0131 ile birlikte M\u0131s\u0131r'dan ka\u00e7arken K\u0131z\u0131ldeniz'e asas\u0131 ile vurmu\u015f, deniz ikiye yar\u0131lm\u0131\u015f, \u0130srailo\u011fullar\u0131 kar\u015f\u0131ya ge\u00e7tikten sonra grubu takip eden Firavun ve askerleri \u00fczerlerine kapanan denizin alt\u0131nda kalarak bo\u011fulmu\u015flard\u0131r. Anlat\u0131 Kur'an'da da benzer \u015fekilde tekrarlanmaktad\u0131r.\n\nBir ba\u015fka g\u00f6r\u00fc\u015fe g\u00f6re ise, bu denizin ad\u0131 Tevrat'ta Yam Suf (\"Sazl\u0131klar Denizi\") olarak ge\u00e7er ve bu \u0130ngilizcede \"Sea of Reeds\" veya \"Reed Sea\" olarak okunur. Zamanla bu deyi\u015fin bozulup \"Red Sea\" (yani K\u0131rm\u0131z\u0131/K\u0131z\u0131l Deniz) olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131\u011f\u0131 da kabul edilen g\u00f6r\u00fc\u015fler aras\u0131nda bulunur.\n\nS\u0131n\u0131r\u0131 olan \u00fclkeler \nS\u0131n\u0131r\u0131 olan \u00fclkeler \u015funlard\u0131r:\n Do\u011fu k\u0131y\u0131s\u0131nda:\n Suudi Arabistan\n Yemen\n Kuzey k\u0131y\u0131s\u0131nda:\n M\u0131s\u0131r\n \u0130srail\n \u00dcrd\u00fcn\n G\u00fcney k\u0131y\u0131s\u0131nda:\n Cibuti\n Eritre\n Somali\n Bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131nda:\n M\u0131s\u0131r\n Eritre\n Sudan\n\nKasabalar ve \u015fehirler \n\nK\u0131z\u0131ldeniz sahilindeki kasaba ve \u015fehirler:\n\n Al Hudaydah (\u0627\u0644\u062d\u062f\u064a\u062f\u0629)\n Al-Qusair (\u0627\u0644\u0642\u0635\u064a\u0631)\n Aqaba (\u0627\u0644\u0639\u0642\u0628\u0629)\n Assab (\u12d3\u1233\u1265)\n Dahab (\u062f\u0647\u0628)\n Eilat (\u05d0\u05d9\u05dc\u05ea)\n El Gouna (\u0627\u0644\u062c\u0648\u0646\u0629)\n S\u00fcvey\u015f (\u0627\u0644\u0633\u0648\u064a\u0633)\n Hala'ib (\u062d\u0644\u0627\u064a\u0628)\n Hirgigo (\u1215\u122d\u130a\u130e)\n Hurgada (\u0627\u0644\u063a\u0631\u062f\u0642\u0629)\n Cidde (\u062c\u062f\u0629)\n Marsa Alem (\u0645\u0631\u0633\u0649 \u0639\u0644\u0645)\n Massava (\u121d\u133d\u12cb)\n Nuweiba (\u0646\u0648\u064a\u0628\u0639)\n Port Safaga (\u0645\u064a\u0646\u0627\u0621 \u0633\u0641\u0627\u062c\u0627)\n Port Sudan (\u0628\u0648\u0631\u062a \u0633\u0648\u062f\u0627\u0646)\n Rabigh (\u0631\u0627\u0628\u063a)\n \u015earm El-\u015eeyh (\u0634\u0631\u0645 \u0627\u0644\u0634\u064a\u062e)\n Soma Bay (\u0633\u0648\u0645\u0627 \u0628\u0627\u064a)\n Suakin (\u0633\u0648\u0627\u0643\u0646)\n Taba (\u0637\u0627\u0628\u0627)\n Yanbu (\u064a\u0646\u0628\u0639)\n\nGaleri\n\nK\u0131z\u0131ldeniz haritas\u0131 i\u00e7in d\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n United Nations Environment Programme (BM \u00c7evre Program\u0131)\n MSN Encarta-World Atlas\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n T\u00fcrkiye'deki k\u00f6rfezler listesi\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar", "Cumal\u0131k\u0131z\u0131k, T\u00fcrkiye'nin Bursa ilinin Y\u0131ld\u0131r\u0131m il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 bir mahalledir. Bursa \u015fehir merkezine 11 kilometredir. Ortalama 20 dakikada ula\u015f\u0131m sa\u011flan\u0131r. Uluda\u011f'\u0131n kuzey eteklerinde kurulmu\u015f ve h\u00e2len ya\u015fayan be\u015f K\u0131z\u0131k k\u00f6y\u00fcnden biridir. Di\u011fer K\u0131z\u0131k k\u00f6yleri \u015funlard\u0131r: De\u011firmenlik\u0131z\u0131k, Fidyek\u0131z\u0131k, Hamanl\u0131k\u0131z\u0131k ve Derek\u0131z\u0131k. Bay\u0131nd\u0131rk\u0131z\u0131k, Dall\u0131k\u0131z\u0131k, K\u0131z\u0131k, Bodurk\u0131z\u0131k, Ortak\u0131z\u0131k, Camilik\u0131z\u0131k, Kiremit\u00e7ik\u0131z\u0131k, K\u0131z\u0131k\u015f\u0131hlar ve K\u0131z\u0131k\u00e7e\u015fme ise g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015famam\u0131\u015ft\u0131r. Cumal\u0131k\u0131z\u0131k Etnografya M\u00fczesi burada bulunmaktad\u0131r. 2000'de UNESCO taraf\u0131ndan D\u00fcnya Miras\u0131 Ge\u00e7ici Listesi'ne dahil edilen Cumal\u0131k\u0131z\u0131k, 2014'te Bursa ile birlikte D\u00fcnya Miras\u0131 olarak tescil edildi.\n\nTarih\u00e7e \nKurulu\u015fu yakla\u015f\u0131k 1300'l\u00fc y\u0131llara denk gelmektedir.\n\nBir vak\u0131f k\u00f6y\u00fc olarak kurulan k\u00f6yde, tarihi doku \u00e7ok iyi korunmu\u015ftur ve Osmanl\u0131 erken d\u00f6neminin k\u0131rsal kesim sivil mimari \u00f6rnekleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fmay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6zelli\u011fi nedeniyle \u00e7ok ilgi \u00e7eken ve ziyaret edilen bir yerle\u015fim yeri olmu\u015ftur. S\u0131k s\u0131k tarihsel filmlere mekan olmaktad\u0131r.\n\nUluda\u011f etekleri ile vadiler aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015f\u0131p kalan k\u00f6ylere k\u0131z\u0131k ad\u0131 verilmi\u015ftir. Di\u011fer k\u0131z\u0131k k\u00f6ylerindeki k\u00f6yl\u00fclerin eskiden Cuma namaz\u0131 i\u00e7in topland\u0131\u011f\u0131 yer oldu\u011fundan bu k\u00f6y\u00fcn Cumal\u0131k\u0131z\u0131k ad\u0131yla an\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Bir ba\u015fka s\u00f6ylence de, Osman Bey'in k\u00f6y\u00fcn kuruldu\u011fu g\u00fcn\u00fcn cuma g\u00fcn\u00fc olmas\u0131 sebebiyle bu k\u00f6ye \"Cumal\u0131k\u0131z\u0131k\" ad\u0131n\u0131 vermi\u015f oldu\u011fudur.\n\nK\u00f6y meydan\u0131nda k\u00f6y ge\u00e7mi\u015fine ait e\u015fyalar\u0131n sergilendi\u011fi bir de m\u00fcze (Cumal\u0131k\u0131z\u0131k Etnografya M\u00fczesi) bulunur. K\u00f6yde, Haziran ay\u0131nda \"Ahududu \u015eenli\u011fi\" yap\u0131lmaktad\u0131r. \u00dcnl\u00fc \"Cumal\u0131k\u0131z\u0131k evleri\" moloz ta\u015f, a\u011fa\u00e7 ve kerpi\u00e7ten yap\u0131l\u0131r, genelde \u00fc\u00e7 katl\u0131d\u0131r. \u00dcst katlardaki pencereler kafesli veya cumbal\u0131d\u0131r. Ana giri\u015f kap\u0131lar\u0131ndaki kulplar ve tokmaklar d\u00f6vme demirden yap\u0131l\u0131r. Evler sar\u0131, beyaz, mavi, mor renklere boyal\u0131d\u0131r. Evlerin aras\u0131nda kald\u0131r\u0131ms\u0131z, ta\u015f d\u00f6\u015feli, \u00e7ok dar sokaklar bulunur.\n\nK\u00f6y\u00fcn camisi, caminin yan\u0131ndaki Zekiye Hatun \u00c7e\u015fmesi ve tek kubbeli hamam\u0131 Osmanl\u0131 devrinden kalmad\u0131r. K\u00f6yde, Bizans devrinden kalma bir kilise kal\u0131nt\u0131s\u0131 da bulunur. K\u00f6yde narenciye, ceviz, kestane yeti\u015fir.\n\nTarihi dokusu nedeniyle s\u0131k s\u0131k dizi ve film \u00e7ekimlerine sahne olur. \u00d6rnek olarak T\u00fcrk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131'n\u0131 anlatan Kurtulu\u015f dizisi, Osmanl\u0131 Devleti'nin kurulu\u015funu anlatan Kurulu\u015f dizisi ve son olarak ba\u015frol\u00fcn\u00fc Emrah \u0130pek'in oynad\u0131\u011f\u0131 K\u0131nal\u0131 Kar dizisi burada \u00e7ekilmi\u015ftir.\n\nK\u00fclt\u00fcr \n2015 y\u0131l\u0131ndan itibaren Cumal\u0131k\u0131z\u0131k'ta Uluslararas\u0131 Ahududu Festivali d\u00fczenlenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2014 y\u0131l\u0131nda Cumal\u0131k\u0131z\u0131k Etno\u011frafya m\u00fczesi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ve Cumal\u0131k\u0131z\u0131k\u2019ta ya\u015fayan vatanda\u015flar\u0131m\u0131z\u0131n deste\u011fi ile olu\u015fturulan m\u00fczede Cumal\u0131k\u0131z\u0131k\u2019a gelen ziyaret\u00e7iler ger\u00e7ekten 700 y\u0131ll\u0131k bir k\u00f6ydeki ya\u015fam tarz\u0131n\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fc, \u00f6rf\u00fcn\u00fc, adetini bu m\u00fczede g\u00f6rebilir.\n\nUla\u015f\u0131m \n1. yol: Kent meydan\u0131ndan kalkan Cumal\u0131k\u0131z\u0131k minib\u00fcsleriyle do\u011frudan k\u00f6ye ula\u015f\u0131labilir.\n\n2. yol: Bursa'n\u0131n bir\u00e7ok noktas\u0131nda dura\u011f\u0131 olan metroya binerek Cumal\u0131k\u0131z\u0131k-De\u011firmen\u00f6n\u00fc dura\u011f\u0131nda inebilir ve minib\u00fcse aktarma yaparak 5 dakika i\u00e7erisinde k\u00f6ye ula\u015fabilirsiniz\n\n3. yol: \u00d6zel ara\u00e7la Ankara yolu istikametinden Cumal\u0131k\u0131z\u0131k y\u00f6nlendirmeleriyle ula\u015f\u0131m sa\u011flanabilir.\n\nGaleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n T.C. Bursa Valili\u011fi - Cumal\u0131k\u0131z\u0131k Rehberi\n Cumal\u0131k\u0131z\u0131k K\u00f6y\u00fc Foto\u011fraflar\u0131 ve Gezi Rehberi\n YerelNET\n NTVMSNBC \n Focus dergisi \n\nY\u0131ld\u0131r\u0131m, Bursa'n\u0131n mahalleleri\nBursa ve Cumal\u0131k\u0131z\u0131k: Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun Do\u011fu\u015fu", "Kavramsal sanat terimi, 1960'larda art\u0131k kendilerini al\u0131\u015f\u0131lageldik sanat eseri bi\u00e7iminde g\u00f6stermeyen sanat eserleri i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Fikir sanat\u0131 olarak da ge\u00e7er. Kavramsal sanat\u00e7\u0131lar, bir resim veya heykel yapmak \u00fczere yola koyulup bu amaca y\u00f6nelik fikirler \u00fcretmek yerine geleneksel gere\u00e7lerin ve bi\u00e7imlerin \u00f6tesinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp fikirlerini uygun malzemeler ile ifade etme amac\u0131 g\u00fcderler. Klasik anlamda resim veya heykel tarz\u0131 nesneler, ticari mal olmaya elveri\u015fli olduklar\u0131ndan sanatsal yarat\u0131 ve be\u011feninin d\u0131\u015f\u0131nda tutulur.\n\n\u0130lk olarak 1960'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Henry Flynt taraf\u0131ndan bir Fluxus yay\u0131n\u0131nda kavram sanat\u0131 olarak an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kavram sanat\u0131, Joseph Kosuth ve Art & Language grubu taraf\u0131ndan daha sonra farkl\u0131 anlamlarda kullan\u0131lm\u0131\u015f, 1970'lerden itibaren ise \"kavramsal\" kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKavramsal sanatta \u00f6ncelik kavramda oldu\u011fundan ve metin (anlat\u0131) ile de yak\u0131ndan ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fundan, bu sanat \u00fcretim \u015fekli kendini her bi\u00e7im ve malzemede g\u00f6sterebilir. 1960'lardan itibaren \u00f6zellikle performans sanat\u0131, arazi sanat\u0131, Arte Povera e\u011filimleri yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 kavramsal sanat eserleri at\u0131k, buluntu nesneler, karalamalar, yaz\u0131l\u0131 ifadeler veya k\u0131lavuzlardan olu\u015ftu\u011fu gibi foto\u011fraf, film ve video da kullan\u0131lan gere\u00e7ler aras\u0131ndad\u0131r. Temel olarak 1960 ve 1970'lere ait bir ak\u0131m olmas\u0131na ra\u011fmen hala etkisi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.\n\nAl\u0131nt\u0131lar \n\"Kavramsal sanatta fikir veya kavram, sanat eserinin en \u00f6nemli k\u0131sm\u0131d\u0131r... t\u00fcm planlamalar ve karar almalar \u00f6nceden yap\u0131l\u0131r ve fikrin uygulamaya ge\u00e7irilmesi ikinci planda kal\u0131r. Fikir, sanat yapan bir makine haline gelir.\"\n\nSol LeWitt (Amerikal\u0131 kavramsal sanat\u00e7\u0131, 1928-2007), \"Paragraphs on Conceptual Art\" ; Artforum, yaz say\u0131s\u0131, 1967.\n\nEk olarak ayni makale de Sol LeWitt; \"Kavramsal bir sanat eseri ancak fikir iyiyse iyidir\", \"\u0130\u015fini g\u00f6rsel olarak \u00e7ekici k\u0131l\u0131p k\u0131lmamak tamamen sanat\u00e7\u0131ya kalm\u0131\u015ft\u0131r\", \"Ba\u015far\u0131l\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnceler (Sol LeWitt`in mod\u00fclleri gibi) genellikle g\u00f6r\u00fcnt\u00fc d\u00fczleminde basit g\u00f6r\u00fcn\u00fcrler \u00e7\u00fcnk\u00fc onlar ka\u00e7\u0131n\u0131lmazd\u0131rlar\". Konuyu anlamak a\u00e7\u0131s\u0131ndan, en \u00f6nemlisi olarak da \"Kavramsal sanat izleyicinin g\u00f6z\u00fcne hitap etmekten \u00e7ok beynine hitap eder\" der.\n\nJoseph Kosuth, Art After Philisophy adli kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle demektedir: \"Duchamp'tan sonra do\u011fas\u0131 gere\u011fi yap\u0131lan her t\u00fcrl\u00fc sanat kavramsal sanatt\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc sanat sadece kavramsal olarak var olur.\"\n\n\u00d6nemli sanat\u00e7\u0131lar ve gruplar \nArt & Language, Beuys, Broodthaers, Burgin, Craig-Martin, Gilbert & George, Klein, Kosuth, Latham, Long, Manzoni, Smithson, Gulan, Ai Wei Wei.\n\nKaynak\u00e7a \n https://web.archive.org/web/20060421030334/http://www.tate.org.uk/collections/glossary/\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Kavramsal Sanatta \u0130leti\u015fim Sorunsal\u0131 (Bilimsel Bildiri) \n\n \nG\u00f6rsel sanatlar teorisi\nG\u00f6rsel sanat ak\u0131mlar\u0131", "\u0130nternet protokol tak\u0131m\u0131 (\u0130ngilizce: :en:Internet Protocol Suite), bilgisayarlar ve a\u011f cihazlar\u0131 aras\u0131nda ileti\u015fimi sa\u011flamak amac\u0131yla standart olarak kabul edilmi\u015f kurallar dizisidir. Bu kurallar dizisi temel olarak verinin a\u011f \u00fczerinden ne \u015fekilde paketlenece\u011fini ve iletilen veride hata olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131n nas\u0131l denetlenece\u011fini belirlemektedir.\n\nA\u011f kavram\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ge\u00e7en s\u00fcrede farkl\u0131 ama\u00e7lar i\u00e7in bir\u00e7ok protokol geli\u015ftirilmi\u015ftir. Bu protokoller ilk zamanlar belli bir standarda uygun olarak geli\u015ftirilmemi\u015f, genelde bilgisayar donan\u0131mlar\u0131na ba\u011fl\u0131 olacak \u015fekilde tasarlanm\u0131\u015flard\u0131r. Bu d\u00f6nemde a\u011f yap\u0131lar\u0131 donan\u0131m \u00fcreticileri taraf\u0131ndan kendilerine has bir bi\u00e7imde geli\u015ftirilmekteydi. Bu yap\u0131lara \u00f6rnek olarak IBM'in SNA\n ve DEC'in DECnet\n a\u011flar\u0131 verilebilir. Farkl\u0131 markalara ait donan\u0131mlara \u00f6zel tan\u0131mlanan bu t\u00fcr protokollerden dolay\u0131 farkl\u0131 donan\u0131mlar aras\u0131 ileti\u015fimde bir ortak nokta bulunamam\u0131\u015ft\u0131r. Bu durum, a\u011flar aras\u0131 yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde sorun olu\u015fturmu\u015ftur. Ortaya \u00e7\u0131kan bu sorunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne y\u00f6nelik 1984 y\u0131l\u0131nda ISO (International Organization for Standardization - Uluslararas\u0131 Standartl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc) taraf\u0131ndan, donan\u0131m ve a\u011f altyap\u0131s\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015ftirilmi\u015f OSI (Open Systems Interconnection) ba\u015fvuru modeli ortaya konmu\u015ftur.\n\n\u0130nternet ileti\u015fim kurallar\u0131, internet ve benzeri bilgisayar a\u011flar\u0131 \u00fczerinde kullan\u0131lan ileti\u015fim kurallar\u0131 ve bilgisayar a\u011f modeli ve k\u00fcmesidir. Genel olarak TCP/IP olarak bilinir \u00e7\u00fcnk\u00fc bunlar; \u0130letim Kontrol Protokol\u00fc (TCP) ve Internet Protokol\u00fc (IP) olarak bu standartta tan\u0131mlanm\u0131\u015f internet ileti\u015fim kurallar\u0131d\u0131r. Bunun yan\u0131nda bunlar, Amerika Birle\u015fik Devletleri Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019n\u0131n bir alt kolu olan DARPA\u2019n\u0131n finanse etti\u011fi a\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi nedeniyle orijinal olarak DoD olarak bilinen internet modeli olarak da tan\u0131mlan\u0131r.\n\nTCP/IP modeli ve ilgili ileti\u015fim kurallar\u0131 Internet Engineering Task Force (IETF) taraf\u0131ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nTarih\u00e7e\n\n\u00d6nceki Ara\u015ft\u0131rmalar \n\u0130nternet protokol tak\u0131m\u0131 1960'lar\u0131n sonunda \u0130leri Ara\u015ft\u0131rma Projeleri Savunma Ajans\u0131 (Defense Advanced Research Projects Agency - DARPA) taraf\u0131ndan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rma ve geli\u015ftirme sonucu ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 1969 y\u0131l\u0131nda \u00f6nc\u00fc olarak ba\u015flat\u0131lan ARPANET sonras\u0131nda DARPA di\u011fer veri iletim teknolojileri ile ilgili bir dizi \u00e7al\u0131\u015fma ba\u015flatt\u0131. Uydu paket a\u011flar\u0131 (satellite packet networks) ve karasal radyo paket a\u011flar\u0131 (radio packet networks) \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan ve bu iki farkl\u0131 a\u011f aras\u0131nda ileti\u015fim kurabilmenin de\u011ferininin fark\u0131na varm\u0131\u015f olan Robert E. Kahn 1972 y\u0131l\u0131nda DARPA Bilgi \u0130\u015fleme Tekik Ofisi\u2019ne kat\u0131ld\u0131. 1973 bahar\u0131nda, mevcut ARPANET A\u011f\u0131 Kontrol Program\u0131 (NCP) protokol\u00fcn\u00fcn geli\u015ftiricisi olan Vint Cerf, yeni nesil ARPANET protokolleri tasar\u0131m\u0131 amac\u0131yla, a\u00e7\u0131k mimari araba\u011flant\u0131 modelleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in Robert E. Kahn ile birlikte \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131.\n\n1973 yaz\u0131nda Kahn ve Cerf a\u011flar aras\u0131 ileti\u015fim protokollerinde yeni temel bir form\u00fcl geli\u015ftirdiler. Bu yeni form\u00fclde ileti\u015fimin g\u00fcvenilirli\u011finin (reliability) sorumlulu\u011fu ARPANET'tekinin aksine olarak, a\u011fa de\u011fil de u\u00e7lara (host) veriliyordu. Cerf, CYCLADES a\u011f\u0131n\u0131n tasar\u0131mc\u0131lar\u0131 olan Hubert Zimmermann ve Louis Pouzin'i bu yeni tasar\u0131mlar\u0131na yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 katk\u0131lardan dolay\u0131 takdir etmi\u015ftir. Kahn ve Cerf'in yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 bu tasar\u0131m Transmission Control Protocol ad\u0131yla kodlanm\u0131\u015f ve 1974 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBu a\u011f\u0131n tasar\u0131m\u0131n\u0131n temelinde \u015fu kabul vard\u0131: A\u011f, sadece u\u00e7lar (node) aras\u0131ndaki trafi\u011fin verimli bir \u015fekilde iletilmesi ve y\u00f6nlendirilmesini sa\u011flamaktan sorumluydu. Bunun haricindeki di\u011fer t\u00fcm bilgiler u\u00e7larda (node) bulunacakt\u0131. Bu tasar\u0131m \"u\u00e7tan uca prensibi (end-to-end principle)\" olarak bilinir. Bu tasar\u0131m ile ARPANET'e herhangi bir a\u011f\u0131n ba\u011flanmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olabilecekti. ARPANET'e ba\u011flanacak olan bir a\u011f\u0131n, sadece kendisine has \u00f6zelliklerinin bulunmas\u0131 bile ARPANET'e ba\u011flanabilmesine engel olmayacakt\u0131. B\u00f6ylece Kahn'\u0131n en ba\u015fta kar\u015f\u0131la\u015fm\u0131\u015f oldu\u011fu problem de \u00e7\u00f6z\u00fclm\u00fc\u015f oluyordu. Cerf ve Kahn'\u0131n nihai \u00fcr\u00fcn\u00fc olan TCP/IP b\u00f6ylece adeta \"iki teneke kutu ve bir ip\" ile \u00e7al\u0131\u015fabilecek duruma gelmi\u015fti. Y\u0131llar sonra -\u015faka yollu gibi g\u00f6z\u00fckse de- \"IP \u00fczerinden g\u00fcvercin haberle\u015fmesi\" kavram\u0131n\u0131n protokol tan\u0131mlamalar\u0131 D. Waitzman taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f ve RFC 1449 ad\u0131yla 1 Nisan 1990 y\u0131l\u0131nda resm\u00ee olarak yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTan\u0131mlama \nVint Cerf'in Stanford'daki a\u011f ara\u015ft\u0131rma grubu, 1973\u2019ten 1974\u2019e kadar TCP\u2019in ilk tan\u0131mlamar\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. TCP'nin bu ilk tan\u0131mlamalar\u0131, o tarihlerde yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ve Xerox PARC taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f olan PARC Universal Suite a\u011f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan teknik olarak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde etkilenmi\u015ftir.\n\nDARPA, sonras\u0131nda TCP'nin, farkl\u0131 donan\u0131mlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fabilecek s\u00fcr\u00fcmlerinin geli\u015ftirilmesi amac\u0131yla; BBN, Stanford \u00dcniversitesi ve University College London ile anla\u015ft\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar sonras\u0131nda d\u00f6rt adet TCP versiyonu \u00fcretilmi\u015ftir: TCP v1, TCP v2, TCP v3 ve IP v3 ve TCP/IP v4. Son versiyon bug\u00fcn hala kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n\n1975 y\u0131l\u0131nda, Stanford \u00dcniversitesi ve University College London taraf\u0131ndan iki a\u011fdan olu\u015fan bir TCP/IP haberle\u015fme testi ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. 1977 y\u0131l\u0131n\u0131n Kas\u0131m ay\u0131nda ise; ABD, Birle\u015fik Krall\u0131k ve Norve\u00e7'teki birimler aras\u0131nda \u00fc\u00e7 a\u011fdan olu\u015fan bir TCP/IP haberle\u015fme testi yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1978 ve 1983 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rma merkezinde baz\u0131 farkl\u0131 TCP/IP prototipleri de geli\u015ftirilmi\u015ftir.\n\nARPANET\u2019in TCP/IP\u2019ye ge\u00e7i\u015fi; 1 Ocak 1983 tarihinde, bir bayrak g\u00fcn\u00fcnde tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu tarihten sonra ARPANET'te yeni protokoller kal\u0131c\u0131 bir \u015fekilde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nYayg\u0131nla\u015fma \n\n1982 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131, TCP/IP\u2018yi t\u00fcm asker\u00ee bilgisayar a\u011flar\u0131 i\u00e7in standart olarak kabul etti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.\n\n1985 y\u0131l\u0131nda, Dan Lynch Internet Dan\u0131\u015fma Kurulu (sonraki ismiyle Internet Mimarisi Kurulu), bili\u015fim sekt\u00f6r\u00fcnde TCP/IP'yi te\u015fvik etmek ve ticari kullan\u0131m\u0131n\u0131 art\u0131rmak amac\u0131yla, 250 \u00fcretici firma temsilcisinin kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131, \u00fc\u00e7 g\u00fcnl\u00fck bir at\u00f6lye \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 d\u00fczenledi.\n\nTCP/IP'nin yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lmas\u0131 \u00fczerine 1985 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlenen ilk Interop konferans\u0131, bilgisayar a\u011flar\u0131nda birlikte \u00e7al\u0131\u015fabilme \u00fczerinde yo\u011funla\u015ft\u0131. Dan Lynch 1988 y\u0131l\u0131nda, \u00fcr\u00fcnlerinde TCP/IP'yi destekleyen \u00fcreticilerle, San Jose (ABD) \u015fehrinde ilk ticari Interop konferans\u0131n\u0131 d\u00fczenledi. TCP/IP'nin nas\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131 ya da hangi \u015fartlarda \u00e7al\u0131\u015famad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6rmek amac\u0131yla, bu organizasyona 50 firma ve 5,000 a\u011f uzman\u0131 kat\u0131ld\u0131.\n\nSNA, XNS ve DECNET gibi kendilerine \u00f6zel ileti\u015fim protokollerine sahip olmalar\u0131na ra\u011fmen; IBM, AT&T ve Digital Equipment Corporation gibi ba\u015fl\u0131ca b\u00fcy\u00fck firmalar, \u00fcr\u00fcnlerinde TCP/IP'yi kullanmaya ba\u015flad\u0131lar. 1984\u2019ten sonra IBM\u2019de Barry Appelman\u2019\u0131n grubu TCP/IP\u2019yi geli\u015ftirdi. (Appelman sonra t\u00fcm kalk\u0131nma \u00e7abalar\u0131n\u0131n ba\u015fkan\u0131 olmak i\u00e7in AOL\u2019a ta\u015f\u0131nd\u0131.) Bunlar \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam ederek MVS, VM ve OS / 2 dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli IBM sistemlerinin, TCP / IP \u00fcr\u00fcnlerinin ak\u0131\u015f\u0131 elde etmek i\u00e7in bir ba\u011f kurdular. Ayn\u0131 zamanda, FTP Yaz\u0131l\u0131m ve Wollongong Grup gibi birka\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck \u015firket, DOS ve MS Windows i\u00e7in TCP / IP k\u00fcmeleri sunmaya ba\u015flad\u0131. \u0130lk VM / CMS TCP / IP k\u00fcmesiWisconsin \u00dcniversitesi'nden geldi.\n\nO zamanlarda\u00a0 bu TCP/IP y\u0131\u011f\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, birka\u00e7 yetenekli programc\u0131 taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, FTP Yaz\u0131l\u0131mc\u0131s\u0131 olan John Romkey MIT PC / IP paketinin yazar\u0131d\u0131r. John Romkey\u2019nin PC / IP uygulamas\u0131 ilk IBM PC TCP / IP y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olmu\u015ftur. Jay Elinsky ve IBM Ara\u015ft\u0131rmac\u0131s\u0131 Oleg Vishnepolsky TCP / IP VM / CMS ve s\u0131ras\u0131yla OS / 2 i\u00e7in k\u00fcmeler yazm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTCP / IP yay\u0131lmas\u0131, AT & T\u2019nin kamusal alana UNIX i\u00e7in geli\u015ftirilen bir TCP / IP kodunu yerle\u015ftirmek i\u00e7in anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman olan haziran 1989 y\u0131l\u0131nda daha da h\u0131zland\u0131. IBM dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli sunucular, bu kodu kendi TCP / IP k\u00fcmelerinin i\u00e7erisine dahil etti. Bir\u00e7ok \u015firket Microsoft Windows 95 yerli TCP / IP k\u00fcmesi yay\u0131nlayana kadar Windows i\u00e7in TCP / IP k\u00fcmelerini satt\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7 internetin evrimine kadar biraz ge\u00e7 kalsa da di\u011fer internet ileti\u015fim kurallar\u0131n\u0131n yok oldu\u011fdu gibi TCP/IP\u2019nin sunuculu\u011funa eklenmi\u015ftir. Bu protokoller ayn\u0131 zamanda IBM System's A\u011f Mimarisi (SNA), A\u00e7\u0131k Sistem Araba\u011flant\u0131 (OSI), Microsoft'un yerli NetBIOS ve Xerox A\u011f Sistemleri\u2019ni de i\u00e7ermektedir.(XNS)\n\nTemel Mimari Prensipler / Key Architectural Principles \n\u0130lk mimari belge olan RFC 1122, katman \u00fczerinde mimari ilkeleri vurgular. End to End Principle; Bu prensip zamanla geli\u015fmi\u015ftir. Orijinal a\u00e7\u0131klamas\u0131 durumun devaml\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 sa\u011flamak ve k\u00f6\u015felerde bulunan bilginin bir u\u00e7tan bir uca transferi sa\u011flamak, buna ek olarak internetin kenarlara h\u0131z\u0131n\u0131 ve basitli\u011fini etkilemeyecek bir \u015fekilde ba\u011fl\u0131 oldu\u011funu kabul etmektir. D\u00fcnya\u2019n\u0131n bu prensipte g\u00fcvenlik duvarlar\u0131, a\u011f adresi \u00e7evirmenleri, web i\u00e7eri\u011fi \u00f6nbelleklerini ve benzeri zorunlu de\u011fi\u015fikliklerden dolay\u0131 ihtiyac\u0131 vard\u0131r.\n\nDayan\u0131kl\u0131l\u0131k Prensibi; \u201cGenel anlamda bir uygulama g\u00f6ndericisine g\u00f6re korunumlu ve al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan \u00f6zg\u00fcr olmak zorundad\u0131r. Yani iyi bi\u00e7imlenmi\u015f datagram g\u00f6ndermek i\u00e7in dikkatli olmak gerekir, ama ayn\u0131 zamanda yorumlayabilece\u011fi herhangi bir datagram kabul etmelidir. (teknik hatalardan dolay\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131 hala net de\u011fildir.) Ilkenin ikinci k\u0131sm\u0131 di\u011ferleri kadar \u00f6nemlidir: Di\u011fer bilgisayarlar \u00fczerindeki yaz\u0131l\u0131m ak\u0131ls\u0131zca yasal ama karanl\u0131k protokol \u00f6zelliklerini istismar edebilecek eksiklikleri i\u00e7erebilir.\u201d\n\nSoyutlama Katmanlar\u0131 / Abstraction Layers \n\u0130nternet protokol tak\u0131m\u0131 protokolleri ve hizmetlerin soyutlama sa\u011flamak i\u00e7in kaps\u00fclleme kullan\u0131r. Encapsulation genellikle genel i\u015flevsellik katmanlar\u0131na, protokol paketinin b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile uyumludur. Genel olarak, bir uygulama (modelin en \u00fcst d\u00fczeyi) her seviyede daha fazla kaps\u00fclleme olmak, katmanlar a\u015fa\u011f\u0131 veri g\u00f6ndermek i\u00e7in bir protokol k\u00fcmesi kullan\u0131r.\n\nProtokol paketinin katmanlar\u0131, alt k\u0131s\u0131mdaki katmanlar\u0131n veri transferine yak\u0131n olmas\u0131na ra\u011fmen, kullan\u0131c\u0131 uygulamas\u0131na mant\u0131ksal olarak yak\u0131nd\u0131r. Katmanlar\u0131 hizmeti sa\u011flayan veya t\u00fcketen olarak g\u00f6rmek soyutlama y\u00f6ntemi \u00fczerinde bit iletilmesi ve ayr\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00fcst katman protokolleri ile izole etmektir. \u00d6rne\u011fin Ethener ve \u00e7arp\u0131\u015fma alg\u0131lamas\u0131, alt tabakalar\u0131n her ayr\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 ve her uygulama ve protokol bilmek zorunda olmas\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmas\u0131d\u0131r.\n\nKatmanlar, \u00e7e\u015fitli mimari belgeler incelendi\u011finde bile -ISO 7498, A\u00e7\u0131k Sistemler Ba\u011flant\u0131s\u0131 (OSI) modu gibi tek mimari model var- OSI modelinin daha az veya daha az kat\u0131 olarak tan\u0131mlanan katmanlar\u0131 ve bu nedenle d\u00fcnya protokolleri i\u00e7in daha kolay bir uyum sa\u011flar. S\u0131k ba\u015fvurulan ba\u015fka bir belge ise, RFC 1958, tabakalar y\u0131\u011f\u0131n\u0131n\u0131 i\u00e7ermemesidir. Tabakalar\u0131n vurgu eksikli\u011fi IETF ve OSI yakla\u015f\u0131mlar aras\u0131ndaki \u00f6nemli bir farkd\u0131r. Sadece bu \u00fcst tabakalar, genel olarak ileti\u015fim tabakas\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade eder; Asl\u0131nda bu belge 1996 y\u0131l\u0131n\u0131n anl\u0131k mimarisi olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc. \u201c\u0130nternet ve mimarisi olduk\u00e7a g\u00f6rkemli bir plandan ve daha m\u00fctevaz\u0131 ba\u015flang\u0131\u00e7tan evrimsel bi\u00e7imde b\u00fcy\u00fcd\u00fc. Evrim bu s\u00fcrecin teknolojisinin ba\u015far\u0131s\u0131 i\u00e7in ana nedenlerinden biri iken yine de internet mimarisinin mevcut ilkelerin bir anl\u0131k kaydetmek i\u00e7in yararl\u0131 olacakt\u0131r.\u201d\n\nRFC 1122, Sunucu Gereksinimleri ba\u015fl\u0131kl\u0131, katmanlara at\u0131fta olacak \u015fekilde paragraflarda yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, ancak belge vurgulayan katmanlardan ziyade di\u011fer pek \u00e7ok mimari ilkelere hitap eder. Bahsi ge\u00e7en RFC 1122 a\u015fa\u011f\u0131daki gibi gev\u015fek, katmanlar\u0131n say\u0131lar\u0131n\u0131 de\u011fil,\u00a0 isimlerini, d\u00f6rt katmanl\u0131 bir model olarak tan\u0131mlar:\n\nUygulama katman\u0131 uygulamalar\u0131 kullan\u0131c\u0131 verilerini olu\u015fturmak ve ba\u015fka di\u011fer uygulamalar veya ayn\u0131 ana bilgisayara bu verileri ileten bir katmand\u0131r. Uygulamalar veya i\u015flemler, temel, alt tabakalar taraf\u0131ndan sa\u011flanan hizmetlerin \u00f6zellikle di\u011fer i\u015flemlere g\u00fcvenilir veya g\u00fcvenilmez komutlar\u0131 sa\u011flayan ta\u015f\u0131ma katman\u0131n\u0131n kullan\u0131m\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirir. Ileti\u015fim ortaklar\u0131, istemci-sunucu modeli ve peer-to-peer network olarak, uygulama mimarisi ile karakterize edilebilir. Bu t\u00fcr SMTP, FTP, SSH, HTTP gibi t\u00fcm y\u00fcksek seviyeli protokoller, faaliyet g\u00f6sterdikleri tabakad\u0131r. S\u00fcre\u00e7ler esas hizmeti temsil eden portlar \u00fczerinden ele al\u0131nmaktad\u0131r.\n\nTa\u015f\u0131ma Katman\u0131 ya ayn\u0131 ya da farkl\u0131 bilgisayarlar ve yerel a\u011f veya y\u00f6nlendirici bulunan uzak a\u011flar ya da \u00fczerinde host-to-host ileti\u015fimi ger\u00e7ekle\u015ftirir Bu katman uygulamalar\u0131n ileti\u015fim ihtiya\u00e7lar\u0131 i\u00e7in bir kanal sa\u011flar. UDP g\u00fcvenilmez bir datagram hizmeti veren, basit bir temel ta\u015f\u0131ma katman\u0131 protokol\u00fcd\u00fcr. \u0130letim Kontrol Protokol\u00fc ak\u0131\u015f kontrol\u00fc, ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131 ve verilerin g\u00fcvenilir bi\u00e7imde iletilmesini sa\u011flar.\n\nInternet katman\u0131\u2019n\u0131n a\u011f s\u0131n\u0131rlar\u0131 boyunca datagramlar\u0131 al\u0131\u015fveri\u015fi g\u00f6revi vard\u0131r. Bu temel a\u011f ba\u011flant\u0131lar\u0131n\u0131n ger\u00e7ek topolojisini (d\u00fczenini) gizleyen bir \u00fcniforma a\u011f arabirimi sa\u011flar. Bu nedenle, ayn\u0131 zamanda internetworking'i kuran tabaka olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Asl\u0131nda ger\u00e7ekten de interneti kurar ve tan\u0131mlar. Bu katman, TCP / IP protokol tak\u0131m\u0131 i\u00e7in kullan\u0131lan adresleme ve y\u00f6nlendirme yap\u0131lar\u0131 tan\u0131mlar. Bu kapsamda, \u00f6ncelikli olan protokol IP adreslerini tan\u0131mlayan Internet Protokol\u00fc vard\u0131r. Bu protokol\u00fcn amac\u0131 verileri final ba\u011flant\u0131s\u0131na y\u00f6nlendiren bir a\u011fa sahip olan bir sonraki IP da\u011f\u0131t\u0131c\u0131s\u0131na ula\u015ft\u0131rmakt\u0131r.\n\nLink katman\u0131 ileti\u015fimin yerel a\u011f a\u011flant\u0131s\u0131 kapsam\u0131nda ana y\u00f6nlendiricilerin m\u00fcdahale olmad\u0131\u011f\u0131 a\u011f y\u00f6ntemlerini tan\u0131mlar. Bu katman, yerel a\u011f topolojisini tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131lan protokol ve sonraki kom\u015fu hosts internet tabakas\u0131 datagramlar\u0131n\u0131n iletimini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in gerekli arabirimler i\u00e7erir.\n\n\u0130nternet \u0130leti\u015fim kural\u0131 ve katmanl\u0131 ileti\u015fim kurallar\u0131 tasar\u0131m\u0131 OSI modeli kurulmadan \u00f6nce kullan\u0131mdayd\u0131. Bu s\u00fcre\u00e7ten beri TCP / IP modeli kitap ve dersliklerde, sonu\u00e7 olarak kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k ile sonu\u00e7lanan OSI modeli ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc iki model de s\u0131k\u0131 katman g\u00f6receli \u00f6nemi de dahil olmak \u00fczere farkl\u0131 varsay\u0131mlar\u0131 ve ama\u00e7lar\u0131 kullanmaktayd\u0131.\n\nBu soyutlama ayn\u0131 zamanda alt tabakalar\u0131n sa\u011flayamad\u0131\u011f\u0131 fakat \u00fcst katmanlar\u0131n sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 hizmetin sa\u011flanmas\u0131na olanak tan\u0131r. Orijinal OSI modeli ba\u011flant\u0131s\u0131z hizmetleri (OSI RM CL) kapsayacak \u015fekilde geni\u015fletilmi\u015fken, IP g\u00fcvenilir olarak tasarlanmam\u0131\u015f fakat yine de en iyi veri teslimi i\u00e7in \u00e7aba g\u00f6steren bir protokold\u00fcr. Bu, t\u00fcm ula\u015f\u0131m katman\u0131 uygulamalar\u0131n\u0131n g\u00fcvenirlik sa\u011flay\u0131p sa\u011flayamayaca\u011f\u0131 yahut nas\u0131l sa\u011flayaca\u011f\u0131 konusunda se\u00e7im yap\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini belirtir. UDP, sa\u011flama yoluyla veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc sa\u011flar, ancak teslimini garanti etmez; bunun yan\u0131nda TCP, al\u0131c\u0131 paket al\u0131m\u0131n\u0131 kabul edene kadar retransmitting \u00fczerinde veri b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve da\u011f\u0131t\u0131m garantisini sa\u011flar.\n\nBu model OSI modeli ve ilgili belgelerin formalizminden yoksundur ancak IETF bir model kullanmaz ve David D.Clark\u2019\u0131n bir yorumunda \u00f6zetledi\u011fi gibi bunu bir s\u0131n\u0131rlama olarak da alg\u0131lamaz\u201d Bizler; krallar\u0131, ba\u015fkanlar\u0131 ve oylamay\u0131 reddediyoruz. \u0130nand\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u015fey kabaca uzla\u015fma ve kod \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131r.\u201d OSI modeline g\u00f6re yap\u0131lan bu modelin ele\u015ftirisi, bu modele g\u00f6re ISO\u2019nun sonraki geli\u015ftirmelerini hesaba katmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAdresleme sistemlerinin kendi multiaccess ba\u011flant\u0131lar\u0131 i\u00e7in (\u00f6rne\u011fin Ethernet) bir adres e\u015fleme protokol\u00fc gereklidir. Bu protokoller IP\u2019nin alt\u0131nda, ancak mevcut ba\u011flant\u0131 sistemi \u00fczerinde olarak kabul edilebilir. IETF teminolojiyi kullanmaz iken, bu durum a\u011f katman\u0131 (IONL) i\u00e7 organizasyonu olan OSI modeli bir uzant\u0131s\u0131na g\u00f6re bir alt a\u011f ba\u011f\u0131ml\u0131 yak\u0131nsama kolayl\u0131\u011f\u0131d\u0131r.\n\nICMP & IGMP IP \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r ancak UDP veya TCP gibi veri transferi ger\u00e7ekle\u015ftirmez. Yine de, bu i\u015flevselli\u011fi kendi Y\u00f6netim \u00c7er\u00e7evesinde (OSIRM MF)[, OSI modeli katman y\u00f6netimi uzant\u0131lar\u0131 olarak var eder.\n\nSSL/TLS K\u00fct\u00fcphanesi ise yukar\u0131da belirtilen ve TCP kullanan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 katmanlar\u0131n\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da belirtilen uygulama protokolleri kapsam\u0131nda kullan\u0131r. Yine, OSI mimarisine uymak i\u00e7in, bu protokollerin tasar\u0131mlar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131n\u0131n hi\u00e7bir amac\u0131 yoktur.\n\nBa\u011flant\u0131ya kar\u015f\u0131 kara kutuya benzer bir davran\u0131\u015f sergilenir. IETF a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde, OSI modeline nazaran daha az akademik fakat pratik bir alternatif olan iletim sistemlerini tart\u0131\u015fmak niyetinde de\u011fildir.\n\nKatmanlar / Layers \nTCP/IP modelinde, yollanan veriler her katmanda sarmallan\u0131r (encapsulation) ve bir alt katmana yollan\u0131r. Al\u0131c\u0131 taraf\u0131nda bu veriler teker teker a\u00e7\u0131l\u0131p (decapsulation) bir \u00fcst katmana g\u00f6nderilir. Bu y\u00f6ntemfarkl\u0131 marka ve modellerdeki cihazlar\u0131n birlikte \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. \u00d6rne\u011fin bir bilgisayar\u0131n a\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131nde Ethernet yerine Wi-fi kullan\u0131lmas\u0131 o bilgisayar\u0131n \u00fczerinde ba\u015fka bir web taray\u0131c\u0131 kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektirmez.\n\nOSI modelinde yedi ve TCP/IP modelinde ise d\u00f6rt katman bulunmaktad\u0131r. TCP/IP modelindeki katmanlar a\u015fa\u011f\u0131da verilmi\u015ftir:\n\n Uygulama: Bu katmanda veriyi g\u00f6ndermek isteyen uygulama ve kulland\u0131\u011f\u0131 dosya format\u0131 bulunur. \u00d6rne\u011fin \"HTTP \u00fczerinden HTML format\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f Wikipedia ana sayfas\u0131\". OSI modelindeki gibi a\u011fa eri\u015fmek i\u00e7in gerekli uygulama protokollerini i\u00e7erir. OSI modelindeki uygulama katman\u0131ndan fark\u0131 sunum ve oturum katmanlar\u0131n\u0131n uygulama katman\u0131 i\u00e7erisinde yer almas\u0131d\u0131r. SMTP ve FTP protokolleri bu katmanda bulunur.\n Ta\u015f\u0131ma: Bu katmanda verinin ne \u015fekilde g\u00f6nderildi\u011fi g\u00f6sterilir. Servis kalitesi (the quality of service), g\u00fcvenli (reliable) veri aktar\u0131m\u0131, veri ak\u0131\u015f kontrol\u00fc (flow control), hata kontrol\u00fc (error control) gibi i\u015flemlerin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 katmand\u0131r. TCP veya UDP gibi protokoller bu katmandad\u0131r. TCP, ba\u011flant\u0131 tabanl\u0131 (connection oriented) ve g\u00fcvenilir (reliable) ileti\u015fim sa\u011flayan bir protokold\u00fcr. Ba\u011flant\u0131 tabanl\u0131 olmas\u0131 kaynak ve hedef aras\u0131nda mant\u0131ksal ba\u011flant\u0131 kurulmas\u0131 anlam\u0131na gelmektedir. Bu da iki bilgisayar\u0131n veri al\u0131\u015fveri\u015finde bulunmadan \u00f6nce anla\u015fmas\u0131 demektir. G\u00fcvenilir olmas\u0131; kurulan ba\u011flant\u0131 \u00fczerinden g\u00f6nderilen verinin g\u00f6nderildi\u011fi \u015fekilde, veri kayb\u0131 olmadan ve s\u0131ral\u0131 bi\u00e7imde iletimini garanti eder. UDP ba\u011flant\u0131s\u0131z (connectionless) ve g\u00fcvenilir olmayan bir ileti\u015fim sa\u011flar. UDP'de ek ba\u011flant\u0131 kontrolleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 UDP ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 (header) TCP'nin ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re daha k\u0131sad\u0131r. Bu nedenle UDP, TCP' ye g\u00f6re daha h\u0131zl\u0131d\u0131r.\n \u0130nternet: Bazen IP katman\u0131 olarak da an\u0131lan bu katman, IP adreslerinin veriye eklendi\u011fi ve y\u00f6nlendirmenin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 katmand\u0131r. Paketin hedefe en iyi yoldan g\u00f6nderilmesi de bu katman\u0131n sorumlulu\u011fudur. Bu katmandaki uygulamalar IP veya IPv6 gibi ileti\u015fim protokolleri olabilece\u011fi gibi ICMP veya IGMP gibi durum bildirme ve katmanlar aras\u0131 ba\u011f protokolleri de olabilir.\n Veri Ba\u011flant\u0131: Bu katmanda Ethernet, Wi-fi, token ring, ATM gibi protokoller bulunur.\n\nUygulama Katman\u0131 / Application Layer \nUygulama Katman\u0131, b\u00fcnyesinde a\u011f y\u00f6nlendirici protokolleri ve sunucu d\u00fczenleme protokolleri gibi basit a\u011f destekli servisleri i\u00e7eren fakat d\u00fc\u015f\u00fck seviyedeki katmanlar taraf\u0131ndan kurulan a\u011f ba\u011flant\u0131lar\u0131 \u00fczerindeki uygulama verilerinin de\u011fi\u015fimini yahut kullan\u0131c\u0131lara servis sa\u011flayan protokoller i\u00e7erir. Uygulama katman\u0131 protokolleri \u00f6rnekleri Hypertext Transfer Protocol [K\u00f6pr\u00fc Metni Aktar\u0131m Protokol\u00fc] (HTTP), the File Transfer Protocol [Dosya Transferi Protokol\u00fc] (FTP), the Simple Mail Transfer Protocol [Basit Mail Transfer Protokol\u00fc] (SMTP) ve the Dynamic Host Configuration Protocol [Aktif Sunucu D\u00fczenleme Protokol\u00fc] (DHCP)\u2019d\u00fcr. Veri, protokol birimler halinde kaps\u00fcll\u00fc bir bi\u00e7imde uygulama katman\u0131 protokollerine g\u00f6re ta\u015f\u0131ma katman\u0131 yani ger\u00e7ek veri transferi ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi i\u00e7in alt katman protokolleri halinde kodlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nIP modeli bi\u00e7imlendirme ve veri sunma \u00f6zelliklerini dikkate almaz ve OSI modeli (Sunum ve oturum katmanlar\u0131) gibi uygulama ve ula\u015f\u0131m katmanlar\u0131 aras\u0131nda ilave katmanlar\u0131 tan\u0131mlamaz. Bu t\u00fcr i\u015flevler ise k\u00fct\u00fcphane b\u00f6l\u00fcmleri ve uygulama programlar\u0131 aray\u00fczleridir.\n\nUygulama Katman\u0131 protokolleri ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 katmana veya daha alt\u0131ndaki katmanlara, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 katmanlar\u0131n \u00f6zelliklerinden olan \u00e7\u0131kmaz IP adresleri ve port numaralar\u0131 gibi uygulamalara ra\u011fmen ileti\u015fim kurmaya yarayan a\u011f ba\u011flat\u0131lar\u0131 sa\u011flayan siyah kutulara davrand\u0131\u011f\u0131 gibi davran\u0131r. Uygulama katman protokolleri genel olarak sunucu server uygulamalar\u0131 ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r ve Internet Assigned Numbers Authority (IANA) taraf\u0131ndan rezerve edilmi\u015f iyi bilinen port numaralar\u0131 gibi servis g\u00f6r\u00fcr. \u00d6rne\u011fin; the HyperText Transfer Protokol\u00fc 80 numaral\u0131 portu ve Telnet ise 23 numaral\u0131 portu kullan\u0131r. Bir servise ba\u011flanan istemciler ise genellikle ba\u011flant\u0131 noktas\u0131 numaralar\u0131n\u0131n rastgele veya uygulama yap\u0131land\u0131r\u0131lm\u0131\u015f belirli bir mesafeden i\u015flem s\u00fcresince atanan k\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc ba\u011flant\u0131 noktalar\u0131n\u0131 kullan\u0131r.\u00a0\n\nTa\u015f\u0131ma katman\u0131 ve alt d\u00fczey katmanlar\u0131 uygulama katman\u0131 protokolleri \u00f6zellikleri ile ilgisizdir. Y\u00f6nlendiriciler ve anahtarlar genellikle kaps\u00fcll\u00fc trafi\u011fi incelemek yerine sadece bir kanal sa\u011flarlar. Yine de, baz\u0131 g\u00fcvenlik duvar\u0131 ve bant geni\u015fli\u011fi daraltma uygulamalar\u0131, uygulama verilerini yorumlamak zorundad\u0131r. Bunun bir \u00f6rne\u011fi Kaynak Rezervasyon Protokol\u00fcd\u00fcr (RSVP). Bu uygulama y\u00fck\u00fc, ayr\u0131ca a\u011f adresi \u00e7eviricisi (NAT) ge\u00e7i\u015fi i\u00e7in bazen gereklidir.\n\nTCP/IP modelindeki uygulama katman\u0131, Open System Interconnection (OSI) modelinin be\u015finci (oturum), alt\u0131nc\u0131 (sunum), ve yedinci (uygulama) katmanlar\u0131n\u0131 kapsamaktad\u0131r.\n\nAyr\u0131ca, TCP/IP referans modeli kullan\u0131c\u0131 protokolleri ve destek protokolleri aras\u0131nda \u00e7e\u015fitlere ayr\u0131l\u0131r. Destek protokolleri sisteme servis sa\u011flar. Kullan\u0131c\u0131 protokolleri ise kullan\u0131c\u0131 uygulamalar\u0131 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. \u00d6rne\u011fin, FTP bir kullan\u0131c\u0131 protokol\u00fc ve DNS ise sistem protokol\u00fcd\u00fcr.\n\nTa\u015f\u0131ma Katman\u0131 / Transport Layer \nTa\u015f\u0131ma katman\u0131 uygulama g\u00f6revinin \u00f6zel veri al\u0131\u015fveri\u015fini kullanan bir temel veri kanal\u0131 kurar. Katman kullan\u0131c\u0131 verisinin yap\u0131s\u0131ndan ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak end-to-end servisinin sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 ve herhangi belirli bir ama\u00e7 i\u00e7in bilgi al\u0131\u015fveri\u015finin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi process-to-process ba\u011flant\u0131s\u0131 kurar. Sorumlulu\u011fu kapsam\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z temel a\u011f\u0131n end-to-end mesaj transferini, hata kontrol\u00fcn\u00fc, segmentasyonu, ak\u0131\u015f kontrol\u00fcn\u00fc, t\u0131kanma kontrol\u00fcn\u00fc\u00a0ve port numaralar\u0131 ile birlikte uygulama adreslemesini i\u00e7erir. U\u00e7tan uca aktar\u0131m katman\u0131ndaki mesaj iletimi veya ba\u011flant\u0131 uygulamalar\u0131 b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131 ya TCP\u2019de uygulanan ba\u011flant\u0131 y\u00f6nelimi ya da UDP\u2019de uygulanan ba\u011flant\u0131s\u0131z y\u00f6nelimi olarak kategorize edebilir.\n\nUygulamalar i\u00e7in process-specific iletim kanallar\u0131n\u0131 sa\u011flamak amac\u0131yla, katman port kavram\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. Bu, bir uygulaman\u0131n ihtiyac\u0131 olan ileti\u015fim kanallar\u0131n\u0131n her biri i\u00e7in \u00f6zel olarak tahsis edilen numaral\u0131 bir mant\u0131ksal yap\u0131d\u0131r.\n\nTCP g\u00fcvenilir bir veri ak\u0131\u015f\u0131 sa\u011flayan g\u00fcvenilirlik sorunlar\u0131n\u0131 gideren bir ba\u011flant\u0131 tabanl\u0131 (connection oriented) protokold\u00fcr:\n\n\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Veri bir d\u00fczen i\u00e7erisinde ula\u015f\u0131r\n\n\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Veride minimum d\u00fczeyde hata vard\u0131r (\u00d6rne\u011fin; hata d\u00fczeltme)\n\n\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Kopya veri at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\n\n\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Kay\u0131p veya at\u0131lan paketler yok edilmi\u015ftir.\n\n\u00b7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Trafik s\u0131k\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 kontrol\u00fc i\u00e7erir\n\nYeni olan Ba\u011flant\u0131 Transferi Kontrol Protokol\u00fc de (SCTP: Stream Control Transmission Protocol) ayn\u0131 zamanda g\u00fcvenilir, ba\u011flant\u0131 y\u00f6nelimli ta\u015f\u0131ma mekanizmas\u0131d\u0131r. Bu protokol mesaj ba\u011flant\u0131 odakl\u0131 \u2013 TCP gibi bit ba\u011flant\u0131 odakl\u0131 de\u011fil- ve\u00a0 tek bir ba\u011flant\u0131 \u00fczerinden \u00e7oklu ba\u011flant\u0131lar sa\u011flayabilir. Ayn\u0131 zamanda bir ba\u011flant\u0131n\u0131n kopmas\u0131 durumunda di\u011fer ba\u011flant\u0131n\u0131n\u00a0 otomatik olarak devreye girdi\u011fi \u00e7oklu IP\u2019nin ba\u015flang\u0131c\u0131 ile son bulan farkl\u0131 bir ba\u011flant\u0131 olan multi-homing deste\u011fi de sa\u011flar. Bu, ilk ba\u015fta telefon uygulamalar\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilsede (IP \u00fczerinden SS7\u2019i transfer etmek i\u00e7in), farkl\u0131 uygulamalar taraf\u0131ndan da kullan\u0131labilmi\u015ftir.\n\nUDP (Kullan\u0131c\u0131 Datagram Protokol\u00fc) bir ba\u011flant\u0131 tabanl\u0131 olmayan (connectionless) bir protokol\u00fcd\u00fcr. IP gibi, en iyi bir \u00e7abas\u0131, \"g\u00fcvenilmez\" bir protokold\u00fcr. G\u00fcvenilirlik, zay\u0131f sa\u011flama algoritmas\u0131 kullan\u0131larak hata tespiti yoluyla ele al\u0131nmaktad\u0131r. UDP tipik olarak ak\u0131\u015f ortam\u0131 gibi g\u00fcvenilirlikten ziyade zaman\u0131nda ula\u015f\u0131m\u0131n \u00f6nemli oldu\u011fu ya da basit bir sorgu / DNS aramalar\u0131 gibi g\u00fcvenilir ba\u011flant\u0131 kurma y\u00fck\u00fcn\u00fcn orant\u0131s\u0131zca fazla oldu\u011fu uygulamalar i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. (ses, video, vb.)\u00a0 Real-time Transport Protocol (RTP) ise bu t\u00fcr ak\u0131\u015f\u0131 ses ve video gibi ger\u00e7ek zamanl\u0131 veriler i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f bir datagram protokol\u00fcd\u00fcr.\n\nHerhangi bir a\u011f adresindeki uygulamalar kendi TCP veya UDP ba\u011flant\u0131 noktas\u0131 ile ay\u0131rt edilir. Geleneksel olarak belli bir \u015fekilde tan\u0131nm\u0131\u015f portlar \u00f6zel uygulamalar ile ili\u015fkilidir.\n\nTCP/IP modelinin ula\u015f\u0131m ya da host-to-host katman\u0131 OSI modelindeki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katmana kar\u015f\u0131l\u0131k gelmektedir.\n\n\u0130nternet Katman\u0131 \n\u0130nternet katman\u0131n\u0131n,\u00a0 potansiyel \u00e7oklu a\u011flar \u00fczerinden paketleri g\u00f6nderme sorumlulu\u011fu vard\u0131r. Internetworking hedef a\u011fa kaynak a\u011fdan veri g\u00f6ndermeyi gerektirir. Bu s\u00fcre\u00e7 y\u00f6nlendirme i\u015flemi olarak tan\u0131mlan\u0131r. Internet Protokol\u00fc iki temel i\u015flevleri ger\u00e7ekle\u015ftirir:\n\nHost addressing and identification: Bu s\u00fcre\u00e7 hiyerar\u015fik bir IP adresleme sistemi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilir\n\nPaket Y\u00f6nlendirme: Bu s\u00fcre\u00e7 veri paketlerinin kaynak \u00fczerinden hedefe en yak\u0131n a\u011f y\u00f6nlendiricisi \u00fczerinden ula\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131d\u0131r.\n\n\u0130nternet katman\u0131 sadece ta\u015f\u0131ma katman\u0131nda agnostik veri yap\u0131lar\u0131 de\u011fil, bunun yan\u0131 s\u0131ra \u00e7e\u015fitli ula\u015f\u0131m katman\u0131 protokollerinin operasyonu aras\u0131nda ay\u0131r\u0131m yapmaz. IP, farkl\u0131 \u00fcst katman protokolleri i\u00e7in \u00e7e\u015fitli veri ta\u015f\u0131r. Bu protokollerin her biri b\u00fcnyesindeki benzersiz protokol say\u0131s\u0131na g\u00f6re tespit edilir. \u00d6rne\u011fin; Internet Denetim \u0130letisi Protokol\u00fc (ICMP) ve Internet Grup Y\u00f6netimi Protokol\u00fc (IGMP) s\u0131ras\u0131yla 1 ve 2 numaral\u0131 ileti\u015fim kurallar\u0131d\u0131r.\n\nIP \u00fczerinden ta\u015f\u0131nan bu protokollerin baz\u0131lar\u0131 Tan\u0131 bilgilerini aktarmak i\u00e7in kullan\u0131lan ICMP gibi veya IP Multicast verileri y\u00f6netmek i\u00e7in kullan\u0131lan IGMP\u2019dir. Bu, internet TCP / IP y\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve OSI modelinin mimarisinde farkl\u0131l\u0131klar\u0131 g\u00f6stermektedir. TCP / IP modeli internet katman\u0131 a\u011f katman\u0131na hitap eden A\u00e7\u0131k Sistemler Ba\u011flant\u0131s\u0131 (OSI)\u2019n\u0131n \u00fc\u00e7 katman\u0131na tekab\u00fcl eder.\n\nInternet Katman\u0131 potansiyel olarak ald\u0131\u011f\u0131 verileri hedefine ula\u015ft\u0131rmak \u00fczere en yak\u0131n\u0131ndaki y\u00f6nlendiriciye g\u00f6nderen ve\u00a0 farkl\u0131 IP\u2019ler \u00fczerinde yer alan sunucular aras\u0131nda sadece g\u00fcvenilmez bir datagram iletim tesisi sa\u011flar. Bu i\u015flevsellik ile internet katman\u0131 temel olarak internet \u00fczerine kurulu internetworking\u2019i, farkl\u0131 IP\u2019ler \u00fczerindeki internetworking\u2019i m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. Internet Protokol\u00fc \u0130nternet katman\u0131n ba\u015fl\u0131ca bile\u015fenidir ve a\u011f sunucular\u0131 bilgisayarlar\u0131n\u0131 tan\u0131mlamak i\u00e7in iki adresleme sistemleri tan\u0131mlar ve onlar\u0131n a\u011f \u00fczerindeki yerini belirler.\u00a0 ARPANET\u2019in orijinal adresleme sistemi ve onlar\u0131n arkas\u0131ndan gelenler ise; internet \u00fczerindeki internet ileti\u015fim kurallar\u0131 versiyon 4 (IPv4)\u2019t\u00fcr. 32 bit IP adresi kulland\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 yakla\u015f\u0131k 4 milyar sunucuyu tan\u0131mlama kapasitesindedir. Bu s\u0131n\u0131rlama, 1998'de yay\u0131nlanan Internet Protokol\u00fc 6. s\u00fcr\u00fcm standardizasyonu dahilinde elimine edildi ve 2006 y\u0131l\u0131nda \u00fcretim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flad\u0131.\n\nVeri Ba\u011flant\u0131 Katman\u0131 / Link Layer \nBa\u011flant\u0131 katman\u0131n, sunucunun ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu yerel a\u011f ba\u011flant\u0131s\u0131na ait bir a\u011f kapsam\u0131 vard\u0131r. Bu kapsama literat\u00fcrde, TCP / IP ba\u011flant\u0131s\u0131 denir. TCP / IP donan\u0131m ba\u011f\u0131ms\u0131z olacak \u015fekilde tasarland\u0131\u011f\u0131ndan dolay\u0131 bu ba\u011flant\u0131 internet protokolleri aras\u0131ndaki en yava\u015f ba\u011flant\u0131 olarak tan\u0131mlan\u0131r. Sonu\u00e7 olarak TCP / IP hemen hemen herhangi bir donan\u0131m a\u011f teknolojisi ile birlikte uygulanabilir.\n\nBa\u011flant\u0131 katman\u0131 ayn\u0131 linke iki farkl\u0131 t\u00fcrdeki internet katman ara y\u00fczleri aras\u0131ndaki paketleri ta\u015f\u0131mak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Belirli bir ba\u011flant\u0131y\u0131 paketleri g\u00f6nderme ve alma i\u015flemleri hem a\u011f kart\u0131 i\u00e7in yaz\u0131l\u0131m ayg\u0131t s\u00fcr\u00fcc\u00fcs\u00fcnde hem de software veya \u00f6zel yonga setinde kontrol edilebilir. Bunlar iletim i\u00e7in haz\u0131rlamak i\u00e7in bir paket ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ekleme sonras\u0131nda \u00e7er\u00e7eveyi fiziksel bir ortam \u00fczerinde iletmek gibi veri ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131r. TCP/IP modeli, \u00a0\u0130nternet ileti\u015fim kurallar\u0131 kapsam\u0131ndaki Media Access Control (MAC) gibi veri y\u00f6nlendirme a\u011flar\u0131 i\u00e7eren \u00f6zellikler i\u00e7ermektedir. Bu d\u00fczeyin alt\u0131ndaki t\u00fcm di\u011fer y\u00f6nleri ise, \u00f6rt\u00fcl\u00fc ba\u011flant\u0131 katman\u0131 var varsay\u0131l\u0131r, fakat a\u00e7\u0131k\u00e7a tan\u0131mlanmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBu da paketlerin bir sanal \u00f6zel a\u011f ya da di\u011fer a\u011f t\u00fcneli \u00fczerinden g\u00f6nderilmek \u00fczere se\u00e7ilebilir tabakad\u0131r. Bu senaryoda, ba\u011flant\u0131 katman\u0131 veri ba\u015fka bir IP ba\u011flant\u0131s\u0131 \u00fczerinden iletimi ya da al\u0131m\u0131 i\u00e7in IP y\u0131\u011f\u0131n\u0131 ba\u015fka \u00f6rne\u011finin eri\u015fir uygulama verileri kabul edilebilir. B\u00f6yle bir ba\u011flant\u0131 veya sanal ba\u011flant\u0131, protokol k\u00fcmesinin ba\u011flant\u0131 katman\u0131nda bir t\u00fcnel olarak hizmet veren bir ta\u015f\u0131ma protokol\u00fc ya da bir uygulama kapsam\u0131 protokol\u00fc ile kurulabilir. B\u00f6ylece, TCP / IP modeli s\u0131k\u0131 bir hiyerar\u015fik kaps\u00fclleme dizisi dikte etmez.\n\nTCP/IP modelinin ba\u011flant\u0131 katman\u0131 fiziksel ve veri ba\u011flant\u0131 katmanlar\u0131 olan A\u00e7\u0131k Sistemler- Interconnection (OSI) modeli, katmanlar tek ve OSI modeline tekab\u00fcl etmektedir.\n\n\u00d6rnek \nBilgisayar\u0131n\u0131z Wikipedia ana sayfas\u0131n\u0131 al\u0131rken i\u015flemler \u015fu \u015fekilde ger\u00e7ekle\u015fir;\n Wikipedia web sunucusu, HTML \u00e7\u0131kt\u0131s\u0131n\u0131 yarat\u0131r ve \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 sisteme \"\u015fu veriyi \u015fu adrese \u015fu porttan(80-HTTP) yolla\" komutu verir. Bu ilk veri, d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc katman olan uygulama katman\u0131ndan gelen veridir.\n Sistem, bu \u00e7\u0131kt\u0131ya \u00f6ncelikle \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc katman olan ta\u015f\u0131ma katman\u0131n\u0131n bilgilerini ili\u015ftirir, yani paketin ba\u015f\u0131na port bilgisini ve paket boyunu yazar.\n Ard\u0131ndan, deminki pakete bu sefer de a\u011f katman\u0131 bilgileri, ba\u015fka bir deyi\u015fle yollayan bilgisayar\u0131n ve sizin bilgisayar\u0131n\u0131z\u0131n IP adresleri ve paketin toplam boyu, eklenir.\n Son olarak, paket fiziksel katman\u0131n eline ge\u00e7er ve o katman da fiziksel adresleri ve paketin yeni boyunu da yazarak paketi g\u00f6nderir.\n Paket, d\u00fcnya etraf\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir tur att\u0131ktan sonra sizin bilgisayar\u0131n\u0131za ula\u015f\u0131r. Yol boyunca de\u011fi\u015fik makineler paketi al\u0131r, a\u00e7ar, ihtiyaca ve a\u011f durumuna g\u00f6re tekrar paketler. Paket sonunda sizin bilgisayar\u0131n\u0131za ula\u015ft\u0131\u011f\u0131nda sizin bilgisayar\u0131n\u0131z da \u00f6nce fiziksel paketi, ard\u0131ndan a\u011f paketini, ard\u0131ndan ta\u015f\u0131ma paketini ve en son da uygulama paketini a\u00e7ar. Paketten \u00e7\u0131kan veriyi web taray\u0131c\u0131n\u0131za verir. Web taray\u0131c\u0131s\u0131 da size g\u00f6sterir.\n\nKatmanlama, her katmana \u00f6zel donan\u0131mlar yap\u0131lmas\u0131na olanak sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r: fiziksel katmanda paket y\u00f6nlendirmesi switch'ler, IP katman\u0131nda paket y\u00f6nlendirmesi router'lar, ta\u015f\u0131ma katman\u0131nda paket y\u00f6nlendirmesi ise NAT'lar taraf\u0131ndan yap\u0131l\u0131r. Bu sayede, basit donan\u0131mlarla y\u00fcksek TCP/IP performanslar\u0131 elde edilebilmektedir.\n\nKatmanlama, uygulamalar aras\u0131 uyumu kolayla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 gibi b\u00fcy\u00fck bir dezavantaja da sahiptir: her katman veriye tekrarlanan (dolay\u0131s\u0131yla gereksiz) veriler ekler. \u00d6rne\u011fin her katman pakete ekstra bir boy bilgisi ekleyecektir. \u00c7o\u011fu katman verinin do\u011frulu\u011fundan emin olmak i\u00e7in muhtelif rakamlar da ekleyebilir. Bunun, d\u00fcnya internet trafi\u011finin %15'ini olu\u015fturdu\u011fu tahmin edilmektedir.\n\nKatmanlama sistemindeki ilk \u00fc\u00e7 katman (yani donan\u0131m, a\u011f ve ta\u015f\u0131ma katmanlar\u0131) aras\u0131ndan:\n\n Donan\u0131m katman\u0131, bilgisayar\u0131n \u00fczerindeki a\u011f donan\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131yabilmek i\u00e7in bir a\u011f kart\u0131 numaras\u0131. Bu kart numaras\u0131 a\u011f kart\u0131na yaz\u0131l\u0131 gelir (yani de\u011fi\u015ftirilemez (asl\u0131nda bu y\u00f6ne y\u00f6nelik programlarla MAC adresini de de\u011fi\u015ftirmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr)) ve MAC adresi olarak an\u0131l\u0131r.\n A\u011f katman\u0131, bilgisayara ula\u015fabilmesi i\u00e7in verilen IP adresini kullan\u0131r.\n Ta\u015f\u0131ma katman\u0131 ise, ayn\u0131 bilgisayarda \u00e7al\u0131\u015fan de\u011fi\u015fik yaz\u0131l\u0131mlar\u0131n ayn\u0131 anda internete ula\u015fabilmesi i\u00e7in her yaz\u0131l\u0131ma bir port numaras\u0131 verir.\n\nBaz\u0131 IP adresleri ve maskeleri baz\u0131 kullan\u0131mlar i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar \u015fu \u015fekildedir:\n\n Yerel a\u011flar i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f adresler:\n 10.0.0.0 ile 10.255.255.255 aras\u0131 adresler (maske olarak 255.0.0.0)\n 172.16.0.0 ile 172.31.255.255 aras\u0131 adresler (maske olarak 255.0.0.0)\n 192.168.0.0 ile 192.168.255.255 aras\u0131 adresler (maske olarak 255.255.0.0)\n 169.254.0.0 ile 169.254.255.255 aras\u0131 adresler (maske olarak 255.255.0.0)\n Bir makinenin kendisine konu\u015fmas\u0131 (loopback) i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015f adresler:\n 127.0.0.0 ile 127.255.255.255 aras\u0131 adresler (yani maske olarak 255.0.0.0)\n\nBu sayede, bir a\u011fdaki IP adreslerini mant\u0131ksal olarak tasarlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Buna ek olarak, kullan\u0131c\u0131lara IP adresi, a\u011f maskesi ve varsay\u0131lan a\u011f ge\u00e7idini otomatik atayabilmek i\u00e7in DHCP protokol\u00fc kullan\u0131labilir.\n\n \u00d6ncelikle, bir \u00f6nceki b\u00f6l\u00fcmde bahsedildi\u011fi gibi bir cihaz ba\u015fka bir cihazla ayn\u0131 a\u011fda olup olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 kendi IP adresi ve di\u011fer IP adresini kendi a\u011f maskesini kullanarak kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rarak anlar. Yukar\u0131da de\u011finildi\u011fi gibi, a\u011f maskelerinin 255.255.255.0 olmas\u0131 durumunda 192.168.0.1 ile 192.168.0.2 IP adreslerine sahip olan cihazla ayn\u0131 a\u011fda yer al\u0131yorlar demektir. Ayn\u0131 maskeye sahip olan 192.168.1.1 IP adresi ise ba\u015fka bir a\u011fda yer almaktad\u0131r. Ba\u015fka bir a\u011fda yer alan bir cihaza ula\u015fmak i\u00e7in IP y\u00f6nlendirmesi (IP routing) yetene\u011fi olan bir cihaza ihtiya\u00e7 vard\u0131r. Y\u00f6nlendiriciler, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc katman anahtarlama cihazlar\u0131 y\u00f6nlendirme yetene\u011fine sahip olan aktif cihazlard\u0131r.\n \u00d6te yandan, her a\u011f ge\u00e7idi d\u00fcnyadaki t\u00fcm a\u011f ge\u00e7itlerinin nerede oldu\u011funu tabii ki tablosunda tutmaz. Dolay\u0131s\u0131yla, \u00e7o\u011fu a\u011f ge\u00e7idinin bir de varsay\u0131lan ge\u00e7it (yani \"paket nereye gidiyor bilmedi\u011finde pakedin verilece\u011fi yer\") girdisi bulunur.\n\nBaz\u0131 TCP/IP protokolleri\n\nVeri ba\u011flant\u0131 katman\u0131ndaki protokoller \n ARP (Address Resolution Protocol, yani Adres \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Protokol\u00fc) bir IP adresinin hangi a\u011f kart\u0131na (yani MAC adresine) ait oldu\u011funu bulmaya yarar. TCP/IP'de veri g\u00f6nderilecek bilgisayar\u0131n hangisi oldu\u011funu bulmak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca IP adresini yeni alm\u0131\u015f olan bir RARP, (yani Reverse ARP) protokol\u00fc ARP'\u0131n tersi i\u015flemi yapar, yani hangi MAC adresinin hangi IP adresini kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur. Bir TCP/IP a\u011f\u0131nda RARP'\u0131n \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 garanti de\u011fildir, zira RARP bir RARP sunucusuna ihtiya\u00e7 duyar.\n\n \u0130nternet katman\u0131ndaki baz\u0131 protokoller \n ICMP (Internet Control Message Protocol, yani Internet Y\u00f6netim Mesajla\u015fmas\u0131 Protokol\u00fc), hata ve t\u00fcrl\u00fc bilgi mesajlar\u0131n\u0131 ileten protokold\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, ping program\u0131 ICMP'yi kullan\u0131r.\n RIP (Router Information Protocol, yani Router Bilgi Protokol\u00fc) router'lar\u0131n y\u00f6nlendirme tablolar\u0131n\u0131 otomatik olarak \u00fcretebilmesi i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n OSPF (Open Shortest Path First, yani \u0130lk A\u00e7\u0131k Y\u00f6ne \u00d6ncelik) ayn\u0131 RIP gibi router'lar\u0131n y\u00f6nlendirme tablolar\u0131n\u0131 otomatik olarak \u00fcretebilmesine yarar. OSPF, RIP'ten daha geli\u015fmi\u015f bir protokold\u00fcr.\n IGMP, (Internet Group Messaging Protocol, yani Internet Grup Mesajla\u015fma Protokol\u00fc) bir sistemin internet yay\u0131nlar\u0131na (multicast) abone olmas\u0131na ve aboneli\u011fi durdurmas\u0131na yarar. Bu yay\u0131nlar, UDP \u00fczerinden yap\u0131l\u0131r ve genelde \u00e7oklu ortam (ses veya video) i\u00e7erikli olurlar.\n DHCP (Dynamic Host Configuration Protocol, yani Dinamik Cihaz Ayar Protokol\u00fc) bir TCP/IP a\u011f\u0131na ba\u011flanan bir cihaza otomatik olarak IP adresi, a\u011f maskesi, a\u011f ge\u00e7idi ve DNS sunucusu atanmas\u0131na yarar.\n\n Ta\u015f\u0131ma katman\u0131ndaki protokoller \n UDP (User Datagram Protocol, yani Kullan\u0131c\u0131 Veri Protokol\u00fc), IP \u00fczerinden veri yollamaya yarar. Verilerin ula\u015faca\u011f\u0131n\u0131 garanti etmez ve UDP paketlerinin maksimum boy s\u0131n\u0131rlar\u0131 vard\u0131r. \u00d6te yandan, UDP son derece basit ve ba\u011flant\u0131 gerektirmeyen (connectionless) bir protokold\u00fcr.\n TCP (Transmission Control Protocol, yani G\u00f6nderim Kontrol Protokol\u00fc), IP \u00fczerinden ula\u015fma garantili ve herhangi bir boyda veri g\u00f6nderilmesine imk\u00e2n tan\u0131yan bir protokold\u00fcr. UDP'den farkl\u0131 olarak, TCP'de iki cihaz\u0131n ileti\u015fim kurabilmesi i\u00e7in \u00f6nce birbirlerine ba\u011flanmalar\u0131 gerekmektedir.\n\n Uygulama katman\u0131ndaki baz\u0131 protokoller \n DNS (Domain Name System, yani Alan Ad\u0131 Sistemi) alan ad\u0131 verilen isimler (mesela www.wikipedia.org) ile IP adreslerini birbirine ba\u011flayan sistemdir. Payla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir veritaban\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. UDP 53. veya TCP 53. portlar\u0131 \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015fabilir.\n HTTP (HyperText Transfer Protocol, yani HiperMetin Yollama Protokol\u00fc) ilk ba\u015fta HTML sayfalar\u0131 yollamak i\u00e7in yarat\u0131lm\u0131\u015f olan bir protokol olup g\u00fcn\u00fcm\u00fczde her t\u00fcrl\u00fc verinin g\u00f6nderimi i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. TCP 80. port \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n POP3 (Post Office Protocol 3, yani Postane Protokol\u00fc 3) e-posta almak i\u00e7in kullan\u0131lan bir protokold\u00fcr. TCP 110. port \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n SMTP (Simple Mail Transfer Protocol, yani Basit Mektup G\u00f6nderme Protokol\u00fc) e-posta g\u00f6ndermek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. TCP 25. port \u00fczerinden \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n FTP (File Transfer Protocol, yani Dosya G\u00f6nderme Protokol\u00fc'') dosya g\u00f6ndermek ve almak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. HTTP'den de\u011fi\u015fik olarak kullan\u0131c\u0131n\u0131n illaki sisteme giri\u015f yapmas\u0131n\u0131 gerektirir. Veri (TCP 20) ve komut (TCP 21) al\u0131\u015fveri\u015fi i\u00e7in iki ayr\u0131 port kullan\u0131r.\n n\u0131r.\n\nT\u00fcm bu protokoller (ve dahas\u0131) sayesinde TCP/IP her ge\u00e7en g\u00fcn daha da pop\u00fclerle\u015fen bir protokol olmu\u015ftur.\n\nTCP/IP ve OSI Modellerinin Kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 \nOSI modelindeki en \u00fcst katman olan; uygulama katman\u0131, sunucu katman\u0131 ve oturum katman\u0131, ta\u015f\u0131c\u0131y\u0131 katman\u0131 \u00fczerinde sadece uygulama katman\u0131 bulunan TCP/IP gibi ayr\u0131 ayr\u0131 \u00e7e\u015fitlenmez. OSI uygulama protokollerini birbirine ba\u011flayan X.400 gibi, TCP/IP\u2019de, ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 katman\u0131 \u00fczerinde kurulu monolitik mimariyi impoze etmeyi gerektirecek bir zorunluluk yoktur. \u00d6rne\u011fin, NFS uygulama protokolleri Remote Procedure Call (RPC) gibi bir protokol \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran External Data Representation (XDR) sunucu protokolleri \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. RPC g\u00fcvenilir kay\u0131t iletimini sa\u011flar ve en iyi eforu verecek UDP ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131n\u0131 g\u00fcvenlice kullanabilir.\n\nDe\u011fi\u015fik yazarlar TCP/IP\u2019yi farkl\u0131 bir \u015fekilde yorumlam\u0131\u015ft\u0131r ve ba\u011flant\u0131 katman\u0131n\u0131n yahut t\u00fcm TCP/IP modelinin OSI 1. Katman\u0131n\u0131 kapsay\u0131p kapsamad\u0131\u011f\u0131n\u0131n yahut donan\u0131m katman\u0131n\u0131n ba\u011flant\u0131 katman\u0131 alt\u0131nda farzedilip edilmedi\u011fi konusunda anla\u015famam\u0131\u015flard\u0131r.\n\nBirka\u00e7 yazar, OSI modelinin katmanlar\u0131n\u0131n bir yahut ikisini modern standartlara atfetti\u011finden dolay\u0131\u00a0 TCP/IP modelinde birle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. (\u00d6rne\u011fin; IEEE ve ITU). Bu da a\u011flardan birinin OSI Modeli\u2019nin katmanlar\u0131ndan birinci ve ikinciye ba\u011fl\u0131 be\u015f katmanl\u0131 bir modelin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBaz\u0131 protokolleri, OSI\u2019nin katman numaralar\u0131n\u0131 kullansa ve RFC bazen buna atfetse bile, OSI modele uyum sa\u011flayamayabilir. IETF defalarca Internet protokol\u00fc ve mimari geli\u015fimini de\u011fil OSI ile uyumlu olmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir. RFC 3439 Internet mimarisini \u015fu \u015fekilde ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir b\u00f6l\u00fcm i\u00e7erir. \u201cZararl\u0131 olarak de\u011ferlendirildi\u011finde Katmanlama\u201d\n\n\u00d6rne\u011fin, OSI paketinin oturumu ve sunum katmanlar\u0131, TCP/IP paketinin uygulama katman\u0131na dahil olarak kabul edilirler. \u00a0Bu oturumun katman i\u015flevselli\u011fi HTTP ve SMTP gibi protokollerde bulunabilir ve Telnet ve Oturum Ba\u015flatma Protokol\u00fc (SIP) gibi protokollerden daha belirgindir. Oturum katman\u0131 i\u015flevselli\u011fi TCP ve UDP protokolleri, TCP/IP modelinin ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131 katman\u0131n\u0131 kaplayan port numaraland\u0131rma ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. TCP/IP uygulamalar\u0131ndaki Sunum katman\u0131 fonksiyonlar\u0131 MIME standart\u0131ndaki veri al\u0131\u015fveri\u015fi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir.\n\nOrijinal OSI modelinde ISO 7498/4 Management Framework yahut ISO 8648 Internal Organization of the Network layer (IONL) gibi ekler bu model i\u00e7in g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nmad\u0131\u011fonda \u00f6zellikle ISO7498\u2019de \u00e7at\u0131\u015fmalar daha belirgindir. IONL ve Management Framework belgeleri dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, ICMP ve IGMP, a\u011f katman\u0131 i\u00e7in katman y\u00f6netimi protokolleri olarak tan\u0131mlan\u0131rlar. Benzer \u015fekilde, ARP ve RARP gibi IONL ekleri \u00a0\"alt a\u011f ba\u011f\u0131ml\u0131 yak\u0131nsama imkanlar\u0131\" i\u00e7in bir yap\u0131 sunmaktad\u0131r.\n\nGeneric Routing Encapsulation (GRE) gibi t\u00fcnel protokolleri taraf\u0131ndan g\u00f6sterildi\u011fi i\u00e7in IETF protokolleri ard\u0131\u015f\u0131k bir \u015fekilde sarmalanabilir. GRE, \u00a0OSI\u2019nin a\u011f katman\u0131nda t\u00fcnel i\u00e7in kulland\u0131\u011f\u0131 ayn\u0131 mekanizmay\u0131 kullan\u0131r.\n\nUygulamalar / Implementations \n\u0130nternet ileti\u015fim kurallar\u0131 herhangi bir donan\u0131m veya yaz\u0131l\u0131m ortam\u0131 varsaymaz. Sadece bilgisayar a\u011f\u0131 \u00fczerinde g\u00f6nderme ve alma kapasitesine sahip olan donan\u0131m ve yaz\u0131l\u0131m katmanlar\u0131na gerek duymaktad\u0131r. En k\u00fc\u00e7\u00fck TCP/IP uygulamalar\u0131 \u015funlar\u0131 i\u00e7ermektedir: Internet Protocol (IP), Address Resolution Protocol (ARP), Internet Control Message Protocol (ICMP), Transmission Control Protocol (TCP), User Datagram Protocol (UDP), ve IGMP. IP ye ek olarak ICMP, CP, UDP, Internet Protocol versiyon 6 Neighbour Discovery Protocol (NDP), ICMPv6 ve IGMPv\u2019 ye ihtiya\u00e7 duyar ve genellikle entegre edilmi\u015f IPSec koruma katman\u0131 taraf\u0131ndan e\u015flik edilir.\n\nAlt katmanlar y\u00f6netici sistemindeki s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015f TCP/IP taraf\u0131ndan desteklenirken, uygulama programc\u0131lar\u0131 genellikle ta\u015f\u0131ma katman\u0131nda yaln\u0131zca uygulama katman\u0131nda aray\u00fczleri ile ilgilidir. IP\u2019lerin \u00e7o\u011fu soketler ve API gibi programlar sayesinde ula\u015f\u0131labilirdir.\n\nBenzersiz uygulamalar, g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemler i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f a\u00e7\u0131k kaynak y\u0131\u011f\u0131n\u0131 olan Lightweight TCP/IP ve amat\u00f6r paket radyo sistemleri ve seri hatlar \u00fczerinden ba\u011flanan ki\u015fisel bilgisayarlar ile ilgili protokollere sahip olan KA9Q NOS i\u00e7erir.\n\nA\u011f adapt\u00f6r\u00fcndeki mikro kontrolc\u00fc i\u015fletim sistemindeki s\u00fcr\u00fcc\u00fc yaz\u0131l\u0131m taraf\u0131ndan desteklenerek yaz\u0131l\u0131m \u00fczerinde tipik olarak ba\u011flant\u0131 sorunlar\u0131 ile ilgilenir. Programlanamaz analog ve dijital elektronikler tipik olarak her bir a\u011f aray\u00fcz\u00fc veya fiziksel standart i\u00e7in yongaseti olarak application-specific integrated circuit (ASIC)\u2019i kullanarak, normal olarak ba\u011flant\u0131 katman\u0131n\u0131n alt\u0131ndaki fiziksel par\u00e7alardan sorumludur. Y\u00fcksek performansl\u0131 y\u00f6nlendiriciler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011flant\u0131 d\u00fczeyi ge\u00e7i\u015fini ortaya koyan ve programlanamayan h\u0131zl\u0131 dijital elektronik \u00fczerine kuruludur.\n\nKaynak\u00e7a \n\nBilgisayar A\u011flar\u0131 ve \u0130leti\u015fim - Abdullah Kuzu\n\nRequirements for Internet Hosts \u2013 Communication Layers, R. Braden (October 1989)\n\nComputer Networks, Vinton G. Cerf and Edward Cain (1983)\n\nSpecification of Internet Transmission Control Protocol, V. Cerf et al. (December 1974)\n\n\u0130leti\u015fim kurallar\u0131 dizisi\n\u0130leti\u015fim kurallar\u0131 dizisi\nA\u011f mimarisi\nHacker terimleri", "B\u00e2k\u00ee, as\u0131l ad\u0131 Mahmud Abd\u00fclb\u00e2k\u00ee (1526 - 7 Nisan 1600), Osmanl\u0131 \u015fair.\n\nBaki, Divan edebiyat\u0131 \u015f\u00e2iri olup \"Sult\u00e2n\u00fc'\u015f-\u015fuar\u00e2\" (\u015eairler sultan\u0131) olarak an\u0131lm\u0131\u015f, T\u00fcrk edebiyat\u0131n\u0131n en \u00f6nemli isimleri aras\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Medine ve \u0130stanbul illerinde kad\u0131l\u0131k yapm\u0131\u015f, Anadolu ve Rumeli eyaletlerinde kazaskerlik g\u00f6revinde bulunmu\u015ftur.\n\nHayat\u0131 \n1526 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul'da do\u011fan B\u00e2ki'nin as\u0131l ismi Mahmud Abd\u00fclb\u00e2ki'dir. Asl\u0131nda fakir bir ailenin \u00e7ocu\u011fu idi, babas\u0131 m\u00fcezzinlik yap\u0131yordu. \u00c7ocuklu\u011funda sara\u00e7 \u00e7\u0131rakl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Orhan \u015eaik G\u00f6kyay, Baki'nin \"sara\u00e7\" (ko\u015fum ve eyer tak\u0131mlar\u0131 yapan ya da satan kimse) \u00e7\u0131rakl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, \"serac\" (camilerde kandillerin yak\u0131lmas\u0131ndan sorumlu kimse) \u00e7\u0131rakl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015f ve eski imlas\u0131 ayn\u0131 olan iki kelimenin yanl\u0131\u015f okunmas\u0131n\u0131n yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 hataya i\u015faret etmi\u015ftir. Eskiden kandillerin camilerde yegane ayd\u0131nlatma arac\u0131 oldu\u011fu g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde tutulursa, \u00f6zellikle \u00e7ok say\u0131da kandilin bulundu\u011fu b\u00fcy\u00fck camilerde seracl\u0131k \u00f6nemli bir g\u00f6revdi. Baki'nin babas\u0131n\u0131n Fatih Camii'nde m\u00fcezzinlik yapt\u0131\u011f\u0131 an\u0131msan\u0131rsa, kendisinin de ayn\u0131 camide serac \u00e7\u0131ra\u011f\u0131 olmas\u0131 ihtimali ger\u00e7ekten kuvvetlidir. Nitekim pek \u00e7ok akademisyen \u015fairin sara\u00e7 \u00e7\u0131rakl\u0131\u011f\u0131 de\u011fil, serac \u00e7\u0131rakl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc daha do\u011fru bulmaktad\u0131r.\n\nE\u011fitime, ilme olan b\u00fcy\u00fck tutkusu fark edilmeye ba\u015flan\u0131nca ailesi medreseye devam etmesine izin vermi\u015ftir, zira ba\u015flarda medreseye ka\u00e7ak, ailesinden gizli gitmekteydi. Gayretleri ile iyi bir e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f, d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc m\u00fcderrislerinden ders alm\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitimi boyunca \u015fiire olan ilgisi giderek artm\u0131\u015f ve g\u00fc\u00e7l\u00fc kaleminin \u00fcn\u00fc de yava\u015f\u00e7a yay\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. E\u011fitimini tamamlad\u0131ktan sonra \u00e7e\u015fitli medreselerde m\u00fcderrislik yapm\u0131\u015ft\u0131r. Kanuni Sultan S\u00fcleyman taraf\u0131ndan \u0130stanbul'a getirtilen \u015fair, hayat\u0131 boyunca \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde devlet hizmetinde bulundu; kad\u0131l\u0131k, kazaskerlik gibi makamlarda g\u00f6rev yapt\u0131. Ya\u015fl\u0131l\u0131\u011f\u0131nda \u015eeyh\u00fclislam olmak isteyen Baki, bu makama getirilmemi\u015f. 7 Nisan 1600 tarihinde, \u0130stanbul'da \u00f6ld\u00fc.\n\nB\u00e2ki'nin Saray'a hep bir yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 olmu\u015ftur. \u00d6zellikle Kanun\u00ee Sultan S\u00fcleyman ile yak\u0131n ili\u015fkileri olmu\u015f, padi\u015fah s\u0131k s\u0131k kendisine iltifat etmi\u015ftir. Daha sonra II. Selim ve III. Murat zamanlar\u0131nda da hem saraydan hem halktan b\u00fcy\u00fck bir itibar ve ilgi g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6l\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce bu kadar ilgi ve al\u00e2ka g\u00f6ren sanat\u00e7\u0131 say\u0131s\u0131 azd\u0131r, o ise \u00f6lmeden \"Sult\u00e2n\u00fc'\u015f-\u015fuar\u00e2\" yani \"\u015eairlerin Sultan\u0131\" diye an\u0131lmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \nB\u00e2ki Osmanl\u0131'n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc devirlerinden birinde ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r, bu da pek\u00e2la onun \u015fiirlerine ve \u015fiirlerinde kulland\u0131\u011f\u0131 temalara yans\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fk, ya\u015faman\u0131n zevki ve do\u011fa \u015fiirlerinin ba\u015fl\u0131ca konular\u0131d\u0131r. Tekni\u011fi g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr, \u015fiirlerinde yakalad\u0131\u011f\u0131 ahenk ve ak\u0131c\u0131l\u0131k farkl\u0131d\u0131r. Dil kullan\u0131m\u0131nda \u00e7ok yeteneklidir. \u015eiirlerinde \u0130stanbul T\u00fcrk\u00e7esini ba\u015far\u0131yla kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Ahenk ve musikiye \u00f6nem vermi\u015f; s\u00f6z se\u00e7iminde titiz davranm\u0131\u015ft\u0131r. Genellikle din d\u0131\u015f\u0131 konular\u0131 i\u015flemi\u015ftir. \u015eiirlerinin olu\u015fturdu\u011fu t\u0131n\u0131, musiki de \u015fiirlerinin farkl\u0131 bir \u00f6zelli\u011fidir. T\u00fcrk Divan \u015fiirinin d\u00f6nemin \u00fcnl\u00fc ak\u0131mlar\u0131 ve eserleri seviyesine ula\u015fmas\u0131nda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Eserlerinden biri de Kanun\u00ee Sultan S\u00fcleyman'\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine yazd\u0131\u011f\u0131 \"Mersiye-i Hazret-i S\u00fcleyman Han\" isimli Kanuni mersiyesidir. Bu mersiye terkib-i bend \u015feklinde yaz\u0131lm\u0131\u015f; hem teknik olarak g\u00fc\u00e7l\u00fc yap\u0131s\u0131 hem de ahengi ve d\u00f6nemin ruhunu, \u00f6zellikle edebiyat tarz\u0131n\u0131, g\u00fczel bir \u015fekilde ifade etti\u011fi i\u00e7in en \u00fcnl\u00fc mersiyelerden birisi olmu\u015ftur.\n\nBa\u015fl\u0131ca eserleri \n D\u00eev\u00e2n (4508 beyitlik, en \u00f6nemli eseri)\n Faz\u00e2'il\u00fc'l-Cihad\n Faz\u00e2il'i-Mekke - (T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 Mekke'nin Faziletleri) Arap\u00e7adan terc\u00fcmedir. Sokullu Mehmed Pa\u015fa'n\u0131n emriyle mensur bi\u00e7iminde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Eserde Mekke tarihine ve Osmanl\u0131 sultanlar\u0131n\u0131n Mekke'ye yapm\u0131\u015f olduklar\u0131 hizmetlere yer verilmi\u015ftir. B\u00e2ki Mekke kad\u0131s\u0131 olarak Mekke'de bulundu\u011fu s\u0131ralarda eseri 1579 y\u0131l\u0131nda tamamlam\u0131\u015ft\u0131r.\n Had\u00ees-i Erbain Terc\u00fcmesi\n Kanuni Mersiyesi\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n MEB 100 T\u00fcrk Edebiyat\u00e7\u0131s\u0131\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Baki Divan\u0131, K\u00fclt\u00fcr Bakanl\u0131\u011f\u0131 e-kitap sitesinden-Tam Metin \n\n1526 do\u011fumlular\n1600 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nOsmanl\u0131 \u015fairleri\nDivan edebiyat\u0131 \u015fairleri\nOsmanl\u0131 kazaskerleri\nEdirnekap\u0131 \u015eehitli\u011fi'ne defnedilenler\n17. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131lar", "Bala Hint mitolojisinde bir ana tanr\u0131\u00e7ad\u0131r. Tripura Sundari ve Sri Kameshwara'n\u0131n k\u0131z\u0131d\u0131r. Ad\u0131 Brahmanda Puranan\u0131n 26. b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde ge\u00e7mektedir.\n\nHint tanr\u0131\u00e7alar\u0131", "Gukumatz, Maya mitolojisinde bir g\u00f6k tanr\u0131s\u0131. Ayr\u0131ca d\u00fcnyay\u0131 yaratt\u0131\u011f\u0131na inan\u0131lan yedi tanr\u0131dan biridir. \u0130nsanl\u0131\u011fa tar\u0131m\u0131 ve medeniyeti \u00f6\u011fretmi\u015ftir.\n\nMaya mitolojisi\nSu ilahlar\u0131", "Chloris, Poaceae familyas\u0131na ba\u011fl\u0131 bir bitki cinsidir.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\n\nKaynak\u00e7a \n\nPoaceae", "Panopea Yunan mitolojisinde bir Nereid (deniz perisi). Panopa, Panope, veya Panopaea olarak da ge\u00e7er. Efsanelerde adil oldu\u011fu vurgulan\u0131r.\n\nAyr\u0131ca \n 70 Panopea isimli astroid, ismini yunan mitolojisindeki Panopea karakterinden al\u0131r.\n\nNereidler", "Themis, Yunan mitolojisinde Uran\u00fcs ve Gaia'n\u0131n k\u0131z\u0131 olan adalet ve d\u00fczen tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. \u0130lahi adaletin tecess\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Zeus'un Metis'ten sonraki ikinci kar\u0131s\u0131d\u0131r. Babalar\u0131 Zeus olan, Horae ve Moirae'nin annesidir.\n\nKendisi \u00f6fkeli veya cezaland\u0131r\u0131c\u0131 de\u011fildir. Ona yeteri kadar sayg\u0131 g\u00f6sterilmedi\u011finde veya adaletsizlik yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, o sessiz kal\u0131r ve onun yerine Nemesis gerekli kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131, cezay\u0131 verir. Themis, ayn\u0131 zamanda k\u00e2hindir, keh\u00e2net g\u00fcc\u00fc vard\u0131r, keh\u00e2net yeri olan Delphi tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131 o in\u015fa etmi\u015ftir.\n\n\u0130lk d\u00f6nemlerde tam z\u0131dd\u0131 oldu\u011fu Eris ile beraber ve benzer resmedilmi\u015ftir. Son d\u00f6nemlerde ve daha sonraki \u00e7a\u011flarda ise g\u00f6zleri ba\u011fl\u0131 ve elinde bir terazi ile resmedilmi\u015ftir. Themis'in Roma mitolojisindeki kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 Justitia'd\u0131r.\n\nThemis, do\u011fada, mevsimlerin, y\u0131llar\u0131n ve sanatlar\u0131n d\u00fczenini sa\u011flayan bir Tanr\u0131\u00e7a \u00fc\u00e7l\u00fcs\u00fcyle canl\u0131 varl\u0131klar aras\u0131nda ya\u015famla \u00f6l\u00fcm dengesini kuran bir Tanr\u0131\u00e7a, bir Tanr\u0131sal varl\u0131kt\u0131r. Themis, yasad\u0131r, kurald\u0131r. Ama gelip ge\u00e7ici bir yasa de\u011fil, Tanr\u0131lar d\u00fcnyas\u0131nda da insanlar d\u00fcnyas\u0131nda da de\u011fi\u015fmez evrensel ve \u00f6l\u00fcms\u00fcz do\u011fa yasas\u0131d\u0131r. Tanr\u0131sal yasad\u0131r, onun kar\u015f\u0131t\u0131 insansal yasa ise Nomos Nemesis'dir.\n\nThemis, Olympos\u2019ta ya\u015far, Tanr\u0131lar\u0131n toplant\u0131lar\u0131na ba\u015fkanl\u0131k eder, Olympos'taki d\u00fczeni o korur, Homeros\u2019u da tan\u0131r, bilir onu, Hera ile Zeus\u2019la konu\u015ftu\u011funu g\u00f6sterir \u0130lyada\u2019da, ama \u00e7ok s\u00f6z edilmez Themis'ten, efsanesi, \u00f6yk\u00fcs\u00fc yoktur, Her yerde her zaman vard\u0131r.\n\n\u00dcretti\u011fi, tanr\u0131sal varl\u0131klarla s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr etkisini, bu varl\u0131klarlarda Tanr\u0131lardan daha g\u00fc\u00e7l\u00fc olduklar\u0131 i\u00e7in ehram\u0131n tepesinde oturur gibidir Themis. Ad\u0131 da koymak, yerle\u015ftirmek, oturtmak anlam\u0131na gelen bir k\u00f6kten t\u00fcremi\u015ftir.\n\n\u201cK\u0131l\u0131\u00e7\u201d adaletin verdi\u011fi cezalar\u0131n cayd\u0131r\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fcc\u00fcn\u00fc, \u201cTerazi\u201d adaleti ve bunun dengeli bir \u015fekilde da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 simgeler. \u201cKad\u0131n\u201d ve \u201cBakire\u201d olmas\u0131 ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ifade eder. Ayr\u0131ca kad\u0131n\u0131n g\u00f6z\u00fc ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu da tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 simgeler. Hukukun evrensel ilkelerini simgesel olarak ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Themis heykeli adaleti ifade etmektedir.\n\nKaynak\u00e7a \n\nAdalet tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nGaia'n\u0131n \u00e7ocuklar\u0131\nPrometheus\nYunan tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nYunan mitolojisinde ki\u015fiselle\u015ftirmeler\nTitanlar", "Pentagram (veya di\u011fer ad\u0131yla Mezarkabul), kuruculu\u011funu Hakan Utanga\u00e7 ve Cenk \u00dcnn\u00fc'n\u00fcn yapt\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk heavy metal grubudur. Grubun icra etti\u011fi metal t\u00fcr\u00fc d\u00f6nem d\u00f6nem b\u00fcy\u00fck de\u011fi\u015fimlere u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Pentagram isimli ilk alb\u00fcmleri speed metal etkisinin bask\u0131n oldu\u011fu bir thrash metal alb\u00fcm\u00fcyd\u00fc. \u0130kinci alb\u00fcmleri Trail Blazer ise daha geli\u015fmi\u015f thrash metal m\u00fczi\u011fi bar\u0131nd\u0131rmakla birlikte speed metal etkisinin azald\u0131\u011f\u0131 bir alb\u00fcmd\u00fcr. Pentagram esas m\u00fczikal de\u011fi\u015fimini ve kendine has tarz\u0131n\u0131 1997 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc alb\u00fcm\u00fc Anatolia ile olu\u015fturdu. Bu alb\u00fcmle birlikte Pentagram, m\u00fczi\u011finde agresifli\u011fi azaltarak thrash metali tamamen terk etti. Anadolu ezgilerini ve Orta Do\u011fu'nun m\u00fczikal etkilerini bar\u0131nd\u0131ran klasik heavy metal tarz\u0131n\u0131 benimsedi. Anatolia'dan sonra \u00e7\u0131kan Unspoken ve Bir alb\u00fcmlerinde de bu \u00e7izgisini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. T\u00fcrkiye\u2019nin en bilinen heavy metal gruplar\u0131ndan biri olan Pentagram bug\u00fcne dek 8 st\u00fcdyo alb\u00fcm\u00fc ve 4 konser alb\u00fcm\u00fc yay\u0131mlad\u0131. Grup, 1997 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 Anatolia alb\u00fcm\u00fcn\u00fcn 100.000\u2019in \u00fczerinde satmas\u0131 sonucu yurt d\u0131\u015f\u0131nda da ilgi \u00e7ekti. Avrupa \u00fclkelerinde de konserler verdi. Pentagram'\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi konserler \u00e7o\u011funlukla kapal\u0131 gi\u015fe olmu\u015ftur.\n\nGruba ad\u0131n\u0131 veren Pentagram adl\u0131 geometrik \u015fekil, Yunancada \"be\u015f \u00e7izgili\" anlam\u0131na gelen \"pentagrammon\" s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden gelir. Pentagram, be\u015f d\u00fcz \u00e7izgiyle \u00e7izilen y\u0131ld\u0131z \u015feklinin ad\u0131d\u0131r.\n\nGrup 8 st\u00fcdyo alb\u00fcm\u00fcne sahip olup, 8. st\u00fcdyo alb\u00fcmleri Makina Elektrika'y\u0131 9 Eyl\u00fcl 2022'de yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nGrup tarihi\n\nKurulu\u015f \nPentagram'\u0131n temelleri, gitar ve vokalde Hakan Utanga\u00e7, davulda Cenk \u00dcnn\u00fc ve bas gitarda Kaan Bozo\u011flu taraf\u0131ndan 1984 y\u0131l\u0131nda Bursa'da kurulan Thunders adl\u0131 lise grubu ile at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 1986 y\u0131l\u0131nda Kaan Bozo\u011flu'nun ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Cenk \u00dcnn\u00fc ve Hakan Utanga\u00e7 Pentagram ad\u0131 ile \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmi\u015flerdir. Grubun ismi Possessed grubunun 1985 tarihli Seven Churches alb\u00fcm\u00fcnde yer alan \"Pentagram\" \u015fark\u0131s\u0131ndan etkilenerek al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. 1986 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda Utanga\u00e7, bas gitarda yer almas\u0131 i\u00e7in o d\u00f6nem Bursa'da lise \u00f6\u011frencisi olup m\u00fczik yapan Tarkan G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fck ile gruba kat\u0131lmas\u0131 i\u00e7in anla\u015ft\u0131 ve Pentagram grubunun ana kadrosu b\u00f6ylece \u015fekillendi.\n\nGrup, ilk ciddi sahne deneyimini Ocak 1987'de \u0130stanbul Ba\u011fc\u0131lar'da bir d\u00fc\u011f\u00fcn salonunda ya\u015fad\u0131. Buradaki konserde yakla\u015f\u0131k 200 ki\u015filik bir izleyici grubuna seslendi. Sahneyi, vokalistli\u011fini daha sonra Grup Vitamin'in de vokalistli\u011fini yapacak olan G\u00f6khan Semiz'in \u00fcstlendi\u011fi AC/DC tarz\u0131nda m\u00fczik yapan Poseidon isimli bir grupla payla\u015fm\u0131\u015flard\u0131. G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fck, Bursa'da okula devam etti\u011fi ve grupla konsere haz\u0131rlanmaya vakit bulamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in grubun ilk konserinde bas gitar\u0131 Kronik grubundan \u00d6zg\u00fcnay \u00dcnal \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131. Pentagram'\u0131n bu konserde 5 tane \u015fark\u0131 \u00e7almas\u0131 planlanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak, hen\u00fcz be\u015finci \u015fark\u0131ya gelinmeden masalar, sandalyeler k\u0131r\u0131ld\u0131. Konser bittikten sonra Pentagram \u00fcyeleri, d\u00fc\u011f\u00fcn salonundaki hasardan dolay\u0131 olu\u015fan zarar\u0131 da kar\u015f\u0131lamak zorunda kald\u0131lar. Bu konserden sonra gruba ikinci gitarist olarak eski Whisky gitaristi Engin T\u00fcmer kat\u0131ld\u0131. 12 Mart 1988'de Bursa'da d\u00fczenlenen bir festivalde grup, d\u00f6rt ki\u015fi olarak ilk kez \u00e7ald\u0131, bu konserde gitarda Engin T\u00fcmer grupla beraber sahne ald\u0131; ancak Bursa'da T\u00fcmer ile devam edilmedi ve onun yerine gruba \u00dcmit Y\u0131lbar kat\u0131ld\u0131.\n\n4 Kas\u0131m 1988'de Metalium ve Metafor gruplar\u0131 ile birlikte Moda Sinemas\u0131'nda o zamana kadar T\u00fcrkiye'de d\u00fczenlenmi\u015f en kalabal\u0131k metal konserinde sahne ald\u0131. Grubun halen kulland\u0131\u011f\u0131 logosu bu konserin afi\u015fi i\u00e7in Hakan Utanga\u00e7 taraf\u0131ndan elle \u00e7izilmi\u015fir. Bu konser sonras\u0131nda olu\u015fan hasar\u0131 yine Pentagram ve konserde bulunan di\u011fer gruplar \u00fcstlendi ve sinema bir ay s\u00fcrecek tadilat d\u00f6nemine girdi. Bu masraflar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in Cenk \u00dcnn\u00fc'n\u00fcn davulunun rehin b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6ylemektedir. Bu konser daha sonra \"Efsane Moda Konseri\" olarak haf\u0131zalara kaz\u0131nd\u0131.\n\nCenk \u00dcnn\u00fc o d\u00f6nemleri \u015f\u00f6yle anlatt\u0131: \"O y\u0131llarda \u015fimdiki kadar Rock - metal dinleyen insanlar \u00e7ok \u00e7ok azd\u0131. \u00d6yle 14 - 15 ki\u015fi bir araya gelip beraber m\u00fczik dinlerdik, m\u00fczik yapmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rd\u0131k genellikle. Bak\u0131rk\u00f6y tayfas\u0131, Avc\u0131lar tayfas\u0131 gibi kodlamalar vard\u0131. \u00dcst\u00fcm\u00fcze o zamana g\u00f6re \u00e7ok ters say\u0131lacak \u015feyler giyerdik; bilekliklerimizi kendimiz haz\u0131rlard\u0131k Mercan'dan piramitler al\u0131p. \u00c7ok laf yedik, tepki \u00e7ektik. \u00d6yle bir d\u00f6nemdi, hatta kolsuz ti\u015f\u00f6rt giymenin bile homoseks\u00fcellik say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 y\u0131llard\u0131. Sonra Rambo \u00e7\u0131kt\u0131 da insanlar al\u0131\u015ft\u0131lar buna. 80'ler g\u00fczeldi ama T\u00fcrkiye i\u00e7in zor y\u0131llard\u0131. D\u00fcnyada da heavy metalin s\u0131\u00e7rama yapt\u0131\u011f\u0131, enstr\u00fcmanlar\u0131n kalitesinin artt\u0131\u011f\u0131 heavy metalin en g\u00fczel g\u00fcnlerini ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemlerdi. T\u00fcrkiye'de, darbe sonras\u0131 yasaklar\u0131n oldu\u011fu, insanlara yap\u0131lan bask\u0131lar\u0131n getirmi\u015f oldu\u011fu stres ve zorluklar\u0131 ya\u015fad\u0131k bizler. \u00d6yle bir nesil olarak yeti\u015ftik...\n\n\u0130lk konserimizi Ba\u011fc\u0131lar'da verdik bir d\u00fc\u011f\u00fcn salonunda. O zamanlar eski Vitamin grubunun solisti G\u00f6khan vard\u0131 (Allah rahmet eylesin, trafik kazas\u0131nda \u00f6ld\u00fc.) \u0130\u015fte, onun vokal yapt\u0131\u011f\u0131 \u015fu an ismini hat\u0131rlayamad\u0131\u011f\u0131m AC/DC tarz\u0131nda T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc m\u00fczik yapan bir gruba konuk olduk. 5 par\u00e7a \u00e7al\u0131p inecektik ama biz daha 5. par\u00e7aya gelemeden birden her \u015fey y\u0131k\u0131ld\u0131 salonda. Sandalyeler, masalar, her \u015fey k\u0131r\u0131ld\u0131. T\u00fcrkiye'de verilen ilk speed metal konseriydi ve yakla\u015f\u0131k 150 - 200 ki\u015fi koskoca d\u00fc\u011f\u00fcn salonunu y\u0131km\u0131\u015ft\u0131. Daha sonra d\u00fc\u011f\u00fcn salonun sahibi geldi \"ne oluyor\" filan dedi. Yine biz \u00f6demek zorunda kald\u0131k k\u0131r\u0131lanlar\u0131n masraflar\u0131n\u0131...\"\n\n\u0130lk alb\u00fcm \nBu d\u00f6nemde Pentagram ilk alb\u00fcmlerini \u00e7\u0131karmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131. 23 Nisan 1989'da Harbiye A\u00e7\u0131k Hava Tiyatrosu'nda Kronik ile verdikleri konser sonras\u0131 solo gitarist \u00dcmit Y\u0131lbar grupla yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre Y\u0131lbar'\u0131n yeri Burak Kalayc\u0131 ile dolduruldu ve bu kadro Metafor ile \u0130zmir A\u00e7\u0131k Hava Tiyatrosu'nda konser verdi. Daha sonra solo gitara Murat Net'i getirildi. Kadro oturduktan sonra alb\u00fcm kay\u0131tlar\u0131na ba\u015flad\u0131lar. Alb\u00fcm\u00fcn kay\u0131t a\u015famas\u0131 yakla\u015f\u0131k 10 ay s\u00fcrd\u00fc. 1990 y\u0131l\u0131nda, Nepa M\u00fczik etiketiyle Pentagram alb\u00fcm\u00fc m\u00fczik piyasas\u0131ndaki yerini ald\u0131. Grup, yurtd\u0131\u015f\u0131nda da ad\u0131ndan s\u00f6z ettirebilmeyi hedefliyordu; bu nedenle alb\u00fcmdeki \u015fark\u0131lar\u0131n tamam\u0131 \u0130ngilizce s\u00f6zl\u00fcyd\u00fc. Alb\u00fcm\u00fcn kapak tasar\u0131m\u0131 ise yar\u0131\u015fma sonucu belirlenmi\u015fti. Yar\u0131\u015fmaya kat\u0131lan 120 adet kapak resminin aras\u0131ndan, Tun\u00e7 \u00d6rer isimli kat\u0131l\u0131mc\u0131n\u0131n eseri olan bir suluboya \u00e7al\u0131\u015fma, kapak resmi olarak se\u00e7ilmi\u015fti. Alb\u00fcmdeki \"Rotten Dogs\" ve \"Powerstage\" \u015fark\u0131lar\u0131 hit oldu. \"Powerstage\" \u015fark\u0131s\u0131, Pentagram severlere ithaf edilmi\u015fti ve kurulan hayran kul\u00fcb\u00fcne de ad\u0131 verildi. Alb\u00fcm sat\u0131\u015flar\u0131 \u00e7ok iyi gitmeye ba\u015flad\u0131. \u0130lk olarak 5.000 adet bas\u0131lan alb\u00fcme olan yo\u011fun talepten dolay\u0131 alb\u00fcm\u00fcn ikinci bas\u0131m\u0131 da yap\u0131ld\u0131. Yakla\u015f\u0131k 30.000 adet satan alb\u00fcm, metal m\u00fczik tarz\u0131nda bir rekora imza atm\u0131\u015ft\u0131.\n\nGrup, bu ilk alb\u00fcmle birlikte bir\u00e7ok konsere \u00e7\u0131kt\u0131. Bu konserler de \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 ge\u00e7iyordu. 12 May\u0131s 1990'da Alman heavy metal grubu Grinder, T\u00fcrkiye'de bir yabanc\u0131 grubun verdi\u011fi ilk metal konserini d\u00fczenledi ve Pentagram, Akbaba ile birlikte sahne ald\u0131. Bu konserdan k\u0131sa s\u00fcre sonra Murat Net gruptan ayr\u0131ld\u0131 ve yerine Demir Demirkan geldi. Bu kadro ilk konserini 10 Temmuz 1990'da Atak\u00f6y Fame City'de verdi. Grup ayn\u0131 y\u0131l\u0131n ekim ay\u0131nda ise TRT'de yay\u0131nlanan \"D\u00f6nence\" program\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131 ve ilk alb\u00fcmlerinden \u015fark\u0131lar \u00e7ald\u0131lar.\n\n1991 y\u0131l\u0131nda Hakan Utanga\u00e7 ise gitara yo\u011funla\u015fmaya karar verdi ve vokale Braindead vokalisti Bartu Topta\u015f ge\u00e7ti. Bir s\u00fcre sonra bu kadroyla konserler verildi. Bu d\u00f6nem konser kay\u0131tlar\u0131 ve demolardan olu\u015fan bir alb\u00fcm \u00e7\u0131karma fikri olu\u015ftu ve 1991 y\u0131l\u0131nda Live at the Trail alb\u00fcm\u00fc yay\u0131nland\u0131. Alb\u00fcm kapa\u011f\u0131nda, Pentagram logosunun alt\u0131nda dikenli teller ve Mosh i\u015fareti yapan Pentagram severlerin resmi vard\u0131. Bu alb\u00fcm genel olarak ilk alb\u00fcmdeki \u015fark\u0131lar ve yay\u0131nlanmam\u0131\u015f \u015fark\u0131lar\u0131n konser versiyonlar\u0131ndan olu\u015fuyordu. Bu kay\u0131tlar 28 Nisan 1991'de Volvox ile \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 Pangalt\u0131 \u0130nci Sinemas\u0131, 20 Temmuz 1991'de Blue Jean sponsorlu\u011funda Bodrum Kalesi'nde d\u00fczenlenen \"Top Rock III\" festivali ve 22 Eyl\u00fcl 1991'de Metalium ve Hazy Hill ile Harbiye A\u00e7\u0131k Hava Tiyatrosu'nda verilen \"Lanethli Konserler\" performanslar\u0131ndan olu\u015fmaktayd\u0131. Ayr\u0131ca yeni \u015fark\u0131lar\u0131n demolar\u0131, Megadeth, Sex Pistols ve Misfits coverlar\u0131, son olarak \"Rotten Dogs\"un bir Kolombiya radyosunda yay\u0131nlanan bir rock program\u0131nda yap\u0131lan sunumu da bu alb\u00fcmde yer almaktad\u0131r.\n\nTrail Blazer D\u00f6nemi \nPentagram, bir\u00e7ok konser verdikten sonra yeni alb\u00fcm\u00fcn haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015flamadan tekrar kadro de\u011fi\u015fikli\u011fine gitti ve \u0130sve\u00e7'e giden Bartu'nun yerine vokalist olarak Og\u00fcn Sanl\u0131soy getirildi. Grubun ikinci alb\u00fcm\u00fc Trail Blazer, 1992 y\u0131l\u0131nda Nuclear Blast firmas\u0131 etiketiyle m\u00fczik piyasas\u0131ndaki yerini ald\u0131. Grubun ilk alb\u00fcm\u00fcnde oldu\u011fu gibi bu alb\u00fcmde de \u015fark\u0131lar\u0131n hepsi \u0130ngilizce s\u00f6zl\u00fcyd\u00fc. Bu alb\u00fcmle birlikte grup kendi stillerini m\u00fczik piyasas\u0131na iyice benimsetmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Alb\u00fcm\u00fcn kapak tasar\u0131m\u0131 bu sefer daha sadeydi. Tasar\u0131mda sadece al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015f Pentagram logosu ve alb\u00fcm ismi yer al\u0131yordu. Bu alb\u00fcmde i\u015flenen genel tema, anti-militarizm; d\u00fcnyadaki k\u00f6t\u00fc gidi\u015fe ve sava\u015flara kar\u015f\u0131 isyan etme fikriydi. Fly Forever adl\u0131 \u015fark\u0131, o aralarda askere gidip bir y\u0131l sonra K\u0131raf da\u011f\u0131nda \u015fehit d\u00fc\u015fecek eski gitaristleri \u00dcmit Y\u0131lbar'a adanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nYeni alb\u00fcm\u00fcn kay\u0131tlar\u0131n\u0131n sonlar\u0131na yakla\u015f\u0131l\u0131rken Demir Demirkan gruptan ayr\u0131larak ABD'ye gitar e\u011fitimi almaya gitti ve yerine Metafor'un eski gitaristi Metin T\u00fcrkcan davet edildi. Alb\u00fcm sonras\u0131 yeni kadro ile \u00e7\u0131k\u0131lan turnede kaydedilen \u015fark\u0131lardan \"Vita es Morte\" ve \"Powerstage\" 1994 yay\u0131nlanan Trail Blazer'\u0131n CD versiyonuna bonus track olarak dahil edildi. Daha sonra T\u00fcrkcan yerini \u0130hsan \u015een'e b\u0131rakt\u0131. Bu d\u00f6nem konserlere Volvox ile \u00e7\u0131kan grup, \"Fly Forever\" \u015fark\u0131s\u0131n\u0131 grubun vokalisti \u015eebnem Ferah ile s\u00f6yl\u00fcyorlard\u0131. Daha sonra da grubun gitar teknisyenli\u011fini de yapmakta olan Onur Pamukcu grubun gitaristi oldu. Bu kadro ile 11 \u015eubat 1995'te \"End of the Trail\" konserini vererek bir d\u00f6nemi sona erdirdiler. Bu d\u00f6nemde Vitamin grubunun Zeytinya\u011fl\u0131 Yaprak Dolmas\u0131 alb\u00fcm\u00fcnde yer alan \"Endi\u015fe-i Muhabbet\" adl\u0131 \u015fark\u0131y\u0131 beraber yaz\u0131p kaydettiler.\n\nPentagram ilk yurtd\u0131\u015f\u0131 deneyimini Nisan-May\u0131s 1995 d\u00f6neminde Danimarka'da ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Gittikleri \u00fclkede \u00fc\u00e7 konser vermi\u015flerdir.\n\nOg\u00fcn Sanl\u0131soy, grubun yeni alb\u00fcmde T\u00fcrk\u00e7e \u015fark\u0131lara y\u00f6nelmesini isterken, di\u011fer \u00fcyeler bu de\u011fi\u015fime s\u0131cak bakmad\u0131 ve bu fikir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 sonucunda Og\u00fcn Sanl\u0131soy solo alb\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 yapmak istedi\u011fi i\u00e7in gruptan ayr\u0131ld\u0131. Vokale Sawdust ve Cherooke gruplar\u0131nda solistlik yapmakta olan Murat \u0130lkan getirildi. Bu s\u0131rada, 3 senelik bir ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131n ard\u0131ndan Demir Demirkan gruba geri d\u00f6nd\u00fc.\n\nMurat \u0130lkan d\u00f6nemi\n\nAnatolia ve Pop\u00e7ular D\u0131\u015far\u0131 \nPentagram, yeni bir alb\u00fcm i\u00e7in T\u00fcrkiye'de faaliyet g\u00f6steren Raks M\u00fczik firmas\u0131yla iki adet alb\u00fcm haz\u0131rlamak i\u00e7in anla\u015fma imzalad\u0131 ve k\u0131sa s\u00fcre sonra Raks M\u00fczik st\u00fcdyosunda alb\u00fcm haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015fland\u0131. Haz\u0131rlanan alb\u00fcm\u00fcn mix'lerini Charles Turkmen yapt\u0131. Steve Smart isimli bir ba\u015fka yap\u0131mc\u0131 ise Avustralya'da alb\u00fcm\u00fcn son haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamlad\u0131. 1997 y\u0131l\u0131na geldiklerinde yeni alb\u00fcmleri olan Anatolia piyasaya s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Alb\u00fcm, 13 \u015fark\u0131dan olu\u015fuyordu ve grup, tarihlerinde bir ilke imza atarak bu alb\u00fcmde 3 tane T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc (A\u015f\u0131k Veysel yorumu G\u00fcnd\u00fcz Gece, Anatolia ve Sonsuz) \u015fark\u0131ya yer vermi\u015fti. Uzun s\u00fcredir m\u00fczik piyasas\u0131n\u0131n i\u00e7inde olan grup, bu alb\u00fcmle sat\u0131\u015f rekorlar\u0131 k\u0131rd\u0131. Bu alb\u00fcmde, kendi metal sound'lar\u0131n\u0131n \u00fczerinde Anadolu ezgileri de g\u00f6ze \u00e7arp\u0131yordu. Bu alb\u00fcmle birlikte ilk kez Pentagram dinleyicisiyle tan\u0131\u015fan Murat \u0130lkan, ba\u015far\u0131l\u0131 vokaliyle dikkat \u00e7ekti ve kendini Pentagram hayranlar\u0131na sevdirdi.\n\nAlb\u00fcm\u00fcn ard\u0131ndan grup, \u00e7e\u015fitli konserlere \u00e7\u0131kt\u0131. Bu konserlerden en \u00e7ok ses getireni olan A\u00e7\u0131k Hava Konseri'ni alb\u00fcm haline getirdiler. 1999 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kan bu canl\u0131 performans alb\u00fcm\u00fcn\u00fcn ad\u0131 konserdeki co\u015fkulu Pentagram hayranlar\u0131n\u0131n hep birlikte etti\u011fi tezah\u00fcratlardan al\u0131nd\u0131 ve Pop\u00e7ular D\u0131\u015far\u0131 oldu. O d\u00f6nem Demir Demirkan'la birlikte olan Sertab Erener, o konsere eski e\u015fi Levent Y\u00fcksel'le birlikte gelmi\u015fti ve \u201cPop\u00e7ular D\u0131\u015far\u0131\u201d \u015feklindeki tezah\u00fcrat\u0131n asl\u0131nda bir pop \u015fark\u0131c\u0131s\u0131 olan Levent Y\u00fcksel'i hedef alarak yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. Bu alb\u00fcm, Pentagram'\u0131n s\u00f6ylemiyle, T\u00fcrkiye'de d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc kuvvet haline gelen \"medya\"ya ithaf ediliyordu. Alb\u00fcm\u00fcn kapa\u011f\u0131na da, bolluk ve bereketi simgeleyen \"Bereket Tanr\u0131s\u0131\" heykelinin bir resmi konulmu\u015ftu.\n\nBu alb\u00fcm \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, solo i\u015fler yapmak isteyen Demir Demirkan gruptan ayr\u0131ld\u0131. Demir Demirkan'\u0131n ayr\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan bo\u015flu\u011fu tekrar Onur Pamukcu doldurdu. Bu kadroyla de\u011fi\u015fik konserlere \u00e7\u0131kan grup, 1999 y\u0131l\u0131nda da Kemanc\u0131 Rock Bar'da konser vermeyi planlam\u0131\u015ft\u0131; fakat konsere birka\u00e7 g\u00fcn kala T\u00fcrkiye'nin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 deprem felaketi nedeniyle konser iptal edildi. Bir s\u00fcre duraklama d\u00f6nemine giren grup, ya\u015fanan deprem nedeniyle T\u00fcrkiye'ye gelen, i\u00e7inde ABD Ba\u015fkan\u0131 Bill Clinton ve bir\u00e7ok devlet ba\u015fkan\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bir seyirci toplulu\u011funa kar\u015f\u0131 12 Kas\u0131m 1999'da L\u00fctf\u00fc K\u0131rdar Kongre ve Sergi Saray\u0131'nda \"G\u00fcnd\u00fcz Gece\" par\u00e7as\u0131n\u0131 \u00e7ald\u0131.\n\nAncak, o g\u00fcnlerde, Pentagram ad\u0131na olumlu say\u0131labilecek bu geli\u015fmelerin yan\u0131 s\u0131ra, T\u00fcrkiye g\u00fcndeminden kaynaklanan olumsuzluklar da ya\u015fanmaktayd\u0131. Yine o d\u00f6nemlerde, \u00fclke g\u00fcndemini i\u015fgal eden satanizm olaylar\u0131ndan, \"Pentagram\" isminden ve toplumdaki \u00f6nyarg\u0131lardan dolay\u0131 en fazla etkilenen ve haks\u0131z su\u00e7lamalara hedef olan da Pentagram grubu oldu.\n\nUnspoken ve Bir \n2000 y\u0131l\u0131nda grup bir EP \u00e7\u0131kartmaya karar verildi. Askerlik g\u00f6revlerini tamamlayan grup elemanlar\u0131, Noise Record m\u00fczik \u015firketiyle d\u00f6rt alb\u00fcml\u00fck bir anla\u015fma imzalad\u0131. T\u00fcrkiye'de \u00e7\u0131kacak olan alb\u00fcmleri i\u00e7in ise B\u00f6cek Yap\u0131m'\u0131 tercih ettiler. Grup, EP'yi \u00e7\u0131kartmak i\u00e7in haz\u0131rl\u0131klara ba\u015flad\u0131ktan sonra \u00e7\u0131kartacaklar\u0131 EP'yi alb\u00fcme d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme fikri olu\u015ftu ve sonras\u0131nda ise biri T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc, di\u011fer ise \u0130ngilizce s\u00f6zl\u00fc olacak iki alb\u00fcm \u00e7\u0131karmak istediler. Bu arada gruba gitarist olarak tekrar Metin T\u00fcrkcan kat\u0131ld\u0131.\n\nAyn\u0131 y\u0131l prod\u00fckt\u00f6r Charles Turkmen'le birlikte alb\u00fcm haz\u0131rl\u0131klar\u0131na ba\u015fland\u0131. Alb\u00fcm\u00fcn kay\u0131tlar\u0131 Yunanistan'da bulunan Sierra Studios'ta yap\u0131l\u0131rken bir yandan da alb\u00fcm \u0130stanbul'da bulunan grubun kendi st\u00fcdyosunda son \u015feklini al\u0131yordu. 2001 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Unspoken isimli alb\u00fcmleri m\u00fczik piyasas\u0131ndaki yerini ald\u0131. Yurt d\u0131\u015f\u0131na da g\u00f6nderilecek olan bu alb\u00fcm i\u00e7in, ilk alb\u00fcmden bu yana grubun ad\u0131 olan Pentagram \u00fczerinde de de\u011fi\u015fiklik yap\u0131ld\u0131. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda da ayn\u0131 isimli bir grubun olmas\u0131 nedeniyle ve bundan dolay\u0131 bir kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131n olu\u015fmas\u0131na meydan vermemek i\u00e7in \u00f6nce grubun ismi \"The Pentagram\" olarak de\u011fi\u015ftirildi, ancak daha sonra bu yeterli g\u00f6r\u00fclmeyip sadece yurtd\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmak \u00fczere \"bir imam\u0131n \u00f6l\u00fcn\u00fcn \u00fczerine att\u0131\u011f\u0131 bir avu\u00e7 toprak\" anlam\u0131na gelen \"Mezarkabul\" se\u00e7ildi.\n\n2002 y\u0131l\u0131nda ise daha \u00f6nceden karar verdikleri T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc alb\u00fcm Bir, B\u00f6cek Yap\u0131m etiketi ile alb\u00fcm raflar\u0131ndaki yerini ald\u0131. Tamamen T\u00fcrk\u00e7e s\u00f6zl\u00fc olan bu alb\u00fcmle birlikte grup yine bir ilke imza atm\u0131\u015f oldu. Yeni alb\u00fcmle birlikte \u00e7e\u015fitli konserlere ve televizyon programlar\u0131na \u00e7\u0131kan grup, bir s\u00fcre sonra derin bir sessizli\u011fe girdi ve piyasada ve Pentagram severler aras\u0131nda grubun da\u011f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylentileri \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak grup elemanlar\u0131 bu arada farkl\u0131 i\u015flerle ya\u015famlar\u0131n\u0131 devam ettiriyorlard\u0131. Cenk \u00dcnn\u00fc, kendisine ait olan Pena M\u00fczik Evi'ni i\u015fletmeye devam etti. Hakan Utanga\u00e7, piyasadaki pek \u00e7ok m\u00fczisyenin video klip y\u00f6netmenli\u011fini \u00fcstlendi ve grafik tasar\u0131mla ilgilendi; di\u011fer \u00fc\u00e7 elemansa m\u00fczik piyasas\u0131nda ki\u015fisel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla yollar\u0131na devam ettiler. Tarkan G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fck prod\u00fckt\u00f6r olarak, Murat \u0130lkan, Cem K\u00f6ksal'a vokalist olarak ve Metin T\u00fcrkcan ise hem \u015eebnem Ferah'\u0131n hem de Og\u00fcn Sanl\u0131soy'un solo gitaristli\u011fini \u00fcstlenerek m\u00fczik piyasas\u0131ndayd\u0131lar.\n\n2006 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru Kas\u0131m ve Aral\u0131k aylar\u0131nda verilmesi planlanan \u00fc\u00e7 konser i\u00e7in Pentagram tekrar st\u00fcdyoya kapanarak provalara ba\u015flad\u0131. En \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 geli\u015fme ise, eski bir Pentagram \u00fcyesi olan Demir Demirkan'\u0131n yeniden gruba dahil olmas\u0131 ve provalara da di\u011fer \u00fcyelerle birlikte kat\u0131lmas\u0131yd\u0131. Ama gruba tekrar d\u00f6nece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen Demir Demirkan'\u0131n grupta kalmayaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131kland\u0131.\n\n4 \u015eubat 2007 tarihinde grup Bostanc\u0131 G\u00f6steri Merkezi'nde 20. Y\u0131l Konseri verdi. Onlarca kamera ile kay\u0131t alt\u0131na al\u0131nan bu konserin DVD olarak \u00e7\u0131kar\u0131laca\u011f\u0131 duyuruldu ve bu konseri bir turne takip etti. 30 Mart 2008 tarihinde yine Bostanc\u0131 G\u00f6steri Merkezi DVD galas\u0131 i\u00e7in konser d\u00fczenlendi, bilet alan ilk 1000 ki\u015fiye ise konser DVD'si hediye olarak da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131. DVD, Pentagram 1987 olarak da yay\u0131nland\u0131. Tan\u0131t\u0131m konserinde ise \u015eebnem Ferah, Og\u00fcn Sanl\u0131soy gibi tan\u0131nan isimleri sahnede konuk oldu; ney, keman ve klavye gibi enstr\u00fcmanlar dahil edilerek Mezarkabul gibi enstr\u00fcmantal \u015fark\u0131lara yer verildi. Pentagram, 27 Temmuz 2008 gecesi \u0130stanbul Ali Sami Yen Stadyumunda yap\u0131lan Metallica konserinde de \u00f6n grup olarak sahne ald\u0131.\n\nMay\u0131s 2010'da Murat \u0130lkan, merkezi sinir sisteminde olu\u015fan, g\u00f6rme, konu\u015fma, y\u00fcr\u00fcme gibi fonksiyonlar\u0131 kontrol etme kabiliyetini bozan ve k\u0131saca MS olarak tabir edilen hastal\u0131k ile m\u00fccadele etti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Grupla birlikte hareket etmesini zorla\u015ft\u0131ran bu hastal\u0131k nedeniyle de grubu b\u0131rak\u0131p solo kariyerine odaklanaca\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. 25 Hiaziran 2010'da d\u00fczenlenen ve Pentagram'\u0131n Rammstein ve Alice in Chains ile beraber ayn\u0131 sahneyi payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 Sonisphere Festivali 2010 konseri, \u0130lkan'\u0131n son konseri olurken grubun yeni kat\u0131lan vokali olan G\u00f6kalp Ergen'in yer ald\u0131\u011f\u0131 ilk Pentagram konseri olmu\u015f ve bu konserde Og\u00fcn Sanl\u0131soy da eski grup arkada\u015flar\u0131n\u0131 yaln\u0131z b\u0131rakmay\u0131p onlarla ayn\u0131 sahneyi payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nG\u00f6kalp Ergen d\u00f6nemi \nMurat \u0130lkan'\u0131n rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6t\u00fcr\u00fc Pentagram'a veda etmesi sonucu grubun vokalistli\u011fine eski The Climb vokalisti G\u00f6kalp Ergen ge\u00e7ti. 2011 y\u0131l\u0131nda Pentagram, \"Wasteland\" isimli par\u00e7as\u0131n\u0131 internet sitesinden payla\u015f\u0131ma sundu. 2012 y\u0131l\u0131nda 25. ya\u015f\u0131n\u0131 kutlayan Pentagram, alb\u00fcmleri MMXII'yi hayranlar\u0131yla payla\u015ft\u0131. 13 Temmuz 2014 g\u00fcn\u00fc Metallica'n\u0131n By Request turnesi kapsam\u0131nda \u0130T\u00dc Stadyumunda verdi\u011fi konserde \u00f6n grup olarak \u00e7ald\u0131. Pentagram, 2014 y\u0131l\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda ise son 2,5 seneden derledikleri konserleri CD+DVD format\u0131nda Live MMXIV ad\u0131yla yay\u0131nlad\u0131.\n\n30.Y\u0131l D\u00f6nemi \nMart 2017'de eski \u00fcyelerinden Murat \u0130lkan, Og\u00fcn Sanl\u0131soy ve Demir Demirkan'\u0131n da baz\u0131 par\u00e7alarda gruba e\u015flik etti\u011fi Akustik alb\u00fcm\u00fc yay\u0131nland\u0131. Bu vesile ile Demirkan, Sanl\u0131soy ve \u0130lkan gruba yeniden dahil oldu. Ancak Demirkan a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak hayat\u0131n\u0131 Amerika'da s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fcnden y\u0131l i\u00e7inde say\u0131l\u0131 konserlere kat\u0131labildi.Daha \u00f6ncesinde sahne arkas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 eleman olarak kay\u0131t ve konserlerde klavye \u00e7alan Ozan T\u00fcgen 2017 y\u0131l\u0131ndan itibaren akustik konserlerde sahne \u00fczerinde \u015fark\u0131s\u0131na g\u00f6re klavye,cura,akustik gitar \u00e7alarak gruba katk\u0131da bulundu.Konserler \u00e7o\u011funlukla akustik tarzda yap\u0131ld\u0131. Daha sonraki d\u00f6nemlerde elemanlar\u0131 aras\u0131ndaki sa\u011flam dostluk sayesinde yukar\u0131da isimleri verilen eski elemanlar da gruba halen devam etmektedirler.2017'de grubun 30. y\u0131l\u0131na ithafen \"30 Y\u0131l\u0131n Hik\u00e2yeleri\" belgeselinin 1. b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve \"Yine D\u00fc\u015ft\u00fck Yollara\" ad\u0131nda 2018 May\u0131s'ta yap\u0131lan 5 konserlik turnenin filmi Youtube arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yay\u0131nland\u0131. 2 Kas\u0131m 2018'de, 1988 Efsane Moda Konseri'nin 30. y\u0131l\u0131n\u0131n an\u0131s\u0131na Moda Sahnesi'nde d\u00fczenlenen konserde Metallium ve Metafor ile ayn\u0131 sahneyi payla\u015ft\u0131lar. Ayr\u0131ca bu d\u00f6nemde grup uzun bir aradan sonra eskisine g\u00f6re daha \u00e7ok \u015fehirde konser verdi ve Almanya'n\u0131n baz\u0131 \u015fehirlerinde, Viyana'da ve Amsterdam'da konser verme imk\u00e2n\u0131 buldu.\n\nMakina Elektrika ve G\u00fcn\u00fcm\u00fcz \n\nGrup g\u00fcn\u00fcm\u00fcz kadrosuyla yapt\u0131klar\u0131 ilk bestesi \"Bu D\u00fczen Y\u0131k\u0131ls\u0131n\" 30 Ekim 2020 tarihinde dijital platformlardan yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eark\u0131n\u0131n klibi de 1 Kas\u0131m 2020 tarihinde Youtube \u00fczerinden yay\u0131nlanm\u0131\u015ft\u0131r.Ard\u0131ndan grubun di\u011fer teklisi olan ''Sur'' animasyon klibiyle beraber 29 Ocak 2021 tarihinde dijital platformlara sunulmu\u015ftur.Son olarak 4 Haziran 2021'de \"Pride\" adl\u0131 \u015fark\u0131 bir\u00e7ok dijital platformlardan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.Pandemi yasaklar\u0131n\u0131n bitmesinin ard\u0131ndan konserlerine devam eden grup uzun s\u00fcre kay\u0131tta ve sahnelerde yard\u0131mc\u0131 eleman olarak grupta bulunan ve \u015eebnem Ferah'\u0131n klavyecisi olarak tan\u0131nan Ozan T\u00fcgen de sahnede grupla beraber klavyecilik yapmaktad\u0131r.\n\n28 Ocak 2022'de,19 Aral\u0131k 2017'de grubun bir\u00e7ok m\u00fczisyen dostlar\u0131n\u0131n konuk olarak yer ald\u0131\u011f\u0131 Zorlu Performans Sanatlar\u0131 Merkezi'nde verdikleri akustik konserde \u00e7al\u0131nan \u00e7o\u011fu \u015fark\u0131lar sosyal m\u00fczik ve video platformlar\u0131nda yerini ald\u0131.\n\n09 Eyl\u00fcl 2022'de grubun en yeni alb\u00fcm\u00fc olan Makina Elektrika\ndijital platformlarda yerini ald\u0131.2020-2021 aral\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131kan \u00fc\u00e7 tane tekli bu alb\u00fcmde de bulunmaktad\u0131r.\n\nGrup \u00fcyeleri\n\nHakan Utanga\u00e7: Gitar & Lead Vokal (1987-...)\nTarkan G\u00f6z\u00fcb\u00fcy\u00fck: Bas gitar & Vokal (1987-...)\nG\u00f6kalp Ergen: Lead Vokal (2010-...)\nDemir Demirkan: Lead Gitar (1990-1992/1996-1998/2017-...)\nMurat \u0130lkan: Lead Vokal (1995-2010/2017...)\nOg\u00fcn Sanl\u0131soy: Lead Vokal (1992-1995/2017-...)\nMetin T\u00fcrkcan: Lead Gitar & Back Vokal (1993-1996/2000-...)\nOzan T\u00fcgen:Klavye&Back Vokal (2008-...)\nCenk \u00dcnn\u00fc: Davul (1987-...)\n\n\u00dcye de\u011fi\u015fim kronolojisi \n\n\n\nAlb\u00fcmleri\n\nSt\u00fcdyo alb\u00fcmleri\n Pentagram (1990)\n Trail Blazer (1992)\n Anatolia (1997)\n Unspoken (2001)\n Bir (2002)\n MMXII (2012)\n Akustik (2017)\n Makina Elektrika (2022)\n\nKonser alb\u00fcmleri\n Live at the Trail (1991)\n Pop\u00e7ular D\u0131\u015far\u0131 (1997)\n 1987 (2008)\n Live MMXIV (2014)\n Akustik Konser (2022)\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Pentagram Resmi Sitesi\n Facebook Sayfas\u0131\n Instagram\n Twitter\n Spotify", "Sahra ya da B\u00fcy\u00fck Sahra, Afrika'n\u0131n kuzeyinde yer alan, k\u0131tan\u0131n ortas\u0131 ile kuzeyini ay\u0131ran 9.000.000\u00a0km\u00b2 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir \u00e7\u00f6l. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck s\u0131cak \u00e7\u00f6l\u00fcd\u00fcr. Antarktika ve Arktik'in ard\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7\u00f6ld\u00fcr. Yakla\u015f\u0131k olarak Afrika k\u0131tas\u0131n\u0131n %30\u2019u kadard\u0131r.\n\nEtimoloji\n\"Sahra\" kelimesi Arap\u00e7a'da \"\u00c7\u00f6l\" demektir. Ancak \u00f6zel bir ada d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f durumdad\u0131r.\n\n\u00d6zellikler\n2,5 milyon ya\u015f\u0131ndad\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc Amerika Birle\u015fik Devletleri'ni kaplayacak kadard\u0131r. Atlas Okyanusu k\u0131y\u0131lar\u0131ndan K\u0131z\u0131ldeniz k\u0131y\u0131lar\u0131na kadar uzan\u0131r.\n\nErg ad\u0131 da verilen kum \u00e7\u00f6l\u00fc, genel kan\u0131n\u0131n tersine b\u00fct\u00fcn \u00e7\u00f6l\u00fcn yaln\u0131zca be\u015fte birini kaplar. Onun d\u0131\u015f\u0131nda kalan yerler kaya ve molozlardan olu\u015fur. Sahra'da Tibesti ve Ahaggar gibi, y\u00fckseklikleri 3.265 m'yi bulan da\u011flar da vard\u0131r. Buralar\u0131 g\u00f6rece daha \u00e7ok ya\u011f\u0131\u015f alan ve g\u00f6\u00e7ebelerin yaz\u0131n konaklamalar\u0131na elveri\u015fli yerlerdir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k Sahra'n\u0131n baz\u0131 yerlerine arka arkaya 10 y\u0131l ya\u011fmur d\u00fc\u015fmedi\u011fi olur. Ya\u011f\u0131\u015flar, mineralleri y\u0131kay\u0131p g\u00f6t\u00fcrmedi\u011fi ve bitkiler onlar\u0131 t\u00fcketmemi\u015f oldu\u011fu i\u00e7in, \u00e7\u00f6l\u00fcn zemini mineral besinler a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok zengindir. Bunun i\u00e7in, uzun s\u00fcreli kurakl\u0131\u011f\u0131 atlatmay\u0131 beceren tohum taneleri k\u0131sa ve g\u00fc\u00e7l\u00fc sa\u011fanaklar bi\u00e7iminde ya\u011fan ilk ya\u011fmurlarda hemen k\u00f6k sal\u0131p \u00e7i\u00e7ek a\u00e7ar ve birka\u00e7 g\u00fcn i\u00e7inde olgunla\u015f\u0131r. Mineral bak\u0131m\u0131nda zengin bu tabaka r\u00fczgarlarla d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131larak buradaki topraklar\u0131 da zenginle\u015ftirir. \u00d6rne\u011fin asl\u0131nda topra\u011f\u0131 mineral bak\u0131m\u0131nda \u00e7ok fakir olan Amazon b\u00f6lgesi bu mineral takviyesi ile bitkiler i\u00e7in gerekli besini sa\u011flar.\n\nSahra'n\u0131n bat\u0131 k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131n iklimi i\u00e7 kesimlerinden farkl\u0131d\u0131r. Bu sahalar nemli tropikal hava k\u00fctlesinin etkisi alt\u0131ndad\u0131r. Sahra \u00e7\u00f6l\u00fcn\u00fcn bat\u0131 k\u0131y\u0131s\u0131n\u0131n y\u0131ll\u0131k s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 18\u00a0\u00b0C olup i\u00e7 kesimlerden 5\u00a0\u00b0C daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr. Yine bu sahalarda karalardan denize do\u011fru esen r\u00fczgarlar ile \u00fcstte bulunan su k\u00fctlesi ak\u0131nt\u0131larla uzakla\u015f\u0131r ve altta bulunan so\u011fuk su y\u00fczeye \u00e7\u0131kar. Ekvatora do\u011fru y\u00f6nelen bu so\u011fuk su ak\u0131m\u0131na humboldt ve benguela so\u011fuk su ak\u0131nt\u0131s\u0131 denir. \u0130\u015fte bu so\u011fuk su ak\u0131nt\u0131s\u0131 bir taraftan s\u00f6z konusu b\u00f6lgelerde sislerin olu\u015fumunu sa\u011flarken di\u011fer taraftan havan\u0131n serinlemesine yard\u0131mc\u0131 olur.\n\nSahra \u00c7\u00f6l\u00fc'nde ilk kez 18 \u015eubat 1979 tarihinde kar ya\u011fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u00c7\u00f6le 2016'da ve 2018'de kar ya\u011fd\u0131.\n\nSahra'daki \u00fclkeler\nSay\u0131lan \u00fclkelerin tamam\u0131 Sahra'da yer almaktad\u0131r: Cezayir, \u00c7ad, M\u0131s\u0131r, Libya, Fas, Moritanya, Mali, Nijer,Sudan, Tunus, Bat\u0131 Sahra\n\nGaleri\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n B\u00fcy\u00fck Ye\u015fil Duvar Projesi\n\nKaynak\u00e7a\n\nKitaplar\n Brett, Michael; Prentess, Elizabeth (1996). The Berbers. Blackwell Publishers.\n Bulliet, Richard W. (1975). The Camel and the Wheel. Harvard University Press. Republished: Columbia University Press, 1990.\n Gearon, Eamonn (2011). The Sahara: A Cultural History. Signal Books (UK), Oxford University Press (US).\n Julien, Charles-Andre (1970). History of North Africa: From the Arab Conquest to 1830. Praeger.", "Unicode Consortium (T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015f: Evrensel Kod Konsorsiyumu), k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen bir kurulu\u015f olup, Evrensel Kod standard\u0131n\u0131n geli\u015ftirilmesi, geni\u015fletilmesi, kullan\u0131m\u0131n\u0131 yayg\u0131nla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 ve yaz\u0131n\u0131n modern yaz\u0131l\u0131m ortam\u0131nda sunulmas\u0131n\u0131 ama\u00e7lamaktad\u0131r. Konsorsiyumdaki \u00fcyeler, bili\u015fim \u015firketlerinin de dahil oldu\u011fu geni\u015f bir kitleyi temsil etmektedir. Konsorsiyumun b\u00fct\u00e7esi, \u00fcyelerin finansal destekleri ile olu\u015fturulmaktad\u0131r. Evrensel Kod Konsorsiyumuna \u00fcyelik d\u00fcnyan\u0131n her yerinde Evrensel Kod standard\u0131n\u0131 destekleyen, geli\u015fmesinde ve uygulanmas\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen her birey ve kuruma a\u00e7\u0131kt\u0131r.\n\nKaliforniya merkezli k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015flar\nUluslararas\u0131 k\u00e2r amac\u0131 g\u00fctmeyen kurulu\u015flar\nAmerika Birle\u015fik Devletleri merkezli standart kurulu\u015flar\u0131", "\u0130rrasyonel say\u0131lar, rasyonel say\u0131lar k\u00fcmesine dahil olmayan ger\u00e7ek say\u0131lard\u0131r. Pay\u0131 ve paydas\u0131 birer tam say\u0131 olan bir kesir olarak ifade edilemeyen bu say\u0131lara (pi say\u0131s\u0131), (e sabiti), (2'nin karek\u00f6k\u00fc) ve (3'\u00fcn karek\u00f6k\u00fc) \u00f6rnek verilebilir. veya ile g\u00f6sterilir. Bu say\u0131lar\u0131n ondal\u0131k a\u00e7\u0131l\u0131m\u0131, kendini tekrar etmeden, sonsuza kadar s\u00fcrer. Bu a\u00e7\u0131l\u0131m irrasyonel say\u0131lar\u0131n hemen hemen hepsinde (\u00f6rne\u011fin pi say\u0131s\u0131nda, ) d\u00fczensizdir; ancak bir d\u00fczen de g\u00f6sterebilir, \u00f6rne\u011fin b\u00fct\u00fcn say\u0131lar\u0131n s\u0131rayla yaz\u0131lmas\u0131yla edilecek 0,12345678910111213... say\u0131s\u0131 irrasyoneldir. \u0130rrasyonel say\u0131lar\u0131n ilk ger\u00e7ek de\u011ferini Archimedes kullanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBir dik \u00fc\u00e7genin dik kenarlar\u0131 ayn\u0131 uzunluktaysa ve rasyonel say\u0131 ile ifade edilebiliyorsa, hipoten\u00fcs her zaman irrasyoneldir. Dik kenar ise, hipoten\u00fcs olacakt\u0131r.\n\n\u00d6rnekler\n\n irrasyonel say\u0131d\u0131r\n\n irrasyonel say\u0131d\u0131r\n\n irrasyonel say\u0131d\u0131r\n\n irrasyonel say\u0131d\u0131r\n\n irrasyonel say\u0131 de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc rasyonel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r \n\n irrasyonel say\u0131 de\u011fildir \u00e7\u00fcnk\u00fc rasyonel kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 vard\u0131r\n\nKaynak\u00e7a\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n Karek\u00f6k 3", "Leyla G\u00fclef\u015fan A\u00e7ba-An\u00e7abadze (10 A\u011fustos 1898 - 6 Kas\u0131m 1931), Osmanl\u0131 sarayl\u0131.\n\nPrenses Leyla A\u00e7ba-An\u00e7abadze \u0130stanbul'un Horhor semtinde bulunan A\u00e7ba K\u00f6\u015fk\u00fcnde Abhaz-G\u00fcrc\u00fc Prensesi Mah\u015feref Emuhvari'nin k\u0131z\u0131 olarak d\u00fcnyaya geldi. Ailesi Kafkasya aristokrasisine mensup bir hanedand\u0131.\n\n\u00c7ok iyi bir e\u011fitim alan Prenses A\u00e7ba, Frans\u0131zca, \u0130ngilizce konu\u015fman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra musiki\u015finas olup, Sultan II. Abd\u00fclhamit'in Harem Bandosunda arp \u00e7al\u0131yordu.\n\nOsmanl\u0131 Hanedan\u0131 ile teyzesi Peyveste Han\u0131m ve kuzini Fatma Pesend Han\u0131m taraf\u0131ndan akraba idi. Bu y\u00fczden 1919 senesinde Sultan VI. Mehmet'in ilk e\u015fi Emine Nazikeda Kad\u0131nefendi'nin nedimesi oldu. Kad\u0131nefendi'ye Osmanl\u0131 Hanedan\u0131'n\u0131n 1924 y\u0131l\u0131nda s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmesine kadar hizmet etti.\n\nEfendisinden ayr\u0131ld\u0131ktan sonra Sivas'taki halas\u0131n\u0131n yan\u0131na yerle\u015fti ve hat\u0131ralar\u0131n\u0131 yazd\u0131. Veremden Sivas'ta hayat\u0131n\u0131 kaybetti.\n\nPrenses A\u00e7ba hat\u0131ralar\u0131n\u0131 yazan ilk Osmanl\u0131 nedimesidir.\n\nPrenses Leyla A\u00e7ba'n\u0131n kuzeni ise ilk kad\u0131n ressam olan Prenses Mihri A\u00e7ba'd\u0131r, tarihe ad\u0131 Mihri M\u00fc\u015ffik olarak ge\u00e7mi\u015ftir.\n\nBibliyografya \n\n A\u00e7ba-An\u00e7abadze, Leyla, Prenses: Harem Hat\u0131ralar\u0131, \u0130stanbul 2004\n Aredba, Rumeysa: Sultan Vahdeddinin San Remo G\u00fcnleri, \u0130stanbul 2009\n\n1898 do\u011fumlular\n1931 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nOsmanl\u0131 Hanedan\u0131\nOsmanl\u0131 G\u00fcrc\u00fcleri\nOsmanl\u0131 Abhazlar\u0131\nT\u00fcrkiye'de veremden \u00f6lenler\n20. y\u00fczy\u0131lda Osmanl\u0131lar\nNedimeler\nSivas'ta \u00f6lenler", "Kongo Demokratik Cumhuriyeti\n Kongo Cumhuriyeti\n Kongo Ba\u011f\u0131ms\u0131z Devleti (tarih\u00ee)\n Kongo Nehri\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n K\u0131r\u0131m-Kongo Kanamal\u0131 Ate\u015fi\n Kong\u014d s\u0131n\u0131f\u0131", "Telefon, birbirinden uzak yerlerde bulunan ki\u015filer ve d\u00fczenekler aras\u0131nda bilgi al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flayan elektrikli ses al\u0131p verme ayg\u0131t\u0131d\u0131r. Telefonun \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ana ilke a\u011f\u0131zdan \u00e7\u0131kan ses dalgalar\u0131n\u0131n \u00f6nce elektrik sinyallerine \u00e7evrilmesi ve bu sinyallerin \u00e7e\u015fitli g\u00f6nderme y\u00f6ntemleriyle uza\u011fa iletilmesinden sonra, bu defa da elektrik sinyallerinin yeniden kulakla duyulabilecek ses dalgalar\u0131na \u00e7evrilmesidir.\n\n\u00d6nce \u015fehirlerde kurulan telefon \u015febekeleri daha sonra \u015fehirler aras\u0131, uluslararas\u0131 d\u00fczenekler durumuna d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015f ve uydular arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesinin birbiriyle ileti\u015fimi sa\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nEtimoloji \nTelefon s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc Eski Yunanca Telos \u201cUzak\u201d ve Phone \u201cSes\u201d s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015fmesinden olu\u015fmu\u015ftur. T\u00fcrk\u00e7eye Frans\u0131zca telephone\u2019den ge\u00e7mi\u015ftir. Dilbilimci Nurullah Ata\u00e7 telefon s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131k olarak uzak-konu\u015fur s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc t\u00fcretmi\u015ftir ancak bu s\u00f6zc\u00fck yerle\u015fmemi\u015ftir. Telefon i\u00e7in \"al\u0131s\u00fcn\" ve \"\u00e7\u0131nka\" s\u00f6zc\u00fckleri de T\u00fcrk\u00e7e kar\u015f\u0131l\u0131k olarak \u00f6nerilmi\u015ftir.\n\n\u0130lk telefon \nKonu\u015fmalar\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a aktaran ilk telefon aleti, Alexander Graham Bell ve Charles Sumner Tainter taraf\u0131ndan geli\u015ftiren radyofon isimli ayg\u0131tt\u0131r. \u0130ki bilim insan\u0131, bu ayg\u0131tla ilk ba\u015far\u0131l\u0131 denemeyi 15 \u015eubat 1880 g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Verici Washington'da, 13. Cadde'deki Franklin Okulu'nun tepesine konmu\u015ftu. Tainter, ahizeyi eline alarak konu\u015fmaya ba\u015flad\u0131: Bay Bell... Bay Bell... Beni duyabiliyorsan\u0131z l\u00fctfen pencerenin \u00f6n\u00fcne gelip \u015fapkan\u0131z\u0131 sallay\u0131n. Az sonra Bell, 14. Cadde'de bulunan laboratuvar\u0131n\u0131n penceresine geldi. Elinde \u015fapkas\u0131 vard\u0131. Bir an durdu, sonra \u015fapkas\u0131n\u0131 sallamaya ba\u015flad\u0131.\n\nTeknoloji \n\nTelefon, ilk olarak telgraf sistemine benzer iki ba\u011flant\u0131 \u00fczerinden konu\u015fulacak \u015fekilde kullan\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7o\u011fu defa bir ba\u011flant\u0131 demir tel, di\u011fer ba\u011flant\u0131 toprak oldu\u011fu i\u00e7in yitimler fazla ve sesler kar\u0131\u015f\u0131k olarak i\u015fitiliyordu. Bak\u0131r ala\u015f\u0131mlar\u0131n\u0131n geli\u015fmesiyle tel say\u0131s\u0131 artt\u0131r\u0131ld\u0131. Konu\u015fma say\u0131lar\u0131 artt\u0131k\u00e7a ba\u011flant\u0131lar yeti\u015fmemeye ba\u015flad\u0131. 1886 y\u0131l\u0131nda tek devreden de\u011fi\u015fik frekanslarla ses g\u00f6nderen bir ayg\u0131t (multiplex) k\u0131sa devresi yap\u0131ld\u0131. Uzun hatlara konulan y\u00fckselticilerle kay\u0131plar giderildi.\n\nTelefonda en b\u00fcy\u00fck ad\u0131mlardan biri operat\u00f6r kullanmaks\u0131z\u0131n yap\u0131lan otomatik konu\u015fmalard\u0131r. 1891 y\u0131l\u0131nda geli\u015ftirilen Strowger otomatik aray\u0131c\u0131yla araya operat\u00f6r girmeden aboneler birbirine ba\u011flanabilmi\u015ftir. Bu d\u00fczenek 1920 y\u0131l\u0131nda Bell d\u00fczene\u011fi olarak geli\u015ftirilmi\u015ftir. 18 Ekim 1892'de Chicago ve New York aras\u0131nda ilk uzun telefon hatt\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. 1948 y\u0131l\u0131ndan sonra ise transist\u00f6r\u00fcn sahneye \u00e7\u0131kmas\u0131yla elektromanyetik r\u00f6le sistemler yerini, elektronik devrelere b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r. Elektronik aray\u0131c\u0131 sistem ilk olarak 1965 y\u0131l\u0131nda ABD'de servise konulmu\u015ftur.\n\nTelefonda at\u0131lan di\u011fer b\u00fcy\u00fck ad\u0131m da, uzak mesafe konu\u015fmalar\u0131nda y\u00fcksek frekansl\u0131 radyo yay\u0131nlar\u0131ndan yararlan\u0131lmas\u0131d\u0131r. 150\u2013300\u00a0km aral\u0131klarla yer alan r\u00f6le istasyonlar\u0131 konu\u015fmalar\u0131 koaks kablolardan ve havadan elektromanyetik yay\u0131n \u015feklinde iletmektedir. Frekans y\u00fckseldik\u00e7e tek ba\u011flant\u0131 \u00fczerinden konu\u015fma kanal say\u0131s\u0131 da y\u00fckselmektedir. B\u00f6yle bir sistemle iki r\u00f6le istasyonu aras\u0131nda ayn\u0131 anda 3600 konu\u015fma yapmak olas\u0131d\u0131r.\n\nBu geli\u015fmeyi uydular arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lan konu\u015fmalar izlemi\u015ftir.\n\nAnakaralar aras\u0131 telefon konu\u015fmalar\u0131 1915 y\u0131l\u0131nda ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk konu\u015fma Paris'le ABD'de Arlingon aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Anakaralar aras\u0131 telefon konu\u015fmalar\u0131nda g\u00fc\u00e7l\u00fc radyo al\u0131c\u0131 vericileri kullan\u0131l\u0131yordu. \u0130yonosferin etkisi konu\u015fmalar\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sualt\u0131 kablolar\u0131 kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. \u0130lk sualt\u0131 kablosuyla telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri 1950 y\u0131l\u0131nda Florida ile Havana aras\u0131nda 185\u00a0km'lik uzakl\u0131kta yap\u0131ld\u0131. Sonu\u00e7 doyurucu oldu\u011fu i\u00e7in 1956 y\u0131l\u0131nda New York ile Londra aras\u0131na ayn\u0131 d\u00fczenek kuruldu.\n\nUydu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anakaralar aras\u0131 ilk telefon konu\u015fmalar\u0131 1960 y\u0131l\u0131nda ba\u015flad\u0131. Echo 1 isimli uyduyla ABD'nin do\u011fu yakas\u0131 ile bat\u0131 yakas\u0131 aras\u0131nda telefon ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flan\u0131nca bunu Telstar I, Telstar 2 ve di\u011fer uydular izledi. Bug\u00fcn uydular\u0131n devreye girmesiyle gemi ya da u\u00e7aklarla otomatik telefon konu\u015fmas\u0131 yap\u0131labilmektedir. 1985 y\u0131l\u0131nda uzay meki\u011fi Discovery'nin y\u00f6r\u00fcngeye koydu\u011fu uydulardan biri ayn\u0131 anda 20.000 konu\u015fma yapabilmeye olanak verir.\n\nT\u00fcrkiye'de ilk telefon \nT\u00fcrklerde ilk telefon Osmanl\u0131 Devleti'nde 1908 y\u0131l\u0131nda uygulanmaya ba\u015fland\u0131. Kad\u0131k\u00f6y ve Beyo\u011flu santralleri 1911 y\u0131l\u0131nda hizmete a\u00e7\u0131ld\u0131. \u0130lk otomatik telefon santrali Cumhuriyet d\u00f6neminde Atat\u00fcrk'\u00fcn emriyle 1926 y\u0131l\u0131nda Ankara'da kuruldu. Ard\u0131ndan di\u011fer il merkezlerinde de telefon santralleri kurulmaya ba\u015fland\u0131. K\u0131sa bir s\u00fcre sonra kurulan santraller arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla b\u00fct\u00fcn iller aras\u0131 telefon haberle\u015fmesi b\u00f6ylece ba\u015flam\u0131\u015f oldu. PTT'nin 1970'lerden sonra yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla telefon, T\u00fcrkiye'de ge\u00e7 olmakla beraber, s\u00fcratle yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131.\n\nT\u00fcrkiye'nin milletleraras\u0131 telefon santrali \u0130stanbul'daki Tahtakale Telefon Santralidir. Bu santralin di\u011fer milletleraras\u0131 telefon santralleriyle irtibat\u0131 1985 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla alt\u0131 yoldan olmaktad\u0131r. Bunlar: \n Edirne (Bulgaristan) hatt\u0131, \n \u0130zmir (Yunanistan) hatt\u0131, \n Antalya (\u0130talya) hatt\u0131, \n \u0130skenderun (Suriye) hatt\u0131, \n Diyarbak\u0131r (Irak) hatt\u0131, \n Ankara (Rusya) hatt\u0131. \nDiyarbak\u0131r'dan Ba\u011fdat'la g\u00f6r\u00fc\u015fecek bir abone \u00f6nce Tahtakaleyle irtibat kurar daha sonra Diyarbak\u0131r radyo linkiyle Ba\u011fdat'a ula\u015f\u0131r. \u0130leriki senelerde uzaya g\u00f6nderilecek T\u00fcrk uydular\u0131yla (T\u00fcrk-Sat) milletleraras\u0131 santral hatlar\u0131nda art\u0131\u015f beklenmektedir (1994).\n\nTelefon Tekni\u011fi \n\nBir elektrik devresi \u00fczerinden bir telefon konu\u015fmas\u0131n\u0131n yap\u0131lmas\u0131 s\u0131ras\u0131nda meydana gelen olaylar \u015f\u00f6ylece s\u0131ralanabilir:\n\n Ses enerjisi mekanik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n Mekanik enerji elektrik enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n Elektrik enerjisi nakledilir.\n Kar\u015f\u0131 tarafta elektrik enerjisi manyetik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n Manyetik enerji mekanik enerjiye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n Mekanik enerji ses enerjisine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n\nElektrik titre\u015fimlerinin iletkenlerdeki yay\u0131lma h\u0131z\u0131 esas titre\u015fimlerinin havadaki yay\u0131lma h\u0131z\u0131ndan birka\u00e7 y\u00fcz bin kere daha fazla oldu\u011fundan (200.000-300.000\u00a0km/s mertebesinde) telefon ile konu\u015fanlar, aradaki uzakl\u0131\u011fa ra\u011fmen, kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya bulunuyorlarm\u0131\u015f hissine sahiptirler. Telefon sistemi \u00fc\u00e7 ana g\u00f6rev yapar. \u0130ki abone aras\u0131nda konu\u015fma irtibat\u0131n\u0131 sa\u011flar ve aboneler aras\u0131nda \u00e7a\u011f\u0131rma, me\u015fgul \u00e7evirme, ses sinyalleri \u00fcretir. Otomatik olmayan manyetolu telefonlarda bu i\u015flemler elle yap\u0131l\u0131r.\n\nBir telefon aletinde bulunan belli ba\u015fl\u0131 par\u00e7alar \u015funlard\u0131r: \n Ses al\u0131c\u0131 (mikrofon)\n Mikrofon ak\u0131m kayna\u011f\u0131\n Ses verici (kulakl\u0131k)\n \u00c7a\u011f\u0131rma ve \u00e7a\u011fr\u0131lma d\u00fczenleri\n Devre a\u00e7\u0131p kapay\u0131c\u0131lar, (anahtarlar)\n \u00c7a\u011f\u0131rma kadran\u0131\n\nManuel ve otomatik santrallere ba\u011fl\u0131 telefon aletleri birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Her birinde yukar\u0131daki par\u00e7alar\u0131n baz\u0131lar\u0131 bulunur. Telefonun ahizesi sesi elektrik enerjisine, elektrik enerjisini de sese \u00e7evirir. Otomatik telefon cihaz\u0131nda ahize kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda devreyi a\u00e7an bir anahtar ve \u00f6n tarafta numerat\u00f6r\u00fc mevcuttur. Telefon ahizesi kald\u0131r\u0131l\u0131nca telefonla santral aras\u0131nda elektrik devresi kurulur. Ahizeden ton sesi duyulur. Numerat\u00f6rden, mesela 6 rakam\u0131 \u00e7evrilince elektrik devresi alt\u0131 defa a\u00e7\u0131l\u0131p kapanm\u0131\u015f olur. Elektrik devresindeki a\u00e7\u0131l\u0131p kapanmalar sinyal olarak santralde devreler vas\u0131tas\u0131yla say\u0131l\u0131r.\n\nMuhaberenin konu\u015fma \u015feklinde olmas\u0131 \u015fart de\u011fildir. Lokal santrallere konulan bilgisayarlar g\u00f6nderilen sinyal cinsine g\u00f6re se\u00e7im yaparak da\u011f\u0131t\u0131m\u0131 analog telefon, say\u0131sal telefon, faksimile, teleks, televizyon bilgi i\u015flem \u015fekillerinde terminallere ula\u015ft\u0131r\u0131r. B\u00f6ylece telefon konu\u015fmalar\u0131 yan\u0131nda televizyon, faksimil resim ve yaz\u0131, teleks, bilgisayar i\u015flemleri de \u00e7ok s\u00fcratli ve kaliteli olarak y\u00fcr\u00fct\u00fcl\u00fcr.\n\nMuhabere hatlar\u0131: Muhabere (haberle\u015fme) imk\u00e2nlar\u0131 \u00e7ok \u00e7e\u015fitlidir. Bunlar:\n\n\u0130ki telli konu\u015fma devreleri uzak mesafelerde kay\u0131plar \u00e7ok artt\u0131\u011f\u0131 ve kanal say\u0131s\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in \u015fehir i\u00e7i da\u011f\u0131t\u0131m sistemi d\u0131\u015f\u0131nda kullan\u0131lmaz. Muhabere sistemleri radyo yay\u0131nlar\u0131ndan istifadeyle kapasite ve kalite y\u00f6n\u00fcnden \u00e7ok geli\u015fmi\u015ftir. Telefon konu\u015fmalar\u0131 hem do\u011frudan analog sinyal olarak hem de bu analog sinyalin say\u0131sal sinyal haline \u00e7evrilmesinden sonra yay\u0131nlanarak yap\u0131labilmektedir. Analog sinyal de yank\u0131 problemi ve sinyal g\u00fcr\u00fclt\u00fc seviyesi y\u00fcksek oldu\u011fu i\u00e7in terk edilmi\u015f, say\u0131sal sinyal sistemine ge\u00e7ilmi\u015ftir.\n\nSay\u0131sal sinyal sistemlerinde, analog sinyal dilimlere b\u00f6l\u00fcnerek d\u00fczg\u00fcn palslara ayr\u0131l\u0131r. Bu palslar daha sonra kodlanarak verici anteninden '0', '1' say\u0131sal yay\u0131n olarak g\u00f6nderilir. Kodlanma i\u015flemi her konu\u015fma i\u00e7in ayr\u0131 ayr\u0131 yap\u0131labildi\u011fi i\u00e7in bir antenden ayn\u0131 anda binlerce say\u0131da konu\u015fma palslar halinde yay\u0131nlanabilir. Al\u0131c\u0131 telefon, istasyondan al\u0131nan bu binlerce yay\u0131n tekrar kod \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcde \u00e7\u00f6z\u00fcmlenerek, audio sinyal haline \u00e7evrilerek santral mant\u0131k devresinden ge\u00e7erek abonelere ula\u015f\u0131r. Kodlanm\u0131\u015f palslar antenden yay\u0131nlanabildi\u011fi gibi koaksiyel kablolardan da g\u00f6nderilebilir. Koaksiyel kablolarda kay\u0131plar \u00e7ok azal\u0131r. Koaksiyel kablo yerine bundan daha s\u00fcratli y\u00fcksek kapasiteli ve kay\u0131p oran\u0131 \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck optik fiber kablolar da kullan\u0131labilir. Optik fiber sisteminde kodlanm\u0131\u015f say\u0131sal sinyaller optik sinyallere \u00e7evrilerek g\u00f6nderilir. Kar\u015f\u0131 santralde optik sinyaller \u00f6nce elektronik sinyallere daha sonra da odyo analog sinyale \u00e7evrilerek lokal santral mant\u0131k devresinden abonelere ula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.\n\n\u0130ki telli muhabere sisteminde ayn\u0131 anda bir konu\u015fma yap\u0131l\u0131r. Halbuki pals kod mod\u00fcleli say\u0131sal radyo link muhabere sisteminde 30 kanal mevcuttur. Koaks kablolu say\u0131sal radyo link muhabere sistemiyse en az saniyede 30 megabit bilgi g\u00f6nderme kapasitesine sahip olup, 1920 kanall\u0131d\u0131r. 1985 senesinde F. Almanya'da hizmete girmi\u015f olan b\u00f6yle bir sistem saniyede 565 mbit (Megabit) kapasiteye; bir ba\u015fka ifadeyle ayn\u0131 anda 7680 konu\u015fma veya bilgi aktarmaya m\u00fcsaittir. Fiberoptik sistemler 140 mbit/saniye ve daha yukar\u0131 kapasitede g\u00f6rev yapmaktad\u0131r. Fiberoptik (Optik fiber) muhabere sistemi kapasite y\u00fcksekli\u011fi, montaj kolayl\u0131\u011f\u0131, bak\u0131m istememesi, y\u00fcksek kaliteli bilgi g\u00f6ndermesiyle mevcut sistemlerin en m\u00fckemmelidir.\n\n\u00d6zet olarak telefon santrallar\u0131n\u0131n isimleri \u015funlard\u0131r: Elektromekanik telefon santral\u0131, elektronik telefon santral\u0131, otomatik telefon santral\u0131, \u015fehirleraras\u0131 telefon santral\u0131, transit telefon santral\u0131, yar\u0131elektronik telefon santral\u0131, yar\u0131otomatik telefon santral\u0131, mahalli (yerel) telefon santral\u0131... olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r (1994).\n\nTelefonun tatbikatta sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 en b\u00fcy\u00fck faydas\u0131 muhaberenin s\u00fcratli bir \u015fekilde yap\u0131lmas\u0131d\u0131r. Fiberoptik, koaksiyel kablo ve elektromanyetik yollarla uydulardan yans\u0131t\u0131larak yap\u0131lan telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmeleri d\u00fcnyan\u0131n her k\u00f6\u015fesini birbirine ba\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Telefon sistemlerinin kanal kapasiteleri her ge\u00e7en g\u00fcn artmaktad\u0131r. Kanal say\u0131s\u0131nda art\u0131\u015flar telefonu daha da pratik bir hale sokmaktad\u0131r. Telekom\u00fcnikasyon aras\u0131ndaki \u00f6nemli geli\u015fmelerden biri de, telsiz telefonun ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131d\u0131r. K\u0131sa dalga radyo al\u0131c\u0131\u2014vericilerin normal telefon sistemine ba\u011flamas\u0131yla hareket halinde telefonla konu\u015fma imk\u00e2n\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemle b\u00f6lgeler aras\u0131 kesintisiz ba\u011flant\u0131 oldu\u011fu (www) gibi, \u00e7ok uzun menzilli yolculuklar yapan bile istedi\u011fi yeri an\u0131nda arayabilir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n\n Cep telefonu\n Uydu telefonu\n Telefon rehberi\n Telefon numaraland\u0131rma plan\u0131\n Telekom\u00fcnikasyon \n Telefon santrali\n Telefon bankac\u0131l\u0131\u011f\u0131\n Telefon g\u00f6r\u00fc\u015fmesi\n \u015eebeke operat\u00f6r\u00fc\n Kriptolu telefon\n Uydu telefonu\n Dokunmal\u0131\n Mobil oyun\n\nKaynak\u00e7a \n\nTelekom\u00fcnikasyon ekipmanlar\u0131\nToplu ileti\u015fim teknolojileri\nHaberle\u015fme tekni\u011fi\nTelefonculuk\nAmerika Birle\u015fik Devletleri icatlar\u0131\n\u0130sko\u00e7 icatlar\u0131\n\u0130talyan icatlar\u0131\nKanadal\u0131 icatlar\u0131\nFrans\u0131zcadan T\u00fcrk\u00e7eye ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fckler", "Theodoros Angelopoulos (Yunanca: \u0398\u03cc\u03b4\u03c9\u03c1\u03bf\u03c2 \u0391\u03b3\u03b3\u03b5\u03bb\u03cc\u03c0\u03bf\u03c5\u03bb\u03bf\u03c2) (27 Nisan 1935 - 24 Ocak 2012), Yunan sinemas\u0131n\u0131n Costa Gavras ve Costas Ferris ile birlikte \u00f6nc\u00fc y\u00f6netmeni. Sanatsal sineman\u0131n en \u00f6nemli \u00e7a\u011fda\u015f temsilcilerindendir.\n\nMitolojik g\u00f6ndermelere bol yer verilen filmlerinde, daha \u00e7ok bireyden hareketle tarihsel ba\u011flam i\u00e7inde toplumsal olaylar konu edilmektedir. \u00d6zellikle entelekt\u00fcel bireyin ya\u015fama dair \u0131zd\u0131raplar\u0131 ve d\u00fc\u015f k\u0131r\u0131kl\u0131klar\u0131 i\u015flenir. Filmlerinde geni\u015f plan \u00e7ekimler ve uzun sekanslar \u00e7ok\u00e7a yer al\u0131r. \u00c7o\u011funu Eleni Karaindrou'nun m\u00fczikledi\u011fi filmleri aras\u0131nda \u015funlar say\u0131labilir: 36 G\u00fcnleri, Avc\u0131lar, Kumpanya, Kitera'ya Yolculuk, Ar\u0131c\u0131, Puslu Manzaralar, Leyle\u011fin Geciken Ad\u0131m\u0131, Ulis'in Bak\u0131\u015f\u0131, Sonsuzluk ve Bir G\u00fcn, A\u011flayan \u00c7ay\u0131r, Zaman\u0131n Tozu.\n\nTheo Angelopoulos, 20-26 Eyl\u00fcl 2010 tarihleri aras\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen 17. Alt\u0131n Koza Film Festivali'nin onur konu\u011fu olarak Adana'ya gelmi\u015f ve \u00f6d\u00fcl t\u00f6renine kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu festivalde y\u00f6netmenin \"Kiteraya Yolculuk\", \"Ar\u0131c\u0131\", \"Leyle\u011fin Geciken Ad\u0131m\u0131\", \"Ulis'in Bak\u0131\u015f\u0131\", \"Sonsuzluk ve Bir G\u00fcn\", \"A\u011flayan \u00c7ay\u0131r\" ve \"Zaman\u0131n Tozu\" adl\u0131 filmlerinin \"Balkanlar\u0131n Belle\u011fi - Theo Angelopoulos\" adl\u0131 \u00f6zel bir b\u00f6l\u00fcmde g\u00f6sterilece\u011fi il\u00e2n edilmi\u015ftir.\n\nAyr\u0131ca 2010 y\u0131l\u0131nda, Dokuz Eyl\u00fcl \u00dcniversitesi G\u00fczel Sanatlar Fak\u00fcltesi taraf\u0131ndan kendisine Fahri Doktora unvan\u0131 verilmi\u015ftir.\n\nAngelopoulos 24 Ocak 2012 g\u00fcn\u00fc, ak\u015fam saatlerinde Pire-Drapetsona otoyolunda, \u00d6teki Deniz-The Other Sea adl\u0131 yeni filminin \u00e7ekimi s\u0131ras\u0131nda \u00e7arpan bir motosiklet y\u00fcz\u00fcnden ya\u015fama veda etti. Olay yerinden ambulansla Faliro'daki bir hastaneye g\u00f6t\u00fcr\u00fclen \u00fcnl\u00fc y\u00f6netmen, yo\u011fun bak\u0131ma al\u0131nd\u0131 ancak hastanede ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi. Yunanistan'\u0131n \u00f6nemli gazetelerinden Kathimerini, Angelopoulos'un \u00f6l\u00fcm haberini, \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn \u015f\u00fcpheli olabilecegi imas\u0131 ile man\u015fetten verdi. Gazete hen\u00fcz teyit edilememekle birlikte Angelopoulos'a \u00e7arpan arac\u0131n polise ait oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 da dile getirdi.\n\nTarz\u0131 \nTheodoros Angelopoulos, 1989 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul Film Festivali i\u00e7in T\u00fcrkiye'ye geldi\u011finde sinema yazar\u0131 Atilla Dorsay'a verdi\u011fi r\u00f6portajda ilk gen\u00e7li\u011finde, o y\u0131llarda egemen olan Amerikan sinemas\u0131ndan etkilenmi\u015f olmakla birlikte Fransa'da ya\u015famaya ba\u015flad\u0131ktan sonra Avrupa sinemas\u0131ndan ve Yeni Dalga film ak\u0131m\u0131ndan fazlas\u0131yla etkilendi\u011fini, \u00f6zellikle de Friedrich Wilhelm Murnau, Orson Welles, Kenji Mizoguchi ve Michelangelo Antonioni'nin filmlerinin onun \u00fczerinde derin etkiler b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.\n\nFilmlerinde \u00e7ok uzun plan-sekanslar kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131, hatta bu nedenle Paris'te okudu\u011fu IDHEC sinema okulundan 1961 y\u0131l\u0131nda at\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yleyen Angelopoulos, Eisenstein'\u0131n kuramlar\u0131n\u0131n aksine \"kurgu sinemas\u0131\"na s\u0131cak bakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, duygular\u0131 \u00e7ok \u00f6ne \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve ritmi bozdu\u011fu i\u00e7in araya s\u0131k s\u0131k yak\u0131n planlar\u0131n eklendi\u011fi kurgu anlay\u0131\u015f\u0131na kar\u015f\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Ona g\u00f6re bu ba\u015f d\u00f6nd\u00fcr\u00fcc\u00fc h\u0131zl\u0131 tempolu kurguda \"\u00f6l\u00fc zaman\" denilen \u015fey de ortadan kalkmaktad\u0131r. Oysa Angelopoulos'un 'm\u00fczikal dinlenme' olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ve ancak uzun planlarla elde edilebilecek bu \"\u00f6l\u00fc zaman\", etki olu\u015fturabilmek i\u00e7in \u00e7ok gereklidir.\n\nAngelopoulos, filmlerinde (\u00f6zellikle de \"Kumpanya\" filminde) s\u0131kl\u0131kla ba\u015fvurdu\u011fu zamanda ve mek\u00e2nda ileri geri s\u0131\u00e7ramalarla, Bertolt Brecht'in epik tiyatrosuna en yak\u0131n sinemay\u0131 yapan y\u00f6netmen oldu\u011funu, ayr\u0131ca \u00e7oklar\u0131 modas\u0131 ge\u00e7mi\u015f olarak tan\u0131mlasa da filmlerinde Freud'cu \u00f6\u011felere yer verdi\u011fini, ilk filmlerinde politik sinema yaparken, de\u011fi\u015fen d\u00fcnya \u015fartlar\u0131nda son filmlerinde art\u0131k siyaseti sadece bir arka plan olarak kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 da s\u00f6zlerine eklemi\u015ftir.\n\nAngelopoulos'un hemen hemen t\u00fcm filmlerinin g\u00f6r\u00fcnt\u00fc y\u00f6netmeni Yorgos Arvanitis'ti. Senarist Tonino Guerra ve besteci Eleni Karaindrou da y\u00f6netmenin ilk d\u00f6nemi haricindeki bir\u00e7ok filmine katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. Bu ikilinin katk\u0131lar\u0131yla Angelopoulos'un filmleri daha lirik ve h\u00fcz\u00fcnl\u00fc bir \u00e7izgiye gelmi\u015ftir.\n\nFilmografisi\n\nKonulu filmleri\n\nDi\u011fer filmleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Theo Angelopoulos Resmi Sitesi\n\n \n1935 do\u011fumlular\nAtina do\u011fumlu sanat\u00e7\u0131lar\n2012 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nYunan film y\u00f6netmenleri\nYunan senaristler\nParis \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nCannes Film Festivali En \u0130yi Senaryo \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nYunanistan'da trafik kazas\u0131nda \u00f6lenler\nFransa'daki Yunan gurbet\u00e7iler\nAvrupa Film \u00d6d\u00fclleri", "T\u00fcrkiye'de siyaset, T\u00fcrkiye'nin kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesine dayal\u0131 bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131r. Yasama, Y\u00fcr\u00fctme ve Yarg\u0131 erklerinden olu\u015fan \u00fc\u00e7l\u00fc kuvvet ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 ilkesi temel al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Buradaki \u00fc\u00e7 erk; Yasama (TBMM), Y\u00fcr\u00fctme (Cumhurba\u015fkan\u0131) ve Yarg\u0131 (Mahkemeler) taraf\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r.\n\n\u015eu anda T\u00fcrkiye Cumhuriyeti siyasetinde;\n\nArka plan \nYasama; T\u00fcrkiye'de tek meclisli yasama organ\u0131 vard\u0131r. T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi, asli g\u00f6revi y\u00fcr\u00fctmeyi denetlemek olan, yasa yapma, de\u011fi\u015ftirme ve y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rma g\u00fcc\u00fcne sahip bir t\u00fcr kat\u0131l\u0131mc\u0131 parlamento ve anayasal devlet organ\u0131d\u0131r.\n\nY\u00fcr\u00fctme; Cumhuriyet rejimi ile y\u00f6netilen T\u00fcrkiye'de Cumhurba\u015fkan\u0131, Devletin ba\u015f\u0131d\u0131r. Bu s\u0131fatla T\u00fcrkiye Cumhuriyetini ve T\u00fcrk Milletinin birli\u011fini temsil eder; Anayasa'n\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131, Devlet organlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli ve uyumlu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 temin eder.\n\nYarg\u0131; T\u00fcrkiye'de yarg\u0131 yetkisi ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r.\n\nYasama\n\nParlamento \n\nT\u00fcrkiye Cumhuriyeti'nin 23 Nisan 1920'de kurulmu\u015f olan yasama organ\u0131d\u0131r.\n\nYasama; asli g\u00f6revi y\u00fcr\u00fctmeyi denetlemek olan, yasa yapma, yasa de\u011fi\u015ftirme ve var olan yasalar\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131rma yetkisidir. T\u00fcrkiye Cumhuriyeti anayasas\u0131na g\u00f6re T\u00fcrkiye'de yasama g\u00f6revi TBMM'ye aittir. Bundan dolay\u0131 \u00fclkenin kanunlar\u0131n\u0131 TBMM belirler.\n\nAnayasan\u0131n 108'nci Maddesine g\u00f6re, yasama yetkisi T\u00fcrk Milleti ad\u0131na T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi genel se\u00e7imleri, be\u015f y\u0131lda bir, serbest, e\u015fit, tek dereceli, genel oy esaslar\u0131na g\u00f6re, yarg\u0131 organlar\u0131n\u0131n genel y\u00f6netim ve denetimi alt\u0131nda yap\u0131l\u0131r.\n\nMilletvekili se\u00e7ilebilmek i\u00e7in, en az ilk\u00f6\u011fretim mezunu olmak ve ayr\u0131ca, Anayasada yaz\u0131l\u0131 di\u011fer se\u00e7ilme yeterliliklerine sahip olmak gerekir. TBMM \u00fcyeleri, yasama dokunulmazl\u0131\u011f\u0131na sahiptir.\n\nT\u00fcrkiye'de ilk\u00f6\u011fretim mezunu olmak, milletvekili olmak i\u00e7in yeterlidir.\n\nMilletvekilleri her ilin n\u00fcfus yo\u011funlu\u011funa g\u00f6re da\u011f\u0131t\u0131l\u0131r. Partiler her ilden \u00e7\u0131kacak vekil say\u0131s\u0131na g\u00f6re se\u00e7im s\u00fcrecinde aday listesini belirler ve se\u00e7menin \u00f6n\u00fcne koyar. T\u00fcrkiye'de milletvekili se\u00e7imlerinde siyasi partilere %7 baraj\u0131 uygulan\u0131r. Baraj alt\u0131nda kalan bir siyasi partinin milletvekili aday\u0131, b\u00f6lgesinde yeterli oyu dahi alsa milletvekili olamaz.\n\nT\u00fcrkiye'de tek meclis vard\u0131r ve TBMM \u00fcyelerine milletvekili denir. \u00c7o\u011fu modern \u00fclkede, \u00e7ift meclis oldu\u011fu i\u00e7in, milletvekili genelde alt kanattaki \u00fcyelere verilen isimdir, \u00fcst kanad\u0131n senato gibi farkl\u0131 bir ismi vard\u0131r.\n\nMilletvekilleri genelde belirli siyasi partilere ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ancak adaylar ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak da istedi\u011fi b\u00f6lgeden se\u00e7ime kat\u0131labilirler.\n\nSiyasi partiler \n\nSiyasi Partiler Yasas\u0131na uygun olarak kurulan partiler, T\u00fcrk halk\u0131ndan Genel Se\u00e7imlerde \u015fu anda %7 (y\u00fczde yedi) olan baraj\u0131 ge\u00e7tikleri takdirde \u00fclkeyi y\u00f6netmek i\u00e7in veya TBMM'de yer almak i\u00e7in Yasama g\u00f6revlerini yerine getirirler, \u00e7o\u011funlu\u011fa sahip olununca Y\u00fcr\u00fctme erkine sahip olurlar.\n\nMilletvekili se\u00e7ilme yeterlili\u011fi \nAnayasan\u0131n 76'nci Maddesine g\u00f6re, onsekiz ya\u015f\u0131n\u0131 dolduran her T\u00fcrk milletvekili se\u00e7ilebilir.\n\nAyr\u0131ca, en az ilkokul mezunu olmayanlar, k\u0131s\u0131tl\u0131lar, askerlikle ili\u015fi\u011fi olanlar, kamu hizmetinden yasakl\u0131lar, taksirli su\u00e7lar hari\u00e7 toplam bir y\u0131l veya daha fazla hapis ile a\u011f\u0131r hapis cezas\u0131na h\u00fck\u00fcm giymi\u015f olanlar; zimmet, ihtilas, irtikap, r\u00fc\u015fvet, h\u0131rs\u0131zl\u0131k, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k, sahtecilik, inanc\u0131 k\u00f6t\u00fcye kullanma, dolanl\u0131 iflas gibi y\u00fcz k\u0131zart\u0131c\u0131 su\u00e7larla, ka\u00e7ak\u00e7\u0131l\u0131k, Resm\u00ee ihale ve al\u0131m sat\u0131mlara fesat kar\u0131\u015ft\u0131rma, Devlet s\u0131rlar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa vurma, ter\u00f6r eylemlerine kat\u0131lma ve bu gibi eylemleri tahrik ve te\u015fvik su\u00e7lar\u0131ndan biriyle h\u00fck\u00fcm giymi\u015f olanlar, affa u\u011fram\u0131\u015f olsalar bile milletvekili se\u00e7ilemezler.\n\nH\u00e2kimler ve savc\u0131lar, y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 mensuplar\u0131, y\u00fcksek\u00f6\u011fretim kurumlar\u0131ndaki \u00f6\u011fretim elemanlar\u0131, Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Kurulu \u00fcyeleri, kamu kurum ve kurulu\u015flar\u0131n\u0131n memur stat\u00fcs\u00fcndeki g\u00f6revlileri ile yapt\u0131klar\u0131 hizmet bak\u0131m\u0131ndan i\u015f\u00e7i niteli\u011fi ta\u015f\u0131mayan di\u011fer kamu g\u00f6revlileri ve Silahl\u0131 Kuvvetler mensuplar\u0131, g\u00f6revlerinden \u00e7ekilmedik\u00e7e, aday olamazlar ve milletvekili se\u00e7ilemezler.\n\nY\u00fcr\u00fctme\n\nCumhurba\u015fkan\u0131 \n\nT\u00fcrkiye'de 1923'te Cumhuriyetin ilan\u0131 ile devlet ba\u015fkan\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131 s\u0131fat\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhur kelimesi Arap\u00e7a halk, topluluk anlam\u0131na gelmektedir. \u0130lk \u00f6nceleri Reis-i Cumhur bi\u00e7iminde kullan\u0131lan unvan zamanla Cumhurba\u015fkan\u0131 olarak \u015fekillenmi\u015ftir.\n\nCumhurba\u015fkan\u0131 Devletin ba\u015f\u0131d\u0131r. Bu s\u0131fatla T\u00fcrkiye Cumhuriyetini ve T\u00fcrk Milletinin birli\u011fini temsil eder. Anayasan\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131, Devlet organlar\u0131n\u0131n d\u00fczenli ve uyumlu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 temin eder.\n\nCumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n hastal\u0131k ve yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kma gibi sebeplerle ge\u00e7ici olarak g\u00f6revinden ayr\u0131lmas\u0131 hallerinde, g\u00f6revine d\u00f6nmesine kadar; \u00f6l\u00fcm, \u00e7ekilme veya ba\u015fka bir sebeple Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131n\u0131n bo\u015falmas\u0131 halinde de yenisi se\u00e7ilinceye kadar, Cumhurba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na vek\u00e2let eder ve Cumhurba\u015fkan\u0131na ait yetkileri kullan\u0131r.\n\nCum\u00adhur\u00adba\u015f\u00adka\u00adn\u0131, k\u0131rk ya\u00ad\u015f\u0131\u00adn\u0131 dol\u00addur\u00admu\u015f ve y\u00fck\u00adsek \u00f6\u011f\u00adre\u00adnim yap\u00adm\u0131\u015f T\u00fcr\u00adki\u00adye B\u00fc\u00ady\u00fck Mil\u00adlet Mec\u00adli\u00adsi \u00fcye\u00adle\u00adri ve\u00adya bu ni\u00adte\u00adlik\u00adle\u00adre ve mil\u00adlet\u00adve\u00adki\u00adli se\u00ad\u00e7il\u00adme ye\u00adter\u00adli\u00ad\u011fi\u00adne sa\u00adhip T\u00fcrk va\u00adtan\u00adda\u015f\u00adla\u00adr\u0131 ara\u00ads\u0131n\u00addan, halk ta\u00adra\u00adf\u0131n\u00addan se\u00ad\u00e7i\u00adlir.\n\n2007 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan referandumla Cum\u00adhur\u00adba\u015f\u00adka\u00adn\u0131'\u00adn\u0131n g\u00f6\u00adrev s\u00fc\u00adre\u00adsi yedi y\u0131ldan be\u015f (5) y\u0131la indirilmi\u015ftir. Daha \u00f6nce sadece bir d\u00f6nem i\u00e7in se\u00e7ilebilen Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n bir ikinci d\u00f6nem daha se\u00e7ilebilmesi kabul edilmi\u015ftir. Yine bu referandumla daha \u00f6nce TBMM \u00fcyeleri taraf\u0131ndan se\u00e7ilebilen Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi kabul edilmi\u015ftir.\n\nCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 H\u00fck\u00fbmet Sistemi \nT\u00fcrkiye'de 2017 T\u00fcrkiye anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi referandumundan %51.41 \u00e7\u0131kmas\u0131 ile uygulanmaya ba\u015flanan sistem. T\u00fcrkiye Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan'\u0131n 2 May\u0131s 2017'de AK Parti'ye \u00fcye olmas\u0131 ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sistem TBMM'de 339 milletvekili ile kabul edilmi\u015ftir. Yurt d\u0131\u015f\u0131nda k\u0131smen ba\u015fkanl\u0131k sistemi olarak bilinmektedir.\n\nT\u00fcrkiye Cumhuriyeti'nin ilk cumhurba\u015fkan\u0131 olan Mustafa Kemal Atat\u00fcrk, hem Cumhuriyet Halk Partisi genel ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 hem de T\u00fcrkiye Cumhuriyeti cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini ayn\u0131 anda yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc CHP'ye, Cel\u00e2l Bayar ise Demokrat Parti'ye \u00fcye bir \u015fekilde cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Cumhurba\u015fkan\u0131 1961 Anayasas\u0131'nda kuvvetler ayr\u0131l\u0131\u011f\u0131 kapsam\u0131nda partisiz hale getirilmi\u015ftir. 16 Nisan 2017 tarihinde anayasada yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklik ile cumhurba\u015fkan\u0131n partisi ile ili\u015fi\u011finin devam etmesine izin verilmi\u015ftir. Bunu takiben Cumhurba\u015fkan\u0131 Recep Tayyip Erdo\u011fan, 21 May\u0131s 2017 tarihinde AK Parti'ye \u00fcye olmu\u015ftur.\n\nBa\u015fbakan (1920\u20132018) \nT\u00fcrkiye'de Ba\u015fbakan, 1920-2018 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda h\u00fck\u00fbmetin ba\u015f\u0131 ve Bakanlar Kurulunun ba\u015fkan\u0131 olarak g\u00f6rev yapan makamd\u0131. Ba\u015fbakan, T\u00fcrkiye'de yap\u0131lan genel se\u00e7im sonucuna g\u00f6re Cumhurba\u015fkan\u0131nca TBMM \u00fcyeleri aras\u0131ndan atan\u0131rd\u0131. Ba\u015fbakanl\u0131k, 2017 T\u00fcrkiye anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi referandumunun ard\u0131ndan yap\u0131lan 2018 T\u00fcrkiye genel se\u00e7imleri ile birlikte kald\u0131r\u0131ld\u0131.\n\nBakanlar \nT\u00fcrkiye'de kabine, Cumhurba\u015fkan\u0131'n\u0131n ba\u015fkanl\u0131k etti\u011fi ve t\u00fcm bakanlar\u0131n bir araya gelip kararlar ald\u0131\u011f\u0131 gayri resmi bir kuruldur. 2017 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi referandumunun ard\u0131ndan Bakanlar Kurulu kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Cumhurba\u015fkan\u0131 y\u00fcr\u00fctmenin tek sahibi olmu\u015ftur. Kamuoyunda Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kabinesinin t\u00fczel ki\u015fili\u011finin var oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesine ra\u011fmen ilgili tek t\u00fczel ki\u015filik Cumhurba\u015fkan\u0131d\u0131r.\n\nCumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 kabinesinin \u00fcyeleri \u015funlard\u0131r;\n\n Cumhurba\u015fkan\u0131\n Cumhurba\u015fkan\u0131 Yard\u0131mc\u0131s\u0131\n Adalet Bakan\u0131\n Aile ve Sosyal Hizmetler Bakan\u0131\n \u00c7al\u0131\u015fma ve Sosyal G\u00fcvenlik Bakan\u0131\n \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi Bakan\u0131\n D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131\n Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakan\u0131\n Gen\u00e7lik ve Spor Bakan\u0131\n Hazine ve Maliye Bakan\u0131\n \u0130\u00e7i\u015fleri Bakan\u0131\n K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakan\u0131\n Mill\u00ee E\u011fitim Bakan\u0131\n Mill\u00ee Savunma Bakan\u0131\n Sa\u011fl\u0131k Bakan\u0131\n Tar\u0131m ve Orman Bakan\u0131\n Ticaret Bakan\u0131\n Ula\u015ft\u0131rma ve Altyap\u0131 Bakan\u0131\n\nYarg\u0131\n\nMahkemeler \n\nT\u00fcrkiye'de yarg\u0131 yetkisi ba\u011f\u0131ms\u0131z ve tarafs\u0131z mahkemeler ve y\u00fcksek yarg\u0131 organlar\u0131 taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131r.\n\n Anayasa Mahkemesi, y\u00fcksek yarg\u0131 organ\u0131 olup, yasalar\u0131n Anayasa'ya uygunlu\u011funu denetleyerek, y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesine ya da iptaline karar veren son mercidir. Ayr\u0131ca Y\u00fcce Divan olarak da g\u00f6rev yapar.\n Yarg\u0131tay, adli yarg\u0131 organ\u0131d\u0131r. En \u00fcst mahkeme Yarg\u0131tay'd\u0131r ve son karar verici mekanizmad\u0131r. Ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7tihat kararlar\u0131 ba\u011flay\u0131c\u0131d\u0131r.\n Dan\u0131\u015ftay, idari yarg\u0131 organ\u0131d\u0131r. \u0130dari davalar\u0131n bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mercidir. Ald\u0131\u011f\u0131 kararlara Y\u00fcr\u00fctme uymak zorundad\u0131r.\n Say\u0131\u015ftay, mali yarg\u0131 organ\u0131d\u0131r. T\u00fcm kamu kurum, kurulu\u015f ve iktisadi te\u015febb\u00fcslerin muhasebat sistemini denetlemekle y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr.\n Hakimler ve Savc\u0131lar Kurulu ise hakim ve savc\u0131lar\u0131n tayin, terfi ve atama i\u015flerinden sorumludur.\n\nAnayasa'da yarg\u0131 b\u00f6l\u00fcm\u00fc, hukuk devleti ilkesi esas al\u0131narak mahkemelerin ve yarg\u0131\u00e7lar\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve yarg\u0131\u00e7 g\u00fcvencesi temeli \u00fczerine oturtulmu\u015ftur. Bu, hak arama \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn gere\u011fi, insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin g\u00fcvencesidir.\n\nG\u00fcvenlik \n\n T\u00fcrk Silahl\u0131 Kuvvetleri, T\u00fcrkiye'ye gelebilecek olan tehditlere kar\u015f\u0131 \u00fclkeyi savunmakla g\u00f6revlendirilmi\u015f olan silahl\u0131 devlet kuvvetidir ve Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n Emniyet Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, \u00fclke i\u00e7erisindeki t\u00fcm polis te\u015fkilat\u0131n\u0131n ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu kurumdur. Asayi\u015fi sa\u011flar ve g\u00f6zetir, yarg\u0131 kurumunun talebi \u00fczerine ki\u015fileri mahkeme \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kart\u0131r. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n Jandarma Genel Komutanl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye'de il ve il\u00e7e belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda kalan veya polis te\u015fkilat\u0131 bulunmayan yerlerdeki genel kolluk kuvvetidir. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n Sahil G\u00fcvenlik Komutanl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye'nin b\u00fct\u00fcn sahillerinde, i\u00e7 sular\u0131 Marmara Denizi ile \u0130stanbul ve \u00c7anakkale bo\u011fazlar\u0131nda, liman ve k\u00f6rfezlerinde, karasular\u0131nda, m\u00fcnhas\u0131r ekonomik b\u00f6lgesi ile ulusal ve uluslararas\u0131 hukuk kurallar\u0131 uyar\u0131nca egemenlik ve denetimi alt\u0131nda bulunan deniz alanlar\u0131nda hizmet veren silahl\u0131 bir genel kolluk kuvveti. \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131d\u0131r.\n Mill\u00ee \u0130stihbarat Te\u015fkil\u00e2t\u0131 (M\u0130T), T\u00fcrkiye'nin Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131'na ba\u011fl\u0131 resm\u00ee istihbarat \u00f6rg\u00fct\u00fcd\u00fcr.\n\nDevlet protokol\u00fc \n\nT\u00fcrkiye'de devlet protokol\u00fcn\u00fcn ve devletleraras\u0131 protokol i\u015flerinin y\u00fcr\u00fct\u00fclmesi i\u00e7in D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131nda Protokol Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc kurulmu\u015ftur.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n T\u00fcrkiye'de se\u00e7imler\n T\u00fcrk siyasetinde kad\u0131nlar\u0131n yeri\n\nKaynak\u00e7a", "Atat\u00fcrk Havaliman\u0131 (IATA: ISL, ICAO: LTBA) veya eski ad\u0131yla Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131, \u0130stanbul'un Avrupa Yakas\u0131'nda bulunan uluslararas\u0131 havaliman\u0131yd\u0131. 1900'lerin ba\u015f\u0131nda T\u00fcrkiye'de ilk hava ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015flat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yer olan Ye\u015filk\u00f6y Havaliman\u0131, 1953 y\u0131l\u0131nda uluslararas\u0131 hava trafi\u011fine a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. 29 Temmuz 1985 tarihinde T\u00fcrkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atat\u00fcrk'\u00fcn soyad\u0131 d\u00f6nemin Cumhurba\u015fkan\u0131 Kenan Evren taraf\u0131ndan havaliman\u0131na verilmi\u015ftir.\n\n2015 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re T\u00fcrkiye'nin en yo\u011fun trafi\u011fi ve d\u00fcnyan\u0131n 11. en yo\u011fun yolcu trafi\u011finin oldu\u011fu havaliman\u0131d\u0131r. G\u00fcnl\u00fck ortalama 1100 u\u00e7a\u011f\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 havaliman\u0131, Avrupa'n\u0131n en \u00f6nemli transit yolcu havalimanlar\u0131 aras\u0131nda bulunmaktad\u0131r. Meydana ini\u015f yapan ve meydandan havalanan u\u00e7ak say\u0131s\u0131, 4 Eyl\u00fcl 2016'da 1453 ile (Her 59,46 saniyede bir u\u00e7ak ini\u015f ya da kalk\u0131\u015f\u0131) t\u00fcm zamanlar\u0131n rekorunu k\u0131rd\u0131. Pist ba\u015f\u0131na saatte olu\u015fan u\u00e7ak trafi\u011fi rekoru ise 55 u\u00e7ak ile Londra'daki Gatwick Havaliman\u0131 elinde tutmaktad\u0131r. Bu say\u0131 Atat\u00fcrk havaliman\u0131nda 30'dur. 2015 y\u0131l\u0131nda 61.332.124 yolcu, 464.774 u\u00e7ak ve 790.744 ton kargo trafi\u011fine ev sahipli\u011fi yapan Atat\u00fcrk Havaliman\u0131, \u00fclkenin en i\u015flek havaliman\u0131yd\u0131. 7 Nisan 2019'dan itibaren sivil u\u00e7u\u015flara, 5 \u015eubat 2022'den itibaren de kargo u\u00e7u\u015flar\u0131na kapat\u0131lm\u0131\u015f ve bu u\u00e7u\u015flar \u0130stanbul Havaliman\u0131'na aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nYerle\u015fim \n\u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'n\u0131n co\u011frafi koordinatlar\u0131 40\u00b058'34\"N, 28\u00b048'50\"E \u015feklindedir. \u0130stanbul'un en b\u00fcy\u00fck il\u00e7elerinden Bak\u0131rk\u00f6y ve merkezi deniz kenar\u0131nda olan Ye\u015filk\u00f6y semtinin s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan havaliman\u0131, arazisi g\u00fcneyde Marmara Denizi, kuzeyde ise D-100 Karayoluyla s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTarih\u00e7e\n\n1900'lerin ba\u015f\u0131 \nT\u00fcrkiye'de ilk havac\u0131l\u0131k giri\u015fimleri 1911-12'de, bug\u00fcn Atat\u00fcrk Havaliman\u0131 olan arazinin yak\u0131n\u0131nda kurulan iki hangar ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir meydanla ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130lk kullan\u0131m amac\u0131 askeridir; Harbiye Naz\u0131r\u0131 Mahmud \u015eevket Pa\u015fa orduda kullan\u0131lacak u\u00e7aklar i\u00e7in bir tesis olu\u015fturmak istemi\u015ftir.\n\n1920-30'lar \nCumhuriyetin ilan\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 1925'te kurulan T\u00fcrk Tayyare Cemiyeti'yle sivil havac\u0131l\u0131\u011f\u0131n ilk ad\u0131mlar\u0131 at\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. Ye\u015filk\u00f6y'deki tesis 1933 y\u0131l\u0131na kadar askeri ama\u00e7la kullan\u0131lm\u0131\u015f, bu tarihteyse Amerika'dan al\u0131nan iki King Bird modeli u\u00e7akla sivil u\u00e7u\u015flar ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bir hangar ve yan\u0131ndaki k\u00e2gir bina sivil u\u00e7u\u015flara ayr\u0131l\u0131rken, binan\u0131n \u00fcst kat\u0131na bir bekleme odas\u0131 ve bilet sat\u0131\u015f gi\u015fesi kurularak terminal olu\u015fturuldu. \u015eubat 1933'te ilk protokol yolcular\u0131 \u0130stanbul-Ankara u\u00e7u\u015funu ger\u00e7ekle\u015ftirdi. O tarihte yak\u0131t ikmali gerekti\u011finde u\u00e7aklar Eski\u015fehir'e iniyor, ard\u0131ndan Ankara'ya devam ediyordu. Ankara'da Gazi E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fc'n\u00fcn yan\u0131ndaki bir tarla pist olarak kullan\u0131l\u0131yordu. Yine 1933'te be\u015f u\u00e7akl\u0131k bir filo T\u00fcrk Hava Postalar\u0131 ad\u0131 alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131.\n\n1940-50'ler \nT\u00fcrkiye'nin 1944 Chicago Sivil Havac\u0131l\u0131k S\u00f6zle\u015fmesi'ni imzalamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131'n\u0131n uluslararas\u0131 hale getirilmesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. 1947'de havaalan\u0131yla ilgili proje haz\u0131rland\u0131 ve Bay\u0131nd\u0131rl\u0131k Bakanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n verdi\u011fi yetkiyle Amerikan Westinghouse-IG White firmalar\u0131 1949'da yap\u0131ma ba\u015flad\u0131. 10 bin m\u00b2'lik bir alan\u0131 kaplayan bu meydan tesisleri hem i\u00e7, hem d\u0131\u015f seferler i\u00e7in hizmet eden bir terminal binas\u0131, 2300 metre uzunlu\u011funda bir pist, bir hangar ve servis yap\u0131lar\u0131ndan olu\u015fuyordu. Havaalan\u0131nda ayr\u0131ca radyo al\u0131c\u0131-vericisi ve ayr\u0131 bir enerji santrali de vard\u0131. Proje 1953'te tamamlanarak ayn\u0131 y\u0131l\u0131n 1 A\u011fustos'unda hizmete girdi.\n\n1960-70'ler \n\nH\u0131zla artan uluslararas\u0131 yolcu trafi\u011fi ve teknolojik geli\u015fmeler -\u00f6zellikle de geni\u015f g\u00f6vdeli u\u00e7aklar\u0131n yayg\u0131nla\u015fmas\u0131- Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131'n\u0131n geni\u015fleme ve yenileme ihtiyac\u0131n\u0131 ortaya \u00e7\u0131kartt\u0131. 1961'de bu ihtiyac\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere \u00e7al\u0131\u015fmalar ortaya \u00e7\u0131kt\u0131 ve 1968 y\u0131l\u0131nda geni\u015f g\u00f6vdeli u\u00e7aklara uygun ikinci bir pistin in\u015faat\u0131na ba\u015flad\u0131. 3 bin metre uzunlu\u011fa ve 45 metre geni\u015fli\u011fe sahip 17/35 pisti gecikmelerin sonucunda 12 Kas\u0131m 1972'de a\u00e7\u0131ld\u0131.\n\nYeni pistin \u0131\u015f\u0131kland\u0131rma sistemi bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan sadece g\u00fcnd\u00fcz saatlerinde kullan\u0131labilece\u011fi, iki pistin saatte toplam 55 u\u00e7akl\u0131k kapasite sa\u011flayaca\u011f\u0131 belirtiliyordu. O g\u00fcnlerde havaliman\u0131na g\u00fcnde 150-200 u\u00e7ak ini\u015f kalk\u0131\u015f yap\u0131yor, yo\u011fun g\u00fcnlerde say\u0131 ortalama 250'ye ula\u015f\u0131yordu.\n\nTerminal ve hava trafik kontrol a\u00e7\u0131s\u0131ndansa sorunlar artarak s\u00fcr\u00fcyordu. Ekim 1970'te havaalan\u0131n\u0131 denetleyen \u0130stanbul Valisi Vefa Poyraz gazetecilere \u201cdurumu fevkalade peri\u015fan buldu\u011funu\u201d s\u00f6yl\u00fcyordu. Havaalan\u0131n\u0131n geli\u015fimi i\u00e7in 1971 y\u0131l\u0131nda bir master plan haz\u0131rland\u0131. Mimar Hayati Tabanl\u0131o\u011flu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan proje her biri 5 milyon yolcu kapasiteli d\u00f6rt terminalin yan\u0131 s\u0131ra THY Hangar Tesisleri, Kargo Tesisleri, Hava Trafik Kontrol Kulesi ve Teknik Blok, Ayd\u0131nlatma Sistemi, Elektrik Da\u011f\u0131t\u0131m Sistemi, eski 05/23 pistinin yeniden yap\u0131m\u0131, akaryak\u0131t ikmal tesisleri ile di\u011fer tesisleri kaps\u0131yordu. Biri asma, \u00fc\u00e7 kattan olu\u015facak, 1500 ara\u00e7l\u0131k otopark\u0131 da bulunan terminal \u00fcnitelerinin 1975'te tamamlanmas\u0131 planlanm\u0131\u015ft\u0131.\n\n\u00d6zellikle Almanya'ya i\u015f\u00e7i g\u00f6\u00e7\u00fc ve artan turist say\u0131s\u0131yla \u00e7o\u011falan charter u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 trafi\u011fi kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in yeni bir transit salonu i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. Bir y\u0131l gecikmeyle May\u0131s 1974'te a\u00e7\u0131lan salon, \u00fc\u00e7 ay sonra havaland\u0131rma sorunlar\u0131 nedeniyle kapat\u0131larak renove edildi. Sekiz pasaport ve 12 g\u00fcmr\u00fck muayene bankosuna sahip 3 metrekarelik charter terminali Temmuz 1974'te hizmete girdi. Ayn\u0131 y\u0131l eyl\u00fcl ay\u0131nda -yine \u00f6zellikle Almanya'ya giden i\u015f\u00e7ilerin talebini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere- Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 Hasan Ferda G\u00fcley'in talimat\u0131yla bir namaz yeri olu\u015fturuldu. Terminalde bir emzirme salonu da yolcular\u0131n hizmetine girdi.\n\n1980-90'lar \nHayati Tabanl\u0131o\u011flu'nun projesi tam olarak hayata ge\u00e7mese de proje kapsam\u0131nda yap\u0131lan yeni d\u0131\u015f hatlar terminali 1983'te hizmete girdi. 29 Temmuz 1985'te havaliman\u0131n\u0131n ad\u0131 Cumhurba\u015fkan\u0131 Kenan Evren taraf\u0131ndan de\u011fi\u015ftirilerek \u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131 oldu. 1980'lerin sonlar\u0131na do\u011fru havaliman\u0131n\u0131n kapasitesini art\u0131rmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar tekrar yo\u011funla\u015ft\u0131 ve 1988'de yap-i\u015flet-devret modeliyle ihaleye \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131. 205 milyon dolar teklif veren Alarko-Lockheed-John Laing konsorsiyumu ihaleyi kazansa da proje s\u0131k\u00e7a de\u011fi\u015fen h\u00fck\u00fbmetler nedeniyle hayata ge\u00e7emedi.\n\n1993'te kargo terminali, Sovyetler Birli\u011fi'nin da\u011f\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan artan bavul ticareti ve charter yolcu trafi\u011fini kar\u015f\u0131lamak \u00fczere de 1995'te C Terminali hizmete girdi.\n\nDHM\u0130'nin artan trafi\u011fi kar\u015f\u0131layacak 20 milyon kapasiteli yeni terminal ve otopark i\u00e7in \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 Y\u0130D ihalesini 17 Temmuz 1998'de Tepe-Akfen-Vienna Airport konsorsiyumu -daha sonra Vienna'n\u0131n ayr\u0131lmas\u0131yla Tepe-Akfen-Ventures- kazand\u0131.\n\n2000-g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \n\n\u0130n\u015faat\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclenden k\u0131sa bir s\u00fcrede tamamlayan TAV Havalimanlar\u0131, terminali 3 Ocak 2000'de hizmete a\u00e7t\u0131. Ard\u0131ndan s\u00f6zle\u015fmede yap\u0131lan yenilemelerle d\u0131\u015f hatlar terminalini iki kez geni\u015fleten TAV Havalimanlar\u0131 toplam terminal alan\u0131n\u0131 286.770 metrekareye \u00e7\u0131kartt\u0131. Bu geni\u015flemede yeni bir d\u0131\u015f hatlar terminali, yolcu ara\u00e7 ba\u011flant\u0131 k\u00f6pr\u00fcleri ve yolcu bindirme k\u00f6pr\u00fcleri yeniden yap\u0131ld\u0131. 7 Nisan 2019'da Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'ndan yap\u0131lan t\u00fcm tarifeli u\u00e7u\u015flar \u0130stanbul Havaliman\u0131'na aktar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'n\u0131n i\u015fletme hakk\u0131 Ocak 2021'e kadar TAV Havalimanlar\u0131'ndayd\u0131.\n\nMillet Bah\u00e7esi tart\u0131\u015fmas\u0131 \n15 May\u0131s 2022 tarihinde T.C. \u00c7evre, \u015eehircilik ve \u0130klim De\u011fi\u015fikli\u011fi bakan\u0131 Murat Kurum, Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'n\u0131n y\u0131k\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 ve 132 bin a\u011fa\u00e7la T\u00fcrkiye'nin en b\u00fcy\u00fck Millet Bah\u00e7esi yap\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Ayn\u0131 g\u00fcn, Zafer Partisi Genel ba\u015fkan\u0131 \u00dcmit \u00d6zda\u011f, karar\u0131 ele\u015ftirdi ve havaliman\u0131n\u0131n yeniden a\u00e7\u0131laca\u011f\u0131 vaadini verdi.\n\n17 May\u0131s 2022 tarihinde y\u0131k\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ba\u015flayan havaliman\u0131na, Cumhuriyet Halk Partisi \u0130stanbul \u0130l ba\u015fkan\u0131 Canan Kaftanc\u0131o\u011flu Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'na giderek \"Millet Bah\u00e7esi ad\u0131 alt\u0131nda Katarl\u0131lara pe\u015fke\u015f \u00e7ekmek i\u00e7in kapat\u0131yorlar. CHP olarak, 84 milyonla ve 16 milyon \u0130stanbulluyla birlikte hesap soraca\u011f\u0131z\" a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131. Ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7erisinde Cumhuriyet Halk Partisi Genel ba\u015fkan\u0131 Kemal K\u0131l\u0131\u00e7daro\u011flu da \"Bu i\u015fte bir damla m\u00fcrekkebi olan herkes vatan hainidir. O makinelerin m\u00fcteahhiti; sana ise \u00f6zel ilgi g\u00f6sterece\u011fiz!\" dedi.\n\nYap\u0131s\u0131 \n\nAtat\u00fcrk Havaliman\u0131, Uluslararas\u0131 Sivil Havac\u0131l\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc'n\u00fcn (ICAO) yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rmaya g\u00f6re CAT III niteliklerine sahip olup, meteorolojik ko\u015fullar\u0131n k\u00f6t\u00fc oldu\u011fu zamanlarda bile u\u00e7ak ini\u015f-kalk\u0131\u015f\u0131na imk\u00e2n verebilecek d\u00fczeydeydi.\n\nToplam 11 milyon 650 bin m\u00b2 alana sahip olan Atat\u00fcrk Havaliman\u0131, 63 bin 165 m\u00b2 i\u00e7 hatlar ve 282 bin 770 m\u00b2 d\u0131\u015f hatlar terminali ile toplam bina alan\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye'nin en b\u00fcy\u00fck havaliman\u0131yd\u0131. Ayr\u0131ca 7 bin 260 metrekarelik VIP ve CIP terminaline sahipti. 7 Nisan 2019 tarihinden beri ticari u\u00e7u\u015flar \u0130stanbul Havaliman\u0131'ndan yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nTerminaller\n\n\u0130\u00e7 Hatlar Terminali \n\nEski d\u0131\u015f hatlar terminali olarak kullan\u0131lan bina TAV Havalimanlar\u0131'n\u0131n i\u015fletmesini \u00fcstlenmesinin ard\u0131ndan modernize edilmi\u015fti. Terminalde 12 k\u00f6pr\u00fc, 96 check-in kontuar\u0131, gidi\u015f kat\u0131nda d\u00f6rt, geli\u015f kat\u0131nda toplam yedi bagaj bant\u0131 bulunmaktayd\u0131.\n\nY\u0131ld\u0131z \u015feklindeki terminalin gidi\u015f kat\u0131nda self-servis ve alakart restoranlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra uluslararas\u0131 kahve ve fast-food zincirleri bulunmaktayd\u0131. Yiyecek i\u00e7ecek noktalar\u0131 BTA taraf\u0131ndan i\u015fletilmekteydi. Terminalde Garanti, Akbank ve THY'nin lounglar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bir geli\u015f kat\u0131nda mescit ile kay\u0131p e\u015fya b\u00fcrolar\u0131 yer almaktayd\u0131.\n\nT\u00fcm u\u00e7u\u015flar\u0131n %75'i THY taraf\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Onur Air %14, Atlasglobal %8 paya sahipti.\n\nG\u00fcvenlik kontrol\u00fc sonras\u0131nda sigara i\u00e7ilebilecek bir teras alan\u0131 bulunmaktayd\u0131.\n\nD\u0131\u015f Hatlar terminali \n1997'deki Y\u0130D ihalesinin ard\u0131ndan TAV taraf\u0131ndan in\u015fa edilen ve 2000'de hizmete a\u00e7\u0131lan terminal, aradan ge\u00e7en s\u00fcrede iki kez geni\u015fletilerek bug\u00fcnk\u00fc halini alm\u0131\u015ft\u0131r. THY'nin u\u00e7u\u015flardaki pay\u0131 %68, Lufthansa'n\u0131n da %27 idi.\n\n34 k\u00f6pr\u00fc, 224 check-in kontuar\u0131, geli\u015f kat\u0131nda 11 bagaj bant\u0131 bulunmaktayd\u0131. Uzun bir dikd\u00f6rtgen \u015feklinde olan terminalde d\u00f6viz b\u00fcrosu, eczane, mescit bulunmaktayd\u0131.\n\nUluslararas\u0131 kahve ve fast-food zincirlerinin yan\u0131 s\u0131ra farkl\u0131 \u00fclke mutfaklar\u0131na odaklanan alakart restoranlar ve kafelerle terminalde geni\u015f bir yiyecek i\u00e7ecek yelpazesi sunulmaktayd\u0131.\n\nPasaport kontrol\u00fc sonras\u0131nda sigara i\u00e7ilebilecek bir teras alan\u0131 bulunmaktayd\u0131.\n\nKargo terminali \nD\u0131\u015f hatlar terminalinin hizmete girmesi ile birlikte, mevcut C Terminali, liman\u0131n kargo terminaline olan ihtiyac\u0131 nedeniyle kargoya d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015f ve depreme kar\u015f\u0131 g\u00fc\u00e7lendirilerek, 2002'de kargo servisini i\u015fleten firmalara antrepo ve depo olarak kullan\u0131lmak amac\u0131yla tahsis edilmi\u015ftir.\n\nGenel Havac\u0131l\u0131k terminali \nHavaliman\u0131n\u0131n kuzey bat\u0131s\u0131nda yer alan terminal \u00f6zel jetlerle hava taksilere hizmet vermektedir. Terminalde g\u00fcmr\u00fck ve pasaport i\u015flemleri yap\u0131labilmektedir. \u0130\u015f insanlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra pek \u00e7ok \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131 da 2006'da hizmete giren bu terminali kullanmaktad\u0131r.\n\nDuty-free \nD\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 16. g\u00fcmr\u00fcks\u00fcz sat\u0131\u015f ma\u011fazalar\u0131 i\u015fletmesine sahip olan olan Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'nda, gidi\u015f kat\u0131nda 4 bin 613, geli\u015f kat\u0131nda da 1 437 metrekare olmak \u00fczere toplam 6 bin 50 metrekarelik ma\u011faza alan\u0131 yer almaktayd\u0131. Ma\u011fazalar TAV Havalimanlar\u0131 ve Unifree ortakl\u0131\u011f\u0131yla kurulan AT\u00dc Duty-Free taraf\u0131ndan i\u015fletilmekteydi. Ma\u011fazalarda parf\u00fcm & kozmetik, i\u00e7ki, sigara, t\u00fct\u00fcn, puro, \u00e7ikolata, \u015fekerleme, kahve, \u00e7ay, aksesuar ve oyuncak sat\u0131lmaktayd\u0131.\n\nTAV Galeri \u0130stanbul \nD\u0131\u015f Hatlar terminali i\u00e7inde pasaport kontrol\u00fc \u00f6ncesinde G ve H kontuarlar\u0131 aras\u0131nda bir sergi alan\u0131 yer almaktayd\u0131. Sergi alan\u0131nda y\u0131l boyunca foto\u011fraf, resim ve benzeri alanlarda projeler yolcularla bulu\u015fmu\u015ftur.\n\nDi\u011fer \n\nHavaliman\u0131n\u0131 i\u015fleten TAV Havalimanlar\u0131'n\u0131n y\u00f6netim binalar\u0131 havaliman\u0131 arazisi i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r. VIP Terminali'nin yan\u0131nda yer alan binaya ula\u015f\u0131m havaliman\u0131 ana kap\u0131s\u0131 kullan\u0131lmadan, d\u0131\u015far\u0131dan olu\u015fturulan yol \u00fczerinden sa\u011flanmaktad\u0131r.\n\nM\u00fclki \u0130dare Amirli\u011fi ve ba\u011fl\u0131 kurulu\u015flar\u0131n ofisleri, yabanc\u0131 diplomatlar, devlet ve h\u00fck\u00fbmet ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rland\u0131\u011f\u0131 devlet konukevi, havaliman\u0131 camisi, Jandarma Koruma B\u00f6l\u00fck Komutanl\u0131\u011f\u0131 binas\u0131 da havaliman\u0131 arazisi i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r.\n\nBak\u0131rk\u00f6y Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 ve Bak\u0131rk\u00f6y \u0130l\u00e7e Emniyet M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc 2019 \u0130stanbul Depremi'nden sonra binalar\u0131 Havaliman\u0131'na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2020 y\u0131l\u0131nda COVID-19 pandemisi nedeniyle havaliman\u0131n\u0131n arazisine Prof. Dr. Murat Dilmener Acil Durum Hastanesi a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Hastanenin a\u00e7\u0131lmas\u0131 sebebiyle 35L/R pistleri kullan\u0131m d\u0131\u015f\u0131 kalm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nSon kargo u\u00e7u\u015fu 5 \u015eubat 2022 tarihinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Sonraki ticari ve kargo u\u00e7u\u015flar\u0131 \u0130stanbul Havaliman\u0131'ndan yap\u0131lmaya devam edilmektedir.\n\nTrafik ve istatistikler \n2013 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'ndan direkt u\u00e7u\u015f d\u00fczenleyen ticari havayolu say\u0131s\u0131 73't\u00fc. Havaliman\u0131 yolcu ve u\u00e7u\u015f trafi\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme sergilerken, trafik istatistikleri d\u0131\u015f hat yolcu ve u\u00e7u\u015flar\u0131n\u0131n toplam trafik i\u00e7erisindeki pay\u0131n\u0131n da artt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6stermektedir.\n\n- :Yolcu olmad\u0131\u011f\u0131 anlam\u0131na gelir\n\nUla\u015f\u0131m \nAtat\u00fcrk Havaliman\u0131, \u0130stanbul \u015fehir merkezine (Taksim) 22\u00a0km, Mecidiyek\u00f6y'e 19\u00a0km ve Kad\u0131k\u00f6y'e 34\u00a0km uzakl\u0131ktad\u0131r. Havaliman\u0131na ula\u015f\u0131m; otob\u00fcs (\u0130ETT), taksi ve M1 (Yenikap\u0131 \u2013 Atat\u00fcrk Havaliman\u0131) hafif metro hatt\u0131 ile sa\u011flanmaktad\u0131r.\n\nToplu ula\u015f\u0131m \n\n1967'de Ula\u015ft\u0131rma Bakan\u0131 taraf\u0131ndan ilk kez a\u00e7\u0131klanan proje 2002 y\u0131l\u0131 sonunda tamamlanm\u0131\u015f ve Aksaray - Yenibosna aras\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan M1 (Yenikap\u0131 \u2013 Atat\u00fcrk Havaliman\u0131) metro hatt\u0131 uzat\u0131larak havaliman\u0131na ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. D\u0131\u015f hatlar terminalinin en alt kat\u0131ndan ula\u015f\u0131lan metro istasyonu uzun bir koridorla i\u00e7 hatlar terminaline de ba\u011flanmaktayd\u0131. Hafta i\u00e7i 06.00-24.00 saatleri aras\u0131nda, Cuma ve Cumartesi geceleri 24 saat ve pik saatlerde 5 dakika aral\u0131kla \u00e7al\u0131\u015fan metro ile havaliman\u0131ndan Yenikap\u0131'ya yakla\u015f\u0131k 32 dakikada ula\u015f\u0131labilmekteydi.\n\nMetro ile Metrob\u00fcs aras\u0131nda Atak\u00f6y - \u015eirinevler istasyonunda aktarma yap\u0131labilmektedir. Metrob\u00fcs aktarmas\u0131yla Asya yakas\u0131na ge\u00e7erek Kad\u0131k\u00f6y'e ula\u015fmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fc. Metrodan Zeytinburnu ve Aksaray'da T1 (Ba\u011fc\u0131lar - Kabata\u015f) Tramvay Hatt\u0131'na aktarma yapmak da m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\n\n\u0130ETT, Atat\u00fcrk Havaliman\u0131 - Bak\u0131rk\u00f6y aras\u0131nda AVR1 Hatt\u0131n\u0131n (B) i\u015faretli saatlerinde sefer ger\u00e7ekle\u015ftirmektedir. Bu hat ile 34 hat kodlu Beylikd\u00fcz\u00fc - S\u00f6\u011f\u00fctl\u00fc\u00e7e\u015fme Metrob\u00fcs, (Yenikap\u0131 - Atat\u00fcrk Havaliman\u0131) metro hatt\u0131na, Marmaray (Halkal\u0131 - Gebze Banliy\u00f6 Treni), Ankara - \u0130stanbul YHT ve \u0130stanbul - Konya YHT hatt\u0131na aktarma yap\u0131labilir.\n\nHavaliman\u0131ndan \u0130DO'ya ba\u011fl\u0131 feribotlarla deniz yoluyla \u015fehrin \u00e7e\u015fitli noktalar\u0131na gidilebilmektedir. En yak\u0131n \u0130DO iskelesi 9,2 kilometre uzakl\u0131kta, Bak\u0131rk\u00f6y'de bulunmaktad\u0131r.\n\n\u0130DO Yenikap\u0131 Terminali'nden (17,4 kilometre) \u015fehirleraras\u0131 feribot hatlar\u0131na da ula\u015f\u0131labilmektedir.\n\nHAVA\u015e - HAVATA\u015e anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 \nAtat\u00fcrk Havaliman\u0131'ndan \u015fehrin farkl\u0131 noktalar\u0131na 1983'ten bu yana direkt otob\u00fcs seferleri d\u00fczenlenmektedir. HAVA\u015e taraf\u0131ndan havaliman\u0131yla Kozyata\u011f\u0131, Taksim, Bak\u0131rk\u00f6y \u0130DO Terminali aras\u0131nda d\u00fczenlenen seferler 14 Ocak 2012'de belediye taraf\u0131ndan durdurulmu\u015ftur. Durdurma karar\u0131, \u0130ETT'nin havaliman\u0131 hatlar\u0131n\u0131 2010'da yap\u0131lan ihaleyle \u00f6zelle\u015ftirmesinin ard\u0131ndan gelmi\u015ftir. \u0130haleyi kazanan HAVATA\u015e, bu nedenle havaliman\u0131ndan tek ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k yetkisinin kendisinde oldu\u011funu; HAVA\u015e ise kendi ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k yetkisinin Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131'ndan al\u0131nan ruhsat ve \u00f6zelle\u015ftirmeden do\u011fan haklardan kaynakland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir. Konu mahkemeye ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTerminaller aras\u0131 ula\u015f\u0131m \nAtat\u00fcrk Havaliman\u0131 i\u00e7 ve d\u0131\u015f hatlar terminalleri aras\u0131nda bir k\u00f6pr\u00fc ile ge\u00e7i\u015f sa\u011flanmaktad\u0131r. Y\u00fcr\u00fcyerek ge\u00e7i\u015f 10-15 dakika s\u00fcrmektedir. Haziran 2012'de D\u0131\u015f Hatlar Terminali 201 numaral\u0131 ar\u0131nm\u0131\u015f salonla, \u0130\u00e7 Hatlar Terminali'ndeki 112 numaral\u0131 salon aras\u0131nda a\u00e7\u0131lan yeni transit ge\u00e7i\u015f kap\u0131s\u0131yla daha k\u0131sa bir se\u00e7enek olu\u015fturulmu\u015ftur.\n\nTaksi \n\u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'nda taksi hizmeti 1981'de kurulan Havaliman\u0131 Taksiciler Kooperatifi taraf\u0131ndan verilmekteydi. Kooperatif b\u00fcnyesinde 553 ara\u00e7 ve 1875 s\u00fcr\u00fcc\u00fc ve 76 kooperatif \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 bulunmaktayd\u0131.\n\n\u015eahsi ara\u00e7 \nAtat\u00fcrk Havaliman\u0131'na ula\u015f\u0131m esas olarak D-100 karayoluyla sa\u011flanmaktad\u0131r. TEM otoyolundan da Atat\u00fcrk Bulvar\u0131 \u00fczerinden havaliman\u0131na ula\u015f\u0131labilir. Sahil yolundan ula\u015f\u0131m Ye\u015filyurt Havuzlu Kav\u015fak'tan Atat\u00fcrk Havaliman\u0131 Caddesi'ne d\u00f6nerek ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir.\n\nOtopark \nHavaliman\u0131nda 7 bin 76 ara\u00e7l\u0131k kapal\u0131 otopark ve 1034 ara\u00e7l\u0131k a\u00e7\u0131k otopark bulunmaktayd\u0131.\n\nKazalar ve olaylar \n\n 2 Ekim 1960'ta, kalk\u0131\u015f s\u0131ras\u0131nda tekerle\u011fi patlayan bir Frans\u0131z u\u00e7a\u011f\u0131 pistten \u00e7\u0131karak topra\u011fa sapland\u0131.\n 21 Ocak 1965'te, iki \u0130ngiliz u\u00e7a\u011f\u0131 pistte \u00e7arp\u0131\u015ft\u0131. Yak\u0131t ikmali yapan bir u\u00e7a\u011f\u0131n kanad\u0131na yerde manevra yapan bir di\u011feri \u00e7arpt\u0131. Yaralanan veya \u00f6len olmad\u0131.\n 2 May\u0131s 1968'de, Avustralya'dan Londra'ya gitmekte olan Team Spirit G-AOVM adl\u0131 u\u00e7ak, Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131'nda yerde manevra yaparken tekerle\u011fi topra\u011fa sapland\u0131. Patlay\u0131c\u0131 y\u00fckl\u00fc u\u00e7a\u011f\u0131n ge\u00e7irdi\u011fi kazan\u0131n, pilotun alkoll\u00fc olmas\u0131ndan kaynakland\u0131\u011f\u0131 iddia edildi.\n 30 Ocak 1975'te, \u0130zmir Cumaovas\u0131 Havaliman\u0131'ndan Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131'na giden T\u00fcrk Hava Yollar\u0131'n\u0131n 345 sefer say\u0131l\u0131 Fokker F28 tipi Bursa u\u00e7a\u011f\u0131, ini\u015f s\u0131ras\u0131nda pistin \u0131\u015f\u0131klar\u0131n\u0131n s\u00f6nmesi nedeniyle ini\u015ften vazge\u00e7erek meydan turuna ba\u015flad\u0131. \u0130kinci ini\u015f denemesi s\u0131ras\u0131nda u\u00e7ak ile telsiz ba\u011flant\u0131s\u0131 kesildi ve daha sonra u\u00e7a\u011f\u0131n Marmara Denizi'ne d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc belirlendi. U\u00e7aktaki otuz yedi yolcu ve d\u00f6rt m\u00fcrettebattan kurtulan olmad\u0131.\n 14 A\u011fustos 1976'da, Filistinli iki gerilla, Ye\u015filk\u00f6y Havaalan\u0131'nda \u0130srail u\u00e7a\u011f\u0131na binenlere ate\u015f a\u00e7t\u0131. Sald\u0131r\u0131da d\u00f6rt ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, yirmi ki\u015fi yaraland\u0131.\n 25 Nisan 2015'te, Milano'dan \u0130stanbul'a giden T\u00fcrk Hava Yollar\u0131'n\u0131n 1878 sefer say\u0131l\u0131 Airbus A320 tipi G\u00fcm\u00fc\u015fhane u\u00e7a\u011f\u0131, ini\u015f s\u0131ras\u0131nda piste \u00e7arpt\u0131. Motoru alev ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yeniden havalanan u\u00e7ak, daha sonra acil ini\u015f yapt\u0131 ve pistten \u00e7\u0131kt\u0131.\n 28 Haziran 2016'da, etrafa ate\u015f a\u00e7an ve daha sonra kendilerini patlatan \u00fc\u00e7 ki\u015finin ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi sald\u0131r\u0131da 45 ki\u015fi \u00f6ld\u00fc, 236 ki\u015fi yaraland\u0131.\n 15 Temmuz 2016'da, T\u00fcrkiye'deki asker\u00ee darbe giri\u015fimi s\u0131ras\u0131nda tankla aprona giren bir grup asker, hava trafik kontrol kulesini ele ge\u00e7irdi.\n 18 A\u011fustos 2016'da, \u0130stanbul'dan Doha'ya giden Qatar Airways'e ait Airbus A330 tipi u\u00e7ak, kalk\u0131\u015ftan sonra motoru alev al\u0131nca geri d\u00f6nerek havaliman\u0131na acil ini\u015f yapt\u0131.\n 25 Ekim 2016'da, apronda ilerlemekte olan bir ikram kamyonu, park h\u00e2lindeki \u00f6zel bir jete \u00e7arpt\u0131.\n 13 May\u0131s 2018'de, kalk\u0131\u015f i\u00e7in taksi yoluna gitmekte olan Asiana Airlines'a ait Airbus A330 tipi u\u00e7a\u011f\u0131n kanad\u0131, k\u00f6r\u00fc\u011fe yana\u015fan T\u00fcrk Hava Yollar\u0131'na ait Airbus A321 tipi u\u00e7a\u011f\u0131n kuyru\u011funa \u00e7arpt\u0131.\n\nGeni\u015fleme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n2000'lerin sonundan itibaren \u00f6zellikle THY'nin h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmesi nedeniyle artan trafikle \u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131'n\u0131n kapasitesinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc bir pistin in\u015fa edilmesi, hava trafik sisteminin modernize edilmesi, havaliman\u0131 arazisinde yer alan askeri alan\u0131n devir al\u0131narak park yeri olarak kullan\u0131lmas\u0131 gibi farkl\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm \u00f6nerileri ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAskeri alan\u0131n devri konusunda Mill\u00ee Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131'yla Ula\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131 aras\u0131nda anla\u015fma sa\u011flansa da konuyla ilgili bir geli\u015fme olmad\u0131. D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc pist konusunda DHM\u0130 \u00e7al\u0131\u015fmalar ger\u00e7ekle\u015ftirmekle birlikte maliyetinin y\u00fcksek olmas\u0131, havaliman\u0131 \u00e7evresindeki yerle\u015fimlerde y\u0131k\u0131m ger\u00e7ekle\u015ftirmenin gerekmesi nedeniyle \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir havaliman\u0131n\u0131n in\u015fa edilmesinden ge\u00e7ti\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131.\n\nR\u00f6tarlar ve artan ele\u015ftirilerin ard\u0131ndan trafik kontrol s\u00fcrecinde yap\u0131lan bir dizi de\u011fi\u015fiklikle kapasite art\u0131r\u0131l\u0131rd\u0131. Uygulamalar\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesinin ard\u0131ndan 6 Temmuz 2012'de bir g\u00fcnde 1119 u\u00e7a\u011f\u0131n ini\u015f-kalk\u0131\u015f yapmas\u0131yla havaliman\u0131nda t\u00fcm zamanlar\u0131n pik trafi\u011fine ula\u015f\u0131ld\u0131. Ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7 hatlarda 45 bin 822, d\u0131\u015f hatlarda 78 bin 558 olmak \u00fczere toplamda 124 bin 380 yolcu havaliman\u0131ndan ge\u00e7i\u015f yapt\u0131.\n\n50. Y\u0131lda 50 Eser \n\u0130n\u015faat M\u00fchendisleri Odas\u0131, odan\u0131n kurulu\u015fundan itibaren 50 y\u0131l i\u00e7erisinde \u00fclkede ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015f 50 b\u00fcy\u00fck in\u015faat projesini bir j\u00fcri taraf\u0131ndan saptayarak bu projeleri 50. Y\u0131lda 50 Eser ad\u0131 alt\u0131nda ilan etmi\u015ftir. Liste b\u00f6lgesel kalk\u0131nma, binalar, ula\u015f\u0131m, hidroloji ve end\u00fcstri alt ba\u015fl\u0131klar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu proje de o liste i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r.\n\nResimler\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n T\u00fcrkiye'deki havaalanlar\u0131 listesi\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n\u0130stanbul Atat\u00fcrk Havaliman\u0131\n\n\u0130stanbul'daki havalimanlar\u0131\nBak\u0131rk\u00f6y'deki altyap\u0131\nTabanl\u0131o\u011flu Mimarl\u0131k'\u0131n eserleri\nBak\u0131rk\u00f6y'de ula\u015f\u0131m\n\u0130stanbul ilinde toplu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k", "Nurullah Gen\u00e7, (d. 9 Eyl\u00fcl 1960, Horasan, Erzurum) T\u00fcrk \u015fair, iktisat\u00e7\u0131.\n \n1983 Y\u0131l\u0131nda Atat\u00fcrk \u00dcniversitesi \u0130ktisadi ve \u0130dari Bilimler Fak\u00fcltesi i\u015fletme b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc bitirdi. Ayn\u0131 \u00fcniversitede y\u00fcksek lisans\u0131n\u0131 tamamlad\u0131. Yine ayn\u0131 \u00fcniversiteden doktor, do\u00e7ent ve profes\u00f6r unvanlar\u0131n\u0131 ald\u0131.\n\n\u015eu anda \u0130stanbul Ticaret \u00dcniversitesi Ticari Bilimler Fak\u00fcltesi'nde \u00f6\u011fretim \u00fcyesidir. Ayn\u0131 okulda \"liderlik analizi\", \"i\u015fletme y\u00f6netimi\", \"y\u00f6netim ve organizasyon\", \"uluslararas\u0131 i\u015fletmecilik\" derslerini vermektedir.\n\nY\u0131llard\u0131r i\u015fletme y\u00f6netimi ile ilgili olarak pek \u00e7ok i\u015fletmeye dan\u0131\u015fmanl\u0131k yapan ve e\u011fitimler ger\u00e7ekle\u015ftiren Gen\u00e7, proje uygulama ve stratejik planlama konular\u0131nda da hizmet vermektedir.\n\n29 Aral\u0131k 2012 itibar\u0131yla Sermaye Piyasas\u0131 Kurulu'nda y\u00f6netim kurulu \u00fcyeli\u011fi g\u00f6revine ba\u015flayan Gen\u00e7, 2015 milletvekili se\u00e7imleri \u00f6ncesinde ayn\u0131 y\u0131l\u0131n \u015fubat ay\u0131nda g\u00f6revinden istifa etmi\u015ftir.\n\n\u00d6d\u00fclleri\n 1990 T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 N'at-\u0131 \u015eerif B\u00fcy\u00fck \u00d6d\u00fcl\u00fc Sahibi (Ya\u011fmur \u015fiiri ile).\n 1987 K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131 Roman Te\u015fvik \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi (Tutkular Keder Oldu roman\u0131 ile).\n 1996 Do\u011fu Anadolu Gazeteciler Cemiyeti K\u00fclt\u00fcr Hizmet \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi.\n 1998 Tuzla Belediyesi G\u00fcl \u015eiirleri Arma\u011fan\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi(G\u00fcl ve Ben isimli eseri ile ile).\n 1999 T\u00fcrkiye Yazarlar Birli\u011fi Y\u0131l\u0131n \u015eairi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi(H\u00fczn\u00fcn Lalesidir D\u00fcnya eseriyle).\n\n\u015eiir Kitaplar\u0131 \n \u00c7i\u00e7ekler \u00dc\u015f\u00fcmesin\n Nuyageva\n Yank\u0131 ve H\u00fcz\u00fcn\n A\u015fk\u0131m \u0130syand\u0131r Benim\n Siyah G\u00f6zlerine Beni de G\u00f6t\u00fcr\n Yan\u0131lg\u0131 Saatleri\n Ya\u011fmur\n R\u00fcveyda Y\u0131ld\u0131r\u0131m\n Denizin Son Mart\u0131lar\u0131\n A\u015fk \u00d6l\u00fcmc\u00fcl Bir H\u00fclyad\u0131r\n H\u00fczn\u00fcn Lalesidir D\u00fcnya\n G\u00fcl ve Ben\n Y\u00fcr\u00fcyelim Seninle \u0130stanbul'da\n M\u00fcptel\u00e2d\u0131r Gemiler Benim Denizlerime\n Sensiz Kalan Bu \u015eehri Yakmay\u0131 \u00c7ok istedim\n Birka\u00e7 Deli G\u00fcvercin\n \u00c7anakkale:Her \u015eey Yan\u0131p G\u00fcl Oldu\n Ate\u015f Semazenleri\n \u00d6l\u00fcm Nokt\u00fcrn\u00fc\n Harflerin Simyas\u0131\n Birka\u00e7 Deli G\u00fcvercin\n\nRomanlar\u0131 \n Tutkular Keder Oldu\n Yollar D\u00f6n\u00fc\u015fe Gider\n \u0130ntizar \nOmuzlar\u0131mda D\u00fcnya (Otobiyografisi)\n\nMesleki Eserleri \n Zirveye G\u00f6t\u00fcren Yol:Y\u00f6netim\n Y\u00f6netim El Kitab\u0131\n Ba\u015far\u0131 Bedel \u0130ster\n Y\u00f6netim ve Organizasyon\n Kalite Liderli\u011fi\n Ortakl\u0131k K\u00fclt\u00fcr\u00fc\n\nKaynak\u00e7a \n\n\u0130stanbul Ticaret \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\n1960 do\u011fumlular\nYa\u015fayan insanlar\n20. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk \u015fairleri\n21. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk \u015fairleri\nT\u00fcrk muhafazak\u00e2rlar\nT\u00fcrk S\u00fcnniler", "\u00dcnl\u00fc deneme yazar\u0131 Vedat G\u00fcnyol an\u0131s\u0131na d\u00fczenlenen deneme \u00f6d\u00fcl\u00fc. \u0130MEV (\u0130stanbul Marmara E\u011fitim Vakf\u0131), Marmara E\u011fitim Kurumlar\u0131 ve Maltepe \u00dcniversitesi taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur.\n\n\u0130lki 2005 y\u0131l\u0131nda Nermi Uygur'a verilmi\u015ftir.\n\nKaynak\u00e7a \n\nT\u00fcrkiye'de verilen edebiyat \u00f6d\u00fclleri\nDeneme \u00d6d\u00fcl\u00fc", "Avrupa Konseyi (\u0130ngilizce: Council of Europe, Frans\u0131zca: Conseil de l'Europe), Avrupa \u00e7ap\u0131nda insan haklar\u0131, demokrasi ve hukukun \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc savunmak amac\u0131yla 1949'da kurulmu\u015f h\u00fck\u00fbmetleraras\u0131 bir kurulu\u015ftur. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, Avrupa Konseyi'ne ba\u011fl\u0131d\u0131r. Avrupa Konseyi'ne Rusya, Belarus, Kosova, Kazakistan ve g\u00f6zlemci Vatikan hari\u00e7 t\u00fcm Avrupa \u00fclkeleri \u00fcyedir.\n\n25 \u015eubat 2022 tarihinde Rusya Federasyonu'nun Ukrayna'y\u0131 istilas\u0131 sebebiyle Avrupa Konseyi T\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc uyar\u0131nca Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi; Rusya Federasyonu'nun, Bakanlar Komitesi ve Parlamenterler Meclisindeki temsil haklar\u0131n\u0131 ask\u0131ya almaya karar vermi\u015ftir.\n\n16 Mart 2022'de Rusya, Ukrayna'y\u0131 istila etmesi nedeniyle Avrupa Konseyi'nden \u00e7\u0131kar\u0131lan ilk devlet oldu.\n\n\u00d6rg\u00fct, Avrupa Birli\u011fi'nden (AB) farkl\u0131d\u0131r, ancak k\u0131smen AB'nin 1955'te Avrupa Konseyi i\u00e7in olu\u015fturulan orijinal Avrupa bayra\u011f\u0131n\u0131 ve Avrupa mar\u015f\u0131n\u0131 benimsemi\u015f olmas\u0131 nedeniyle bazen AB ile kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmaktad\u0131r. Daha \u00f6nce Avrupa Konseyine \u00fcye olmayan hi\u00e7bir \u00fclke AB'ye kat\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa Konseyi resmi bir Birle\u015fmi\u015f Milletler g\u00f6zlemcisidir.\n\nKurulu\u015fu \n5 May\u0131s 1949\u2019da 10 \u00fclke - Bel\u00e7ika, Birle\u015fik Krall\u0131k, Danimarka, Fransa, Hollanda, \u0130rlanda, \u0130sve\u00e7, \u0130talya, L\u00fcksemburg, ve Norve\u00e7 - merkezi Strazburg olmak \u00fczere Avrupa Konseyi\u2019ni kuran antla\u015fmay\u0131 imzalam\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu an Avrupa Konseyi'nde 46 \u00fcye \u00fclke bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye, anla\u015fmay\u0131 1949 y\u0131l\u0131nda imzalam\u0131\u015ft\u0131r. Konsey'in \u00e7al\u0131\u015fma alanlar\u0131 insan haklar\u0131, medya, hukuk\u00ee i\u015f birli\u011fi, sosyal dayan\u0131\u015fma, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, k\u00fclt\u00fcr, spor, gen\u00e7lik, yerel demokrasiler, s\u0131n\u0131r\u00f6tesi i\u015f birli\u011fi \u00e7evre ve b\u00f6lgesel pl\u00e2nlamad\u0131r. T\u00fcrkiye, Yunanistan ile birlikte Avrupa Konseyi kurulduktan sonra konseye ilk giren \u00fcyeler olduklar\u0131 i\u00e7in \"kurucu \u00fcye\" stat\u00fcs\u00fcndedirler.\n\n\u0130lgi alan\u0131 \nKurum, Avrupa Birli\u011fi ile herhangi bir organik ba\u011f\u0131 bulunmayan ayr\u0131 bir uluslararas\u0131 te\u015fkilatt\u0131r. Ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Avrupa Birli\u011fi'nin Avrupa Konseyi'ne ait bayra\u011f\u0131 kullan\u0131yor olmas\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Avrupa Konseyi ile AB'nin yak\u0131n i\u015f birli\u011fi s\u00f6z konusudur. Bir\u00e7ok \u00fclkede Avrupa Birli\u011fi ve Avrupa Konseyi'nin m\u00fc\u015fterek projeler ger\u00e7ekle\u015ftirilmektedir. Avrupa Konseyi, AB Bakanlar Konseyi ile de kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Konsey'in b\u00fct\u00e7esi \u00fcye \u00fclkelerin n\u00fcfus ve GSMH'sine g\u00f6re hesaplanan katk\u0131lar\u0131ndan olu\u015fmaktad\u0131r. 2002 y\u0131l\u0131 b\u00fct\u00e7esi yakla\u015f\u0131k olarak \u20ac169 milyondur. Konsey'in resm\u00ee dilleri \u0130ngilizce ve Frans\u0131zcad\u0131r. Konsey Genel Sekreterli\u011fi'ni 2019 y\u0131l\u0131nda be\u015f y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilen Marija Pej\u010dinovi\u0107 Buri\u0107 y\u00fcr\u00fctmektedir.\n\nAvrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi \nA\u0130HM Avrupa Konseyi'ne ba\u011fl\u0131 bir kurumdur.\n\n\u0130nsan haklar\u0131 kavram\u0131, genel olarak, ki\u015filerin insan olmalar\u0131 nedeniyle insanl\u0131k onuruna uygun olarak sahip olduklar\u0131 haklar\u0131n b\u00fct\u00fcn\u00fcd\u00fcr. Geni\u015f anlam\u0131yla i\u00e7 hukukta temel haklar ve kamu \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin t\u00fcm\u00fcn\u00fc ve uluslararas\u0131 hukukta \u00f6ng\u00f6r\u00fclen ve korunan haklar\u0131 kapsar. Bu haklar t\u00fcm insanlar\u0131 ilgilendirdi\u011finden, bu haklar\u0131n uluslararas\u0131 alanda koruma alt\u0131na al\u0131nmalar\u0131 gerekmi\u015ftir. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na dair ilk uygulamalar daha \u00e7ok ulusal d\u00fczeydedir. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n uluslararas\u0131 d\u00fczeyde korunmas\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na 19. y\u00fczy\u0131l sonlar\u0131 ve 20. y\u00fczy\u0131lda rastlanmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 hukukun insan haklar\u0131n\u0131 genel bir bi\u00e7imde ele almas\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler antla\u015fmas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fir. Bu antla\u015fma, insan haklar\u0131ndan \u00e7ok\u00e7a s\u00f6z etmesine ra\u011fmen bu haklar\u0131n neler oldu\u011funa dair bir a\u00e7\u0131klama i\u00e7ermez. Bu nedenle Ekonomik ve Sosyal Konsey'e ba\u011fl\u0131 olarak bir \u0130nsan Haklar\u0131 Komisyonu kurulmu\u015f ve bu konuda \u00e7al\u0131\u015fma yapmakla g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Komisyon, bu ama\u00e7la haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 tasar\u0131y\u0131 12.12.1948 g\u00fcn\u00fc Genel Kurul\u2019un bir karar\u0131 ile \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirisi olarak kabul etmi\u015ftir. Bu bildirinin B.M. Genel Kurul karar\u0131 olarak kendili\u011finden ba\u011flay\u0131c\u0131 niteli\u011fi bulunmamas\u0131 ve herhangi bir g\u00fcvence mekanizmas\u0131n\u0131 d\u00fczenlememesi nedeniyle bildiriden sonraki geli\u015fmeler, bu eksikleri gidermeye y\u00f6nelik olmu\u015ftur. Bu \u00e7er\u00e7evede iki d\u00fczeyde yeni d\u00fczenlemelere rastlanmaktad\u0131r. Bu d\u00fczenlemeler: Evrensel d\u00fczeyde \u201cKi\u015fisel ve Siyasal Haklara \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme\u201d ve \u201cEkonomik, Toplumsal ve K\u00fclt\u00fcrel Haklara \u0130li\u015fkin S\u00f6zle\u015fme\u201d, b\u00f6lgesel d\u00fczeyde \u201cAmerika-Afrika \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u201d ve \u201cAvrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u201d ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi di\u011fer antla\u015fmalardan farkl\u0131d\u0131r. O y\u00fczden de insan haklar\u0131n\u0131n anayasas\u0131 olarak ele al\u0131nan da di\u011fer s\u00f6zle\u015fmeler de\u011fil, Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi'dir. Bu farkl\u0131l\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayan \u00f6zellikler; metindeki maddelerin a\u00e7\u0131kl\u0131\u011fa sahip olmas\u0131, kesin, ayr\u0131nt\u0131l\u0131, do\u011frudan uygulanabilir kurallar olmas\u0131d\u0131r.\n\nAvrupa Yerel ve B\u00f6lgesel Y\u00f6netimler Kongresi \nAvrupa Yerel ve B\u00f6lgesel Y\u00f6netimler Kongresi Avrupa Konseyi'nin dan\u0131\u015fman organ\u0131d\u0131r ve Avrupa Konseyi i\u00e7inde mahalli y\u00f6netimleri temsil ederek yerel demokrasiyi destekler. Biri yerel y\u00f6netimler odas\u0131, di\u011feri de b\u00f6lgesel y\u00f6netimler odas\u0131 olmak \u00fczere iki meclise b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr, bir sekreterlik ve kongre taraf\u0131ndan 5 y\u0131lda bir se\u00e7ilen bir genel sekretere sahiptir.\n\n\u00dcye \u00fclkeler \n5 May\u0131s 1949'daki kurulu\u015fta 10 \u00fcye vard\u0131:\n\n Bel\u00e7ika Birle\u015fik Krall\u0131k Danimarka Fransa Hollanda\n\n \u0130rlanda \u0130sve\u00e7 \u0130talya L\u00fcksemburg Norve\u00e7\n\nKat\u0131l\u0131m tarihine g\u00f6re \u00fclkeler:\n{| style=\"background:transparent;\"\n\na Avrupa Konseyi kurucu \u00fcyesi say\u0131l\u0131r.\nb 1950'de Bat\u0131 Almanya ve Frans\u0131z i\u015fgalindeki Saarland, ortak \u00fcyeler oldular. 1951'de (Bat\u0131) Almanya tam \u00fcye olurken Saarland, Federal Cumhuriyet'e 1955'te bir referandumdan sonra kat\u0131l\u0131nca 1956'da ortak \u00fcyelikten \u00e7ekildi. Sovyet i\u015fgalindeki Do\u011fu Almanya, daha sonra Do\u011fu Almanya, hi\u00e7bir zaman Avrupa Konseyi'ne \u00fcye olmad\u0131. 1990'daki Alman Yeniden Birle\u015fmesi'nden sonra, Do\u011fu Almanya'daki be\u015f eyalet, Almanya Federal Cumhuriyeti'ne kat\u0131ld\u0131 ve Avrupa Konseyi'nde temsil edilmeye ba\u015fland\u0131. \u00c7o\u011fu \u00fclke, \u00fclkeyi anayasal ismiyle tan\u0131r.\nd Ba\u015flang\u0131\u00e7ta S\u0131rbistan-Karada\u011f olarak kat\u0131ld\u0131.\n\nEski \u00fcyeler:\n\nAvrupa Konseyi'ne Aday \u00dclkeler:\n\nAvrupa Konseyi Bakanlar Komitesi Nezdinde G\u00f6zlemci SIfat\u0131n\u0131 Ta\u015f\u0131yan \u00dclkeler:\n\nAvrupa Konseyi Parlamenter Meclisi Nezdinde G\u00f6zlemci S\u0131fat\u0131n\u0131 Ta\u015f\u0131yan \u00dclkeler:\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n \n\n \n1949'da kurulan kurulu\u015flar", "\u0130nsan haklar\u0131, t\u00fcm insanlar\u0131n sadece insan olmakla sahip oldu\u011fu temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklere denir. \u0130nsan haklar\u0131; \u0131rk, ulus, etnik k\u00f6ken, d\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f, din, dil,ense ve cinsiyet ayr\u0131m\u0131 g\u00f6zetmeksizin t\u00fcm insanlar\u0131n yararlanabilece\u011fi haklard\u0131r. Bu haklar\u0131 kullanmakta herkes e\u015fittir. Di\u011fer yandan insan haklar\u0131 terimi bir ideali i\u00e7erir. Bu terimi kullananlar, bu alanda olan\u0131 de\u011fil, olmas\u0131 gerekeni dile getirirler.\n\n\u0130nsan haklar\u0131, t\u00fcm insanlar\u0131n hak ve sayg\u0131nl\u0131k a\u00e7\u0131s\u0131ndan e\u015fit ve \u00f6zg\u00fcr olarak do\u011fdu\u011fu anlay\u0131\u015f\u0131na dayan\u0131r. \u0130nsan haklar\u0131, her bir bireye ba\u011f\u0131ms\u0131z se\u00e7im yapma ve yeteneklerini geli\u015ftirme \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc sa\u011flar. Bu \u00f6zg\u00fcrl\u00fckler ba\u015fkalar\u0131n\u0131n haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 olmak ve bu haklar\u0131 \u00e7i\u011fnememe zorunlulu\u011fu ile dengelenmektedir. Bir ba\u015fka deyi\u015fle, bir\u00e7ok hakk\u0131n yan\u0131nda bir sorumluluk da bulunmaktad\u0131r.\n\nTarih\u00e7e \n\n\u0130nsan ve insan haklar\u0131na ili\u015fkin hassasiyetleri felsefi d\u00fczlemde ilk defa dile getiren sofizmdir. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n tarihi binlerce y\u0131l\u0131 kapsamaktad\u0131r ve kaydedilmi\u015f tarih i\u00e7inde dinsel, k\u00fclt\u00fcrel, felsefi ve yasal anlamda geli\u015fmeler g\u00f6stermi\u015ftir. Bir\u00e7ok antik belge, dinler ve felsefe insan haklar\u0131yla ili\u015fkilendirilebilecek \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kavram\u0131 i\u00e7ermektedir.\n\nBunlar aras\u0131nda en \u00e7ok dikkate de\u011fer olanlar; Pers \u0130mparatoru B\u00fcy\u00fck Kiros taraf\u0131ndan Yeni Babil \u0130mparatorlu\u011fu'nu fethetmesinden sonra \u00fczerinde niyetlerini yaz\u0131l\u0131 olarak a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 M\u00d6 539 tarihli Kiros Silindiri, Hint B\u00fcy\u00fck Asoka\u2019n\u0131n M\u00d6 272 - M\u00d6 231 aras\u0131nda yaz\u0131lan Asoka Fermanlar\u0131 ve 622\u2019de, M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131, Yahudileri ve Paganlar\u0131 da i\u00e7ine alacak \u015fekilde Yathrib \u015fehrinin (daha sonraki ismi Medine) \u00f6nde gelen a\u015firet ve aileleri aras\u0131nda resmi bir antla\u015fma olarak \u0130sl\u00e2m peygamberi Muhammed bin Abdullah taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan Medine S\u00f6zle\u015fmesi'dir.\n\n1215 tarihli Magna Carta\u2019n\u0131n \u0130ngiliz hukuk tarihi i\u00e7in ayr\u0131 bir \u00f6nemi oldu\u011fu kadar g\u00fcn\u00fcm\u00fczde uluslararas\u0131 hukuk ve anayasa hukuku i\u00e7in de \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr.\n\nModern insan haklar\u0131 \n\nModern insan haklar\u0131 hukukunun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ve insan haklar\u0131n\u0131n en modern yorumlar\u0131n\u0131n g\u00f6rece yak\u0131n tarihte izleri s\u00fcr\u00fclebilir. 1689 tarihli \u0130ngiliz Yurtta\u015f Haklar\u0131 Beyannamesi (veya \u201c\u0130nsanlar\u0131n Hak ve \u00d6zg\u00fcrl\u00fcklerini ve Kraliyetin Halefli\u011finin D\u00fczenlenmesini Beyan eden Kanun\u201d) Birle\u015fik Krall\u0131k'ta (\u0130ngiltere'de) bask\u0131c\u0131 h\u00fck\u00fbmet uygulamalar\u0131n\u0131 yasa d\u0131\u015f\u0131 saym\u0131\u015ft\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131lda iki b\u00fcy\u00fck devrim meydana geldi; 1776'da ABD'de ve 1789'da Fransa'da: Bunlar ciddi hak kazan\u0131mlar\u0131 sa\u011flayan iki sonucun elde edilmesini neden oldu, Amerikan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Bildirgesi ve Frans\u0131z Hoca \u0130nsan ve Yurtta\u015f Haklar\u0131 Bildirisi. Ek olarak 1776'daki Virginia Haklar Beyannamesi bir dizi temel hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. \n \nBunlar\u0131 18. ve 19. y\u00fczy\u0131llarda Thomas Paine, John Stuart Mill ve Hegel gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler taraf\u0131ndan insan haklar\u0131 felsefesinde ger\u00e7ekle\u015ftirilen ile ilerlemeler takip etmi\u015ftir. \u0130nsan haklar\u0131 terimi b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Paine'in \u0130nsan'\u0131n Haklar\u0131 isimli eseri ve William Lloyd Garrison'\u0131n 1831'de The Liberator'''de \u00e7\u0131kan ve \"okuyucular\u0131na insan haklar\u0131n\u0131n esas nedenini yazmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131n\u0131\" anlatt\u0131\u011f\u0131 yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.\n\n 20. y\u00fczy\u0131lda insan haklar\u0131 \nBir\u00e7ok grup ve hareket insan haklar\u0131 ad\u0131na 20. y\u00fczy\u0131lda \u00e7ok b\u00fcy\u00fck toplumsal de\u011fi\u015fimleri ger\u00e7ekle\u015ftirdiler. Bat\u0131 Avrupa'da ve Kuzey Amerika'da, sendikalar \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n greve gitme hakk\u0131n\u0131 garanti alt\u0131na alan, asgari \u00e7al\u0131\u015fma ko\u015fullar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan, \u00e7ocuk i\u015f\u00e7ilerin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen veya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131n\u0131 yasaklayan yasalar\u0131n \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar. Kad\u0131n haklar\u0131 hareketi kad\u0131n\u0131n oy verme hakk\u0131n\u0131 kazanmas\u0131nda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu.\n\nUlusal ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketleri s\u00f6m\u00fcrgeci g\u00fc\u00e7leri \u00fclkelerinden \u00e7\u0131kartt\u0131lar. En etkileyici ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketlerinden birisi Hindistan'\u0131 \u0130ngiltere'nin s\u00f6m\u00fcrgesi olmaktan \u00e7\u0131karan Mahatma Gandhi'nin hareketidir. D\u00fcnyan\u0131n bir\u00e7ok yerinde uzun s\u00fcreli \u0131rk\u00e7\u0131 ve dini bask\u0131 alt\u0131ndaki az\u0131nl\u0131klar\u0131n hareketleri ba\u015far\u0131l\u0131 oldu; ABD'de de sivil haklar hareketi ve daha yak\u0131n zamanlarda \u00e7e\u015fitli kimlik politikalar\u0131 hareketlerinde oldu\u011fu gibi.\n\nUluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi'nin kurulmas\u0131, 1864 Lieber S\u00f6z\u00fc ve yine 1864'teki ilk Cenevre S\u00f6zle\u015fmeleri iki D\u00fcnya sava\u015f\u0131ndan sonra daha da geli\u015ftirilecek olan Uluslararas\u0131 insanc\u0131l hukukun temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nD\u00fcnya Sava\u015flar\u0131, inan\u0131lmaz boyuttaki insan kay\u0131plar\u0131 ve b\u00fcy\u00fck insan haklar\u0131 ihlalleri modern insan haklar\u0131 belgelerinin geli\u015fiminin arkas\u0131ndaki itici g\u00fc\u00e7 olmu\u015ftur. Milletler Cemiyeti, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131 takiben 1919'da yap\u0131lan Versailles Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131'nda yap\u0131lan g\u00f6r\u00fc\u015fmelerde kuruldu. Cemiyet'in hedefleri \u015funlard\u0131;silahs\u0131zlanma, ortak g\u00fcvenlik \u00e7er\u00e7evesinde sava\u015f\u0131 \u00f6nleme, diplomasi ve g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yoluyla \u00fclkeler aras\u0131 anla\u015fmazl\u0131klara \u00e7\u00f6z\u00fcm bulmak ve k\u00fcresel refah\u0131 art\u0131rmak. Daha sonra Evrensel \u0130nsan Haklar\u0131 Beyannamesi'nde yer alacak olan haklar\u0131n \u00e7o\u011funu savunma kararl\u0131l\u0131\u011f\u0131 da kurulu\u015f ama\u00e7lar\u0131nda vard\u0131.\n1945'teki Yalta Konferans\u0131'nda M\u00fcttefik G\u00fc\u00e7ler Cemiyet'in rol\u00fcn\u00fc oynamak \u00fczere yeni bir yap\u0131 kurma karar\u0131 ald\u0131lar. Bu yap\u0131 Birle\u015fmi\u015f Milletler olacakt\u0131. BM kurulu\u015fundan bug\u00fcne kadar uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 hukukunun uygulanmas\u0131nda \u00f6nemli bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n \u0130nsan haklar\u0131 ku\u015faklar\u0131 \n\n Birinci ku\u015fak haklar (Ki\u015fisel ve siyasal) \nSiyasi kayg\u0131lar\u0131n \u00f6nayak oldu\u011fu, 17 ve 18. y\u00fczy\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kan haklard\u0131r. Bu y\u00fczy\u0131llar aras\u0131nda halk, iktidar\u0131 elinde bulunduran devletin her \u015feyi yapamayaca\u011f\u0131na, insanlara keyiflerine g\u00f6re h\u00fckmedemeyeceklerini vurgulayan d\u00fc\u015f\u00fcnceler yava\u015f yava\u015f ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flad\u0131. Halk kendi hayat\u0131n\u0131 ilgilendiren meselelerde etkili olmak istedi. Bu d\u00fc\u015f\u00fcncelerin sonucunda yava\u015f yava\u015f ki\u015fisel \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve bireyin devlet m\u00fcdahalesinden korunmas\u0131 \u015feklinde iki temel d\u00fc\u015f\u00fcnce olu\u015ftu.\n\nBunlara negatif haklar denir. Birincil ku\u015fak haklar\u0131n\u0131n en belirgin \u00f6zelli\u011fi \u00f6zg\u00fcrl\u00fck fikridir. Ya\u015fama hakk\u0131, adil yarg\u0131lanma hakk\u0131, din ve vicdan \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc, oy kullanma hakk\u0131 gibi.\n\n1789 da Frans\u0131z bildirgesinde bu haklardan bahsedildi\u011fi g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat yine 1789 Frans\u0131z bildirgesine g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere bu haklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 b\u00fct\u00fcn halka ve topluma e\u015fit bir \u015fekilde izin verilmemi\u015f ve belli \u015fartlara ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. Mesela k\u00f6lelere hi\u00e7 hak tan\u0131nmazken, zengin kesimlere siyasal haklar\u0131n kullan\u0131lmas\u0131nda izin verilmi\u015ftir.\n\n \u0130kinci ku\u015fak haklar (Ekonomik, sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel) \nSosyalist gelenekten gelmektedir. Bu haklar sanayile\u015fme ve i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n geli\u015fmesi ile toplumun haklarla ilgilenmeye ba\u015flay\u0131p m\u00fccadeleleri ile ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBu haklar insanlar\u0131n temel ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 ve nas\u0131l birlikte ya\u015fay\u0131p \u00e7al\u0131\u015faca\u011f\u0131 ile ilgilidir. E\u015fitlik, ya\u015fam i\u00e7in gerekli sosyal, ekonomik \u00fcr\u00fcn, hizmet gibi olanaklar\u0131n g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nmas\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesine dayan\u0131r.\n\nSanayi devrimi ile ortaya \u00e7\u0131kan i\u015f\u00e7i s\u0131n\u0131f\u0131 kendilerine tan\u0131nmayan haklardan dolay\u0131 rahats\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 belli etmeleri \u00fczerine ikinci ku\u015fak insan haklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Yani ba\u015fka bir deyi\u015f ile ikinci ku\u015fak insan haklar\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 sanayi devrimi tetiklemi\u015ftir de denebilir.\n\nBu haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 i\u00e7in \u00f6ncelikle bireylerin iktidara kar\u015f\u0131 talep edimini ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olmas\u0131 ve iktidar\u0131n da bu istek edimine kar\u015f\u0131 olumlu bir edim ile kar\u015f\u0131l\u0131k vermesi gerekir. bireylerin tek ba\u015f\u0131na talepleri ile kullanabilecekleri haklar de\u011fildirler.\n\n \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak haklar (Kolektif haklar veya uzla\u015fma haklar\u0131) \n\"Dayan\u0131\u015fma Haklar\u0131\", \"Yeni Haklar\", \"Kalk\u0131nma Haklar\u0131\" gibi isimler ile de an\u0131lan bu haklar sadece devletin tek tarafl\u0131 \u00e7abas\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015fmesi m\u00fcmk\u00fcn olmayan hem devletin hem de bireylerin kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 etkin \u00e7abas\u0131 ile ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olan haklard\u0131r. Bu haklara \u00f6rnek olarak \u00c7evre hakk\u0131, Bar\u0131\u015f hakk\u0131, Geli\u015fme hakk\u0131 g\u00f6sterilebilir.\n\nDo\u011fal hukuk anlay\u0131\u015f\u0131ndan do\u011fmu\u015ftur. Pozitif hukukun d\u00fczenlemeleri ile s\u0131n\u0131rland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve tamamlanm\u0131\u015f de\u011fildir. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'ndan sonra kabul edilen \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi'nde yer alan haklar\u0131 sorgulamasa bile beyannamede bulunan temel kavramlar\u0131, haklar\u0131 netli\u011fe kavu\u015fturarak geli\u015ftirmi\u015ftir.\n\n\u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak, birinci ve ikinci ku\u015fak haklar\u0131n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmemesinin \u00f6n\u00fcndeki engelleri farkl\u0131 kavrayarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Bu hakk\u0131n temelinde olan d\u00fc\u015f\u00fcnce toplumun kolektif haklar\u0131n\u0131 kapsayarak dayan\u0131\u015fma fikridir. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc ku\u015fak haklar sivil ve sosyal haklar \u00f6tesine ge\u00e7en haklar olarak da bilinir. Bu hak b\u00fct\u00fcn toplumun haklar\u0131n\u0131 vurgular.\n\n D\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ku\u015fak haklar \nBu haklar, temelde bilgi toplumu haklar\u0131d\u0131r. Bilgi, yay\u0131ld\u0131k\u00e7a \u00e7o\u011falan bir \u015feydir. Otoriterler bu y\u00fczden bilginin yay\u0131lmas\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131km\u0131\u015flard\u0131r.\n\nbilim ve teknolojinin geli\u015fimine ba\u011fl\u0131 olarak ortaya \u00e7\u0131kabilecek olar her t\u00fcr\u00fc olumsuz geli\u015fmeye kar\u015f\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc ku\u015fak insan haklar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin; \u0130nsan klonlama gibi Avrupa Konseyi \u015fartlar\u0131 gere\u011fi de yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n 1982 anayasas\u0131nda durum \n\n Jellinek'in tasnifini benimsemi\u015ftir.\n 3. ve 4. ku\u015fak insan haklar\u0131na yer vermemi\u015ftir.\n\nEle\u015ftiriler\n\nMarksizm\n\n\u00c7e\u015fitli marksist d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi'nin 1. maddesinde bulunan \u201cB\u00fct\u00fcn insanlar \u00f6zg\u00fcr, onur ve haklar bak\u0131m\u0131ndan e\u015fit do\u011farlar.\u201d ve 17. maddesinde bulunan \u201cKimse m\u00fclkiyetinden keyfi olarak yoksun b\u0131rak\u0131lamaz.\u201d c\u00fcmlelerine at\u0131fta bulunarak; her insan\u0131n ekonomik olarak e\u015fit do\u011fmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bundan yoksun bir durumun \u00f6zg\u00fcrl\u00fck ve hak say\u0131lamayaca\u011f\u0131n\u0131, dolay\u0131s\u0131yla bu durumun bir kand\u0131rmaca oldu\u011funu ve burjuva s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131n m\u00fclks\u00fczle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini savunan marksist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn bu bahsi ge\u00e7en c\u00fcmlelerle m\u00fccadele etmesi gerekti\u011fini vurgularlar. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc savunanlara g\u00f6re; kapitalizm ko\u015fullar\u0131nda bu kavramlar\u0131n i\u00e7i bo\u015ftur ve sadece g\u00f6stermeliktir. Dolay\u0131s\u0131yla d\u00fcnyaya egemen olan emperyalizm ve s\u0131n\u0131fl\u0131 toplumlara sahip devletler, bir taraftan ne kadar insan haklar\u0131na sayg\u0131l\u0131 oldu\u011funu belirterek kitleleri insan haklar\u0131ndan yana oldu\u011funa inand\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, di\u011fer taraftan yoksulluk verici politikalar\u0131na, g\u00f6zalt\u0131nda kay\u0131plara, hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fck taleplerine sald\u0131r\u0131lar\u0131na vb. devam ederler. Bununla birlikte \u00f6zellikle Maoist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc referans alan baz\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrler ise, ezilenlerin \u015fiddetini me\u015fru g\u00f6rmeyen bir insan haklar\u0131 kavram\u0131n\u0131n burjuva \u00e7er\u00e7evesinde durdu\u011funu iddia etmektedirler. Zira marksist oldu\u011funu belirten K\u00fcba Devrimi lideri Fidel Castro konu hakk\u0131nda \u015fu g\u00f6r\u00fc\u015fleri beyan etmi\u015ftir;\n\n \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi \n\nErkek, kad\u0131n ve \u00e7ocuklar\u0131n temel insan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerinin belirlendi\u011fi \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Bildirgesi (The Universal Declaration of Human Rights) 1948 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler taraf\u0131ndan benimsenmi\u015ftir. Bu bildirge bir\u00e7ok ulusal ve uluslararas\u0131 yasan\u0131n temelini olu\u015fturur.\n\n Haklar\u0131n korunmas\u0131 \n Ulusal d\u00fczey \n\u0130nsan haklar\u0131n\u0131n ulusal d\u00fczeyde korunmas\u0131 18. y\u00fczy\u0131lda anayasalar ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 i\u00e7in hukuk olu\u015fturmakla y\u00fck\u00fcml\u00fc olan devlettir. Devlet, bu y\u00fck\u00fcml\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yasama yoluyla yerine getirmektedir. Ulusal \u00f6l\u00e7ekte insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik y\u00f6ntemler \u00f6nleme ve denetleme odakl\u0131d\u0131r. \u0130\u00e7 hukuka dayal\u0131 olarak yap\u0131lan ulusal koruma neticesinde, ihlal edilen hakk\u0131n niteli\u011fine g\u00f6re, hakk\u0131 ihlal edene kar\u015f\u0131 hukuki, cezai veya idari yapt\u0131r\u0131mlar uygulanabilir. Ulusal \u00f6l\u00e7ekte insan haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131 yarg\u0131sal ve yarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131 koruma olarak iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fmaktad\u0131r.{{tez kayna\u011f\u0131|soyad\u0131=A\u00e7\u0131k|ad=Co\u015fkun|ba\u015fl\u0131k=Ulusal insan haklar\u0131 kurumlar\u0131 ve T\u00fcrkiye \u00f6rne\u011fine ele\u015ftirel yakla\u015f\u0131m|tip=Y\u00fcksek Lisans Tezi|y\u0131l=2017|yay\u0131nc\u0131=Ankara \u00dcniversitesi|yer=Ankara|isbn=|oclc=|sayfa=|sayfalar=|url=https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=veR1mHu9yoWjwcVUjCEoPJlaC6FA2i9txcHeCrq3HcRjXBEL48ZBsiXQzRTXxAmD|eri\u015fimtarihi=21 Haziran 2020|yazarba\u011f\u0131=}\n\n Yarg\u0131sal koruma \nHak ihlal edildikten sonra ba\u015fvurulacak ilk yer yarg\u0131sal korumad\u0131r. Yarg\u0131sal koruma; kamu hukuku ili\u015fkilerini, \u00f6zel hukuk ili\u015fkilerini ve devletler aras\u0131 ili\u015fkileri kapsar.\n\n Yarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131 koruma \nYarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131 koruma genel olarak koruma ve denetim i\u015flevi yapan yarg\u0131 d\u0131\u015f\u0131ndaki t\u00fcm kurumlar\u0131 kapsamaktad\u0131r.\n\n Uluslararas\u0131 d\u00fczey \n\u0130nsan haklar\u0131n\u0131n ulusal d\u00fczeyde korunmas\u0131 ilk yol olmas\u0131na ra\u011fmen, sorunlar\u0131n artmas\u0131 ve geni\u015flemesinden dolay\u0131 ulusal sorun b\u00fcy\u00fcyerek uluslararas\u0131 sorun h\u00e2line gelir. Uluslararas\u0131 insan haklar\u0131 d\u00fczeni, Birle\u015fmi\u015f Milletler ve b\u00f6lgesel kurulu\u015flarca sa\u011flanmaktad\u0131r. Uluslararas\u0131 koruman\u0131n en temel \u00f6zelli\u011fi, insan haklar\u0131na ili\u015fkin her yerde ve herkes i\u00e7in ge\u00e7erli olacak \u00f6zellikleri belirmek ve bunlar\u0131n uygulanmas\u0131n\u0131 sa\u011flamakt\u0131r.\n\n Uluslararas\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri \n Uluslararas\u0131 AF \u00d6rg\u00fct\u00fc (Amnesty International)\n \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130zleme \u00d6rg\u00fct\u00fc (Human Rights Watch)\n Uluslararas\u0131 Hukuk\u00e7ular Komisyonu (International Commission of Jurists)\n Uluslararas\u0131 PEN Kul\u00fcb\u00fc (Poets, Essayist, Novelists)\n Uluslararas\u0131 K\u0131z\u0131lha\u00e7 Komitesi (International Committee of the Red Cross)\n \u0130nsan Haklar\u0131 \u0130\u00e7in Uluslararas\u0131 Birlik (International League of the Rights of Man)\n\n Ayr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n \u0130nsan Haklar\u0131 G\u00fcn\u00fc\n \u0130nsan ve Yurtta\u015f Haklar\u0131 Bildirisi\n D\u00fcnya \u0130nsan Haklar\u0131 Konferans\u0131\n \u0130slam'da insan haklar\u0131\n G\u0131da hakk\u0131\n Rusya \u0130nsan Haklar\u0131 Bildirgesi (Lenin)''\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Birle\u015fmi\u015f Milletler \u0130nsan Haklar\u0131 Evrensel Beyannamesi\n \u0130nsan haklar\u0131 - Rusya\n \u0130lk Ad\u0131m - \u0130nsan haklar\u0131 e\u011fitimine ba\u015flang\u0131\u00e7 i\u00e7in el kitab\u0131 (Uluslararas\u0131 Af \u00d6rg\u00fct\u00fc)", "Fibonacci (; ayn\u0131 zamanda , ; \u2013 ), ayr\u0131ca Leonardo Bonacci, Pisal\u0131 Leonardo (Leonardo of Pisa) veya Leonardo Bigollo Pisano ('Pisal\u0131 Gezgin Leonardo') olarak da bilinen Pisa Cumhuriyetinden \u0130talyan matematik\u00e7i, \"Orta \u00c7a\u011f'\u0131n en yetenekli Bat\u0131l\u0131 matematik\u00e7isi\" olarak kabul edilir.\n\nYayg\u0131n olarak \"Fibonacci\" olarak adland\u0131r\u0131lan ad\u0131, 1838'de Frans\u0131z-\u0130talyan tarih\u00e7i Guillaume Libri taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. ve k\u0131saca ('Bonaccinin o\u011flu') olarak bilinir. Bununla birlikte, daha 1506'da Kutsal Roma \u0130mparatorlu\u011fu'nun bir noteri olan Perizolo, Leonardo'dan \"Lionardo Fibonacci\" olarak bahseder.\n\nFibonacci modern \u00e7a\u011fda en \u00e7ok Hint-Arap Say\u0131lar\u0131n\u0131 Avrupa'ya getirmesiyle ve 13. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda yay\u0131nlanan Liber Abaci isimli hesaplama y\u00f6ntemleri kitab\u0131yla tan\u0131n\u0131r. Liber Abaci\u2019de bir \u00f6rnek olarak yer alan \u00e7a\u011fda\u015f say\u0131larla hesaplanm\u0131\u015f kendi ad\u0131yla an\u0131lan say\u0131 dizisi Fibonacci dizisi olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Sadece Fibonacci dizisi ve \u00f6zellikleri ile ilgili kitaplar hatta haftal\u0131k d\u00fczenli yay\u0131nlanan matematik dergileri bile bulunmaktad\u0131r.\n\nBiyografisi \nLeonardo 1170 y\u0131l\u0131nda \u0130talya'n\u0131n Pisa \u015fehrinde do\u011fdu. Kesin do\u011fum tarihi bilinmemektedir. Babas\u0131 \u0130talyan bir t\u00fcccar ve g\u00fcmr\u00fck memuru olan Guglielmo'dur. Takma ad\u0131 Bonaccio idi ve bu ad, iyi tabiatl\u0131 veya sade ruhlu anlam\u0131na gelmekteydi. Annesi Alessandra,Leonardo 9 ya\u015f\u0131ndayken \u00f6ld\u00fc. Leonardo babas\u0131n\u0131n takma ad\u0131n\u0131 miras olarak ald\u0131. \u0130talyanca Filius Bonacci, Bonacci'nin o\u011flu anlam\u0131na gelmekteydi ve Leonardo bu nedenle Fibonacci diye an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.\n\nGuglielmo, Cezayir'in B\u00e9ja\u00efa liman\u0131 ile \u0130talya'n\u0131n Bugia kenti aras\u0131nda bir ticaret merkezi y\u00f6netti. Fibonacci gen\u00e7 bir \u00e7ocukken babas\u0131na yard\u0131m etmek i\u00e7in onunla seyahat etti ve Hint-Arap rakam sistemi hakk\u0131nda e\u011fitim ald\u0131\u011f\u0131 yer olan Bugia'deydi.\n\nFibonacci, Akdeniz k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 dola\u015ft\u0131, bir\u00e7ok t\u00fcccarla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc ve aritmetik yapma sistemlerini \u00f6\u011frendi. O zaman kullan\u0131lan Roma rakamlar\u0131n\u0131n aksine, konum-de\u011fer sistemi kullanarak kolay hesaplamaya izin veren Hindu-Arap sisteminin bir\u00e7ok avantaj\u0131n\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede fark etti. 1202 y\u0131l\u0131nda Avrupa'da Hint-Arap rakamlar\u0131n\u0131 pop\u00fclerle\u015ftiren Liber Abaci (Abak\u00fcs Kitab\u0131, Book of Abacus veya Hesap Kitab\u0131, The Book of Calculation) adl\u0131 eserini tamamlad\u0131.\n\nFibonacci matematik ve bilimden ho\u015flanan \u0130mparator II. Frederick'in konu\u011fuydu. 1240 y\u0131l\u0131nda, Pisa Cumhuriyeti Fibonacci'yi (Leonardo Bigollo olarak an\u0131l\u0131r), vatanda\u015flara muhasebe ve e\u011fitim konular\u0131nda dan\u0131\u015fman olarak \u015fehre verdi\u011fi hizmetlerden dolay\u0131 onu tan\u0131yan bir kararname ile maa\u015f vererek onurland\u0131rd\u0131.\n\nFibonacci'nin 1240-1250 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Pisa'da \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc san\u0131l\u0131yor.\n\nLiber Abaci \n\nLiber Abacide (1202), Fibonacci, bug\u00fcn Hint-Arap rakam sistemi olarak bilinen modus Indorumu (Hintlerin y\u00f6ntemi) tan\u0131tt\u0131. El yazmas\u0131, s\u0131f\u0131r ve rakamlar\u0131n konumsal g\u00f6sterimi dahil olmak \u00fczere on basamakl\u0131 numaraland\u0131rmay\u0131 desteklemekteydi. Kitap, ticari defter tutma, a\u011f\u0131rl\u0131k ve \u00f6l\u00e7\u00fcleri d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme, faiz hesaplama, para de\u011fi\u015ftirme ve di\u011fer uygulamalara uygulayarak bu rakamlar\u0131n pratik kullan\u0131m\u0131n\u0131 ve de\u011ferini g\u00f6sterdi. Kitap, tahsilli Avrupa'da iyi kar\u015f\u0131land\u0131 ve Avrupa d\u00fc\u015f\u00fcncesi, Avrupa'n\u0131n m\u00fcspet bilimde ilerlemesi, \u00fczerinde derin bir etkisi oldu. Antik M\u0131s\u0131r \u00e7arp\u0131m y\u00f6ntemi olan Roma rakamlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirmek ve hesaplamalar i\u00e7in abak\u00fcs kullanmak, i\u015f hesaplamalar\u0131n\u0131 daha kolay ve daha h\u0131zl\u0131 hale getirmede bir ilerlemeydi ve bu da Avrupa'da bankac\u0131l\u0131k ve muhasebe'nin b\u00fcy\u00fcmesine yard\u0131mc\u0131 oldu.\n\nOrijinal 1202 el yazmas\u0131n\u0131n var oldu\u011fu bilinmemektedir. El yazmas\u0131n\u0131n 1228'lik bir kopyas\u0131nda, ilk b\u00f6l\u00fcm say\u0131 sistemini tan\u0131t\u0131r ve onu Roma rakamlar\u0131 gibi di\u011ferleriyle ve say\u0131lar\u0131 ona d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrme y\u00f6ntemleriyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r. \u0130kinci b\u00f6l\u00fcm, \u00f6rne\u011fin farkl\u0131 para birimlerini d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek ve b\u00fcy\u00fcyen bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc i\u00e7in \u00f6nemli olan kar ve faizi hesaplamak gibi i\u015f d\u00fcnyas\u0131ndaki kullan\u0131mlar\u0131 a\u00e7\u0131klar. Kitap ayr\u0131ca irrasyonel say\u0131lar ve asal say\u0131lar konusunu da tart\u0131\u015f\u0131r.\n\nLiber Abaci'de ayr\u0131ca kapal\u0131 bir ortamdaki bir tav\u015fan ailesinin art\u0131\u015f\u0131n\u0131, her tav\u015fan \u00e7iftinin bir ay sonra bir yavru yap\u0131p onun da 1 ay sonra 1 yavru yapaca\u011f\u0131 gibi ideal varsay\u0131mlar alt\u0131nda hesaplanmas\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Bu problemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnde tav\u015fan \u00e7iftlerinin say\u0131s\u0131n\u0131n art\u0131\u015f\u0131n\u0131 g\u00f6steren say\u0131 dizisi Fibonacci say\u0131lar\u0131, diziye de Fibonacci dizisi denir. Bu say\u0131 dizisi 6. y\u00fczy\u0131ldan beridir Hint matematik\u00e7iler taraf\u0131ndan bilinmekteydi ancak Avrupa'ya ilk olarak Fibonacci taraf\u0131ndan tan\u0131t\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nFibonacci say\u0131 dizisi\n\nLiber Abaci idealize edilmi\u015f varsay\u0131mlara dayal\u0131 olarak bir tav\u015fan pop\u00fclasyonunun b\u00fcy\u00fcmesini i\u00e7eren bir problem ortaya koydu ve \u00e7\u00f6zd\u00fc. Nesilden nesle \u00e7\u00f6z\u00fcm, daha sonra Fibonacci say\u0131lar\u0131 olarak bilinen bir say\u0131 dizisiydi. Fibonacci'nin eseri Liber Abaci, dizi hakk\u0131nda Hindistan d\u0131\u015f\u0131nda bilinen en eski a\u00e7\u0131klamay\u0131 i\u00e7ermesine ra\u011fmen, dizi alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131lda Hint matematik\u00e7iler taraf\u0131ndan tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131.\n\nFibonacci dizisinde her say\u0131 kendinden \u00f6nceki iki say\u0131n\u0131n toplam\u0131d\u0131r. Fibonacci, bug\u00fcn dahil edilen \"0\" ve ilk \"1\" i atlad\u0131 ve diziye 1, 2, 3, ... ile ba\u015flad\u0131. Her ard\u0131\u015f\u0131k eleman\u0131 da \u00f6nceki iki eleman\u0131n de\u011ferinin toplam\u0131 al\u0131narak bulunur ve bu halde 0, 1, 1(1+0), 2(1+1), 3(2+1), 5(3+2), 8(5+3), 13(8+5), 21(13+8)... \u015feklinde artar. Hesaplamay\u0131 on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131raya, 233 de\u011ferine kadar ta\u015f\u0131d\u0131, ancak ba\u015fka bir el yazmas\u0131 onu bir sonraki yere, 377 de\u011ferine ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Fibonacci, bu dizideki ard\u0131\u015f\u0131k say\u0131lar\u0131n oran\u0131n\u0131n limiti olan alt\u0131n oran hakk\u0131nda hi\u00e7bir \u015fey belirtmemi\u015ftir.\n\nAlt\u0131n oran \n\nBu dizinin ileri elemanlar\u0131nda, bir sonraki eleman\u0131n bir \u00f6ncekine oran\u0131 Alt\u0131n oran ad\u0131 verilen ve yakla\u015f\u0131k 1,618 (1:0,618) de\u011ferine e\u015fit bir say\u0131y\u0131 verir.\n\nAlt\u0131n oran matematikte genellikle harfi ile g\u00f6sterilir.\n\nTabiattaki canl\u0131larda uzuvlar\u0131n oran\u0131 alt\u0131n oran ad\u0131 verilen 1.618... say\u0131s\u0131na uygunluk g\u00f6sterir. Antik mimari eserler ve baz\u0131 modern mimari eserler bu orana uygun tasarlan\u0131rlar. Alt\u0131n orana uygun \u00f6l\u00e7\u00fclerdeki nesnelerin ve canl\u0131lar\u0131n daha estetik oldu\u011fu ve g\u00fczel g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc savunulur.\n\nAy\u00e7i\u00e7e\u011finin merkezinden d\u0131\u015far\u0131ya do\u011fru sa\u011fdan sola ve soldan sa\u011fa do\u011fru taneler say\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131kan say\u0131lar Fibonacci Dizisinin ard\u0131\u015f\u0131k terimleridir. Papatya \u00c7i\u00e7e\u011finde de ay\u00e7i\u00e7e\u011finde oldu\u011fu gibi bir Fibonacci Dizisi mevcuttur. Fibonacci dizisinde ard\u0131\u015f\u0131k elemanlar bir \u00f6nceki elaman\u0131n oran\u0131ndaki ard\u0131\u015f\u0131k terimlerin fark\u0131yla olu\u015fan dizi de Fibonacci dizisidir. \u00d6mer Hayyam \u00fc\u00e7genindeki t\u00fcm katsay\u0131lar veya terimler yaz\u0131l\u0131p \u00e7apraz toplamlar\u0131 al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Fibonacci Dizisi ortaya \u00e7\u0131kar. \u00c7am kozala\u011f\u0131ndaki taneler kozala\u011f\u0131n alt\u0131ndaki sabit bir noktadan kozala\u011f\u0131n tepesindeki ba\u015fka bir sabit noktaya do\u011fru spiraller (e\u011friler) olu\u015fturarak \u00e7\u0131karlar. \u0130\u015fte bu taneler soldan sa\u011fa ve sa\u011fdan sola say\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda \u00e7\u0131kan say\u0131lar, Fibonacci Dizisi'nin ard\u0131\u015f\u0131k terimleridir. Bitkilerin yapraklar\u0131n\u0131n dizili\u015finde bir Fibonacci Dizisi s\u00f6z konusudur; yani yapraklar\u0131n diziliminde bu dizi mevcuttur. Mimar Sinan'\u0131n da bir\u00e7ok eserinde Fibonacci dizisi g\u00f6r\u00fclmektedir. Mesela S\u00fcleymaniye ve Selimiye Camileri'nin minarelerinde bu dizi mevcuttur.\n\nMiras\u0131\n19. y\u00fczy\u0131lda, Pisa'da bir Fibonacci heykeli yap\u0131lm\u0131\u015f ve buraya dikilmi\u015ftir. Heykel bug\u00fcn Camposanto, Piazza dei Miracoli \u00fczerindeki tarihi mezarl\u0131\u011f\u0131n bat\u0131 galerisinde yer almaktad\u0131r.\n\nFibonacci say\u0131lar\u0131yla bir ba\u011flant\u0131lar\u0131 nedeniyle Fibonacci'den sonra adland\u0131r\u0131lan bir\u00e7ok matematiksel kavram vard\u0131r. \u00d6rnekler aras\u0131nda Brahmagupta\u2013Fibonacci \u00f6zde\u015fli\u011fi, Fibonacci arama tekni\u011fi ve Pisano periyodu say\u0131labilir. Matemati\u011fin \u00f6tesinde, Fibonacci'nin ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u015feyler aras\u0131nda asteroit 6765 Fibonacci ve art rock grubu The Fibonaccis de bulunur.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\n Liber Abaci (1202), hesaplamalar \u00fczerine bir kitap (2002'de Laurence Sigler taraf\u0131ndan \u0130ngilizceye \u00e7evrildi.)\n Practica Geometriae (1220), arazi \u00f6l\u00e7me teknikleri, \u00f6l\u00e7me ve alanlar ile hacimlerin b\u00f6l\u00fcnmesi ve di\u011fer pratik geometri konular\u0131n\u0131n bir \u00f6zeti (2008'de Barnabas Hughes taraf\u0131ndan \u0130ngilizceye \u00e7evrildi ve Springer taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131).\n Flos (1225), Johannes of Palermo'nun ortaya koydu\u011fu problemlere \u00e7\u00f6z\u00fcmler\n Liber quadratorum (\"The Book of Squares\") Diophantine denklemler hakk\u0131nda olup \u0130mparator II. Frederick'e adanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle bkz. congruum ve Brahmagupta\u2013Fibonacci \u00f6zde\u015fli\u011fi.\n Di minor guisa (ticari aritmetik \u00fczerine; kay\u0131p)\n Commentary on Book X of Euclid's Elements (\u00d6klid'in Elementleri 10. Kitap hakk\u0131nda yorum, kay\u0131p)\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n Pisa Cumhuriyeti\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n\nKonuyla ilgili yay\u0131nlar \n\n .\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\n\n \n \n \n \n \n\n1170 do\u011fumlular\nPisa do\u011fumlular\n1250 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n\u0130talyan matematik\u00e7iler\n\n\u0130talyan Roma Katolikleri\nSay\u0131 teorisyenleri", "Skandiyum grubu veya 3. grup elementleri, periyodik tablonun 3. grubunda yer alan elementlerdir. Bu elementlerin en d\u0131\u015f elektron katmanlar\u0131nda \u00fc\u00e7er elektron vard\u0131r.\n\nGruplar (periyodik tablo)", "Roma rakamlar\u0131 veya Romen rakamlar\u0131 say\u0131sal sistemi, antik Roma kaynakl\u0131d\u0131r. Orta \u00c7a\u011f'\u0131n son d\u00f6nemlerine dek, Avrupa'da yayg\u0131n olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.2006\n\nRakamlar \nRakamlar a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6sterildi\u011fi \u015fekilde, Latin alfabesi'ndeki baz\u0131 harflerle temsil edilir.\n\n\u2014\n\n I\n II\n III\n IV\n V\n VI\n VII\n VIII\n IX\n X\n XI\n XII\n XIII\n XIV\n XV\n XVI\n XVII\n XVIII\n XIX\n XX\n\nBaz\u0131 say\u0131lar \n XIV = 14\n XXIV = 24\n XXVII = 27\n XXXII = 32\n XXXXVIII = 48 (XLVIII olarak da yaz\u0131labilir. L, X'ten sonra geldi\u011finde 50'den 10 eksik anlam\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131ndan 40 say\u0131s\u0131na tekab\u00fcl eder.)\n LX = 60\n LXVIII = 68\n XCVI = 96\n CLIX = 159\n CCXVII = 217\n DCCXCIII = 793\n MMMMCDXXXII = 4432\n\nKullan\u0131m Bi\u00e7imi\n\nEksiltme y\u00f6ntemi \n\nRoma rakamlar\u0131 yaz\u0131l\u0131rken ayn\u0131 harf \u00fc\u00e7 kezden daha fazla tekrar edilmez. Bunun sonucunda da 4, 9, 40, 90, 400 ve 900 say\u0131lar\u0131n\u0131n modern zamanlarda daha s\u0131k kullan\u0131lan, k\u00fc\u00e7\u00fck de\u011ferli sembollerin b\u00fcy\u00fck de\u011ferli sembollerin soluna yaz\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda de\u011ferlerinin \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na dayanan, farkl\u0131 yaz\u0131l\u0131\u015f \u015fekilleri vard\u0131r:\n\nYine bu kuralla Roma rakamlar\u0131 ile yaz\u0131labilecek karakter say\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan en uzun say\u0131n\u0131n 3888 (MMMDCCCLXXXVIII) oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Ancak Roma rakamlar\u0131nda M'den b\u00fcy\u00fck bir rakam olmad\u0131\u011f\u0131ndan 1000'den sonraki say\u0131larda bu kural bozulabilmektedir. \u00d6rne\u011fin 4000, MMMM \u015feklinde yaz\u0131l\u0131r. Soldaki rakam\u0131 sa\u011fdakinden \u00e7\u0131kar\u0131p yeni bir say\u0131 elde etme y\u00f6ntemi, say\u0131lar\u0131n okunu\u015funda ve d\u00f6rt i\u015flemin uygulamalar\u0131nda \u00e7e\u015fitli kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klara yol a\u00e7maktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1999'u g\u00f6steren MCMXCIX say\u0131s\u0131n\u0131n okunabilmesi i\u00e7in M CM XC IX bi\u00e7iminde ayr\u0131lmas\u0131 gerekir. Burada M 1000'i, CM 900'\u00fc (1000-100), XC 90'\u0131 (100-10), IX ise 9'u (10-1) g\u00f6sterir.\n\n\u00c7\u0131karmadaki hatalar \n\nRoma rakamlar\u0131yla \u00e7\u0131karma i\u015flemi yap\u0131l\u0131rken, b\u00fcy\u00fck say\u0131daki sembollerden k\u00fc\u00e7\u00fck say\u0131dakiler \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Ancak 4 ve 9 say\u0131lar\u0131n\u0131 kullan\u0131rken yap\u0131lan i\u015flemlerde, eksiltme y\u00f6nteminden kaynaklanan baz\u0131 hatalar olu\u015fmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 49'dan (XLIX) 24 (XXIV) \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131\u011f\u0131nda geriye L-V'den 45 kalmaktad\u0131r. Bu sorun eldeli \u00e7\u0131karma i\u015fleminde de g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 13'ten (XIII) 9'u (IX) \u00e7\u0131kar\u0131rken geriye 2 (II) kal\u0131r.\n\nS\u0131f\u0131r ve basamak kavram\u0131 \n\nRomen rakamlar\u0131nda s\u0131f\u0131r say\u0131s\u0131 ve basamak kavram\u0131 yoktur. Rakam, ifade etti\u011fi sembol kadard\u0131r; yani X rakam\u0131, hangi basamakta olursa olsun 10 'dur. Halbuki g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kulland\u0131\u011f\u0131m\u0131z Arap rakamlar\u0131nda 1 tek ba\u015f\u0131nayken 1 'dir, ancak bir soldaki haneye ge\u00e7ti\u011finde 10 de\u011ferini, iki soldaki haneye ge\u00e7ti\u011finde de 100 de\u011ferini al\u0131r.\n\nB\u00fcy\u00fck say\u0131lar\u0131n g\u00f6sterimi \n\nRoma rakamlar\u0131nda, bir say\u0131n\u0131n bin kat\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in sembol\u00fcn \u00fczerine bir yatay \u00e7izgi, milyon kat\u0131n\u0131 g\u00f6stermek i\u00e7in de ilgili sembol\u00fcn \u00fczerine iki yatay \u00e7izgi ile ifade edilir.\n\n = 5.000\n\n = 10.000\n\n = 50.000\n\n = 100.000\n\n = 500.000\n\n = 1.000.000\n\nKullan\u0131m Alanlar\u0131 \n\nT\u00fcm bu nedenlerle g\u00fcn\u00fcm\u00fcz\u00fcn karma\u015f\u0131k i\u015flemlerinde Roma rakamlar\u0131n\u0131n kullan\u0131lmas\u0131 ideal de\u011fildir ve d\u00f6rt i\u015flem yapma zorlu\u011fundan dolay\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde fazla kullan\u0131lmamaktad\u0131rlar. S\u0131f\u0131r say\u0131s\u0131n\u0131n modern aritmetik sisteme kat\u0131lmas\u0131yla yeterlilikleri azalm\u0131\u015ft\u0131r. Baz\u0131 usuller geli\u015ftirilse de, \u00e7ok b\u00fcy\u00fck say\u0131lar s\u00f6z konusu oldu\u011funda, yetersiz kalmaktad\u0131rlar. Ancak yine de kitap sayfalar\u0131n\u0131 numaraland\u0131rma, madde i\u015faretleri, saatler gibi dekoratif ama\u00e7l\u0131 baz\u0131 kullan\u0131m alanlar\u0131 vard\u0131r. Roma rakamlar\u0131n\u0131n kullan\u0131\u015fs\u0131zl\u0131\u011f\u0131na \u00f6rnek olarak \u015fu anekdot verilebilir: \u015e\u00f6yle ki, Roma Forum Meydan\u0131\u2019ndaki s\u00fcsl\u00fc hitabet k\u00fcrs\u00fcs\u00fcn\u00fcn \u201cColumna Restrata\u201d s\u00fct\u00fcnunda 2.200.000 say\u0131s\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in yirmi iki adet \u201cy\u00fcz bin\u201d i g\u00f6steren sembol () koyulmu\u015ftur.\n\nRoma rakamlar\u0131, T\u00fcrk\u00e7e yaz\u0131m kurallar\u0131 gere\u011fince de a\u015fa\u011f\u0131da baz\u0131lar\u0131 yaz\u0131lm\u0131\u015f olan bir\u00e7ok yerde kullan\u0131l\u0131rlar:\n\n Kitaplar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7lar\u0131ndaki sunu\u015f ve \u00f6ns\u00f6z gibi b\u00f6l\u00fcmlerde.\n Ayn\u0131 adl\u0131 padi\u015fah ve krallar\u0131n ayr\u0131lmas\u0131nda: II. Ahmet, XVI. Louis gibi.\n Y\u00fczy\u0131l adlar\u0131nda: XIX. y\u00fczy\u0131l gibi.\n Tarihi olaylarda: II. Viyana Ku\u015fatmas\u0131, I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 gibi.\n\nNotlar \n\nRakamlar", "\u0130mamo\u011flu, Adana ilinin bir il\u00e7esidir.\n\nTarih\u00e7e \n\u0130mamo\u011flu\u2019nun en eski yerle\u015fim kal\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00c7\u00f6rten k\u00f6y\u00fcn\u00fcn Pekmezci mahallesindeki \u201cAlt\u0131nini\u201d kal\u0131nt\u0131lar\u0131 ile Koyunevi k\u00f6y\u00fcnde bulunan mozaik kal\u0131nt\u0131lar\u0131, ma\u011faralar ve eski k\u00fcplerdir. Ayr\u0131ca Ufac\u0131k\u00f6ren, Sokuda\u015f, A\u011fz\u0131karaca, \u00dc\u00e7tepe gibi \u00e7evre k\u00f6ylerde ve Sayge\u00e7it mahallesinde \u00f6renler mevcuttur.\n\n1865'te F\u0131rka-i Islahiye olay\u0131ndan sonra Kozan-Adana aras\u0131nda emniyetli ula\u015f\u0131m sa\u011flanmas\u0131 i\u00e7in yol g\u00fczerg\u00e2h\u0131 \u00fczerinde bir han ve han\u0131n yan\u0131nda g\u00fcvenli\u011fi sa\u011flayacak jandarma te\u015fkilat\u0131n\u0131n kurulmas\u0131 politikas\u0131 neticesinde \u0130mamo\u011flu'nun bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6yleri kurulmu\u015ftur. F\u0131rka-i islahiye harek\u00e2t\u0131 ile b\u00f6lgedeki T\u00fcrkmen a\u015firetleri bu b\u00f6lgede yerle\u015fik hayata ge\u00e7irilmi\u015flerdir. Bu t\u00fcrkmen a\u015firetlerinin ba\u015fl\u0131calar\u0131, Av\u015farlar, S\u0131rk\u0131nt\u0131o\u011fullar\u0131, Kozano\u011fullar\u0131, Karsant\u0131o\u011fullar\u0131, K\u0131r\u0131nt\u0131, Hac\u0131lar ve Berber a\u015firetleridir. F\u0131rak-i Islahiye'den yakla\u015f\u0131k 70 y\u0131l sonra ise Karakayal\u0131 Y\u00f6r\u00fckleri A\u011fz\u0131karaca k\u00f6y\u00fc ve \u0130mamo\u011flu - Ceyhan aras\u0131ndaki Cebre k\u00f6y\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015ftir.\n\nKozan, 1923\u20131926 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda vilayetlik olmu\u015f, 1926 y\u0131l\u0131nda tekrar Adana vilayetine ba\u011fl\u0131 il\u00e7e haline d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130mamo\u011flu il\u00e7esinin bug\u00fcnk\u00fc k\u00f6ylerinin \u00e7o\u011fu Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda vard\u0131 ve Kozan\u2019a ba\u011fl\u0131yd\u0131lar. \u00c7evre k\u00f6ylerin Cumhuriyet\u2019in ilk y\u0131llar\u0131nda var oldu\u011fu bilinmekle beraber, \u0130mamo\u011flu isminin nereden geldi\u011fi hen\u00fcz belli de\u011fildir. \u0130mamo\u011flu isminin kayna\u011f\u0131 konusunda farkl\u0131 rivayetler bulunmaktad\u0131r ama \u0130mamo\u011flu isminin 1832 tarihlerinde de (yani II. Mahmud'un h\u00fckm\u00fcn\u00fcn son zamanlar\u0131nda) oldu\u011fu bilinmektedir.\n\nBug\u00fcnk\u00fc \u0130mamo\u011flu il\u00e7e merkezinin yerinde eskiden \u201cGaripler Mezarl\u0131\u011f\u0131\u201d bulunmaktayd\u0131. \u00c7evredeki konarg\u00f6\u00e7erler cenazelerini buradaki mezarl\u0131\u011fa defnederlermi\u015f. Bu mezarl\u0131k zaman i\u00e7erisinde kald\u0131r\u0131larak yerle\u015fime a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f. Bu b\u00f6lgenin ayn\u0131 zamanda eskiden batakl\u0131k oldu\u011fu ve bol miktarda sivrisinekten dolay\u0131 s\u0131tma hastal\u0131\u011f\u0131 oldu\u011fundan yerle\u015fime a\u00e7\u0131lmad\u0131\u011f\u0131; ancak yol g\u00fczerg\u00e2h\u0131 konumu nedeniyle geli\u015fti\u011fi rivayet edilmektedir.\n\n\u0130mamo\u011flu \u0130l\u00e7esi, Merkez-i hal\u00ee alan (bo\u015f alan) oldu\u011fundan devlet taraf\u0131ndan iskana m\u00fcsait b\u00f6lge belirlenerek, Anadolu d\u0131\u015f\u0131ndan gelen T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 g\u00f6\u00e7menlere tahsis edilmi\u015ftir. Bu y\u00fczden 1936 y\u0131l\u0131nda Romanya\u2019dan gelen g\u00f6\u00e7menler il\u00e7eye ba\u011fl\u0131 Koyunevi, Yaz\u0131tepe ve Ayval\u0131 K\u00f6ylerine yerle\u015fmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca, 1938 y\u0131l\u0131nda gelen g\u00f6\u00e7menler de bug\u00fcnk\u00fc il\u00e7e merkezinin bulundu\u011fu yere h\u00fck\u00fcmet\u00e7e yerle\u015ftirilmi\u015flerdir. Daha sonra Ceyhan ve Kozan il\u00e7elerinde bulunan Romanya G\u00f6\u00e7menleri de \u0130mamo\u011flu'na ta\u015f\u0131nm\u0131\u015flard\u0131r.\n\nRomanya ve Bulgaristan'dan gelen g\u00f6\u00e7menlerin ve \u00e7evre il\u00e7e ve k\u00f6ylerden gelen yerli halk\u0131n yerle\u015fmesiyle \u0130mamo\u011flu ve \u00e7evresinin n\u00fcfusu artt\u0131. Yerle\u015fim, 1917 y\u0131l\u0131ndan beri ayn\u0131 ad\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Daha \u00f6nceleri Koyunevi K\u00f6y\u00fc'ne ba\u011fl\u0131 bir mahalle iken, 11 Mart 1941'de k\u00f6y stat\u00fcs\u00fc kazand\u0131.\n\n1945 y\u0131l\u0131nda \u0130mamo\u011flu Pazar\u0131 kurulmu\u015ftur. Bu pazar, \u0130mamo\u011flu'nda ya\u015fam\u0131 hareketlendirmi\u015ftir ve bu yerle\u015fim yeri dikkat \u00e7ekmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1946 y\u0131l\u0131ndan itibaren g\u00f6\u00e7er Y\u00f6r\u00fckleri ile civar k\u00f6ylerde bar\u0131nan yar\u0131 g\u00f6\u00e7ebe hayat\u0131 ya\u015fayan a\u015firetler de \u0130mamo\u011flu\u2019nu mesken tutmu\u015ftur.\n\n\u0130mamo\u011flu il\u00e7esi Y\u00f6r\u00fcklerin isk\u00e2n edildikleri, yerle\u015ftikleri bir b\u00f6lgedir. \u0130mamo\u011flu k\u00f6ylerinde k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan yeti\u015ftiren k\u00f6yl\u00fcler bulunmaktad\u0131r. Y\u00f6r\u00fckler'in \u0130mamo\u011flu'nda k\u0131\u015flad\u0131klar\u0131, Ramazan ay\u0131nda teravih namazlar\u0131n\u0131 bir \u00e7ad\u0131rda toplanarak k\u0131ld\u0131klar\u0131, namaz k\u0131ld\u0131ran imam\u0131n o\u011flu burada \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnden yerin ad\u0131n\u0131n \u0130mamo\u011flu kald\u0131\u011f\u0131 anlat\u0131lmaktad\u0131r. Bir ba\u015fka anlat\u0131mda ise buraya ilk olarak Tokat\u2019tan imam gelip yerle\u015fti\u011fi, o \u00f6ld\u00fckten sonra o\u011flundan \"imamo\u011flu\" diye bahsedildi\u011fi aktar\u0131lmaktad\u0131r.\n\nBir ba\u015fka anlat\u0131mda, \u0130mamo\u011flu isminin, bir imam\u0131n o\u011flunun Toroslar\u2019dan do\u011fan \u00c7epelce Deresi \u00fczerinde kurulan k\u00f6pr\u00fcba\u015f\u0131nda in\u015fa etti\u011fi handan geldi\u011fi ifade edilmi\u015ftir. \u00c7epelce Deresi \u0130mamo\u011flu il\u00e7e merkezinden ge\u00e7mektedir ve dere \u00fczerinde k\u00f6pr\u00fc bulunmaktad\u0131r.\n\n 2 Ekim 1949 tarihinde Daimi Asayi\u015f Karakolu olarak Jandarma Te\u015fkilat\u0131 kurulmu\u015ftur.\n 1950 y\u0131l\u0131nda Bulgaristan\u2019dan gelen T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 G\u00f6\u00e7menler iskan edilmi\u015flerdir.\n 30 Temmuz 1959 tarihinde Bucak Te\u015fkilat\u0131 stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fmu\u015ftur.\n 1964 y\u0131l\u0131nda Belediye Te\u015fkilat\u0131 kurulmu\u015ftur.\n \u0130mamo\u011flu, 19/06/1987 tarih ve 3392 say\u0131l\u0131 103 il\u00e7e kurulmas\u0131 hakk\u0131ndaki kanun ile Kozan \u0130l\u00e7esinden ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z il\u00e7e stat\u00fcs\u00fcne kavu\u015fmu\u015ftur.\n\nCo\u011frafya \n\u0130mamo\u011flu il\u00e7e merkezi; Adana il merkezine 45 km, Kozan il\u00e7e merkezine 27 km mesafede olup; Adana\u2019dan Kozan, Feke, Saimbeyli ve Tufanbeyli\u2019ye giden yol g\u00fczerg\u00e2h\u0131 \u00fczerinde bulunur. \u0130mamo\u011flu'nun y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 424 km\u00b2'dir. kuzeyinde Kozan, g\u00fcneyinde Y\u00fcre\u011fir ve Ceyhan, do\u011fusunda Ceyhan ve Kozan, bat\u0131s\u0131nda ise Alada\u011f ve Karaisal\u0131 il\u00e7eleri bulunur. Yer \u015fekilleri genel olarak ovasal \u00f6zellikler g\u00f6sterip, tar\u0131ma elveri\u015fli al\u00fcvyonal araziler a\u011f\u0131rl\u0131ktad\u0131r. \u0130l\u00e7enin kuzeyinde karstik yer \u015fekilleri g\u00f6r\u00fclebilmektedir. \u0130l\u00e7e rak\u0131m\u0131 90 m olup, kuzeye do\u011fru bu rakam art\u0131\u015f g\u00f6sterebilmektedir.\n\n\u0130klim \n\u0130l\u00e7e iklimi, tipik Akdeniz iklimi \u00f6zelliklerini radikal bir bi\u00e7imde g\u00f6stermektedir. Yazlar\u0131 s\u0131cak ve kurak, k\u0131\u015flar\u0131 \u0131l\u0131k ve ya\u011f\u0131\u015fl\u0131d\u0131r. Ya\u011f\u0131\u015flar ya\u011fmur ve dolu \u015feklindedir.\n\nN\u00fcfus \nN\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011fu tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131kla ge\u00e7inir. \u0130l\u00e7enin 27 mahallesi bulunmaktad\u0131r. Adana \u015fehir merkezine 45 km uzakl\u0131ktaki il\u00e7enin ana gelir kayna\u011f\u0131 tar\u0131md\u0131r.\n\nMahalleler \n\u0130mamo\u011flu'nun 27 mahallesinin 11'i merkezde bulunmaktad\u0131r. Merkez mahallelerinde 21.304 ki\u015fi (%75) ya\u015famaktad\u0131r. En uzak mahallesi ise 33,8 km uzakl\u0131ktaki Ulu\u00e7\u0131nar'd\u0131r. Merkez mahalleleri d\u0131\u015f\u0131nda n\u00fcfusu en fazla olan, 884 ki\u015fi ile \u00dc\u00e7tepe mahallesidir. \u0130mamo\u011flu'nun n\u00fcfusu 2017 y\u0131l\u0131nda % 0,88 azalm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130mamo\u011flu il\u00e7esinin mahallelerinin il\u00e7eye uzakl\u0131\u011f\u0131, rak\u0131m\u0131 ve n\u00fcfusu\n\n* Km,\u00a0 Adalet Mahallesi'nde bulunan kaymakaml\u0131\u011fa olan uzakl\u0131kt\u0131r.\n\nEkonomi \n\u0130l\u00e7e ekonomisi b\u00fcy\u00fck oranda tar\u0131ma dayal\u0131d\u0131r. \u0130l\u00e7enin temel gelir kayna\u011f\u0131 tar\u0131md\u0131r ama sulama sondaj kuyular\u0131ndan sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in yetersizdir. Tar\u0131msal \u00fcretime dayal\u0131 imalathaneleri ve k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7ekli sanayi tesisleri vard\u0131r. Tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n \u00e7ok \u00f6nemli oldu\u011fu il\u00e7ede, \u00fcretilen en \u00f6nemli tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri; m\u0131s\u0131r, bu\u011fday, \u015feftali, zeytin, soya, patates, kekik, nane, ay\u00e7i\u00e7e\u011fi, pamuk, yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131 gibi \u00fcr\u00fcnlerdir. Sulu arazilerde ikinci ekim yap\u0131labilmektedir. Ayr\u0131ca \u00f6rt\u00fc karpuzu ve narenciye yeti\u015ftirilmektedir. Hayvanc\u0131l\u0131k alan\u0131nda en \u00f6nemli faaliyetler, besicilik ve ar\u0131c\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130l\u00e7ede koyun, ke\u00e7i, s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011fi yap\u0131lmaktad\u0131r. S\u00fct Toplama ve S\u00fct \u0130\u015fleme Tesisi, Un fabrikas\u0131, yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131 s\u00f6kme makinesi imalat\u0131, ar\u0131 kovan \u00fcretimi gibi ekonomik faaliyetler, il\u00e7e ekonomisinin \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\n\u0130mamo\u011flu Sal\u0131 Pazar\u0131, her hafta sal\u0131 g\u00fcn\u00fcnde il\u00e7e merkezinde kurulmaktad\u0131r. \u0130mamo\u011flu Sal\u0131 Pazar\u0131, y\u00f6rede kurulan en b\u00fcy\u00fck pazar olup, b\u00fcnyesinde hayvan pazar\u0131, s\u00fct ve s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri pazar\u0131 ve mutfak gere\u00e7leri pazar\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131r. Sal\u0131 g\u00fcnleri 07.00-14.00 saatleri aras\u0131nda kurulan pazar, y\u00f6redeki \u00f6nemli ticar\u00ee platformlardan biridir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Ta\u015f Evler\n \u0130mamo\u011flu Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 \n\n \nAdana'n\u0131n il\u00e7eleri", "Akheron veya Akheront, Antik mitolojide yeralt\u0131 d\u00fcnyas\u0131n\u0131n, cehennemin \u0131rma\u011f\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 zamanda Akherus batakl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kan ve \u0130onia (Yunan) denizine d\u00f6k\u00fclen katranl\u0131 bir nehre de verilen add\u0131r.\n\nYunan mitolojisinde Acheron bir cehennem; (Hades), ac\u0131 nehridir. Keder \u0131rma\u011f\u0131d\u0131r, Hades'deki 5 \u0131rmaktan birisidir. Di\u011ferleri: Cocytus (iniltiler nehri), Styx (nefretin nehri), Pyriphlegethon (ate\u015fin nehri) ve Lethe'dir (unutman\u0131n nehri).\n\nDaha sonraki d\u00f6nemdeki efsanelere g\u00f6re Acheron, Titanlar Zeus ile sava\u015f\u0131rken, Titanlara su ta\u015f\u0131rd\u0131; ve bu y\u00fczden Zeus ve Olympiyanlar kazand\u0131\u011f\u0131nda onu bir nehre d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler.\n\nKharoon \u00f6l\u00fclerin ruhunu, geleneklere uygun bi\u00e7imde g\u00f6m\u00fclm\u00fc\u015f olmalar\u0131 \u015fart\u0131yla, Acheron'un \u00e7amurlu ak\u0131nt\u0131s\u0131 \u00fczerinden di\u011fer k\u0131y\u0131ya ula\u015ft\u0131r\u0131r. Aksi takdirde bu ruhlar yak\u0131narak k\u0131y\u0131n\u0131n kenar\u0131nda dolan\u0131p dururlar ve onlar\u0131n bu yak\u0131nmalar\u0131 \u0131rma\u011f\u0131n ad\u0131nda yans\u0131r. Bu \u0131rma\u011f\u0131n di\u011fer taraf\u0131na canl\u0131 olarak ge\u00e7en yaln\u0131zca Herakles ve Orpheus olmu\u015ftur.\n\nOvidius, \u0131rma\u011f\u0131n tanr\u0131s\u0131n\u0131 Askalaphos'un babas\u0131 olarak anar.\n\nKaynak\u00e7a\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Kharoon\n Yunan mitolojisi\n\nYunan tanr\u0131lar\u0131\nDeniz ve nehir tanr\u0131lar\u0131\nYunanistan'daki nehirler\nHades'teki nehirler\nYunan mitolojisinde yerler\nEpir mitolojisi\nPreveze", "\u00dcmit Karan (d. 1 Ekim 1976, Almanya), T\u00fcrk eski mill\u00ee futbolcu ve teknik direkt\u00f6r.\n\nKul\u00fcp kariyeri \nKariyerine, Almanya'da Berlin tak\u0131m\u0131 Hertha Zehlendorfda ba\u015flad\u0131. Hertha Zehlendorf dan sonra T\u00fcrkiyemspor Berlin'e gitti. Bunu takiben S\u00fcper Lig'e ge\u00e7i\u015f yaparak Gen\u00e7lerbirli\u011fi'nde oynamaya ba\u015flad\u0131.\n\n2001 y\u0131l\u0131nda ise Galatasaray'a transfer oldu ve yine tak\u0131m\u0131n\u0131n \u015fampiyonlu\u011fa eri\u015fmesinde b\u00fcy\u00fck pay sahibi oldu. 2004-2005 sezonunun ikinci yar\u0131s\u0131nda Galatasaray'\u0131n antren\u00f6r\u00fc Gheorghe Hagi ile anla\u015fmazl\u0131klar sonucu Borussia M\u00f6nchengladbach, Hannover 96 ve DSC Arminia Bielefeld ile s\u00f6zle\u015fme i\u00e7in masaya oturdu. Ancak \u00dcmit Karan Bundesliga tak\u0131mlar\u0131n\u0131n tekliflerini geri \u00e7evirerek; son anda B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ankaraspor ile anla\u015ft\u0131. 2005 sezonunun sonuna kadar Ankaraspor i\u00e7in oynayan \u00dcmit Karan, kiral\u0131k s\u00f6zle\u015fmesinin sona ermesiyle tekrar Galatasaray'a d\u00f6nd\u00fc.\n\n2005-2006 sezonunda ise tekrar Galatasaray i\u00e7in oynamaya ba\u015flayan \u00dcmit Karan, sezon i\u00e7inde att\u0131\u011f\u0131 17 gol ile gol krall\u0131\u011f\u0131na aday oldu. Ama ge\u00e7irdi\u011fi sakatl\u0131k nedeniyle sezonu kapatarak gol krall\u0131\u011f\u0131na da veda etmek zorunda kald\u0131. 2006-2007 sezonunun ba\u015f\u0131nda tak\u0131mdaki yerini geri ald\u0131 ve S\u00fcper Ligi'ndeki 100. gol\u00fcn\u00fc 18 Eyl\u00fcl 2006'da Be\u015fikta\u015f'a kar\u015f\u0131 kaydetmi\u015ftir. 2006-2007 sezonunda Galatasaray ile UEFA \u015eampiyonlar Ligi'nde sahaya 3 ma\u00e7ta kaptan olarak \u00e7\u0131kt\u0131. \u0130ngiltere'de oynanan Liverpool-Galatasaray ma\u00e7\u0131nda att\u0131\u011f\u0131 2 golle dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekti. Fakat tak\u0131m\u0131n\u0131 ma\u011flubiyetten kurtaramad\u0131. 2009-10 sezon ba\u015f\u0131nda Eski\u015fehirspor'a bedelsiz olarak transfer oldu. 31 May\u0131s 2012 tarihine kadar Eski\u015fehirspor ile s\u00f6zle\u015fmesi bulunmaktayd\u0131. 2011-2012 sezonundan itibaren Eski\u015fehirspor'da sportif direkt\u00f6rl\u00fck g\u00f6revine getirildi. S\u00fcper Lig'de 136 gole ula\u015farak 2011 y\u0131l\u0131nda futbol kariyerini noktalad\u0131.\n\n2020 A\u011fustosta Amat\u00f6r futbola destek olmak istedi\u011fini belirten 43 ya\u015f\u0131ndaki \u00dcmit Karan, Vefaspor'a sembolik olarak transfer olmu\u015ftur\n\nFutbolculuk sonras\u0131 \n2011-12 sezonu \u00f6nce Eski\u015fehirspor kul\u00fcb\u00fcnde Sportif Direkt\u00f6r olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n6 Ekim-3 Kas\u0131m 2016 tarihleri aras\u0131 2. Lig tak\u0131m\u0131 Tepecikspor'un sportif direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTeknik direkt\u00f6rl\u00fck kariyeri\n\u00dcmit Karan Temmuz 2017'de, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin Cosmopolitan 1. Ligi\u2019nde m\u00fccadele eden ve y\u00f6netimi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Malatyal\u0131 i\u015f adamlar\u0131ndan olu\u015fan Malatyaspor USA tak\u0131m\u0131n\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmaya ba\u015flam\u0131\u015f ve Kas\u0131m ay\u0131nda g\u00f6revinden ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n4 Ekim 2018'de Karan, Kuzey Makedonya'n\u0131n 1. Lig tak\u0131m\u0131 Shkupi'nin teknik direkt\u00f6r\u00fc olma teklifini kabul etti. Beklentileri yerine getirmek i\u00e7in m\u00fccadele eden tak\u0131m\u0131 ligde 9. s\u0131radayd\u0131. \u0130lk oyununu 21 Ekim 2018 tarihinde yapan Shkupi, d\u00fc\u015f\u00fck performans g\u00f6sterdi\u011fi rakibe kar\u015f\u0131 2-1 kazand\u0131. \u00dcsk\u00fcp merkezli kul\u00fcpten sorumlu ilk sezonunda ligi 4. s\u0131rada bitirmeyi ba\u015fard\u0131 ve b\u00f6ylece tak\u0131m tarihinde ilk kez UEFA Avrupa Ligi elemelerine kat\u0131ld\u0131. \u0130sko\u00e7ya'n\u0131n Glasgow Rangers ekibine kar\u015f\u0131 sahas\u0131nda ilk ma\u00e7ta 0-0 berabere kal\u0131p, deplasmanda 2-0 yenilerek elendiler. 26 A\u011fustos 2019'da Karan, g\u00f6revini b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131. Son ma\u00e7\u0131nda Renova ile 2-2 berabere kalm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n4 Eyl\u00fcl 2020 tarihinde B\u00f6lgesel Amat\u00f6r Ligde yer alan Vefa'n\u0131n teknik direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne getirildi\u011fi bildirilmi\u015ftir.\n\n30 Aral\u0131k 2020 tarihinde, TFF 1. Lig tak\u0131mlar\u0131ndan Menemenspor'un teknik direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne getirilmi\u015ftir. Sezon sonu ise Menemenspor'dan ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u015eike davas\u0131 \n\u00dcmit Karan, 3 Temmuz 2011'de \"\u015eike Yapmak\" ve \"Te\u015fvik Primi vermek\" iddialar\u0131yla g\u00f6zalt\u0131na al\u0131nd\u0131. Daha sonra savc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan ifadesi al\u0131nan Karan, tutuklama talebiyle mahkemeye sevk edildi. \u00c7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 mahkemece tutukland\u0131. Yakla\u015f\u0131k 5 ay Metris Cezaevinde tutuklu kald\u0131ktan sonra Sporda \u015eiddet ve D\u00fczensizli\u011fi \u00d6nleme Yasas\u0131'nda yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikten sonra tahliye edildi.\n\nMahkeme kararlar\u0131 \n\u0130stanbul 16. A\u011f\u0131r Ceza Mahkemesi, 2 Temmuz 2012 tarihinde \u00dcmit Karan'\u0131n \"Te\u015fvik Primi vermek\" su\u00e7unu i\u015fledi\u011fine h\u00fckmetti. Mahkeme, \u00dcmit Karan hakk\u0131nda \"Spor kul\u00fcplerinde ve federasyonlarda g\u00f6rev yapmaktan yasaklama\" ve \"Stadyumlara giri\u015f yasa\u011f\u0131\" kararlar\u0131 verdi.\n\nAyr\u0131ca \u00dcmit Karan T\u00fcrkiye Futbol Federasyonu taraf\u0131ndan yap\u0131lan sportif yarg\u0131lamada \"M\u00fcsabaka sonucunu etkilemeye te\u015febb\u00fcs\" gerek\u00e7esiyle 2 y\u0131l m\u00fcsabakalardan men cezas\u0131 ile cezaland\u0131r\u0131ld\u0131.\n\n17 Ocak 2014 tarihinde Yarg\u0131tay 5. Ceza Dairesi, hakk\u0131ndaki mahkeme h\u00fckm\u00fcn\u00fc bozmu\u015ftur.\n\nMill\u00ee tak\u0131m kariyeri \n16 kez T\u00fcrkiye A mill\u00ee tak\u0131m\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131lan \u00dcmit Karan, 10 ma\u00e7ta forma giymi\u015f ve 3 gol atm\u0131\u015ftir.\n\n\u00d6zel hayat\u0131 \n2005 y\u0131l\u0131ndan bu yana Zeynep Karan ile evlidir. \u00c7iftin, \u00dcmit Can isminde bir o\u011flu vard\u0131r.\n\nFutboldan men edildikten sonra i\u015fletmecilik yapmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Acun Il\u0131cal\u0131'n\u0131n davetiyle Survivor \u00dcnl\u00fcler-G\u00f6n\u00fcll\u00fcler 2013 yar\u0131\u015fmas\u0131nda \u00fcnl\u00fcler tak\u0131m\u0131nda yar\u0131\u015fmaya kat\u0131lm\u0131\u015f ve 3. olmu\u015ftur.\n\n\u0130statistikleri\n\nMill\u00ee tak\u0131m istatistikleri\n\nMill\u00ee tak\u0131m golleri \nNOT: Evsahibi olarak T\u00fcrkiye baz al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBa\u015far\u0131lar\u0131 \n\n Gen\u00e7lerbirli\u011fi\n T\u00fcrkiye Kupas\u0131: 2000-01\n Galatasaray\n S\u00fcper Lig: 2001-02, 2005-06, 2007-08\n T\u00fcrkiye S\u00fcper Kupas\u0131: 2008\n\nKat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yar\u0131\u015fmalar \n 2013 - Survivor \u00dcnl\u00fcler-G\u00f6n\u00fcll\u00fcler - \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcl\u00fck\n 2018 - Survivor 2018 - Onikincilik\n 2022 - Maske Kimsin Sen? - G\u00f6zc\u00fc\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n \n TFF Resmi \u0130nternet Sitesi - Futbolcu \u00dcmit Karan Proffili\n \n \n \n\n1976 do\u011fumlular\nBerlin do\u011fumlu futbolcular\nT\u00fcrk as\u0131ll\u0131 Almanlar\nT\u00fcrk erkek futbolcular\nGalatasaray SK futbolcular\u0131\nGen\u00e7lerbirli\u011fi SK futbolcular\u0131\nAnkaraspor futbolcular\u0131\nEski\u015fehirspor futbolcular\u0131\nT\u00fcrkiyemspor Berlin futbolcular\u0131\nT\u00fcrkiye mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131 futbolcular\u0131\nS\u00fcper Lig 100'ler kul\u00fcb\u00fc futbolcular\u0131\nYa\u015fayan insanlar\nForvet futbolcular\nS\u00fcper Lig futbolcular\u0131\nT\u00fcrk teknik direkt\u00f6rler\n1. Lig teknik direkt\u00f6rleri\nMenemen FK teknik direkt\u00f6rleri\nSurvivor yar\u0131\u015fmac\u0131lar\u0131\n24 Erzincanspor teknik direkt\u00f6rleri\nU\u015fakspor teknik direkt\u00f6rleri", "Paraklit veya Faraklit (Latince Paracletus \u2190 Yunanca: \u03c0\u03b1\u03c1\u03ac\u03ba\u03bb\u03b7\u03c4\u03bf\u03c2 Parakletos), Kitab-\u0131 Mukaddes'in Yunanca metinlerinde (Yuhanna 14, 16) Kutsal Ruh i\u00e7in beraberinde gelen anlam\u0131nda da kullan\u0131lan bir s\u0131fatt\u0131r.\n\nParaklit kelimesi Yuhanna \u0130ncili'nin 14:16, 14:26, 15:26 ve 16:7'nci ayetleri ile Yuhanna'n\u0131n Birinci Mektubu'nun 4:6 numaral\u0131 ayetinde ve El\u00e7ilerin \u0130\u015fleri'ndeki ve Yeni Ahit'in di\u011fer b\u00f6l\u00fcmlerindeki daha pek \u00e7ok ayette Kutsal Ruh'u anlatmak \u00fczere kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kelime Yeni Ahit'in baz\u0131 \u0130ngilizce terc\u00fcmelerinde Tesellici () ya da Yard\u0131mc\u0131/Tavsiyeci () olarak terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Kelime, Antik Yunancada mahkemede yard\u0131m eden ki\u015fi anlam\u0131nda da kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kumran Yaz\u0131tlar\u0131 ya da \u00d6l\u00fc Deniz Tomarlar\u0131 olarak bilinen metinlerde kelime Ger\u00e7e\u011fin Ruhu olarak ge\u00e7er. Hristiyan inanc\u0131nda Kutsal Ruh, Tanr\u0131'n\u0131n \u00fc\u00e7 unsurundan birini tan\u0131mlamak i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. T\u00fcrk\u00e7eye savunucu, yard\u0131mc\u0131 anlam\u0131nda \u00e7evrilebilir.\n\nEtimoloji \nParaklit, \"konsollar\u0131 veya konforlar\u0131 te\u015fvik eden veya y\u00fckselen, dolay\u0131s\u0131yla yenilenen veya bizlerin mahkemede savunucusu olan\" anlam\u0131na gelen Koine Yunanca \"\u03c0\u03b1\u03c1\u03ac\u03ba\u03bb\u03b7\u03c4\u03bf\u03c2\" kelimesinden gelir (par\u00e1kl\u0113tos). Paraklit kelimesinin aktif bi\u00e7imi Eski Ahit'te bulunmaz ancak Septuagint'te Ey\u00fcp 16:2'de \u00e7o\u011ful olarak ge\u00e7er.\n\nYahudilikte Paraklit \n\u00dcnl\u00fc filozof Filon, birka\u00e7 kez \"paraklitten\" ara bulucu, savunucu anlam\u0131nda bahsetmektedir. S\u00f6zc\u00fck daha sonra Helenistik Yahudilik yaz\u0131tlar\u0131ndan Hahambun \u0130branice yaz\u0131s\u0131nda ge\u00e7ti. \u0130branice s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc \u05de\u05b0\u05e0\u05b7\u05d7\u05b5\u05dd m\u0259na\u1e25\u1e25\u0113m \"Avutan kimse\" olarak ge\u00e7er. Modern \u0130branicede, \"praklit,\" avukat ya da hukuk m\u00fc\u015faviri, \"praklit ha-mechoz\" b\u00f6lge savc\u0131s\u0131, \"praklitut ha-medina\" avukat\u0131n\u0131n e\u015fde\u011feri anlam\u0131na gelir.\n\nHristiyanl\u0131kta Paraklit \n\u00d6ncelikle \u0130braniceden, Yunancaya daha sonra da \u0130ngilizceye \u00e7evrilen yeni ahitte Paraklit dan\u0131\u015fman, yard\u0131mc\u0131, cesaretlendirici, savunucu olarak terc\u00fcme edilmi\u015ftir. Kilise; Paraklit'i Kutsal Ruh olarak tan\u0131mlad\u0131. Birinci asr\u0131n Yahudi ve Hristiyan anlay\u0131\u015f\u0131nda, \"Paraklit\"in Kutsal Ruh'un varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve peygamberli\u011fin yeniden do\u011fu\u015funu da iddia etti\u011fi savunulmaktad\u0131r.\n\nKutsal Ruh vaadi (Yuhanna 14:15-27)\n\n15\u00a0\u00abBeni seviyorsan\u0131z, buyruklar\u0131m\u0131 yerine getirirsiniz.\n\n16-17\u00a0Ben de Baba'dan dileyece\u011fim ve O, sonsuza dek sizinle birlikte olsun diye size ba\u015fka bir Yard\u0131mc\u0131, Ger\u00e7e\u011fin Ruhunu verecek. D\u00fcnya O'nu kabul edemez. \u00c7\u00fcnk\u00fc O'nu ne g\u00f6r\u00fcr, ne de tan\u0131r. Siz O'nu tan\u0131yorsunuz. \u00c7\u00fcnk\u00fc O aran\u0131zda ya\u015f\u0131yor ve i\u00e7inizde olacakt\u0131r.\n\n18\u00a0Sizi \u00f6ks\u00fcz b\u0131rakmayaca\u011f\u0131m, size geri d\u00f6nece\u011fim.\n\n19\u00a0Az sonra d\u00fcnya art\u0131k beni g\u00f6rmeyecek, ama siz beni g\u00f6receksiniz. Ben ya\u015fad\u0131\u011f\u0131m i\u00e7in siz de ya\u015fayacaks\u0131n\u0131z.\n\n20\u00a0O g\u00fcn anlayacaks\u0131n\u0131z ki, ben Babamday\u0131m, siz bendesiniz, ben de sizdeyim.\n\n21\u00a0Kim buyruklar\u0131m\u0131 bilir ve yerine getirirse, i\u015fte beni seven odur. Beni seveni Babam da sevecektir. Ben de onu sevece\u011fim ve kendimi ona g\u00f6sterece\u011fim.\u00bb\n\n22\u00a0Yahuda - \u0130skariyot de\u011fil - O'na, \u00abRab, nas\u0131l olur da kendini d\u00fcnyaya g\u00f6stermeyip bize g\u00f6stereceksin?\u00bb diye sordu.\n\n23\u00a0\u0130sa ona \u015fu kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 verdi: \u00abBeni seven s\u00f6z\u00fcme uyar, Babam da onu sever. Biz de ona gelir, onunla birlikte ya\u015far\u0131z.\n\n24\u00a0Beni sevmeyen, s\u00f6zlerime uymaz. \u0130\u015fitti\u011finiz s\u00f6z benim de\u011fil, benig\u00f6nderen Baba'n\u0131nd\u0131r.\n\n25\u00a0\u00abBen daha aran\u0131zdayken size bunlar\u0131 s\u00f6yledim.\n\n26\u00a0Ama Baba'n\u0131n benim ad\u0131mla g\u00f6nderece\u011fi Yard\u0131mc\u0131, Kutsal Ruh, size her \u015feyi \u00f6\u011fretecek, b\u00fct\u00fcn s\u00f6ylediklerimi size hat\u0131rlatacak.\n\n27\u00a0Size esenlik b\u0131rak\u0131yorum, size kendi esenli\u011fimi veriyorum. Ben size d\u00fcnyan\u0131n verdi\u011fi gibi vermiyorum. Y\u00fcre\u011finiz s\u0131k\u0131lmas\u0131n ve korkmas\u0131n.\n\n28\u00a0Size, 'Gidiyorum, ama yan\u0131n\u0131za d\u00f6nece\u011fim' dedi\u011fimi i\u015fittiniz. Beni sevseydiniz, Baba'ya gidece\u011fim i\u00e7in sevinirdiniz. \u00c7\u00fcnk\u00fc Baba benden \u00fcst\u00fcnd\u00fcr.\n\n29\u00a0Bunlar\u0131 size \u015fimdiden, her \u015fey olup bitmeden \u00f6nce s\u00f6yledim. \u00d6yle ki, bunlar olunca inanas\u0131n\u0131z.\n\n30\u00a0Art\u0131k sizinle uzun uzun konu\u015fmayaca\u011f\u0131m. \u00c7\u00fcnk\u00fc bu d\u00fcnyan\u0131n egemeni geliyor. Onun benim \u00fczerimde hi\u00e7bir yetkisi yoktur.\n\n31\u00a0Ama d\u00fcnyan\u0131n, Baba'y\u0131 sevdi\u011fimi ve Baba'n\u0131n bana buyurdu\u011fu her \u015feyi yerine getirdi\u011fimi anlamas\u0131n\u0131 istiyorum. Haydi kalk\u0131n, buradan gidelim.\n\nManiheizm'de Paraklit \nBir\u00fbni'ye g\u00f6re Mani, Yeni Ahit'te bahsi ge\u00e7en Paraklitin kendisi oldu\u011funu ve \"son peygamber\" oldu\u011funu ileri s\u00fcrd\u00fc.\n\n\u0130slam'da Paraklit \nBaz\u0131 M\u00fcsl\u00fcman \u00e2limler, Paraklit'in \u0130sa'n\u0131n m\u00fcjdeledi\u011fi Muhammed oldu\u011funu, yani Yeni Ahit'teki Paraklit kavram\u0131 ile asl\u0131nda Muhammedin kastedildi\u011fini iddia ederler. Yeni Ahit'in Yunanca metninde kullan\u0131lan Parakletos, Arap\u00e7aya terc\u00fcmesinde iki farkl\u0131 \u015fekilde terc\u00fcme edilir. Arap\u00e7a Ahmed kelimesi \"\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f\" anlam\u0131na gelir. M\u00fcsl\u00fcman yazarlar Yeni Ahit'teki Paraklit'in \"\u00f6v\u00fclm\u00fc\u015f\" anlam\u0131ndaki Perikletos olabilece\u011fini iddia ederler. Buradan yola \u00e7\u0131karak Muhammed'in Yeni Ahit'te m\u00fcjdelendi\u011fi sonucuna ula\u015f\u0131rlar. Arap\u00e7ada sesli harflerin olmamas\u0131 Ahmed, Mahmud isimlerinin de Muhammedin di\u011fer adlar\u0131 oldu\u011fu anlam\u0131na gelir. \"\u00d6v\u00fclm\u00fc\u015f\" anlam\u0131na gelen Ahmed, Muhammed'in di\u011fer adlar\u0131ndan biridir.\n\n\u0130slam'a g\u00f6re \u0130sa, kendisine gelen vahiyler ile Muhammed'i m\u00fcjdelemi\u015ftir. \u0130slam'da \u00aborijinal \"\u0130ncil\"\u00bbin tahrif edildi\u011fine ve bu ayetlerin \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131\u011f\u0131na inan\u0131l\u0131r. Kur'an'da \u0130sa'n\u0131n Muhammed'i haber verdi\u011fi \u015fu ayette belirtilir: \"Bir vakit de Meryem'in o\u011flu \u0130s\u00e2 \u015f\u00f6yle dedi: 'Ey \u0130srailo\u011fullar\u0131! Ben size Allah'\u0131n Resul\u00fcy\u00fcm, \u00f6n\u00fcmdeki Tevrat'\u0131n musadd\u0131k\u0131 ve benden sonra gelecek bir Resul\u00fcn m\u00fcjdecisi olarak geldim ki onun ismi Ahmed'dir.' Sonra o onlara beyyinelerle gelince 'bu apa\u00e7\u0131k bir sihir' dediler.\" (Saff: 6)\n\nBu \u00e2yet ile ilgili Vahhabi \u0130sl\u00e2m'\u0131 kabul etmi\u015f olan Muhammed Esed \u015fu yorumda bulunur: \"Bu deyim, \u00c2r\u00e2m\u00ee Mawhamana isminin veya teriminin tam Yunanca kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan Per\u00edklytos'un (\"\u00c7ok \u00d6v\u00fclen\") bozulmu\u015f \u015feklidir. (\u00c2r\u00e2m\u00ee dilinin, \u0130sa zaman\u0131nda ve ondan y\u00fczy\u0131llar sonra Filistin'de kullan\u0131lan ve Yeni Ahit'in \u015fimdi ortada bulunmayan orijinal metinlerinin dili oldu\u011fu hat\u0131rlanmal\u0131d\u0131r.) Per\u00edklytos ile Par\u00e1kl\u00eatos'un fonetik olarak birbirlerine yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, terc\u00fcmanlar\u0131n yahut, daha b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle sonraki tarihlerdeki yaz\u0131c\u0131lar\u0131n bu iki ifadeyi nas\u0131l kar\u0131\u015ft\u0131rd\u0131klar\u0131n\u0131 anlamak kolayla\u015f\u0131r. Hem \u00c2r\u00e2m\u00ee Mawhamana, hem de Yunanca Per\u00edklytos'un ikisinin de hamide (\"\u00f6vd\u00fc/hamdetti\") fiilinden ve hamd (\"\u00f6vg\u00fc\") isminden t\u00fcretilmi\u015f olan Son Peygamber'in iki ismi Muhammed ve Ahmed ile ayn\u0131 anlam\u0131 ta\u015f\u0131m\u0131\u015f olmas\u0131n\u0131n \u00f6nemi b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Peygamber Muhammed'in zuhuru ile ilgili daha a\u00e7\u0131k bir \u00f6ng\u00f6r\u00fc (ki bizzat ismiyle ve Arap\u00e7a asl\u0131ndaki \u015fekliyle zikredilmi\u015ftir), \u015fimdi uydurulmu\u015f olarak g\u00f6r\u00fclse de, do\u011frulu\u011fu o zaman kabul edilen ve Papa Gelasius taraf\u0131ndan \u201cz\u0131nd\u0131k\u00e7a\u201d g\u00f6r\u00fcl\u00fcp yasaklanan ve M.S. 496 y\u0131l\u0131na kadar kiliselerde okunan Barnabas \u0130ncili'nde yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak bu \u0130ncil'in orijinal metni \u015fimdi ortada olmad\u0131\u011f\u0131ndan (sadece 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndaki bir \u0130talyanca terc\u00fcmesi elimizde oldu\u011fundan) bu hususun do\u011frulu\u011fu konusunda emin olmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\"\n\nModern Hristiyan kaynaklar\u0131 \u0130sa'n\u0131n Grek\u00e7eyi de \u00e7ok iyi konu\u015ftu\u011funu belirtir. \u0130ncillerin \u0130sa'ya indirilen \"orijinal \u0130ncil\" olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde sonradan ekleme ve \u00e7\u0131kartmalar yap\u0131larak yaz\u0131lmak suretiyle tahrif edildi\u011fini iddia eden \u0130sl\u00e2m inanc\u0131, Paraklit'in kimli\u011fini de g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klad\u0131\u011f\u0131 \u015fekliyle kabul etmemektedir.\n\nDavid Benjamin Keldani (1928) gibi birka\u00e7 yorumcu, kullan\u0131lan orijinal Yunanca kelimenin, Arap\u00e7a Ahmed (Muhammed'in ba\u015fka bir ad\u0131) olarak g\u00f6sterilen, \u00fcnl\u00fc, \u015fahane veya \u00f6vg\u00fcye de\u011fer olan periklitos oldu\u011fu teorisini savunanlardand\u0131.\n\nAhmed Deedat'a g\u00f6re, Paraklit'e incillerle ilgili yap\u0131lan t\u00fcm referanslar Muhammed'e uyar. \u00d6rne\u011fin, Deedat Yuhanna \u0130ncili'nin 16:7 say\u0131l\u0131 ayetinden hareketle, Paraklit'e yaln\u0131zca \u0130sa ayr\u0131ld\u0131ktan sonra ula\u015f\u0131laca\u011f\u0131n\u0131 belirtir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\nM\u00fcbahele\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Kitab-\u0131 Mukaddes\n \u0130ngilizce Vikipedi - Paraclete \n \u0130slam'a cevaplar\n\nYeni Ahit ilahiyat\u0131\n\u0130sa'n\u0131n doktrin ve \u00f6\u011fretileri\n\u0130sa ve tarih\n\u0130slam ve Hristiyanl\u0131k", "Pierre-Simon (Marquis de) Laplace (23 Mart 1749 \u2013 5 Mart 1827), Frans\u0131z matematik\u00e7i ve g\u00f6kbilimci.\n\nAstronom ve matematik\u00e7i oldu\u011fu kadar \u00e7ok \u00fcst\u00fcn bir yazma tekni\u011fine de sahipti. Bu y\u00fczden, kolayca g\u00f6r\u00fcl\u00fcr deyimi d\u0131\u015f\u0131nda onun eserleri de eksiksizdi.\n\nOn sekizinci y\u00fczy\u0131lda, iki Frans\u0131z Lagrange ve Laplace bir\u00e7ok y\u00f6n\u00fcyle z\u0131tt\u0131lar. Laplace, fizik, matematik grubuna; Lagrange ise kuramsal matematik grubuna giriyordu. Lagrange, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n matematikten ba\u015fka bir \u015fey olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yl\u00fcyordu. Laplace ise, matemati\u011fi kullan\u0131lan bir alet gibi g\u00f6r\u00fcyordu. Asl\u0131nda Laplace her ikisini de yap\u0131yordu. \u00d6rne\u011fin, potansiyel kuram\u0131n \u00f6nemi matematik y\u00f6n\u00fcyledir. S\u0131n\u0131r de\u011fer problemleri yine ayn\u0131 de\u011ferdedir. Bunun gibi olan \u00e7al\u0131\u015fma \u00f6rnekleri artt\u0131r\u0131labilir.\n\nLaplace, 1785 y\u0131l\u0131nda Akademinin s\u00fcrekli \u00fcyesi se\u00e7ildi. Sa\u011flam ve karakterli bir yap\u0131s\u0131 vard\u0131. Askeri okula giri\u015f s\u0131nav\u0131nda Napolyon Bonapart'\u0131 (1768 -1821) imtihan etmi\u015fti. Daha sonra Napolyon onu siyasetin \u00e7amuruna ve batakl\u0131kl\u0131 sular\u0131na s\u00fcr\u00fckleyecekti. Gerek Laplace ve gerekse Lagrange ihtilalin d\u0131\u015f\u0131nda kalmad\u0131lar. Newton son y\u0131llar\u0131n\u0131 siyasette ge\u00e7irdi\u011fi gibi, Laplace da onu yenmek amac\u0131yla siyasete at\u0131ld\u0131. Napolyon ona i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 verdi. Laplace, olduk\u00e7a oynak fikirli davran\u0131\u015flarda bulunuyordu. Napolyon devrinin b\u00fct\u00fcn ni\u015fanlar\u0131 g\u00f6\u011fs\u00fcn\u00fc s\u00fcsl\u00fcyordu. K\u00f6t\u00fc bir y\u00f6neticiydi. Zaten i\u00e7i\u015fleri bakanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini ancak alt\u0131 hafta s\u00fcrd\u00fcrebilmi\u015ftir. Napolyon'la beraber onun da siyasi hayat\u0131 sona ermi\u015ftir.\n\nLaplace'\u0131n en iyi taraf\u0131, matematik \u00e7al\u0131\u015fan gen\u00e7leri tutar ve onlara yard\u0131m ederdi. Laplace'\u0131n bulundu\u011fu bir toplant\u0131da, Biot adl\u0131 bir gen\u00e7 matematik\u00e7i Akademide bir \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 okur. Toplant\u0131 bittikten sonra Biot'u bir kenara \u00e7eken Laplace, cebinden \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 ve sararm\u0131\u015f k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131 g\u00f6stererek, ayn\u0131 ke\u015ffi kendisinin y\u0131llar \u00f6nce elindeki k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n eskili\u011finden de anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 \u00fczere, buldu\u011funu ve yay\u0131nlamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gizlice s\u00f6yler. Laplace, Biot'a bunu kimseye s\u00f6ylemeyece\u011fini ve \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00e7ekinmeden yay\u0131nlamas\u0131n\u0131 i\u00e7tenlikle istemi\u015ftir. Bu onun, binlerce olumlu davran\u0131\u015flar\u0131ndan biridir. Laplace, matematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 yapan gen\u00e7leri manevi evlad\u0131 gibi g\u00f6r\u00fcr ve onlara kendi \u00f6z \u00e7ocuklar\u0131 gibi yak\u0131nl\u0131k g\u00f6sterirdi.\n\nLaplace'la Lagrange, gerek zamanlar\u0131nda gerekse onlardan sonra gelenler taraf\u0131ndan olsun \u00e7ok kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. Baz\u0131lar\u0131 Lagrange'\u0131 tutmu\u015f ve onu g\u00f6klere y\u00fckseltmi\u015ftir. Baz\u0131lar\u0131 da Laplace'\u0131 tutup \u00f6vm\u00fc\u015ft\u00fcr. Asl\u0131nda b\u00f6yle bir kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmaya ve ay\u0131rt etmeye hi\u00e7 gerek yoktur. \u0130kisi de matematikte \u00f6l\u00fcms\u00fcz bulu\u015flar yapm\u0131\u015flard\u0131r.\n\nLaplace, son g\u00fcnlerini Paris y\u00f6resinde Arcueil'de ge\u00e7irmi\u015f, k\u0131sa bir rahats\u0131zl\u0131ktan sonra 5 Mart 1827 tarihinde yetmi\u015f sekiz ya\u015f\u0131nda \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Laplace d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\n Laplasyen\n Laplace denklemi\n Laplace'\u0131n \u015feytan\u0131\n\nKaynak\u00e7a \n\n1749 do\u011fumlular\n1827 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nFrans\u0131z astronomlar\nFrans\u0131z matematik\u00e7iler\nFrans\u0131z agnostikler\nFrans\u0131z deistler\nFrans\u0131z Akademisi \u00fcyeleri\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\n\u0130sve\u00e7 Kraliyet Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nAyd\u0131nlanma \u00c7a\u011f\u0131'nda bilim insanlar\u0131\n18. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z matematik\u00e7ileri\n19. y\u00fczy\u0131l Frans\u0131z matematik\u00e7ileri\nDeterministler\nAmerikan Bilim ve Sanat Akademisi \u00fcyeleri\nRoyal Society \u00fcyeleri\nAk\u0131\u015fkanlar dinami\u011fi ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131\nFransa i\u00e7i\u015fleri bakanlar\u0131\nFrans\u0131z fizik\u00e7iler\nL\u00e9gion d'honneur sahibi y\u00fcksek r\u00fctbeli subaylar\nMatematiksel analizciler\nKraliyet Hollanda Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nPierre-Simon Laplace\nOlas\u0131l\u0131k teorisyenleri\nTeorik fizik\u00e7iler", "Marcus Tullius Cicero (d. M\u00d6 3 Ocak 106 - \u00f6. M\u00d6 7 Aral\u0131k 43), Latin k\u00f6kenli Romal\u0131 devlet adam\u0131, bilgin, hatip ve yazar. Felsefe \u00f6\u011frenimini, Epik\u00fcrc\u00fc Phaedros, Stoac\u0131 Diodotos ve Akademi'ye ba\u011fl\u0131 Philon'dan alm\u0131\u015f olan Cicero'nun \u00f6nemi, Yunan d\u00fc\u015f\u00fcncesini daha sonraki ku\u015faklara aktarmas\u0131ndan olu\u015fur. Bilgi kuram\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan, kesinli\u011fe ba\u011flanmak yerine olas\u0131l\u0131klar\u0131n yolunu izlemeyi ye\u011fleyen, buna kar\u015f\u0131n ahlak alan\u0131nda, dogmatik bir tav\u0131r sergileyip Stoac\u0131lara ve bu arada Sokrates'e y\u00f6nelen Cicero, Latincenin felsefe dili olarak geli\u015fmesine katk\u0131 yapm\u0131\u015f ve bu arada, bilgi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde daima skeptik kalm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nHayat\u0131 \n3 Ocak M\u00d6 106 y\u0131l\u0131nda Arpinum'da do\u011fmu\u015ftur. \u00c7ocuklu\u011fundan itibaren harika bir \u00f6\u011frenci olmu\u015f, e\u011fitime olan tutkusu ve sevgisi ile \u00fcnlenmi\u015ftir. Yo\u011fun bir hukuk \u00f6\u011frenimi g\u00f6rm\u00fc\u015f, daha sonralar\u0131 ise edebiyat ve felsefeyle daha \u00e7ok ilgilenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015f\u0131 hi\u00e7 sevmezdi, yine de orduya kat\u0131ld\u0131. Mahkemelere ba\u015fkanl\u0131k yapt\u0131, \u00fcnl\u00fc ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir hukuk\u00e7u oldu. Daha sonralar\u0131 ise kons\u00fcl oldu, daha \u00f6nce ailesinden hi\u00e7bir kimse kons\u00fcl olmam\u0131\u015ft\u0131, yani o bir homo novus idi. M\u00d6 60 y\u0131l\u0131nda Caesar (Sezar), ilk Triumvirli\u011fi ba\u015flatt\u0131. M\u00d6 58 y\u0131l\u0131nda Publius Clodius Pulcher'in koydu\u011fu yasa ve aralar\u0131nda geli\u015fen s\u00fcrekli muhalefet y\u00fcz\u00fcnden \u0130talya'y\u0131 bir y\u0131ll\u0131\u011f\u0131na terk etti. M\u00d6 50'li y\u0131llarda, Cicero pop\u00fclist Milo'yu Clodius'a kar\u015f\u0131 destekledi. Sonra 50'li y\u0131llar\u0131n ortas\u0131nda Clodius, Milo'nun gladyat\u00f6rleri taraf\u0131ndan Via Appia'da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Cicero, Milo'yu savundu, bariz kan\u0131tlar y\u00fcz\u00fcnden pek ba\u015far\u0131l\u0131 oldu\u011fu s\u00f6ylenemez. Nitekim Milo s\u00fcrg\u00fcne gitti ve uzun bir s\u00fcre Marsilya'da ya\u015fad\u0131.\n\nM\u00d6 50 y\u0131l\u0131nda Caesar ile Pompey aras\u0131ndaki gerilim iyice artm\u0131\u015ft\u0131, Cicero bu y\u0131llarda Pompeius'in taraf\u0131n\u0131 tuttu, yine de Caesar'\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 olmak istemiyor buna g\u00f6re daha yumu\u015fak bir politika izliyordu. M\u00d6 49 y\u0131l\u0131nda Caesar \u0130talya'y\u0131 i\u015fgal etti\u011finde, Cicero ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. Daha sonralar\u0131 Caesar onu geri d\u00f6nmesi i\u00e7in ikna etmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131nca, Cicero \u0130talya'y\u0131 terk ederek Selanik'e gitti. M\u00d6 48 y\u0131l\u0131nda Pompeius taraftarlar\u0131ylayd\u0131, bu d\u00f6nemde onlarla aras\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131, Ceasar'\u0131n Pharsalus'taki zaferinin ard\u0131ndan Roma'ya geri d\u00f6nd\u00fc. Caesar'\u0131n h\u00fck\u00fcmranl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda sesini \u00e7\u0131karmad\u0131, yaz\u0131lar\u0131na konsantre olmu\u015ftu.\n\nM\u00d6 45 y\u0131l\u0131n\u0131n \u015eubat'\u0131nda k\u0131z\u0131 Tullia \u00f6ld\u00fc. Hayat\u0131 boyunca bu \u015foktan kurtulamad\u0131.\n\nM\u00d6 44 y\u0131l\u0131nda Caesar \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu d\u00f6nemde pop\u00fclaritesi artt\u0131; Senatonun en g\u00fc\u00e7l\u00fc, en s\u00f6z\u00fc ge\u00e7er adam\u0131 h\u00e2line geldi. Caesar'dan sonra giderek g\u00fc\u00e7lenen Marcus Antonius'u sevmiyordu. Yine de Marcus Antonius ve Cicero d\u00f6nemin en g\u00fc\u00e7l\u00fc iki adam\u0131 olarak di\u011ferlerinden daha \u00f6ne \u00e7\u0131k\u0131yordu. Caesar'\u0131n veliaht\u0131 Octavianus \u0130talya'ya var\u0131nca Cicero, Antonius'a kar\u015f\u0131 Octavianus'u savunmaya ba\u015flad\u0131. S\u00fcrekli Antonius'u ele\u015ftiriyor, Octavianius'u ise \u00f6v\u00fcyordu. Senatoyu da Antonius'a kar\u015f\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131. Bu d\u00f6nemler Cicero'nun \u00fcn\u00fcn\u00fcn doru\u011fuydu. Zamanla Cicero'nun, Antonius'a olan kini artt\u0131, kafas\u0131ndaki plan hem Octavianus hem de Antonius'u aradan \u00e7\u0131karmakt\u0131 ama bu ikisi Lepidus ile beraber ikinci Triumvirli\u011fi kurunca, Cicero'yu devlet d\u00fc\u015fman\u0131 ilan ettiler. Cicero ka\u00e7t\u0131, fakat yakaland\u0131.\n\nM\u00d6 43 y\u0131l\u0131n\u0131n 7 Aral\u0131k g\u00fcn\u00fc ba\u015f\u0131 kesilerek idam edildi. Ba\u015f\u0131 Forum Romanum'daki Rostra'da halka te\u015fhir edildi, elleri ise Senato binas\u0131n\u0131n kap\u0131s\u0131na \u00e7ivilendi.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\n\nKonu\u015fmalar\u0131 \nHi\u00e7 ku\u015fkusuz Cicero'yu bu kadar b\u00fcy\u00fck ve \u00fcnl\u00fc k\u0131lan \u00f6zelli\u011fi onun inan\u0131lmaz hatipli\u011fi idi. Toplam 88 konu\u015fmas\u0131 kayda ge\u00e7irilmi\u015f, bunlardan sadece 58'i bug\u00fcne ula\u015fabilmi\u015ftir.\n\nPolitik konu\u015fmalar\u0131 \n In Verrem (M\u00d6 70)\n Pro Lege Manilia veya De Imperio Cn. Pompei (M\u00d6 66)\n De Lege Agraria contra Rullum (M\u00d6 63)\n In Catilinam I-IV (M\u00d6 63)\n Pro Marcello (M\u00d6 46)\n Pro Ligario (M\u00d6 46)\n Pro Rege Deiotaro (M\u00d6 46)\n Philippicae (M\u00d6 44)\n\nFelsefesi\n\nRetorik \n de Inventione (M\u00d6 84)\n de Oratore (M\u00d6 55)\n de Partitionibus Oratoriae (M\u00d6 54)\n de Optimo Genere Oratorum (M\u00d6 52)\n Brutus (M\u00d6 46)\n Orator ad M. Brutum (M\u00d6 46)\n Topica (M\u00d6 44)\n\nDi\u011fer felsefi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n Epistulae\n de Republica (M\u00d6 51)\n Hortensius (M\u00d6 45)\n Lucullus or Academica Priora (M\u00d6 45)\n Academica Posteriora (M\u00d6 45)\n De Finibus, Bonorum et Malorum (M\u00d6 45)\n Tusculan\u00e6 Quaestiones (M\u00d6 45)\n de Natura Deorum (M\u00d6 45)\n de Divinatione (M\u00d6 45)\n de Fato (M\u00d6 45)\n Cato Maior de Senectute (M\u00d6 44)\n Laelius de Amicitia (M\u00d6 44)\n de Officiis (M\u00d6 44)\n Paradoxa Stoicorum (M\u00d6-)\n de Legibus (M\u00d6-)\n de Consulatu Suo (M\u00d6-)\n de temporibus suis (M\u00d6-)\n Commentariolum Petitionis (M\u00d6-, Cicero'ya atfedilse de b\u00fcy\u00fck ihtimalle karde\u015fi Quintus Tullius Cicero taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)\n\nNOT: Cicero Klasik Latincede \"Kikero\" \u015feklinde, Caesar ise \"Kayzar\" \u015feklinde okunur. Latince bir ismin \u0130ngilizcede farkl\u0131, Frans\u0131zcada farkl\u0131, \u0130spanyolcada farkl\u0131 yaz\u0131l\u0131p farkl\u0131 telaffuz ediliyor olmas\u0131 olduk\u00e7a kafa kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olaca\u011f\u0131ndan, insan, \u00fclke ve \u015fehir adlar\u0131n\u0131n as\u0131llar\u0131ndaki gibi yaz\u0131lmas\u0131 ve okunmas\u0131 olabilecek en uygun ve akademik y\u00f6ntemdir.\n\nKaynak\u00e7a \n Cicero \u00fczerine \u0130ngilizce Vikipedi Makalesi\n Texas \u00dcniversitesi, Cicero'nun hayat\u0131, kronolojisi, bibliyografisi\n \u0130nternet Felsefe Ansiklopedisi, Cicero\n\n \nM\u00d6 106 do\u011fumlular\nLazio do\u011fumlular\nM\u00d6 43 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nM\u00d6 1. y\u00fczy\u0131l Romal\u0131lar\u0131\nM\u00d6 1. y\u00fczy\u0131l yazarlar\u0131\nTullii\nRoma d\u00f6nemi filozoflar\u0131\nRoma d\u00f6nemi yazarlar\u0131\nRomal\u0131 siyaset\u00e7iler\nAntik Romal\u0131 hukuk\u00e7ular\nDeistler\nMektup yazarlar\u0131\nRetorik\n\u0130dam edilmi\u015f yazarlar\n\u0130dam edilmi\u015f Romal\u0131lar\nAntik Romal\u0131 Kilikya valileri", "Gaspard Monge, comte de P\u00e9luse (d. 9 May\u0131s 1746, Beaune - \u00f6. 28 Temmuz 1818, Paris), Frans\u0131z matematik\u00e7i. Tasar\u0131 geometrisini b\u00fcy\u00fck oranda kendisi kurdu. Metrik sistemin hayata ge\u00e7irilmesine yard\u0131m etti. Soyut matematikte diferansiyel geometrinin babas\u0131 olarak kabul edilebilir. \u00c9cole Polytechnique' in kurulmas\u0131nda yer alan ki\u015filerden biri idi.\n\nKaynak\u00e7a\n\n1746 do\u011fumlular\nC\u00f4te-d'Or do\u011fumlular\n1818 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nFrans\u0131z matematik\u00e7iler\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nPanth\u00e9on'na defnedilenler\nDiferansiyel geometriciler", "T\u00fcyl\u00fc hu\u015f (Betula pubescens), hu\u015fgiller (Betulaceae) familyas\u0131ndan 25 m'ye kadar boylanabilen s\u0131k dall\u0131, beyaz g\u00f6vdeli bir hu\u015f t\u00fcr\u00fc.\n\nMorfolojik \u00f6zellikleri \nDallar\u0131 yukar\u0131 do\u011fru sark\u0131k de\u011fildir. Yeni s\u00fcrg\u00fcnler t\u00fcyl\u00fcd\u00fcr. Yapraklar \u00f6nce t\u00fcyl\u00fcd\u00fcr. Elips ve yumurta bi\u00e7iminde, 3\u20135\u00a0cm uzunlukta, ucu fazla sivri de\u011fildir. Yaprak kenarlar\u0131 katl\u0131 di\u015flidir. Yaprak sap\u0131 t\u00fcyl\u00fcd\u00fcr. Yapraklar\u0131nda Betula pendula gibi re\u00e7ine bezeleri bulunmad\u0131\u011f\u0131ndan, bunlar\u0131n yapraklar\u0131 yap\u0131\u015fkan de\u011fildir. Erkek \u00e7i\u00e7ekler silindirik, 4\u20136\u00a0cm uzunlukta, di\u015fi \u00e7i\u00e7ekler 2,5\u00a0cm uzunluktad\u0131r. Meyve yumurta bi\u00e7iminde ve k\u00fc\u00e7\u00fck kanatl\u0131d\u0131r.\n\nEkolojik \u00f6zellikleri \nVerimli ve nemli topraklar\u0131 sever. Sulak ve batakl\u0131k \u00e7evrelerinde yeti\u015febildi\u011fi gibi nispeten kumlu topraklarda da yeti\u015febilir. So\u011fu\u011fa dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.\n\nYay\u0131l\u0131\u015f\u0131 \nT\u00fcrkiye'de kuzeydo\u011fu Anadolu'da do\u011fal olarak bulunur.\n\npubecens\nT\u00fcrkiye'deki odunsu taksonlar\n\u0130zlanda'daki biyota", "Jean Baptiste Joseph Fourier (21 Mart 1768, Auxerre, Fransa - 16 May\u0131s 1830, Paris), Frans\u0131z matematik\u00e7i ve fizik\u00e7i.\n\nBir terzinin o\u011flu olarak d\u00fcnyaya gelen Jean Babtiste Joseph Fourier, hen\u00fcz dokuz ya\u015f\u0131ndayken hem annesini ve hem de babas\u0131n\u0131 yitirince Auxerre'deki askeri okula g\u00f6nderildi. Fourier kendisini bu okulda \u00e7ok iyi bir \u015fekilde yeti\u015ftirdi. On iki ya\u015f\u0131ndayken yazd\u0131\u011f\u0131 dini yaz\u0131lar\u0131, Paris kiliselerinde okunuyor ve benimseniyordu. G\u00fc\u00e7 be\u011fenen, titiz, inat\u00e7\u0131, h\u0131r\u00e7\u0131n, sert bir karakteri vard\u0131. Fourier, Saint-Benoit manast\u0131r\u0131na gitti. Subay olmay\u0131 istemesine kar\u015f\u0131n terzi o\u011fluna subayl\u0131k diplomas\u0131 verilmedi\u011finden, askeri papaz olmay\u0131 se\u00e7mi\u015fti. Eski arkada\u015flar\u0131 Fourier'yi Auxerre'e \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131lar ve onu matematik \u00f6\u011fretmeni olmas\u0131 y\u00f6n\u00fcnde ikna ettiler. 1789'da ihtilal patlak verdi\u011finde yirmi bir ya\u015f\u0131nda idi ve denklemlerin say\u0131sal \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcne ait bir \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 Akademiye sunuyordu.\n\nFourier, \u00c9cole Normale'in matematik k\u00fcrs\u00fcs\u00fcne \u00f6\u011fretmen olarak atand\u0131. Fourier, 1787 ile 1794 y\u0131llar\u0131n\u0131 orta dereceli okullarda \u00f6\u011fretmenlik yaparak ge\u00e7irdi. Frans\u0131z devrimi s\u0131ras\u0131nda \u00f6nemli g\u00f6revler ald\u0131. 1794'te bir ara hapse girdi. Hapisten \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, \u00c9cole Normale'de ve \u00c9cole Polytechnique'te matematik \u00f6\u011fretmenli\u011fi yapt\u0131. Denklemler kuram\u0131 ve uygulamal\u0131 matematikte baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarda bulundu. Fourier serilerini ve Fourier analizini olu\u015fturdu.\n\n1798 y\u0131l\u0131nda Napolyon M\u0131s\u0131r'a giderken, Fourier'yi de yan\u0131na ald\u0131 ve onu bilim heyetinin ba\u015f\u0131na atad\u0131. Yukar\u0131 M\u0131s\u0131r'da ara\u015ft\u0131rma yapma, kay\u0131tlar\u0131, yaz\u0131lar\u0131 inceleme ve tap\u0131naklarda ara\u015ft\u0131rma yapmalar\u0131n\u0131 istedi. 1801 y\u0131l\u0131nda M\u0131s\u0131r'dan Fransa'ya d\u00f6nen Fourier'ye Napolyon taraf\u0131ndan y\u00f6neticilik g\u00f6revleri verildi. 1803 y\u0131l\u0131nda Baron unvan\u0131n\u0131 ald\u0131. Is\u0131 ta\u015f\u0131n\u0131m\u0131n\u0131n matematiksel esaslar\u0131 \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yapt\u0131. En \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \"Is\u0131n\u0131n Analitik Kuram\u0131\" adl\u0131 yap\u0131t\u0131d\u0131r. Bu yap\u0131t\u0131 1807 y\u0131l\u0131nda Akademiye sundu. Eser \u00e7ok tart\u0131\u015f\u0131ld\u0131 ve be\u011fenilmedi. 1812 y\u0131l\u0131ndaki \u00f6d\u00fcl i\u00e7in ba\u015fka bir \u00e7al\u0131\u015fma sunmas\u0131 istendi. Fourier bu \u00f6d\u00fcl\u00fc ald\u0131. Fakat daha \u00f6nce sundu\u011fu \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n d\u00f6nmesine \u00e7ok k\u0131r\u0131ld\u0131. Onun tart\u0131\u015fmas\u0131z olan eseri, halen ya\u015fayan Fourier analizidir. 1807 y\u0131l\u0131nda kaleme ald\u0131\u011f\u0131 eseri nihayet 1822 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mland\u0131. Fourier'nin \u0131s\u0131 iletimi konusundaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n\u0131n, fizik ve matemati\u011fin geli\u015fimine b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur.\n\n\u0130ktidarlar\u0131n s\u00fcrekli el de\u011fi\u015ftirmesi ve kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ihtilaller Fourier'yi g\u00fc\u00e7 durumlara soktu. Bu \u00e7alkant\u0131l\u0131 d\u00f6nemlerden sonra e\u015fyalar\u0131n\u0131 rehine verecek kadar k\u00f6t\u00fc durumlara d\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130statistik B\u00fcrosuna m\u00fcd\u00fcr olarak atand\u0131. 1816 y\u0131l\u0131nda Akademiye \u00fcye se\u00e7ilmesine h\u00fck\u00fbmet kar\u015f\u0131 koydu. Ancak ertesi y\u0131l \u00fcye se\u00e7ilebildi.\n\n16 May\u0131s 1830'da bir kalp hastal\u0131\u011f\u0131ndan (baz\u0131lar\u0131na g\u00f6re de damar \u00e7atlamas\u0131ndan) \u00f6ld\u00fc.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Fourier serileri\n Fourier analizi\n Fourier d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\n Ayr\u0131k Fourier D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\n\nKaynak\u00e7a \n https://web.archive.org/web/20051228085504/http://fenedebiyat.atauni.edu.tr/bolumler/matematik/matematikcilers/Fouier.htm\n\n1768 do\u011fumlular\n1830 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n \nFrans\u0131z Akademisi \u00fcyeleri\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\n\u0130sve\u00e7 Kraliyet Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nFrans\u0131z fizik\u00e7iler\nFrans\u0131z matematik\u00e7iler", "M\u0131s\u0131r mitolojisinde, Hatmehit bir bal\u0131k-tanr\u0131\u00e7ad\u0131r. Nil deltas\u0131nda, \u00f6zellikle Mendes \u00e7evresindeki insanlar ona tap\u0131n\u0131rlard\u0131.\n\nOsiris k\u00fclt\u00fc ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda, Mendes civar\u0131nda ya\u015fayan insanlar onu Osiris'in e\u015fi, Horus'un annesi olarak kabul etmi\u015fti. Daha sonraki d\u00f6nemlerde ise, Osiris'in kar\u0131s\u0131 ve Horus'un annesi olan tanr\u0131\u00e7a \u0130sis i\u00e7inde eriyip ayr\u0131 bir tanr\u0131\u00e7a olarak bu \u00f6zelliklerini kaybetti.\n\nM\u0131s\u0131r tanr\u0131\u00e7alar\u0131", "Pavlik kiliseler veya el\u00e7isel kiliseler, Hristiyan misyoner Pavlus'un \u0130kinci Misyon Gezisi ve sonras\u0131nda kurdu\u011fu kiliseler. Aralar\u0131nda Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n ilk yedi kilisesi yer almakta olup bunlar\u0131n yedisi de Anadolu'dad\u0131r.\n\n\u0130nanca g\u00f6re Pavlik Kilise; Hristiyan m\u00fcjdeci, peygamber ve Tanr\u0131 taraf\u0131ndan el\u00e7i atanan Tarsuslu Pavlus'un, Kud\u00fcs ve Antakya merkezlerinden yola \u00e7\u0131karak, Anadolu, Do\u011fu Avrupa ve Roma'ya yapt\u0131\u011f\u0131 geziler s\u0131ras\u0131nda Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 insanl\u0131\u011fa vaaz etmesi sonucu kurulan kiliselerdir. Asl\u0131nda Hristiyan tarihinde bu kiliselere el\u00e7isel kiliseler denmektedir. El\u00e7isel kiliseler mevcut kiliselere temel te\u015fkil etmi\u015ftir.\n\nHristiyan terminolojisi\nPavlus\nYeni Ahit tarihi\n1. y\u00fczy\u0131lda Hristiyanl\u0131k", "Pakhet, M\u0131s\u0131r mitolojisinde \u00e7\u00f6l tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. Beni Hasan civar\u0131nda ona tap\u0131l\u0131rd\u0131. Form olarak; birbirine benzeyen Bast ve Sekhmet tanr\u0131\u00e7alar\u0131n\u0131n, birle\u015fmi\u015f, kayna\u015fm\u0131\u015f bir versiyonudur. Orta Hanedan d\u00f6neminde ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. ve Beni Hasan'daki Speos Artemidos tap\u0131na\u011f\u0131n\u0131n etraf\u0131 kedi mezarlar\u0131yla \u00e7evrilidir.\n\nM\u0131s\u0131r tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nBereket tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nAvc\u0131l\u0131k tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nHava ve g\u00f6k tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nG\u00fcne\u015f tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nSava\u015f tanr\u0131\u00e7alar\u0131", "Adrien-Marie Legendre (18 Eyl\u00fcl 1752, Paris - 10 Ocak 1833, Paris), Frans\u0131z matematik\u00e7idir.\n\nHayat\u0131 \nAdrien-Marie Legendre zengin bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak 18 Eyl\u00fcl 1752 tarihinde Paris'te do\u011fdu. Paris'te Coll\u00e8ge Mazarin'in e\u011fitim ald\u0131 ve 1770 y\u0131l\u0131nda fizik ve matematik tezini savundu.Adrien Marie Legendre, 1775 ile 1780 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, Paris Askeri okulunda matematik dersleri verdi. 1787 y\u0131l\u0131nda, Paris G\u00f6zlemevi ile Greenwich G\u00f6zlemevi aras\u0131nda kurulacak jeodezi ba\u011flant\u0131s\u0131nda g\u00f6rev ald\u0131. Frans\u0131z \u0130htilali s\u0131ras\u0131nda, metre sisteminin kabul edilmesini ve giri\u015filen jeodezi i\u015flemlerinin haz\u0131rl\u0131klar\u0131na kat\u0131ld\u0131. Bu f\u0131rsat\u0131 de\u011ferlendirerek, o zamana kadar uygulanan t\u00fcm y\u00f6ntemleri yeniledi. Daha sonra, trigonometri alan\u0131nda \u00f6nemli teoremler ileri s\u00fcrd\u00fc. \u00d6zellikle k\u00fcresel \u00fc\u00e7geni d\u00fczlem olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcp a\u00e7\u0131larda baz\u0131 d\u00fczeltmeler yaparak alan\u0131n\u0131 hesaplad\u0131.\n\n1784 y\u0131l\u0131nda, \"Gezegenlerin \u015eekli \u00fcst\u00fcne\" adl\u0131 bir inceleme yaz\u0131s\u0131nda, kendi ad\u0131yla an\u0131lan \u00e7okterimlileri ortaya att\u0131. 1794 y\u0131l\u0131nda \"Geometrinin Temel Bilgileri\" adl\u0131 eseri yay\u0131nland\u0131. Bu eserde, \u00d6klid post\u00fclat\u0131n\u0131 ispatlamak i\u00e7in \u00e7ok \u00e7e\u015fitli ve yeni yollar denedi. Bununla birlikte, Euclidean olmayan geometrilerin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131yla, Legendre'nin buldu\u011fu sonu\u00e7lar\u0131n ge\u00e7erlili\u011fi yeniden tart\u0131\u015fma konusu oldu.\n\n1798 y\u0131l\u0131nda \"Say\u0131lar Kuram\u0131\" adl\u0131 eseri yay\u0131nland\u0131. Bu kitab\u0131nda, ikinci dereceden kalanlar\u0131n kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131 kanunu gibi ilgi \u00e7ekici sonu\u00e7lar yer al\u0131r. Yine de en de\u011ferli eseri, 1825 ile 1832 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \"Eliptik Transandantlar Kuram\u0131\" adl\u0131 inceleme kitab\u0131d\u0131r. Bu eserde, eliptik integrallerden hareket ederek ustaca bir \u00e7\u00f6z\u00fcmlemeyle bu integralleri kendi ad\u0131yla an\u0131lan \u00fc\u00e7 \u015fekle indirgemeyi ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131r. Legendre'nin bu alandaki ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 daha sonra Abel ve Jacobi'nin \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla tamamland\u0131. Legendre'nin, k\u0131rk y\u0131l\u0131n \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015fmayla elde etti\u011fi sonu\u00e7lar\u0131, Abel olduk\u00e7a k\u0131sa ve kesin bir yolla elde ediyordu.\n\nLegendre'nin hem matemati\u011fe ve hem de matematik\u00e7ilerin yeti\u015fmesinde \u00f6nemli hizmetleri vard\u0131r. Baz\u0131 matematik\u00e7iler onun kitaplar\u0131ndan ilham alm\u0131\u015flard\u0131r. 1833 y\u0131l\u0131nda Paris'te \u00f6len Legendre, Abel'in \u00f6nc\u00fclerinden biriydi.\n\nBilimsel aktiviteler \nOnun \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funa ba\u015fkalar\u0131 taraf\u0131ndan m\u00fckemmellik getirildi: o Galois teori'sinden ilhamla polinomlar\u0131n k\u00f6kleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ; Abel'in eliptik fonksiyonlar\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Legendre \u00fczerine in\u015fa edilmi\u015ftir ; Gauss'un istatistik ve say\u0131lar teorisindeki baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 Legendre tamamlad\u0131.O do\u011frusal regresyon,sinyal i\u015fleme, istatistik, ve e\u011fri uydurma da geni\u015f bir uygulamaya sahip en k\u00fc\u00e7\u00fck kareler metodunu geli\u015ftirdi; Bu kuyrukluy\u0131ld\u0131zlar\u0131n yollar\u0131nda kitab\u0131n\u0131n bir eki olarak 1806 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mland\u0131.G\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan \"en k\u00fc\u00e7\u00fck kareler y\u00f6ntemi\" Frans\u0131zca \"m\u00e9thode des moindres carr\u00e9s\" do\u011frudan bir \u00f6telemede kullan\u0131l\u0131r\u00a0\n\nO \u00fcstel n\u00a0=\u00a05 i\u00e7in 1830 i\u00e7inde Fermat'\u0131n son teoreminin bir kan\u0131t\u0131n\u0131 verdi, Ayr\u0131ca 1828'de,Lejeune Dirichlet ile kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nsay\u0131 teorisinde, o san\u0131 karesel kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k kanunu,sonradan Gauss taraf\u0131ndan kan\u0131tlad\u0131; Buna ba\u011fl\u0131 olarak, Legendre sembol\u00fc ad\u0131 ithaf edildi.Ayr\u0131ca asallar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve say\u0131 teorisine analizin uygulanmas\u0131na ili\u015fkin \u00f6nc\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. O'nun 1798 Asal say\u0131 teoreminin san\u0131s\u0131 Hadamard ve de la Vall\u00e9e-Poussin taraf\u0131ndan 1896'da titizlikle kan\u0131tland\u0131.\n\nLegendre eliptik integrallerin s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 dahil eliptik fonksiyonlar\u0131 \u00fczerinde etkileyici bir miktarda \u00e7al\u0131\u015fma yapt\u0131, ancak Jacobi fonksiyonlar\u0131n\u0131n tersleri \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 ve tamamen sorunu \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in dahi Abel vuru\u015funu yapt\u0131.O Legendre d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcn\u00fc bildi\u011fi i\u00e7in, Lagrangiyandan Hamiltoniyene klasik mekanik form\u00fclasyonunun kullan\u0131m\u0131na gider.Termodinamikte ayr\u0131ca entalpi ve Helmholtz ve Gibbs i\u00e7 enerjisinden (serbest) enerji elde etmekte,ayr\u0131ca Legendre polinomlar\u0131n\u0131n ismini veren, solutions to Legendre'nin diferansiyel denklemi \u00e7\u00f6z\u00fcmlerinde, fizik ve m\u00fchendislik uygulamalar\u0131nda s\u0131kl\u0131kla ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131,\u00f6rne\u011fin elektrostatik'te kullan\u0131l\u0131r.Legendre en iyi 1794 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan ve yakla\u015f\u0131k 100 y\u0131ld\u0131r konuyla ilgili \u00f6nde gelen temel bir metin olan \u00c9l\u00e9ments de g\u00e9om\u00e9trie, yazar\u0131 olarak bilinir. Bu metin b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yeniden d\u00fczenlenmi\u015f ve \u00d6klid'in elemanlar\u0131ndan daha etkili bir ders kitab\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in gelen \u00f6nermelerin pek \u00e7o\u011fu basitle\u015ftirilmi\u015ftir.\n\nPortre fiyaskosu \n\nIki y\u00fczy\u0131l boyunca, 2005 y\u0131l\u0131nda hatan\u0131n bulunmas\u0131 y\u0131l\u0131na kadar, kitaplar, resimler ve yaz\u0131lar matematik\u00e7i Legendre'yi yanl\u0131\u015fl\u0131kla karanl\u0131k Frans\u0131z politikac\u0131 Louis Legendrenin(1752\u20131797) yan-g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f portresini g\u00f6stermi\u015ftir.Tasla\u011f\u0131n hata ile sadece \"Legendre\" etiketli oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Legendre bilinen tek portresi, son zamanlarda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan, 1820 kitapta bulunan Album de 73 portraits-charge aquarell\u00e9s des membres de I\u2019Institut, Frans\u0131z sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan Paris'teki Institut de France yetmi\u015f \u00fc\u00e7 \u00fcyeden karikat\u00fcrlerinin bir kitap Julien-Leopold Boilly, a\u015fa\u011f\u0131da g\u00f6sterildi\u011fi gibi::\n\nOnurlar \n Legendre Ay'\u0131n\u0131n krateri onun ad\u0131nad\u0131r\n Ana-kemer asteroid 26950 Legendre ondan sonra adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r\n\nYay\u0131nlar\n\nDeneme \n 1782 Recherches sur la trajectoire des projectiles dans les milieux r\u00e9sistants (prize on projectiles offered by the Berlin Academy)\n\nKitaplar \n El\u00e9ments de g\u00e9om\u00e9trie, textbook 1794\n Essai sur la Th\u00e9orie des Nombres 1797-8 (\"An VI\"), 2nd ed. in two vol. 1808, 3rd ed. in 2 vol. 1830\n Nouvelles M\u00e9thodes pour la D\u00e9termination des Orbites des Com\u00e8tes, 1806\n Exercices de Calcul Int\u00e9gral, book in three volumes 1811, 1817, and 1819\n Trait\u00e9 des Fonctions Elliptiques, book in three volumes 1825, 1826, and 1830\n\nMemoires in Histoire de l'Acad\u00e9mie Royale des Sciences \n 1783 Sur l'attraction des Sph\u00e9ro\u00efdes homog\u00e8nes (said to contain Legendre polys)\n 1784 Recherches sur la figure des Plan\u00e8tes p.\u00a0370\n 1785 Recherches d'analyse ind\u00e9termin\u00e9e p.\u00a0465 (number theory)\n 1786 M\u00e9moire sur la mani\u00e8re de distinguer les Maxima des Minima dans le Calcul des Variations p.\u00a07 (as Legendre)\n 1786 M\u00e9moire sur les Int\u00e9grations par arcs d'ellipse p.\u00a0616 (as le Gendre)\n 1786 Second M\u00e9moire sur les Int\u00e9grations par arcs d'ellipse p.\u00a0644\n 1787 L\u2019int\u00e9gration de quelques \u00e9quations aux diff\u00e9rences Partielles (Legendre transform)\n\nIn Memoires pr\u00e9sent\u00e9s par divers Savants \u00e0 la l'Acad\u00e9mie des Sciences de l'Institut de France \n 1806 Nouvelle formula pour r\u00e9duire en distances vraies les distances apparentes de la Lune au Soleil ou \u00e0 une \u00e9toile (30-54)\n 1807 Analyse des triangles trac\u00e9s sur la surface d'un sph\u00e9roide (130-161)\n Tome 10 Recherches sur diverses sortes d'int\u00e9grales d\u00e9fines (416-509)\n 1819 M\u00e9thode des moindres carr\u00e9s pour trouver le milieu le plus probable entre les r\u00e9sultats de diff\u00e9rentes observations (149-154), M\u00e9moire sur l'attraction des ellipso\u00efdes homog\u00e8nes (155-183)\n 1823 Recherches sur quelques objets d'Analyse ind\u00e9termin\u00e9e et particuli\u00e8rement sur le th\u00e9or\u00e8me de Fermat (1-60)\n 1828 M\u00e9moire sur la d\u00e9termination des fonctions Y et Z que satisfont \u00e0 l'\u00e9quation 4(X^n-1) = (X-1)(Y^2+-nZ^2), n \u00e9tant un nombre premier 4i-+1 (81-100)\n 1833 R\u00e9flexions sur diff\u00e9rentes mani\u00e8res de d\u00e9montrer la th\u00e9orie des paral\u00e8les ou le th\u00e9or\u00e8me sur la somme des trois angles du triangle, avec 1 planche (367-412)\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Adrien-Marie Legendre ismine d\u00fc\u015f\u00fcncelerin listesi\n Ba\u011fl\u0131 Legendre polinomlar\u0131\n Gauss-Legendre algoritmas\u0131\n Legendre sabiti\n Legendre \u00e7o\u011falt\u0131lmas\u0131 form\u00fcl\u00fc\n say\u0131lar teorisi i\u00e7inde Legendre denklemi\n Legendre fonksiyonlar\u0131\n eliptik integral i\u00e7in Legendre fonksiyonel ili\u015fkisi\n Legendre diferansiyel denklemi\n Legendre varsay\u0131m\u0131\n Legendre ele\u011fi\n Legendrenin altmanifoldu\n Legendre sembol\u00fc\n K\u00fcresel \u00fc\u00e7genler \u00fczerinde Legendre teoremi\n Saccheri-Legendre teoremi\n\nNotlar\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n The True Face of Adrien-Marie Legendre (Portrait of Legendre)\n \n Biography at Fermat's Last Theorem Blog \n References for Adrien-Marie Legendre \n El\u00e9ments de g\u00e9om\u00e9trie (Paris : F. Didot, 1817)\n Elements of geometry and trigonometry, from the works of A. M. Legendre. Revised and adapted to the course of mathematical instruction in the United States, by Charles Davies. (New York: A. S. Barnes & co., 1858) : English translation of the above text\n M\u00e9moires sur la m\u00e9thode des moindres quarr\u00e9s, et sur l'attraction des ellipso\u00efdes homog\u00e8nes (1830)\n Th\u00e9orie des nombres (Paris : Firmin-Didot, 1830)\n Trait\u00e9 des fonctions elliptiques et des int\u00e9grales eul\u00e9riennes (Paris : Huzard-Courcier, 1825\u20131828)\n Nouvelles M\u00e9thodes pour la D\u00e9termination des Orbites des Com\u00e8tes (Paris : Courcier, 1806)\n Essai sur la Th\u00e9orie des Nombres (Paris : Duprat, 1798)\n Exercices de Calcul Int\u00e9gral V.3 (Paris : Courcier, 1816)\n Correspondance math\u00e9matique avec Legendre in C. G. J. Jacobis gesammelte Werke (Berlin: 1852)\n\n1752 do\u011fumlular\n1833 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nFrans\u0131z matematik\u00e7iler\nAmerikan Bilim ve Sanat Akademisi \u00fcyeleri\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nRoyal Society \u00fcyeleri\nParis do\u011fumlu bilim insanlar\u0131", "M\u0131s\u0131r \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131, Emin\u00f6n\u00fc'nde Yeni Camii'nin arkas\u0131nda ve \u00c7i\u00e7ek Pazar\u0131'n\u0131n yan\u0131ndad\u0131r. \u0130stanbul'un en eski kapal\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131lar\u0131ndan biridir. Aktarlar\u0131yla me\u015fhur bu \u00e7ar\u015f\u0131da h\u00e2len tabii ila\u00e7lar, baharat, \u00e7i\u00e7ek tohumlar\u0131, nadir bitki k\u00f6k ve kabuklar\u0131 gibi eski gelene\u011fine uygun \u00fcr\u00fcnlerin yan\u0131 s\u0131ra; kuruyemi\u015f, \u015fark\u00fcteri \u00fcr\u00fcnleri, de\u011fi\u015fik g\u0131da maddeleri sat\u0131lmaktad\u0131r. M\u0131s\u0131r \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 pazar g\u00fcnleri de a\u00e7\u0131kt\u0131r.\n\nTarih\u00e7e \nBizans zaman\u0131nda Makro Envalos ad\u0131nda bir \u00e7ar\u015f\u0131n\u0131n ayn\u0131 yerde bulundu\u011fu riv\u00e2yet edilmektedir. Bug\u00fcnk\u00fc yap\u0131, 1660 y\u0131l\u0131nda Turhan Sultan taraf\u0131ndan Hassa ba\u015f mimar\u0131 K\u00e2z\u0131m A\u011fa'ya yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6nceleri Yeni \u00c7ar\u015f\u0131 ya da V\u00e2lide \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 olarak an\u0131lan ve riv\u00e2yete g\u00f6re M\u0131s\u0131r'dan al\u0131nan vergilerle in\u015f\u00e2 edilen \u00e7ar\u015f\u0131, 18. y\u00fczy\u0131ldan sonra bug\u00fcn bilinen ad\u0131yla an\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. 1691 ve 1940'ta iki b\u00fcy\u00fck yang\u0131n tehlikesini atlatm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ar\u015f\u0131, son olarak 1940-1943 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda \u0130stanbul Belediyesi taraf\u0131ndan restore edilmi\u015ftir.\n\nM\u00eem\u00e2ri \nYeni Cami'nin yan\u0131nda yer alan L \u015feklindeki yap\u0131n\u0131n alt\u0131 kap\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlardan biri Haseki Kap\u0131s\u0131'd\u0131r. Bunun \u00fcst\u00fcndeki k\u0131s\u0131m iki katl\u0131 olup \u00fcst katta zaman\u0131nda mahkeme olup esnaf\u0131n kendi aras\u0131nda ve halkla sorunlar\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcl\u00fcrm\u00fc\u015f.\n\nGaleri\n\n\u0130\u00e7 ba\u011flant\u0131lar \n M\u0131s\u0131r \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 Patlamas\u0131\n\nKaynak\u00e7a \n\nOsmanl\u0131 d\u00f6neminde \u0130stanbul\nFatih'teki yap\u0131lar\n\u0130stanbul'daki \u00e7ar\u015f\u0131lar\nHali\u00e7\n1660'larda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nda kurulan olu\u015fumlar\n1660'ta tamamlanan yap\u0131lar\nR\u00fcstempa\u015fa", "Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131, \u0130stanbul kentinin merkezinde Beyaz\u0131t, Nuruosmaniye ve Mercan semtlerinin ortas\u0131nda yer alan d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7ar\u015f\u0131s\u0131 ve en eski kapal\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131lar\u0131ndan biri. Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131'da yakla\u015f\u0131k 4.000 d\u00fckk\u00e2n bulunmaktad\u0131r ve bu d\u00fckk\u00e2nlarda toplam \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 yakla\u015f\u0131k 25.000'dir. G\u00fcn i\u00e7erisindeki en yo\u011fun zamanlar\u0131nda i\u00e7inde 500.000' e yak\u0131n insan bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenir. 2014 y\u0131l\u0131nda, d\u00fcnyada en \u00e7ok ziyaret edilen turistik mekanlar aras\u0131nda 91,250,000 ziyaret\u00e7i ile 1. s\u0131rada g\u00f6sterildi. Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 s\u0131kl\u0131kla d\u00fcnyan\u0131n ilk al\u0131\u015fveri\u015f merkezi olarak an\u0131l\u0131r.\n\nTarihi \n\nKapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131'n\u0131n \u00e7ekirde\u011fini olu\u015fturan iki bedestenden \u0130\u00e7 Bedesten yani Cevahir Bedesteni m\u00fcellifler aras\u0131nda tart\u0131\u015fmal\u0131 olmakla beraber b\u00fcy\u00fck olas\u0131l\u0131kla Bizans'tan kalma bir yap\u0131 olup 48 m x 36 m \u00f6l\u00e7\u00fclerindedir. Yeni Bedesten ise 1460 y\u0131l\u0131nda Fatih Sultan Mehmed taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lan Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131'n\u0131n ikinci \u00f6nemli yap\u0131s\u0131d\u0131r ve Sandal Bedesteni olarak an\u0131lmaktad\u0131r. Burada bir yolu pamuk bir yolu ipekten dokunan ve Sandal ad\u0131 verilen kuma\u015f sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in bu isim verilmi\u015ftir.\n\nKapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131'n\u0131n in\u015faat\u0131na ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 y\u0131l olan 1460 \u00e7ar\u015f\u0131n\u0131n kurulu\u015f y\u0131l\u0131 olarak kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. As\u0131l b\u00fcy\u00fck \u00e7ar\u015f\u0131 ise Kanuni Sultan S\u00fcleyman taraf\u0131ndan ah\u015fap olarak in\u015fa ettirilmi\u015ftir.\n\nDev \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc bir labirent gibi, 30.700 metrekarede 66 kadar soka\u011f\u0131, 4.000 kadar d\u00fckk\u00e2n\u0131 ile Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131, \u0130stanbul\u2019un g\u00f6r\u00fclmesi gereken, benzersiz bir merkezidir. Adeta bir \u015fehri and\u0131ran, b\u00fct\u00fcn\u00fc ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc bu site zaman i\u00e7erisinde geli\u015fip b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u00e7inde son zamanlara kadar 5 cami, 1 mektep, 7 \u00e7e\u015fme, 10 kuyu, 1 sebil, 1 \u015fad\u0131rvan, 24 kap\u0131, 17 han bulunmaktayd\u0131.\n\n15. y\u00fczy\u0131ldan kalan kal\u0131n duvarl\u0131, bir seri kubbe ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc eski iki yap\u0131n\u0131n etraf\u0131 sonraki y\u00fczy\u0131llarda, geli\u015fen sokaklar\u0131n \u00fczerleri \u00f6rt\u00fclerek, ekler yap\u0131larak bir al\u0131\u015fveri\u015f merkezi haline gelmi\u015ftir. Ge\u00e7mi\u015fte buras\u0131 her soka\u011f\u0131nda belirli mesleklerin yer ald\u0131\u011f\u0131 ve bunlar\u0131n da, el i\u015fi imalat\u0131n\u0131n (manifakt\u00fcr) s\u0131k\u0131 denetim alt\u0131nda bulunduruldu\u011fu, ticari ahlak ve t\u00f6relere \u00e7ok sayg\u0131 g\u00f6sterilen bir \u00e7ar\u015f\u0131 idi. Her t\u00fcrl\u00fc de\u011ferli kuma\u015f, m\u00fccevherat, silah, antika e\u015fya, konusunda nesillerce uzmanla\u015fm\u0131\u015f aileler taraf\u0131ndan, tam bir g\u00fcven i\u00e7inde sat\u0131\u015fa sunulurdu. Ge\u00e7en y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda deprem ve birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck yang\u0131n ge\u00e7iren Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 eskisi gibi onar\u0131lm\u0131\u015fsa da, ge\u00e7mi\u015fteki \u00f6zellikleri de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.\n\nB\u00fct\u00fcn d\u00fckk\u00e2nlar\u0131n geni\u015fli\u011fi ayn\u0131 olacak \u015fekilde in\u015fa edilmi\u015ftir. Her sokakta ayr\u0131 \u00fcr\u00fcn\u00fcn ustalar\u0131 loncalar halinde bulunurdu (yorganc\u0131lar, terlik\u00e7iler vs.) Sat\u0131c\u0131lar aras\u0131nda rek\u00e2bet kesinlikle yasakt\u0131. Hatta bir usta, tezg\u00e2h\u0131n\u0131 d\u00fckk\u00e2n\u0131n \u00f6n\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131p kalabal\u0131\u011fa g\u00f6stererek \u00fcr\u00fcn i\u015fleyemezdi. \u00dcr\u00fcnlere devletin belirledi\u011finden y\u00fcksek fiyat konulamazd\u0131. 1894 \u0130stanbul depreminde \u00e7ar\u015f\u0131n\u0131n baz\u0131 duvarlar\u0131 ve bir kubbesi \u00e7\u00f6kt\u00fc.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde \nEskiden esnafa olan g\u00fcven duygusu halk\u0131n birikmi\u015f paras\u0131n\u0131n, bir banka gibi onlara verilmesine ve i\u015fletilmesine neden olurdu. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bir\u00e7ok sokaktaki d\u00fckk\u00e2nlar fonksiyon de\u011fi\u015fikli\u011fine u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Yorganc\u0131lar, terlik\u00e7iler, fes\u00e7iler gibi meslek gruplar\u0131 sadece sokak ismi olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7ar\u015f\u0131n\u0131n ana caddesi say\u0131lan sokakta \u00e7o\u011funlukla m\u00fccevher d\u00fckk\u00e2nlar\u0131, buraya a\u00e7\u0131lan yan bir sokakta alt\u0131nc\u0131lar bulunur. Olduk\u00e7a k\u00fc\u00e7\u00fck olan bu d\u00fckk\u00e2nlar de\u011fi\u015fik fiyat ve pazarl\u0131kla sat\u0131\u015f yaparlar. Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 renk ve atraksiyon olarak her ne kadar eski canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 koruyor ise de, 1970'li y\u0131llardan itibaren \u0130stanbul\u2019u ziyarete gelen turist gruplar\u0131 i\u00e7in al\u0131\u015fveri\u015f olanaklar\u0131, \u00e7ar\u015f\u0131n\u0131n ana giri\u015findeki modern ve b\u00fcy\u00fck kurulu\u015flar taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r. Hali\u00e7 k\u0131y\u0131s\u0131ndaki M\u0131s\u0131r \u00c7ar\u015f\u0131s\u0131 da daha k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde bir kapal\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131d\u0131r. Galata semtinde 15. y\u00fczy\u0131lda kalma di\u011fer bir k\u00fc\u00e7\u00fck kapal\u0131 \u00e7ar\u015f\u0131 da h\u00e2len kullan\u0131lmaya devam etmektedir.\n\nKapal\u0131 \u00c7ar\u015f\u0131 g\u00fcn\u00fcn her saatinde hareketli ve kalabal\u0131kt\u0131r. Esnaf, ziyaret\u00e7ileri \u0131srarl\u0131 olarak kendi ma\u011fazas\u0131na \u00e7a\u011f\u0131r\u0131r. \u00c7ar\u015f\u0131 giri\u015finde geli\u015fen konforlu, b\u00fcy\u00fck ma\u011fazalar T\u00fcrkiye\u2019de elde imal edilen ve ihracat\u0131 yap\u0131lan hemen hemen b\u00fct\u00fcn e\u015fyalar\u0131 sat\u0131\u015fa sunmaktad\u0131r. El hal\u0131lar\u0131 ve m\u00fccevherat geleneksel T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n en g\u00fczel \u00f6rnekleridir. Bunlar kalite ve orijin belgeleri ile sat\u0131l\u0131r ve d\u00fcnyan\u0131n her taraf\u0131na garantili g\u00f6nderme yap\u0131l\u0131r. Hal\u0131 ve m\u00fccevherat\u0131n yan\u0131nda me\u015fhur T\u00fcrk i\u015fi g\u00fcm\u00fc\u015ften yap\u0131lm\u0131\u015f eserler, bak\u0131r, bronz hediyelik ve dekoratif e\u015fya, seramik, oniks ve deriden mamul, \u00fcst\u00fcn kaliteli, T\u00fcrkiye hat\u0131ralar\u0131 zengin bir koleksiyon olu\u015ftururlar. Bat\u0131l\u0131 yazarlar, seyahatname ve an\u0131lar\u0131nda Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131\u2019ya geni\u015f yer ay\u0131rm\u0131\u015flard\u0131r.\n\n\u0130stanbul'un \u00f6nemli turistik yerlerinden biridir.\n\nSokaklar, kap\u0131lar ve hanlar\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Bedesten\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Kapal\u0131 \u00c7ar\u015f\u0131 resm\u00ee sitesi \n T.C. \u0130stanbul Valili\u011fi (Harika \u0130stanbul) / Kapal\u0131 \u00c7ar\u015f\u0131 ve Tan\u0131t\u0131m\u0131\n Kapal\u0131\u00e7ar\u015f\u0131 d\u00fcnyaya \u00f6rnek oldu \n Google Maps\n\nPazarlar\nOsmanl\u0131 mimarisi\nOsmanl\u0131 d\u00f6neminde \u0130stanbul\nOsmanl\u0131 yap\u0131lar\u0131\nFatih'teki yap\u0131lar\n\u0130stanbul'daki \u00e7ar\u015f\u0131lar\n1460'larda tamamlanan yap\u0131lar\n1460'ta a\u00e7\u0131lan al\u0131\u015fveri\u015f merkezleri\nBeyaz\u0131t", "Pinokyo (\u0130talyanca: Le avventure di Pinocchio \u2013 Storia di un burattino), \u0130talyan yazar Carlo Collodi'nin \u00e7ocuk roman\u0131.\n\nD\u00fcnya \u00e7ocuk edebiyat\u0131n\u0131n ba\u015fyap\u0131tlar\u0131ndan birisidir. Carlo Collodi\u2019nin 1881 y\u0131l\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 ve Il giornale per i bambini adl\u0131 \u00e7ocuk dergisinde tefrika edilen eser, g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ilgi \u00fczerine 1883\u2019te kitap olarak bas\u0131ld\u0131. 260'tan fazla dile \u00e7evrilerek d\u00fcnyan\u0131n en \u00e7ok dile \u00e7evrilmi\u015f kitaplar\u0131 aras\u0131na girdi. \u00c7ocuklar d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclerek yaz\u0131lan bir roman olmas\u0131yla tarihi \u00f6nem ta\u015f\u0131yan eser, modern \u00e7ocuk edebiyat\u0131n\u0131n ilk \u00f6rneklerindendir.\n\nRoman\u0131n bel kemi\u011fini, \u201cYalan s\u00f6ylemek, bir \u00e7ocu\u011fun sahip olabilece\u011fi en k\u00f6t\u00fc huydur\" ifadesi olu\u015fturur. Pinokyo, k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7ocu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fen bir kuklad\u0131r. Bu kukla ak\u0131ll\u0131 uslu bir \u00e7ocuk olma niyetine ra\u011fmen, yaramazl\u0131k, tembellik, umursamazl\u0131k ve muziplik gibi huylar\u0131n\u0131 b\u0131rakamaz. Bu huyu y\u00fcz\u00fcnden ba\u015f\u0131na olmad\u0131k i\u015fler gelir.\n\nPinokyo, ilk \u00f6nce tefrika edildi\u011fi gazetenin ressam\u0131 Ugo Fleres taraf\u0131ndan, kitap olarak bas\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndaysa Enrico Mazzanti taraf\u0131ndan resimlendi.\n\nYay\u0131mlan\u0131\u015f\u0131ndan itibaren b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6ren roman bir\u00e7ok kez filme al\u0131nd\u0131, sahnelendi, animasyonla canland\u0131r\u0131ld\u0131. Eserin evrensel ba\u015far\u0131s\u0131, Walt Disney'in Pinokyo'yu 1939 y\u0131l\u0131nda film kahraman\u0131 haline getirmesiyle daha da artt\u0131. Ayr\u0131ca bir\u00e7ok yay\u0131nevi, ad\u0131 bilinmeyen yazarlara \"Pinokyo\u2019nun S\u0131rr\u0131, Pinokyo\u2019nun Arkada\u015f\u0131, Pi\u00adnokyo Afrika\u2019da\" gibi isimlerle pek \u00e7ok Pinokyo kitab\u0131 yazd\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nPinokyo'nun ilk T\u00fcrk\u00e7e bask\u0131s\u0131 1931 y\u0131l\u0131nda Samim ve Suat Sinano\u011flu \u00e7evirisiyle, Pinokyo: Bir kuklan\u0131n ba\u015f\u0131na gelenler ad\u0131yla Kanaat K\u00fct\u00fcphanesi taraf\u0131ndan yap\u0131ld\u0131.\n\nKonusu \nYa\u015fl\u0131 ve yaln\u0131z bir marangoz olan Geppetto Usta, \"dans etmesini, k\u0131l\u0131\u00e7 kullanmas\u0131n\u0131, cambaz gibi takla atmas\u0131n\u0131 bilen\" bir kukla yapmak i\u00e7in Kiraz Usta (Antonio Usta)'dan bir tahta par\u00e7as\u0131 al\u0131r. Amac\u0131 yarataca\u011f\u0131 kuklayla d\u00fcnyay\u0131 dola\u015fmak ve karn\u0131n\u0131 doyurmakt\u0131r. Geppetto Usta, yapt\u0131\u011f\u0131 kuklaya \"Pinokyo\" ismini verir. Pinokyo, etten kemikten olmasa da tahtadan bir \u00e7ocuk haline gelir; Geppetto onu evlad\u0131 olarak benimser, onu okula g\u00f6nderir.\n\nYaramaz bir \u00e7ocuk olan Pinokyo, babas\u0131n\u0131n s\u00f6z\u00fcn\u00fc dinlemez, okuldan hep ka\u00e7\u0131p sokaklarda ba\u015f\u0131bo\u015f dola\u015f\u0131p ;\u00e7evresinin etkisi ile bir\u00e7ok hata yapar, emek vermeden kazanmak ister ve b\u00fct\u00fcn paras\u0131n\u0131 kaybeder. Zor duruma d\u00fc\u015f\u00fcnce bir mavi orman perisi yard\u0131m\u0131na yeti\u015fir, ona ilgi ve \u015fefkat g\u00f6sterir. Pinokyo periye yalan s\u00f6yledik\u00e7e burnu uzamakta ve herkes yalan s\u00f6yledi\u011fini fark etmektedir.\n\nBabas\u0131n\u0131 aramak i\u00e7in periden ayr\u0131lan Pinokyo bir\u00e7ok macera ya\u015far, iyi bir \u00e7ocuk olmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131r. Bir g\u00fcn denizde y\u00fczerken b\u00fcy\u00fck bir k\u00f6pekbal\u0131\u011f\u0131 Pinokyo\u2019yu yutar, Pinokyo bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131nda babas\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131r. Uzun zaman \u00f6nce bal\u0131k taraf\u0131ndan yutulan Geppetto usta art\u0131k \u00e7ok halsizdir. Pinokyo bal\u0131\u011f\u0131n karn\u0131n\u0131 g\u0131d\u0131klay\u0131nca huylanan bal\u0131k, ikisini de kusar ve Pinokyo ile babas\u0131 eve d\u00f6nerler.\n\nPinokyo hasta babas\u0131na bakar. \u0130yi kalpli, uslu bir \u00e7ocuk olan Pinokyo, mavi peri taraf\u0131ndan ger\u00e7ek bir \u00e7ocu\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr.\n\nT\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirileri \n Pinokyo: Bir kuklan\u0131n ba\u015f\u0131na gelenler, \u00e7ev. Samim ve Suat Sinano\u011flu (Kanaat K\u00fct\u00fcphanesi, 1931)\n Pinokyo Bir Kuklan\u0131n Hik\u00e2yesi, \u00e7ev. Rag\u0131p \u00d6nel (Ankara, 1944)\n Pinokyo, \u00e7ev. Muzaffer Re\u015fit (\u0130stanbul, Varl\u0131k, 1953)\n Pinokyo, \u00e7ev. Necmettin Ar\u0131kan (\u0130stanbul, Rafet Zaimler, 1955)\n Pinokyo, \u00e7ev. Nurcihan Kesim (\u0130stanbul, \u0130yig\u00fcn, 1958)\n Pinokyo Tahta \u00c7ocuk, \u00e7ev. Seyfettin Orhan \u00c7a\u011fda\u015f (\u0130stanbul, Kitap Yayma, 1961)\n Pinokyo, \u00e7ev. Ya\u015far Nabi Nay\u0131r (\u0130stanbul, Varl\u0131k, 1962)\n Pinokyo, \u00e7ev. B\u00fclent Bekdik (\u0130stanbul, Do\u011fan Karde\u015f, 1968)\n Pinokyo, \u00e7ev. Egemen Berk\u00f6z (\u0130stanbul, Milliyet, 1975)\n Pinokyo, \u00e7ev. Vahe Dila\u00e7ar (\u0130stanbul, Dilek, 1975)\n Pinokyo, \u00e7ev. G\u00f6n\u00fcl Suveren (\u0130stanbul, Alt\u0131n Kitaplar, 1977)\n Pinokyo, \u00e7ev. Babil \u00c7e\u00e7en (\u0130stanbul, Org\u00fcn, 1983)\n Pinokyo, \u00e7ev. Nihal Ye\u011finobal\u0131 (\u0130stanbul, Sosyal, 1985)\n Pinokyo, \u00e7ev. \u00dclk\u00fc Tamer (\u0130stanbul: Remzi, May\u0131s 1997)\n Pinokyo, \u00e7ev. Melda \u0130mirgi (\u0130stanbul, \u0130thaki, 2002)\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Pinokyo'nun Ser\u00fcvenleri, Can Yay\u0131nlar\u0131 Tan\u0131t\u0131m kopyas\u0131 (\u00c7eviren: E. Cendey, Resimleyen: S. Girgin\n\nKaynak\u00e7a \n\nKitap\n1883 romanlar\u0131\n1880'lerde fantastik romanlar\n19. y\u00fczy\u0131l \u0130talyan romanlar\u0131\n\u0130talyan fantezi romanlar\u0131\n100 Temel Eser\nKonusu Toskana'da ge\u00e7en romanlar\nTefrika romanlar\n1880'lerde \u00e7ocuk kitaplar\u0131\nKurguda e\u011flence parklar\u0131\n\u0130talyan \u00e7ocuk romanlar\u0131\nKurgusal kuklalar\nSinemaya uyarlanm\u0131\u015f \u0130talyan romanlar\u0131\nOperaya uyarlanm\u0131\u015f romanlar\nTelevizyona uyarlanm\u0131\u015f romanlar\nKuklalar\nKurguda \u015fekil de\u011fi\u015ftirme", "Titus Burckhardt (Sidi \u0130brahim - 1908-1984). Do\u011fu ve Bat\u0131 gelenekleri \u00fczerine yazan \u0130svi\u00e7reli yazar. Rene Guenon ve Frithjof Schuon gibi Tradisyonalist ekol i\u00e7inde yer alan yazarlardan biri ve \u00fcnl\u00fc sanat tarih\u00e7isi Jacob Burckhardt'\u0131n ye\u011feni ve heykelt\u0131ra\u015f Carl Burckhardt'\u0131n o\u011flu olan ve 1.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ralar\u0131nda ilk okul y\u0131llar\u0131n\u0131 Basle'de Frithjof Schuon ile birlikte ge\u00e7iren Burckhardt gen\u00e7ken Fas'ta ya\u015fay\u0131p geleneksel sanat, d\u00fc\u015f\u00fcnce ve k\u00fclt\u00fcr \u00fczerine tetkiklerde bulundu. Uzun y\u0131llar kutsal kentlerle ilgili sanat kitaplar\u0131 basan bir Avrupa yay\u0131nevinin sanat m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131. Son y\u0131llar\u0131nda antik ve tarihi Fez \u015fehrinin restorasyon \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda dan\u0131\u015fman olarak bulundu.\n\nBurckhardt t\u00fcm zamanlar ve co\u011frafyalarda yer alan geleneksel toplumlar\u0131n kalbini te\u015fkil eden evrensel hakikatlar, sanatlar ve bilimler ile ilgili anlay\u0131\u015f\u0131 yeniden ihya etmek amac\u0131yla \u00e7ok geni\u015f bir sahada kitap ve makaleler kaleme ald\u0131. Tasavvuf, geleneksel kozmoloji, simya, Hinduizm, Budizm, Taoizm ve \u0130slam esteti\u011fi, geleneksel kent mimarisi Burckhardt'\u0131n kitap ve makalelerinde ele ald\u0131\u011f\u0131 konulardan birka\u00e7\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Burckhardt ayn\u0131 zamanda \u0130slam d\u00fc\u015f\u00fcncesine ili\u015fkin \u00e7ok say\u0131da \u00f6nemli eserleri Arap\u00e7a'dan bat\u0131 dillerine terc\u00fcme edip yorumlam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130ngilizce'deki Eserleri \n Sacred Art in East and West\n Alchemy, Science of the Cosmos, Science of the Soul\n An Introduction to Sufi Doctrine\n Siena, City of the Virgin\n Famous Illuminated Manuscripts\n Art of Islam: Language and Meaning\n Fez, City of Islam\n Mirror of the Intellect: Essays on Traditional Science and Sacred Art\n Chartes and the Birth of the Cathedral\n Moorish Culture in Spain\n Letters of a Sufi Master \n The Wisdom of the Prophets (\u0130bn Arabi taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nan Fusus'\u00fcl-Hikem'in k\u0131smi terc\u00fcmesi)\n Universal Man (Abd\u00fclkerim el-Cili'nin \"\u0130nsan-\u0131 K\u00e2mil\" adl\u0131 eserinin k\u0131smi terc\u00fcmesi)\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Abd\u00fclkerim el-Cili\n Tradisyonalizm\n \u0130slam Sanat\u0131\n Simya\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Sidi \u0130brahim \n William Stoddart on Titus Burckhardt (pdf) \n World Wisdom Books (pdf)\n\nMakaleler \n\n mor'a do\u011fru makale-titus burckhardt: islama sanat\u0131nda kal\u0131c\u0131 de\u011ferler\n\n1908 do\u011fumlular\n1984 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n20. y\u00fczy\u0131l \u0130svi\u00e7reli yazarlar\u0131\nTradisyonalistler", "Gandalf, J. R. R. Tolkien'in kurgusal Orta D\u00fcnya evreninin \u00f6nemli bir kesitini anlatt\u0131\u011f\u0131 Y\u00fcz\u00fcklerin Efendisi adl\u0131 fantastik \u00fc\u00e7lemesindeki \u00f6nemli karakterlerden biridir.\n\nGandalf, bir Istari ya da Orta D\u00fcnya b\u00fcy\u00fcc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. \u00d6l\u00fcms\u00fcz Topraklar'da Gandalf, Ol\u00f3rin adl\u0131 bir Maia ruhuydu ve r\u00fcyalar\u0131n efendisi Irmo'nun bah\u00e7elerinde (Lorien) ya\u015f\u0131yor ve s\u0131k s\u0131k merhametli Nienna'y\u0131 ziyaret ediyordu.\n\nG\u00fcne\u015fin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n 1000. y\u0131l\u0131nda Istari ya da Orta D\u00fcnya'ya g\u00f6nderilen 5 b\u00fcy\u00fcc\u00fcden biri olmak \u00fczere se\u00e7ildi. Bat\u0131 dillerinde Gri Gandalf, Elf dilinde Mithrandir ya da \"gri gezgin\", C\u00fcce dilinde Thark\u00fbn ve Harad dilinde de Inc\u00e1nus ad\u0131yla tan\u0131n\u0131yordu. D\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fc, b\u00fcy\u00fck bir pelerin ile sivri u\u00e7lu bir \u015fapka giymi\u015f ve elinde bir asa ta\u015f\u0131yan, sakall\u0131 ya\u015fl\u0131 bir adam bi\u00e7imindeydi.\n\nGri Liman'a vard\u0131\u011f\u0131nda Cirdan ona, Narya ya da \"ate\u015f y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc\"n\u00fc verdi. Bu y\u00fcz\u00fck so\u011fumu\u015f, korkmu\u015f bedenlerin ruhunu tutu\u015fturur ve cesaretlendirirdi. \u0130ki bin y\u0131ldan uzun bir s\u00fcre boyunca Gandalf, Orta D\u00fcnya'da etkisini artt\u0131ran k\u00f6t\u00fc g\u00fc\u00e7ler ile sava\u015ft\u0131.\n\n2941 y\u0131l\u0131nda, Ejderha Smaug'un \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesiyle sonu\u00e7lanan Yaln\u0131z Da\u011f Seferi'nin ilham kayna\u011f\u0131 oldu. Bu sefer s\u0131ras\u0131nda Gandalf Glamdring adl\u0131 k\u0131l\u0131c\u0131, Bilbo Baggins ise Tek Y\u00fcz\u00fck'\u00fc buldu.\n\n3018 y\u0131l\u0131nda Frodo Baggins'in yan\u0131na gelen Gandalf, Y\u00fcz\u00fck Seferi'ni ba\u015flatt\u0131. Rivendell'de Y\u00fcz\u00fck Karde\u015fli\u011fi'nin lideri olarak se\u00e7ildi ve karde\u015fli\u011fi pek \u00e7ok tehlikeden kurtararak yollar\u0131na devam etmelerini sa\u011flad\u0131. Bu s\u0131rada Khazad-d\u00fbm K\u00f6pr\u00fcs\u00fc Sava\u015f\u0131'nda, Moria'n\u0131n Balrog'u ile yapt\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00fcmc\u00fcl m\u00fccadelede kayboldu. Fakat B\u00fcy\u00fcc\u00fcn\u00fcn ruhu, hi\u00e7bir silahtan zarar g\u00f6rmeyen ve \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an Ak Gandalf olarak dirildi. B\u00f6ylece Ak Saruman'\u0131n unvan\u0131 elinden al\u0131nm\u0131\u015f oldu.\n\nGandalf bir balrog \u00f6ld\u00fcrmesi bak\u0131m\u0131ndan orta d\u00fcnyada farkl\u0131 bir yere sahiptir.\n\nY\u00fcz\u00fck Sava\u015f\u0131nda, G\u00f6lgeyele (Shadowfax) adl\u0131 at\u0131n\u0131 s\u00fcren Ak Gandalf her yerdeydi: Rohan Kral\u0131 Th\u00e9oden'in ilham kayna\u011f\u0131, Isengard'da Saruman'\u0131n sonunun haz\u0131rlay\u0131c\u0131s\u0131 ve Minas Tirith kap\u0131lar\u0131nda Cad\u0131 Kral\u0131n durdurucusu hep o oldu. Y\u00fcz\u00fck Ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 Tek Y\u00fcz\u00fc\u011f\u00fc yok ederken, Gandalf Mordor'un Kara Kap\u0131s\u0131 \u00f6n\u00fcnde Bat\u0131 Ordusunun komutanlar\u0131 ile birlikteydi.\n\nSava\u015ftan sonra Gandalf, Aragorn ile Gondor'un yeniden birle\u015fmesini sa\u011flad\u0131 ve 3021 y\u0131l\u0131nda Y\u00fcz\u00fck Koruyucular\u0131n\u0131n Son Yolculu\u011funa kat\u0131larak \u00d6l\u00fcms\u00fcz Topraklara d\u00f6nd\u00fc.\n\nB\u00fcy\u00fcc\u00fc \u0131rk\u0131n\u0131n en \u00f6nemli temsilcisidir.\n\nFin mitolojisindeki V\u00e4in\u00e4m\u00f6inen adl\u0131 sihirli g\u00fc\u00e7leri olan bir \u015faman ve ozandan ve \u0130skandinav mitolojisindeki tanr\u0131 Odin'den esinlenilerek tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nY\u00fcz\u00fcklerin Efendisi'nin sinema filminde bu karakteri Sir Ian McKellen canland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\nOrta D\u00fcnya b\u00fcy\u00fcc\u00fcleri\nHobbit karakterleri\nY\u00fcz\u00fcklerin Efendisi karakterleri\n1937'de tan\u0131t\u0131lan kurgusal karakterler\nKurgusal erkek karakterler\nJ.R.R.Tolkien karakterleri", "Yuri \u0130vanovi\u00e7 Yehanurov () (d. 23 A\u011fustos 1948) Ukraynal\u0131 siyaset\u00e7i, Ukrayna eski Ba\u015fbakan\u0131. 2005-2006 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 g\u00f6rev yapt\u0131.\n\n23 A\u011fustos 1948'de Saha-Yakutistan'da U\u00e7ursk B\u00f6lgesi'nin Belka\u00e7i K\u00f6y\u00fc'nde do\u011fdu. 1963'ten bu yana Ukrayna'da ya\u015famaktad\u0131r.\n\n1963 senesinde Buratya Cumhuriyeti'nin Bi\u00e7ursk B\u00f6lgesi'ndeki 8 y\u0131ll\u0131k Buyskuyu Mektebi'ni bitirdikten sonra Kiev \u0130n\u015faat Teknik Okulu'nda ve Kiev Kamu Y\u00f6netimi Enstit\u00fcs\u00fc'nde okudu. 2002'den bu yana Ekonomi doktoru aday\u0131, Taras \u015eev\u00e7enko Milli \u00dcniversite'sinde profes\u00f6r. 1977'de \"Onur ni\u015fan\u0131\" ile \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015ftir.\n\nY. Yehanurov'un \u0130n\u015faat End\u00fcstrisi'nde b\u00fcy\u00fck deneyim sahibidir. Ekhanurov'un i\u015f ya\u015fam\u0131 1967 senesinde \u00e7elik - beton panel fabrikas\u0131 \"Kievgorstory No:4\"te ustal\u0131ktan fabrika m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne terfisi ile ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1977 - 1978 seneleri aras\u0131nda Yehanurov in\u015faat panelleri fabrikas\u0131nda sorumlu ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n30 ya\u015f\u0131ndayken Kiev \u0130n\u015faat Kompleksi'nin sorumlu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na getirilmi\u015ftir. 1985 - 1988 seneleri aras\u0131nda in\u015faat panelleri fabrikas\u0131n\u0131n ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapm\u0131t\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 sene boyunca da Kiev \u015eehir \u0130n\u015faat Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n ekonomik i\u015flerden sorumlu \u00fcyesi idi.\n\nYuri Yehanurov Ukrayna'n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131ndan sonra devlet politikas\u0131n\u0131n, \u00f6zellikle de ekonomik a\u00e7\u0131dan \u015fekillenmesinde idari sorumluluklar ald\u0131. 1991 ile 1998 seneleri aras\u0131nda Ukrayna Devlet Ekonomi Kurulu'nda, Ukrayna Dumas\u0131'nda, Kiev Vali Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131'nda, Ukrayna Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131 Yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131'nda, Ukrayna Devlet Varl\u0131klar\u0131 Fonu'nda, Ekonomi Bakanl\u0131\u011f\u0131'nda ve K\u0130T ba\u015fkanl\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\n\nYuri Yehanurov Ukrayna'da \u00f6zelle\u015ftirme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n ve Ukrayna Devlet Varl\u0131klar\u0131 Fonu'nun ba\u015f\u0131nda bulundu. Onun y\u00f6netiminde az yap\u0131lan \u00f6zelle\u015ftirme k\u00fc\u00e7\u00fck ve orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki i\u015fletmelerin geli\u015fimine katk\u0131da bulunmu\u015ftur.\n\n1998'de Yehanurov Jitomir b\u00f6lgesinden Ukrayna Y\u00fcksek Radas\u0131'na se\u00e7ilmi\u015ftir. 1999 - 2001 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Yu\u015f\u00e7enko'nun h\u00fck\u00fbmetinde birinci ba\u015fbakan yard\u0131mc\u0131s\u0131 olarak bulunmu\u015ftur.\n\nYu\u015f\u00e7enko'nun h\u00fck\u00fbmetinin sona ermesinden sonra 2001'in Haziran - Kas\u0131m aylar\u0131 aras\u0131nda Ukrayna Cumhurba\u015fkan\u0131 S\u00f6zc\u00fc Yard\u0131mc\u0131s\u0131 olmu\u015ftur. Kas\u0131m 2001 ile Nisan 2002 aras\u0131nda ise Ukrayna Cumhurba\u015fkan\u0131 taraf\u0131nda idari reformlar konusunda tam yetkili k\u0131l\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2002 y\u0131l\u0131nda Bizim Ukrayna blokunun zaferinden sonra Y\u00fcksek Rada'n\u0131n end\u00fcstri ve \u015firketlerden sorumlu komitede ba\u015fkanl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r. Mart 2005'te Yehanurov Bizim Ukrayna Milli Birli\u011fi Partisi'nin y\u00f6netim kurulu ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na se\u00e7ilmi\u015ftir.\n\nK\u00fc\u00e7\u00fck ve orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki i\u015fletmelerinin geli\u015fimi ama\u00e7layan bir\u00e7ok sivil toplum kurulu\u015flar\u0131na liderlik etmektedir. Ayr\u0131ca Ukrayna'n\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck, orta ve \u00f6zelle\u015ftirilmekte olan i\u015fletmeler birli\u011finde ba\u015fkan ve Ukrayna \u0130\u015fadamlar\u0131 Derne\u011fi'nin uzman koordinat\u00f6rd\u00fcr.\n\n1 Nisan 2005 tarihinde Ukrayna Cumhurba\u015fkan\u0131 Viktor Yu\u015f\u00e7enko Yuri Yehanurov'u Dnipro B\u00f6lgesi Valisi, 8 Eyl\u00fcl 2005'te de Ukrayna Ba\u015fbakan vekili olarak atad\u0131. 22 Eyl\u00fcl 2005'te 450 sandalyeli Ukrayna Parlamentosu'nun 289 lehte oyu ile Yehanurov'un ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131 onayland\u0131.\n\nYehanurov evlidir ve bir o\u011flu vard\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\n1948 do\u011fumlular\nUkrayna ba\u015fbakanlar\u0131\nYa\u015fayan insanlar\nUkrayna ekonomi bakanlar\u0131\nUkrayna savunma bakanlar\u0131", "Richard Axel (d. 2 Temmuz 1946, New York), 2004 Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi Amerikal\u0131 bilim insan\u0131.\n\nKokunun nas\u0131l tan\u0131n\u0131p hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve sinir sistemine ait \u00f6nemli bir gen bulmalar\u0131 nedeniyle Linda B. Buck ile birlikte 2004 Nobel T\u0131p ve Fizyoloji \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Columbia \u00dcniversitesi Howard Hughes T\u0131p Merkezi'nde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\n\n1946 do\u011fumlular\n20. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 bilim insanlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 bilim insanlar\u0131\nAmerikal\u0131 n\u00f6rologlar\nNobel Fizyoloji veya T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nYahudi as\u0131ll\u0131 Amerikal\u0131lar\nYa\u015fayan insanlar", "Linda Brown Buck (29 Ocak 1947, Seattle- ...) 2004 Nobel T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc Sahibi Amerikal\u0131 bilim insan\u0131d\u0131r.\n\nKokunun nas\u0131l tan\u0131n\u0131p hat\u0131rland\u0131\u011f\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na y\u00f6nelik \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve sinir sistemine ait \u00f6nemli bir gen bulmalar\u0131 nedeniyle Richard Axel ile birlikte Nobel Fizyoloji veya T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc lay\u0131k g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fred Hunchiston Kanser Ara\u015ft\u0131rma Merkezi'nde \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\nNobel Citation \nWebpage at the Fred Hutchinson Cancer Research Center \nWebpage at Howard Hughes Medical Institute \nBBC \nCurriculum vitae of Linda Buck \nwomen-nobel-prize-science-slideshow \n\n1947 do\u011fumlular\nSeattle, Washington do\u011fumlular\nAmerikal\u0131 n\u00f6rologlar\n20. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 bilim insanlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 bilim insanlar\u0131\nNobel Fizyoloji veya T\u0131p \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nYa\u015fayan insanlar", "Kupa \u015fu anlamlara gelebilir\n Kupa (\u00f6d\u00fcl)- alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f, bronz veya kristalden yap\u0131lm\u0131\u015f, yar\u0131\u015fma \u00f6d\u00fcl\u00fc olarak verilen ayakl\u0131 kap (\u0130talyanca k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fck)\n Cam veya seramikten yap\u0131lm\u0131\u015f, kulplu, b\u00fcy\u00fck bardak (Rumca k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fck)\n Kapal\u0131 ve yaln\u0131z arkada oturulacak yeri olan, genellikle atlar\u0131n \u00e7ekti\u011fi d\u00f6rt tekerlekli araba (Frans\u0131zca k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fck)\n \u0130ki kap\u0131l\u0131 bir t\u00fcr spor otomobil\n \u0130ri kulakl\u0131 bir \u00e7e\u015fit av k\u00f6pe\u011fi\n Katlanmam\u0131\u015f, d\u00fcr\u00fclmemi\u015f (giyecek i\u00e7in)\n \u0130skambil k\u00e2\u011f\u0131tlar\u0131n\u0131n d\u00f6rt grubundan benekleri k\u0131rm\u0131z\u0131, kalp (y\u00fcrek) bi\u00e7iminde olan\u0131 (\u0130talyanca k\u00f6kenli s\u00f6zc\u00fck)\n Bir tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131n ad\u0131, Kupa tak\u0131my\u0131ld\u0131z\u0131 (Frans\u0131zca Coupe, \u0130ngilizce Crater)\n Kupa Nehri, H\u0131rvatistan ve Slovenya s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturan nehir.\n Kupa \u00e7ekmek (bardak \u00e7ekmek): Anadoluda eski bir halk tedavi y\u00f6ntemi. A\u011fr\u0131 gidermek amac\u0131yla hastan\u0131n s\u0131rt\u0131na yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan bardaklar\u0131n i\u00e7indeki oksijen pamuk yak\u0131larak t\u00fcketilir ve olu\u015fan vakum s\u0131rt derisini bardaklar\u0131n i\u00e7ine do\u011fru emer.\n\nKaynak\u00e7a \n TDK B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk\u00e7e S\u00f6zl\u00fck", "Orman, belirli y\u00fckseklikteki ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki \u00e7e\u015fitli a\u011fa\u00e7lar, \u00e7al\u0131lar, otsu bitkiler, mantarlar, mikroorganizmalar, b\u00f6cekler ve hayvanlar b\u00fct\u00fcn\u00fcn\u00fc i\u00e7eren, toprakl\u0131 alanda genellikle do\u011fal yollardan olu\u015fmu\u015f bir kara ekosistemidir.\n\n2000 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla D\u00fcnya'n\u0131n toplam ormanl\u0131k alan\u0131 3.869 milyon hektar olup ormanl\u0131k alan\u0131n b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn d\u00fcnyan\u0131n toplam kara alan\u0131na oran\u0131 %29,6 d\u0131r.\n\nOrmanlar\u0131n bir\u00e7ok \u00e7e\u015fidi olup, hepsinin farkl\u0131 \u00f6zellikleri vard\u0131r. Bu \u00e7e\u015fitlere \u00f6rnek olarak ekvatoral ya\u011fmur ormanlar\u0131, mangrov ormanlar\u0131, tropik yaprakl\u0131 ormanlar vs. \u00f6rnek olabilir.\n\nOrman \u00e7e\u015fitleri\n\nEkvatoral ya\u011fmur orman\u0131 \n\nD\u00fcnyan\u0131n en canl\u0131, en kuvvetli ve yay\u0131lma kabiliyeti en y\u00fcksek olan orman tipidir. Orman ekosistemi bu tipte en y\u00fcksek seviyesine ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ve rutubetin bir araya geldi\u011fi y\u00f6relerde ya\u011fmur orman\u0131 te\u015fekk\u00fcl etmi\u015ftir. Ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 esas itibar\u0131yla 2000-4000 milimetre aras\u0131nda de\u011fi\u015fmekle beraber baz\u0131 m\u0131nt\u0131kalarda 10.000 milimetreye ula\u015f\u0131r. Ortalama y\u0131ll\u0131k s\u0131cakl\u0131k 20-30\u00a0\u00b0C aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. En so\u011fuk ayda 18\u00a0\u00b0C'nin alt\u0131na d\u00fc\u015fmez. Mevsim de\u011fi\u015fmeleri olmad\u0131\u011f\u0131ndan tropik ya\u011fmur orman\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131nda, ilkbahar ve sonbahar odunu meydana geli\u015fi g\u00f6r\u00fclmez.\n\nB\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu, daimi ye\u015fil yaprakl\u0131 a\u011fa\u00e7lardan meydana gelen tropik ya\u011fmur orman\u0131nda a\u011fa\u00e7lar\u0131n tepeleri zay\u0131f, dallanma gev\u015fek, g\u00f6vde \u015fekilleri d\u00fczensiz, a\u011fa\u00e7 kabuklar\u0131 parlakt\u0131r. Dallar \u00fczerinde epiphyte denen e\u011frelti, orkide gibi konuk bitkiler, \u00e7e\u015fitli sar\u0131l\u0131c\u0131 ve t\u0131rman\u0131c\u0131 bitkiler, orman\u0131n genel g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015f\u00fcnde b\u00fcy\u00fck rol oynarlar. Tozla\u015fma, b\u00f6cekler ve kelebekler yoluyla olur. Tropik ya\u011fmur orman\u0131n\u0131n baz\u0131 a\u011fa\u00e7lar\u0131 g\u00f6vde \u00fczerinde de \u00e7i\u00e7eklenme yapabilirler. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc istila edici bir kuvvete sahiptir. Tedbir al\u0131nmad\u0131\u011f\u0131 takdirde yollar\u0131, telefon, telgraf gibi yap\u0131lar\u0131 k\u0131sa zamanda kullan\u0131lmaz hale getirir.Bu orman ekvator b\u00f6lgelerinde bulunur.\n\nEndonezya Tak\u0131m Adalar\u0131nda, Hindistan'da, Kamerun sahilinde, Amazon m\u0131nt\u0131kas\u0131nda, Brezilya'n\u0131n do\u011fu sahilinde, Karayip Denizi sahillerinde ve adalar\u0131nda yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6sterir. Tropik ya\u011fmur ormanlar\u0131; Mangrov tropik i\u011fne yaprakl\u0131 ormanlar ve bambu ormanlar\u0131 olmak \u00fczere \u00fc\u00e7 grupta toplan\u0131r.\n\nMangrov ormanlar\u0131 \nTropiklerde bir\u00e7ok deniz etekleri, kendine has tipik bir orman formasyonu ta\u015f\u0131rlar. Denizin ilerlemesi halinde (med), yakla\u015f\u0131k 10 ile 20 m aras\u0131nda boy yapan a\u011fa\u00e7lar\u0131n yaln\u0131z tepeleri suyun \u00fczerinde kal\u0131r. \u00c7ekilmesi halinde (cezir) ise a\u011fa\u00e7 g\u00f6vdeleri geni\u015f nefes alma k\u00f6kleri ile birlikte g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Tohumun \u00e7imlenmesi ve \u00e7imlenmeden sonra meydana gelen fidecikler, tohumlar hen\u00fcz a\u011fa\u00e7ta iken geli\u015firler ve biraz b\u00fcy\u00fcy\u00fcnce \u00e7amur topra\u011fa d\u00fc\u015ferek k\u00f6klenirler. Bu bitkiler deniz tuzuna dayan\u0131kl\u0131 bitkilerdir.\n\nMuson ormanlar\u0131 \nMuson iklimi etkisi alt\u0131ndaki a\u011fa\u00e7lar daimi ye\u015fil, derimsi yahut t\u00fcyl\u00fc yapraklar ta\u015f\u0131rlar. Genellikle Muson ikliminin yayg\u0131n oldu\u011fu b\u00f6lgelerde yeti\u015firler. Yazlar\u0131 ye\u015fil yaprakl\u0131d\u0131rlar, k\u0131\u015flar\u0131 ise yapraklar\u0131n\u0131 d\u00f6kerler. Muson ormanlar\u0131n\u0131n tipik a\u011fac\u0131 teak a\u011fac\u0131d\u0131r. Bu a\u011fa\u00e7lar yaz\u0131n a\u015f\u0131r\u0131 suya, k\u0131\u015f\u0131n da kurakl\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 dayan\u0131kl\u0131 a\u011fa\u00e7lard\u0131r.\n\nTropik i\u011fne yaprakl\u0131 ormanlar \nG\u00fcneydo\u011fu Asya'da ve Orta Amerika'da, \u00e7e\u015fitli \u00e7am t\u00fcrlerinin meydana getirdikleri geni\u015f ormanlar, bilhassa da\u011fl\u0131k yerlerin fakir topraklar\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. A\u011fa\u00e7 t\u00fcrleri; Pinus caribaea, Pinus merkusii, Callitris podocarpustur.\n\nTayga ormanlar\u0131 \n\nTaygalar, ormanda alt tabakan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 meydana getirirler. Geni\u015f yay\u0131lan rizomlar\u0131 sayesinde s\u00fcrg\u00fcn vererek \u00e7o\u011fal\u0131rlar. D\u00fcnya \u00fczerinde 60 cinsine da\u011f\u0131lan yakla\u015f\u0131k 700 t\u00fcr\u00fc vard\u0131r. Boylar\u0131 0,15 m ile 30 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. Sert karasal iklimin nemli b\u00f6lgelerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcrler.G\u00f6r\u00fcld\u00fckleri yerlere en fazla ya\u011f\u0131\u015f yaz\u0131n,en az ya\u011f\u0131\u015f k\u0131\u015f\u0131n d\u00fc\u015fmektedir.\n\nYa\u011fmur ye\u015fili yaprakl\u0131 orman (k\u0131\u015f orman\u0131) \n\nTropik memleketlerin, yazlar\u0131 periyodik kurak ve \u00e7ok s\u0131cak, k\u0131\u015flar\u0131 ya\u011fmurlu iklim m\u0131nt\u0131kalar\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu orman \u015feklinin tipik \u00f6zelli\u011fi, yaprak d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fcn s\u0131cak ve kurak mevsime, esas ve vejetasyon zaman\u0131nda yaprakl\u0131 durumla k\u0131\u015fa rastlamas\u0131d\u0131r. K\u0131\u015f orman\u0131 sonbaharda ye\u015fillenir ve ilkbaharda tekrar yapra\u011f\u0131n\u0131 d\u00f6ker. A\u011fa\u00e7lar\u0131n boylar\u0131 k\u0131sa ve b\u00fcy\u00fcmeleri \u00e7ok yava\u015ft\u0131r.\n\nHindistan, Afrika ve G\u00fcney Amerika'n\u0131n geni\u015f sahalar\u0131n\u0131 kaplarlar. Maymun, ekmek a\u011fac\u0131 ve \u015femsiye akasyalar\u0131 bu vejetasyonun tipik a\u011fa\u00e7lar\u0131d\u0131r. Arka Hindistan ve Do\u011fu Cava ormanlar\u0131n\u0131n en de\u011ferli a\u011fac\u0131, yapraklar\u0131 (30x50) cm b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olan Tik a\u011fac\u0131(Tectona grandis)'dir.\n\nSert yaprakl\u0131 orman \n\nSert yaprakl\u0131 orman, yazlar\u0131 s\u0131cak ve ya\u011f\u0131\u015f\u00e7a fakir, k\u0131\u015flar\u0131 \u0131l\u0131man, fakat ya\u011f\u0131\u015f\u00e7a zengin y\u00f6relerde yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6sterir. Daimi ye\u015fil yaprakl\u0131 olmas\u0131, sert yaprakl\u0131 ormana \u00e7ok serin zamanlarda hatta k\u0131\u015f\u0131n bile fotosentez imk\u00e2n\u0131 verir. Bunun yan\u0131nda yaz mevsiminin kurakl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle bilhassa kuru topraklarda b\u00fcy\u00fcmede bir nevi duraklama periyodu has\u0131l olur.\n\nEn tipik a\u011fa\u00e7 t\u00fcrleri; defne (Laurus nobilis), yabani zeytin (Olea europaea), mantar me\u015fesi (Quercus suber), f\u0131st\u0131k \u00e7am\u0131\"(Pinus pinea)\",p\u0131rnal me\u015fe (Quercus ilex), kermes me\u015fesi (Quercus coccifera), Eucalyptus, adi servi (Cupressus sempervirens), k\u0131z\u0131l\u00e7am (Pinus brutia), Halep \u00e7am\u0131 (Pinus halepensis) dir.\n\nSert yaprakl\u0131 orman\u0131n ana m\u0131nt\u0131kalar\u0131, ba\u015fta Akdeniz iklim b\u00f6lgesi olmak \u00fczere dar bir \u015ferit halinde Kaliforniya ve \u015eili'dir.\n\nMaki dedi\u011fi bitki formasyonu da sert yaprakl\u0131 orman \u015fekli i\u00e7inde yer al\u0131r. Boylu veya bodur \u00e7al\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcndeki maki Akdeniz ve k\u0131smen Karadeniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda, denizle da\u011f etekleri aras\u0131nda yayg\u0131nd\u0131r. Bulundu\u011fu araziyi \u00f6rtmesi ve topra\u011f\u0131 girift olarak kaplamas\u0131 erozyonu \u00f6nleme ve toprak korumas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan b\u00fcy\u00fck de\u011fer ta\u015f\u0131r.\n\nMakinin ba\u015fl\u0131ca elemanlar\u0131: Yabani zeytin, defne, mersin, koca yemi\u015f, sandal, funda, sumak, filarya, sak\u0131z, zakkum, laden, kat\u0131rt\u0131rna\u011f\u0131, ard\u0131\u00e7, \u0131lg\u0131n, Ke\u00e7iboynuzu tur.\n\nYaz\u0131n ye\u015fil yaprakl\u0131 orman (Yaz orman\u0131) \n\nKuzey yar\u0131 k\u00fcrenin belirli derecede serin k\u0131\u015flara sahip olan ve yazlarla k\u0131\u015flar aras\u0131nda mevsim farklar\u0131 g\u00f6steren enlemlerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130nce ve yumu\u015fak olan yapraklar\u0131n sonbaharda d\u00f6k\u00fclmesi k\u0131\u015f so\u011fu\u011fundan ziyade, topra\u011f\u0131n donmas\u0131 halinde has\u0131l olabilecek kurakl\u0131k tehlikesine kar\u015f\u0131 al\u0131nan bir tedbirdir. Yaz ormanlar\u0131 bilhassa Orta Avrupa'da, yazlar\u0131 zengin ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 m\u0131nt\u0131kalarda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. T\u00fcrkiye'de, denizden y\u00fcksek olmayan yerlerde yayg\u0131nd\u0131r.\n\nYaz\u0131n ye\u015fil yaprakl\u0131 orman\u0131n ana t\u00fcrleri; kay\u0131n (Fagus), me\u015fe (Quercus), ak\u00e7aa\u011fa\u00e7 (Acer), \u0131hlamur (Tilia), karaa\u011fa\u00e7 (Ulmus), g\u00fcrgen (Carpinus), hu\u015f (Betula), k\u0131smen de kestane (Castanea), ceviz (Juglans) ve caryad\u0131r.\n\n\u0130\u011fne yaprakl\u0131 (ibreli) orman \n\nYay\u0131l\u0131\u015f sahas\u0131, Kuzey yar\u0131 k\u00fcrenin k\u0131\u015flar\u0131 sert, d\u00fczenli kar ve don mevsimleri g\u00f6steren y\u00fcksek enlemleridir. Yaz, k\u0131\u015f ye\u015fil i\u011fne \u015feklini alm\u0131\u015f olan asimilasyon organlar\u0131, k\u0131sa ve vejetasyon devresinde, s\u0131caktan en y\u00fcksek derecede faydalanmay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lar. \u0130\u011fne yaprakl\u0131 ormanlar\u0131n \u00e7o\u011funda g\u00f6vdeler devaml\u0131, d\u00fcz ve dals\u0131zd\u0131r. A\u011f\u0131r olmayan g\u00f6vde odunlar\u0131, b\u0131\u00e7k\u0131 kerestesi ve yap\u0131 a\u011fac\u0131 olarak \u00e7ok k\u0131ymetlidir. Bu orman tipi, Kuzey Avrupa ve Asya'dan Kuzey Amerika'n\u0131n kuzeyine kadar, 20 enlem geni\u015fli\u011findeki bir \u015ferit halinde yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6sterir.\nd\u00fcnyadaki igne yaprakl\u0131 a\u011fa\u00e7lar(yaprag\u0131n\u0131 d\u00f6kemeyen a\u011fa\u00e7lar):g\u00f6knar,sedir,katran,arakorya,and\u0131z,ladin,\u00e7am,servi,ard\u0131\u00e7,\u015femsiye agac\u0131,lariks(melez),maz\u0131...\n\nGaleri ormanlar\u0131 \n\nAfrika, G\u00fcney Amerika ve \u0130\u00e7 Anadolu'nun ya\u011fmurca fakir, kurak m\u0131nt\u0131kalar\u0131nda nehirler boyunca, dar veya geni\u015f \u015feritler halinde olduk\u00e7a kuvvetli b\u00fcy\u00fcyen ormanlar meydana gelir ki, bunlara galeri ormanlar\u0131 denir.\n\nBatakl\u0131k ormanlar\u0131 \n\nTropik b\u00f6lgelerin geni\u015f, s\u00fcrekli su alt\u0131nda kalan, batakl\u0131k b\u00f6lgelerinde rastlan\u0131r. Florida'n\u0131n batakl\u0131k servisi ormanlar\u0131 bu ormanlara \u00f6rnek olarak g\u00f6sterilebilir.\n\nOrmanlar\u0131n yararlar\u0131\n\nMaddi faydalar\u0131 \n\nOrmanlar\u0131n yapacak, yakacak ve tali \u00fcr\u00fcnlerle sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 de\u011ferlerdir. Orman\u0131n ilk bak\u0131\u015ftaki faydas\u0131, \u00fcr\u00fcnlerin \u00e7e\u015fitli i\u015f ve sanayi kollar\u0131nda hammadde olarak kullan\u0131lmas\u0131 veya t\u00fcketimi \u015feklinde g\u00f6ze \u00e7arpmaktad\u0131r. \u0130n\u015faatta, kimya ve di\u011fer sanayi kurulu\u015flar\u0131nda, madencilik, ula\u015ft\u0131rma, bay\u0131nd\u0131rl\u0131k gibi ekonomik faaliyetlerde odun hammaddesinin kullan\u0131\u015f yerleri g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e artmaktad\u0131r. Odun hammaddesinin bu derece \u00f6nem kazanmas\u0131n\u0131n sebebi, sahip oldu\u011fu teknolojik vas\u0131flar\u0131ndan ve devaml\u0131 \u00fcreyebilen; iyi bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 takdirde t\u00fckenmez bir kayna\u011f\u0131 olmas\u0131ndan ileri gelmektedir.\n\nTeknolojinin geli\u015fmesi ve elektrik enerjisi, petrol, maden k\u00f6m\u00fcr\u00fc gibi \u00e7e\u015fitli enerji maddelerinin bulunmu\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen odun, yakacak maddesi olarak \u00f6nemini s\u00fcrd\u00fcrmektedir. D\u00fcnya odun \u00fcretiminin hemen hemen % 50'si yakacak olarak kullan\u0131lmakta ve \u00f6zellikle geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde bu oran % 80'e varmaktad\u0131r.\n\nOrmandan elde edilen tali \u00fcr\u00fcnler, parf\u00fcmeri, boya, ila\u00e7, dericilik, tecrit malzemesi gibi end\u00fcstri kurulu\u015flar\u0131n\u0131n ham maddesini meydana getirmektedir.\n\nT\u00fcrkiye'de \u00fcretilen orman tali \u00fcr\u00fcnlerinin ba\u015fl\u0131calar\u0131; re\u00e7ine, s\u0131\u011fla ya\u011f\u0131, palamut, maz\u0131, defne yapra\u011f\u0131, \u00e7am f\u0131st\u0131\u011f\u0131, sumak, kestane, \u0131hlamur \u00e7i\u00e7e\u011fi, mahlep, meyan k\u00f6k\u00fc ve ke\u00e7iboynuzu vb.dir.\n\nKolektif faydalar\u0131 \nOrman\u0131n bu y\u00f6ndeki hizmetleri, maddi faydalar\u0131 ile \u00f6l\u00e7\u00fclemeyecek kadar fazlad\u0131r. Bulunduklar\u0131 yerin iklimini, kara iklim tipinden \u0131l\u0131man iklim tipine y\u00f6neltirler. Bu sayede don, kurakl\u0131k, a\u015f\u0131r\u0131 s\u0131cakl\u0131k, f\u0131rt\u0131na gibi zararlar\u0131 \u00f6nlemek ve azaltmak suretiyle faydal\u0131 olurlar. Orman\u0131n etkisi alt\u0131nda kalan sahalar\u0131n nisbi rutubeti fazla oldu\u011fu gibi, akarsu ve kaynaklar\u0131n verimi, d\u00fczenli ve devaml\u0131d\u0131r.\n\nOrmanlar\u0131n tar\u0131m\u0131, hayvanc\u0131l\u0131\u011f\u0131, bay\u0131nd\u0131rl\u0131k tesislerini korumas\u0131; karada ve deniz k\u0131y\u0131lar\u0131nda kumullar\u0131n te\u015fekk\u00fcl\u00fcne engel olmas\u0131; batakl\u0131klar\u0131 kurutmak, havaya saf oksijen vermek, g\u00fcr\u00fclt\u00fcy\u00fc ve hava kirlili\u011fini \u00f6nlemek suretiyle insan sa\u011fl\u0131\u011f\u0131na yard\u0131m etmesi; \u00e7e\u015fitli av hayvanlar\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131r\u0131p beslemekle yurdun tabii varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve g\u00fczelli\u011fini zenginle\u015ftirmesi gibi hususlar kolektif hizmetlerinin ba\u015fl\u0131calar\u0131n\u0131 te\u015fkil eder.\n\nT\u00fcrkiye Ormanlar\u0131 \n2012 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re T\u00fcrkiye'deki orman alan\u0131 21.678.134 hektar b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde olup, bu oran \u00fclke genelinin %27,6\u2019 sini kapsamaktad\u0131r. Ormanl\u0131k alanlar\u0131n %99,9' u Devlet m\u00fclkiyetindeki ormanlard\u0131r. Ormanlarda yakla\u015f\u0131k 150 a\u011fa\u00e7 t\u00fcr\u00fc bulunmaktad\u0131r. Ormanlarda yay\u0131l\u0131\u015f alan\u0131 olarak ise en fazla K\u0131z\u0131l\u00e7am (5.854.673 hektar) yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6stermekte, ondan sonra alansal b\u00fcy\u00fckl\u00fck s\u0131ras\u0131na g\u00f6re Me\u015fe t\u00fcrleri (5.152.562 hektar), Kara\u00e7am (4.693.060 hektar), Kay\u0131n (1.961.660 hektar), Sar\u0131\u00e7am (1.479.648 hektar), G\u00f6knar (670.390 hektar), Ard\u0131\u00e7 (575.315 hektar), Sedir (463.521 hektar), Ladin (334.472 hektar), K\u0131z\u0131la\u011fa\u00e7 (141.119 hektar), Kestane (111.044 hektar), F\u0131st\u0131k \u00e7am\u0131 (89.028 hektar), G\u00fcrgen (19.962 hektar), Ihlamur (11.523 hektar), Di\u015fbudak (9.444 hektar), Kavak (6.547 hektar), Okaliptus (2.528 hektar), di\u011fer t\u00fcrler (101.641 hektar) g\u00f6r\u00fclmektedir.\n\n Co\u011frafi B\u00f6lgelere G\u00f6re Ormanl\u0131k Alan Da\u011f\u0131l\u0131mlar\u0131 (Hektar) (2005 y\u0131l\u0131 verilerine g\u00f6re)\n\n Orman alanlar\u0131n\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 1973, 1999, 2005, 2012 \n(Kaynak : Orman Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc verileri)\n\n A\u011fa\u00e7 servetinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 1973, 1999, 2005, 2012\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n A\u011fa\u00e7land\u0131rma\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Orman Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nHabitatlar\nA\u011fa\u00e7lar\nEkosistem", "Koy, g\u00f6l, deniz veya okyanuslar\u0131n karalar\u0131n i\u00e7ine do\u011fru yapt\u0131\u011f\u0131 g\u00f6rece s\u0131\u011f girintidir.\n\nK\u00f6rfez \nBir k\u00f6rfez, okyanus, g\u00f6l veya ba\u015fka bir k\u00f6rfez gibi daha b\u00fcy\u00fck bir ana su k\u00fctlesine do\u011frudan ba\u011flanan, girintili, k\u0131y\u0131 su k\u00fctlesidir. Bazen k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6rfez (bight), geni\u015f bo\u011faz olarak da bilinir.\n\nB\u00fcy\u00fck bir koy genellikle k\u00f6rfez veya deniz olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Bir k\u00f6rfez, dairesel giri\u015fi ve dar giri\u015fi olan daha k\u00fc\u00e7\u00fck bir koy t\u00fcr\u00fcd\u00fcr.\n\n Bir fiyort, buzul aktivitesi ile \u015fekillendirilmi\u015f \u00f6zellikle dik bir koydur.\n Koylar i\u00e7 i\u00e7e olabilir; \u00d6rne\u011fin, James Bay kuzeydo\u011fu Kanada'da Hudson Bay bir koludur. Bengal K\u00f6rfezi ve Hudson K\u00f6rfezi gibi baz\u0131 b\u00fcy\u00fck koylar \u00e7e\u015fitli deniz jeolojisine sahiptir.\n Bir K\u00f6rfezi \u00e7evreleyen arazi genellikle r\u00fczgarlar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc azalt\u0131r ve dalgalar\u0131 engeller.\n Koylar, di\u011fer k\u0131y\u0131 \u015feritleri kadar \u00e7e\u015fitli k\u0131y\u0131 \u015feridi \u00f6zelliklerine sahip olabilir. Baz\u0131 durumlarda, koylar\u0131n \"genellikle geni\u015f, d\u00fcz \u00f6n terasl\u0131 dik bir \u00fcst k\u0131y\u0131 ile karakterize edilen\" plajlar\u0131 vard\u0131r.\n\n Koylar, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k i\u00e7in g\u00fcvenli yerler sa\u011flad\u0131klar\u0131 i\u00e7in insan yerle\u015fimi tarihinde \u00f6nemliydi. Daha sonra deniz ticaretin in geli\u015fmesinde \u00f6nemli hale geldi. \u00c7\u00fcnk\u00fc sa\u011flad\u0131klar\u0131 g\u00fcvenli demirleme, liman olarak se\u00e7imlerini te\u015fvik etti.\n K\u00fc\u00e7\u00fck koylar F\u0131rt\u0131nal\u0131 havalarda deniz ta\u015f\u0131tlar\u0131na s\u0131\u011f\u0131nak olurlar. \n Koy olu\u015fumunda ise direnci d\u00fc\u015f\u00fck \u00e7abuk \u00e7\u00f6z\u00fclen kaya\u00e7lar (Kum,Kil) etkilidir.\n Koylar genellikle d\u00fc\u015f\u00fck enerjili dalgalar ve genellikle kumsal plajlara sahip alanlard\u0131r.\n\nOlu\u015fumu \nKoylar\u0131 olu\u015fturabilecek \u00e7e\u015fitli yollar vard\u0131r.B\u00fcy\u00fck koylar k\u0131ta kaymas\u0131 sonucu olu\u015fmu\u015flard\u0131r.S\u00fcper k\u0131ta olarak gondvana kavisli ve girintili fay hatlar\u0131 boyunca da\u011f\u0131ld\u0131,k\u0131talar birbirinden ayr\u0131ld\u0131 ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck koylar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.\nBunlar; Gine k\u00f6rfezi,Basra K\u00f6rfezi,Alaska K\u00f6rfezi,Meksika K\u00f6rfezi ve d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck k\u00f6rfezi Bengal K\u00f6rfezidir.\nKoylar\u0131 olu\u015fturan di\u011fer yollar buzul ve nehir erozyonlar\u0131d\u0131r. Buzullar\u0131n olu\u015fturdu\u011fu koylar fiyort olarak bilinir.\u00c7o\u011fu koy ise dalga, ak\u0131nt\u0131 ve k\u0131y\u0131 erozyonu taraf\u0131ndan olu\u015fturulmaktad\u0131r.Yumu\u015fak kaya\u00e7lar erozyonun g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131r\u0131r.Sert kaya\u00e7lar var ise burun olu\u015fumuna olanak sa\u011flar.\nAyr\u0131ca Kaliforniya K\u00f6rfezi jeolojik s\u00fcre\u00e7 taraf\u0131ndan olu\u015fturulan koya \u00f6rnektir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n\n Liman (do\u011fal olu\u015fum)\n Hali\u00e7\n Buhta\n Havan\n Burun\n Quba\n Lag\u00fcn\n Ria\n Koy Platformu\n B\u00fcy\u00fck Pelerinler\n\nVideo galeri\n\nKaynak\u00e7a \n Easterbrook, Don (1999). Surface Processes and Landforms (2. bas.). Prentice Hall\n \"Landforms, Erosion, and Longshore Drift\". 2001. Retrieved 9 October, 2012.\n Schwartz, M. (2005). \"Encyclopedia of Coastal Science\". Springer. ISBN 978-1-4020-1903-6 p399\n Benedet, L., Klein, A., and Hsu, J. (2004). \"Practical Insights and Applications of Empirical Bay Shape Equations\". ICCE.\n Carreck, Rosalind, ed. (1982). The Family Encyclopedia of Natural History. The Hamlyn Publishing Group. p.\u00a0202. ISBN 978-0-11-202257-2.\n\n \nOkyanus bilimi terminolojisi\nK\u0131y\u0131 co\u011frafyas\u0131\nK\u0131y\u0131 ve okyanus \u015fekilleri\nSu k\u00fctleleri", "Niels Henrik Abel ( , ; 5 A\u011fustos 1802 - 6 Nisan 1829), \u00e7e\u015fitli alanlarda \u00f6nc\u00fc katk\u0131larda bulunan Norve\u00e7li bir matematik\u00e7iydi. En \u00fcnl\u00fc yegane sonucu, Genel be\u015finci dereceden denklemi radikallerde \u00e7\u00f6zmenin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steren ilk tam kan\u0131tt\u0131r. Bu soru, zaman\u0131n\u0131n \u00f6ne \u00e7\u0131kan a\u00e7\u0131k kalm\u0131\u015f sorunlar\u0131ndan biriydi ve 250 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir \u00e7\u00f6z\u00fclemedi. Ayn\u0131 zamanda eliptik fonksiyonlar alan\u0131nda bir yenilik\u00e7i, Abelyen fonksiyonlar\u0131n ka\u015fifiydi. Bulu\u015flar\u0131n\u0131 yoksulluk i\u00e7inde ya\u015farken yapt\u0131 ve 26 ya\u015f\u0131nda t\u00fcberk\u00fclozdan \u00f6ld\u00fc.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu, \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131n alt\u0131 veya yedi y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Frans\u0131z matematik\u00e7i Charles Hermite, Abel hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 s\u00f6yledi: \"Abel, matematik\u00e7ileri be\u015f y\u00fcz y\u0131l boyunca me\u015fgul edecek kadar sonu\u00e7 b\u0131rakt\u0131.\"\n\nBa\u015fka bir Frans\u0131z matematik\u00e7i olan Adrien-Marie Legendre \u015f\u00f6yle dedi: \"quelle t\u00eate celle du jeune Norv\u00e9gien!\" (\"what a head the young Norwegian has!\", \"Gen\u00e7 Norve\u00e7linin nas\u0131l bir kafas\u0131 var!\").\n\nAslen 1899'da Nobel \u00d6d\u00fcllerini tamamlamak i\u00e7in \u00f6nerilen matematikteki Abel \u00d6d\u00fcl\u00fc, onun onuruna adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nHayat\u0131\n\nErken d\u00f6nem \n\nNiels Henrik Abel, papaz S\u00f8ren Georg Abel ve Anne Marie Simonsen'in ikinci \u00e7ocu\u011fu olarak Nedstrand, Norve\u00e7'te do\u011fdu. Niels Henrik Abel do\u011fdu\u011funda aile Finn\u00f8y'de bir papaz evinde ya\u015f\u0131yordu. Niels Henrik'in do\u011fum y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz / A\u011fustos aylar\u0131nda Nedstrand'daki icra memurunun misafirleri oldu\u011fu i\u00e7in, Niels Henrik'in kom\u015fu cemaatte do\u011fdu\u011funu g\u00f6steriyor.{{NoteTag|Niels Henrik premat\u00fcre do\u011fdu ve s\u00f6zl\u00fc gelene\u011fe g\u00f6re, yeni do\u011fan bir \u00e7ocu\u011fun hayatta kalabilmesi i\u00e7in k\u0131rm\u0131z\u0131 \u015farapta y\u0131kanmas\u0131 ve pamuklu bir beze sar\u0131lmas\u0131 gerekiyordu. Niels Henrik'in babas\u0131 onu vaftiz etti ve kilise siciline \u015funlar\u0131 yazd\u0131: 6 Eyl\u00fcl 1802, Finn\u00f8y kilisesinde papaz S\u00f8ren G. Abel ve Ane Marie Simonsen'in 5 A\u011fustos do\u011fumlu \u00e7ocu\u011fu Niels Henrik'i vaftiz etti\" \u2013 (Norve\u00e7ce: September 6te 1802 d\u00f8bt i Find\u00f8e Kirke Sognepr\u00e6sten S\u00f8ren G. Abel og Ane Marie Simonsens Barn Niels Henrik, f\u00f8d den 5te August.\")Morten Ki\u00e6rulf was appointed pastor for Nedstrand in 1829. He wrote in a letter in 1880 to professor Bjerknes in Valle, that he was told by locals that one of Abel's sons was born at former bailiff Marstrand's house in Nedstrand.[Myhre, Sigmar: \u00c6tt og heim 2009, chapter 6, Niels Henrik Abel \u2013 f\u00f8destaden. .]}}\n\nNiels Henrik Abel'in babas\u0131 S\u00f8ren Georg Abel, teoloji ve felsefe diplomas\u0131na sahipti ve Finn\u00f8y'de papaz olarak g\u00f6rev yapt\u0131. S\u00f8ren'in babas\u0131, Niels'in b\u00fcy\u00fckbabas\u0131 Hans Mathias Abel de Ris\u00f8r kasabas\u0131 yak\u0131nlar\u0131ndaki Gjerstad Kilisesi'nde papazd\u0131. S\u00f8ren, \u00e7ocuklu\u011funu Gjerstad'da ge\u00e7irmi\u015f ve orada papaz olarak da hizmet etmi\u015fti; 1804'te babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra, S\u00f8ren Gjerstad'a papaz olarak atand\u0131 ve aile oraya ta\u015f\u0131nd\u0131. Abel ailesinin k\u00f6kleri Schleswig'de do\u011fdu ve 17. y\u00fczy\u0131lda Norve\u00e7'e geldi.\n\nAnne Marie Simonsen, Ris\u00f8r'dand\u0131; babas\u0131 Niels Henrik Saxild Simonsen, bir t\u00fcccar ve ticaret gemisi sahibiydi ve Ris\u00f8r'daki en zengin ki\u015fi oldu\u011fu s\u00f6yleniyordu. Anne Marie, g\u00f6rece l\u00fcks bir \u00e7evrede iki \u00fcvey anneyle b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fc. Gjerstad papaz evinde balolar d\u00fczenlemekten ve sosyal toplant\u0131lar yapmaktan ho\u015flan\u0131yordu. \u00c7o\u011fu ki\u015fi, onun erken bir alkolik oldu\u011funu ve \u00e7ocuklar\u0131n yeti\u015ftirilmesiyle \u00e7ok az ilgilendi\u011fini s\u00f6yl\u00fcyor. Niels Henrik ve karde\u015flerine okumalar\u0131 i\u00e7in el yaz\u0131s\u0131 kitaplarla babalar\u0131 taraf\u0131ndan e\u011fitim verildi. Bir matematik kitab\u0131ndaki bir toplama tablosu \u015f\u00f6yledir: 1+0=0.\n\n Katedral Okulu ve Kraliyet Frederick \u00dcniversitesi \nNorve\u00e7'in ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve 1814'te Norve\u00e7'te yap\u0131lan ilk se\u00e7imle birlikte S\u00f8ren Abel, Storting'e temsilci olarak se\u00e7ildi. Storting'in toplant\u0131lar\u0131 1866'ya kadar Christiania'daki (\u015fimdi Oslo olarak bilinen) Katedral Okulu'nun ana salonunda yap\u0131ld\u0131. Neredeyse kesinlikle, okulla bu \u015fekilde tan\u0131\u015ft\u0131 ve en b\u00fcy\u00fck o\u011flu Hans Mathias'\u0131n ertesi y\u0131l okula ba\u015flamas\u0131 gerekti\u011fine karar verdi. Ancak, ayr\u0131lma zaman\u0131 yakla\u015ft\u0131\u011f\u0131nda, Hans evden ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in o kadar \u00fcz\u00fcld\u00fc ve bunal\u0131ma girdi ki, babas\u0131 onu g\u00f6ndermeye cesaret edemedi. Bunun yerine Niels'\u0131 g\u00f6ndermeye karar verdi.\n\n1815'te Niels Abel, 13 ya\u015f\u0131nda Katedral Okulu'na girdi. Bir y\u0131l sonra a\u011fabeyi Hans da ona kat\u0131ld\u0131. Odalar\u0131 payla\u015ft\u0131lar ve ortak s\u0131n\u0131flar\u0131 vard\u0131. Hans, Niels'den daha iyi notlar ald\u0131; ancak 1818'de yeni bir matematik \u00f6\u011fretmeni olan Bernt Michael Holmboe atand\u0131. \u00d6\u011frencilere evde yapmalar\u0131 i\u00e7in matematiksel g\u00f6revler verdi. Niels Henrik'in matematikteki yetene\u011fini g\u00f6rd\u00fc ve konuyu ileri d\u00fczeyde incelemesi i\u00e7in onu te\u015fvik etti. Okuldan sonra Niels'e \u00f6zel ders bile verdi.\n\n1818'de S\u00f8ren Abel, ilahiyat\u00e7\u0131 Stener Johannes Stenersen ile 1806'daki ilmihaliyle ilgili olarak halka a\u00e7\u0131k bir teolojik tart\u0131\u015fma yapt\u0131. Tart\u0131\u015fma bas\u0131nda iyi bir \u015fekilde yer ald\u0131. S\u00f8ren'e \"Abel Treating\" (Norve\u00e7\u00e7e: \"Abel Spandabel\") takma ad\u0131 verildi. Niels'in tart\u0131\u015fmaya tepkisinin \"a\u015f\u0131r\u0131 ne\u015fe (excessive gaiety)\" oldu\u011fu s\u00f6ylendi. Ayn\u0131 zamanda S\u00f8ren, Norve\u00e7 Kurucu Meclisine ev sahipli\u011fi yapan Carsten Anker'e hakaret ettikten sonra neredeyse g\u00f6revden almayla kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kald\u0131 ve Eyl\u00fcl 1818'de siyasi kariyeri harap halde Gjerstad'a d\u00f6nd\u00fc. A\u011f\u0131r \u015fekilde i\u00e7meye ba\u015flad\u0131 ve sadece iki y\u0131l sonra, 1820'de 48 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc.\n\nBernt Michael Holmboe, Niels Henrik Abel'\u0131 okulda kalmas\u0131 i\u00e7in bursla destekledi ve Royal Frederick \u00dcniversitesi'nde \u00f6\u011frenim g\u00f6rmesi i\u00e7in arkada\u015flar\u0131ndan para toplad\u0131.\n\nAbel 1821'de \u00fcniversiteye girdi\u011finde, zaten Norve\u00e7'teki en bilgili matematik\u00e7iydi. Holmboe'nun ona \u00f6\u011fretebilece\u011fi ba\u015fka bir \u015fey yoktu ve Abel \u00fcniversite k\u00fct\u00fcphanesindeki en son matematik literat\u00fcr\u00fcn\u00fc incelemi\u015fti. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda Abel, radikallerdeki be\u015finci dereceden denklem \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Matematik\u00e7iler 250 y\u0131l\u0131 a\u015fk\u0131n bir s\u00fcredir bu probleme bir \u00e7\u00f6z\u00fcm ar\u0131yorlard\u0131. 1821'de Abel \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fc buldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Christiania'daki iki matematik profes\u00f6r\u00fc, S\u00f8ren Rasmussen ve Christopher Hansteen, Abel'\u0131n form\u00fcllerinde hi\u00e7bir hata bulamad\u0131lar ve \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 \u0130skandinav \u00fclkelerinin \u00f6nde gelen matematik\u00e7isi Kopenhag'daki Carl Ferdinand Degen'e g\u00f6nderdiler. O da hi\u00e7bir kusur bulamam\u0131\u015ft\u0131 ama yine de bir\u00e7ok se\u00e7kin matematik\u00e7inin uzun s\u00fcredir arad\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn, ger\u00e7ekten de uzaklardaki Christiania'da bilinmeyen bir \u00f6\u011frenci taraf\u0131ndan bulunabilece\u011finden \u015f\u00fcpheliydi. Ancak Degen, Abel'\u0131n al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k derecede keskin zekas\u0131na dikkat \u00e7ekti ve b\u00f6yle yetenekli bir gen\u00e7 adam\u0131n yeteneklerini be\u015finci derece denklem gibi \"steril bir nesne\" \u00fczerinde de\u011fil, daha \u00e7ok eliptik fonksiyonlar ve a\u015fk\u0131nl\u0131k \u00fczerinde harcamas\u0131 gerekti\u011fine inan\u0131yordu; \u00e7\u00fcnk\u00fc o zaman, diye yazd\u0131 Degen, \"geni\u015f bir analitik okyanusun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcmlerine giden Macellan ana yollar\u0131n\u0131 ke\u015ffedecekti\". Degen, Abel'den y\u00f6nteminin say\u0131sal bir \u00f6rne\u011fini vermesini istedi. Abel bir \u00f6rnek vermeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken makalesinde bir hata buldu. Bu, 1823'te be\u015finci veya daha y\u00fcksek dereceden bir denklemin \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn imkans\u0131z oldu\u011funun ke\u015ffine yol a\u00e7t\u0131.\n\nAbel 1822'de mezun oldu. Performans\u0131 matematikte son derece y\u00fcksek ve di\u011fer konularda ortalamayd\u0131.\n\n Kariyeri \n\nMezun olduktan sonra, \u00fcniversiteden profes\u00f6rler Abel'\u0131 maddi olarak desteklediler ve Profes\u00f6r Christopher Hansteen, evinin \u00e7at\u0131 kat\u0131ndaki bir odada ya\u015famas\u0131na izin verdi. Abel daha sonra Bayan Hansteen'i ikinci annesi olarak g\u00f6recekti. Burada ya\u015farken, Abel k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi Peder Abel'e examen artium yoluyla yard\u0131m etti. Ayr\u0131ca k\u0131z karde\u015fi Elisabeth'in kasabada i\u015f bulmas\u0131na yard\u0131m etti.\n\n1823'\u00fcn ba\u015flar\u0131nda, Niels Abel, Profes\u00f6r Hansteen taraf\u0131ndan ortakla\u015fa kurulan Norve\u00e7'in ilk bilimsel dergisi olan \"Magazin for Naturvidenskaberne\" de ilk makalesini yay\u0131nlad\u0131. Abel birka\u00e7 makale yay\u0131nlad\u0131, ancak dergi k\u0131sa s\u00fcrede bunun s\u0131radan okuyucu i\u00e7in \u00f6nemli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131. 1823'te Abel ayr\u0131ca Frans\u0131zca bir makale yazd\u0131. Bu, \"t\u00fcm diferansiyel form\u00fclleri entegre etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n genel bir temsili\" idi (\u0130ngilizce: a general representation of the possibility to integrate all differential formulas, Norve\u00e7\u00e7e: en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler). Yay\u0131nlamak i\u00e7in \u00fcniversitede fon ba\u015fvurusunda bulundu. Ancak eser g\u00f6zden ge\u00e7irilirken kaybolmu\u015f, daha sonra bir daha bulunamam\u0131\u015ft\u0131.\n\n1823'\u00fcn ortalar\u0131nda, Profes\u00f6r Rasmussen, Kopenhag'a seyahat edebilmesi ve Ferdinand Degen'i ve oradaki di\u011fer matematik\u00e7ileri ziyaret edebilmesi i\u00e7in Abel'a 100 speciedaler hediye etti. Kopenhag'dayken Abel, Fermat'n\u0131n son teoremi \u00fczerinde baz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar yapt\u0131. Abel'in amcas\u0131 Peder Mandrup Tuxen, Christianshavn, Kopenhag'daki deniz \u00fcss\u00fcnde ya\u015f\u0131yordu ve oradaki bir baloda Niels Abel, m\u00fcstakbel ni\u015fanl\u0131s\u0131 Christine Kemp ile tan\u0131\u015ft\u0131. 1824'te Christine, m\u00fcrebbiye olarak \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in Son'a ta\u015f\u0131nd\u0131 ve \u00e7ift Noel'de ni\u015fanland\u0131.\n\nKopenhag'dan d\u00f6nd\u00fckten sonra, Abel Almanya ve Fransa'daki en iyi matematik\u00e7ileri ziyaret etmek i\u00e7in bir devlet bursuna ba\u015fvurdu, ancak bunun yerine iki y\u0131l boyunca Christiania'da kalmas\u0131 ve Almanca ve Frans\u0131zca e\u011fitimi almas\u0131 i\u00e7in y\u0131lda 200 speciedaler verildi. \u00d6n\u00fcm\u00fczdeki iki y\u0131l i\u00e7inde, kendisine y\u0131ll\u0131k 600 speciedaler burs vadedildi ve daha sonra yurt d\u0131\u015f\u0131na seyahat etmesine izin verilecekti. Abel, bu dilleri incelerken, 1824'te ilk dikkate de\u011fer eseri olan M\u00e9moire sur les \u00e9quations alg\u00e9briques o\u00f9 on d\u00e9montre l'impossibilit\u00e9 de la r\u00e9solution de l'\u00e9quation g\u00e9n\u00e9rale du cinqui\u00e8me degr\u00e9\u2019yi yay\u0131nlad\u0131 (\"Memoir on algebraic equations, in which the impossibility of solving the general equation of the fifth degree is proven\", \"Be\u015finci dereceden genel denklemi \u00e7\u00f6zmenin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kan\u0131tland\u0131\u011f\u0131 cebirsel denklemler \u00fczerine hat\u0131ra\"). \u00c7\u00fcnk\u00fc, 1823'te Abel, en sonunda, kuintik denklemi radikallerde (\u015fimdi Abel-Ruffini teoremi olarak an\u0131l\u0131r) \u00e7\u00f6zmenin imkans\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kan\u0131tlam\u0131\u015ft\u0131. Bununla birlikte, bu makale, k\u0131smen, bask\u0131dan tasarruf etmek i\u00e7in kendisini yaln\u0131zca alt\u0131 sayfayla s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, karma\u015f\u0131k ve zor bir bi\u00e7imdeydi. Daha ayr\u0131nt\u0131l\u0131 bir kan\u0131t 1826'da Crelle's Journal\u2019\u0131n ilk cildinde yay\u0131nland\u0131.\n\n1825'te Abel, Norve\u00e7/\u0130sve\u00e7 Kral\u0131 Carl Johan'a yurt d\u0131\u015f\u0131na seyahat izni talep eden ki\u015fisel bir mektup yazd\u0131. Kendisine bu izin verildi ve Eyl\u00fcl 1825'te \u00fcniversiteden d\u00f6rt arkada\u015f\u0131 (Christian P. B. Boeck, Balthazar M. Keilhau, Nicolay B. M\u00f8ller ve Otto Tank) ile birlikte Christiania'dan ayr\u0131ld\u0131. Abel'\u0131n bu d\u00f6rt arkada\u015f\u0131, jeoloji okumak i\u00e7in Berlin'e ve Alplere seyahat ediyorlard\u0131. Abel onlar\u0131 Kopenhag'a kadar takip etmek ve oradan G\u00f6ttingen'e gitmek istedi. Bursunun \u015fartlar\u0131, G\u00f6ttingen'de Gauss'u ziyaret etmesini ve ard\u0131ndan Paris'e devam etmesini \u015fart ko\u015fuyordu. Ancak Kopenhag'a vard\u0131\u011f\u0131nda planlar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftirdi. Arkada\u015flar\u0131n\u0131 takip ederek Berlin'e gitmek istedi, daha sonra G\u00f6ttingen ve Paris'i ziyaret etmek niyetindeydi.\n\nYolda, \u015fimdi Hamburg'un bir b\u00f6lgesi olan Altona'da g\u00f6k bilimci Heinrich Christian Schumacher'i ziyaret etti. Daha sonra Berlin'de d\u00f6rt ay ge\u00e7irdi ve burada matematik dergisi Journal f\u00fcr die reine und angewandte Mathematik\u2019i yay\u0131nlamak \u00fczere olan August Leopold Crelle ile yak\u0131ndan tan\u0131\u015ft\u0131. Bu proje, giri\u015fimin ba\u015far\u0131s\u0131na b\u00fcy\u00fck katk\u0131da bulunan Abel taraf\u0131ndan s\u0131cak bir \u015fekilde te\u015fvik edildi. Abel, ilk y\u0131l\u0131nda ona yedi makaleyle katk\u0131da bulundu.\n\nAbel de arkada\u015flar\u0131n\u0131 Berlin'den Alpler'e kadar takip etti. Georg Amadeus Carl Friedrich Naumann'\u0131 ve karde\u015fi matematik\u00e7i August Naumann'\u0131 ziyaret etmek i\u00e7in Leipzig ve Freiberg'e gitti. Freiberg'de Abel fonksiyonlar teorisi, \u00f6zellikle eliptik, hipereliptik ve \u015fimdi abelyen fonksiyonlar olarak bilinen yeni bir s\u0131n\u0131f \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131.\n\nFreiberg'den Dresden, Prag, Viyana, Trieste, Venedik, Verona, Bolzano, Innsbruck, Luzern ve Basel'e gittiler. Temmuz 1826'dan itibaren Abel, Basel'den Paris'e kendi ba\u015f\u0131na seyahat etti. Abel, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Crelle's Journal\u2019da yay\u0131nlanmak \u00fczere Berlin'e g\u00f6ndermi\u015fti, ancak en \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyi, cebirsel diferansiyellerin eklenmesine ili\u015fkin bir teoremi Frans\u0131z Bilimler Akademisi'ne saklam\u0131\u015ft\u0131. Bir ressam olan Johan G\u00f8rbitz'in yard\u0131m\u0131yla Paris'te bir apartman dairesi buldu ve teorem \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etti. Ekim 1826'da bitirdi ve akademiye sundu. Augustin Louis Cauchy taraf\u0131ndan g\u00f6zden ge\u00e7irilecekti. Abel'in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Paris'te pek bilinmiyordu ve al\u00e7akg\u00f6n\u00fcll\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131 ilan etmesini engelledi. Teorem bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar unutuldu.\n\nAbel'in s\u0131n\u0131rl\u0131 mali durumu sonunda onu Ocak 1827'de turunu terk etmeye zorlad\u0131. Berlin'e d\u00f6nd\u00fc ve Crelle's Journal\u2019\u0131n edit\u00f6r\u00fc olarak bir pozisyon teklif edildi, ancak vazge\u00e7ti. May\u0131s 1827'de Norve\u00e7'e geri d\u00f6nd\u00fc. Yurt d\u0131\u015f\u0131 turu bir ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131k olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyordu. Gauss'u G\u00f6ttingen'de ziyaret etmemi\u015fti ve Paris'te hi\u00e7bir \u015fey yay\u0131nlamam\u0131\u015ft\u0131. Bu nedenle bursu yenilenmedi ve Norges Bank'tan 200 spesidaler'lik \u00f6zel bir kredi almak zorunda kald\u0131. Bu krediyi asla geri \u00f6demedi. O da ders vermeye ba\u015flad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Crelle's Journal\u2019a g\u00f6ndermeye devam etti. Ancak 1828'in ortalar\u0131nda, Carl Jacobi ile rekabet halinde Altona'daki Astronomische Nachrichten\u2019de eliptik fonksiyonlar \u00fczerine \u00f6nemli bir \u00e7al\u0131\u015fma yay\u0131nlad\u0131.\n\n \u00d6l\u00fcm\u00fc \nAbel Paris'teyken t\u00fcberk\u00fcloza yakaland\u0131. 1828 Noelinde ni\u015fanl\u0131s\u0131n\u0131 ziyaret etmek i\u00e7in k\u0131zakla Norve\u00e7'in Froland kentine gitti. Yolculuk s\u0131ras\u0131nda ciddi \u015fekilde hastaland\u0131. Ge\u00e7ici bir iyile\u015fme, \u00e7iftin birlikte tatilin tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmas\u0131na izin vermesine ra\u011fmen, 6 Nisan 1829'da, August Crelle'den bir mektup gelmeden sadece iki g\u00fcn \u00f6nce, nispeten k\u0131sa bir s\u00fcre sonra \u00f6ld\u00fc. Crelle, Berlin'de Abel i\u00e7in yeni bir i\u015f ar\u0131yordu ve asl\u0131nda onu Berlin \u00dcniversitesi'ne Profes\u00f6r olarak atamay\u0131 ba\u015farm\u0131\u015ft\u0131. Crelle, Abel'a s\u00f6ylemek i\u00e7in yazd\u0131, ama iyi haber \u00e7ok ge\u00e7 geldi.\n\n Matemati\u011fe katk\u0131lar\u0131 \nAbel, a\u00e7\u0131k cebirsel i\u015flemler a\u00e7\u0131s\u0131ndan, be\u015finci dereceden bir denklemin k\u00f6kleri veya d\u00f6rtten b\u00fcy\u00fck dereceli herhangi bir genel polinom denklemi i\u00e7in genel bir cebirsel \u00e7\u00f6z\u00fcm olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Bunu yapmak i\u00e7in (Galois'ten ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak), grup teorisi olarak bilinen ve yaln\u0131zca matemati\u011fin bir\u00e7ok alan\u0131nda de\u011fil, ayn\u0131 zamanda fizi\u011fin \u00e7o\u011fu i\u00e7in de paha bi\u00e7ilmez olan bir matematik dal\u0131 icat etti. Abel, be\u015finci dereceden denklemin \u00e7\u00f6z\u00fclemezli\u011fi \u00fczerine bir makale g\u00f6nderdi ve Carl Friedrich Gauss, bir delinin de\u011fersiz i\u015fi oldu\u011funa inand\u0131\u011f\u0131 \u015feyi bir g\u00f6z atmadan g\u00f6rmezden geldi.\n\n16 ya\u015f\u0131ndaki Abel, Euler'in sadece rasyoneller i\u00e7in ge\u00e7erli olan sonucunu geni\u015fleterek, t\u00fcm say\u0131lar i\u00e7in ge\u00e7erli olan binom teoreminin kesin bir kan\u0131t\u0131n\u0131 verdi Abel, eliptik fonksiyonlar teorisinin temellerini i\u00e7eren, eliptik integraller teorisi \u00fczerine temel bir \u00e7al\u0131\u015fma yazd\u0131. Paris'e seyahat ederken, Adrien-Marie Legendre'nin daha sonra Augustin-Louis Cauchy'ye \"bronzdan daha uzun \u00f6m\u00fcrl\u00fc bir an\u0131t\" olarak tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 (Romal\u0131 \u015fair Horatius'un \u00fcnl\u00fc bir c\u00fcmlesini \u00f6d\u00fcn\u00e7 alarak) eliptik fonksiyonlar\u0131n \u00e7ift periyodikli\u011fini ortaya koyan bir makale yay\u0131nlad\u0131. Ancak makale Cauchy taraf\u0131ndan kaybedildi.\nYurt d\u0131\u015f\u0131ndayken Abel, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Crelle's Journal\u2019da yay\u0131nlanmak \u00fczere Berlin'e g\u00f6ndermi\u015fti, ancak en \u00f6nemli \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc \u015feyi, cebirsel diferansiyellerin eklenmesine ili\u015fkin bir teoremi Frans\u0131z Bilimler Akademisi'ne sunmu\u015ftu. Teorem bir kenara b\u0131rak\u0131ld\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar unutuldu. Abel, Freiberg'deyken fonksiyonlar teorisi, \u00f6zellikle eliptik, hipereliptik ve \u015fimdi abelyen fonksiyonlar olarak bilinen yeni bir s\u0131n\u0131f \u00fczerine ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131.\n\n1823'te Abel, \"t\u00fcm diferansiyel form\u00fclleri entegre etme olas\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131n genel bir temsili\" ba\u015fl\u0131kl\u0131 bir makale yazd\u0131 (\u0130ngilizce: a general representation of the possibility to integrate all differential formulas, Norve\u00e7\u00e7e: en alminnelig Fremstilling af Muligheten at integrere alle mulige Differential-Formler). Yay\u0131nlamak i\u00e7in \u00fcniversitede fon ba\u015fvurusunda bulundu. Ancak eser g\u00f6zden ge\u00e7irilirken kayboldu ve daha sonra bir daha bulunamad\u0131. \n\nAbel, Carl Friedrich Gauss'un \u00fcslubu hakk\u0131nda \u00fcnl\u00fc olan \u015fu s\u00f6zleri s\u00f6yledi:\n\nGauss ona,\n\ndiyerek cevap verdi.\n\n Miras\u0131 \nAbel'\u0131n rehberli\u011finde, analizde hakim olan belirsizlikler ortadan kald\u0131r\u0131lmaya ba\u015fland\u0131, yeni alanlara girildi ve fonksiyonlar\u0131n incelenmesi, matematik\u00e7ilere ilerleme kaydedilebilecek say\u0131s\u0131z dallanma sa\u011flayacak kadar ilerledi. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 orijinal olarak Crelle's Journal''\u2019da yer alan eserleri, Bernt Michael Holmboe taraf\u0131ndan d\u00fczenlendi ve 1839'da Norve\u00e7 h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. Ludwig Sylow ve Sophus Lie taraf\u0131ndan daha eksiksiz bir bask\u0131 1881'de yay\u0131nland\u0131. Ad\u0131ndan t\u00fcretilen \"abelyen ()\" s\u0131fat\u0131, matematiksel yaz\u0131mda o kadar yayg\u0131n hale geldi ki, geleneksel olarak k\u00fc\u00e7\u00fck harf \"a\" ile yaz\u0131l\u0131yor (\u00f6rne\u011fin, abelyen grup, abelyen kategori ve abelyen varyete).\n\n6 Nisan 1929'da, Abel'in \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l\u0131 i\u00e7in d\u00f6rt Norve\u00e7 pulu bas\u0131ld\u0131. Portresi, 1978-1985 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bas\u0131lan 500 kronluk banknotta (s\u00fcr\u00fcm V) yer almaktad\u0131r. 5 Haziran 2002'de, do\u011fumunun iki y\u00fcz\u00fcnc\u00fc y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcnden iki ay \u00f6nce Abel'\u0131n onuruna d\u00f6rt Norve\u00e7 pulu bas\u0131ld\u0131. Norve\u00e7 taraf\u0131ndan onun onuruna \u00e7\u0131kar\u0131lan 20 kronluk bir madeni para da vard\u0131r. Abel'\u0131n bir heykeli Oslo'da duruyor ve Ay'daki Abel krateri onun onuruna adland\u0131r\u0131ld\u0131. 2002 y\u0131l\u0131nda an\u0131s\u0131na Abel \u00d6d\u00fcl\u00fc kuruldu.\n\nMatematik\u00e7i Felix Klein, Abel hakk\u0131nda \u015funlar\u0131 yazd\u0131:\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Niels Henrik Abel'in ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u015feylerin listesi\n \u00c9variste Galois\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n\nKonuyla ilgili yay\u0131nlar\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n\n1802 do\u011fumlular\n1829 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n19. y\u00fczy\u0131l matematik\u00e7ileri\n19. y\u00fczy\u0131lda t\u00fcberk\u00fclozdan \u00f6lenler\nGrup teorisyenleri\n \nNorve\u00e7li matematik\u00e7iler\nOslo \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nOslo \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nVeremden \u00f6lenler", "Cantor, tamsay\u0131lar k\u00fcmesinin kardinalitesinin reel say\u0131lar k\u00fcmesinin kardinalitesinden b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu, paradokslu olarak s\u00f6yleyecek olursak, reel say\u0131lar sonsuz k\u00fcmesinin, tam say\u0131lar sonsuz k\u00fcmesinden b\u00fcy\u00fck oldu\u011funu ispat etmi\u015ftir.\n\nDaha genel olarak, verilen bir A k\u00fcmesinin b\u00fct\u00fcn alt k\u00fcmelerinin k\u00fcmesi kuvvet k\u00fcmesi olmak \u00fczere, b\u00fct\u00fcn k\u00fcmelerin k\u00fcmesi (bu k\u00fcmeye B diyelim) kendi kendisinin kuvvet k\u00fcmesidir. Kuvvet k\u00fcmeleri, her zaman onun elde edildi\u011fi k\u00fcmelerden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Paradoks verilen bir A k\u00fcmesinin alt k\u00fcmeler k\u00fcmesinin kardinalitesi daima A k\u00fcmesinin kardinalitesinden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr diye ifade edilmektedir. Paradoksu daha iyi anlayabilmek i\u00e7in bir k\u00fcmenin kardinalitesi daima kuvvet k\u00fcmesinin kardinalitesinden k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr \u015feklinde ifade edilen Cantor teoremini g\u00f6z \u00f6n\u00fcne almak gerekir.\n\nE\u011fer b\u00fct\u00fcn k\u00fcmeler k\u00fcmesi B ise bu takdirde B alt k\u00fcmesinin kardinalitesi B k\u00fcmesininkinden b\u00fcy\u00fckt\u00fcr; bununla beraber B k\u00fcmesi ile B'nin alt k\u00fcmesi ayn\u0131 oldu\u011fundan dolay\u0131 kardinaliteleri ayn\u0131 olmal\u0131d\u0131r.\n\nK\u00fcmeler teorisi\nParadokslar", "T\u00fcrkiye'de say\u0131sal a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 \u00f6\u011fretim yapan kurumlardan olan fen liseleri; \u00f6ncelikli olarak, nitelikli bilim insanlar\u0131 yeti\u015ftirmek, ba\u015far\u0131 ve zeka seviyeleri y\u00fcksek \u00f6\u011frencileri e\u011fitmek amac\u0131yla kurulmu\u015flard\u0131r. 2003-2004 akademik y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla, T\u00fcrkiye'de 61 fen lisesi vard\u0131. 2018 y\u0131l\u0131nda bu say\u0131 309'u ge\u00e7mi\u015ftir. Bu liselerden ba\u015fl\u0131calar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131da listelenmi\u015ftir.\n\nBa\u015fl\u0131ca fen liseleri \n Adana\n Adana-Ceyhan Ecz.Bahattin-Sevin\u00e7 Erdin\u00e7 Fen Lisesi\n Adana Fen Lisesi\n Borsa \u0130stanbul Fen Lisesi\n\n Ankara\n Ankara Fen Lisesi\n Pursaklar Fen Lisesi\n Cumhuriyet Fen Lisesi\n Ke\u00e7i\u00f6ren Vatansever \u015eehit T\u00fcmgeneral Aydo\u011fan Ayd\u0131n Fen Lisesi\n Aziz Sancar Fen Lisesi\n Yenimahalle Fen Lisesi\n \u00d6zkent Akbilek Fen Lisesi\n\n Kayseri\n Kayseri Osman Uluba\u015f Fen Lisesi\n S\u00fcmer Fen Lisesi\n\n Karab\u00fck\n Mehmet Vergili Fen Lisesi\n Safranbolu Fatih Sultan Mehmet Fen Lisesi\n\n Antalya\n Antalya Aksu Fen Lisesi \n Antalya T\u00fcrkiye Odalar ve Borsalar Birli\u011fi Fen Lisesi \n Yusuf Ziya \u00d6ner Fen Lisesi\n H\u00fcseyin Girenes Fen Lisesi\n\n Ayd\u0131n\n Ayd\u0131n Fen Lisesi \n Ortaklar Fen Lisesi\n Nazilli Fen Lisesi\n\n Bursa\n \u0130neg\u00f6l Mediha Hayri \u00c7elik Fen Lisesi\n Bursa Tofa\u015f Fen Lisesi\n Nil\u00fcfer Borsa \u0130stanbul Fen Lisesi\n\n Denizli\n Denizli Erbak\u0131r Fen Lisesi \n Denizli Fen Lisesi\n AYDEM Fen Lisesi\n\n Eski\u015fehir\n Beylikova Fen Lisesi\n Eski\u015fehir Fatih Fen Lisesi\n\n \u0130stanbul\n\n Ya\u015far Acar Fen Lisesi\n\n Do\u011fan C\u00fccelo\u011flu Fen Lisesi\n \u00c7apa Fen Lisesi \n Dr. Vas\u0131f Top\u00e7u Fen Lisesi \n \u0130stanbul Atat\u00fcrk Fen Lisesi\n TVO \u00d6zel \u015ei\u015fli Terakki Fen Lisesi \n \u00dcsk\u00fcdar Fen Lisesi\n\u00dcsk\u00fcdar Valideba\u011f Fen Lisesi\n\u015eehit \u0130lhan Varank Fen Lisesi\n \u015eehit M\u00fcnir Alkan Fen Lisesi\nMustafa Saffet Fen Lisesi\nProfes\u00f6r Dr. Fuat Sezgin Fen Lisesi\n\n I\u011fd\u0131r \n Haydar Aliyev Fen Lisesi\n\n \u0130zmir\n Buca Fen Lisesi\n \u00c7i\u011fli Fen Lisesi\n \u0130zmir Fen Lisesi\n\nK\u0131r\u015fehir\nK\u0131r\u015fehir Fen Lisesi\nKaman Fen Lisesi\n\n K\u0131rklareli\n K\u0131rklareli Fen Lisesi\n Ramazan Yaman Fen Lisesi\n\n Mersin\n Mersin Yahya Akel Fen Lisesi\n Mersin Ey\u00fcp Aygar Fen Lisesi\n\nMu\u011fla\n Fethiye Belediye Fen Lisesi\n Mu\u011fla 75. Y\u0131l Fen Lisesi\n K\u00f6yce\u011fiz Fen Lisesi\n\n Trabzon\n Trabzon Fen Lisesi\n Trabzon Yomra Fen Lisesi\n Ak\u00e7aabat Fen Lisesi\n\n Hatay\n Hatay Fen Lisesi\n \u0130skenderun Tos\u00e7elik Fen Lisesi\n D\u00f6rtyol Fen Lisesi\n\n K\u0131r\u0131kkale\n K\u0131r\u0131kkale Fen Lisesi\n Osman Gazi Fen Lisesi\n\n Di\u011fer\n Afyonkarahisar S\u00fcleyman Demirel Fen Lisesi \n Aksaray Fen Lisesi \n Amasya Macit Zeren Fen Lisesi\n Ankara Fen Lisesi \n Bal\u0131kesir T.C. Ziraat Bankas\u0131 Fen Lisesi \n Bart\u0131n Fen Lisesi \n Bing\u00f6l Fen Lisesi\n Bolu Fen Lisesi \n \u00c7anakkale Fen Lisesi \n \u00c7ank\u0131r\u0131 S\u00fcleyman Demirel Fen Lisesi\n \u00c7orum Fen Lisesi \n Dar\u0131ca Fen Lisesi\n Diyarbak\u0131r Rekabet Kurumu Cumhuriyet Fen Lisesi \n Elaz\u0131\u011f Kaya Karakaya Fen Lisesi \n Erzincan Nevzat Ayaz Fen Lisesi \n Erzurum \u0130brahim Hakk\u0131 Fen Lisesi \n Isparta S\u00fcleyman Demirel Fen Lisesi\n Isparta G\u00f6nen Fen Lisesi \n Karaman Fen Lisesi \n Kars Fen Lisesi \n Kilis Mehmet Zelzele Fen Lisesi\n Konya Meram Fen Lisesi \n K\u00fctahya Nafi G\u00fcral Fen Lisesi \n Malatya Fen Lisesi\n Manisa Halil Kale Fen Lisesi\n Mersin Ey\u00fcp Aygar Fen Lisesi\nMersin Yahya Akel Fen Lisesi\n Mersin-Tarsus Sesim Sarpkaya Fen Lisesi\nMustafa Hakan G\u00fcven\u00e7er Fen Lisesi\n Ni\u011fde Fen Lisesi \n Gaziantep Vehbi Din\u00e7erler Fen Lisesi \n Rize Fen Lisesi\n Samsun Garip Zeycan Y\u0131ld\u0131r\u0131m Fen Lisesi \n Sakarya Cevat Ayhan Fen Lisesi\n Sakarya 15 Temmuz \u015eehitler Fen Lisesi\n Sakarya Akyaz\u0131 Eyyup Gen\u00e7 Fen Lisesi\n Sinop Fen Lisesi\n Sivas Fen Lisesi\n T\u00dcB\u0130TAK Fen Lisesi\n Tev Orhan \u00c7etin Fen Lisesi\n Yalova Fen Lisesi \n Yozgat \u015eehitler Fen Lisesi \n Zonguldak Fen Lisesi\n\nDi\u011fer illerin en \u00f6nde gelen fen liseleri\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Anadolu lisesi\n Anadolu \u00f6\u011fretmen lisesi\n\nNotlar \n\nT\u00fcrkiye e\u011fitim listeleri", "Hibernate, Java platformunda yaz\u0131lm\u0131\u015f bir ORM (Object/Relational Mapping) arac\u0131d\u0131r. ORM, nesne odakl\u0131 (object oriented) dillerdeki nesnelerin, ili\u015fkisel veri tabanlar\u0131ndaki (relational databases) kay\u0131tlara nas\u0131l kar\u015f\u0131l\u0131k geldi\u011fini y\u00fcr\u00fcten bir teknolojidir. NHibernate ad\u0131nda .NET \u00e7at\u0131s\u0131 i\u00e7in yeniden yaz\u0131lm\u0131\u015f bir t\u00fcrevi bulunur.\n\nHibernate gibi ORM ara\u00e7lar\u0131yla, bir nesneyi veri taban\u0131na kaydetmek, yeni halini g\u00fcncellemek ve sorgulama yapmak d\u00fcz SQL ba\u011flant\u0131lar\u0131na g\u00f6re \u00e7ok kolayd\u0131r.\n\n\u00d6rne\u011fin, JDBC ile veri taban\u0131na bir kay\u0131t eklemek i\u00e7in \u015funa benzer bir kod yaz\u0131l\u0131r:\n\nstmt.executeUpdate( \"INSERT INTO KAHVE VALUES ('Colombian', 101, 7.99, 0, 0)\"); \n\nBurada, \"KAHVE\" tablosuna bir kay\u0131t eklenmekte. B\u00f6yle bir i\u015flemi Hibernate ile yapmak i\u00e7in:\n\nsession.saveOrUpdate(kahve);\n\nkahve, bildi\u011fimiz d\u00fcz bir Java nesnesidir (POJO).\n\nHibernate gibi ORM ara\u00e7lar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli faydas\u0131, kod yaz\u0131m\u0131n\u0131 k\u0131saltmak veya kolayla\u015ft\u0131rmaktan \u00f6te, yaz\u0131l\u0131m bak\u0131m\u0131n\u0131 kolayla\u015ft\u0131rmas\u0131d\u0131r. Veri taban\u0131 temelli uygulamalarda, kodun 1/3\u00b4\u00fc veri taban\u0131 eri\u015fimine y\u00f6neliktir. Veri taban\u0131ndaki bir kolonunun tipinin de\u011fi\u015fmesi, yeni bir kolon eklenmesi gibi de\u011fi\u015fiklikler, b\u00fct\u00fcn veri eri\u015fim kodunu tekrar g\u00f6zden ge\u00e7irmeyi gerektirir. Hibernate ile bu g\u00f6zden ge\u00e7irmeden \u00e7ok y\u00fcksek oranda tasarruf edilir. Hibernate kullan\u0131lan yaz\u0131l\u0131mlarda, veri taban\u0131ndaki de\u011fi\u015fikliklerde yap\u0131lmas\u0131 gereken sadece nesnelerle tablolar\u0131n birbirine nas\u0131l e\u015fle\u015ftirildi\u011finin (mapping) g\u00f6zden ge\u00e7irilmesidir.\n\nHibernate, son 3 sene i\u00e7inde, kurumsal Java uygulamalar\u0131nda fiilen standart haline gelmi\u015ftir. EJB 2.0 s\u00fcr\u00fcm\u00fcndeki Entity Beanler, yeni EJB 3.0 s\u00fcr\u00fcm\u00fcnde Hibernate\u00b4e yak\u0131n bir API h\u00e2line gelmi\u015ftir.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \nhibernate.org\n\nJava ortam\u0131\nJava EE\n\u00c7apraz platform yaz\u0131l\u0131mlar\u0131", "Betty Blue 1986 yap\u0131m\u0131 bir Frans\u0131z filmidir. \u00d6zg\u00fcn ad\u0131 Frans\u0131zca 37\u00b02 le matin olup \"Sabah 37,2\u00a0\u00b0C\" anlam\u0131na gelir. Jean-Jacques Beineix'in Philippe Djian'\u0131n ayn\u0131 isimli roman\u0131ndan sinemaya uyarlad\u0131\u011f\u0131 filmin ba\u015frol\u00fcn\u00fc B\u00e9atrice Dalle ve Jean-Hugues Anglade payla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1980'lerde gerilim filmleri\nFrans\u0131z romanlar\u0131ndan uyarlanan filmler\nJean-Jacques Beineix'in y\u00f6netti\u011fi filmler\nKonusu Fransa'da ge\u00e7en filmler\nGabriel Yared'in m\u00fczi\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 filmler\nFransa romantik dram filmleri\n1980'lerde erotik dram filmleri\n1986 \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 dramatik filmler\n1980'lerde Frans\u0131zca filmler", "Julius Wilhelm Richard Dedekind (6 Ekim 1831 - 12 \u015eubat 1916), say\u0131lar teorisi, soyut cebir (\u00f6zellikle halka teorisi ve aritmeti\u011fin aksiyomatik temelleri) konular\u0131na \u00f6nemli katk\u0131larda bulunan bir Alman matematik\u00e7iydi. En iyi bilinen katk\u0131s\u0131, Dedekind kesimi kavram\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla reel say\u0131lar\u0131n tan\u0131m\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca modern k\u00fcme teorisi ve Mant\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k' olarak bilinen matematik felsefesi'nin geli\u015fiminde \u00f6nc\u00fc olarak kabul edilir.\n\nYa\u015fam\u0131\nDedekind'in babas\u0131, Braunschweig'deki Collegium Carolinum'un y\u00f6neticisi Julius Levin Ulrich Dedekind'di. Annesi, Collegium'daki bir profes\u00f6r\u00fcn k\u0131z\u0131 Caroline Henriette Dedekind'dir (evlenmeden \u00f6nceki soyad\u0131 Emperius). Richard Dedekind'in kendisinden b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7 karde\u015fi vard\u0131. Bir yeti\u015fkin olarak, Julius Wilhelm isimlerini asla kullanmad\u0131. Hayat\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ve \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc Braunschweig'de (\u0130ngilizcede genellikle \"Brunswick\" olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r) do\u011fdu.\n\n\u0130lk olarak 1848'de Collegium Carolinum'a kat\u0131ld\u0131 ve 1850'de G\u00f6ttingen \u00dcniversitesi'ne transfer oldu. Orada, Dedekind'e say\u0131 teorisi konular\u0131n\u0131 profes\u00f6r Moritz Stern \u00f6\u011fretti. Gauss, \u00e7o\u011funlukla ilkokul d\u00fczeyinde olmas\u0131na ra\u011fmen h\u00e2l\u00e2 \u00f6\u011fretmenlik yap\u0131yordu ve Dedekind onun son \u00f6\u011frencisi oldu. Dedekind doktoras\u0131n\u0131 1852'de \u00dcber die Theorie der Eulerschen Integrale (\"Euler integralleri Teorisi \u00dczerine\") ba\u015fl\u0131kl\u0131 teziyle ald\u0131. Bu tezde, Dedekind'in sonraki yay\u0131nlar\u0131nda sergiledi\u011fi yetene\u011fi g\u00f6r\u00fcnm\u00fcyordu.\n\nO zamanlar G\u00f6ttingen de\u011fil Berlin \u00dcniversitesi, Almanya'daki matematiksel ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n ana merkeziydi.\n\nB\u00f6ylece Dedekind, \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan ve birlikte 1854'te habilitasyon ile \u00f6d\u00fcllendirilecek olan Bernhard Riemann ile iki y\u0131ll\u0131k e\u011fitim almak i\u00e7in Berlin'e gitti. Dedekind, olas\u0131l\u0131k ve geometri \u00fczerine dersler vererek Privatdozent olarak \u00f6\u011fretmenlik yapmak \u00fczere G\u00f6ttingen'e d\u00f6nd\u00fc. Peter Gustav Lejeune Dirichlet ile bir s\u00fcre \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve iyi arkada\u015f oldular. Matematik bilgisindeki kal\u0131c\u0131 zay\u0131fl\u0131klar nedeniyle, eliptik ve abelyen fonksiyonlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yine de G\u00f6ttingen'de Galois teorisi ile ilgili konferans veren ilk ki\u015fiydi. Bu s\u0131ralarda, cebir ve aritmetik i\u00e7in gruplar kavram\u0131n\u0131n \u00f6nemini anlayan ilk ki\u015filerden biri oldu.\n\n1858'de Z\u00fcrih'teki Politeknik okulunda (\u015fimdiki ETH Z\u00fcrih) \u00f6\u011fretmenli\u011fe ba\u015flad\u0131. Collegium Carolinum 1862'de Technische Hochschule (Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc)'ne y\u00fckseltildi\u011finde, Dedekind, hayat\u0131n\u0131n geri kalan\u0131n\u0131 Enstit\u00fc'de ders vererek ge\u00e7irdi\u011fi memleketi Braunschweig'e d\u00f6nd\u00fc. 1894'te emekli oldu, ancak ara s\u0131ra \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131 ve yay\u0131n yapmaya devam etti. Hi\u00e7 evlenmedi, bunun yerine k\u0131z karde\u015fi Julia ile ya\u015fad\u0131.\n\nDedekind, Berlin ve Roma Akademilerine (1880) ve Frans\u0131z Bilimler Akademisi'ne (1900) se\u00e7ildi. Oslo, Z\u00fcrih ve Braunschweig \u00dcniversitelerinden fahri doktora ald\u0131.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\n\nPolytechnic okulunda ilk kez kalk\u00fcl\u00fcs \u00f6\u011fretirken, Dedekind art\u0131k reel say\u0131lar kavram\u0131n standart bir tan\u0131m\u0131 olan Dedekind kesimi (Almanca: Schnitt) olarak bilinen kavram\u0131 geli\u015ftirdi. Kesim fikri, bir irrasyonel say\u0131n\u0131n rasyonel say\u0131lar\u0131 iki s\u0131n\u0131fa (k\u00fcmelere) ay\u0131rmas\u0131d\u0131r, bir s\u0131n\u0131f\u0131n (daha b\u00fcy\u00fck) t\u00fcm say\u0131lar\u0131 di\u011fer (daha k\u00fc\u00e7\u00fck) s\u0131n\u0131f\u0131n t\u00fcm say\u0131lar\u0131ndan kesinlikle daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. \u00d6rne\u011fin, karek\u00f6k 2, kareleri 2'den k\u00fc\u00e7\u00fck olan t\u00fcm negatif olmayan say\u0131lar\u0131 ve negatif say\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck s\u0131n\u0131fa ve kareleri 2'den b\u00fcy\u00fck olan pozitif say\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck s\u0131n\u0131fa tan\u0131mlar. Say\u0131 do\u011frusu s\u00fcreklili\u011findeki her konum ya bir rasyonel ya da irrasyonel say\u0131 i\u00e7erir. B\u00f6ylece bo\u015f konumlar, bo\u015fluklar veya s\u00fcreksizlikler yoktur. Dedekind, irrasyonel say\u0131lar ve Dedekind kesimleri konusundaki d\u00fc\u015f\u00fcncelerini Stetigkeit und irrationale Zahlen (\"S\u00fcreklilik ve irrasyonel say\u0131lar\") adl\u0131 bro\u015f\u00fcr\u00fcnde yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r; modern terminolojide, Vollst\u00e4ndigkeit yani taml\u0131k.\n\nDedekind, iki k\u00fcmeyi birebir \u00f6rten oldu\u011funda \"benzer\" olarak tan\u0131mlad\u0131. sonsuz k\u00fcmenin ilk kesin tan\u0131m\u0131n\u0131 vermek i\u00e7in benzerli\u011fe ba\u015fvurdu: Bir k\u00fcme, \"kendisinin uygun bir par\u00e7as\u0131na benzer\" oldu\u011funda; modern terminolojide, uygun altk\u00fcmelerinden biriyle e\u015f say\u0131l\u0131 ise sonsuzdur. B\u00f6ylece do\u011fal say\u0131lar\u0131n N k\u00fcmesinin, \u00fcyeleri N\u2019nin her \u00fcyesinin karesi olan N alt k\u00fcmesine benzer oldu\u011fu g\u00f6sterilebilir, (N \u2192 N2):\n\nDedekind'in bu alandaki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, genellikle k\u00fcmeler teorisi'nin kurucusu olarak kabul edilen Georg Cantor'un \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6rd\u00fc. Benzer \u015fekilde, matemati\u011fin temelleri'ne yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar, Gottlob Frege ve Bertrand Russell gibi Mant\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k'\u0131n \u00f6nde gelen savunucular\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lan daha sonraki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 tahmin ediyordu.\n \nDedekind, Lejeune Dirichlet, Gauss ve Riemann'\u0131n toplu eserlerinin edit\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc yapt\u0131. Dedekind'in Lejeune Dirichlet'in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, onu daha sonraki cebirsel say\u0131 cisimleri ve idealler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. 1863'te Lejeune Dirichlet'in say\u0131lar teorisi hakk\u0131ndaki derslerini Vorlesungen \u00fcber Zahlentheorie (\"Say\u0131 Teorisi \u00dczerine Dersler\") olarak yay\u0131nlad\u0131 ve hakk\u0131nda \u015f\u00f6yle yaz\u0131ld\u0131:\n Vorlesungen'in 1879 ve 1894 bas\u0131mlar\u0131, halka teorisi i\u00e7in temel olan bir ideal kavram\u0131n\u0131 tan\u0131tan ilaveleri i\u00e7eriyordu. (Daha sonra Hilbert taraf\u0131ndan tan\u0131t\u0131lan \"halka\" kelimesi Dedekind'in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda ge\u00e7miyor.) Dedekind, ideal'i, tamsay\u0131 katsay\u0131l\u0131 polinom denklemlerini sa\u011flayan cebirsel tamsay\u0131lardan olu\u015fan bir dizi say\u0131n\u0131n alt k\u00fcmesi olarak tan\u0131mlad\u0131. Kavram Hilbert'in ve \u00f6zellikle Emmy Noether'in elinde daha da geli\u015ftirildi. \u0130dealler Ernst Eduard Kummer'in ideal say\u0131'lar\u0131n\u0131 genelle\u015ftirir, Kummer'in 1843 Fermat'n\u0131n Son Teoremi'ni kan\u0131tlama giri\u015fiminin bir par\u00e7as\u0131 olarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. (B\u00f6ylece Dedekind'in Kummer'in en \u00f6nemli \u00f6\u011frencisi oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.) 1882 tarihli bir makalede, Dedekind ve Heinrich Martin Weber idealleri, Riemann y\u00fczeylerine uygulayarak Riemann\u2013Roch teoreminin cebirsel bir kan\u0131t\u0131n\u0131 verdi.\n\n1888'de, Was sind was sollen die Zahlen? (\"Say\u0131lar nedir ve ne i\u015fe yararlar?\" Ewald 1996: 790) ba\u015fl\u0131kl\u0131, sonsuz k\u00fcme tan\u0131m\u0131n\u0131 i\u00e7eren k\u0131sa bir monografi yay\u0131nlad\u0131. Ayr\u0131ca, ilkel kavramlar\u0131 say\u0131 bir ve ard\u0131l fonksiyonu olan do\u011fal say\u0131lar i\u00e7in aksiyomatik bir temel \u00f6nerdi. Ertesi y\u0131l, Giuseppe Peano, Dedekind'den al\u0131nt\u0131 yaparak, e\u015fde\u011fer fakat daha basit ve \u015fimdi standart olan bir aksiyomlar k\u00fcmesi form\u00fcle etti.\n\nDedekind cebir'e ba\u015fka katk\u0131larda da bulundu. \u00d6rne\u011fin 1900 civar\u0131nda mod\u00fcler kafesler \u00fczerine ilk makale yazd\u0131. 1872'de Interlaken'de tatildeyken Dedekind, Georg Cantor ile tan\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece kal\u0131c\u0131 bir kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 sayg\u0131 ili\u015fkisi ba\u015flad\u0131 ve Dedekind, Cantor'un sonsuz k\u00fcmelerle ilgili \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na hayran olan ilk matematik\u00e7ilerden biri oldu ve Cantor'un Leopold Kronecker ile felsefi olarak Cantor'un sonlu \u00f6tesi say\u0131lara kar\u015f\u0131 olan anla\u015fmazl\u0131klar\u0131nda de\u011ferli bir m\u00fcttefik oldu\u011funu kan\u0131tlad\u0131.\n\nBibliyografya\n\u0130ngilizce birincil literat\u00fcr;\n1890: \"Letter to Keferstein\" in Jean van Heijenoort, 1967. A Source Book in Mathematical Logic, 1879\u20131931. Harvard Univ. Press: 98\u2013103.\n 1963 (1901): Essays on the Theory of Numbers. Beman, W. W., ed. and trans. Dover. Contains English translations of Stetigkeit und irrationale Zahlen and Was sind und was sollen die Zahlen? 1996: Theory of Algebraic Integers. Stillwell, John, ed. and trans. Cambridge Uni. Press. A translation of \u00dcber die Theorie der ganzen algebraischen Zahlen.\n Ewald, William B., ed., 1996. From Kant to Hilbert: A Source Book in the Foundations of Mathematics, 2 vols. Oxford Uni. Press.\n1854: \"On the introduction of new functions in mathematics,\" 754\u201361.\n1872: \"Continuity and irrational numbers,\" 765\u201378. (translation of Stetigkeit...)\n1888: What are numbers and what should they be?, 787\u2013832. (translation of Was sind und...)\n1872\u201382, 1899: Correspondence with Cantor, 843\u201377, 930\u201340.\n\nAlmanca birincil literat\u00fcr;\nGesammelte mathematische Werke (Complete mathematical works, Vol. 1\u20133). Eri\u015fim tarihi: 5 A\u011fustos 2009.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n\nRichard Dedekind'in ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan \u015feylerin listesi\nDedekind kesimi\nDedekind alan\u0131\nDedekind eta fonksiyonu\nDedekind-sonsuz k\u00fcme\nDedekind say\u0131s\u0131\nDedekind psi fonksiyonu\nDedekind toplam\u0131\nDedekind zeta fonksiyonu\n\u0130deal (halka teorisi)\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n \n\n Konuyla ilgili yay\u0131nlar \nEdwards, H. M., 1983, \"Dedekind's invention of ideals,\" Bull. London Math. Soc. 15: 8\u201317.\n\nGillies, Douglas A., 1982. Frege, Dedekind, and Peano on the foundations of arithmetic. Assen, Netherlands: Van Gorcum.\nIvor Grattan-Guinness, 2000. The Search for Mathematical Roots 1870\u20131940''. Princeton Uni. Press.\n \n \n\nDedekind hakk\u0131nda ikincil literat\u00fcr\u00fcn \u00e7evrim i\u00e7i bir bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Stillwell'in Dedekind hakk\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 \"Introduction\"\u2019a (1996) bak\u0131labilir.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\n\n \n \n \n Dedekind, Richard, Essays on the Theory of Numbers., Open Court Publishing Company, Chicago, 1901. at the Internet Archive\n \n\n1831 do\u011fumlular\n1916 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n19. y\u00fczy\u0131l Alman matematik\u00e7ileri\n19. y\u00fczy\u0131l Alman filozoflar\u0131\n20. y\u00fczy\u0131l Alman matematik\u00e7ileri\nETH Z\u00fcrih \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nG\u00f6ttingen \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nG\u00f6ttingen \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nBerlin Humboldt \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nSay\u0131 teorisyenleri\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nMatematik felsefesi\nAlman matematik\u00e7iler\nAlman filozoflar", "Ernst Eduard Kummer (29 Ocak 1810 - 14 May\u0131s 1893) bir Alman matematik\u00e7iydi. Uygulamal\u0131 matematik konusunda yetenekli olan Kummer, Alman ordusu subaylar\u0131n\u0131 balistik konusunda e\u011fitti; daha sonra, Leopold Kronecker'in matematik kariyerine ilham verdi\u011fi, lisenin Almanca kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan gymnasium\u2019da 10 y\u0131l \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131.\n\nYa\u015fam\u0131\n\nKummer, daha sonra Prusya'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olan Sorau, Brandenburg'da do\u011fdu. \u00d6d\u00fcll\u00fc bir matematik makalesi (De cosinuum et sinuum potestatibus secundum cosinus et sinus arcuum multiplicium evolvendis) yazd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in 1831'de Halle \u00dcniversitesi'nden doktoras\u0131n\u0131 ald\u0131 ve makalesi bir y\u0131l sonra yay\u0131nland\u0131.\n\n1840 y\u0131l\u0131nda Kummer, Nathan Mendelssohn ve Henriette Itzig'in k\u0131z\u0131 Ottilie Mendelssohn ile evlendi. Ottilie, Felix Mendelssohn'un kuzeni ve k\u0131z karde\u015fi Rebecca Mendelssohn Bartholdy ise matematik\u00e7i Peter Gustav Lejeune Dirichlet'in e\u015fiydi. \u0130kinci kar\u0131s\u0131 (1848'de Ottilie'nin \u00f6l\u00fcm\u00fcnden k\u0131sa bir s\u00fcre sonra evlendi\u011fi) Bertha Cauer, Ottilie'nin anne taraf\u0131ndan kuzeniydi. Genel olarak, 13 \u00e7ocu\u011fu vard\u0131. K\u0131z\u0131 Marie, matematik\u00e7i Hermann Schwarz ile evlendi. Kummer 1890'da \u00f6\u011fretmenlikten ve matematikten emekli oldu ve \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra Berlin'de \u00f6ld\u00fc.\n\nMatematik\nKummer farkl\u0131 alanlarda matemati\u011fe \u00e7e\u015fitli katk\u0131larda bulunmu\u015ftur; biti\u015fiklik ili\u015fkileri olarak bilinen farkl\u0131 hipergeometrik seriler aras\u0131ndaki ili\u015fkilerin baz\u0131lar\u0131n\u0131 sistemle\u015ftirdi. Kummer y\u00fczeyi, d\u00f6ng\u00fcsel grup {1, -1} (erken orbifold taraf\u0131ndan iki boyutlu bir abelyen varyete b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn al\u0131nmas\u0131ndan kaynaklan\u0131r: 16 tekil noktaya sahiptir ve geometrisi yo\u011fun bir \u015fekilde 19. y\u00fczy\u0131lda incelenmi\u015ftir).\n\nKummer ayr\u0131ca \u00f6nemli bir asal \u00fcsler s\u0131n\u0131f\u0131 i\u00e7in Fermat'\u0131n Son Teoremi'ni kan\u0131tlad\u0131 (bkz. d\u00fczenli asal, ideal s\u0131n\u0131f grubu). \"\u0130deal\" terimi Kummer taraf\u0131ndan icat edilmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, y\u00f6ntemleri daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi ideal teoriden \u00e7ok p-sel olanlara daha yak\u0131nd\u0131. Daha sonra cisimlerin Kummer uzant\u0131lar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan kavram\u0131 inceledi: yani, zaten ilkel birin n. k\u00f6k\u00fcn\u00fc i\u00e7eren bir cisme ninci bir k\u00f6k eklenerek olu\u015fturulan uzant\u0131lar. Bu, ikinci dereceden uzant\u0131lar teorisinin ve kuadratik bi\u00e7imlerin cins teorisinin (s\u0131n\u0131f grubunun 2-burulmas\u0131na ba\u011fl\u0131) \u00f6nemli bir uzant\u0131s\u0131d\u0131r. Bu nedenle, s\u0131n\u0131f cisim teorisi \u200b\u200bi\u00e7in hala temel niteli\u011findedir.\n\nKummer, balistik alan\u0131nda daha fazla ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131 ve William Rowan Hamilton ile birlikte \u0131\u015f\u0131n sistemlerini ara\u015ft\u0131rd\u0131.\n\nYay\u0131nlar\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n\n Kummer yap\u0131land\u0131rmas\u0131\n Kummer uyumu\n Kummer serisi\n Kummer teorisi\n Kummer teoremi, binom katsay\u0131lar\u0131 asal-kuvvet b\u00f6lenleri hakk\u0131nda\n Kummer fonksiyonu\n H\u00fcz\u00fcn toplam\u0131\n Kummer varyetesi\n Kummer\u2013Vandiver varsay\u0131m\u0131\n Kummer dizi d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc\n \u0130deal say\u0131\n D\u00fczenli asal\n Yans\u0131ma teoremi\n As\u0131lla\u015ft\u0131rma\n 25628 Kummer \u2013 ad\u0131n\u0131 Ernst Kummer'den alan asteroit\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n Eric Temple Bell, Men of Mathematics, Simon and Schuster, New York: 1986.\n R. W. H. T. Hudson, Kummer's Quartic Surface, Cambridge, [1905] rept. 1990.\n \"Ernst Kummer,\" in Dictionary of Scientific Biography, ed. C. Gillispie, NY: Scribners 1970\u201390.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar\n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n\n1810 do\u011fumlular\n1893 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n19. y\u00fczy\u0131l Alman matematik\u00e7ileri\nAlman matematik\u00e7iler\nSay\u0131 teorisyenleri\nAlman L\u00fcterciler\nBerlin Humboldt \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nBerlin Teknik \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nMendelssohn ailesi\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nRoyal Society'nin yabanc\u0131 \u00fcyeleri\nSt Petersburg Bilimler Akademisi'nin muhabir \u00fcyeleri", "Japonya'n\u0131n Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri'ne hizmet etmi\u015f veya hizmet etmekte olan gemiler ve tekneler:\n\nS\u0131n\u0131fland\u0131rma\n\nG\u00fcvenlik gemileri \n\n
\n\nDestek gemileri \n\n\n\nKurulu\u015f d\u00f6nemi \n\n1 Temmuz 1952 - 14 Aral\u0131k 1955: \u0130mparatorluk Deniz Kuvvetleri'nden kalma gemiler ve ABD Deniz Kuvvetleri'nden devredilen sava\u015f gemilerinden olu\u015fturdu\u011fu d\u00f6nem\n\nG\u00fcvenlik gemileri \n\nKusu s\u0131n\u0131f\u0131 (PF): eski USS Takoma s\u0131n\u0131f\u0131 x 18: Kusu (PF-281): eski USS Ogden (PF-39), Nara (PF-282): eski USS Machias (PF-53), Kashi (PF-283): eski USS Pasco (PF-6), Momi (PF-284): eski USS Poughkeepsie (PF-26), Sugi (PF-285): eski USS Coronado (PF-38), Matsu (PF-286): eski USS Charlottesville (PF-25), Nire (PF-287): eski USS Sandusky (PF-54), Kaya (PF-288): eski USS San Pedro (PF-37), Ume (PF-289): eski USS Allentown (PF-52), Sakura (PF-290): USS Carson City (PF-50), Kiri (PF-291): eski USS Everett (PF-8), Tsuge (PF-292): eski USS Gloucester (PF-22), Kaede (PF-293): eski USS New port (PF-27), Buna (PF-294): eski USS Bayonne (PF-21), Keyaki (PF-295): eski USS Evansville (PF-70), Tochi (PF-296): eski USS Albuquerque (PF-7), Shii (PF-297): eski USS Long Beach (PF-34) ve Maki (PF-298): eski USS Bath (PF-55)\n\nAsakaze s\u0131n\u0131f\u0131 (DD) x 2: Asakaze (DD-181): eski USS Ellyson (DD-454) ve Hatakaze (DD-182): eski USS Macomb (DD-458)\n\nAsahi s\u0131n\u0131f\u0131 (DE) x 2: Asahi (DE-262): eski USS Amick (DE-168) ve Hatsuhi (DE-263): eski USS Atherton (DE-169)\n\nYuri s\u0131n\u0131f\u0131 (LSSL) x 53: Yuri (LSSL-401), Kiku (LSSL-402), Hagi (LSSL-403), Ran (LSSL-404), Fuji (LSSL-405), Bara (LSSL-406), Sumire (LSSL-407), Aoi (LSSL-408), Keshi (LSSL-409), Ayame (LSSL-410), Akane (LSSL-411), Fuyo (LSSL-412), Nogiku (LSSL-413), Yamagiku (LSSL-414), Hamagiku (LSSL-415), Hamagiku (LSSL-416), Isogiku (LSSL-417), Iwagiku (LSSL-418), Azami (LSSL-419), Kaido (LSSL-420), Rindo (LSSL-421), Tsutsuji (LSSL-422), Himawari (LSSL-423), Hiiragi (LSSL-424), Ajisai (LSSL-425), Ezogiku (LSSL-426), Hinagiku (LSSL-427), Sawagiku (LSSL-428), Tsuta (LSSL-429), Hasu (LSSL-430), Shida (LSSL-431), Suiren (LSSL-432), Yamabuki (LSSL-433), Renge (LSSL-434), Sekichiku (LSSL-435), Oniyuri (LSSL-436), Yamayuri (LSSL-437), Suzuran (LSSL-438), hamayu (LSSL-439), Shobu (LSSL-440), Kanna (LSSL-441), Botan (LSSL-442), Himeyuri (LSSL-443), Sasayuri (LSSL-444), Susuki (LSSL-445), Karukaya (LSSL-446), Kikyo (LSSL-447), Keito (LSSL-448), Suisen (LSSL-449), Yaguruma (LSSL-450), Asagao, Hinageshi, Nadeshiko\n\nDenizalt\u0131lar \n\nKuroshio (SS-501): eski USS Mingo (SS-261)\n\nMay\u0131n tarama gemiler ve tekneleri \n\nSoei (GP-441)\n\nYuchidori (GP-445)\n\nOkichidori (MSA-451)\n\nHorai Maru (MS-33)\n\nNagato Maru (MS-34)\n\nSenyu Maru No. 2 (MS-35)\n\nIgo-shoda Maru (MS-36)\n\nNaniwa Maru (MS-37)\n\nTokuyama Maru No. 2 (MS-38)\n\nTokuyama Maru No. 3 (MS-39)\n\nMimitsu Maru (MS-41)\n\nTakachiho Maru (MS-42)\n\nTokuyama Maru No. 2 (MS-50)\n\nAtago Maru (MS-54)\n\nOndo Maru (MS-55)\n\nTsukumo Maru (MS-56)\n\nNishiki Maru (MS-66)\n\nFuji Maru (MS-6)\n\nChuko Maru No. 1 (MS-75)\n\nKyosho Maru (MS-80)\n\nShinko Maru No. 20 (MS-88)\n\nMiyuki Maru\n\nChiyozuru s\u0131n\u0131f\u0131 (MSI) x 23: Chiyozuru (MSI-695), Yoshikiri (MSI-690), Hatsutaka (MSI-696), Furutaka, Yamabato, Kamozuru (MSI-691), Umitsubame (MSI-697), Yuhibari, Hayataka, Yukari, Hakuo, Miyakodori, Iwatsubame (NSI-698), Hayatori (MSI-699), Tomozuru (MSI-693), Shiratori (MSI-694), Nishikidori, Kiji, Otori, Watataka, Hiyodori (MSI-700), Shirasagi ve Otaka\n\nUkishima s\u0131n\u0131f\u0131 (MSI) x 10: Ukishima (MSI-680), Tsurushima (MSI-685), Otoshima (MSI-681), Matsushima (MSI-686), Himeshima (MSI-682), Awashima (MSI-683), Kurushima (MSI-687), Kamoshima (MSI-684), Takashima (MSI-688) ve Oshima (MSI-689)\n\nYashima s\u0131n\u0131f\u0131 (MSC) x 4: Yashima (MSC-651), Hashima (MSC-652), Tsushima (MSC-653) ve Toshima (MSC-654)\n\nUshijima s\u0131n\u0131f\u0131 (MSC) x 9: Ushijima (MSC-655), Etajima (MSC-656), Nuwajima (MSC-657), Yakushima (MSC-658), Ogishima (MSC-659), Yugeshima (MSC-660), Yurishima (MSC-661), Ninoshima (MSC-662) ve MOroshima (MSC-663)\n\nNasami (MST-471): eski USS FS-408\n\n\u00c7\u0131karma / Nakliye teknesi \n\n2001 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: 2001 g\u014d (LCU-2001): eski LCU-1602, 2002 g\u014d (LCU-2002): eski LCU-1603, 2003 g\u014d (LCU-2003): eski LCU-1604, 2004 g\u014d (LCU-2004): eski LCU-1605, 2005 g\u014d (LCU-2005): eski LCU-1606 ve 2006 g\u014d (LCU-2006): eski LCU-1607 \n \n1001 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 42: 1001 g\u014d (LCM-1001): eski C-201096, 1002 g\u014d (LCM-1002): eski C-201097, 1003 g\u014d (LCM-1003): eski C-201098, 1004 g\u014d (LCM-1004): eski C-201099, 1005 g\u014d (LCM-1005): eski C-201100, 1006 g\u014d (LCM-1006): eski C-201101, 1007 g\u014d (LCM-1007): eski C-201102, 1008 g\u014d (LCM-1008): eski C-201103, 1009 g\u014d (LCM-1009): eski C-201104, 1010 g\u014d (LCM-1010): eski C-201105, 1011 g\u014d (LCM-1011): eski C-201106, 1012 g\u014d (LCM-1012): eski C-201107, 1013 g\u014d (LCM-1013): eski C-201108, 1014 g\u014d (LCM-1014): eski C-201109, 1015 g\u014d (LCM-1015): eski C-201110, 1016 g\u014d (LCM-1016): eski C-201111, 1017 g\u014d (LCM-1017): eski C-201112, 1018 g\u014d (LCM-1018): eski C-201113, 1019 g\u014d (LCM-1019): eski C-201114, 1020 g\u014d (LCM-1020): eski C-201125, 1021 g\u014d (LCM-1021): eski C-201126, 1022 g\u014d (LCM-1022): eski C-201127, 1023 g\u014d (LCM-1023): eski C-201128, 1024 g\u014d (LCM-1024): eski C-201129, 1025 g\u014d (LCM-1025): eski C-201130, 1026 g\u014d (LCM-1026): eski C-201131, 1027 g\u014d (LCM-1027): eski C-201132, 1028 g\u014d (LCM-1028): eski C-201133, 1029 g\u014d (LCM-1029): eski C-201134, 1030 g\u014d (LCM-1030): eski SCD-1-2027, 1031 g\u014d (LCM-1031): eski C-46352, 1032 g\u014d (LCM-1032): eski C-53171, 1033 g\u014d (LCM-1033): eski C-69707, 1034 g\u014d (LCM-1034): eski C-69867, 1035 g\u014d (LCM-1035): eski C-69874, 1036 g\u014d (LCM-1036): eski C-76162, 1037 g\u014d (LCM-1037): eski C-76183, 1038 g\u014d (LCM-1038): eski C-76285, 1039 g\u014d (LCM-1039): eski C-76561, 1040 g\u014d (LCM-1040): eski C-69706, 1041 g\u014d (LCM-1041): eski C-76263 ve 1042 g\u014d (LCM-1042): eski C-76570\n\n\u00d6zel i\u015fler gemisi \n\nMiho (ASS): eski USS FS-524, ASS -> MST-472 -> YAS-59\n\nToba (YT-23): eski USS LT-392, -> AST-421\n\nSuma (YT-21): eski YTL-749, YAS-02 -> ASR-431 -> ATR-431 -> YAS-45\n\nYeni yerli gemilere sahip oldu\u011fu d\u00f6nem \n\n15 Aral\u0131k 1955 - 28 Temmuz 1961: Japonya'daki tersanelerde in\u015fa edilen sava\u015f gemilerin ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem\n\nG\u00fcvenlik / Refakat gemileri \n\nAkebono (DE-201)\n\nIkazuchi s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Ikazuchi (DE-202) ve Inazuma (DE-203)\n\nHarukaze s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Harukaze (DD-101) ve Yukikaze (DD-102)\n\nWakaba (DE-261): eski Japon \u0130mparatorluk Donanmas\u0131'na ait Tachibana s\u0131n\u0131f\u0131\n\nAyanami s\u0131n\u0131f\u0131 x 7: Ayanami (DD-103), Isonami (DD-104), Uranami (DD-105), Shikinami (DD-106), Takanami (DD-107), Onami (DD-111) ve Makinami (DD-112)\n\nMurasame s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Murasame (DD-107), Yudachi (DD-108) ve Harusame (DD-109)\n\nAriake s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Ariake (DD-183): eski USS Heywood L. Edward (DD-663) ve Yugure (DD-184): eski USS Richard P. Leary (DD-664)\n\nAkizuki s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Akizuki (DD-161): eski USS DD-960, Teruzuki (DD-162): eski USS DD-961\n\nDenizalt\u0131lar \n\nOyashio (SS-511)\n\nMay\u0131n tarama tekneleri \n\nAtada s\u0131n\u0131f\u0131 x2: Atada (MSC-601) ve Itsuki (MSC-602)\n\nYashiro (MSC-603)\n\nNo. 1 s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: No. 1 (MSB-701), No. 2 (MSB-702), No. 3 (MSB-703), No. 4 (MSB-704), No. 5 (MSB-705) ve No. 6 (MSB-706)\n\nKasado s\u0131n\u0131f\u0131 x 26: Kasado (MSC-604) -> AGS-5111, Shisaka (MSC-605), Kanawa (MSC-606), Sakito (MSC-607), Habushi (MSC-608) -> AGS-5112, Kozu (MSC-609), Tatara (MSC-610) -> AGS-5113, Tsukumi (MSC-611), Mikura (MSC-612), Shikine (MSC-613), Hirado (MSC-614) -> AGS-5114, Koshiki (MSC-615), Hotaka (MSC-616), Karato (MSC-617), Hario (MSC-618) -> AGS-5115, Mutsure (MSC-619), Chiburi (MSC-620), Otsu (MSC-621), Kudako (MSC-622), Richiri (MSC-623), Rebun (MSC-624), Amami (MSC-625), Urume (MSC-626), Minase (MSC-627), Ibuki (MSC-628) ve Katsura (MSC-629)\n\nMay\u0131n tarama ana gemileri \n\nHayatomo (MST-461): eski Hamilton County (LST-802)\n\nD\u00f6\u015feme gemileri \n\nTsugaru (ARC-481)\n\nErimo (AMC-491)\n\nDenizalt\u0131 avlama tekneleri \n\nKari s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Kari (PC-301), Kiji (PC-302), Taka (PC-303) ve Washi (PC-304)\n\nKamome s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Kamome (PC-305), Tsubame (PC-306) ve Misago (PC-307)\n\nHayabusa (PC-308)\n\nUmitaka s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Umitaka (PC-309), Otaka (PC-310), Wakataka (PC-317) ve Kumataka (PC-318)\n\nMizutori s\u0131n\u0131f\u0131 x 8: Mizutori (PC-311), Yamadori (PC-312), Otori (PC-313), Kasasagi (PC-314), Hatsukari (PC-315), Umidori (PC-316), Shiratori (PC-319) ve Hiyodori (PC-320)\n\nTorpido tekneleri \n\n1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: 1 g\u014d (PT-801) ve 2 g\u014d (PT-802)\n\n3 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: 3 g\u014d (PT-803) ve 4 g\u014d (PT-804)\n\n5 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: 5 g\u014d (PT-805) ve 6 g\u014d (PT-806)\n\n7 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: 7 g\u014d (PT-807) ve 8 g\u014d (PT-808)\n\n9 g\u014d (PT-801)\n\nDevriye tekneleri \n\n1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x15: 1 g\u014d (PB-901): eski C-7765, 2 g\u014d (PB-902): eski C-8294, 3 g\u014d (PB-903): eski C-8319, 4 g\u014d (PB-904): eski C-15907, 5 g\u014d (PB-905): eski C-25395, 6 g\u014d (PB-906): eski C-35868, 7 g\u014d (PB-907): eski C-60220, 11 g\u014d (PB-911): eski C-60280, 12 g\u014d (PB-912): eski C-60307, 13 g\u014d (PB-913): eski C-60310, 14 g\u014d (PB-914): eski C-60311, 15 g\u014d (PB-915): eski C-60315, 16 g\u014d (PB-916): eski C-60338, 17 g\u014d (PB-917): eski C-60340 ve 18 g\u014d (PB-918): eski C-60342\n\n\u00c7\u0131karma / Nakliye gemileri \n\n\u014csumi s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: \u014csumi (LST-4001): eski Dagget County (LST-689), Shimokita (LST-4002): eski Hillsdale County (LST-835) ve Shiretoko (LST-4003): eski Nansemond County (LST-1064)\n\n3001 g\u014d (LSM-3001): eski LSM-125\n\nDenizalt\u0131 kurtarma gemileri \n\nChihaya (ASR-401)\n\n\u00d6zel i\u015fler tekneleri \n\nK\u014dsoku 1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: K\u014dsoku 1 g\u014d (ASH-01), K\u014dsoku 2 g\u014d (ASH-02) ve K\u014dsoku 3 g\u014d (ASH-03)\n\nK\u014dsoku 11 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 10: K\u014dsoku 11 g\u014d (ASH-11): eski C-26650, K\u014dsoku 12 g\u014d (ASH-12): eski C-26635, K\u014dsoku 21 g\u014d (ASH-21): eski R-2-1088, K\u014dsoku 22 g\u014d (ASH-22): eski R-2-1164, K\u014dsoku 23 g\u014d (ASH-23): eski R-37-1256, K\u014dsoku 24 g\u014d (ASH-24): eski R-37-1254, K\u014dsoku 25 g\u014d (ASH-25): eski R-2-1082, K\u014dsoku 26 g\u014d (ASH-26): eski C-36296, K\u014dsoku 27 g\u014d (ASH-27): eski R-1255 ve K\u014dsoku 28 g\u014d (ASH-28): eski R-37A-1338\n\nK\u014dsoku 4 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: K\u014dsoku 4 g\u014d (ASH-04) ve K\u014dsoku 5 g\u014d (ASH-05)\n\nBar\u0131nak g\u00fcverteli muhriplere sahip oldu\u011fu d\u00f6nem \n\n29 Temmuz 1961 - 20 Ocak 1971: 1. ve 2. Savunma G\u00fc\u00e7 D\u00fczenleme Plan\u0131: Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri ilk defa bar\u0131nak g\u00fcverteli muhripter (shelter deck destroyers) e sahip olmu\u015ftur.\n\nRefakat gemileri \n\nIsuzu s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Isuzu (DE-211), Mogami (DE-212), Kitakami (DE-213) ve \u014ci (DE-214)\n\nAmatsukaze (DEG-163)\n\nYamagumo s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: Yamagumo (DD-113), Makigumo (DD-114), Asagumo (DD-115), Aokumo (DD-116), Akigumo (DD-117) ve Y\u016bgumo (DD-118)\n\nTakatsuki s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Takatsuki (DD-164), Kikuzuki (DD-165), Mochizuki (DD-166) ve Nagatsuki (DD-167)\n\nMinegumo s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Minegumo (DD-116), Natsugumo (DD-117) ve Murakumo (DD-118)\n\nChikugo s\u0131n\u0131f\u0131 x 11: Chikugo (DE-215), Ayase (DE-216), Mikuma (DE-217), Tokachi (DE-218), Iwase (DE-219), Chitose (DE-220), Niyodo (DE-221), Teshio (DE-222), Yoshino (DE-223), Kumano (DE-224) ve Noshiro (DE-225)\n\nDenizalt\u0131lar \n\nHayashio s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Hayashio (SS-521) ve Wakashio (SS-522)\n\nNatsushio s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Natsushio (SS-523) ve Fuyushio (SS-524)\n\n\u014cshio (SS-561)\n\nAsashio s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Asashio (SS-562), Harushio (SS-563), Michishio (SS-564) ve Arashio (SS-565)\n\nMay\u0131n tarama teknekeri \n\nTakami s\u0131n\u0131f\u0131 x 19: Takami (MSC-630), Io (MSC-631), Miyake (MSC-632), Utone (MSC-633), Awaji (MSC-634), Toshi (MSC-635), Teuri (MSC-636), Murotsu (MSC-637), Tashiro (MSC-638), Miyato (MSC-639), Takane (MSC-640), Muzuki (MSC-641), Yokose (MSC-642), Sakate (MSC-643), Omi (MSC-644), Fukue (MSC-645), Okitsu (MSC-646), Hashira (MSC-647) ve Iwai (MSC-648)\n\nTorpido tekneleri \n\n10 g\u014d (PT-810)\n\nE\u011ftim gemileri \n\nKatori (TV-3501)\n\nAl\u0131\u015ft\u0131rma destek gemileri \n\nAzuma (ATS-4201)\n\nDeniz ara\u015ft\u0131rma gemileri \n\nAkashi (AGS-5101)\n\nBuzk\u0131ran \n\nFuji (AGB-5001)\n\nDenizalt\u0131 kurtarma gemileri \n\nFushimi (ASR-402)\n\nYak\u0131t / Tedarik gemileri \n\nHamana (AO-411)\n\n\u00d6zel i\u015fler gemileri\n\nASH-1 s\u0131n\u0131f\u0131 \nY\u00fcksek S\u00fcratli \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASH-Auxiliary Vessel Special Service High Speed)\n\n ASH-01 ASH-1\n ASH-02 ASH-2\n ASH-03 ASH-3\n ASH-06 ASH-6\n\nASH-11 s\u0131n\u0131f\u0131 \nY\u00fcksek S\u00fcratli \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASH-Auxiliary Vessel Special Service High Speed)\n\n ASH-11 ASH-11\n ASH-12 ASH-12\n ASH-21 ASH-21\n ASH-22 ASH-22\n ASH-23 ASH-23\n ASH-24 ASH-24\n ASH-25 ASH-25\n ASH-26 ASH-26\n ASH-27 ASH-27\n ASH-28 ASH-28\n\nASH-13 s\u0131n\u0131f\u0131 \nY\u00fcksek S\u00fcratli \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASH-Auxiliary Vessel Special Service High Speed)\n\n ASH-13 ASH-13\n ASH-29 ASH-29\n ASH-41 ASH-41\n\nASH-14 s\u0131n\u0131f\u0131 \nY\u00fcksek S\u00fcratli \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASH-Auxiliary Vessel Special Service High Speed)\n\n ASH-04 ASH-4\n ASH-05 ASH-5\n\nASU-61 s\u0131n\u0131f\u0131 \nGenel Maksat \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASU-Auxiliary Vessel Special Service Utility)\n\n ASU-61 > PC-313 JDS Otori\n ASU-62 > PC-315 JDS Hatsukari\n ASU-63 > PC-316 JDS Umidori\n ASU-66 > PC-319 JDS Shiratori\n ASU-87 > PC-314 JDS Kasasagi\n ASU-89 > PC-311 JDS Mizutori\n ASU-90 > PC-312 JDS Yamadori\n\nASU-64 s\u0131n\u0131f\u0131 \nGenel Maksat \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASU-Auxiliary Vessel Special Service Utility)\n\n ASU-64 > PC-317 JDS Wakataka\n ASU-65 > PC-318 JDS Kumataka\n ASU-86 > PC-309 JDS Umitaka\n ASU-88 > PC-310 JDS Otaka\n\nASU-81 s\u0131n\u0131f\u0131 \nGenel Maksat \u00d6zel Hizmet Yard\u0131mc\u0131 Gemileri (ASU-Auxiliary Vessel Special Service Utility)\n\n ASU-81 (YAS-101)\n ASU-82 (YAS-102)\n ASU-83 (YAS-103)\n ASU-84 (YAS-104)\n ASU-85 (YAS-105)\n\nG\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131 formlu denizalt\u0131lara sahip oldu\u011fu d\u00f6nem \n\n21 Ocak 1971 - 27 Mart 1981: 3. ve 4. Savunma G\u00fc\u00e7 D\u00fczenleme Plan\u0131: Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri ilk defa g\u00f6zya\u015f\u0131 damlas\u0131 formlu denizalt\u0131lar\u0131 (Teardrop Submalines) na sahip olmu\u015ftur.\n\nRefakat gemileri \n\nHaruna s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Haruna (DDH-141) ve Hiei (DDH-142)\n\nTachikaze s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Tachikaze (DDG-168), Asakaze (DDG-169) ve Sawakazse (DDG-170)\n\nShirane s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Shirane (DDH-143) ve Kurama (DDH-144)\n\nDenizalt\u0131lar \n\nUzushio s\u0131n\u0131f\u0131 x 7: Uzushio (SS-566), Makishio (SS-567), Isoshio (SS-568), '7Narushio (SS-569), Kuroshio (SS-570), Takashio (SS-571) ve Yaeshio (SS-572)\n\nYushio s\u0131n\u0131f\u0131 x 10: Y\u016bshio (SS-573), Mochishio (SS-574), Setoshio (SS-575), Okishio (SS-576), Nadashio (SS-577), Hamashio (SS-578), Akishio (SS-579), Takeshio (SS-580), Yukishio (SS-581) ve Sachishio (SS-582)\n\n May\u0131n tarama teknekeri \n\n7 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: 7 g\u014d (MSB-707), 8 g\u014d (MSB-708), 9 g\u014d (MSB-709), 10 g\u014d (MSB-710), 11 g\u014d (MSB-711) ve 12 g\u014d (MSB-712)\n\nHatsushima s\u0131n\u0131f\u0131 x 23: Hatsushima (MSC-649), Ninoshima (MSC-650), Miyajima (MSC-651), Enoshima (MSC-652), Ukishima (MSC-653), \u014cshima (MSC-654), Niijima (MSC-655), Yakushima (MSC-656), Narushima (MSC-657), Chichijima (MSC-658), Torishima (MSC-659), Hahajima (MSC-660), Takashima (MSC-661), Nuwajima (MSC-662), Etajima (MSC-663), Kamishima (MSC-664), Himeshima (MSC-665), Ogishima (MSC-666), Moroshima (MSC-667), Yurishima (MSC-668), Hikoshima (MSC-669), Awashima (MSC-670) ve Sakushima (MSC-671)\n\n May\u0131n tarama ana gemileri Hayase (MST-462)\n\n May\u0131n d\u00f6\u015feme gemileri S\u014dya (MMC-951)\n\n Torpido tekneleri \n\n11 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 5: 11 g\u014d (PT-811), 12 g\u014d (PT-812), 13 g\u014d (PT-813), 14 g\u014d (PT-814) ve 15 g\u014d (PT-815)\n\n Devriye tekneleri \n\n19 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 9: 19 g\u014d (PB-919), 20 g\u014d (PB-920), 21 g\u014d (PB-921), 22 g\u014d (PB-922), 23 g\u014d (PB-923), 24 g\u014d (PB-924), 25 g\u014d (PB-925), 26 g\u014d (PB-926) ve 27 g\u014d (PB-927)\n\n Nakliye gemileri \n\nAtsumi s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Atsumi (LST-4101), Motobu (LST-4102) ve Nemuro (LST-4103)\n\nMiura s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Miura (LST-4151), Ojika (LST-4152) ve Satsuma (LST-4153)\n\n Deniz ara\u015ft\u0131rma gemileri \n\nFutami s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Futami (AGS-5102) ve Wakasa (AGS-5104)\n\n D\u00f6\u015feme gemileri Muroto (ARC-482)\n\n Deneme gemileri Kurihama (ASE-6101)\n\n Tedarik gemileri Sagami (AOE-421)\n\n Gas turbine'li gemilerin yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem \n\n28 Mart 1981 - 24 Mart 1993: Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri gas turbine'li gemilerin yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n Refakat gemileri \n\nIshikari (DE-226)\n\nHatsuyuki s\u0131n\u0131f\u0131 x 12: Hatsuyuki (DD-122), Shirayuki (DD-123), Mineyuki (DD-124), Sawayuki (DD-125), Hamayuki (DD-126), Isoyuki (DD-127), Haruyuki (DD-128), Yamayuki (DD-129), Matsuyuki (DD-130), Setoyuki (DD-131), Asayuki (DD-132) ve Shimayuki (DD-133)\n\nY\u016bbari s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Y\u016bbari (DE-227) ve Y\u016bbetsu (DE-228)\n\nHatakaze s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Hatakaze (DDG-171) ve Shimakaze (DDG-172)\n\nAsagiri s\u0131n\u0131f\u0131 x 8: Asagiri (DD-151) -> (TV-3516), Yamagiri (DD-152) -> (TV-3515), Yugiri (DD-153), Amagiri (DD-154), Hamagiri (DD-155), Setogiri (DD-156), Sawagiri (DD-157) ve Umigiri (DD-158)\n\nAbukuma s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: Abukuma (DE-229), Jintsu (DE-230), Oyodo (DE-231), Sendai (DE-232), Chikuma (DE-233) ve Tone (DE-234)\n\n Denizalt\u0131lar \n\nHarushio s\u0131n\u0131f\u0131 x 7: Harushio (SS-583), Natsushio (SS-584), Hayashio (SS-585), Arashio (SS-586), Wakashio (SS-587), Fuyushio (SS-588) ve Asashio (SS-589)\n\n May\u0131n tarama gemileri \n\nYaeyama s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Yaeyama (MSO-301), Tsushima (MSO-302) ve Hachij\u014d (MSO-303)\n\n May\u0131n tarama tekneleri \n\nUwajima s\u0131n\u0131f\u0131 x 9: Uwajima (MSC-672), Ieshima (MSC-673), Tsukishima (MSC-674), Maejima (MSC-675), Kumejima (MSC-676), Makishima (MSC-677), Tobishima (MSC-678), Yugeshima (MSC-679) ve Nagashima (MSC-680)\n\n Nakliye gemileri \n\nYura s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Yura (LSU-4171) ve Noto (LSU-4172)\n\n Nakliye tekneleri \n\n1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: 1 g\u014d (LCU-2001) ve 2 g\u014d (LCU-2002)\n\n Al\u0131\u015ft\u0131rma destek gemileri Kurobe (ATS-4202)\n\n Deniz ara\u015ft\u0131rma gemileri Suma (AGS-5103)\n\n Ses \u00f6l\u00e7\u00fcm gemisi \n\nHibiki s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Hibiki (AOS-5201) ve Harima (AOS-5202)\n\n Buzk\u0131ran Shirase (AGB-5002)\n\n Denizalt\u0131 kurtarma gemileri Chiyoda (AS-405)\n\n Tedarik gemileri \n\nTowada s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Towada (AOE-422), Tokiwa (AOE-423) ve Hamana (AOE-424)\n\n Aegis sistemi donan\u0131ml\u0131 muhriplerine sahip oldu\u011fu d\u00f6nem \n\n Refakat gemileri \n\nKong\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Kong\u014d (DDG-173), Kirishima (DDG-174), My\u014dk\u014d (DDG-175) ve Ch\u014dkai (DDG-176)\n\nMurasame s\u0131n\u0131f\u0131 x 9: Murasame (DD-101), Harusame (DD-102), Y\u016bdachi (DD-103), Kirisame (DD-104), Inazuma (DD-105), Samidare (DD-106), Ikazuchi (DD-107), Akebono (DD-108) ve Ariake (DD-109)\n\nTakanami s\u0131n\u0131f\u0131 x 5: Takanami (DD-110), \u014cnami (DD-111), Makinami (DD-112), Sazanami (DD-113) ve Suzunami (DD-114)\n\nAtago s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Atago (DDG-177) ve Ashigara (DDG-178)\n\nHy\u016bga s\u0131n\u0131f\u0131 x 4: Hy\u016bga (DDH-181) v.s.\n\n5000t s\u0131n\u0131f\u0131 x 4 (2011'de hizmete girecek): DD-115, DD-116, DD-117 ve DD-118\n\n Denizalt\u0131lar \n\nOyashio s\u0131n\u0131f\u0131 x 11: Oyashio (SS-590), Michishio (SS-591), Uzushio (SS-592), Masashio (SS-593), Isoshio (SS-594), Narushio (SS-595), Kuroshio (SS-596), Takashio (SS-597), Yaeshio (SS-598), Setoshio (SS-599) ve Mochisho (SS-600)\n\nS\u014dry\u016b s\u0131n\u0131f\u0131 (Mart 2009 - Mart 2012 tarihleri aras\u0131nda hizmete girecek) x 4: S\u014dry\u016b (SS-501), Unry\u016b (SS-502), SS-503 ve SS-504\n\n May\u0131n tarama tekneleri \n\nSugashima s\u0131n\u0131f\u0131 x 12: Sugashima (MSC-681), Notojima (MSC-682), Tsunoshima (MSC-653), Naoshima (MSC-654), Toyoshima (MSC-685), Ukushima (MSC-686), Izushima (MSC-687), Aishima (MSC-688), Aoshima (MSC-689), Miyajima (MSC-690), Shishijima (MSC-691) ve Kurojima (MSC-692)\n\nHirashima s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: Hirashima (MSC-601), Yakushima (MSC-602) ve Takashima (MSC-603)\n\n May\u0131n tarama ana gemileri \n\nUraga s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Uraga (MST-463) ve Bungo (MST-464)\n\n F\u00fcze tekneleri \n\nPG 1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: 1 g\u014d (PG-821), 2 g\u014d (PG-822) ve 3 g\u014d (PG-823)\n\nHayabusa s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: Hayabusa (PG-824), Wakataka (PG-825), \u014ctaka (PG-826), Kumataka (PG-827), Umitaka (PG-828) ve Shirataka (PG-829)\n\n Nakliye gemileri \n\n\u014csumi s\u0131n\u0131f\u0131 x 3: \u014csumi (LST-4001), Shimokita (LST-4002) ve Kunisaki (LST-4003)\n\n Air Cushion tekneleri \n\n1 g\u014d s\u0131n\u0131f\u0131 x 6: 1 g\u014d (LCAC-2101), 2 g\u014d (LCAC-2102), 3 g\u014d (LCAC-2103), 4 g\u014d (LCAC-2104), 5 g\u014d (LCAC-2105) ve 6 g\u014d (LCAC-2106)\n\n E\u011fitim gemileri Kashima (TV-3508)\n\n Al\u0131\u015ft\u0131rma destek gemileri Tenry\u016b (ATS-4203)\n\n \u00c7ok ama\u00e7l\u0131 destek gemileri \n\nHiuchi s\u0131n\u0131f\u0131 x 5: Hiuchi (AMS-4301), Su\u014d (AMS-4302), Amakusa (AMS-4303), Genkai (AMS-4304) ve Ensy\u016b (AMS-4305)\n\n Deniz ara\u015ft\u0131rma gemileri Nichinan (AGS-5105)Suma (AGS-5103)\n\nFutami s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Futami (AGS-5102) ve Wakasa (AGS-5104)\n\n Buzk\u0131ran Shirase (AGB-5002): Kas\u0131m 2009'da hizmete girecek\n\n Denizalt\u0131 kurtarma gemileri Chihaya (ASR-403)\n\n Denizalt\u0131 kurtarma ana gemileri Chiyoda (AS-405)\n\n Deneme gemileri Asuka (ASE-6102)\n\n Tedarik gemileri \n\nMashu s\u0131n\u0131f\u0131 x 2: Mash\u016b (AOE-425) ve \u014cmi (AOE-426)\n\n \u00d6zel i\u015fler tekneleri Hashidate (ASY-91)\n\n Kaynak\u00e7a \n All Ships of JMSDF 1952-2004, Sekaino Kansen'' dergisi, No. 630, A\u011fustos 2004 \u00d6zel say\u0131s\u0131.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Japon Sahil G\u00fcvenlik Te\u015fkilat\u0131 gemileri listesi\n Japon \u0130mparatorluk Deniz Kuvvetleri sava\u015f gemileri listesi\n\nListe\nDeniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri", "M\u00e1rio Jardel de Almeida Ribeiro (d. 18 Eyl\u00fcl 1973, Fortaleza, Brezilya), Portekiz vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na da sahip olan Brezilyal\u0131 eski futbolcudur.\n\nM\u00e1rio Jardel 2002 y\u0131l\u0131nda Avrupa Gol Kral\u0131 olmu\u015ftur.\n\nKariyeri \n\nJardel, Ferrovi\u00e1rio'nun altyap\u0131s\u0131nda yeti\u015fen bir futbolcudur. Profesyonel futbola Vasco da Gama'da ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. 1995 y\u0131l\u0131nda Gr\u00eamio ile CONMEBOL Libertadores'i kazanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1996 y\u0131l\u0131ndan itibaren futbol tak\u0131mlar\u0131nda bir D\u00fcnya turuna ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ayn\u0131 y\u0131l Portekiz'in Porto tak\u0131m\u0131na transfer olup 125 ma\u00e7ta 130 gol'e imza atm\u0131\u015ft\u0131r. Porto'da oynad\u0131\u011f\u0131 4 sezonda \u00fcst \u00fcste gol kral\u0131 olmu\u015ftur. 1999 y\u0131l\u0131nda ise Avrupa Alt\u0131n Ayakkab\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc'n\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r ve Avrupa'da bir\u00e7ok kul\u00fcb\u00fcn transfer listesine girmi\u015ftir. Ancak bu tak\u0131mlar\u0131n i\u00e7inde 16 milyon $ ile en \u00e7ok paray\u0131 veren Galatasaray tak\u0131m\u0131na transfer olmu\u015ftur.\n\nPorto'nun ard\u0131ndan Galatasaray'a transfer olarak 2000 y\u0131l\u0131nda toplamda 48 resmi ma\u00e7ta 31 gol atm\u0131\u015ft\u0131r. Galatasaray'da UEFA S\u00fcper Kupas\u0131'n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. O ma\u00e7ta Real Madrid'e kar\u015f\u0131 2 gol atm\u0131\u015f ve Galatasaray'\u0131 \u015eampiyonlar Ligi'nde \u00e7eyrek finale ta\u015f\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Galatasaray taraftar\u0131 taraf\u0131ndan kendisine S\u00fcper Mario Jardel lakab\u0131 verilmi\u015ftir.\n\n2001 y\u0131l\u0131nda Mbo Mpenza, Robert \u0160pehar, Pavel Horvath ve 5.8 milyon $ kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Portekiz'e geri d\u00f6nerek Sporting ile lig \u015fampiyonlu\u011fu ve kupa \u015fampiyonlu\u011fu elde etmi\u015ftir. O sezonda 30 lig ma\u00e7\u0131nda 42 gol atm\u0131\u015ft\u0131r. Portekiz gazetesi Record taraf\u0131ndan Y\u0131l\u0131n Portekizli Futbolcusu se\u00e7ilmi\u015ftir. 2002 sezonunda hem Portekiz Ligi Gol Kral\u0131 olmu\u015f hem de Avrupa Alt\u0131n Ayakkab\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc'n\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisine \u015eubat 2003'te Portekiz vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 verilmi\u015ftir.\n\nJardel'in ayn\u0131 ba\u015far\u0131y\u0131 son y\u0131llarda devam ettirdi\u011fini s\u00f6ylemek zordur. 2003-2004 sezonunda Bolton Wanderers'a transfer olduktan sonra Jardel hi\u00e7bir tak\u0131mda bir sezonda 20'den fazla ma\u00e7a \u00e7\u0131kamad\u0131. Bolton Wanderers'a transfer oldu\u011fu d\u00f6nemde kariyeri d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe ge\u00e7ti. Depresyon, ailevi problemler, uyu\u015fturucu hap ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131, gece hayat\u0131 ve kumar al\u0131\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn \u00f6nde gelen sebepleri olarak \u00e7e\u015fitli bas\u0131n organlar\u0131nda yer buldu. Bunlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra fiziksel kondisyonundaki eksiklikler de ku\u015fkusuz bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015fe katk\u0131da bulundu.\n\nJardel, Bolton Wanderers'dan sonra 2004 y\u0131l\u0131 devre aras\u0131nda Ancona'ya kiraland\u0131 ve forma giydi. Burada da kendisinden beklenen performans\u0131 g\u00f6steremedi.\n\nArd\u0131ndan Avrupa'dan Brezilya'ya Palmeiras'a gelip denendi ancak be\u011fenilmedi. Temmuz 2004'te Portekiz'e geri d\u00f6nece\u011fi y\u00f6n\u00fcnde haberler \u00e7\u0131kt\u0131. Ancak Jardel Arjantin'in Newell's Old Boys tak\u0131m\u0131 ile anla\u015ft\u0131. Burada da bekleneni veremedi.\n\n2005 y\u0131l\u0131 i\u00e7erisinde kul\u00fcp arayan Jardel MKE Ankarag\u00fcc\u00fc ile s\u00f6zle\u015fme imzalamak i\u00e7in T\u00fcrkiye'ye geldi ancak s\u00f6zle\u015fme imzalanmad\u0131.\n\nArd\u0131ndan Deportivo Alav\u00e9s ile anla\u015ft\u0131 ancak hi\u00e7 ma\u00e7a \u00e7\u0131kmamas\u0131na ra\u011fmen paras\u0131n\u0131 istedi\u011fi i\u00e7in kul\u00fcpten kovuldu. Ocak 2006'da Brezilya'da Goi\u00e1s'da oynad\u0131. 2006-2007 sezonunda SC Beira-Mar ile s\u00f6zle\u015fme imzalad\u0131. Ancak k\u0131\u015f transfer sezonunda K\u0131br\u0131s'\u0131n Anorthosis tak\u0131m\u0131na ge\u00e7ti.\n\n2007 y\u0131l\u0131nda bu kez Jardel'i transfer eden Avustralya'n\u0131n Newcastle Jets tak\u0131m\u0131 oldu. Jardel'in bu tak\u0131mdaki performans\u0131 da \u00e7ok \u00fcmit verici de\u011fildi. Newcastle Jets tak\u0131m\u0131nda \u00e7o\u011fu ma\u00e7a yedek ba\u015flad\u0131. Transferi takip eden haftalarda kul\u00fcb\u00fcn ba\u015fkan\u0131, teknik direkt\u00f6r Gary von Egmond'a Jardel'i ilk 11'e almas\u0131 i\u00e7in bask\u0131 uygulad\u0131 fakat Jardel'in performans\u0131 onu bu d\u00fc\u015f\u00fcncesinden vazge\u00e7irdi. Jardel'e tak\u0131mla antrenmana \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in izin verildi ama ayn\u0131 zamanda kendine kul\u00fcp bulmas\u0131 da istendi. Jardel ise 5 kilo verirse tekrar Avrupa'da forma giyece\u011fine inand\u0131\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klad\u0131.\n\n28 Haziran 2008'de Jardel, Crici\u00fama'da oynad\u0131. Ard\u0131ndan tekrar Primeira Liga'ya d\u00f6nmek i\u00e7in Ferrovi\u00e1rio ile anla\u015ft\u0131.\n\n20 Ocak 2010 tarihi ile Brezilya Serie D tak\u0131mlar\u0131ndan EC Flamengo ile yar\u0131m sezonluk anla\u015ft\u0131.\n\nYar\u0131m sezon sonra Bulgaristan'\u0131n \u00c7erno More tak\u0131m\u0131yla s\u00f6zle\u015fme imzalad\u0131. 28 Kas\u0131m 2010 tarihinde, Jardel Bulgaristan'da so\u011fuk hava ko\u015fullar\u0131 ile ilgili endi\u015feleri nedeniyle Cherno More'yi b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildirdi.\n\n2010 y\u0131l\u0131 sonunda Brezilya'n\u0131n 3. Lig tak\u0131mlar\u0131ndan Rio Negro'ya transfer oldu. 21 Aral\u0131k 2010 tarihinde bu kul\u00fcp ile bir y\u0131ll\u0131k anla\u015fma imzalad\u0131\u011f\u0131 bildirildi.\n\n2011 y\u0131l\u0131 yaz transfer sezonunda bu tak\u0131mdan da ayr\u0131larak Suudi Arabistan'daki Al Taawon kul\u00fcb\u00fcyle anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 bildirilmi\u015f fakat bu transfer ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir.\n\n38 ya\u015f\u0131nda ise futbola son noktay\u0131 koyan Jardel, bundan sonra Portekiz'de antren\u00f6rl\u00fck yapmak i\u00e7in tak\u0131m arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.\n\nSiyasi kariyeri\nMario Jardel 2014 y\u0131l\u0131nda memleketi Rio Grande do Sul eyaletinden 41.000 oyla Brezilya Sosyal Demokrat Partisi'nden ilk s\u0131rada milletvekili se\u00e7ildi. \u00dclkesinde uyu\u015fturucu trafi\u011fine para sa\u011flama, hortumculuk, evrakta sahtecilik ve organize su\u00e7 \u00f6rg\u00fct\u00fc kurma iddialar\u0131ndan yarg\u0131land\u0131. Brezilya bas\u0131n\u0131ndaki haberlere g\u00f6re mahkemenin, 2 ayl\u0131k soru\u015fturma sonunda Jardel\u2019i su\u00e7lu bulacak kan\u0131tlara ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 ve Jardel\u2019i su\u00e7lu buldu\u011fu ifade edildi. 8 Haziran 2016'da Parlamento Etik Komisyonu, Jardel'in g\u00f6rev s\u00fcresinin sona erdirilmesi talebini onaylad\u0131. Dava, Aral\u0131k 2016'da davay\u0131 onaylayan Anayasa ve Adalet Komisyonuna devredildi. Aral\u0131k 2016'da Parlamentoda, Jardel'in g\u00f6rev s\u00fcresinin feshedilmesine karar verildi. Aral\u0131k 2016 tarihinde Mario Jardel'in milletvekilli\u011fi oybirli\u011fi ile d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc.\n\nBa\u015far\u0131lar\u0131 \nVasco da Gama\n Campeonato Carioca: 1992, 1993, 1994\n\nGr\u00eamio\n CONMEBOL Libertadores: 1995\n Recopa Sudamericana: 1996\n Campeonato Brasileiro: 1996\n Campeonato Ga\u00facho: 1995, 1996\n K\u0131talararas\u0131 Kupa ikincili\u011fi: 1995\n\nPorto\n Primeira Liga: 1996-97, 1997-98, 1998-99\n Ta\u00e7a de Portugal: 1998, 2000\n Superta\u00e7a C\u00e2ndido de Oliveira: 1996, 1998, 1999\n\nGalatasaray\n UEFA S\u00fcper Kupas\u0131: 2000\n\nSporting CP\n Primeira Liga: 2001-02\n Ta\u00e7a de Portugal: 2002\n\nNewell's Old Boys\n Primera Divisi\u00f3n (Arjantin): 2004\n\nGoi\u00e1s\n Campeonato Goiano: 2006\n\nAnorthosis Famagusta\n Kipello Kipru: 2007\n\nBrezilya\n FIFA 20 Ya\u015f Alt\u0131 D\u00fcnya Kupas\u0131: 1993\n\nBireysel\n Primeira Liga Gol Krall\u0131\u011f\u0131: 1997, 1998, 1999, 2000, 2002\n Avrupa Alt\u0131n Ayakkab\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc: 1999, 2002\n \u015eampiyonlar Ligi Gol Krall\u0131\u011f\u0131: 2000, 2001\n Portekiz'de Y\u0131l\u0131n Futbolcusu: 1997, 1999, 2002\n UEFA S\u00fcper Lig\u2019de futbol oynam\u0131\u015f en iyi 10 yabanc\u0131 oyuncu. 2015\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n * Eurosport Jardel Profili\n\n1973 do\u011fumlular\nBrezilyal\u0131 futbolcular\nBrezilya mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131 futbolcular\u0131\nFC Porto futbolcular\u0131\nAC Ancona futbolcular\u0131\nBolton Wanderers FC futbolcular\u0131\nCA Newell's Old Boys futbolcular\u0131\nDeportivo Alav\u00e9s futbolcular\u0131\nAnorthosis Ammohostu futbolcular\u0131\nBrezilyal\u0131 gurbet\u00e7i futbolcular\nT\u00fcrkiye'deki gurbet\u00e7i futbolcular\nT\u00fcrkiye'deki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\nK\u0131br\u0131s Cumhuriyeti'ndeki gurbet\u00e7i futbolcular\nK\u0131br\u0131s Cumhuriyeti'ndeki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\n\u00c7ift pasaportlu futbolcular\nYa\u015fayan insanlar\n\u0130ngiltere'deki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\nForvet futbolcular\nA-League futbolcular\u0131\nPrimera Divisi\u00f3n (Arjantin) futbolcular\u0131\nBrezilya 20 ya\u015f alt\u0131 mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131 futbolcular\u0131\nArjantin'deki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\nBulgaristan'daki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\n\u0130talya'daki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\nPortekiz'deki Brezilyal\u0131 gurbet\u00e7iler\nPrva profesionalna futbolna liga futbolcular\u0131\nCR Vasco da Gama futbolcular\u0131\nCrici\u00fama EC futbolcular\u0131\nA' Katigorias futbolcular\u0131\nArjantin'deki gurbet\u00e7i futbolcular\nBulgaristan'daki gurbet\u00e7i futbolcular\n\u0130ngiltere'deki gurbet\u00e7i futbolcular\n\u0130talya'daki gurbet\u00e7i futbolcular\nPortekiz'deki gurbet\u00e7i futbolcular\nAvustralya'daki gurbet\u00e7i futbolcular\nGalatasaray SK yabanc\u0131 futbolcular\u0131\nGr\u00eamio FBPA futbolcular\u0131\nLa Liga futbolcular\u0131\nNewcastle Jets FC futbolcular\u0131\nPFK \u00c7erno More futbolcular\u0131\nPremier League futbolcular\u0131\nPrimeira Liga futbolcular\u0131\nSerie A futbolcular\u0131\nSporting CP futbolcular\u0131\nS\u00fcper Lig futbolcular\u0131", "\u00c7izgi roman veya resimli roman, \u00e7izgi ile hik\u00e2ye anlatmak i\u00e7in birbirini takip eden panellerin (\u00e7er\u00e7evelenmi\u015f resim) kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir sanat t\u00fcr\u00fc. Japon tarz\u0131 ile \u00e7izilmi\u015f olan \u00e7izgi romana manga denmektedir.\n\nTerimler \nPanel: Hik\u00e2yenin geli\u015fimini g\u00f6stermek amac\u0131yla sayfan\u0131n belli par\u00e7alara ayr\u0131lmas\u0131yla olu\u015fan, \u00e7er\u00e7evelenmi\u015f bir kompozisyon birimi.\n\nBalon: Konu\u015fma, d\u00fc\u015f\u00fcnme metinlerini panel \u00fczerinde yerle\u015ftirmek i\u00e7in kullan\u0131lan g\u00f6rsel ara\u00e7.\n\nSes efekti: Sayfa yap\u0131s\u0131 i\u00e7ine hik\u00e2yedeki sesleri ifade etmek i\u00e7in yerle\u015ftirilen g\u00f6rsel ara\u00e7.\n\nTarih\u00e7e \n\nBir yirminci y\u00fczy\u0131l sanat\u0131 olarak do\u011fan, edebiyat ve resmin birle\u015fiminden daha \u00f6teye giderek kendi kurgu, anlat\u0131m ve g\u00f6rsel bi\u00e7imini yaratan anlat\u0131 sanat\u0131.\n\u00c7izgi roman\u0131n ilk \u00f6rne\u011fi olarak genellikle Richard Fenton Outcalt'in \"The Yellow Kid(Sar\u0131 \u00c7ocuk)\" (1896) gazete band\u0131 g\u00f6sterilir. Daha \u00f6nce yaz\u0131l\u0131 bas\u0131nda yer alan baz\u0131 denemelerden Yellow Kid'i ay\u0131ran \u00f6zelli\u011fi, devaml\u0131 bir karakter olarak bantta g\u00f6r\u00fclen k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ocuk etraf\u0131nda geli\u015fen anlat\u0131da ilk defa \u00e7izim i\u00e7ine yerle\u015ftirilmi\u015f yaz\u0131lar\u0131n yer almas\u0131yd\u0131, ki bunlar yaz\u0131 balonlar\u0131n\u0131n atas\u0131yd\u0131.\n\nYirminci y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda Amerika gazetelerine \u00fcretilen ve bu gazete rekabetinin \u00f6nemli bir \u00f6gesi haline gelen \u00e7izgi-bantlar daha sonra dergi format\u0131nda toplanarak yeniden bas\u0131lmaya ve da\u011f\u0131t\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu \u00e7izgi roman dergicili\u011finin ba\u015flang\u0131c\u0131yd\u0131. Zamanla gazete i\u00e7in \u00fcretilen stoklar\u0131n talebi kar\u015f\u0131lamamas\u0131 sebebiyle dergiler i\u00e7in \u00f6zg\u00fcn \u00fcretim ve \u00e7izgi roman yay\u0131mc\u0131s\u0131 firmalar\u0131n olu\u015fumu tetiklenmi\u015f oldu.\n\n\"Pulp\" ile birlikte 1930-1940'larda ola\u011fan\u00fcst\u00fc sat\u0131\u015f rakamlar\u0131na ula\u015fan \u00e7izgi roman S\u00fcperman ile pop\u00fcler k\u00fclt\u00fcre \u00f6nemli bir katk\u0131 da yap\u0131yordu. \nAlex Raymond, Hal Foster gibi ola\u011fan\u00fcst\u00fc sanat\u00e7\u0131lar, bu sanat\u0131n ilk ba\u015fyap\u0131tlar\u0131n\u0131 olu\u015fturdu. Ayn\u0131 d\u00f6nemde \"The Spirit(Ruh)\" gazete band\u0131yla \u00fcnlenen Will Eisner, uzun ve verimli ya\u015fam\u0131nda bu sanata ait kuramsal \u00e7al\u0131\u015fmalar da yapt\u0131. Sanat\u00e7\u0131n\u0131n ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan y\u00fcksek prestijli Eisner \u00d6d\u00fclleri her y\u0131l Amerikan \u00e7izgi roman\u0131ndaki ba\u015far\u0131l\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalara verilmektedir.\n\nEC Comics D\u00f6nemi\n\nII. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131 A.B.D.'de sekt\u00f6rdeki en b\u00fcy\u00fck paya sahip s\u00fcper kahraman fantezi \u00e7izgi romanlar\u0131 pop\u00fclerliklerini yitirdi. Onlar\u0131n yerine pulp edebiyat\u0131n kulland\u0131\u011f\u0131 yeti\u015fkin temalar (su\u00e7, gerilim, korku, bilimkurgu) etraf\u0131nda EC Comics \u00f6nderli\u011finde yeni bir ak\u0131m ba\u015flad\u0131. Fakat bu ak\u0131m da ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz olarak tutucu \u00e7evrelerden \u015fiddetli bir tepkiyle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131. \u00c7ocuklar i\u00e7in yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 varsay\u0131lan bir yay\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fcn su\u00e7 ve korku \u00f6geleri i\u00e7ermesi, d\u00f6nemin paranoyak cad\u0131 av\u0131 psikolojisinin ekme\u011fine ya\u011f s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fc. Senato soru\u015fturmalar\u0131na dek varan bu s\u00fcre\u00e7 sonunda \u00e7izgi roman i\u00e7eriklerine sert yasaklamalar getiren bir t\u00fcr oto sans\u00fcr mekanizmas\u0131 olu\u015fturuldu. Bunun sonucunda bu t\u00fcr \u00e7izgi romanlar ve t\u00fcr\u00fcn \u00f6nderi EC piyasadan silindi.\n\nMarvel D\u00f6nemi\n\n60'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7izgi roman firmas\u0131 olan Marvel Comics bir t\u00fcr mucizenin be\u015fi\u011fi oldu. Bu mucize, \u00e7oktan \u00f6lm\u00fc\u015f ve bir daha dirilmeyece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen s\u00fcper kahraman \u00e7izgi romanlar\u0131n\u0131n yeniden do\u011fu\u015fu ve k\u00fc\u00e7\u00fck bir firman\u0131n sekt\u00f6r\u00fcn ana motoru haline geli\u015fiydi. Marvel'in yay\u0131n y\u00f6netmeni Stan Lee (Stanley Lieber) bir \u00e7izgi roman dehas\u0131 olan Jack Kirby'nin firmas\u0131na geli\u015fiyle daha \u00f6ncekinden bamba\u015fka bir s\u00fcper kahraman evreni kurmaya giri\u015fti. Daha sonra Steve Ditko, Billy Everett gibi sanat\u00e7\u0131lar\u0131n da kendi yarat\u0131c\u0131l\u0131klar\u0131n\u0131 da katmalar\u0131yla bu \u00e7\u0131k\u0131\u015f bir \u00e7\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fc. \nStan Lee, aksiyon bazl\u0131 maceralara dramatik \"pembe dizi\" \u00f6geleri yerle\u015ftirerek, daha \u00f6nce yar\u0131 tanr\u0131 edas\u0131nda dola\u015fan s\u00fcper kahramanlar\u0131 halk\u0131n aras\u0131na indirdi. Art\u0131k kozmik maceralar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kira, trafik ya da a\u015fk ac\u0131s\u0131 gibi dertlerle de u\u011fra\u015f\u0131yorlard\u0131.\n\nModern Zamanlar\n\n1980'li y\u0131llarda Alan Moore, Frank Miller, daha sonra 90'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Neil Gaiman gibi yarat\u0131c\u0131lar Amerika cephesinde \u00e7izgi roman\u0131 yeti\u015fkinlere yak\u0131nla\u015ft\u0131rd\u0131. Son d\u00f6nemin bu yeti\u015fkinlere y\u00f6nelik, \u00e7o\u011funlukla pembe dizi format\u0131nda de\u011fil de kendi ba\u015flar\u0131na birer hik\u00e2ye, hatta romana benzeyen eserleri \u0130ngilizce konu\u015fulan \u00fclkelerde 'graphic novel' ad\u0131yla an\u0131lm\u0131\u015f, yine bu d\u00f6nemde T\u00fcrkiye'ye de Erg\u00fcn G\u00fcnd\u00fcz taraf\u0131ndan Joker ve Resimli Roman dergileri vas\u0131tas\u0131yla getirilme amac\u0131 g\u00fcd\u00fclm\u00fc\u015fse de ne bu t\u00fcr\u00fcn ne de 'graphic novel'\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak teklif edilen resimli roman teriminin T\u00fcrkiye'de pek tutundu\u011fu s\u00f6ylenemez. Avrupa\u2019da ise ba\u015flang\u0131c\u0131ndan beri daha sayg\u0131n bir g\u00f6zle bak\u0131l\u0131yordu \u00e7izgi romana.\n\nDi\u011fer \u00f6nemli bir \u00e7izgi roman okulu olarak yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n son d\u00f6neminde b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyay\u0131 saran Japon \u00e7izgi roman\u0131 Manga ise, animelerinde (Japon animasyonlar\u0131n\u0131n) deste\u011fiyle piyasalar\u0131 hareketlendirdi.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n ArkaBah\u00e7e\n BAGU \u00c7izgi Roman\n Marmara \u00c7izgi\n Seyfettin Efendi", "Karabasan, 2003 y\u0131l\u0131nda Hakan Tacal (yazar) ve Y\u0131ld\u0131ray \u00c7\u0131nar (\u00e7izer) taraf\u0131ndan yarat\u0131lan fantastik \u00e7izgi roman karakteri. \u00c7apa \u00c7izgi Roman Grubu yarat\u0131lar\u0131ndan birisidir.\n\n\"Karabasan\" \u00e7izgi roman serisi, senaryosunu \u00d6zg\u00fcr G\u00fcm\u00fc\u015fsoy'un yazd\u0131\u011f\u0131, grafik tasar\u0131m ve \u00e7izimlerini \u0130lker G\u00fcne\u015f'in \u00fcstlendi\u011fi bir T\u00fcrk \u00e7izgi roman serisidir. Seri, Birinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti'nin Arap co\u011frafyas\u0131nda ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131 konu al\u0131r. \u0130lk yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131 y\u0131l T\u00fcrkiye'de olduk\u00e7a ses getiren bir seri olmu\u015ftur.\n\n\"Kehanet\" adl\u0131 ilk maceras\u0131, Arkabah\u00e7e yay\u0131nc\u0131l\u0131k taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131rl\u0131 seri olarak d\u00f6rt say\u0131 yay\u0131mland\u0131 ve daha sonra cilt h\u00e2line getirildi. Fantastik-korku kategorisine girer. \u0130kinci say\u0131 kapa\u011f\u0131n\u0131n d\u00fcnyaca \u00fcnl\u00fc sanat\u00e7\u0131 Bill Sienkiewicz taraf\u0131ndan \u00e7inilenmi\u015ftir. Ayr\u0131ca \u00fcnl\u00fc Levanten yazar Giovanni Scognamillo bu ilk macerada kendisinden al\u0131nan izinle bir karakter olarak boy g\u00f6sterdi.\n\nKarakterler\n\nMustafa / Karabasan: Ge\u00e7mi\u015fini hat\u0131rlamayan 20'li ya\u015flarda bir gen\u00e7. Muskay\u0131 ald\u0131ktan sonra belli zamanlarda istemsiz olarak Karabasan diye adland\u0131rd\u0131klar\u0131 varl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcyor.\n\nDilek:\u0130lk maceradan (Kehanet) sokakta iblislerin sald\u0131r\u0131s\u0131ndan ka\u00e7arken Mustafa ile kar\u015f\u0131la\u015fan ve daha sonra onu evinde a\u011f\u0131rlayan gen\u00e7 \u00fcniversite \u00f6\u011frencisi. \n\nGizem: Dilek'in karde\u015fi\n\nY\u00f6netmen: gizli bir yeralt\u0131 te\u015fkilat\u0131n\u0131n y\u00f6neticisi. Ger\u00e7ek ismi bilinmiyor.\n\nSir Lawrance: ilk maceran\u0131n k\u00f6t\u00fc adam\u0131. Arkeoloji profes\u00f6r\u00fc bir \u0130ngiliz.\n\nKonu\n\nMustafa adl\u0131 gen\u00e7 bir adam\u0131n metafizik bir \"apor\" olay\u0131 (d\u00fc\u015ften fizik\u00ee cisim getirme) sonucu k\u00fc\u00e7\u00fckken kaybetti\u011fi muskas\u0131n\u0131 tekrar ele ge\u00e7irir. Bu muska geceleri onun ger\u00e7ek\u00f6tesi bir yarat\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fmesine neden olan bir anahtard\u0131r. Bu yarat\u0131k insan bi\u00e7iminde karanl\u0131k v\u00fccudu ve uzun siyah sa\u00e7lar\u0131 ile Mustafa'y\u0131 and\u0131rmakla birlikte Mustafa de\u011fildir. Halk s\u00f6ylencelerinde Karabasan diye an\u0131lan, gece insanlar\u0131n uykular\u0131n\u0131 b\u00f6len, onlar\u0131n \u00fczerlerine \u00e7\u0131k\u0131p nefes alamayacaklar\u0131 bir bask\u0131 uygulayan, karanl\u0131k bir imge ile benze\u015fmesinden dolay\u0131 Dilek ve Gizem taraf\u0131ndan bu isim verilmi\u015ftir. Karabasan kendini \"uykunun sonu\" olarak tan\u0131t\u0131r.\n\nKarabasan, ak\u0131\u015fkan, bi\u00e7im de\u011fi\u015ftirebilen bir maddeden olu\u015fmu\u015f (k\u00e2buslar\u0131n maddesi), maddeler \u00fczerinde telekinetik g\u00fcc\u00fc olan bir varl\u0131kt\u0131r. G\u00fcnah ve su\u00e7u hissedebildi\u011fi, insanlar\u0131n vicdan dedi\u011fi kavram\u0131n cisimle\u015fen/yo\u011funla\u015fan h\u00e2li oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir.\n\nYay\u0131mlanan hik\u00e2yeler \n Kehanet, 4 say\u0131l\u0131k mini seriArkabah\u00e7e yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2003\n \u00d6l\u00fcm\u00fcn k\u00fc\u00e7\u00fck salonu, \"strip\" dergisi i\u00e7inde k\u0131sa hik\u00e2ye, Rodeo kitap, 2004\n \u00d6nce Botlar\u0131n\u0131 Ba\u011fla, \"Tam Macera\" dergisinin 2.say\u0131s\u0131 i\u00e7inde k\u0131sa hik\u00e2ye, Kamra yay\u0131nc\u0131l\u0131k, May\u0131s 2007\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Karabasan resm\u00ee sitesi\n\n2003'te tan\u0131t\u0131lan \u00e7izgi romanlar\nFantastik \u00e7izgi romanlar\n2003'te tan\u0131t\u0131lan \u00e7izgi karakterler\nT\u00fcrk \u00e7izgi roman\u0131", "\u0130man Ltd., yazar Hakan Tacal ve \u00e7izer Y\u0131ld\u0131ray \u00c7\u0131nar taraf\u0131ndan yarat\u0131lan \u00e7izgi roman.\n\nMor Bulut Gezegeni isimli hayali bir ortamda ge\u00e7en \u00e7izgi roman\u0131n ilk maceras\u0131 \"Cennetteki sonsuz hayat\" Rodeo Strip dergisinin ilk alt\u0131 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mland\u0131. Giri\u015f sayfas\u0131nda \u015fu tan\u0131t\u0131m yaz\u0131s\u0131 yer al\u0131r:\n\n\"Gemide bir\u00e7ok farkl\u0131 hayat varolma sava\u015f\u0131 veriyor. Buraya hala gemi diyorlar ama ortada y\u0131k\u0131lm\u0131\u015f bir yerle\u015fim alan\u0131 ve da\u011f\u0131lm\u0131\u015f bir uzay gemisinden ba\u015fka bir \u015fey yok. Hemen bir kilometre \u00fcstlerinde as\u0131l\u0131 kalm\u0131\u015f mor bir \u00f6l\u00fcm bulutu bu sefil co\u011frafyada bir arada ve birbirleri ile hayatta kalmaya \u00e7al\u0131\u015fan b\u00fct\u00fcn o garip yarat\u0131klara ve gruplara meskenlik eden y\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131 bir yorgan gibi \u00f6rt\u00fcyor. De\u011fi\u015fime u\u011fram\u0131\u015flar, hilkat garibeleri, eski bir sava\u015ftan kalma askerler , yamyam insan klanlar\u0131... ve hepsine hizmet veren bir d\u00fckk\u00e2n; \u0130MAN Limited.\"\n\nAdem adl\u0131 maymunsu mutant taraf\u0131ndan y\u00f6netilen \u0130man Limited her yerden toplanan mallar\u0131n birikti\u011fi ve sat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir d\u00fckk\u00e2nd\u0131r. D\u00fckk\u00e2n\u0131n genel i\u015fleri ve korumas\u0131 ise K.Y. ve Teneke isimli iki personeli taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r.\n\nKarakterler \nK.Y. : D\u00fckk\u00e2n\u0131n iki koruyucusundan biri. Genelde d\u0131\u015f i\u015flere bak\u0131yor.\n\nTeneke : D\u00fckk\u00e2n\u0131n di\u011fer koruyucusu ve bir cyborg.\n\nAdem : D\u00fckk\u00e2n\u0131n sahibi olan maymun-adam.\n\nYay\u0131mlanan \u00d6yk\u00fcler \n Cennette sonsuz hayat_ Rodeo Strip dergisi 1-6.say\u0131lar (kas\u0131m 2004- may\u0131s 2005)\n Non Omnis Moritur_ Rodeo Strip dergisi 10.say\u0131 (Ekim 2005)\n K'noog'un \u0130ntikam\u0131_ Rodeo Strip 13 ve 14 say\u0131lar (Nisan 2006)\n\nBkz. P\u0131r\u0131lk\u0131z\n\n2005'te tan\u0131t\u0131lan \u00e7izgi romanlar\nT\u00fcrk \u00e7izgi roman\u0131\nAksiyon \u00e7izgi romanlar\u0131\nBilimkurgu \u00e7izgi romanlar\u0131", "P\u0131r\u0131lk\u0131z, yazar Hakan Tacal ve \u00e7izer Mahmud A. Asrar taraf\u0131ndan yarat\u0131lan \u00e7izgi roman karakteridir. P\u0131r\u0131lk\u0131z'\u0131n ilk maceras\u0131 \"ilk i\u015f g\u00fcn\u00fc\" Rodeo Strip dergisinin ilk alt\u0131 say\u0131s\u0131nda yay\u0131mland\u0131. (2004-2005)\n\nKurgu bir evren olan Mor Bulut Gezegeni nde \u0130man Limited ile birlikte varolmaktad\u0131r.\n\nKarakter ge\u00e7mi\u015fi \nP\u0131r\u0131lk\u0131z, gezegeni kaplayan \u00f6l\u00fcmc\u00fcl mor bulutun \u00fczerinde kurulmu\u015f olan I\u015f\u0131k \u015eehrinde alt s\u0131n\u0131fa ait s\u0131radan bir gen\u00e7 k\u0131zken, \u015fehrin maskotu olarak \u00f6zel g\u00fc\u00e7lerle donat\u0131lm\u0131\u015f \"Bayan Mucize\" elim bir kazada \u00f6l\u00fcnce yerine ge\u00e7mek i\u00e7in \u00f6zel form\u00fclle s\u00fcper g\u00fc\u00e7lere sahip bir maskota d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Kendini otomatik bir sefa aleminde kaybeden I\u015f\u0131k \u015fehri sakinleri i\u00e7in sadece bir e\u011flencedir. Oysaki olaylar onu bir maskottan fazla bir \u015fey olmaya zorlayacakt\u0131r.\n\nYay\u0131mlanan \u00f6yk\u00fcler \n \u0130lk \u0130\u015f G\u00fcn\u00fc_ Rodeo Strip dergisi 1-6.say\u0131lar (kas\u0131m 2004- may\u0131s 2005)\n Bul ve Kaybet_ Rodeo Strip dergisi 11.say\u0131 (Ocak 2006)\n K'noog'un \u0130ntikam\u0131_ Rodeo Strip 14.say\u0131 (Nisan 2006)\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n \u00c7apa \u00c7izgi Roman Grubu\n Rodeo Strip\n\nKaynak\u00e7a \n\n2004'te tan\u0131t\u0131lan \u00e7izgi romanlar\n2004'te tan\u0131t\u0131lan \u00e7izgi karakterler\nS\u00fcper kahramanlar\nT\u00fcrk \u00e7izgi roman\u0131", "Biyoco\u011frafya, bitki ve hayvan t\u00fcrlerinin da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n\u0131 ve bu da\u011f\u0131l\u0131m\u0131n nedenlerini inceleyen Fiziki co\u011frafyan\u0131n alt bilim dal\u0131d\u0131r.\n\nBioco\u011frafya kelimesi; Bio (canl\u0131) ve geography (co\u011frafya) kelimelerinin birle\u015fmesiyle olu\u015fturulmu\u015ftur. Bitki co\u011frafyas\u0131 (Fitoco\u011frafya) ve Hayvan co\u011frafyas\u0131 (Zooco\u011frafya) olarak iki alana ayr\u0131l\u0131r. Hayvanlar fazla hareketli oldu\u011fundan ara\u015ft\u0131r\u0131lmalar\u0131 biraz daha zordur, bu nedenle Bitki co\u011frafyas\u0131 daha fazla geli\u015fmi\u015ftir.\n\nBitki ve hayvan topluluklar\u0131n\u0131n \u00f6zelliklerini, da\u011f\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131 ve insan ya\u015fam\u0131 \u00fczerine etkilerini inceler. Biyoloji, botanik, zooloji, ekoloji, jeoloji, jeomorfoloji, klimatoloji, genetik, pedoloji ve t\u0131p canl\u0131lar biliminin yard\u0131mc\u0131 bilim dallar\u0131d\u0131r. Biyoco\u011frafya; 1.Tarihsel biyoco\u011frafya, 2.Ekolojik biyoco\u011frafya ve 3.Analitik biyoco\u011frafya olmak \u00fczer \u00fc\u00e7 alt alana ayr\u0131l\u0131r.\n\nCanl\u0131lar\u0131n ya\u015famlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Biyosfer (canl\u0131k\u00fcre); Atmosfer, Litosfer ve Hidrosferin canl\u0131 ya\u015fayan kesimlerinden olu\u015fur. Ekosistemde ya\u015fayan canl\u0131 ve cans\u0131z varl\u0131klar\u0131n kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ili\u015fkileri, canl\u0131lar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve ya\u015fama bi\u00e7imlerini etkiler. Yery\u00fcz\u00fcndeki canl\u0131lar\u0131n da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda iklim, jeomorfoloji, toprak tipleri, su \u00f6zellikleri \u00f6nemlidir. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 ekosistemlerde canl\u0131 t\u00fcrleri yo\u011fun bulunur.\n\nBitkilerle do\u011fal fakt\u00f6rler aras\u0131nda ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu ilk Aristo (M.\u00d6 384-322) a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Buruni'nin (973-1051) bitki ve hayvanlarla ilgili eserleri vard\u0131r. Abdullah bin Ahmed el-Baytar, (1197-1248) 1400 bitki hakk\u0131nda bilgi verdi\u011fi bir kitap yazm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130bn Battuta (1304-1368) yapt\u0131\u011f\u0131 gezilerde g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hayvan ve bitkilerle ilgili bilgiler toplam\u0131\u015ft\u0131r. Co\u011frafi ke\u015fiflerin Biyoco\u011frafyan\u0131n geli\u015fmesine \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131 olmu\u015ftur. Evliya \u00c7elebi'nin (1611-1683) Seyahatn\u00e2mesinde bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri hakk\u0131nda bilgiler vermi\u015ftir. Comte De Buffon ve Carl Linnaeus biyoco\u011frafyaya katk\u0131 yapan bilim adamlar\u0131ndand\u0131r.\n\nAlexander von Humboldt yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalarla biyoco\u011frafyan\u0131n temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r.Alfred Russel Wallace \"Hayvanlar\u0131n Co\u011frafi Da\u011f\u0131l\u0131m\u0131\" kitab\u0131yla g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de kullan\u0131lan Hayvan co\u011frafyas\u0131 b\u00f6lgelerini tespit etmi\u015ftir.\n\nBiyoco\u011frafya ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 y\u00fcr\u00fct\u00fclebilmesi i\u00e7in yery\u00fcz\u00fc, \u00f6zellikle k\u0131talar ve adalar, \u00f6b\u00fcr b\u00f6lgelerden de\u011fi\u015fik ama kendi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde ortak \u00f6zellikte bitki ve hayvan varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 bar\u0131nd\u0131ran belirli b\u00f6lgelere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBitki co\u011frafyas\u0131 (Fitoco\u011frafik) b\u00f6lgeler (Floristik \u00e2lemler) \n Holarktik\n Paleotropikal\n Neotropikal\n Kap (G\u00fcney Afrika)\n Avustralya\n Antarktik\n\nHayvan co\u011frafyas\u0131 (Zooco\u011frafik) b\u00f6lgeler \n Palearktik\n Nearktik\n Hintmalay (Oryantal)\n Afrotropikal (Etiyopya)\n Neotropikal\n Avustralasya (Avustralya)\n\nKaynak\u00e7a", "Silvik\u00fclt\u00fcr, planl\u0131 ormanc\u0131l\u0131k yakla\u015f\u0131m\u0131na dayal\u0131 bi\u00e7imde yeni ormanlar\u0131n kurulmas\u0131, bu ormanlarla birlikte tabii olarak yeti\u015fmi\u015f ormanlar\u0131n gen\u00e7le\u015ftirilmesi ve bak\u0131m\u0131 ile, orman alanlar\u0131n\u0131n ekosistemin ve toplumun \u00e7ok y\u00f6nl\u00fc ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131layacak bi\u00e7imde devaml\u0131l\u0131k ilkesi do\u011frultusunda en verimli bi\u00e7imde i\u015fletilmesine imk\u00e2n verecek bi\u00e7imde varl\u0131klar\u0131n\u0131n devam ettirilmesi ile u\u011fra\u015fan bir bilim dal\u0131.\n\n \nOrman y\u00f6netimi", "Alabama (), Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin G\u00fcneydo\u011fu b\u00f6lgesinde, kuzeyde Tennessee; do\u011fuda Georgia; g\u00fcneyde Florida ve Meksika K\u00f6rfezi; ve bat\u0131da Mississippi ile s\u0131n\u0131rlanan bir eyalettir. Alabama, ABD eyaletleri aras\u0131nda y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck 30. ve en kalabal\u0131k 24. eyalettir. Alabama, toplam 1.500 mil (2.400\u00a0km) i\u00e7 su yolu ile t\u00fcm eyaletler aras\u0131nda en fazla i\u00e7 su yoluna sahip olan eyalettir.\n\nAlabama, eyalet ku\u015fundan sonra Sar\u0131\u00e7eki\u00e7 Eyaleti olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Alabama ayn\u0131 zamanda \"Dixie'nin Kalbi\" ve \"Pamuk Eyaleti\" olarak da bilinir. Eyaletin a\u011fac\u0131 longleaf \u00e7am\u0131, eyaletin \u00e7i\u00e7e\u011fi ise kamelyad\u0131r. Alabama'n\u0131n ba\u015fkenti Montgomery, n\u00fcfus ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan en b\u00fcy\u00fck \u015fehri ise Huntsville'dir. En eski \u015fehri, 1702 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131z s\u00f6m\u00fcrgeciler taraf\u0131ndan Frans\u0131z Louisiana's\u0131n\u0131n ba\u015fkenti olarak kurulan Mobile'dir. Greater Birmingham, Alabama'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck metropol alan\u0131 ve ekonomik merkezidir.\n\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta bir\u00e7ok yerli kabileye ev sahipli\u011fi yapan bug\u00fcnk\u00fc Alabama, on alt\u0131nc\u0131 y\u00fczy\u0131ldan ba\u015flayarak on sekizinci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Frans\u0131zlar\u0131n eline ge\u00e7ene kadar bir \u0130spanyol b\u00f6lgesiydi. \u0130ngilizler b\u00f6lgeyi 1763 y\u0131l\u0131nda kazand\u0131 ve Amerikan Devrim Sava\u015f\u0131'nda kaybetti. \u0130spanya Mobile'i 1813 y\u0131l\u0131na kadar \u0130spanyol Bat\u0131 Florida's\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak elinde tuttu. Aral\u0131k 1819'da Alabama bir eyalet olarak tan\u0131nd\u0131. Antebellum d\u00f6neminde Alabama \u00f6nemli bir pamuk \u00fcreticisiydi ve Afro-Amerikan k\u00f6le eme\u011fini yayg\u0131n olarak kullan\u0131yordu. Eyalet 1861 y\u0131l\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri'nden ayr\u0131larak Montgomery'nin ilk ba\u015fkenti oldu\u011fu Amerika Konfedere Devletleri'nin bir par\u00e7as\u0131 haline geldi ve 1868 y\u0131l\u0131nda yeniden Birli\u011fe kat\u0131ld\u0131. Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131'n\u0131n ard\u0131ndan Alabama, k\u0131smen tar\u0131m ve birka\u00e7 nakit \u00fcr\u00fcn\u00fcn eyalet ekonomisinin ana itici g\u00fcc\u00fc olmas\u0131 nedeniyle onlarca y\u0131l ekonomik zorluklar ya\u015fayacakt\u0131. Di\u011fer eski k\u00f6leci eyaletlere benzer \u015fekilde, Alabamal\u0131 yasa koyucular 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan 1960'lara kadar Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131 ve Alabama'n\u0131n Frans\u0131z Kreol n\u00fcfusunu haklar\u0131ndan mahrum eden ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa maruz b\u0131rakan Jim Crow yasalar\u0131n\u0131 uygulam\u0131\u015flard\u0131r.\n\n20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda, b\u00fcy\u00fck sanayilerin ve \u015fehir merkezlerinin b\u00fcy\u00fcmesine ra\u011fmen, beyaz k\u0131rsal \u00e7\u0131karlar 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131na kadar eyalet yasama meclisine hakim olmu\u015ftur. Bu s\u00fcre zarf\u0131nda, kentsel \u00e7\u0131karlar ve Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar belirgin bir \u015fekilde yeterince temsil edilmedi. Selma'dan Montgomery'ye y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f gibi y\u00fcksek profilli olaylar, eyaleti 1950'lerde ve 1960'larda sivil haklar hareketinin \u00f6nemli bir odak noktas\u0131 haline getirdi. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda Alabama, eyalet ekonomisinin yeni end\u00fcstrilerle \u00e7e\u015fitlenmesiyle b\u00fcy\u00fcd\u00fc. NASA'n\u0131n Huntsville'deki Marshall Uzay U\u00e7u\u015f Merkezi, havac\u0131l\u0131k ve uzay end\u00fcstrisini geli\u015ftirerek Alabama'n\u0131n 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na kadar ekonomik b\u00fcy\u00fcmesine yard\u0131mc\u0131 olacakt\u0131r. Alabama'n\u0131n 21. y\u00fczy\u0131ldaki ekonomisi otomotiv, finans, turizm, imalat, havac\u0131l\u0131k, maden \u00e7\u0131karma, sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim, perakende ve teknolojiye dayanmaktad\u0131r.\n\nEyaletin co\u011frafyas\u0131 \u00e7e\u015fitlilik g\u00f6sterir; kuzeyde da\u011fl\u0131k Tennessee Vadisi, g\u00fcneyde ise tarihsel olarak \u00f6nemli bir liman olan Mobile K\u00f6rfezi yer al\u0131r. Siyasi olarak, Derin G\u00fcney'in bir par\u00e7as\u0131 olan Alabama, a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak muhafazakar bir eyalettir ve G\u00fcney k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle tan\u0131n\u0131r. Alabama'da \u00f6zellikle Alabama \u00dcniversitesi, Auburn \u00dcniversitesi, Alabama A&M \u00dcniversitesi, Alabama Eyalet \u00dcniversitesi, Troy \u00dcniversitesi, G\u00fcney Alabama \u00dcniversitesi ve Jacksonville Eyalet \u00dcniversitesi gibi okullarda \u00fcniversite d\u00fczeyinde oynanan Amerikan futbolu eyalet k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.\n\nEtimoloji \nAlabama Nehri'nin ve eyaletin Avrupal\u0131-Amerikal\u0131lar taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lmas\u0131, \u00fcyeleri Coosa ve Tallapoosa nehirlerinin birle\u015fti\u011fi yerin hemen alt\u0131nda, nehrin yukar\u0131 kesimlerinde ya\u015fayan ve Muskogean dilini konu\u015fan bir kabile olan Alabama halk\u0131ndan gelmektedir. Alabama dilinde, Alabama soyundan gelen bir ki\u015fi i\u00e7in kullan\u0131lan s\u00f6zc\u00fck Albaamo'dur (ya da farkl\u0131 leh\u00e7elerde \u00e7e\u015fitli \u015fekillerde Albaama ya da Alb\u00e0amo; \u00e7o\u011ful hali Albaamaha'd\u0131r). Kelimenin yaz\u0131l\u0131\u015f\u0131 tarihi kaynaklar aras\u0131nda \u00f6nemli farkl\u0131l\u0131klar g\u00f6stermektedir. \u0130lk kullan\u0131m 1540'taki Hernando de Soto seferinin \u00fc\u00e7 anlat\u0131m\u0131nda g\u00f6r\u00fcl\u00fcr: Garcilaso de la Vega Alibamo'yu kullan\u0131rken, Elvas \u015e\u00f6valyesi ve Rodrigo Ranjel terimin transliterasyonunda s\u0131ras\u0131yla Alibamu ve Limamu yazm\u0131\u015flard\u0131r. 1702 gibi erken bir tarihte Frans\u0131zlar kabileyi Alibamon olarak adland\u0131rm\u0131\u015f ve Frans\u0131z haritalar\u0131 nehri Rivi\u00e8re des Alibamons olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130smin di\u011fer yaz\u0131l\u0131\u015flar\u0131 aras\u0131nda Alibamu, Alabamo, Albama, Alebamon, Alibama, Alibamou, Alabamu, Allibamou bulunmaktad\u0131r. ve muhtemelen Alabahmu. ABD'de K\u0131z\u0131lderili dillerinden t\u00fcretilen eyalet isimlerinin kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131nd\u0131r; tahminen 27 eyalet K\u0131z\u0131lderili k\u00f6kenli isimlere sahiptir.\n\nKaynaklar kelimenin anlam\u0131 konusunda hemfikir de\u011fildir. Baz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar kelimenin Choctaw alba ('bitkiler' veya 'yabani otlar' anlam\u0131na gelir) ve amo ('kesmek', 'k\u0131rpmak' veya 'toplamak' anlam\u0131na gelir) kelimelerinden geldi\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmektedir. Anlam\u0131 '\u00e7al\u0131l\u0131klar\u0131 temizleyenler' ya da 'ot toplayanlar' olabilir, bu da ekim i\u00e7in araziyi temizlemeye ya da \u015fifal\u0131 bitkileri toplamaya at\u0131fta bulunur. Eyalette K\u0131z\u0131lderili k\u00f6kenli \u00e7ok say\u0131da yer ad\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ancak Alabama dilinde buna kar\u015f\u0131l\u0131k gelen benzer bir kelime bulunmamaktad\u0131r.\n\nJacksonville Republican'da 1842 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan bir makalede bu kelimenin 'Burada Dinleniyoruz' anlam\u0131na geldi\u011fi \u00f6ne s\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu kavram 1850'lerde Alexander Beaufort Meek'in yaz\u0131lar\u0131yla pop\u00fcler hale gelmi\u015ftir. Muskogean dilleri uzmanlar\u0131 b\u00f6yle bir \u00e7eviriyi destekleyecek herhangi bir kan\u0131t bulamam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTarih\u00e7e\n\nAvrupa \u00f6ncesi yerle\u015fim \n\nFarkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlere sahip yerli halklar, Avrupa kolonizasyonunun geli\u015finden \u00f6nce binlerce y\u0131l boyunca b\u00f6lgede ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Ohio Nehri k\u0131y\u0131s\u0131ndaki kuzeydo\u011fu kabileleriyle ticaret, Mezar H\u00f6y\u00fc\u011f\u00fc D\u00f6nemi'nde (M\u00d6 1000 - MS 700) ba\u015flam\u0131\u015f ve Avrupal\u0131lar\u0131n temas\u0131na kadar devam etmi\u015ftir.\n\nTar\u0131msal Mississippian k\u00fclt\u00fcr\u00fc, MS 1000 ila 1600 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda eyaletin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc kapsam\u0131\u015f ve en \u00f6nemli merkezlerinden biri \u015fu anda Moundville, Alabama'da bulunan Moundville Arkeolojik Alan\u0131'nda in\u015fa edilmi\u015ftir. Buras\u0131, k\u00fclt\u00fcr\u00fcn merkezi olan g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Illinois'indeki Cahokia'dan sonra, klasik Orta Mississippian d\u00f6neminin en b\u00fcy\u00fck ikinci kompleksidir. Moundville'deki arkeolojik kaz\u0131lardan elde edilen eserlerin analizi, akademisyenlerin G\u00fcneydo\u011fu T\u00f6ren Kompleksi'nin (SECC) \u00f6zelliklerini form\u00fcle etmelerinin temelini olu\u015fturmu\u015ftur. Yayg\u0131n inan\u0131\u015f\u0131n aksine, SECC'nin Mezoamerikan k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle do\u011frudan bir ba\u011flant\u0131s\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131, ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak geli\u015fti\u011fi g\u00f6r\u00fclmektedir. T\u00f6ren Kompleksi, Mississippian halklar\u0131n\u0131n dininin \u00f6nemli bir bile\u015fenini temsil eder; dinlerinin anla\u015f\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flayan ba\u015fl\u0131ca ara\u00e7lardan biridir.\n\nAvrupal\u0131larla temas kuruldu\u011fu s\u0131rada g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Alabama's\u0131nda ya\u015fayan tarihi K\u0131z\u0131lderili kabileleri aras\u0131nda Iroquoian dilli bir halk olan Cherokee; ve Muskogean dilli Alabama (Alibamu), Chickasaw, Choctaw, Creek ve Koasati vard\u0131. Muskogee kabileleri ayn\u0131 b\u00fcy\u00fck dil ailesinin bir par\u00e7as\u0131 olsalar da farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrler ve diller geli\u015ftirmi\u015flerdir.\n\nAvrupa yerle\u015fimleri \n\n\u0130spanyollar, 16. y\u00fczy\u0131lda Kuzey Amerika'y\u0131 ke\u015fifleri s\u0131ras\u0131nda Alabama'ya ula\u015fan ilk Avrupal\u0131lard\u0131. Hernando de Soto'nun ke\u015fif gezisi 1540 y\u0131l\u0131nda Mabila'dan ve eyaletin di\u011fer b\u00f6lgelerinden ge\u00e7mi\u015ftir. Bundan 160 y\u0131ldan fazla bir s\u00fcre sonra Frans\u0131zlar 1702 y\u0131l\u0131nda Old Mobile'da b\u00f6lgenin ilk Avrupal\u0131 yerle\u015fimini kurdular. \u015eehir 1711 y\u0131l\u0131nda \u015fu anki Mobile b\u00f6lgesine ta\u015f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6lge 1702'den 1763'e kadar Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan La Louisiane'\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak talep edildi.\n\nFrans\u0131zlar\u0131n Yedi Y\u0131l Sava\u015flar\u0131'nda \u0130ngilizlere yenilmesinin ard\u0131ndan, 1763'ten 1783'e kadar \u0130ngiliz Bat\u0131 Florida's\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 oldu. Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin Amerikan Devrim Sava\u015f\u0131'ndaki zaferinden sonra b\u00f6lge Amerika Birle\u015fik Devletleri ve \u0130spanya aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. \u0130spanya 1783'ten Mobile'deki \u0130spanyol garnizonunun 13 Nisan 1813'te ABD kuvvetlerine teslim olmas\u0131na kadar bu bat\u0131 b\u00f6lgesinin kontrol\u00fcn\u00fc elinde tuttu.\n\nDevrim d\u00f6neminde \u0130ngiliz monar\u015fisine sad\u0131k olan Thomas Bassett, eyaletin Mobile d\u0131\u015f\u0131ndaki ilk beyaz yerle\u015fimcilerinden biriydi. 1770'lerin ba\u015f\u0131nda Tombigbee B\u00f6lgesi'ne yerle\u015fti. B\u00f6lgenin s\u0131n\u0131rlar\u0131 kabaca Tombigbee Nehri'nin birka\u00e7 mil i\u00e7indeki alanla s\u0131n\u0131rl\u0131yd\u0131 ve bug\u00fcn g\u00fcney Clarke County, en kuzeydeki Mobile County ve Washington County'nin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc i\u00e7eriyordu.\n\nBug\u00fcn Baldwin ve Mobile il\u00e7eleri olan b\u00f6lge 1783 y\u0131l\u0131nda \u0130spanyol Bat\u0131 Florida's\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015f, 1810 y\u0131l\u0131nda ba\u011f\u0131ms\u0131z Bat\u0131 Florida Cumhuriyeti'nin bir par\u00e7as\u0131 haline gelmi\u015f ve son olarak 1812 y\u0131l\u0131nda Mississippi B\u00f6lgesi'ne eklenmi\u015ftir. Bug\u00fcn Alabama'n\u0131n kuzey \u00fc\u00e7te ikilik b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u0130ngiliz s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminden itibaren Yazoo topraklar\u0131 olarak bilinmekteydi. Bu topraklar 1767'den itibaren Georgia Eyaleti taraf\u0131ndan talep edilmi\u015ftir. Devrim Sava\u015f\u0131'n\u0131n ard\u0131ndan, yo\u011fun tart\u0131\u015fmalara ra\u011fmen Georgia'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak kald\u0131.\n\nMobile ve Yazoo topraklar\u0131n\u0131n etraf\u0131ndaki b\u00f6lge hari\u00e7, Alabama'n\u0131n bug\u00fcnk\u00fc \u00fc\u00e7te birlik b\u00f6l\u00fcm\u00fc 1798'de kuruldu\u011funda Mississippi B\u00f6lgesi'nin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131. Yazoo topraklar\u0131, Yazoo toprak skandal\u0131n\u0131n ard\u0131ndan 1804 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgeye eklendi. \u0130spanya, 1819 y\u0131l\u0131nda Adams-On\u00eds Antla\u015fmas\u0131 ile resmen Amerika Birle\u015fik Devletleri'ne devredilene kadar, k\u0131y\u0131 il\u00e7eleri haline gelecek olan eski \u0130spanyol Bat\u0131 Florida topraklar\u0131 \u00fczerinde hak iddia etmeye devam etti.\n\n19. y\u00fczy\u0131l \n\nMississippi'nin 10 Aral\u0131k 1817'de eyalet olarak kabul edilmesinden \u00f6nce, b\u00f6lgenin daha seyrek yerle\u015fimli do\u011fu yar\u0131s\u0131 ayr\u0131lm\u0131\u015f ve Alabama B\u00f6lgesi olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Birle\u015fik Devletler Kongresi 3 Mart 1817'de Alabama B\u00f6lgesini olu\u015fturdu. \u015eimdi terk edilmi\u015f olan St. Stephens, 1817'den 1819'a kadar b\u00f6lgenin ba\u015fkenti olarak hizmet verdi.\n\nAlabama 14 Aral\u0131k 1819'da 22. eyalet olarak kabul edildi ve Kongre ilk Anayasa Konvansiyonu i\u00e7in Huntsville'i se\u00e7ti. Delegeler 5 Temmuz - 2 A\u011fustos 1819 tarihleri aras\u0131nda yeni eyalet anayasas\u0131n\u0131 haz\u0131rlamak \u00fczere bir araya geldi. Huntsville, h\u00fck\u00fbmet merkezinin Dallas County'deki Cahaba'ya ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 1819'dan 1820'ye kadar ge\u00e7ici ba\u015fkent olarak g\u00f6rev yapt\u0131.\n\n\u015eu anda hayalet bir kasaba olan Cahaba, 1820'den 1825'e kadar eyaletin ilk daimi ba\u015fkentiydi. Alabama Ate\u015fi eyaleti Birli\u011fe kabul edildi\u011finde, pamuk ekimine uygun verimli topraklardan yararlanmak i\u00e7in eyalete ak\u0131n eden yerle\u015fimciler ve arazi spek\u00fclat\u00f6rleri ile araziye h\u00fccum ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1820'ler ve 1830'larda s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesinin bir par\u00e7as\u0131 olan bu \u00fclkenin anayasas\u0131 beyaz erkekler i\u00e7in genel oy hakk\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fcyordu.\n\nG\u00fcneydo\u011fulu ekiciler ve Yukar\u0131 G\u00fcney'den gelen t\u00fcccarlar, Alabama'daki pamuk plantasyonlar\u0131 geni\u015fledik\u00e7e yanlar\u0131nda k\u00f6leler de getirdiler. Orta Kara Ku\u015fak'\u0131n (ad\u0131n\u0131 koyu renkli, verimli topra\u011f\u0131ndan alan) ekonomisi, sahiplerinin serveti esas olarak k\u00f6le eme\u011fi ile b\u00fcy\u00fcyen b\u00fcy\u00fck pamuk plantasyonlar\u0131 etraf\u0131nda in\u015fa edildi. B\u00f6lge ayn\u0131 zamanda ge\u00e7imlik \u00e7ift\u00e7ilik yapan \u00e7ok say\u0131da yoksul ve haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f insan\u0131 da kendine \u00e7ekti. Alabama'n\u0131n 1810'daki tahmini n\u00fcfusu 10.000'in alt\u0131ndayd\u0131, ancak 1830'da 300.000'den fazla ki\u015fiye ula\u015ft\u0131. K\u0131z\u0131lderili kabilelerinin \u00e7o\u011fu, 1830'da Kongre taraf\u0131ndan K\u0131z\u0131lderili Kald\u0131rma Yasas\u0131'n\u0131n kabul edilmesinden sonraki birka\u00e7 y\u0131l i\u00e7inde eyaletten tamamen \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.\n\nTuscaloosa 1826'dan 1846'ya kadar Alabama'n\u0131n ba\u015fkenti olarak hizmet vermi\u015ftir. 30 Ocak 1846'da Alabama yasama meclisi, ba\u015fkentin Tuscaloosa'dan Montgomery'ye ta\u015f\u0131nmas\u0131na karar verdi\u011fini a\u00e7\u0131klad\u0131. Yeni ba\u015fkentteki ilk yasama oturumu Aral\u0131k 1847'de topland\u0131. Philadelphia'l\u0131 Stephen Decatur Button y\u00f6netiminde yeni bir ba\u015fkent binas\u0131 in\u015fa edildi. \u0130lk yap\u0131 1849 y\u0131l\u0131nda yanm\u0131\u015f, ancak 1851 y\u0131l\u0131nda ayn\u0131 yerde yeniden in\u015fa edilmi\u015ftir. Montgomery'deki bu ikinci ba\u015fkent binas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ayakta kalm\u0131\u015ft\u0131r. Exeter, Maine'den Barachias Holt taraf\u0131ndan tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAmerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 ve yeniden yap\u0131lanma \n\n1860'a gelindi\u011finde n\u00fcfus 964.201 ki\u015fiye y\u00fckselmi\u015fti ve bunun neredeyse yar\u0131s\u0131, 435.080'i k\u00f6lele\u015ftirilmi\u015f Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lardan, 2.690'\u0131 ise \u00f6zg\u00fcr beyaz olmayan insanlardan olu\u015fuyordu. 11 Ocak 1861'de Alabama Birlik'ten ayr\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Birka\u00e7 g\u00fcn ba\u011f\u0131ms\u0131z bir cumhuriyet olarak kald\u0131ktan sonra Amerika Konfedere Devletleri'ne kat\u0131ld\u0131. Konfederasyonun ba\u015fkenti ba\u015flang\u0131\u00e7ta Montgomery'deydi. Alabama, Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131'na yo\u011fun bir \u015fekilde kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Eyalette nispeten az say\u0131da sava\u015f yap\u0131lm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen Alabama sava\u015fta yakla\u015f\u0131k 120.000 askerle katk\u0131da bulunmu\u015ftur.\n\nAlabama, Huntsville'den bir s\u00fcvari b\u00f6l\u00fc\u011f\u00fc Kentucky, Hopkinsville'de Nathan Bedford Forrest'\u0131n taburuna kat\u0131ld\u0131. B\u00f6l\u00fck, kollar\u0131nda, yakas\u0131nda ve kuyruklar\u0131nda sar\u0131 s\u00fcslemeler bulunan yeni \u00fcniformalar giydi. Bu durum onlar\u0131n \"Sar\u0131 \u00c7eki\u00e7\" lakab\u0131yla kar\u015f\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7t\u0131 ve bu isim daha sonra Konfederasyon Ordusu'ndaki t\u00fcm Alabama birliklerine verilmesine sebep oldu.\n\nAlabama'n\u0131n k\u00f6leleri 1865 y\u0131l\u0131nda 13. De\u011fi\u015fiklik ile serbest b\u0131rak\u0131lmas\u0131 karar\u0131n\u0131 ald\u0131. Alabama, May\u0131s 1865'te sava\u015f\u0131n sona ermesinden 1868'de Birli\u011fe resmen geri d\u00f6nmesine kadar askeri y\u00f6netim alt\u0131ndayd\u0131. 1867'den 1874'e kadar, beyaz vatanda\u015flar\u0131n \u00e7o\u011funun ge\u00e7ici olarak oy kullanmas\u0131n\u0131n yasaklanmas\u0131 ve serbest b\u0131rak\u0131lanlar\u0131n haklar\u0131n\u0131n verilmesiyle, bir\u00e7ok Afrikal\u0131 Amerikal\u0131 eyalette siyasi lider olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Alabama bu d\u00f6nemde Kongre'de \u00fc\u00e7 Afro-Amerikan kongre \u00fcyesi taraf\u0131ndan temsil edildi: Jeremiah Haralson, Benjamin S. Turner ve James T. Rapier.\n\nSava\u015f\u0131n ard\u0131ndan eyalet, pamu\u011fa ba\u011fl\u0131 bir ekonomiyle esas olarak tar\u0131msal kalm\u0131\u015ft\u0131r. Yeniden yap\u0131lanma s\u0131ras\u0131nda eyalet yasa koyucular\u0131 1868 y\u0131l\u0131nda eyaletin ilk devlet okulu sistemini olu\u015fturan ve kad\u0131n haklar\u0131n\u0131 geni\u015fleten yeni bir eyalet anayasas\u0131n\u0131 onaylad\u0131. Yasa koyucular \u00e7ok say\u0131da kamu karayolu ve demiryolu projesini finanse etti, ancak bunlar doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve suistimal iddialar\u0131yla bo\u011fu\u015ftu. \u00d6rg\u00fctl\u00fc isyanc\u0131 ve direni\u015f\u00e7i gruplar, \u00f6zg\u00fcrl\u00fck\u00e7\u00fcleri ve Cumhuriyet\u00e7ileri bast\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. K\u0131sa \u00f6m\u00fcrl\u00fc orijinal Ku Klux Klan'\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bunlar aras\u0131nda Solgun Y\u00fczler, Beyaz Kamelya \u015e\u00f6valyeleri, K\u0131rm\u0131z\u0131 G\u00f6mlekliler ve Beyaz Birlik de vard\u0131.\n\nAlabama'daki yeniden yap\u0131lanma 1874 y\u0131l\u0131nda Demokratlar\u0131n hile ve \u015fiddetin hakim oldu\u011fu bir se\u00e7imle yasama meclisinin ve valilik makam\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc yeniden ele ge\u00e7irmesiyle sona erdi. Demokratlar 1875 y\u0131l\u0131nda yeni bir anayasa yazd\u0131lar ve yasama meclisi kamu paras\u0131n\u0131n dini okullar\u0131 finanse etmek i\u00e7in kullan\u0131lmas\u0131n\u0131 yasaklayan Blaine De\u011fi\u015fikli\u011fini kabul etti. Ayn\u0131 y\u0131l, okullar\u0131n \u0131rk temelinde ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren yasa onayland\u0131. Demiryolu yolcu vagonlar\u0131 1891 y\u0131l\u0131nda ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.\n\n20. y\u00fczy\u0131l \n\nAlabama'n\u0131n yeni 1901 Anayasas\u0131, se\u00e7men kayd\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rarak, yoklama vergisi ve okuryazarl\u0131k testi gerektirerek, neredeyse t\u00fcm Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar ve Amerikan yerlileri ile on binlerce yoksul Avrupal\u0131 Amerikal\u0131 da dahil olmak \u00fczere n\u00fcfusun b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc etkili bir \u015fekilde haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rakan se\u00e7men kayd\u0131 h\u00fck\u00fcmleri i\u00e7eriyordu. 1901 anayasas\u0131 devlet okullar\u0131nda \u0131rk ayr\u0131m\u0131 yap\u0131lmas\u0131n\u0131 gerektiriyordu. 1903 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Alabama'da sadece 2.980 Afrikal\u0131 Amerikal\u0131 kay\u0131tl\u0131yd\u0131, ancak en az 74.000'i okuma yazma biliyordu. Bu say\u0131 1900 y\u0131l\u0131nda oy kullanma hakk\u0131na sahip 181.000'den fazla Afrikal\u0131 Amerikal\u0131 ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda olduk\u00e7a d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fc. Say\u0131lar sonraki y\u0131llarda daha da d\u00fc\u015ft\u00fc. Eyalet yasama organ\u0131 1950'lere kadar kamu tesisleriyle ilgili ek \u0131rk ayr\u0131m\u0131 yasalar\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131: 1911'de hapishaneler; 1915'te hastaneler; 1928'de tuvaletler, oteller ve restoranlar; 1945'te otob\u00fcs dura\u011f\u0131 bekleme odalar\u0131 ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131.\n\nEkici s\u0131n\u0131f, siyahlar\u0131n oy vermesini engellemeye y\u00f6nelik bu yasama \u00e7abas\u0131na oy vermeleri i\u00e7in yoksul beyazlar\u0131 ikna etmi\u015f olsa da, yeni k\u0131s\u0131tlamalar, \u00e7o\u011funlukla k\u00fcm\u00fclatif bir yoklama vergisinin uygulanmas\u0131 nedeniyle, onlar\u0131n da haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. 1941 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde, bu yasalarla haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lanlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fck bir \u00e7o\u011funlu\u011funu beyazlar olu\u015fturuyordu: 600,000 beyaza kar\u015f\u0131l\u0131k 520,000 Afrikal\u0131 Amerikal\u0131. Neredeyse t\u00fcm Siyahlar oy kullanma hakk\u0131n\u0131 kaybetmi\u015fti. Belirli h\u00fck\u00fcmleri iptal ettirmeyi ba\u015faran \u00e7ok say\u0131da yasal m\u00fccadeleye ra\u011fmen, eyalet yasama organ\u0131 hak mahrumiyetini s\u00fcrd\u00fcrmek i\u00e7in yenilerini yaratacakt\u0131. Siyahlar\u0131n siyasi sistemden d\u0131\u015flanmas\u0131, 1965 y\u0131l\u0131nda vatanda\u015f olarak anayasal haklar\u0131n\u0131n uygulanmas\u0131 i\u00e7in federal medeni haklar yasas\u0131n\u0131n kabul edilmesine kadar devam etti.\n\nAlabama'n\u0131n k\u0131rsal a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 yasama organ\u0131, haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar i\u00e7in okullar\u0131 ve hizmetleri s\u00fcrekli olarak yetersiz finanse etti, ancak onlar\u0131 vergi \u00f6demekten kurtarmad\u0131. Rosenwald Fonu, k\u0131smen G\u00fcney'deki Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131n e\u011fitiminin kronik olarak yetersiz finanse edilmesine bir yan\u0131t olarak, Rosenwald Okullar\u0131 olarak bilinen okullar\u0131n in\u015fas\u0131n\u0131 finanse etmeye ba\u015flad\u0131. Alabama'da bu okullar tasarland\u0131 ve in\u015faat maliyetlerinin \u00fc\u00e7te birini kar\u015f\u0131layan Rosenwald fonlar\u0131 ile in\u015faat k\u0131smen finanse edildi. Fon, geri kalan\u0131 \u00f6demek i\u00e7in yerel topluluk ve eyaletin e\u015fle\u015ftirme fonlar\u0131 toplamas\u0131n\u0131 gerektiriyordu. Siyah sakinler, bir\u00e7ok k\u0131rsal b\u00f6lgede in\u015fa edilen bu t\u00fcr okullara e\u015fle\u015ftirme fonu sa\u011flamak i\u00e7in ek para toplayarak kendilerini iki kez vergilendirmi\u015f oldular. Genellikle arazi ve i\u015fg\u00fcc\u00fc de ba\u011f\u0131\u015flad\u0131lar.\n\n1913 y\u0131l\u0131ndan itibaren Alabama'da Afro-Amerikan \u00e7ocuklar i\u00e7in ilk 80 Rosenwald Okulu in\u015fa edildi. Eyalette 1937 y\u0131l\u0131na kadar toplam 387 okul, yedi \u00f6\u011fretmen evi ve birka\u00e7 mesleki bina tamamland\u0131. Eyalette ayakta kalan okul binalar\u0131n\u0131n bir\u00e7o\u011fu \u015fu anda Ulusal Tarihi Yerler Sicilinde listelenmi\u015ftir.\n\nDevam eden \u0131rk ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve lin\u00e7ler, tar\u0131msal bunal\u0131m ve koza kurdu istilas\u0131 nedeniyle pamuk mahsul\u00fcn\u00fcn ba\u015far\u0131s\u0131z olmas\u0131, Alabama k\u0131rsal\u0131ndan ve di\u011fer eyaletlerden on binlerce Afrikal\u0131 Amerikal\u0131n\u0131n 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk on y\u0131llar\u0131nda G\u00fcney'den B\u00fcy\u00fck G\u00f6\u00e7'\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak kuzey ve orta bat\u0131 \u015fehirlerinde f\u0131rsatlar aramas\u0131na yol a\u00e7t\u0131. Bu g\u00f6\u00e7\u00fc yans\u0131tan Alabama'daki n\u00fcfus art\u0131\u015f oran\u0131 (a\u015fa\u011f\u0131daki \"tarihsel n\u00fcfuslar\" tablosuna bak\u0131n\u0131z) 1910'dan 1920'ye kadar neredeyse yar\u0131 yar\u0131ya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nAyn\u0131 zamanda, bir\u00e7ok k\u0131rsal kesim insan\u0131 yeni sanayi i\u015flerinde \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere Birmingham \u015fehrine g\u00f6\u00e7 etti. Birmingham o kadar h\u0131zl\u0131 bir b\u00fcy\u00fcme ya\u015fad\u0131 ki \"Sihirli \u015eehir\" olarak an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. 1920 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Birmingham, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en b\u00fcy\u00fck 36. \u015fehriydi. A\u011f\u0131r sanayi ve madencilik ekonomisinin temelini olu\u015fturuyordu. Eyalet anayasas\u0131n\u0131n gerektirdi\u011fi gibi, her on y\u0131ll\u0131k n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan sonra n\u00fcfus de\u011fi\u015fikliklerine g\u00f6re yeniden s\u0131n\u0131rland\u0131rmay\u0131 reddeden eyalet yasama meclisinde sakinleri onlarca y\u0131l boyunca yetersiz temsil edildi. Bu durum 1960'lar\u0131n sonlar\u0131na kadar bir dava ve mahkeme karar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan de\u011fi\u015fmedi.\n\nD\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131n taleplerine ba\u011fl\u0131 end\u00fcstriyel geli\u015fme, devlete i\u00e7 sava\u015f \u00f6ncesinden bu yana g\u00f6r\u00fclmemi\u015f bir refah d\u00fczeyi getirdi. K\u0131rsal kesimdeki i\u015f\u00e7iler daha iyi i\u015fler ve daha y\u00fcksek bir ya\u015fam standard\u0131 i\u00e7in eyaletin en b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerine ak\u0131n etti. Bu b\u00fcy\u00fck i\u015f\u00e7i ak\u0131n\u0131n\u0131n bir \u00f6rne\u011fi Mobile'de ya\u015fand\u0131. 1940 ve 1943 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda 89.000'den fazla ki\u015fi sava\u015fla ilgili end\u00fcstrilerde \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere \u015fehre ta\u015f\u0131nd\u0131. Eyalet bir imalat ve hizmet \u00fcss\u00fc geli\u015ftirdik\u00e7e pamuk ve di\u011fer nakit mahsullerin \u00f6nemi azald\u0131.\n\n1901'den 1961'e kadar eyaletteki b\u00fcy\u00fck n\u00fcfus de\u011fi\u015fikliklerine ra\u011fmen, k\u0131rsal kesimin \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu yasama organ\u0131, eyalet anayasas\u0131n\u0131n on y\u0131ll\u0131k n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131n\u0131n sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 takip etmesini gerektirdi\u011fi gibi, Meclis ve Senato koltuklar\u0131n\u0131 n\u00fcfusa g\u00f6re yeniden payla\u015ft\u0131rmay\u0131 reddetti. Tar\u0131msal b\u00f6lgelerdeki siyasi ve ekonomik g\u00fcc\u00fc korumak i\u00e7in eski temsili s\u00fcrd\u00fcrd\u00fcler. Bunun sonu\u00e7lar\u0131ndan biri, Birmingham'\u0131n sanayi ve ekonomik g\u00fc\u00e7 merkezini i\u00e7eren Jefferson County'nin eyalete t\u00fcm vergi gelirlerinin \u00fc\u00e7te birinden fazlas\u0131n\u0131 sa\u011flamas\u0131, ancak orant\u0131l\u0131 miktarda hizmet alamamas\u0131yd\u0131. Kentsel \u00e7\u0131karlar yasama meclisinde s\u00fcrekli olarak yetersiz temsil ediliyordu. 1960 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma, k\u0131rsal kesimin hakimiyeti nedeniyle \"toplam eyalet n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k %25'ini olu\u015fturan bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n Alabama yasama meclisinin \u00e7o\u011funlu\u011funu kontrol etti\u011fini\" belirtmi\u015ftir.\n\nBirle\u015fik Devletler Y\u00fcksek Mahkemesi'nin Baker v. Carr (1962) ve Reynolds v. Sims (1964) davalar\u0131nda mahkeme, \"bir adam, bir oy\" ilkesinin eyalet yasama organlar\u0131n\u0131n her iki meclisinin de temeli olmas\u0131 gerekti\u011fine ve b\u00f6lgelerinin co\u011frafi il\u00e7elerden ziyade n\u00fcfusa dayal\u0131 olmas\u0131 gerekti\u011fine karar verdi.\n\nAfrikal\u0131 Amerikal\u0131lar 1950'lerde ve 1960'larda yasal m\u00fccadeleler de dahil olmak \u00fczere sivil haklar hareketi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla eyaletteki hak mahrumiyetine ve ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011fa son verilmesi i\u00e7in bask\u0131 yapmaya devam etti. 1954 y\u0131l\u0131nda ABD Y\u00fcksek Mahkemesi Brown v. Board of Education davas\u0131nda devlet okullar\u0131n\u0131n ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine h\u00fckmetti ancak Alabama buna uymakta yava\u015f davrand\u0131. Alabama, 1960'l\u0131 y\u0131llarda Vali George Wallace y\u00f6netiminde federal taleplere uymakta direnmi\u015ftir. Sivil haklar hareketi, Alabama'da Montgomery otob\u00fcs boykotu (1955-1956), 1961'deki \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri ve 1965 Selma'dan Montgomery'ye y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fler gibi \u00f6nemli olaylara sahne oldu. Bunlar, 1964 tarihli Medeni Haklar Yasas\u0131 ve 1965 tarihli Oy Hakk\u0131 Yasas\u0131'n\u0131n ABD Kongresi taraf\u0131ndan kabul edilip y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesine katk\u0131da bulunmu\u015ftur.\n\nYasal ayr\u0131mc\u0131l\u0131k 1964'te eyaletlerde sona erdi, ancak Jim Crow gelenekleri mahkemede \u00f6zel olarak sorgulanana kadar genellikle devam etti. The New York Times'a g\u00f6re, 2017 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama'daki Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131n \u00e7o\u011fu Birmingham ve Montgomery gibi Alabama \u015fehirlerinde ya\u015famaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, Alabama'n\u0131n orta kesimlerinde yer alan Siyah Ku\u015fak b\u00f6lgesi \"a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Afro-Amerikan olan yoksul il\u00e7elere ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Bu il\u00e7eler aras\u0131nda Dallas, Lowndes, Marengo ve Perry bulunmaktad\u0131r.\"\n\n1972 y\u0131l\u0131nda, 1901 y\u0131l\u0131ndan bu yana ilk kez, yasama organ\u0131 on y\u0131ll\u0131k n\u00fcfus say\u0131m\u0131na dayal\u0131 olarak kongre yeniden b\u00f6lgelendirmesini tamamlad\u0131. Bu, geli\u015fen kentsel alanlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra altm\u0131\u015f y\u0131ldan fazla bir s\u00fcredir yeterince temsil edilmeyen n\u00fcfusun tamam\u0131na fayda sa\u011flad\u0131. Temsili eyalet meclisi ve senato b\u00f6lgelerini uygulamak i\u00e7in ba\u015fka de\u011fi\u015fiklikler de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlabama 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndan bu yana baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler yapm\u0131\u015f ve temsili art\u0131rmak i\u00e7in yeni oylama t\u00fcrleri kullanm\u0131\u015ft\u0131r. 1980'lerde, Dillard v. Crenshaw County adl\u0131 \u00e7ok kapsaml\u0131 bir yeniden b\u00f6lgelendirme davas\u0131, il\u00e7eler ve okul kurullar\u0131 da dahil olmak \u00fczere 180 Alabama yarg\u0131 b\u00f6lgesinin temsilci koltuklar\u0131 i\u00e7in geni\u015f oylamaya meydan okudu. \u00c7o\u011funluk t\u00fcm sandalyeleri alma e\u011filiminde oldu\u011fundan, geni\u015f kapsaml\u0131 oylama bir il\u00e7edeki herhangi bir az\u0131nl\u0131\u011f\u0131n oylar\u0131n\u0131 suland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar eyalette \u00f6nemli bir az\u0131nl\u0131k olu\u015fturmalar\u0131na ra\u011fmen, geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 yarg\u0131 b\u00f6lgelerinin \u00e7o\u011funda herhangi bir temsilci se\u00e7ememi\u015flerdi\n\nBu davan\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn\u00fcn bir par\u00e7as\u0131 olarak, Chilton County de dahil olmak \u00fczere be\u015f Alabama \u015fehri ve il\u00e7esi, \u00e7ok sandalyeli yarg\u0131 b\u00f6lgelerinde temsilcilerin se\u00e7ilmesi i\u00e7in k\u00fcm\u00fclatif oylama sistemini benimsemi\u015ftir. Bu, se\u00e7menler i\u00e7in daha orant\u0131l\u0131 temsil ile sonu\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Nispi temsilin bir ba\u015fka \u015fekli olarak, Conecuh \u0130l\u00e7esinde oldu\u011fu gibi 23 yarg\u0131 b\u00f6lgesi s\u0131n\u0131rl\u0131 oy kullanmaktad\u0131r. S\u0131n\u0131rl\u0131 oylama ilk kez 1982 y\u0131l\u0131nda Conecuh \u0130l\u00e7esinde test edilmi\u015ftir. Bu sistemlerin birlikte kullan\u0131lmas\u0131, yerel makamlara se\u00e7ilen Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131n ve kad\u0131nlar\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131 art\u0131rarak vatanda\u015flar\u0131n\u0131 daha iyi temsil eden y\u00f6netimler ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1960'lardan itibaren artan d\u0131\u015f rekabet nedeniyle eyalet ekonomisi geleneksel kereste, \u00e7elik ve tekstil sekt\u00f6rlerinden uzakla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin, 1950 y\u0131l\u0131nda 46.314 olan \u00e7elik i\u015fleri 2011 y\u0131l\u0131nda 14.185'e d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Ancak eyalet, \u00f6zellikle de Huntsville, Sat\u00fcrn roket program\u0131n\u0131n ve uzay meki\u011finin geli\u015ftirilmesinde \u00f6nemli bir tesis olan George C. Marshall Uzay U\u00e7u\u015f Merkezi'nin 1960 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lmas\u0131ndan yararlanm\u0131\u015ft\u0131r. Otomobil montaj\u0131 gibi teknoloji ve imalat sanayileri yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131nda eyaletin baz\u0131 eski sanayilerinin yerini ald\u0131, ancak eyaletin ekonomisi ve b\u00fcy\u00fcmesi Georgia ve Florida gibi b\u00f6lgedeki di\u011fer eyaletlerin gerisinde kald\u0131.\n\n21. y\u00fczy\u0131l \n2001 y\u0131l\u0131nda Alabama Y\u00fcksek Mahkemesi ba\u015fyarg\u0131c\u0131 Roy Moore, Montgomery'deki ba\u015fkente On Emir'in bir heykelini yerle\u015ftirdi. 2002 y\u0131l\u0131nda 11. ABD B\u00f6lge Mahkemesi heykelin kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 emretti, ancak Moore mahkeme karar\u0131na uymay\u0131 reddetti, bu da an\u0131t\u0131n kalmas\u0131 lehine ba\u015fkent \u00e7evresinde protestolara yol a\u00e7t\u0131. An\u0131t A\u011fustos 2003'te kald\u0131r\u0131ld\u0131.\n\nYirmi birinci y\u00fczy\u0131lda eyalette birka\u00e7 do\u011fal afet meydana gelmi\u015ftir. 2004 y\u0131l\u0131nda 3. kategori bir f\u0131rt\u0131na olan Ivan Kas\u0131rgas\u0131 eyaleti vurmu\u015f ve 18 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde hasara yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Bu, modern tarihinde eyaleti vuran en y\u0131k\u0131c\u0131 f\u0131rt\u0131nalar aras\u0131ndayd\u0131. Nisan 2011'de 62 hortumdan olu\u015fan s\u00fcper bir salg\u0131n eyaleti vurmu\u015f ve 238 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne yol a\u00e7arak bir\u00e7ok toplumu harap etmi\u015ftir.\n\nCo\u011frafya \n\nAlabama, 135.760 km2 toplam alan\u0131yla Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en b\u00fcy\u00fck otuzuncu eyaletidir: Alan\u0131n %3,2'si sudur, bu da Alabama'y\u0131 y\u00fczey suyu miktar\u0131nda 23. s\u0131raya yerle\u015ftirir ve ayn\u0131 zamanda ABD'deki en b\u00fcy\u00fck ikinci i\u00e7 suyolu sistemine sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Arazi alan\u0131n\u0131n yakla\u015f\u0131k be\u015fte \u00fc\u00e7\u00fc, Mississippi Nehri ve Meksika K\u00f6rfezi'ne do\u011fru genel bir ini\u015fe sahip yumu\u015fak bir ova olan Gulf Coastal Plain'in bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Kuzey Alabama b\u00f6lgesi \u00e7o\u011funlukla da\u011fl\u0131kt\u0131r, Tennessee Nehri b\u00fcy\u00fck bir vadiyi keser ve \u00e7ok say\u0131da dere, akarsu, nehir, da\u011f ve g\u00f6l olu\u015fturur.\n\nAlabama kuzeyde Tennessee, do\u011fuda Georgia, g\u00fcneyde Florida ve bat\u0131da Mississippi eyaletleriyle kom\u015fudur. Alabama'n\u0131n Meksika K\u00f6rfezi'nde, eyaletin en g\u00fcney ucunda k\u0131y\u0131 \u015feridi vard\u0131r. Eyaletin y\u00fcksekli\u011fi deniz seviyesinden Mobile K\u00f6rfezi'ne, kuzeydo\u011fuda 610 m fazla y\u00fcksekli\u011fe ve 735 m y\u00fcksekli\u011findeki Cheaha Da\u011f\u0131'na kadar de\u011fi\u015fmektedir.\n\nAlabama'n\u0131n arazisi 89.000 km2 ormandan veya eyaletin toplam arazi alan\u0131n\u0131n %67'sinden olu\u015fmaktad\u0131r. K\u00f6rfez K\u0131y\u0131s\u0131 boyunca uzanan banliy\u00f6 Baldwin County, hem y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc hem de su alan\u0131 bak\u0131m\u0131ndan eyaletin en b\u00fcy\u00fck il\u00e7esidir.\n\nAlabama'da Ulusal Park Servisi taraf\u0131ndan y\u00f6netilen alanlar aras\u0131nda Alexander City yak\u0131nlar\u0131ndaki Horseshoe Bend Ulusal Askeri Park\u0131; Fort Payne yak\u0131nlar\u0131ndaki Little River Canyon Ulusal Koruma Alan\u0131; Bridgeport'taki Russell Ma\u011faras\u0131 Ulusal An\u0131t\u0131; Tuskegee'deki Tuskegee Havac\u0131lar\u0131 Ulusal Tarihi Alan\u0131 ve Tuskegee yak\u0131nlar\u0131ndaki Tuskegee Enstit\u00fcs\u00fc Ulusal Tarihi Alan\u0131 bulunmaktad\u0131r.. Ayr\u0131ca Alabama'da d\u00f6rt Ulusal Orman bulunmaktad\u0131r: Conecuh, Talladega, Tuskegee ve William B. Bankhead. Alabama'da ayr\u0131ca Natchez Trace Parkway, Selma'dan Montgomery'ye Ulusal Tarihi Yolu ve Trail of Tears Ulusal Tarihi Yolu bulunmaktad\u0131r.\n\nKayda de\u011fer do\u011fa harikalar\u0131 aras\u0131nda \u015funlar yer almaktad\u0131r: Haleyville'in hemen g\u00fcneyinde bulunan ve Rockies'in do\u011fusundaki en uzun do\u011fal k\u00f6pr\u00fc olan \"Do\u011fal K\u00f6pr\u00fc\" kayas\u0131; Marshall County'de bulunan ve katedral benzeri g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcnden dolay\u0131 bu ad\u0131 alan Katedral Ma\u011faralar\u0131, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck ma\u011fara giri\u015flerinden ve dikitlerinden birine sahiptir; Fairhope'taki Ecor Rouge, Maine ve Meksika aras\u0131ndaki en y\u00fcksek k\u0131y\u0131 \u015feridi noktas\u0131d\u0131r. Childersburg'daki DeSoto Ma\u011faralar\u0131, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde resmi olarak kaydedilen ilk ma\u011faras\u0131d\u0131r. Gadsden'deki Noccalula \u015eelaleleri 90 metrelik bir \u015felaleye sahiptir. Phil Campbell yak\u0131nlar\u0131ndaki Dismals Kanyonu iki \u015felaleye, alt\u0131 do\u011fal k\u00f6pr\u00fcye ev sahipli\u011fi yapar ve efsanevi kanun ka\u00e7a\u011f\u0131 Jesse James'in saklanma yeri oldu\u011fu iddia edilir. Jackson County'deki Stephens Gap Ma\u011faras\u0131 143 metrelik bir \u00e7ukura, iki \u015felaleye sahiptir ve Amerika'da en \u00e7ok foto\u011fraf\u0131 \u00e7ekilen vah\u015fi ma\u011fara manzaralar\u0131ndan biridir. Fort Payne yak\u0131nlar\u0131ndaki Little River Kanyonu, \u00fclkenin en uzun da\u011f nehirlerinden biridir. Warrior yak\u0131nlar\u0131ndaki Rickwood Ma\u011faralar\u0131'nda bir yeralt\u0131 havuzu, k\u00f6r ma\u011fara bal\u0131klar\u0131 ve 260 milyon y\u0131ll\u0131k kire\u00e7ta\u015f\u0131 olu\u015fumlar\u0131 bulunmaktad\u0131r.\nMontgomery'nin hemen kuzeyindeki Elmore County'de 8\u00a0km geni\u015fli\u011finde bir krater bulunmaktad\u0131r. Buras\u0131 \"Alabama'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck do\u011fal felaketinin\" ya\u015fand\u0131\u011f\u0131 Wetumpka krateridir. Yakla\u015f\u0131k 80 milyon y\u0131l \u00f6nce b\u00f6lgeye 300 m geni\u015fli\u011finde bir g\u00f6kta\u015f\u0131 \u00e7arpm\u0131\u015ft\u0131r. Wetumpka \u015fehir merkezinin hemen do\u011fusundaki tepeler, ana kayaya patlat\u0131lan \u00e7arpma kraterinin a\u015f\u0131nm\u0131\u015f kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131 sergilemektedir ve b\u00f6lge, y\u00fczeyin alt\u0131nda bulunabilen k\u0131r\u0131klar\u0131n ve par\u00e7alanm\u0131\u015f kaya b\u00f6lgelerinin e\u015fmerkezli halkalar\u0131 nedeniyle Wetumpka krateri veya astrobleme (\"y\u0131ld\u0131z yaras\u0131\") olarak etiketlenmi\u015ftir. 2002 y\u0131l\u0131nda, Viyana \u00dcniversitesi Jeokimya Enstit\u00fcs\u00fc'nden Christian Koeberl kan\u0131tlar\u0131 yay\u0131nlad\u0131 ve b\u00f6lgeyi D\u00fcnya \u00fczerinde tan\u0131nan 157. \u00e7arpma krateri olarak belirledi.\n\n\u0130klim \nEyalet, Koppen \u0130klim S\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 alt\u0131nda nemli subtropikal (Cfa) olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Y\u0131ll\u0131k ortalama s\u0131cakl\u0131k 18\u00a0\u00b0C'dir. S\u0131cakl\u0131klar, Meksika K\u00f6rfezi'ne yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle eyaletin g\u00fcney kesiminde daha s\u0131cak olma e\u011filimindeyken, eyaletin kuzey kesimlerinde, \u00f6zellikle kuzeydo\u011fudaki Appalachian Da\u011flar\u0131'nda biraz daha so\u011fuk olma e\u011filimindedir. Genel olarak Alabama'da yazlar \u00e7ok s\u0131cak, k\u0131\u015flar ise \u0131l\u0131k ge\u00e7er ve y\u0131l boyunca bol ya\u011f\u0131\u015f al\u0131r. Alabama y\u0131lda ortalama 1.400\u00a0mm ya\u011f\u0131\u015f al\u0131r ve eyaletin g\u00fcney kesiminde 300 g\u00fcne varan uzun bir b\u00fcy\u00fcme mevsimine sahiptir.\n\nAlabama'da yazlar ABD'nin en s\u0131cak yazlar\u0131 aras\u0131nda yer al\u0131r ve eyaletin baz\u0131 b\u00f6lgelerinde yaz boyunca ortalama 32\u00a0\u00b0C \u00fczerinde y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131klar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Alabama ayr\u0131ca tropikal f\u0131rt\u0131nalara ve kas\u0131rgalara da e\u011filimlidir. Eyaletin K\u00f6rfez'den uzak b\u00f6lgeleri, i\u00e7 kesimlere do\u011fru ilerleyip zay\u0131flad\u0131klar\u0131nda genellikle muazzam miktarda ya\u011fmur b\u0131rakan f\u0131rt\u0131nalar\u0131n etkilerine kar\u015f\u0131 ba\u011f\u0131\u015f\u0131k de\u011fildir.\n\nG\u00fcney Alabama \u00e7ok say\u0131da g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc f\u0131rt\u0131na bildirmektedir. Mobile K\u00f6rfezi \u00e7evresindeki K\u00f6rfez K\u0131y\u0131s\u0131'nda y\u0131lda ortalama 70 ila 80 g\u00fcn g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc rapor edilmektedir. Bu aktivite eyaletin kuzeyine do\u011fru biraz azal\u0131r, ancak eyaletin en kuzeyinde bile y\u0131lda yakla\u015f\u0131k 60 g\u00fcn g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcs\u00fc rapor edilir. Bazen g\u00f6k g\u00fcr\u00fclt\u00fcl\u00fc f\u0131rt\u0131nalar s\u0131k s\u0131k \u015fim\u015fek ve b\u00fcy\u00fck dolu ya\u011f\u0131\u015flar\u0131yla birlikte \u015fiddetli olur; eyaletin orta ve kuzey kesimleri bu t\u00fcr f\u0131rt\u0131nalara kar\u015f\u0131 en savunmas\u0131z b\u00f6lgelerdir. Alabama y\u0131ld\u0131r\u0131mdan \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131nda dokuzuncu, ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen y\u0131ld\u0131r\u0131m \u00e7arpmas\u0131 sonucu \u00f6lenlerin say\u0131s\u0131nda ise onuncu s\u0131rada yer almaktad\u0131r.\nAlabama, Oklahoma ve Iowa ile birlikte, Ulusal \u0130klim Veri Merkezi'nin 1 Ocak 1950'den Haziran 2013'e kadar olan d\u00f6neme ili\u015fkin istatistiklerine g\u00f6re, herhangi bir eyalet aras\u0131nda en fazla teyit edilmi\u015f F5 ve EF5 hortumuna sahiptir. Uzun s\u00fcredir takip edilen birka\u00e7 F5/EF5 kas\u0131rgas\u0131, Alabama'n\u0131n 1950'den bu yana di\u011fer t\u00fcm eyaletlerden daha fazla kas\u0131rga \u00f6l\u00fcm\u00fc bildirmesine katk\u0131da bulunmu\u015ftur. Eyalet 1974 S\u00fcper Salg\u0131n\u0131'ndan etkilenmi\u015f ve 2011 S\u00fcper Salg\u0131n\u0131'nda b\u00fcy\u00fck bir y\u0131k\u0131ma u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. 2011 S\u00fcper Salg\u0131n\u0131 eyalette rekor say\u0131da hortum \u00fcretmi\u015ftir. Bu say\u0131 62'ye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nHortumlar\u0131n en yo\u011fun oldu\u011fu mevsim eyaletin kuzey ve g\u00fcney kesimleri aras\u0131nda de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. Alabama, tipik \u015fiddetli ilkbahar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Kas\u0131m ve Aral\u0131k aylar\u0131nda ikinci bir hortum sezonuna sahip olan d\u00fcnyadaki birka\u00e7 yerden biridir. Tennessee Nehri Vadisi boyunca uzanan kuzey kesimi en savunmas\u0131z b\u00f6lgedir. Alabama ve Mississippi'nin hortumlardan en \u00e7ok etkilenen b\u00f6lgesi, G\u00fcney Ovalar\u0131ndaki Tornado Alley'den farkl\u0131 olarak bazen Dixie Alley olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\nG\u00fcneydo\u011fu Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin \u00e7o\u011funda oldu\u011fu gibi Alabama'da da k\u0131\u015flar genellikle \u0131l\u0131k ge\u00e7er ve Ocak ay\u0131 ortalama d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klar\u0131 Mobile'da 4\u00a0\u00b0C ve Birmingham'da 0\u00a0\u00b0C civar\u0131ndad\u0131r. Alabama'n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 nadiren g\u00f6r\u00fclse de, eyaletin Montgomery'nin kuzeyindeki b\u00f6lgeleri her k\u0131\u015f birka\u00e7 kez toz halinde kar alabilir ve birka\u00e7 y\u0131lda bir orta derecede yo\u011fun kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 g\u00f6r\u00fclebilir. Tarihi kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olaylar\u0131 aras\u0131nda 1963 Yeni Y\u0131l Arifesi kar f\u0131rt\u0131nas\u0131 ve 1993 Y\u00fczy\u0131l\u0131n F\u0131rt\u0131nas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Birmingham b\u00f6lgesi i\u00e7in y\u0131ll\u0131k ortalama kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 y\u0131lda 51\u00a0mm'dir. G\u00fcney K\u00f6rfez k\u0131y\u0131s\u0131nda kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 daha seyrektir, bazen birka\u00e7 y\u0131l hi\u00e7 kar ya\u011f\u0131\u015f\u0131 olmaz.\n\nAlabama'n\u0131n en y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 olan 44\u00a0\u00b0C, 5 Eyl\u00fcl 1925'te, \u015firketle\u015fmemi\u015f Centerville toplulu\u011funda kaydedilmi\u015ftir. Rekor d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k olan -33\u00a0\u00b0C 30 Ocak 1966'da New Market'te meydana gelmi\u015ftir.\n\nFlora ve fauna \n\nAlabama, Tennessee Vadisi, Appalachian Platosu ve kuzeydeki Ridge-and-Valley Appalachians'tan orta b\u00f6lgedeki Piedmont, Canebrake ve Black Belt'e, g\u00fcneydeki Gulf Coastal Plain ve Meksika K\u00f6rfezi boyunca uzanan sahillere kadar uzanan habitatlarda \u00e7ok \u00e7e\u015fitli flora ve faunaya ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Eyalet, genel biyolojik \u00e7e\u015fitlilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan genellikle \u00fclkenin en \u00fcst s\u0131ralar\u0131nda yer almaktad\u0131r.\n\nAlabama subtropikal i\u011fne yaprakl\u0131 orman biyomunda yer al\u0131r ve bir zamanlar, halen eyaletteki ormanlar\u0131n en b\u00fcy\u00fck oran\u0131n\u0131 olu\u015fturan geni\u015f \u00e7am ormanlar\u0131na sahiptir. \u015eu anda floras\u0131n\u0131n \u00e7e\u015fitlili\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fclkede be\u015finci s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Yakla\u015f\u0131k 4.000 pteridofit ve spermatofit bitki t\u00fcr\u00fcne ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r.\n\nEyaletteki yerli hayvan t\u00fcrleri aras\u0131nda 62 memeli t\u00fcr\u00fc, 93 s\u00fcr\u00fcngen t\u00fcr\u00fc, 73 amfibi t\u00fcr\u00fc, yakla\u015f\u0131k 307 yerli tatl\u0131 su bal\u0131\u011f\u0131 t\u00fcr\u00fc ve y\u0131l\u0131n en az bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc eyalette ge\u00e7iren 420 ku\u015f t\u00fcr\u00fc bulunmaktad\u0131r. Omurgas\u0131zlar aras\u0131nda 97 kerevit t\u00fcr\u00fc ve 383 yumu\u015fak\u00e7a t\u00fcr\u00fc bulunmaktad\u0131r. Bu yumu\u015fak\u00e7a t\u00fcrlerinden 113'\u00fc eyalet d\u0131\u015f\u0131nda hi\u00e7 toplanmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nN\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re belirlenmi\u015f alanlar ve metropoliten alanlar\n\n\u015eehirler\n\nDemografi \n\n2020 Amerika Birle\u015fik Devletleri n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re Alabama'n\u0131n n\u00fcfusu 1 Nisan 2020'de 5.024.279'dur ve 2010 n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan bu yana 244.543 veya %5,12'lik bir art\u0131\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Bu, son n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan bu yana 121.054'l\u00fck do\u011fal bir art\u0131\u015f\u0131 (502.457 do\u011fum eksi 381.403 \u00f6l\u00fcm) ve eyalete net g\u00f6\u00e7 nedeniyle 104.991'lik bir art\u0131\u015f\u0131 i\u00e7ermektedir.\n\nABD d\u0131\u015f\u0131ndan gelen g\u00f6\u00e7 31.180 ki\u015filik net bir art\u0131\u015fa neden olurken, \u00fclke i\u00e7indeki g\u00f6\u00e7 73.811 ki\u015filik net bir kazan\u00e7 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Eyalette 108.000 yabanc\u0131 do\u011fumlu (eyalet n\u00fcfusunun %2,4'\u00fc) bulunmaktad\u0131r ve bunlar\u0131n tahmini %22,2'si belgesizdir (24.000). Alabama, 2020 itibar\u0131yla %25,8 ile ABD eyaletleri aras\u0131nda en y\u00fcksek 5. Afro-Amerikan n\u00fcfusa sahiptir.\n\nAlabama'n\u0131n n\u00fcfus merkezi Chilton County'de, Jemison kasabas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda yer almaktad\u0131r.\n\nDil \nAlabama'da ya\u015fayanlar\u0131n \u00e7o\u011fu (be\u015f ya\u015f ve \u00fczerindekilerin %95,1'i) 2010 y\u0131l\u0131nda evde yaln\u0131zca \u0130ngilizce konu\u015fmaktayd\u0131; bu oran 2000 y\u0131l\u0131ndaki %96,1'e g\u00f6re k\u00fc\u00e7\u00fck bir d\u00fc\u015f\u00fc\u015f g\u00f6stermi\u015ftir. Alabama \u0130ngilizcesi a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak G\u00fcney \u0130ngilizcesidir ve Tennessee'den s\u0131n\u0131r \u00f6tesine ta\u015f\u0131nan G\u00fcney Midland konu\u015fmas\u0131yla ili\u015fkilidir. B\u00fcy\u00fck G\u00fcney konu\u015fma b\u00f6lgesinde, \u00f6rne\u011fin \"bird\" kelimesinin \"boyd\" telaffuzu gibi, sondaki r'nin giderek kaybolmas\u0131 s\u00f6z konusudur. Eyaletin kuzey \u00fc\u00e7te birinde, s\u0131ras\u0131yla \"form\" ve \"orb\" ile kafiyeli bir G\u00fcney Midland \"arm\" ve \"barb\" vard\u0131r. Alabama \u0130ngilizcesindeki benzersiz kelimeler \u015funlard\u0131r: redworm (solucan), peckerwood (a\u011fa\u00e7kakan), snake doctor ve snake feeder (yusuf\u00e7uk), tow sack (\u00e7uval bezi torbas\u0131), plum peach (\u015feftali eri\u011fi), French harp (m\u0131z\u0131ka) ve dog ironons (andiron).\n\nDin \n\n2008 Amerikan Dini Kimlik Ara\u015ft\u0131rmas\u0131'nda Alabamal\u0131 kat\u0131l\u0131mc\u0131lar\u0131n %86's\u0131 dinlerini Hristiyan, %6's\u0131 Katolik olarak bildirirken, %11'inin dini yoktur. Di\u011fer geleneklerin bile\u015fimi ise %0,5 Mormon, %0,5 Yahudi, %0,5 M\u00fcsl\u00fcman, %0,5 Budist ve %0,5 Hindu \u015feklindedir.\n\nAlabama, \u00e7ok say\u0131da Protestan Hristiyan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 bir b\u00f6lge olan \u0130ncil Ku\u015fa\u011f\u0131'n\u0131n ortas\u0131nda yer almaktad\u0131r. Alabama, n\u00fcfusun yakla\u015f\u0131k %58'inin d\u00fczenli olarak kiliseye gitti\u011fi, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en dindar eyaletlerinden biri olarak tan\u0131mlanmaktad\u0131r. Eyaletteki insanlar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu kendilerini Evanjelik Protestan olarak tan\u0131mlamaktad\u0131r. 2010 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama'daki en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7 mezhep grubu G\u00fcney Baptist Konvansiyonu, Birle\u015fik Metodist Kilisesi ve mezhepsel olmayan Evanjelik Protestan.\n\nAlabama'da G\u00fcney Baptist Konvansiyonu 1.380.121 ki\u015fi ile en fazla taraftara sahip konvansiyon olup, bunu 327.734 ki\u015fi ile Birle\u015fik Metodist Kilisesi, 220.938 ki\u015fi ile mezhepsel olmayan Evanjelik Protestan ve 150.647 ki\u015fi ile Katolik Kilisesi takip etmektedir. Bir\u00e7ok Baptist ve Metodist cemaati 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda vaizlerin G\u00fcney'de din de\u011fi\u015ftirdi\u011fi B\u00fcy\u00fck Uyan\u0131\u015f d\u00f6neminde kurulmu\u015ftur. Tanr\u0131 Meclisleri'nin yakla\u015f\u0131k 60.000, Mesih Kiliseleri'nin ise yakla\u015f\u0131k 120.000 \u00fcyesi vard\u0131. \u0130sko\u00e7-\u0130rlandal\u0131 18. y\u00fczy\u0131l g\u00f6\u00e7menleri ve onlar\u0131n soyundan gelenlerle g\u00fc\u00e7l\u00fc ba\u011flar\u0131 olan Presbiteryen kiliselerinin toplam \u00fcye say\u0131s\u0131 75.000 civar\u0131ndayd\u0131 (PCA 108 cemaatte 28.009 \u00fcye, PC(USA)- 147 cemaatte 26.247 \u00fcye, Cumberland Presbiteryen Kilisesi 59 cemaatte 6.000 \u00fcye, Amerika'daki Cumberland Presbiteryen Kilisesi 5.000 \u00fcye ve 50 cemaat, ayr\u0131ca EPC ve Ortak Reform Presbiteryenleri 230 \u00fcye ve dokuz cemaat).\n\n2007 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ankete kat\u0131lanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %70'i Hristiyan \u0130ncillerinin d\u00f6rd\u00fcn\u00fc de sayabilmi\u015ftir. Dini tercihini belirtenlerin %59'u inan\u00e7lar\u0131 hakk\u0131nda \"tam bir anlay\u0131\u015fa\" sahip olduklar\u0131n\u0131 ve daha fazla \u00f6\u011frenmeye ihtiya\u00e7 duymad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6ylemi\u015ftir. 2007 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ankette Alabamal\u0131lar\u0131n %92'si eyaletteki kiliselere en az\u0131ndan biraz g\u00fcven duyduklar\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir.\n\n\u00c7ok daha az say\u0131da olmakla birlikte, Yahudilik, \u0130slam, Hinduizm, Budizm, Sihizm, Bahai \u0130nanc\u0131 ve \u00dcniteryen Evrenselcilik de dahil olmak \u00fczere di\u011fer bir\u00e7ok dini inan\u00e7 da eyalette temsil edilmektedir.\n\nYahudiler, Sefarad Yahudilerinin Londra'dan g\u00f6\u00e7 etti\u011fi 1763 y\u0131l\u0131ndan beri, Mobile'nin s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminde, bug\u00fcnk\u00fc Alabama'da bulunmaktad\u0131r. Eyaletteki en eski Yahudi cemaati Mobile'deki Congregation Sha'arai Shomayim'dir. Eyalet yasama organ\u0131 taraf\u0131ndan 25 Ocak 1844 tarihinde resmen tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. On dokuzuncu ve yirminci y\u00fczy\u0131llardaki sonraki g\u00f6\u00e7menler Do\u011fu Avrupa'dan gelen A\u015fkenaz Yahudileri olma e\u011filimindeydi. Eyaletteki Yahudi mezhepleri aras\u0131nda iki Ortodoks, d\u00f6rt Muhafazak\u00e2r, on Reform ve bir H\u00fcmanist sinagog bulunmaktad\u0131r.\n\nAlabama'da M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131 giderek art\u0131yor. 2011 y\u0131l\u0131na kadar \u00e7o\u011fu Afro-Amerikan din de\u011fi\u015ftirenler taraf\u0131ndan in\u015fa edilen 31 cami bulunuyor.\n\nEyaletteki bir\u00e7ok Hindu tap\u0131na\u011f\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr merkezi Hintli g\u00f6\u00e7menler ve onlar\u0131n torunlar\u0131 taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur; bunlar\u0131n en bilinenleri Birmingham'daki Shri Swaminarayan Mandir, Pelham'daki Hindu Tap\u0131na\u011f\u0131 ve Birmingham K\u00fclt\u00fcr Merkezi, Capshaw'daki Kuzey Alabama Hindu K\u00fclt\u00fcr Merkezi ve Tuscaloosa'daki Hindu Mandir ve K\u00fclt\u00fcr Merkezidir.\n\nTheravada Budistleri i\u00e7in alt\u0131 Dharma merkezi ve kurulu\u015fu vard\u0131r. Manast\u0131r Budist tap\u0131naklar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu Mobile County'nin g\u00fcneyinde, Bayou La Batre yak\u0131nlar\u0131nda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu b\u00f6lge 1970'lerde ve sonras\u0131nda Kambo\u00e7ya, Laos ve Vietnam'dan gelen m\u00fcltecilerin ak\u0131n\u0131na u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r. Bayou La Batre'nin on mil yar\u0131\u00e7ap\u0131ndaki d\u00f6rt tap\u0131nak aras\u0131nda Chua Chanh Giac, Wat Buddharaksa ve Wat Lao Phoutthavihan bulunmaktad\u0131r.\n\nAlabama'da Bahai Dini'ne ba\u011fl\u0131 ilk topluluk 1896 y\u0131l\u0131nda Chicago'dan Fairhope'a ta\u015f\u0131nan Paul K. Dealy taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Alabama'daki Bahai merkezleri Birmingham, Huntsville ve Florence'da bulunmaktad\u0131r.\n\nSa\u011fl\u0131k \n2018 y\u0131l\u0131nda Alabama'da beklenen ya\u015fam s\u00fcresi 75,1 y\u0131l olup, 78,7 y\u0131l olan ulusal ortalaman\u0131n alt\u0131ndad\u0131r ve \u00fclkedeki en d\u00fc\u015f\u00fck \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc ya\u015fam s\u00fcresidir. Ortalama ya\u015fam s\u00fcresinin d\u00fc\u015fmesine neden olabilecek fakt\u00f6rler aras\u0131nda anne \u00f6l\u00fcmleri, intihar ve silah su\u00e7lar\u0131 yer almaktad\u0131r.\n\nHastal\u0131k Kontrol ve \u00d6nleme Merkezlerinin 2008 y\u0131l\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir ara\u015ft\u0131rma, Alabama'da obezitenin bir sorun oldu\u011funu ve %26 ile %29 aras\u0131nda bir orana sahip olan on il\u00e7e d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7o\u011fu il\u00e7ede yeti\u015fkinlerin %29'undan fazlas\u0131n\u0131n obez oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Eyalet sakinleri, di\u011fer be\u015f eyalette ya\u015fayanlarla birlikte, \u00fclke genelinde bo\u015f zamanlar\u0131nda fiziksel olarak aktif olma olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 en d\u00fc\u015f\u00fck olan gruptur. Alabama ve genel olarak ABD'nin g\u00fcneydo\u011fusu, yeti\u015fkinlerin %10'unu a\u015fan oran\u0131yla \u00fclkedeki en y\u00fcksek yeti\u015fkin ba\u015flang\u0131\u00e7l\u0131 diyabet vakalar\u0131ndan birine sahiptir.\n\nAlabama, 14 May\u0131s 2019 tarihinde, tecav\u00fcz ve ensest istisnas\u0131 olmaks\u0131z\u0131n, \"ciddi bir sa\u011fl\u0131k riski\" olmad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece hamileli\u011fin herhangi bir a\u015famas\u0131nda k\u00fcrtaj\u0131 yasaklayan \u0130nsan Hayat\u0131n\u0131 Koruma Yasas\u0131n\u0131 kabul etti. Yasa, k\u00fcrtaj yapan doktorlar\u0131 10 ila 99 y\u0131l hapis cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131yor. Yasan\u0131n asl\u0131nda bir sonraki Kas\u0131m ay\u0131nda y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesi gerekiyordu, ancak 29 Ekim 2019'da ABD B\u00f6lge Yarg\u0131c\u0131 Myron Thompson, 1973 tarihli ABD Y\u00fcksek Mahkemesi davas\u0131 Roe v. Wade ile \u00e7eli\u015fti\u011fi gerek\u00e7esiyle yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesini engelledi. 24 Haziran 2022'de, ABD Y\u00fcksek Mahkemesi'nin Dobbs v. Jackson Kad\u0131n Sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 \u00d6rg\u00fct\u00fc davas\u0131nda Roe v. Wade karar\u0131n\u0131 bozmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan, Yarg\u0131\u00e7 Thompson tedbir karar\u0131n\u0131 kald\u0131rarak yasan\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmesine izin verdi.\n\nEkonomi \nEyalet havac\u0131l\u0131k, e\u011fitim, sa\u011fl\u0131k hizmetleri, bankac\u0131l\u0131k ve otomobil imalat\u0131, maden \u00e7\u0131karma, \u00e7elik \u00fcretimi ve fabrikasyon dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli a\u011f\u0131r sanayilere yat\u0131r\u0131m yapm\u0131\u015ft\u0131r. 2006 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama'daki bitkisel ve hayvansal \u00fcretim 1,5 milyar dolar de\u011ferindeydi. Bir \u00f6nceki y\u00fczy\u0131l\u0131n tar\u0131m a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 ekonomisinin aksine, bu rakam eyaletin gayri safi yurti\u00e7i has\u0131las\u0131n\u0131n sadece y\u00fczde biri kadard\u0131. Arazilerin m\u00fcteahhitlere, kereste \u015firketlerine ve b\u00fcy\u00fck \u00e7iftlik holdinglerine sat\u0131lmas\u0131 nedeniyle 1960'lardan bu yana \u00f6zel \u00e7iftliklerin say\u0131s\u0131 sabit bir oranda azalm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2008'de tar\u0131m d\u0131\u015f\u0131 istihdam y\u00f6netim mesleklerinde 121.800; i\u015f ve finansal operasyonlarda 71.750; bilgisayarla ilgili ve matematiksel mesleklerde 36.790; mimarl\u0131k ve m\u00fchendislikte 44.200; ya\u015fam, fizik ve sosyal bilimlerde 12.410; toplum ve sosyal hizmetlerde 32.260; yasal mesleklerde 12.770; e\u011fitim, \u00f6\u011fretim ve k\u00fct\u00fcphane hizmetlerinde 116.250; sanat, tasar\u0131m ve medya mesleklerinde 27.840; sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde 121.110'dur; 44,750 yang\u0131nla m\u00fccadele, kolluk kuvvetleri ve g\u00fcvenlik; 154,040 g\u0131da haz\u0131rlama ve servis; 76,650 bina ve zemin temizli\u011fi ve bak\u0131m\u0131; 53,230 ki\u015fisel bak\u0131m ve hizmetler; 244,510 sat\u0131\u015f; 338,760 b\u00fcro ve y\u00f6netim deste\u011fi; 20,510 \u00e7ift\u00e7ilik, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve ormanc\u0131l\u0131k; 120,155 in\u015faat ve madencilik, gaz ve petrol \u00e7\u0131karma; 106,280 kurulum, bak\u0131m ve onar\u0131m; 224,110 \u00fcretim; ve 167,160 ula\u015ft\u0131rma ve malzeme ta\u015f\u0131ma.\n\nABD Ekonomik Analiz B\u00fcrosu'na g\u00f6re, 2008 y\u0131l\u0131 toplam gayri safi eyalet has\u0131las\u0131 170 milyar dolar veya ki\u015fi ba\u015f\u0131na 29.411 dolard\u0131. Alabama'n\u0131n 2012 GSY\u0130H'si bir \u00f6nceki y\u0131la g\u00f6re %1,2 artm\u0131\u015ft\u0131r. En b\u00fcy\u00fck art\u0131\u015f bilgi teknolojileri alan\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. 2010 y\u0131l\u0131nda eyalette ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelir 22.984 dolard\u0131.\n\nEyaletin mevsimsellikten ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f i\u015fsizlik oran\u0131 Nisan 2015'te %5,8 idi. Bu oran, \u00fclke genelinde mevsimsellikten ar\u0131nd\u0131r\u0131lm\u0131\u015f %5,4'l\u00fck oranla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda.\n\nAlabama'da asgari \u00fccret yoktur ve \u015eubat 2016'da belediyelerin asgari \u00fccret belirlemesini engelleyen bir yasa \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. (Birmingham'da \u00e7\u0131kar\u0131lan bir y\u00f6netmelik asgari \u00fccreti 10.10 dolara \u00e7\u0131karacakt\u0131).\n\n2018 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama, ABD'deki eyaletler aras\u0131nda en y\u00fcksek alt\u0131nc\u0131 yoksulluk oran\u0131na sahiptir. 2017 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fmi\u015f Milletler \u00d6zel Raport\u00f6r\u00fc Philip Alston, Alabama'n\u0131n k\u0131rsal b\u00f6lgelerini gezdi ve geli\u015fmi\u015f d\u00fcnyada g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc her yerden daha k\u00f6t\u00fc oldu\u011funu s\u00f6yledi\u011fi \u00e7evre ko\u015fullar\u0131n\u0131 g\u00f6zlemledi.\n\nEn b\u00fcy\u00fck i\u015fverenler \n\nNisan 2011'de Alabama'da en \u00e7ok i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran be\u015f i\u015fveren \u015funlard\u0131.\n\nSonraki en b\u00fcy\u00fck yirmi i\u015fveren 2011 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla \u015funlard\u0131r.\n\nTar\u0131m \nAlabama'n\u0131n tar\u0131msal \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda k\u00fcmes hayvanlar\u0131 ve yumurta, b\u00fcy\u00fckba\u015f hayvan, bal\u0131k, bitki fidanlar\u0131, yer f\u0131st\u0131\u011f\u0131, pamuk, m\u0131s\u0131r ve sorgum gibi tah\u0131llar, sebzeler, s\u00fct, soya fasulyesi ve \u015feftali bulunmaktad\u0131r. \"Pamuk Eyaleti\" olarak bilinmesine ra\u011fmen Alabama, \u00e7e\u015fitli raporlara g\u00f6re ulusal pamuk \u00fcretiminde sekizinci ile onuncu s\u0131ralar aras\u0131nda yer almaktad\u0131r ve Texas, Georgia ve Mississippi ilk \u00fc\u00e7\u00fc olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\nSu \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi \nSu \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi Alabama ekonomisinin b\u00fcy\u00fck bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Alabamal\u0131lar 1960'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda su \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftiricili\u011fi yapmaya ba\u015flad\u0131. ABD'de \u00e7iftlikte yeti\u015ftirilen yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 Amerika'daki en pop\u00fcler 8. deniz \u00fcr\u00fcn\u00fcd\u00fcr. 2008 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama'da yakla\u015f\u0131k 4.000 ki\u015fi yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 end\u00fcstrisinde istihdam edilmi\u015f ve Alabama 59 milyon kg yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 \u00fcretmi\u015ftir. 2020 y\u0131l\u0131nda Alabama, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde \u00e7iftlikte yeti\u015ftirilen yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131n\u0131n 1/3'\u00fcn\u00fc \u00fcretmi\u015ftir. Alabama'da yeti\u015ftirilen yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131n\u0131n 2020 y\u0131l\u0131 toplam sat\u0131\u015flar\u0131 307 milyon dolara e\u015fittir, ancak 2020 y\u0131l\u0131na kadar Alabamal\u0131lar\u0131n toplam istihdam\u0131 2.442'ye d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\n2000'lerin ba\u015f\u0131ndan 2020'ye kadar Alabama yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 end\u00fcstrisi 250 \u00e7iftlik ve 4 i\u015fleyiciden 66 \u00e7iftlik ve 2 i\u015fleyiciye gerilemi\u015ftir. Bu d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn nedenleri aras\u0131nda artan yem fiyatlar\u0131, yay\u0131n bal\u0131\u011f\u0131 alternatifleri, COVID-19'un restoran sat\u0131\u015flar\u0131 \u00fczerindeki etkisi, hastal\u0131k ve bal\u0131k boyutu yer almaktad\u0131r.\n\nEnd\u00fcstri \nAlabama'n\u0131n end\u00fcstriyel \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 aras\u0131nda demir ve \u00e7elik \u00fcr\u00fcnleri (d\u00f6kme demir ve \u00e7elik boru dahil); ka\u011f\u0131t, kereste ve ah\u015fap \u00fcr\u00fcnleri; madencilik (\u00e7o\u011funlukla k\u00f6m\u00fcr); plastik \u00fcr\u00fcnler; otomobiller ve kamyonlar; ve giyim e\u015fyalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Alabama, \u00e7o\u011funlukla NASA'n\u0131n George C. Marshall Uzay U\u00e7u\u015f Merkezi'nin ve merkezi Redstone Arsenal'de bulunan ABD Ordusu Malzeme Komutanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n bulundu\u011fu Huntsville b\u00f6lgesinde havac\u0131l\u0131k ve elektronik \u00fcr\u00fcnler \u00fcretmektedir.\n\nAlabama'n\u0131n 1990'lardan bu yana kaydetti\u011fi ekonomik b\u00fcy\u00fcmenin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131, eyaletin geni\u015fleyen otomotiv imalat end\u00fcstrisinden kaynaklanmaktad\u0131r. Eyalette Honda Manufacturing of Alabama, Hyundai Motor Manufacturing Alabama, Mercedes-Benz U.S. International ve Toyota Motor Manufacturing Alabama'n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bunlar\u0131n \u00e7e\u015fitli tedarik\u00e7ileri de bulunmaktad\u0131r. Otomobil end\u00fcstrisi 1993 y\u0131l\u0131ndan bu yana eyalette 67.800'den fazla yeni istihdam yaratm\u0131\u015ft\u0131r. Alabama \u015fu anda ara\u00e7 ihracat\u0131nda \u00fclke genelinde 4. s\u0131rada yer almaktad\u0131r.\n\nOtomobil \u00fcreticileri 2012 y\u0131l\u0131nda eyaletteki end\u00fcstriyel geni\u015flemenin yakla\u015f\u0131k \u00fc\u00e7te birini olu\u015fturmu\u015ftur. Eyaletteki otomobil fabrikalar\u0131nda \u00fcretilen sekiz modelin 2012 y\u0131l\u0131 toplam sat\u0131\u015flar\u0131 74.335 adet olmu\u015ftur. Bu d\u00f6nemde en g\u00fc\u00e7l\u00fc model sat\u0131\u015flar\u0131 Hyundai Elantra kompakt otomobil, Mercedes-Benz GL-Serisi spor hizmet arac\u0131 ve Honda Ridgeline spor hizmet kamyonu olmu\u015ftur.\n\n\u00c7elik \u00fcreticileri Outokumpu, Nucor, SSAB, ThyssenKrupp ve U.S. Steel Alabama'da tesislere sahiptir ve 10.000'den fazla ki\u015fiye istihdam sa\u011flamaktad\u0131r. May\u0131s 2007'de Alman \u00e7elik \u00fcreticisi ThyssenKrupp, 4.65 milyar dolarl\u0131k kombine paslanmaz ve karbon \u00e7elik i\u015fleme tesisi i\u00e7in Mobile County'deki Calvert'i se\u00e7ti. ThyssenKrupp'un paslanmaz \u00e7elik b\u00f6l\u00fcm\u00fc Inoxum, Calvert tesisinin paslanmaz k\u0131sm\u0131 da dahil olmak \u00fczere, 2012 y\u0131l\u0131nda Finlandiyal\u0131 paslanmaz \u00e7elik \u015firketi Outokumpu'ya sat\u0131ld\u0131. ThyssenKrupp tesisinin kalan k\u0131sm\u0131 i\u00e7in ArcelorMittal ve Nippon Steel Mart 2013'te 1,6 milyar dolarl\u0131k nihai tekliflerini sunmu\u015ftu. Companhia Sider\u00fargica Nacional Calvert'teki de\u011firmen ve Brezilya'daki ThyssenKrupp de\u011firmeninin \u00e7o\u011funluk hissesi i\u00e7in 3.8 milyar dolarl\u0131k kombine bir teklif sundun. Temmuz 2013'te tesis ArcelorMittal ve Nippon Steel'e sat\u0131ld\u0131.\n\nHunt Consolidated, Inc. \u015firketinin bir i\u015ftiraki olan Hunt Refining Company'nin merkezi Tuscaloosa'dad\u0131r ve burada bir rafineri i\u015fletmektedir. \u015eirket ayr\u0131ca Mobile, Melvin ve Moundville'de terminaller i\u015fletmektedir. JVC America, Inc. Tuscaloosa'da bir optik disk \u00e7o\u011faltma ve paketleme tesisi i\u015fletmektedir.\n\nGoodyear Lastik ve Kau\u00e7uk \u015eirketi, Gadsden'de yakla\u015f\u0131k 1.400 ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir fabrika i\u015fletmektedir. Tesis 1929 y\u0131l\u0131ndan beri faaliyet g\u00f6stermektedir.\n\nMobile'de bir Airbus A320 ailesi u\u00e7ak montaj fabrikas\u0131n\u0131n in\u015fa edilece\u011fi Airbus CEO'su Fabrice Br\u00e9gier taraf\u0131ndan 2 Temmuz 2012 tarihinde Mobile Kongre Merkezi'nde resmen duyuruldu. Planlar, A319, A320 ve A321 u\u00e7aklar\u0131n\u0131n montaj\u0131 i\u00e7in Brookley Aeroplex'te 600 milyon dolarl\u0131k bir fabrikay\u0131 i\u00e7eriyor. \u0130n\u015faat\u0131na 2013 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanan fabrikan\u0131n 2015 y\u0131l\u0131na kadar faaliyete ge\u00e7mesi ve 2017 y\u0131l\u0131na kadar y\u0131lda 50 u\u00e7ak \u00fcretmesi planlan\u0131yor. Montaj tesisi, \u015firketin Amerika Birle\u015fik Devletleri s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kurdu\u011fu ilk fabrika olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor. Airbus'\u0131n tesisin in\u015faat\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctmek \u00fczere Alabama merkezli Hoar Construction ile anla\u015ft\u0131\u011f\u0131 1 \u015eubat 2013 tarihinde duyuruldu. Resmi a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 14 Eyl\u00fcl 2015 tarihinde yap\u0131lan fabrika, 53 d\u00f6n\u00fcml\u00fck d\u00fcz bir arazide bir milyon metrekarelik bir alan\u0131 kapl\u0131yor.\n\nTurizm ve e\u011flence \n\nBusiness Insider'a g\u00f6re Alabama, 2014 y\u0131l\u0131nda ziyaret edilecek en pop\u00fcler eyaletler aras\u0131nda 14. s\u0131rada yer ald\u0131. 2017 y\u0131l\u0131nda tahmini 26 milyon turist eyaleti ziyaret etmi\u015f ve 14,3 milyar dolar harcayarak eyalette do\u011frudan ya da dolayl\u0131 olarak 186.900 ki\u015fiye i\u015f imkan\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r buna 589 milyon dolar harcayan 362.000 uluslararas\u0131 turist de dahildir.\n\nEyalet, d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan ziyaret\u00e7i \u00e7eken \u00e7e\u015fitli cazibe merkezlerine, do\u011fal \u00f6zelliklere, parklara ve etkinliklere ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r; \u00f6zellikle Gulf Shores'un halka a\u00e7\u0131k plajlar\u0131nda d\u00fczenlenen y\u0131ll\u0131k Hangout M\u00fczik Festivali; d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck on Shakespeare festivalinden biri olan Alabama Shakespeare Festivali eyaletin d\u00f6rt bir yan\u0131na da\u011f\u0131lm\u0131\u015f \u015fampiyona kalibresindeki golf sahalar\u0131ndan olu\u015fan Robert Trent Jones Golf Trail Victoryland gibi kumarhaneler, Alabama Splash Adventure gibi e\u011flence parklar\u0131, g\u00fcneydo\u011fudaki en b\u00fcy\u00fck al\u0131\u015fveri\u015f merkezlerinden biri olan Riverchase Galleria, Southern Living Magazine okuyucular\u0131 taraf\u0131ndan Alabama'daki en iyi g\u00f6l se\u00e7ilen Guntersville G\u00f6l\u00fc ve eyaletteki en eski m\u00fcze olan Alabama Do\u011fal Tarih M\u00fczesi.\n\nMobile, 1703 y\u0131l\u0131nda ba\u015flayan Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki en eski organize Mardi Gras kutlamas\u0131na sahip olmas\u0131yla bilinir. Ayr\u0131ca 1830 y\u0131l\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde resmi olarak d\u00fczenlenen ilk Mardi Gras ge\u00e7it t\u00f6renine ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r ve bu gelenek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de devam etmektedir. Mardi Gras, Mobile ve Baldwin eyaletlerinde resmi tatil g\u00fcn\u00fcd\u00fcr.\n\n2018 y\u0131l\u0131nda Mobile'daki Mardi Gras ge\u00e7it t\u00f6reni 892.811 ki\u015filik kat\u0131l\u0131mla eyaletin en \u00e7ok turist \u00e7eken etkinli\u011fi olmu\u015ftur. Huntsville'deki ABD Uzay ve Roket Merkezi 849.981 ki\u015filik kat\u0131l\u0131mla en \u00e7ok ziyaret\u00e7i \u00e7eken yer olurken, onu 543.090 ki\u015fiyle Birmingham Hayvanat Bah\u00e7esi takip etti. Parklar ve do\u011fal destinasyonlar aras\u0131nda Alabama'n\u0131n K\u00f6rfez K\u0131y\u0131s\u0131 6.700.000 ziyaret\u00e7i ile listenin ba\u015f\u0131nda yer ald\u0131.\n\nAlabama, \u00e7e\u015fitli manzaralar\u0131 ve ortamlar\u0131n z\u0131tl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle tarihsel olarak film \u00e7ekimleri i\u00e7in pop\u00fcler bir b\u00f6lge olmu\u015ftur. Alabama'da \u00e7ekilen filmler aras\u0131nda Close Encounters of the Third Kind, Get Out, 42, Selma, Big Fish, The Final Destination, Due Date, Need For Speed ve \u00e7ok daha fazlas\u0131.\n\nSa\u011fl\u0131k hizmetleri \nUAB Hastanesi, USA Health \u00dcniversite Hastanesi, Huntsville Hastanesi ve Alabama \u00c7ocuk Hastanesi Alabama'daki tek I. Seviye travma merkezleridir. UAB, yakla\u015f\u0131k 18.000 ki\u015filik i\u015fg\u00fcc\u00fc ile Alabama'daki en b\u00fcy\u00fck kamu i\u015fvereni konumundad\u0131r. 2017 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rma Alabama'n\u0131n \u00fclkedeki en az rekabet\u00e7i sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 pazar\u0131na sahip oldu\u011funu ortaya koymu\u015ftur. Blue Cross and Blue Shield of Alabama %84'l\u00fck bir pazar pay\u0131na sahiptir ve onu %7 ile UnitedHealth Group takip etmektedir.\n\nBankac\u0131l\u0131k \n\nRegions Financial Corporation, merkezi Alabama'da bulunan veya Alabama'da faaliyet g\u00f6steren en b\u00fcy\u00fck bankad\u0131r. PNC Financial Services ve Wells Fargo da Alabama'da \u00f6nemli bir varl\u0131\u011fa sahiptir.\n\nWells Fargo'nun Birmingham'da b\u00f6lgesel bir genel merkezi, bir operasyon merkezi kamp\u00fcs\u00fc ve 400 milyon dolarl\u0131k bir veri merkezi bulunmaktad\u0131r. ServisFirst ve New South Federal Savings Bank da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bankan\u0131n merkezi de Birmingham b\u00f6lgesinde bulunmaktad\u0131r. Birmingham ayr\u0131ca Harbert Management Corporation da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck yat\u0131r\u0131m y\u00f6netimi \u015firketinin merkezi olarak hizmet vermektedir.\n\nElektronik ve ileti\u015fim \nTelekom\u00fcnikasyon sa\u011flay\u0131c\u0131s\u0131 AT&T, eski ad\u0131yla BellSouth, Birmingham'daki birka\u00e7 b\u00fcy\u00fck ofisiyle Alabama'da \u00f6nemli bir varl\u0131\u011fa sahiptir.\n\nA\u011f eri\u015fim \u015firketi ADTRAN, bilgisayar grafik \u015firketi Intergraph ve BT altyap\u0131 \u015firketi Avocent gibi bir\u00e7ok teknoloji \u015firketinin merkezi Huntsville'de bulunmaktad\u0131r.\n\n\u0130n\u015faat \nMerkezi Alabama'da bulunan ve URS Corporation'\u0131n i\u015ftirakleri olan Brasfield & Gorrie, BE&K, Hoar Construction ve B.L. Harbert International, Engineering News-Record'un en iyi tasar\u0131m, uluslararas\u0131 in\u015faat ve m\u00fchendislik firmalar\u0131 listelerinde rutin olarak yer almaktad\u0131r.\n\nHukuk ve h\u00fck\u00fcmet\n\nEyalet h\u00fck\u00fcmeti \n\nAlabama h\u00fck\u00fbmetinin temel belgesi 1901 y\u0131l\u0131nda onaylanan Alabama Anayasas\u0131'd\u0131r. 850'den fazla de\u011fi\u015fiklik ve yakla\u015f\u0131k 87.000 kelime ile baz\u0131 hesaplara g\u00f6re d\u00fcnyan\u0131n en uzun anayasas\u0131d\u0131r ve Birle\u015fik Devletler Anayasas\u0131'n\u0131n yakla\u015f\u0131k k\u0131rk kat\u0131 uzunlu\u011fundad\u0131r.\n\nAlabama anayasas\u0131n\u0131n yeniden yaz\u0131lmas\u0131 ve modernle\u015ftirilmesi i\u00e7in \u00f6nemli bir hareket olmu\u015ftur. Ele\u015ftirmenler, Alabama anayasas\u0131n\u0131n eyalet yasama organ\u0131na olduk\u00e7a merkezi bir g\u00fc\u00e7 verdi\u011fini ve yerelde neredeyse hi\u00e7 g\u00fc\u00e7 b\u0131rakmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 savunuyor. \u00c7o\u011fu il\u00e7enin kendi kendini y\u00f6netme yetkisi yoktur. Eyaletin farkl\u0131 b\u00f6lgelerinde \u00f6nerilen herhangi bir politika de\u011fi\u015fikli\u011finin Alabama yasama meclisinin tamam\u0131 taraf\u0131ndan ve s\u0131kl\u0131kla eyalet referandumu ile onaylanmas\u0131 gerekmektedir. Mevcut anayasaya y\u00f6neltilen ele\u015ftirilerden biri, karma\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 ve uzunlu\u011funun ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve \u0131rk\u00e7\u0131l\u0131\u011f\u0131 kas\u0131tl\u0131 olarak kodlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmektedir.\n\nAlabama h\u00fck\u00fbmeti \u00fc\u00e7 e\u015fit kola ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yasama organ\u0131, 105 \u00fcyeli Alabama Temsilciler Meclisi ve 35 \u00fcyeli Alabama Senatosu'ndan olu\u015fan iki meclisli bir meclis olan Alabama Yasama Organ\u0131'd\u0131r. Yasama organ\u0131 eyalet yasalar\u0131n\u0131n yaz\u0131lmas\u0131, tart\u0131\u015f\u0131lmas\u0131, kabul edilmesi ya da reddedilmesinden sorumludur. Cumhuriyet\u00e7i Parti \u015fu anda Yasama Meclisinin her iki kanad\u0131nda da \u00e7o\u011funlu\u011fu elinde bulundurmaktad\u0131r. Yasama Meclisi, valinin vetosunu salt \u00e7o\u011funlukla ge\u00e7ersiz k\u0131lma yetkisine sahiptir (\u00e7o\u011fu eyalet Yasama Meclisinde vetoyu ge\u00e7ersiz k\u0131lmak i\u00e7in \u00fc\u00e7te iki \u00e7o\u011funluk gerekmektedir).\n\nEyalet, 1964 y\u0131l\u0131na kadar eyalet senat\u00f6rlerini her il\u00e7eye bir senat\u00f6r d\u00fc\u015fecek \u015fekilde co\u011frafi temelde se\u00e7iyordu. Anayasan\u0131n kabul edildi\u011fi 1901 y\u0131l\u0131ndan bu yana kongre b\u00f6lgeleri yeniden belirlenmemi\u015fti; bunun sonucunda kentle\u015fmi\u015f b\u00f6lgeler b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yetersiz temsil ediliyordu. Yasama b\u00f6lgelerini de on y\u0131ll\u0131k n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131n\u0131 yans\u0131tacak \u015fekilde de\u011fi\u015ftirmemi\u015fti. Reynolds v. Sims (1964) davas\u0131nda, ABD Y\u00fcksek Mahkemesi \"bir adam, bir oy\" ilkesini uygulayarak, kongre b\u00f6lgelerinin n\u00fcfus say\u0131mlar\u0131na g\u00f6re yeniden payla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine karar verdi (eyaletin anayasas\u0131nda zaten yer ald\u0131\u011f\u0131 ancak uygulamad\u0131\u011f\u0131 gibi.) Ayr\u0131ca mahkeme, eyaletlerin co\u011frafi temelli sistemlere sahip olmas\u0131 i\u00e7in anayasal bir dayanak olmad\u0131\u011f\u0131ndan, iki meclisli eyalet yasama meclislerinin her iki meclisinin de n\u00fcfusa g\u00f6re payla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fine karar verdi.\n\nO d\u00f6nemde Alabama ve di\u011fer pek \u00e7ok eyalet yasama b\u00f6lgelerini de\u011fi\u015ftirmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131, zira \u00fclke genelinde pek \u00e7ok eyalet kentsel alanlar\u0131 ve b\u00f6lgeleri yeterince temsil etmeyen sistemlere sahipti. Bu durum s\u00f6z konusu b\u00f6lgelere onlarca y\u0131l eksik yat\u0131r\u0131m yap\u0131lmas\u0131na neden olmu\u015ftu. \u00d6rne\u011fin, Birmingham ve Jefferson County vergileri eyalet b\u00fct\u00e7esinin \u00fc\u00e7te birini kar\u015f\u0131l\u0131yordu, ancak Jefferson County eyalet hizmetlerinin yaln\u0131zca 1/67'sini finansman olarak al\u0131yordu. Alabama yasama organ\u0131, yasama delegasyonlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla il\u00e7e y\u00f6netimlerinin kontrol\u00fcn\u00fc elinde tutuyordu.\nY\u00fcr\u00fctme organ\u0131 yasalar\u0131n uygulanmas\u0131ndan ve g\u00f6zetiminden sorumludur. Alabama valisi taraf\u0131ndan y\u00f6netilir. Y\u00fcr\u00fctme organ\u0131n\u0131n di\u011fer \u00fcyeleri aras\u0131nda kabine, Alabama vali yard\u0131mc\u0131s\u0131, Alabama Ba\u015fsavc\u0131s\u0131, Alabama D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131, Alabama Eyalet Sayman\u0131 ve Alabama Eyalet Denet\u00e7isi bulunmaktad\u0131r. Mevcut vali Cumhuriyet\u00e7i Kay Ivey'dir.\n\nYasama Meclisi \u00fcyeleri Kas\u0131m se\u00e7imlerinden hemen sonra g\u00f6reve ba\u015flarlar. Vali, vali yard\u0131mc\u0131s\u0131, ba\u015fsavc\u0131 ve di\u011fer anayasal g\u00f6revliler gibi eyalet \u00e7ap\u0131ndaki yetkililer bir sonraki Ocak ay\u0131nda g\u00f6reve ba\u015flar.\n\nYarg\u0131, Alabama Anayasas\u0131n\u0131 yorumlamaktan ve eyalet ceza ve hukuk davalar\u0131nda yasalar\u0131 uygulamaktan sorumludur. Eyaletin en y\u00fcksek mahkemesi Alabama Y\u00fcksek Mahkemesi'dir. Alabama, yarg\u0131\u00e7lar\u0131 se\u00e7mek i\u00e7in partizan se\u00e7imleri kullan\u0131r. 1980'lerden bu yana yarg\u0131 kampanyalar\u0131 giderek daha politize hale gelmi\u015ftir. Alabama Y\u00fcksek Mahkemesi'nin \u015fu anki ba\u015fyarg\u0131c\u0131 Cumhuriyet\u00e7i Tom Parker'd\u0131r. Alabama Y\u00fcksek Mahkemesi'nde g\u00f6rev yapan t\u00fcm yarg\u0131\u00e7lar Cumhuriyet\u00e7i Parti \u00fcyesidir. \u0130ki ara temyiz mahkemesi, Hukuk Temyiz Mahkemesi ve Ceza Temyiz Mahkemesi ve d\u00f6rt duru\u015fma mahkemesi vard\u0131r: devre mahkemesi (genel yarg\u0131 mahkemesi) ve b\u00f6lge, vasiyet ve belediye mahkemeleri.\n\nBaz\u0131 ele\u015ftirmenler, yarg\u0131\u00e7lar\u0131n se\u00e7iminin a\u015f\u0131r\u0131 y\u00fcksek infaz oranlar\u0131na katk\u0131da bulundu\u011funa inanmaktad\u0131r. Alabama, \u00fclkede ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen en y\u00fcksek idam cezas\u0131 oran\u0131na sahip eyalettir. Baz\u0131 y\u0131llarda, n\u00fcfusu be\u015f kat daha fazla olan Teksas eyaletinden daha fazla \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 uygulamaktad\u0131r. Ancak, Teksas'ta ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen infaz say\u0131s\u0131 \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha y\u00fcksektir. Baz\u0131 davalar olduk\u00e7a tart\u0131\u015fmal\u0131 olmu\u015ftur. ABD Y\u00fcksek Mahkemesi \u00f6l\u00fcm cezas\u0131 davalar\u0131nda 24 mahkumiyet karar\u0131n\u0131 bozmu\u015ftur. \u0130dam cezas\u0131n\u0131n uygulan\u0131p uygulanmayaca\u011f\u0131 konusunda hakimlerin j\u00fcri kararlar\u0131n\u0131 ge\u00e7ersiz k\u0131lmas\u0131na izin veren tek eyaletti. 10 davada hakimler j\u00fcrilerin oybirli\u011fiyle verdi\u011fi \u015fartl\u0131 tahliye olmaks\u0131z\u0131n m\u00fcebbet hapis cezalar\u0131n\u0131 bozdu. Bu yarg\u0131 yetkisi Nisan 2017'de kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlabama, devlet piyangolar\u0131n\u0131n olu\u015fturulmas\u0131na izin vermeyen \u00e7ok az say\u0131daki eyaletten biridir.\n\nVergiler \nVergiler Alabama Gelir \u0130daresi Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan toplan\u0131r. Alabama, kazan\u0131lan miktara ve dosyalama durumuna ba\u011fl\u0131 olarak %2, %4 veya %5 ki\u015fisel gelir vergisi almaktad\u0131r. Vergi m\u00fckelleflerinin, standart kesintiyi alsalar bile, federal gelir vergilerini Alabama eyalet vergilerinden d\u00fc\u015fmelerine izin verilir ve vergi kesintisi yapanlar ayr\u0131ca FICA'y\u0131 (the Social Security and Medicare tax) da d\u00fc\u015febilirler.\n\nEyaletin genel sat\u0131\u015f vergisi oran\u0131 %4't\u00fcr. \u015eehirler ve il\u00e7eler i\u00e7in sat\u0131\u015f vergisi oranlar\u0131 da sat\u0131n al\u0131mlara eklenir. \u00d6rne\u011fin, Mobile County, Alabama'daki toplam sat\u0131\u015f vergisi oran\u0131 %10'dur ve %1'lik ek bir restoran vergisi vard\u0131r; bu da Mobile County, Alabama'da yemek yiyen bir ki\u015finin yemek i\u00e7in %11 vergi \u00f6deyece\u011fi anlam\u0131na gelir.\n\n2020 y\u0131l\u0131nda Alabama'daki sat\u0131\u015f ve t\u00fcketim vergileri, t\u00fcm eyalet ve yerel gelirlerin %38'ini olu\u015fturmu\u015ftur.\n\nSadece Alabama, Mississippi ve G\u00fcney Dakota bakkaliye \u00fcr\u00fcnlerini tam eyalet sat\u0131\u015f vergisi oran\u0131 \u00fczerinden vergilendirmektedir.\n\nAlabama'da kurumlar vergisi oran\u0131 %6,5'tir. Alabama'daki genel federal, eyalet ve yerel vergi y\u00fck\u00fc, eyaleti \u00fclkede vergi y\u00fck\u00fc en az olan ikinci eyalet konumuna getirmektedir.\n\nY\u0131ll\u0131k olarak de\u011ferlendirilen de\u011ferin %.40'\u0131 oran\u0131ndaki emlak vergileri, Hawaii'den sonra ABD'deki en d\u00fc\u015f\u00fck ikinci vergi oran\u0131d\u0131r. Mevcut eyalet anayasas\u0131, emlak vergilerinin art\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in se\u00e7men referandumu gerektirmektedir.\n\n\u0130l\u00e7e ve yerel y\u00f6netimler \nAlabama'da 67 il\u00e7e bulunmaktad\u0131r. Her il\u00e7enin genellikle il\u00e7e komisyonu olarak adland\u0131r\u0131lan kendi se\u00e7ilmi\u015f yasama organ\u0131 vard\u0131r. Ayr\u0131ca il\u00e7ede s\u0131n\u0131rl\u0131 y\u00fcr\u00fctme yetkisi vard\u0131r. Alabama Anayasas\u0131'n\u0131n g\u00fcc\u00fc eyalet yasama organ\u0131nda merkezile\u015ftiren k\u0131s\u0131tlamalar\u0131 nedeniyle, eyalette sadece yedi il\u00e7enin (Jefferson, Lee, Mobile, Madison, Montgomery, Shelby ve Tuscaloosa) s\u0131n\u0131rl\u0131 \u00f6zerkli\u011fi vard\u0131r. Bunun yerine, eyaletteki \u00e7o\u011fu il\u00e7e, at\u0131k bertaraf\u0131ndan arazi kullan\u0131m\u0131 imar\u0131na kadar basit yerel politikalar\u0131 onaylatmak i\u00e7in eyalet yasama organ\u0131n\u0131n Yerel Mevzuat Komitesi'nde lobi yapmak zorundad\u0131r.\n\nEyalet yasama organ\u0131, 1973 Alabama Anayasa Komisyonu'nun \u00f6nerdi\u011fi gibi, il\u00e7eler i\u00e7in \u00f6zerklik getiren bir anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fini kabul etmeyi reddederek yerel y\u00f6netimler \u00fczerindeki yetkisini elinde tutmu\u015ftur. Yasama delegasyonlar\u0131 her bir il\u00e7e \u00fczerinde belirli yetkilere sahiptir. Birle\u015fik Devletler Y\u00fcksek Mahkemesi'nin Baker v. Carr (1964) davas\u0131nda ald\u0131\u011f\u0131 karar, \"bir adam, bir oy\" ilkesini uygulamak i\u00e7in her iki mecliste de n\u00fcfusa dayal\u0131 olarak belirlenen ve her n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan sonra yeniden belirlenen b\u00f6lgelerin olmas\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir. Bundan \u00f6nce, her il\u00e7e bir eyalet senat\u00f6r\u00fc taraf\u0131ndan temsil ediliyordu ve bu da daha \u015fehirle\u015fmi\u015f, kalabal\u0131k il\u00e7elerin eyalet senatosunda daha az temsil edilmesine yol a\u00e7\u0131yordu. Eyalet meclisindeki koltuklar\u0131 yeniden payla\u015ft\u0131rmada da ba\u015far\u0131s\u0131z olan eyalet yasama meclisinin k\u0131rsal \u00f6nyarg\u0131s\u0131, sanayi kentlerinin ve kentle\u015fmi\u015f b\u00f6lgelerin y\u00fckseli\u015fini fark edemeyerek siyaseti 20. y\u00fczy\u0131la kadar etkiledi.\n\n\"Alabama'da il\u00e7eler i\u00e7in i\u00e7 y\u00f6netimin olmamas\u0131, il\u00e7elerin eyalet anayasas\u0131 taraf\u0131ndan yetkilendirilmeyen \u015feyleri yapmas\u0131na izin veren yerel mevzuat\u0131n \u00e7o\u011falmas\u0131na neden oldu. Alabama anayasas\u0131 700'den fazla kez de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir ve bu de\u011fi\u015fikliklerin neredeyse \u00fc\u00e7te biri yerel nitelikte olup sadece bir il\u00e7e veya \u015fehir i\u00e7in ge\u00e7erlidir. Her yasama oturumunun \u00f6nemli bir k\u0131sm\u0131 yerel yasalara harcanmakta, bu da yasa koyucular\u0131n zaman\u0131n\u0131 ve dikkatini eyalet \u00e7ap\u0131nda \u00f6nem ta\u015f\u0131yan konulardan uzakla\u015ft\u0131rmaktad\u0131r.\"\n\nAlabama alkoll\u00fc i\u00e7eceklerin kontrol edildi\u011fi bir eyalettir, yani eyalet h\u00fck\u00fbmeti alkol sat\u0131\u015f\u0131 \u00fczerinde tekel sahibidir. Alabama Alkoll\u00fc \u0130\u00e7ecek Kontrol Kurulu eyalette alkoll\u00fc i\u00e7eceklerin sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 ve da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 kontrol etmektedir. Toplam 67 il\u00e7eden 25'i alkol sat\u0131\u015f\u0131n\u0131 yasaklayan \"kuru il\u00e7elerdir\" ve alkol sat\u0131\u015f\u0131na izin veren il\u00e7elerde \u00e7ok say\u0131da kuru belediye bulunmaktad\u0131r.\n\nPolitika \nAmerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131'n\u0131 izleyen Yeniden Yap\u0131lanma d\u00f6neminde Alabama, General John Pope komutas\u0131ndaki \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc Askeri B\u00f6lge'ye ba\u011fl\u0131 federal birlikler taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. 1874 y\u0131l\u0131nda, Kurtar\u0131c\u0131lar olarak bilinen beyaz Demokratlardan olu\u015fan siyasi koalisyon, k\u0131smen \u015fiddet, doland\u0131r\u0131c\u0131l\u0131k ve g\u00f6zda\u011f\u0131 yoluyla siyahlar\u0131n oylar\u0131n\u0131 bast\u0131rarak eyalet h\u00fck\u00fbmetinin kontrol\u00fcn\u00fc Cumhuriyet\u00e7ilerden ald\u0131.\n\n1890'dan sonra, Beyaz Demokrat politikac\u0131lardan olu\u015fan bir koalisyon, Afro-Amerikan sakinleri ayr\u0131\u015ft\u0131rmak ve haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rakmak i\u00e7in yasalar \u00e7\u0131kard\u0131 ve bu s\u00fcre\u00e7 1901 anayasas\u0131n\u0131n h\u00fck\u00fcmleriyle tamamland\u0131. Siyahlar\u0131 haklar\u0131ndan mahrum eden h\u00fck\u00fcmler, bir\u00e7ok yoksul Beyaz\u0131n da d\u0131\u015flanmas\u0131yla sonu\u00e7land\u0131. 1941 y\u0131l\u0131na gelindi\u011finde Siyahlardan \u00e7ok Beyazlar haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131: 600.000'e kar\u015f\u0131 520.000. Neredeyse t\u00fcm vatanda\u015flar\u0131 haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ve yasalar kar\u015f\u0131s\u0131nda ayr\u0131 ve e\u015fit olmayan muameleye tabi tutuldu\u011fu i\u00e7in siyah toplum \u00fczerindeki toplam etkileri daha b\u00fcy\u00fck oldu.\n\n1901'den 1960'lara kadar eyalet, kentle\u015fme ve belirli b\u00f6lgelerin sanayile\u015fmesi s\u0131ras\u0131nda n\u00fcfus artt\u0131k\u00e7a ve eyalet i\u00e7inde yer de\u011fi\u015ftirdik\u00e7e se\u00e7im b\u00f6lgelerini yeniden \u00e7izmedi. Se\u00e7im b\u00f6lgelerinin temelini il\u00e7eler olu\u015fturdu\u011fundan, sonu\u00e7, bir dizi federal mahkeme davas\u0131 1972'de e\u015fit temsili sa\u011flamak i\u00e7in yeniden s\u0131n\u0131rland\u0131rmay\u0131 gerektirene kadar, y\u00fczy\u0131l\u0131n neredeyse d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc boyunca eyalet siyasetine hakim olan k\u0131rsal bir az\u0131nl\u0131k oldu.\n\nAlabama eyalet siyaseti, beyazlar\u0131n se\u00e7im ve sosyal reform protestolar\u0131na b\u00fcrokratik olarak ve zaman zaman \u015fiddetle direndi\u011fi 1950'ler ve 1960'larda sivil haklar hareketi s\u0131ras\u0131nda \u00fclke \u00e7ap\u0131nda ve uluslararas\u0131 alanda dikkat \u00e7ekti. Eyaletin d\u00f6rt d\u00f6nem g\u00f6rev yapan tek valisi olan Vali George Wallace, ayr\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmeye yemin etmi\u015f tart\u0131\u015fmal\u0131 bir fig\u00fcrd\u00fc. Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar ancak 1964 tarihli federal Medeni Haklar Yasas\u0131 ve 1965 tarihli Oy Hakk\u0131 Yasas\u0131'n\u0131n kabul edilmesinden sonra di\u011fer medeni haklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra oy kullanma hakk\u0131n\u0131 da yeniden elde ettiler. Bir\u00e7ok yarg\u0131 b\u00f6lgesinde, n\u00fcfusun \u00e7o\u011funlu\u011funun se\u00e7imlere hakim olmas\u0131na izin veren geni\u015f kapsaml\u0131 se\u00e7im sistemleri taraf\u0131ndan temsilden d\u0131\u015flanmaya devam ettiler. \u0130l\u00e7e d\u00fczeyinde baz\u0131 de\u011fi\u015fiklikler, il\u00e7e kurullar\u0131 aras\u0131nda daha \u00e7e\u015fitli bir temsile olanak tan\u0131yan tek \u00fcyeli b\u00f6lgelerin olu\u015fturulmas\u0131na y\u00f6nelik mahkeme itirazlar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir.\n\n2007 y\u0131l\u0131nda Alabama Yasama Meclisi, Cumhuriyet\u00e7i Vali Bob Riley'in imzas\u0131yla k\u00f6lelik ve k\u00f6leli\u011fin kal\u0131c\u0131 etkileri konusunda \"derin \u00fcz\u00fcnt\u00fc\" ifade eden bir karar tasar\u0131s\u0131n\u0131 kabul etti. Tasar\u0131, Amerika Konfedere Devletleri Kongresi'ne ev sahipli\u011fi yapan Alabama Eyaleti Meclis Binas\u0131'nda sembolik bir t\u00f6renle imzaland\u0131.\n\n2010 y\u0131l\u0131nda Cumhuriyet\u00e7iler 136 y\u0131l sonra ilk kez yasama meclisinin her iki kanad\u0131n\u0131n da kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdi.\n\nMay\u0131s 2021 itibar\u0131yla eyalette 3.518.285'i aktif, di\u011ferleri aktif olmayan toplam 3.589.839 kay\u0131tl\u0131 se\u00e7men bulunmaktad\u0131r.\n\nSe\u00e7imler \n\n2020 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada Alabama, vatanda\u015flar i\u00e7in oy kullanman\u0131n en zor oldu\u011fu 12. eyalet olarak s\u0131raland\u0131.\n\nEyalet se\u00e7imleri \n1901'de Siyahlar\u0131n haklar\u0131ndan mahrum b\u0131rak\u0131lmas\u0131yla birlikte eyalet, Demokrat Parti'nin her G\u00fcney eyaletinde etkin bir \u015fekilde tek ge\u00e7erli siyasi parti olarak faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi bir sistem olan \"Kat\u0131 G\u00fcneyin\" bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Yakla\u015f\u0131k y\u00fcz y\u0131l boyunca Alabama'daki yerel ve eyalet se\u00e7imleri Demokrat Parti \u00f6nse\u00e7imlerinde belirlenmi\u015f ve genel se\u00e7imlerde genellikle sadece g\u00f6stermelik Cumhuriyet\u00e7i rakipler yar\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na do\u011fru beyaz muhafazakarlar Cumhuriyet\u00e7i Parti'ye kaymaya ba\u015flad\u0131. Alabama'da beyazlar\u0131n \u00e7o\u011funlukta oldu\u011fu b\u00f6lgelerin art\u0131k d\u00fczenli olarak Cumhuriyet\u00e7i adaylar\u0131 federal, eyalet ve yerel makamlara se\u00e7mesi bekleniyor.\n\nAlabama Y\u00fcksek Mahkemesi'ndeki dokuz sandalyenin ve eyalet temyiz mahkemelerindeki on sandalyenin tamam\u0131 se\u00e7imle g\u00f6reve gelmektedir. 1994 y\u0131l\u0131na kadar hi\u00e7bir Cumhuriyet\u00e7i mahkeme koltu\u011funa oturmam\u0131\u015ft\u0131. Bu genel se\u00e7imde, o s\u0131rada g\u00f6revde olan ba\u015fyarg\u0131\u00e7 Ernest C. Hornsby, Cumhuriyet\u00e7i Perry O. Hooper Sr. kar\u015f\u0131s\u0131nda yakla\u015f\u0131k 3.000 oyla se\u00e7imi kaybettikten sonra g\u00f6revi b\u0131rakmay\u0131 reddetti. Hornsby Alabama'ya dava a\u00e7t\u0131 ve mahkemeyi kaybettikten sonra koltu\u011fu b\u0131rakmadan \u00f6nce yakla\u015f\u0131k bir y\u0131l boyunca meydan okurcas\u0131na g\u00f6revde kald\u0131. Demokratlar, k\u00fcrs\u00fcdeki son Demokrat\u0131n istifas\u0131yla A\u011fustos 2011'de on dokuz mahkeme koltu\u011funun sonuncusunu da kaybetti.\n\n21. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Cumhuriyet\u00e7iler eyalet \u00e7ap\u0131nda se\u00e7ilmi\u015f yedi y\u00fcr\u00fctme organ\u0131 makam\u0131n\u0131n tamam\u0131na sahiptir. Alabama Eyaleti E\u011fitim Kurulu'ndaki sekiz se\u00e7ilmi\u015f koltuktan alt\u0131s\u0131 Cumhuriyet\u00e7ilerin elinde. 2010 y\u0131l\u0131nda Cumhuriyet\u00e7iler eyalet yasama meclisinin her iki kanad\u0131nda da b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu ele ge\u00e7irerek 136 y\u0131l sonra ilk kez bu organ\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ele ge\u00e7irdiler. Alabama Kamu Hizmeti Komisyonu'nda g\u00f6rev yapan eyalet \u00e7ap\u0131ndaki son Demokrat 2012'de yenilgiye u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r.\n\nCumhuriyet\u00e7ilerin genellikle yeniden yap\u0131lanma h\u00fck\u00fbmetini temsil etti\u011fi Yeniden Yap\u0131lanma d\u00f6neminin sona ermesinden bu yana sadece \u00fc\u00e7 Cumhuriyet\u00e7i vali yard\u0131mc\u0131s\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. \u00dc\u00e7 GOP vali yard\u0131mc\u0131s\u0131 Steve Windom (1999-2003), Kay Ivey (2011-2017) ve Will Ainsworth (2019-g\u00fcn\u00fcm\u00fcz).\n\nYerel se\u00e7imler \nEyaletteki pek \u00e7ok yerel makam (il\u00e7e komiserleri, e\u011fitim kurullar\u0131, vergi tahakkuk memurlar\u0131, vergi tahsildarlar\u0131, vb) hala Demokratlar\u0131n elindedir. Bir\u00e7ok k\u0131rsal il\u00e7ede se\u00e7menlerin \u00e7o\u011funlu\u011fu Demokratlardan olu\u015fuyor ve bu da yerel se\u00e7imlerin Demokratlar\u0131n \u00f6n se\u00e7imiyle belirlenmesine neden oluyor. Benzer \u015fekilde bir\u00e7ok metropol ve banliy\u00f6 il\u00e7esinin \u00e7o\u011funlu\u011fu Cumhuriyet\u00e7idir ve istisnalar olsa da se\u00e7imler Cumhuriyet\u00e7i \u00f6nse\u00e7imlerde belirlenmektedir.\n\nAlabama'n\u0131n 67 il\u00e7e \u015ferifi partizan, geni\u015f kat\u0131l\u0131ml\u0131 yar\u0131\u015flarda se\u00e7iliyor ve Demokratlar hala bu g\u00f6revlerin dar \u00e7o\u011funlu\u011funu elinde tutuyor. \u015eu anki da\u011f\u0131l\u0131m 35 Demokrat, 31 Cumhuriyet\u00e7i ve bir Ba\u011f\u0131ms\u0131z Fayette. Ancak Demokrat \u015feriflerin \u00e7o\u011fu k\u0131rsal ve az n\u00fcfuslu il\u00e7elere ba\u015fkanl\u0131k etmektedir. Cumhuriyet\u00e7i \u015feriflerin \u00e7o\u011funlu\u011fu daha kentsel/banliy\u00f6 ve yo\u011fun n\u00fcfuslu il\u00e7elerde se\u00e7ilmi\u015ftir. 2015 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alabama eyaletinde Morgan County, Alabama'da bir kad\u0131n \u015ferif ve on Afro-Amerikan \u015ferif bulunmaktad\u0131r.\n\nFederal se\u00e7imler \nEyaletin iki ABD senat\u00f6r\u00fc Richard C. Shelby ve Tommy Tuberville olup her ikisi de Cumhuriyet\u00e7idir. Shelby ilk olarak 1986 y\u0131l\u0131nda Demokrat olarak Senato'ya se\u00e7ilmi\u015f ve 1992 y\u0131l\u0131nda yeniden se\u00e7ilmi\u015ftir, ancak Kas\u0131m 1994 genel se\u00e7imlerinin hemen ard\u0131ndan parti de\u011fi\u015ftirmi\u015ftir.\n\nABD Temsilciler Meclisi'nde eyalet, alt\u0131s\u0131 Cumhuriyet\u00e7i (Jerry Carl, Mike Rogers, Robert Aderholt, Mo Brooks, Barry Moore ve Gary Palmer) ve biri Demokrat olmak \u00fczere yedi \u00fcye taraf\u0131ndan temsil edilmektedir. Terri Sewell, Siyah Ku\u015fak'\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Birmingham, Tuscaloosa ve Montgomery'nin a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak siyahlar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgelerini temsil etmektedir.\n\nE\u011fitim\n\n\u0130lk ve orta \u00f6\u011fretim \n\nAlabama'da kamuya a\u00e7\u0131k ilk ve orta \u00f6\u011fretim Alabama Eyaleti E\u011fitim Kurulu'nun yan\u0131 s\u0131ra 67 il\u00e7e okul kurulu ve 60 \u015fehir e\u011fitim kurulu taraf\u0131ndan yerel g\u00f6zetim alt\u0131ndad\u0131r. Birlikte, 1.496 ayr\u0131 okul 744.637 ilk ve orta \u00f6\u011fretim \u00f6\u011frencisine e\u011fitim vermektedir.\n\nDevlet okulu finansman\u0131 Alabama Yasama Meclisi taraf\u0131ndan E\u011fitim G\u00fcven Fonu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla tahsis edilmektedir. 2006-2007 mali y\u0131l\u0131nda Alabama, ilk ve orta \u00f6\u011fretim i\u00e7in 3.775.163.578 $ \u00f6denek ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu rakam bir \u00f6nceki mali y\u0131la g\u00f6re 444.736.387 $'l\u0131k bir art\u0131\u015f\u0131 temsil etmektedir. 2007 y\u0131l\u0131nda okullar\u0131n y\u00fczde 82'sinden fazlas\u0131, Alabama eyaleti taraf\u0131ndan belirlenen \u00f6l\u00e7\u00fctler kullan\u0131larak, Ulusal Hi\u00e7bir \u00c7ocuk Geride Kalmas\u0131n yasas\u0131 kapsam\u0131nda \u00f6\u011frenci yeterlili\u011fine y\u00f6nelik yeterli y\u0131ll\u0131k ilerleme (AYP) kaydetmi\u015ftir.\n\nAlabama'n\u0131n kamu e\u011fitim sistemi son y\u0131llarda geli\u015fme g\u00f6stermi\u015f olsa da, di\u011fer eyaletlerle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda ba\u015far\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan geride kalmaktad\u0131r. ABD N\u00fcfus Say\u0131m\u0131 verilerine g\u00f6re (2000), Alabama'n\u0131n lise mezuniyet oran\u0131 (%75) ABD'deki en d\u00fc\u015f\u00fck d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc orand\u0131r (Kentucky, Louisiana ve Mississippi'den sonra). En b\u00fcy\u00fck e\u011fitim kazan\u0131mlar\u0131, \u00fcniversite e\u011fitimi alm\u0131\u015f ancak diplomas\u0131 olmayan ki\u015filer aras\u0131ndayd\u0131.\n\nGenel olarak Bat\u0131'da yasak olan okullarda bedensel cezaland\u0131rma Alabama'da al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k bir durum de\u011fildir. 2011-2012 e\u011fitim-\u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131 h\u00fck\u00fbmet verilerine g\u00f6re 27.260 devlet okulu \u00f6\u011frencisi en az bir kez dayak yemi\u015ftir. Alabama'da okullarda uygulanan fiziksel ceza oran\u0131 sadece Mississippi ve Arkansas'ta g\u00f6r\u00fclmektedir.\n\nKolejler ve \u00fcniversiteler \n\nAlabama'n\u0131n y\u00fcksek\u00f6\u011fretim programlar\u0131 aras\u0131nda 14 adet d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k devlet \u00fcniversitesi, iki y\u0131ll\u0131k toplum kolejleri ve 17 adet \u00f6zel, lisans ve lisans\u00fcst\u00fc \u00fcniversite bulunmaktad\u0131r. Eyalette d\u00f6rt t\u0131p fak\u00fcltesi (2015 sonbahar\u0131 itibar\u0131yla) (Alabama \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi, G\u00fcney Alabama \u00dcniversitesi ve Alabama Osteopatik T\u0131p Koleji ve Edward Via Osteopatik T\u0131p Koleji-Auburn Kamp\u00fcs\u00fc), iki veterinerlik koleji (Auburn \u00dcniversitesi ve Tuskegee \u00dcniversitesi) bulunmaktad\u0131r, Bir di\u015f\u00e7ilik okulu (Alabama \u00dcniversitesi Di\u015f Hekimli\u011fi Fak\u00fcltesi), bir optometri koleji (Birmingham'daki Alabama \u00dcniversitesi), iki eczac\u0131l\u0131k okulu (Auburn \u00dcniversitesi ve Samford \u00dcniversitesi) ve be\u015f hukuk fak\u00fcltesi (Alabama \u00dcniversitesi Hukuk Fak\u00fcltesi, Birmingham Hukuk Fak\u00fcltesi, Cumberland Hukuk Fak\u00fcltesi, Miles Hukuk Fak\u00fcltesi ve Thomas Goode Jones Hukuk Fak\u00fcltesi). Alabama'daki kamu, orta\u00f6\u011fretim sonras\u0131 e\u011fitim Alabama Y\u00fcksek\u00f6\u011fretim Komisyonu ve Alabama Orta\u00f6\u011fretim Sonras\u0131 E\u011fitim Departman\u0131 taraf\u0131ndan denetlenmektedir. Alabama'daki kolejler ve \u00fcniversiteler, iki y\u0131ll\u0131k \u00f6n lisans derecelerinden \u00e7ok say\u0131da doktora d\u00fczeyindeki programlara kadar derece programlar\u0131 sunmaktad\u0131r.\n\nTek ba\u015f\u0131na en b\u00fcy\u00fck kamp\u00fcs Tuscaloosa'da bulunan Alabama \u00dcniversitesi'dir ve 2016 sonbahar\u0131nda 37.665 \u00f6\u011frenci kay\u0131t yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Troy \u00dcniversitesi 2010 y\u0131l\u0131nda d\u00f6rt Alabama kamp\u00fcs\u00fcnde (Troy, Dothan, Montgomery ve Phenix City) 29.689 \u00f6\u011frencinin yan\u0131 s\u0131ra on yedi ba\u015fka eyalette ve on bir ba\u015fka \u00fclkede bulunan altm\u0131\u015f \u00f6\u011frenim sitesiyle eyaletin en b\u00fcy\u00fck kurumuydu. En eski kurumlar, her ikisi de 1830 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015f olan Floransa'daki devlet \u00fcniversitesi Kuzey Alabama ve Mobile'deki Katolik Kilisesi'ne ba\u011fl\u0131 Spring Hill College'd\u0131r.\n\nAkademik programlar\u0131n akreditasyonu G\u00fcney Kolejler ve Okullar Birli\u011fi (SACS) ve \u0130ncil Y\u00fcksek E\u011fitimi Birli\u011fi (ABHE), Mesleki E\u011fitim Konseyi (COE) ve Ba\u011f\u0131ms\u0131z Kolejler ve Okullar Akreditasyon Konseyi (ACICS) gibi di\u011fer konu odakl\u0131 ulusal ve uluslararas\u0131 akreditasyon kurumlar\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\n2011 U.S. News & World Report'a g\u00f6re Alabama, Amerika'daki en iyi 100 Devlet Okulu aras\u0131nda \u00fc\u00e7 \u00fcniversiteye sahiptir (31. s\u0131rada Alabama \u00dcniversitesi, 36. s\u0131rada Auburn \u00dcniversitesi ve 73. s\u0131rada Birmingham Alabama \u00dcniversitesi).\n\n2012 U.S. News & World Report'a g\u00f6re Alabama'da d\u00f6rt adet birinci kademe \u00fcniversite bulunmaktad\u0131r (Alabama \u00dcniversitesi, Auburn \u00dcniversitesi, Birmingham'daki Alabama \u00dcniversitesi ve Huntsville'deki Alabama \u00dcniversitesi).\n\nMedya \nBa\u015fl\u0131ca gazeteler aras\u0131nda Birmingham News, Mobile Press-Register ve Montgomery Advertiser bulunmaktad\u0131r.\n\nAlabama'daki ba\u015fl\u0131ca televizyon kanallar\u0131 \u015funlard\u0131r:\n\n ABC\n WGWW 40.2 ABC, Anniston\n WBMA 58/WABM 68.2 ABC, Birmingham\n WDHN 18 ABC, Dothan\n WAAY 31 ABC, Huntsville\n WEAR 3 ABC Pensacola, Florida/Mobile\n WNCF 32 ABC, Montgomery\n WDBB 17.2 ABC, Tuscaloosa\n CBS\n WIAT 42 CBS, Birmingham\n WTVY 4 CBS, Dothan\n WHNT 19 CBS, Huntsville\n WKRG 5 CBS, Mobile\n WAKA 8 CBS, Selma/Montgomery\n Fox\n WBRC 6 FOX, Birmingham\n WZDX 54 FOX, Huntsville\n WALA 10 FOX, Mobile\n WCOV 20 FOX, Montgomery\n WDFX 34 FOX, Ozark/Dothan\n NBC\n WVTM 13 NBC, Birmingham\n WRGX 23 NBC, Dothan\n WAFF 48 NBC, Huntsville\n WPMI 15 NBC, Mobile\n WSFA 12 NBC, Montgomery\n PBS/Alabama Public Television\n WBIQ 10 PBS, Birmingham\n WIIQ 41 PBS, Demopolis\n WDIQ 2 PBS, Dozier\n WFIQ 36 PBS, Florence\n WHIQ 25 PBS, Huntsville\n WGIQ 43 PBS, Louisville\n WEIQ 42 PBS, Mobile\n WAIQ 26 PBS, Montgomery\n WCIQ 7 PBS, Mount Cheaha\n The CW\n WTTO 21, Homewood/Birmingham\n WTVY 4.3, Dothan\n WHDF 15, Florence/Huntsville\n WFNA 55, Gulf Shores/Mobile/Pensacola, FL\n WDBB 17, Tuscaloosa\n WBMM 22, Tuskegee/Montgomery\n\nK\u00fclt\u00fcr\n\nSporlar\n\nProfesyonel sporlar \nAlabama, \u00fc\u00e7 k\u00fc\u00e7\u00fck lig beyzbol tak\u0131m\u0131 da dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok profesyonel ve yar\u0131 profesyonel spor tak\u0131m\u0131na sahiptir.\n\nTalladega Superspeedway motor sporlar\u0131 kompleksi bir dizi NASCAR etkinli\u011fine ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Oturma kapasitesi 143.000 olup d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc, Amerika'n\u0131n ise en b\u00fcy\u00fck alt\u0131nc\u0131 stadyumudur. Ayr\u0131ca Barber Motorsports Park, IndyCar Serisi ve Rolex Sports Car Serisi yar\u0131\u015flar\u0131na ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nATP Birmingham, 1973'ten 1980'e kadar d\u00fczenlenen bir D\u00fcnya \u015eampiyonas\u0131 Tenis turnuvas\u0131yd\u0131.\n\nAlabama, 1984 ve 1990 PGA Championship at Shoal Creek, Barbasol Championship (PGA Tour), Mobile LPGA Tournament of Champions, Airbus LPGA Classic ve Yokohama Tire LPGA Classic (LPGA Tour) ve The Tradition (Champions Tour) gibi bir\u00e7ok profesyonel golf turnuvas\u0131na ev sahipli\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKolej sporlar\u0131 \nAlabama'da kolej futbolu, \u00f6zellikle de G\u00fcneydo\u011fu Konferans\u0131'ndaki rakipler Alabama \u00dcniversitesi Crimson Tide ve Auburn \u00dcniversitesi Tigers son derece pop\u00fclerdir. Alabama'da ma\u00e7 ba\u015f\u0131na ortalama 100.000'in \u00fczerinde, Auburn'de ise 80.000'in \u00fczerinde taraftar bulunmaktad\u0131r; her iki rakam da \u00fclkede ilk yirmi aras\u0131ndad\u0131r. Bryant-Denny Stadyumu Alabama futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n evidir ve 101.821 ki\u015filik oturma kapasitesine sahiptir ve Amerika'daki en b\u00fcy\u00fck be\u015finci stadyumdur. Jordan-Hare Stadyumu, Auburn futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n i\u00e7 sahas\u0131d\u0131r ve 87.451 ki\u015filiktir.\n\nLegion Field, UAB Blazers futbol program\u0131na ve Birmingham Bowl'a ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Oturma kapasitesi 71,594. Mobile'deki Ladd-Peebles Stadyumu, G\u00fcney Alabama \u00dcniversitesi futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n evidir ve NCAA Senior Bowl, LendingTree Bowl ve Alabama-Mississippi All Star Classic'e ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r; stadyum 40.646 ki\u015filiktir. 2009 y\u0131l\u0131nda Bryant-Denny Stadyumu ve Jordan-Hare Stadyumu, daha \u00f6nce Birmingham'daki Legion Field'da d\u00fczenlenen Alabama Lise Atletizm Birli\u011fi eyalet futbol \u015fampiyonas\u0131 ma\u00e7lar\u0131na ev sahipli\u011fi yapmaya ba\u015flad\u0131.\n\nToplu ta\u015f\u0131ma\n\nHavac\u0131l\u0131k \nAlabama'da faaliyetlerini s\u00fcrd\u00fcren ba\u015fl\u0131ca havalimanlar\u0131 aras\u0131nda Birmingham-Shuttlesworth Uluslararas\u0131 Havaliman\u0131 (BHM), Huntsville Uluslararas\u0131 Havaliman\u0131 (HSV), Dothan B\u00f6lgesel Havaliman\u0131 (DHN), Mobile B\u00f6lgesel Havaliman\u0131 (MOB), Montgomery B\u00f6lgesel Havaliman\u0131 (MGM), Kuzeybat\u0131 Alabama B\u00f6lgesel Havaliman\u0131 (MSL) ve Kuzeydo\u011fu Alabama B\u00f6lgesel Havaliman\u0131 (GAD) bulunmaktad\u0131r.\n\nDemiryolu \nDemiryolu ula\u015f\u0131m\u0131 i\u00e7in Amtrak, Anniston, Birmingham ve Tuscaloosa'daki istasyon duraklar\u0131yla New York'tan New Orleans'a giden g\u00fcnl\u00fck bir yolcu treni olan Crescent'i planlamaktad\u0131r.\n\nYollar \nAlabama'da alt\u0131 b\u00fcy\u00fck eyaletler aras\u0131 g\u00fczergah bulunmaktad\u0131r: Interstate 65 (I-65) kabaca eyaletin ortas\u0131ndan kuzey-g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde ilerler; I-20/I-59 Mississippi eyaletinin orta bat\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131ndan Birmingham'a gider, burada I-59 eyaletin kuzeydo\u011fu k\u00f6\u015fesine devam eder ve I-20 do\u011fuya Atlanta'ya do\u011fru devam eder; I-85 Montgomery'de ba\u015flar ve do\u011fu-kuzeydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnde Georgia eyalet s\u0131n\u0131r\u0131na kadar ilerleyerek Atlanta'ya giden ana yolu sa\u011flar; ve I-10 eyaletin en g\u00fcney k\u0131sm\u0131ndan ge\u00e7erek bat\u0131dan do\u011fuya Mobile'a do\u011fru ilerler. I-22 Mississippi'den eyalete girer ve Birmingham'\u0131 Memphis, Tennessee'e ba\u011flar. Buna ek olarak, eyalette \u015fu anda be\u015f adet yard\u0131mc\u0131 eyaletler aras\u0131 g\u00fczergah bulunmaktad\u0131r: Mobile'de I-165, Tuscaloosa'da I-359, Birmingham \u00e7evresinde I-459, Decatur ve Huntsville'de I-565 ve Gadsden'de I-759. Alt\u0131nc\u0131 bir g\u00fczergah olan I-685, I-85'in Montgomery'nin yeni bir g\u00fcney baypas\u0131 boyunca yeniden y\u00f6nlendirilmesiyle olu\u015facakt\u0131r. Birmingham'\u0131n \u00f6nerilen bir kuzey baypas\u0131 I-422 olarak belirlenecektir. I-22'den I-422'ye do\u011frudan bir ba\u011flant\u0131 m\u00fcmk\u00fcn olmayaca\u011f\u0131ndan, I-222 de \u00f6nerilmi\u015ftir.\n\nUS Route 11 (US-11), US-29, US-31, US-43, US-45, US-72, US-78, US-80, US-82, US-84, US-90, US-98, US-231, US-278, US-280, US-331, US-411 ve US-431 gibi \u00e7e\u015fitli ABD Otoyollar\u0131 da eyaletten ge\u00e7mektedir.\n\nEyalette d\u00f6rt \u00fccretli yol bulunmaktad\u0131r: Montgomery'de Montgomery Expressway; Tuscaloosa ve Northport'ta Northport/Tuscaloosa Western Bypass; Wetumpka'da Emerald Mountain Expressway; ve Orange Beach'te Beach Express.\n\nLimanlar \nAlabama'n\u0131n tek tuzlu su liman\u0131 olan Mobile Liman\u0131, Tennessee-Tombigbee Su Yolu arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Orta Bat\u0131'ya i\u00e7 su yolu eri\u015fimi olan Meksika K\u00f6rfezi'nde b\u00fcy\u00fck bir limand\u0131r. Mobile Liman\u0131 2009 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fik Devletler'de ton trafi\u011fine g\u00f6re 12. s\u0131rada yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Mobile Liman\u0131'ndaki yeni geni\u015fletilen konteyner terminali 2011 y\u0131l\u0131nda konteyner trafi\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fclkenin en yo\u011fun 25. terminali olmu\u015ftur. Eyaletin di\u011fer limanlar\u0131 Meksika K\u00f6rfezi'ne eri\u015fimi olan nehirler \u00fczerindedir.\n\nAlabama'n\u0131n su limanlar\u0131, kuzeyden g\u00fcneye do\u011fru s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r:\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Alabamalar\n Alabama valileri listesi\n\nKaynak\u00e7a \n\n \n1819'da Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde kurulan olu\u015fumlar\nG\u00fcney Amerika Birle\u015fik Devletleri\n1819'da kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nAmerika Konfedere Devletleri'nin eyaletleri\nAmerika Birle\u015fik Devletleri'nin eyaletleri", "Sanal say\u0131lar, ikinci dereceden \u00fcss\u00fc (karesi) 0'dan k\u00fc\u00e7\u00fck olan say\u0131lard\u0131r. \u00d6rne\u011fin bir sanal say\u0131d\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc karesi olan s\u0131f\u0131rdan k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fcr. Sanal say\u0131lar sanal birim olan ile birlikte kullan\u0131larak reel say\u0131lar gibi yaz\u0131labilir. say\u0131s\u0131 karesi -1 olan say\u0131d\u0131r ve \u015fu \u015fekilde tan\u0131mlan\u0131r: .\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Karma\u015f\u0131k say\u0131lar\n\nKaynak\u00e7a\n\nTemel matematik", "Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 veya antisiklon, 1013 milibardan y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131na denir. G\u00fcne\u015fin do\u011fmas\u0131 sat\u0131h (yer) \u0131s\u0131s\u0131n\u0131n y\u00fckselmesine neden olur. Farkl\u0131 alanlarda (\u015fehirler ve fabrikalar, s\u0131k ormanlar, ekili araziler, su rezervleri, otlu b\u00f6lgeler, yaz \u2013 k\u0131\u015f aras\u0131ndaki farkl\u0131 \u0131s\u0131 kaynaklar\u0131 vs) farkl\u0131 \u0131s\u0131 y\u00fckselmesi nedeniyle havan\u0131n genle\u015fmesi ve y\u00fckseldik\u00e7e bas\u0131nc\u0131n d\u00fc\u015fmesiyle molek\u00fcllerin aras\u0131 b\u00fcy\u00fcr, yo\u011funlu\u011fu azal\u0131r, yukar\u0131 (g\u00f6ky\u00fcz\u00fcne) do\u011fru hava hareket eder. Bu hareket havadaki bulut ve bas\u0131nc\u0131 etkileyen di\u011fer nesneleri kendisiyle birlikte s\u00fcr\u00fckler. Y\u00fcksek bas\u0131nc\u0131n genel anlam\u0131 havan\u0131n d\u00fczelece\u011fini g\u00f6sterir.\n\nY\u00fcksek bas\u0131nc\u0131n g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yerlerde hava genellikle a\u00e7\u0131kt\u0131r ve ya\u011f\u0131\u015f g\u00f6r\u00fclmez. Bas\u0131n\u00e7 fark\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak r\u00fczgarlar y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131ndan al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131na do\u011fru eser.\n\nD\u00fcnyadaki s\u00fcrekli y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7\u00f6l alanlar\u0131d\u0131r.\n Dinamik y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7\n Termik y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nKas\u0131rgalar meteorolojisi\nMeteoroloji kavram ve fenomenleri", "1013 milibardan (mb) d\u00fc\u015f\u00fck olan bas\u0131n\u00e7lara al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 (siklon) y\u00fcksek olanlara ise y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 (antisiklon) denir.\n Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131nda hava genellikle kapal\u0131d\u0131r ve ya\u011f\u0131\u015f olu\u015fma ihtimali fazlad\u0131r.\n Al\u00e7ak Bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131nda hava genellikle y\u00fckselici bir hareket g\u00f6sterir.\n Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131nda hava \u00e7evreden merkeze do\u011fru hareket eder. Bu durum y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131nda tam tersidir.\n D\u00fcnyan\u0131n g\u00fcnl\u00fck hareketine ba\u011fl\u0131 olarak 60 Kuzey ve G\u00fcney enlemlerinde Dinamik Al\u00e7ak Bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131 olu\u015fur.\n 90 derece Termik Y\u00fcksek Bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131ndan 60 derece Al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131na do\u011fru esen r\u00fczgarlara Kutup R\u00fczgarlar\u0131 denir.\n 30 derece Dinamik Y\u00fcksek Bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131ndan 60 derece Dinamik Y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 alanlar\u0131na do\u011fru esen r\u00fczgarlara da Bat\u0131 R\u00fczgarlar\u0131 denir.\n Ekvator ise s\u0131cakl\u0131\u011fa ba\u011fl\u0131 olarak y\u0131l boyunca Termik Al\u00e7ak Bas\u0131n\u00e7 alan\u0131d\u0131r.\nAyr\u0131ca G\u00fcne\u015f do\u011fmadan \u00f6nce veya G\u00fcne\u015f batt\u0131ktan sonra sat\u0131h (yer) \u0131s\u0131s\u0131 yava\u015f yava\u015f azal\u0131r kara par\u00e7alar\u0131 so\u011fumaya ba\u015flar. So\u011fuk havan\u0131n yo\u011funlu\u011fu artt\u0131\u011f\u0131ndan hava \u00e7\u00f6kmeye neden olur. Farkl\u0131 alanlarda (\u015fehirler ve fabrikalar, s\u0131k ormanlar, ekili araziler, su rezervleri, otlu b\u00f6lgeler, yaz\u2013k\u0131\u015f aras\u0131ndaki farkl\u0131 \u0131s\u0131 kaynaklar\u0131 vs.) \u0131s\u0131 farkl\u0131 olaca\u011f\u0131ndan sisin kal\u0131nl\u0131\u011f\u0131 yer yer \u00e7ok yo\u011fun veya daha ince olabilir bu da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc etkileyebilir. G\u00fcne\u015f do\u011fup; sis, duman, pus, yo\u011fun bulutlar nedeniyle \u0131s\u0131s\u0131n\u0131 yery\u00fcz\u00fcne ula\u015ft\u0131ramad\u0131\u011f\u0131 zaman sat\u0131h \u0131s\u0131s\u0131 havadaki \u0131s\u0131dan d\u00fc\u015f\u00fck olmaya devem eder. Farkl\u0131 b\u00f6lgelerden gelen so\u011fuk hava ak\u0131mlar\u0131 da al\u00e7ak bas\u0131nca neden olabilir.\n\nKuzey yar\u0131mk\u00fcrede r\u00fczg\u00e2r, al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 merkezi etraf\u0131ndan saat y\u00f6n\u00fcn\u00fcn tersine d\u00f6ner.\n\nKaynak\u00e7a \n Pooley, Dorothy, ve Robert Seaman. The Air Pilot's Manual 2: Aviation Law & Meteorology. 10. bask\u0131. Shoreham, West Sussex: Pooley's Air Pilot Publishing, 2011.\n\nMeteoroloji kavram ve fenomenleri\nSiklon t\u00fcrleri\nAtmosfer dinami\u011fi\nGirdaplar", "Sabit bas\u0131n\u00e7, y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7 ile al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 aras\u0131nda kalan ve her iki bas\u0131nc\u0131n bir birilerini etkilemeden \u00f6nce duraklad\u0131klar\u0131 ve g\u00fc\u00e7 toplad\u0131klar\u0131 bir ge\u00e7i\u015f hatt\u0131d\u0131r. Sabit bas\u0131n\u00e7ta hareket yoktur harekete haz\u0131rl\u0131k vard\u0131r. Sabah; al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7tan y\u00fcksek bas\u0131nca ge\u00e7erken, ak\u015fam; y\u00fcksek bas\u0131n\u00e7tan al\u00e7ak bas\u0131nca ge\u00e7erken hava dura\u011fanla\u015f\u0131r. \u00d6zellikle k\u0131\u015f\u0131n bacalardan \u00e7\u0131kan dumanlar an\u0131lan saatlerde hareket etmeyip ask\u0131da kal\u0131rlar. Bu sabit bas\u0131n\u00e7 i\u00e7in belirgin \u00f6rnektir. Bazen bulut tabakas\u0131 yo\u011fun oldu\u011fu zaman g\u00fcne\u015f yery\u00fcz\u00fcn\u00fc \u0131s\u0131tamaz b\u00f6ylesi durumlarda sabit bas\u0131n\u00e7 de\u011fi\u015fimleri uzun saatler alabilir.\n\nMeteoroloji\nAerodinamik (havac\u0131l\u0131k)", "\u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131; A\u011fr\u0131'n\u0131n Do\u011fubayaz\u0131t il\u00e7esinde bulunan bir sarayd\u0131r. Yap\u0131m\u0131na 1685 y\u0131l\u0131nda ba\u015flanan ve 1784'te tamamlanan saray; i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131rd\u0131\u011f\u0131 cami, t\u00fcrbe, k\u00fct\u00fcphane, mahzenler, ko\u011fu\u015flar, harem ve selaml\u0131k b\u00f6l\u00fcmleri ile b\u00fcy\u00fck bir yap\u0131 kompleksidir. Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde in\u015fa edilmesine kar\u015f\u0131n genel olarak Sel\u00e7uklu mimarisinden izler ta\u015f\u0131yan \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'nda; Bat\u0131 k\u00f6kenli barok, gotik, rokoko ve ampir gibi sanat ak\u0131mlar\u0131n\u0131n etkileri de g\u00f6zlemlenir. 2000 y\u0131l\u0131ndan beri UNESCO'nun D\u00fcnya Miras\u0131 Ge\u00e7ici Listesi'nde bulunmaktad\u0131r.\n\nTarih\u00e7e \n\u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131 ocakl\u0131k olarak Bayazid Sanca\u011f\u0131na tasarruf eden K\u00fcrt beylerinden Mahmut Pa\u015fa (sancak beyli\u011fi 1720-1768) taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve onun ye\u011feni veya akrabas\u0131 olan \u0130shak Pa\u015fa (1775-1799) zaman\u0131nda yap\u0131lan eklemelerle tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r. Harem kap\u0131s\u0131 \u00fczerindeki 1785 tarihli kitabeden \u00f6t\u00fcr\u00fc \u0130shak Pa\u015fa ad\u0131 yerle\u015fmi\u015ftir. Bu \u0130shak Pa\u015fan\u0131n 1789-1790'da vezir r\u00fctbesiyle k\u0131sa bir s\u00fcre \u00c7\u0131ld\u0131r valisi olan di\u011fer \u0130shak Pa\u015fa ile herhangi bir ilgisi yoktur.\n\n1554'ten itibaren Silvanl\u0131 Besyan hanedan\u0131ndan K\u00fcrt beylerine ocakl\u0131k olarak tahsis edilen Bayazid sanca\u011f\u0131 hakk\u0131nda Katip \u00c7elebi \u015f\u00f6yle der:\n\n\u201cKal\u2018a-i Bayezid Kotur \u015fimalinde bir kal\u2018a ve livad\u0131r ve serhad-\u0131 Acemdir iki kal\u2018a dahi buna tabidir biri Diyadin kal\u2018as\u0131 ve biri Hamur kal\u2018as\u0131 bu livay\u0131 Behl\u00fcl Bey ocakl\u0131k tarikiyle zabt ider bunlar dahi tevaif-i Ekraddan Besyan a\u015firetinden gayet \u015feci\u2018 taifelerdir K\u0131z\u0131lba\u015flar bunlardan gayet havf iderlerdi...\u201d\n\nK\u00fcrt fakih ve \u015fair Ahmed-i Hani, Bayezid beylerinin kap\u0131s\u0131nda katiplik yapm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrbe olarak ziyaret edilen kabri saray\u0131n yak\u0131n\u0131ndad\u0131r.\n\n\u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'n\u0131 2022 y\u0131l\u0131nda 226 bin 600 ki\u015fi ziyaret etti.\n\nMimari \nOsmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde yap\u0131lan en \u00f6nemli sivil mimari \u00f6rneklerinden biri olarak kabul edilen \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'n\u0131n in\u015fa s\u00fcrecinde tek bir mimari \u00fcsluba ba\u011fl\u0131 kal\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. Saray\u0131n kap\u0131, pencere ve kemer detaylar\u0131nda s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan geometrik ve bitkisel ta\u015f s\u00fcslemeler T\u00fcrk sanat\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra barok, rokoko, ampir gibi Bat\u0131 k\u00f6kenli sanat ak\u0131mlar\u0131 ile \u0130ran, G\u00fcrcistan, Ah\u0131ska ve Kafkasya b\u00f6lgelerindeki geleneksel sanat anlay\u0131\u015flar\u0131n\u0131n etkisinde kal\u0131narak \u00fcretilmi\u015ftir.\n\nTemelde \u00fc\u00e7 ana b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fan \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'ndaki iki avlu ve has bah\u00e7e aras\u0131ndaki ge\u00e7i\u015fler b\u00fcy\u00fck ta\u00e7 kap\u0131larla sa\u011flan\u0131r. Saray kompleksi i\u00e7erisinde yer alan her yap\u0131 ise bu avlular\u0131n etraf\u0131nda konumland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. C\u00fcmle kap\u0131s\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 birinci avluda muhaf\u0131z ko\u011fu\u015flar\u0131, zindanlar, arabal\u0131k ve tavla b\u00f6l\u00fcmleri ile bir \u00e7e\u015fme bulunurken; ikinci avluda saray\u0131n selaml\u0131k k\u0131sm\u0131 olan muayede salonu, k\u00fct\u00fcphane, t\u00fcrbe, cami ve ambarlar yer al\u0131r. \u0130kinci avludan a\u00e7\u0131lan ba\u015fka bir b\u00fcy\u00fck kap\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla da harem, ziyafet salonu, hamam, kiler, mutfak ve bah\u00e7e gibi k\u0131s\u0131mlara ula\u015f\u0131l\u0131r.\n\nTa\u00e7 kap\u0131lar \n\u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'n\u0131n mimarisinde \u00f6ne \u00e7\u0131kan unsurlar\u0131n ba\u015f\u0131nda ta\u00e7 kap\u0131lar gelir. Farkl\u0131 boyutlarda ve de\u011fi\u015fik tarzda s\u00fcslemelerle in\u015fa edilmi\u015f bu kap\u0131lar\u0131n her biri kendine \u00f6zg\u00fc bir karakter kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00f6n\u00fcyle yap\u0131, Sivas'taki Divri\u011fi Ulu Camii ve Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131 ile benzerlik g\u00f6sterir. Saray ta\u00e7 kap\u0131lar\u0131nda yakla\u015f\u0131k 110 farkl\u0131 motifin kullan\u0131lmas\u0131, yap\u0131n\u0131n bulundu\u011fu co\u011frafyan\u0131n farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrel b\u00f6lgelerin kesi\u015fiminde yer almas\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir. \u00d6te yandan \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'n\u0131n kap\u0131 detaylar\u0131na i\u015flenen bezemeler; T\u00fcrk-\u0130slam sanat\u0131na ba\u015fta Bat\u0131 k\u00f6kenli barok, gotik, rokoko ve ampir \u00fcsluplar\u0131 olmak \u00fczere \u0130ran ve Kafkasya gibi b\u00f6lgelere ait yabanc\u0131 mimari unsurlar\u0131n girmesine de sebep olmu\u015ftur.\n\nC\u00fcmle kap\u0131s\u0131 \n\nSaray\u0131n b\u00f6l\u00fcmleri aras\u0131nda ge\u00e7i\u015fi sa\u011flayan, an\u0131tsal nitelikte d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck kap\u0131 bulunur. Bu kap\u0131lar\u0131n ta\u00e7 kemerlerinde kullan\u0131lan s\u00fcslemeler ise birbirinden farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermekle birlikte yap\u0131daki esteti\u011fi \u00f6n plana \u00e7\u0131karan \u00f6nemli unsurlardan biridir. Saray\u0131n do\u011fu cephesinde bulunan c\u00fcmle kap\u0131s\u0131, yap\u0131ya d\u0131\u015far\u0131dan eri\u015fimi sa\u011flayan tek kap\u0131d\u0131r. 10.6 metre geni\u015fli\u011finde, 11.8 metre y\u00fcksekli\u011finde ve 4.8 metre derinli\u011finde olan bu kap\u0131, tipik Sel\u00e7uklu kap\u0131 mimarisinin etkisinde kal\u0131narak in\u015fa edilmi\u015ftir. Do\u011fudaki beden duvar\u0131n\u0131n g\u00fcneye do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131nt\u0131 yapt\u0131\u011f\u0131 noktada bulunan kap\u0131n\u0131n etraf\u0131n\u0131 fazla derin olmayan mukarnasl\u0131 bir kavsara ve i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f y\u00fcksek pahl\u0131 iki sivri kemer \u00e7evreler. Be\u015fi \u00f6ndeki g\u00fcney cephede, be\u015fi ise arka tarafta kalan kuzey cephede bulunan toplamda on adet g\u00f6mme s\u00fctun kap\u0131 bo\u015flu\u011funu s\u0131n\u0131rlarken bu s\u00fctunlar\u0131n aras\u0131na da dikd\u00f6rtgen ni\u015fler yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Y\u00fcksek kaideler \u00fczerinde y\u00fckselen s\u00fctunlarda ampir \u00fcslubun etkileri g\u00f6zlemlenir. Ni\u015flerin i\u00e7erisinde ise girift tekni\u011fiyle olu\u015fturulmu\u015f simetrik madalyonlar bulunur. Bunlar\u0131, rokoko tarz\u0131ndaki bitki motifli kabartmalardan olu\u015fan bord\u00fcrler \u00e7evreler. Kompozisyonda kalp, palmet, lotus ve g\u00f6z gibi motiflerin bulunmas\u0131; sarayda ya\u015fayanlar\u0131n ne\u015fesinin, kem g\u00f6zlerden korunmas\u0131 ad\u0131na bir nazarl\u0131k g\u00f6revi g\u00f6rmesi i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u015feklinde yorumlan\u0131r. Kap\u0131 bo\u015flu\u011funun birbirine bakan i\u00e7 cephelerinde ise yine rokoko tarzda, d\u00fc\u011f\u00fcmlenerek devam eden ve k\u00f6\u015felerinde akantus yapraklar\u0131 bar\u0131nd\u0131ran ba\u015fka bir madalyon kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131sacas\u0131 yap\u0131sal \u00f6zellikleri itibar\u0131yla geleneksel Sel\u00e7uklu mimarisinin devam\u0131 niteli\u011finde olan c\u00fcmle kap\u0131s\u0131n\u0131n s\u00fcslemelerinde Bat\u0131l\u0131 sanat ak\u0131mlar\u0131ndan da s\u0131kl\u0131kla yararlan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00f6zlemlenir.\n\nAvlu kap\u0131s\u0131 \nBirinci ve ikinci avlular\u0131n aras\u0131nda kalan avlu kap\u0131s\u0131, ana giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n aksine \u00fczerinde bulundu\u011fu duvar ile kayna\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f bir vaziyettedir. \u0130\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f fakat ilkine k\u0131yasla daha y\u00fcksek boyutlu iki kemerin i\u00e7erisinde yer alan bu kap\u0131da genel olarak gotik mimarinin etkileri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve c\u00fcmle kap\u0131s\u0131 \u00fczerinde bulunan s\u00fcslemelere g\u00f6re daha sade motifler tercih edildi\u011fi s\u00f6ylenebilir. \u0130ki katl\u0131 olan ta\u00e7 kap\u0131n\u0131n alt k\u0131sm\u0131, dikd\u00f6rtgen bir \u00e7er\u00e7eve i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015f olan bas\u0131k kemerli bir giri\u015fe ev sahipli\u011fi yapar. Burada ba\u015flayan be\u015fik tonozlu ve d\u00fcz tavanl\u0131 koridor, yakla\u015f\u0131k 11 metre boyunca kuzeye do\u011fru ilerleyerek avlular\u0131 birbirine ba\u011flar. Tavanda bulunan madalyon, birbirinin i\u00e7inden ge\u00e7en d\u00f6rt \u015feritli bir rum\u00ee ve yaprak motifleriyle olu\u015fturulmu\u015ftur. Her bir k\u00f6\u015feye yerle\u015ftirilen \u00e7eyrek motif ise sonsuzluk fikrine i\u015faret eder. Bu madalyonda kullan\u0131lan kompozisyonun benzerlerine, d\u00f6nemin hal\u0131 desenlerinde ve cilt kapa\u011f\u0131 s\u00fcslemecili\u011finde de rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Kap\u0131n\u0131n iki yan pah\u0131nda kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 yerle\u015ftirilmi\u015f stilize servi a\u011fac\u0131 kabartmalar\u0131 bulunur. Servi, \u0130slam sanat\u0131nda da s\u0131k\u00e7a kendine yer bulan bir fig\u00fcr olmas\u0131na kar\u015f\u0131n burada tepesinin yana yat\u0131k olu\u015fu ve lotus \u00e7i\u00e7e\u011fiyle tamamlanmas\u0131 itibar\u0131yla geleneksel kullan\u0131m\u0131ndan farkl\u0131la\u015fm\u0131\u015f bir tasar\u0131ma yer verilmi\u015ftir. Benzer bir kullan\u0131ma Azerbaycan'daki \u015eeki Han Saray\u0131'nda da rastland\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in burada Kafkas sanat\u0131n\u0131n etkisinden s\u00f6z edilebilir.\n\nSelaml\u0131k kap\u0131s\u0131 \n\u0130kinci avluya a\u00e7\u0131lan kap\u0131lardan bir di\u011feri de saray\u0131n k\u00fct\u00fcphane, muayede salonu ve cami gibi k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131 i\u00e7eren selaml\u0131k b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn kap\u0131s\u0131d\u0131r. \u00dczerinde bulundu\u011fu duvar\u0131 ortalayan kap\u0131, yap\u0131sal \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan tipik bir Sel\u00e7uklu kap\u0131s\u0131d\u0131r. Saraydaki di\u011fer kap\u0131lar gibi i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f iki kemerden olu\u015fan selaml\u0131k kap\u0131s\u0131n\u0131n i\u00e7 k\u0131sm\u0131nda mukarnasl\u0131 kavsarayla birle\u015fen g\u00f6mme s\u00fctunlar yer al\u0131r. \u0130lk kemerin i\u00e7inde kap\u0131 kanatlar\u0131n\u0131 \u00e7evreleyen ve y\u0131ld\u0131z \u00e7i\u00e7e\u011fi, tomurcuk, dal gibi motiflerden olu\u015fan bir bord\u00fcr bulunur. Kap\u0131 bo\u015flu\u011funun birbirine bakan cephelerine simetrik \u015fekilde yerle\u015ftirilmi\u015f dikd\u00f6rtgen ni\u015flerin i\u00e7ine ise barok tarzda tasarlanm\u0131\u015f ve \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 olan ba\u015fka bir yap\u0131da benzerine rastlanmayan iki a\u011fa\u00e7 motifi i\u015flenmi\u015ftir. Bir vazodan \u00e7\u0131karak birbirine ge\u00e7mi\u015f \u015fekilde ilerleyen dallar\u0131n u\u00e7lar\u0131na stilize \u00e7ilek veya \u00fcz\u00fcm fig\u00fcrleri yerle\u015ftirilmi\u015ftir. Geleneksel T\u00fcrk \u0130slam sanat\u0131na yabanc\u0131 olan bu kompozisyonun erken d\u00f6nemdeki kullan\u0131mlar\u0131na Kud\u00fcs'teki Kubbet\u00fc's-Sahre ve Tunus'taki Kayrevan Ulu Camii'nde rastlan\u0131r. Selaml\u0131k kap\u0131s\u0131ndaki bir di\u011fer s\u00fcsleme ise di\u011ferlerine nazaran iyi korunamam\u0131\u015f olan ve kap\u0131 bo\u015flu\u011funda, kemerin hemen \u00fczerinde yer alan bir kabartmad\u0131r. Dikd\u00f6rtgen formunda bir panonun orta k\u0131sm\u0131nda bulunan rozeti, i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f stilize rum\u00ee motifleri \u00e7evreler. Rozetin i\u00e7indeyse tezhip sanat\u0131nda kullan\u0131lan pen\u00e7 fig\u00fcr\u00fcyle benzerlikler ta\u015f\u0131yan, yo\u011fun yaprakl\u0131 bir \u00e7i\u00e7ek kompozisyonu yer al\u0131r.\n\nHarem kap\u0131s\u0131 \n\u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'n\u0131n an\u0131tsal nitelikteki son ta\u00e7 kap\u0131s\u0131, yine ikinci avludan ula\u015f\u0131lan harem kap\u0131s\u0131d\u0131r. \u0130ki katl\u0131, dikd\u00f6rtgen bir \u00e7er\u00e7eve ile \u00fczerinde bulundu\u011fu cepheden ayr\u0131lm\u0131\u015f olan bu kap\u0131ya kesme bazalt ta\u015ftan yap\u0131lm\u0131\u015f, \u00fc\u00e7 basamakl\u0131 bir merdiven arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla eri\u015fim sa\u011flan\u0131r. G\u00f6mme s\u00fctunlar\u0131n yukar\u0131 do\u011fru uzan\u0131p tepede birle\u015ferek dikd\u00f6rtgen formunu ald\u0131\u011f\u0131 bu \u00e7er\u00e7evenin i\u00e7 k\u0131sm\u0131ndaki bord\u00fcrde bitkisel motiflerin yan\u0131 s\u0131ra hayvan kabartmalar\u0131nda da yer verilmi\u015ftir. Bord\u00fcr\u00fcn alttaki ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131nda birbirine bakan iki aslan fig\u00fcr\u00fc g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Aslanlar\u0131n kuyruklar\u0131ndan dallanarak ba\u015flayan motifler birbirleriyle i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7erek bir hayat a\u011fac\u0131 olu\u015fturur. A\u011fac\u0131n dallar\u0131nda ise nar ve akantus betimleri g\u00f6ze \u00e7arpar. Aslan tasvirlerinin genel \u00f6zellikleri incelendi\u011finde Sel\u00e7uklu mimarisinde kullan\u0131lagelen formlardan ziyade \u0130ran sanat\u0131ndaki aslan fig\u00fcrlerine daha \u00e7ok benzedi\u011fi s\u00f6ylenebilir. Harem kap\u0131s\u0131ndaki aslan fig\u00fcrlerinin benzerlerine II. G\u0131y\u00e2seddin Keyh\u00fcsrev'in armal\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015f paras\u0131 \u00fczerinde, Burdur'daki \u0130ncirhan Kervansaray\u0131'n\u0131n ta\u00e7 kap\u0131s\u0131nda ve Erzurum'daki Yakutiye Medresesi'nde de rastlan\u0131r. Saraydaki di\u011fer ta\u00e7 kap\u0131lar\u0131n tamam\u0131nda oldu\u011fu gibi yine mukarnasl\u0131 bir kavsara i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015f olan kap\u0131 giri\u015fini de bitkisel bir bord\u00fcr \u00e7evreler. Bu bord\u00fcr\u00fcn hemen \u00fczerindeyse sekiz sat\u0131rl\u0131k bir kitabe ku\u015fa\u011f\u0131 yer al\u0131r. Sivri kemer formunu alarak sona eren kavsaran\u0131n yukar\u0131s\u0131nda i\u00e7i iri yaprak ve dal kabartmalar\u0131yla doldurulmu\u015f, kare \u00e7er\u00e7eveli bir ni\u015f bulunur. \"H\u00fcvel hallakul-baki\" ifadesinin yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bu ni\u015fin \u00fcst\u00fcndeyse kap\u0131 kompozisyonunun ikinci kat\u0131n\u0131 olu\u015fturan balkon penceresi yer al\u0131r. Harem kap\u0131s\u0131n\u0131 yap\u0131daki di\u011fer ta\u00e7 kap\u0131lardan ay\u0131ran en \u00f6nemli \u00f6zellik ise dikd\u00f6rtgen \u00e7er\u00e7evenin her iki yan\u0131na simetrik \u015fekilde yerle\u015ftirilen \u00fc\u00e7 boyutlu a\u011fa\u00e7 kabartmalar\u0131d\u0131r. Vazoya benzer bir g\u00f6vdeden \u00e7\u0131karak yine hayat a\u011fac\u0131 formunu alan bu duvar heykelleri, t\u0131pk\u0131 kap\u0131 \u00e7er\u00e7evesi gibi dikd\u00f6rtgen ni\u015fler i\u00e7ine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Fakat geleneksel hayat a\u011fac\u0131 motiflerinden ziyade burada palmet, akantus, stilize \u00e7i\u00e7ekler, \u00fcz\u00fcm salk\u0131m\u0131 ve ay \u00e7i\u00e7e\u011fi gibi al\u0131\u015f\u0131lagelmi\u015fin d\u0131\u015f\u0131ndaki tasar\u0131mlara yer verilmi\u015ftir. Dikkatli incelendi\u011finde palmiye yapraklar\u0131n\u0131 and\u0131ran bu hayat a\u011fac\u0131n\u0131n dallar\u0131 aras\u0131na cennet meyveleri yerine kartal veya melek benzeri kanatl\u0131 fig\u00fcrleri yerle\u015ftirildi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Dolay\u0131s\u0131yla harem kap\u0131s\u0131ndaki bu s\u00fcslemeler, geleneksel T\u00fcrk-\u0130slam sanat\u0131na barok ve rokoko k\u00f6kenli yabanc\u0131 motiflerin dahil edildi\u011fi eklektik bir yap\u0131 te\u015fkil eder. Harem kap\u0131s\u0131nda kullan\u0131lan son motif grubu ise di\u011ferlerine k\u0131yasla daha fazla hasar alm\u0131\u015f olan servi a\u011fac\u0131 tasvirleridir. Avlu kap\u0131s\u0131ndakilerle benzerlikler ta\u015f\u0131makla beraber daha k\u00fc\u00e7\u00fck boyutlu ve vazosuzdur. S\u00fcsleme a\u00e7\u0131s\u0131ndan da ayr\u0131nt\u0131ya girilmedi\u011fi dikkat \u00e7eker.\n\nCami \nSaraydaki yap\u0131 toplulu\u011funun \u00f6ne \u00e7\u0131kan \u00f6rneklerinden biri olan camiye, ikinci avluya a\u00e7\u0131lan selaml\u0131k kap\u0131s\u0131 vas\u0131tas\u0131yla eri\u015fim sa\u011flan\u0131r. Tek minareli ve kare planl\u0131 olarak in\u015fa edilen cami, hemen hemen ayn\u0131 b\u00fcy\u00fckl\u00fckte olan iki b\u00f6l\u00fcmden olu\u015fur. G\u00fcney k\u0131sm\u0131nda \u00fczeri kubbe ile \u00f6rt\u00fcl\u00fc harim k\u0131sm\u0131 yer al\u0131rken, kuzeyde ise d\u00f6rt adet s\u00fctun \u00fczerinde y\u00fckselen tonozlu medrese b\u00f6l\u00fcm\u00fc bulunur. Yap\u0131n\u0131n genel \u00f6zellikleri incelendi\u011finde Osmanl\u0131 mimarisinden ziyade Sel\u00e7uklu d\u00f6nemindeki cami anlay\u0131\u015f\u0131ndan etkilenildi\u011fi kolayl\u0131kla g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u00d6rne\u011fin b\u00f6lgenin iklim ko\u015fullar\u0131 g\u00f6z \u00f6n\u00fcnde bulunduruldu\u011funda cami ve medresenin i\u00e7 i\u00e7e olmas\u0131 b\u00f6lge mimarisinde s\u0131k rastlanan bir durum olsa da; bunun geleneksel Osmanl\u0131 mimarisinde yeri yoktur. Dolay\u0131s\u0131yla bu durumun, Kayseri'deki K\u00f6l\u00fck Camii ve Hac\u0131 K\u0131l\u0131\u00e7 Camii \u00f6rneklerinde oldu\u011fu \u00fczere, erken d\u00f6nem Anadolu Sel\u00e7uklu cami mimarisine ait bir uygulama oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. Medrese b\u00f6l\u00fcm\u00fcndeki orta alan\u0131n \u00fczerinde bulunan ve s\u00fctunlarla desteklenen tonoz \u00f6rt\u00fcn\u00fcn merkezinde y\u0131ld\u0131z motifi i\u015flemeli mozaik bezemeler bulunmas\u0131 da yine Osmanl\u0131 mimarisinde yeri olmayan pratiklerden bir tanesidir. S\u00f6z konusu s\u00fcsleme tarz\u0131na Divri\u011fi Ulu Camii ve Dar\u00fc\u015f\u015fifas\u0131, Ani Kervansaray\u0131 ve Mardin'deki Artuklu d\u00f6nemi yap\u0131lar\u0131nda rastlan\u0131r. Harim b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc \u00f6rten y\u00fcksek kasnakl\u0131 ve \u015fi\u015fkin kar\u0131nl\u0131 kubbe formu da \u00e7o\u011funlukla B\u00fcy\u00fck Sel\u00e7uklu \u0130mparatorlu\u011fu d\u00f6neminde Orta Asya'dan M\u0131s\u0131r'a kadar uzanan olduk\u00e7a geni\u015f bir co\u011frafyada kullan\u0131lm\u0131\u015f olmakla birlikte benzer \u00f6rneklerine Serahs, Mihne ve Merv \u015fehirlerinde rastlan\u0131r. \u00c7ift cidarl\u0131 kubbede dikkat \u00e7eken bir di\u011fer \u00f6zellik ise Osmanl\u0131'daki kur\u015fun kapl\u0131 kubbe anlay\u0131\u015f\u0131 yerine Sel\u00e7uklu gelene\u011findeki ta\u015f kaplama kubbe anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n benimsenmi\u015f olmas\u0131d\u0131r. Caminin kuzeybat\u0131 ucunda y\u00fckselen iki renkli, d\u00fczg\u00fcn kesme ta\u015f i\u015f\u00e7ilikli minare de mimari ve bezeme \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan Sel\u00e7uklu etkilerini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.\n\nT\u00fcrbe \nSaray\u0131n ikinci avlusunda, caminin g\u00fcneydo\u011fu k\u00f6\u015fesinde kalan noktada bir t\u00fcrbe bulunur. \u00dczerindeki kitabeye g\u00f6re 1799-1800 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda in\u015fa edilen yap\u0131, iki katl\u0131 ve sekizgen planl\u0131d\u0131r. Klasik Sel\u00e7uklu k\u00fcmbetleriyle b\u00fcy\u00fck oranda benzerlikler ta\u015f\u0131makla birlikte Bursa'daki Ye\u015fil T\u00fcrbe'de oldu\u011fu gibi cenazelik uygulamas\u0131n\u0131n kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ender Osmanl\u0131 t\u00fcrbelerinden biridir. \u00d6rt\u00fc elaman\u0131 olarak dilimli k\u00fclah kullan\u0131lm\u0131\u015f; bezemelerde de Sel\u00e7uklu gelene\u011fine sad\u0131k kal\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrbenin d\u0131\u015f duvarlar\u0131nda yer alan ve hayat a\u011fac\u0131n\u0131 and\u0131ran \u00fc\u00e7 boyutlu kompozisyonlar ise Bat\u0131l\u0131 sanat geleneklerinin etkisinde kalarak tasarlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bununla birlikte Kayseri'deki D\u00f6ner K\u00fcmbet ile Ni\u011fde'de bulunan H\u00fcd\u00e2vent Hatun T\u00fcrbesi; s\u00fcsleme \u00f6zellikleri bak\u0131m\u0131ndan \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131'ndaki t\u00fcrbe ile benzerlik g\u00f6sterir.\n\nGaleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Uzaydan \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131\n \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131 Resimleri\n \u0130shak Pa\u015fa Saray\u0131\n\nOsmanl\u0131 saraylar\u0131\nA\u011fr\u0131 ilindeki yap\u0131lar\nT\u00fcrk liras\u0131 \u00fcst\u00fcnde g\u00f6r\u00fcnen yap\u0131lar", "T\u00fcrkiye'de esen ba\u015fl\u0131ca r\u00fczg\u00e2rlar iki gruba ayr\u0131labilir;\nY\u00f6nlerine g\u00f6re r\u00fczg\u00e2rlar\n\u00d6zel R\u00fczg\u00e2rlar\n\nY\u00f6nlerine g\u00f6re R\u00fczg\u00e2rlar \nEstikleri y\u00f6nlere g\u00f6re r\u00fczg\u00e2rlar;\n\nG\u00fcndo\u011fusu \nDo\u011fudan esen so\u011fuk ve kuru r\u00fczg\u00e2rd\u0131r. G\u00fcney Rusya ile Kafkaslar'da y\u00fcksek bas\u0131nc\u0131n g\u00f6r\u00fclmesi durumunda bu r\u00fczg\u00e2r tipi daha \u00e7ok g\u00f6zlemlenir. G\u00fcndo\u011fusu genellikle ya\u011f\u0131\u015f\u0131n kesilmesine sebep olur.\n\n S\u0131cakl\u0131k 24-22\u00a0\u00b0C\n\nKe\u015fi\u015fleme \n\u0130stanbul y\u00f6resinde g\u00fcneydo\u011fudan esen r\u00fczg\u00e2ra denizcilerin verdi\u011fi add\u0131r. Uluda\u011f'\u0131n eski ad\u0131 olan Ke\u015fi\u015f da\u011f\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fcne g\u00f6re adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcndo\u011fusu ve K\u0131ble aras\u0131nda 135 dereceden esmektedir. Bir di\u011fer ad\u0131 da Akyeldir. Samyeli de denir.\n\nK\u0131ble \nG\u00fcneyden esen, g\u00fcney y\u00f6n\u00fcn\u00fc simgeleyen k\u0131bleden ismini alan, olduk\u00e7a s\u0131cak ve nemli r\u00fczg\u00e2r. Orta Akdeniz\u2019de olu\u015fan al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 merkezi T\u00fcrkiye'de bu t\u00fcr r\u00fczg\u00e2r\u0131n g\u00f6zlenmesini sa\u011flayan etkenlerdendir.\n\n S\u0131cakl\u0131k 27-36\u00a0\u00b0C\n\nLodos \nT\u00fcrkiye\u2019nin bat\u0131 kesimlerinde, g\u00fcneybat\u0131 y\u00f6nlerinden esen s\u0131cak r\u00fczg\u00e2r (\u0130smi Yunan tanr\u0131s\u0131 Notos\u2019dan \u00e7evirme). Kabayel ve kumkaras\u0131 olarak da bilinir. Bazen h\u0131z\u0131 ve hamlesi 60 ile 130\u00a0km/s'ye kadar ula\u015farak etkili olur. Denizciler i\u00e7in olduk\u00e7a \u00f6nemli ve tehlikeli varsay\u0131lan r\u00fczg\u00e2r tipidir. Bilhassa Marmara B\u00f6lgesi'nde deniz ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 a\u00e7 \u015fekilde etkiler. G\u00f6r\u00fc\u015f mesafesini, i\u00e7erdi\u011fi nem (mikro damlac\u0131klar) nedeniyle y\u00fczde 10 kadar d\u00fc\u015f\u00fcrebilir. Bazen ya\u011fmurun pe\u015finden s\u0131cak bir havaya neden olur. Ya\u011fmur \u00f6ncesinde ise \u0131l\u0131k ve nemli bir ortama neden olabilir. K\u0131y\u0131 erozyonuna neden olan r\u00fczg\u00e2r tiplerindendir.\n\n\u00d6zellikle k\u0131\u015f mevsiminde, s\u0131cak esme \u00f6zelli\u011fi nedeniyle karlar\u0131n erimesine neden olarak zaman zaman ta\u015fk\u0131n, sel ve su bask\u0131nlar\u0131 yarat\u0131r. Ayn\u0131 zamanda, esti\u011fi s\u00fcrece s\u0131cakl\u0131klar\u0131n da normalin \u00fcst\u00fcnde artmas\u0131na neden olan bir r\u00fczg\u00e2rd\u0131r. Zaman zaman Ege, Marmara ve Bat\u0131 Akdeniz'de deniz ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131 etkiledi\u011fi gibi kara ve denizde can ve mal g\u00fcvenli\u011fini tehlikeye sokacak olaylara neden olarak ya\u015fam\u0131 etkiler.\nMekanizmas\u0131 hen\u00fcz anla\u015f\u0131lamam\u0131\u015f olmakla birlikte, migren a\u011fr\u0131lar\u0131n\u0131 tetikledi\u011fi bilinmektedir.\n\n S\u0131cakl\u0131k 9-12\u00a0\u00b0C\n\nG\u00fcnbat\u0131s\u0131 \nBat\u0131dan esen s\u0131cak ve nemli r\u00fczg\u00e2r. G\u00fcnbat\u0131s\u0131 \u00f6zellikle T\u00fcrkiye'nin bat\u0131 kesimlerinde ya\u011f\u0131\u015flara neden olur. Marmara ve Karadeniz \u00fczerinden al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 ve cephe sistemlerinin her ge\u00e7i\u015finde g\u00f6zlenir ve zaman zaman denizde ve karada ya\u015fam\u0131 etkiler.\n\n S\u0131cakl\u0131k 25-29\u00a0\u00b0C\n\nKarayel \nYa\u011fmurlu bir d\u00f6nemi izleyen 2-3 g\u00fcn boyunca devaml\u0131 olarak kuzeybat\u0131dan esen r\u00fczg\u00e2r. Balkanlar'\u0131n kuzeyinde, Rusya stepleri i\u00e7erisinde olu\u015fan al\u00e7ak bas\u0131n\u00e7 merkezi ve buna ba\u011fl\u0131 cephe sistemlerinin ge\u00e7i\u015fi s\u0131ras\u0131nda g\u00f6zlenen r\u00fczg\u00e2r cinsidir.\n\nEsme y\u00f6n\u00fcndeki y\u00fcksek da\u011flar\u0131n kuytu taraflar\u0131nda yama\u00e7 a\u015fa\u011f\u0131 al\u00e7alan r\u00fczg\u00e2r \u0131s\u0131narak f\u00f6n tipi r\u00fczg\u00e2r etkisi ve \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131r. Bu yerlerde s\u0131cak, kuru ve ho\u015f bir hava yarat\u0131rlar.\n\n S\u0131cakl\u0131k 13-16\u00a0\u00b0C\n\nY\u0131ld\u0131z \nKuzeyden esen, ismi kutup y\u0131ld\u0131z\u0131na istinaden yerel bal\u0131k\u00e7\u0131lar taraf\u0131ndan verilen so\u011fuk r\u00fczg\u00e2r. Genellikle Karadeniz ve Marmara denizi \u00fczerinden bir so\u011fuk cephenin ge\u00e7i\u015finden sonra eser. Yaz\u0131n serin, k\u0131\u015f\u0131n ise so\u011fuk hava ta\u015f\u0131r.\n\n S\u0131cakl\u0131k 8-14\u00a0\u00b0C\n\nPoyraz \nKuzeydo\u011fudan esen bir r\u00fczg\u00e2r \u00e7e\u015fidi (\u0130smi Yunan tanr\u0131s\u0131 Boreas\u2019dan \u00e7evirme). K\u0131\u015f\u0131n kar ve so\u011fuk getirir. Deniz hafif \u00e7alkant\u0131l\u0131 ve dalga \u00fcst\u00fcnde beyaz k\u00f6p\u00fckler olur.\n\n S\u0131cakl\u0131k -14-9\u00a0\u00b0C\n\n\u00d6zel R\u00fczg\u00e2rlar\n\nSamyeli \n\u00c7\u00f6lden esen r\u00fczg\u00e2rd\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgesinde, Irak y\u00f6n\u00fcnde yani g\u00fcneydo\u011fu y\u00f6n\u00fcnden esen r\u00fczg\u00e2rd\u0131r.\n\nMeltem \nMeltemler, genellikle orta enlemlerde, yaz mevsiminde esen hafif \u015fiddette yerel r\u00fczg\u00e2rlard\u0131r. Is\u0131nma fark\u0131na ba\u011fl\u0131 yerel bas\u0131n\u00e7 fark\u0131ndan olu\u015furlar. Esme s\u00fcrekleri k\u0131sa, etki alanlar\u0131 dard\u0131r. \u0130klim \u00fczerinde etkileri azd\u0131r.\n\nDeniz ve kara aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k fark\u0131 ile Deniz meltemi ve Kara meltemi eser. Da\u011f zirveleri ile vadiler aras\u0131ndaki s\u0131cakl\u0131k fark\u0131ndan Da\u011f meltemi ve Vadi meltemi olu\u015fur.\n\n\u0130mbat \nYunancadan ya da \u0130talyanca \"\u0130mbatto\" s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcnden dilimize ge\u00e7mi\u015f, yazlar\u0131 g\u00fcnd\u00fcz denizden karaya do\u011fru esen mevsim r\u00fczg\u00e2r\u0131d\u0131r. Ege B\u00f6lgesinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Deniz meltemidir.\n\nEtezyen \nDo\u011fu Akdeniz ve Ege Denizinde kuzeyden esen kuru yeldir. May\u0131s-Eyl\u00fcl d\u00f6neminde etkili olan bu r\u00fczg\u00e2r, zaman zaman f\u0131rt\u0131na \u015feklinde sert eser.\n\nBora \nYa\u011fmur getiren sert r\u00fczg\u00e2r. Kuzey k\u00f6kenlidir. Bora ismi kimi zaman Poyraz yerine de kullan\u0131l\u0131r.\n\nF\u00f6hn \nF\u00f6hn r\u00fczg\u00e2rlar\u0131, hava k\u00fctlelerinin da\u011f yamac\u0131n\u0131 a\u015fmas\u0131 sureti ile di\u011fer yama\u00e7ta al\u00e7almas\u0131 neticesinde ortaya \u00e7\u0131kan kurak ve s\u0131cak r\u00fczg\u00e2rlard\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\nMeteoroloji\nR\u00fczg\u00e2r", "Henri L\u00e9on Lebesgue (; ; d. 28 Haziran 1875, Beauvais - \u00f6. 26 Temmuz 1941, Paris), 17. y\u00fczy\u0131l integral kavram\u0131n\u0131n-bir eksen ile o eksen i\u00e7in tan\u0131mlanm\u0131\u015f bir fonksiyonun e\u011frisi aras\u0131ndaki alan\u0131 toplamak- bir genellemesi olan entegrasyon teorisi ile tan\u0131nan Frans\u0131z matematik\u00e7iydi. Teorisi ilk olarak 1902'de Nancy \u00dcniversitesi'ndeki Int\u00e9grale, longueur, aire (\"\u0130ntegral, uzunluk, alan\") tezinde yay\u0131nland\u0131.\n\nKi\u015fisel ya\u015fam\u0131\nHenri Lebesgue, 28 Haziran 1875'te Beauvais, Oise'de do\u011fdu. Lebesgue'nin babas\u0131 bir dizgici ve annesi bir okul \u00f6\u011fretmenydi. Ailesi evde gen\u00e7 Henri'nin kullanabilece\u011fi bir k\u00fct\u00fcphane kurdu. Babas\u0131, Lebesgue hen\u00fcz \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fckken ve annesi onu tek ba\u015f\u0131na desteklemek zorunda kald\u0131\u011f\u0131nda t\u00fcberk\u00fclozdan \u00f6ld\u00fc. \u0130lkokulda matematik i\u00e7in dikkate de\u011fer bir yetenek g\u00f6sterdi\u011fi i\u00e7in, e\u011fitmenlerinden biri e\u011fitimine Coll\u00e8ge de Beauvais ve ard\u0131ndan Lyc\u00e9e Saint-Louis ve Paris'te Lyc\u00e9e Louis-le-Grand'da devam etmesi i\u00e7in toplum deste\u011fi ayarlad\u0131.\n\n1894'te Lebesgue, enerjisini matematik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131na odaklamaya devam etti\u011fi \u00c9cole Normale Sup\u00e9rieure'ye kabul edildi ve 1897'de mezun oldu. Mezun olduktan sonra iki y\u0131l boyunca \u00c9cole Normale Sup\u00e9rieure'de kald\u0131, k\u00fct\u00fcphanede \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve burada s\u00fcreksizlik \u00fczerine o s\u0131rada, okuldan yeni mezun olmu\u015f Ren\u00e9-Louis Baire taraf\u0131ndan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmadan haberdar oldu. Ayn\u0131 zamanda Sorbonne'da y\u00fcksek lisans e\u011fitimine ba\u015flad\u0131 ve burada \u00c9mile Borel'in yeni ba\u015flayan \u00f6l\u00e7\u00fc teorisi ve Camille Jordan'\u0131n Jordan \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendi. 1899'da Nancy'deki Lyc\u00e9e Central'da bir \u00f6\u011fretim pozisyonuna ge\u00e7ti ve doktoras\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1902'de Ph.D. derecesini, kendisinden d\u00f6rt ya\u015f b\u00fcy\u00fck dan\u0131\u015fman\u0131 Borel ile birlikte sundu\u011fu \u0130ntegral, Uzunluk, Alan (Int\u00e9grale, longueur, aire) konulu ufuk a\u00e7\u0131c\u0131 teziyle Sorbonne'dan kazand\u0131.\n\nBu doktoras\u0131 \u00fczerinde bir s\u00f6ylenti de vard\u0131r. Dirichlet fonksiyonunun Riemann anlam\u0131nda integralinin olmad\u0131\u011f\u0131 o \u00e7a\u011flarda biliniyordu. Hat\u0131rlan\u0131rsa, rasyonel noktalarda bir ve irrasyonel noktalarda s\u0131f\u0131r de\u011ferini alan fonksiyon, matematikte Dirichlet fonksiyonu ad\u0131yla bilinir. Lebesgue, bu Dirichlet fonksiyonunu integralleyebilecek bir integral tan\u0131m\u0131 getirebilir miyim diye d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc. Riemann integralinin tersine, b\u00f6l\u00fcnt\u00fcy\u00fc -ekseni \u00fczerinde de\u011fil de -ekseni \u00fczerinde ald\u0131. Bunda ba\u015far\u0131l\u0131 oldu. Bu getirdi\u011fi integral y\u00f6ntemine de Lebesgue integrali ad\u0131n\u0131 verdi. B\u00f6ylece, analize yeni ufuklar a\u00e7t\u0131.\n\nLebesgue, \u00f6\u011frenci arkada\u015flar\u0131ndan birinin k\u0131z karde\u015fiyle evlendi ve e\u015finden Suzanne ve Jacques ad\u0131nda iki \u00e7ocu\u011fu oldu.\n\nTezini yay\u0131nlad\u0131ktan sonra, 1902'de Lebesgue'ye Rennes \u00dcniversitesi'nde bir pozisyon teklif edildi ve 1906'da Poitiers \u00dcniversitesi Bilimler Fak\u00fcltesine ta\u015f\u0131nana kadar orada ders verdi. 1906 ile 1910 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Potiers Fen Fak\u00fcltesinde \u00f6\u011fretim ya\u015fam\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1910'da Lebesgue \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisi olarak Sorbonne'a ta\u015f\u0131nd\u0131 ve 1919'dan itibaren profes\u00f6rl\u00fc\u011fe terfi etti. 1921'de, ders verdi\u011fi ve ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131 Coll\u00e8ge de France'da matematik profes\u00f6r\u00fc olmak i\u00e7in Sorbonne'dan ayr\u0131ld\u0131. 1922'de Bilimler Akademisi \u00fcyeli\u011fine se\u00e7ildi. 1921 ile 1931 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Paris Fen Fak\u00fcltesinde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\n\nLebesgue, Fransa'da matematik alan\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir \u00e7a\u011f\u0131n en se\u00e7kin \u00f6nderlerindendi. Analiz \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n hemen hemen t\u00fcm\u00fc ger\u00e7el de\u011fi\u015fkenli fonksiyonlar kuram\u0131yla ilgilidir. \u00d6zellikle, integral kavram\u0131n\u0131n Lebesgue integrali denilen bir geni\u015flemesini ona bor\u00e7luyuz. Lebesgue'in integral tan\u0131m\u0131na g\u00f6re, baz\u0131 fonksiyonlar\u0131n Riemann anlam\u0131nda integrali olmad\u0131\u011f\u0131 halde, Lebesgue integrali vard\u0131r. Buna en g\u00fczel \u00f6rnekte, \u00fcnl\u00fc Dirichlet fonksiyonudur. \u0130ntegralin bu genelle\u015ftirilmi\u015f kavram\u0131 matematikte en \u00e7ok uygulama alan\u0131 bulan bir yenilik olmu\u015ftur. \u00c7a\u011f\u0131m\u0131zda da halen bu kuram t\u00fcm canl\u0131l\u0131\u011f\u0131yla y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir. Bu kuram art\u0131k analizin temel dersidir. Analizci herkes \u00f6nce bu konular\u0131 \u00f6\u011frenir. \u0130leri ara\u015ft\u0131rmalar i\u00e7in gereklidir.\n\n\u015e\u00fcphesiz, Lebesgue integralinin anla\u015f\u0131lmas\u0131 hemen kolay bir kuram da de\u011fildir. Bunun i\u00e7in \u00f6nce Lebesgue \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc kuram\u0131n\u0131 geli\u015ftirmek gerekir. Bu nedenle, Lebesgue \u00f6nce Lebesgue \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fc geli\u015ftirdi. Burada, k\u00fcmelerin \u00f6l\u00e7\u00fclebilmeleri ve fonksiyonlar\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fclebilmeleri kavramlar\u0131n\u0131 getirdi. Bundan sonra, kendi ad\u0131yla an\u0131lan \u00fcnl\u00fc Lebesgue integralini olu\u015fturdu. Bu konuda haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 teze, j\u00fcri \u00fcyelerinin \u00f6nce itiraz etti\u011fi, sonra doktora y\u00f6neticisinin ricas\u0131yla, \"Bu \u00f6\u011frenci \u00e7ok zeki ve bana d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fcr\u00fcc\u00fc sorular sorar\", diyerek onlar\u0131 raz\u0131 etti\u011fi s\u00f6ylenir. Bu s\u00f6ylenti do\u011fru da olsa yanl\u0131\u015fta olsa; Lebesgue taraf\u0131ndan bu \u00e7al\u0131\u015fma yay\u0131nland\u0131\u011f\u0131nda, bu bulu\u015f, t\u00fcm d\u00fcnyada bir bomba gibi patlam\u0131\u015f ve t\u00fcm matematik\u00e7ileri bu sahada \u00e7al\u0131\u015fmaya ve yeni yeni bulu\u015flar\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirmeye y\u00f6neltmi\u015ftir. Bu kuram\u0131n \u00e7ok geni\u015f bir bi\u00e7imde meyveleri al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Olduk\u00e7a uygulama alanlar\u0131 bulmu\u015f ve s\u00fcrekli genelle\u015ftirmeleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Art\u0131k bu kuram analizin ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz bir aleti durumuna getirilmi\u015ftir. Bunun \u00f6tesinde, matemati\u011fin di\u011fer dallar\u0131na da yeni ufuklar a\u00e7arak, onlar\u0131n geli\u015fmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nLebesgue, \u00fcnl\u00fc olduktan sonra, bir\u00e7ok \u00fcniversitede dersler vermi\u015ftir. 1921 y\u0131l\u0131nda College de France'ta profes\u00f6r olmu\u015ftur. Lebesgue'in \u00e7ok parlak ve yarat\u0131c\u0131 bir matematik kafas\u0131 vard\u0131r. \u00dclkesi i\u00e7inde ve t\u00fcm d\u00fcnyada olduk\u00e7a \u015fereflendirilmi\u015f, \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015f ve \u00e7ok mesut bir evlilik yapm\u0131\u015f biriydi. Bug\u00fcn, integral kuram\u0131n\u0131n kurucusu olarak t\u00fcm d\u00fcnya onu kabul eder. Bu kuramda ve analizde \u00e7ok say\u0131da bulu\u015flar\u0131 vard\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n t\u00fcm \u00fcr\u00fcnlerini alm\u0131\u015f ve kuram\u0131n\u0131n tutulup ne kadar ileri g\u00f6t\u00fcr\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc g\u00f6ren mutlu matematik\u00e7ilerden biridir. 26 Temmuz 1941 g\u00fcn\u00fc altm\u0131\u015f alt\u0131 ya\u015f\u0131ndayken Paris'te \u00f6ld\u00fc.\n\nMatematik kariyeri\n\nLebesgue'nin ilk makalesi 1898'de yay\u0131nland\u0131 ve Sur l'approximation des fonctions (Fonksiyonlar\u0131n yakla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \u00fczerine) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yordu. Polinomlarla s\u00fcrekli fonksiyonlara yakla\u015f\u0131m \u00fczerine Weierstrass teoremi ile ilgilendi. Mart 1899 ile Nisan 1901 aras\u0131nda Lebesgue, Comptes Rendus\u2019da alt\u0131 not yay\u0131nlad\u0131. Bunlardan ilki, onun Lebesgue integralini geli\u015ftirmesiyle ilgisi olmayan, Baire teoreminin iki de\u011fi\u015fkenli fonksiyonlara geni\u015fletilmesiyle ilgiliydi. Sonraki be\u015fi, bir d\u00fczleme uygulanabilen y\u00fczeyler, \u00e7arp\u0131k \u00e7okgenlerin alan\u0131, belirli bir s\u0131n\u0131rla minimum alan\u0131n y\u00fczey integralleri ve son not, baz\u0131 f(x) fonksiyonlar\u0131 i\u00e7in Lebesgue entegrasyonunun tan\u0131m\u0131n\u0131 verdi. Lebesgue'nin b\u00fcy\u00fck tezi, Int\u00e9grale, longueur, aire, bu \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n tam a\u00e7\u0131klamas\u0131yla birlikte 1902'de Annali di Matematica\u2019da yay\u0131nland\u0131. \u0130lk b\u00f6l\u00fcm, \u00f6l\u00e7\u00fc teorisini geli\u015ftirir (bkz. Borel \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc). \u0130kinci b\u00f6l\u00fcmde integrali hem geometrik hem de analitik olarak tan\u0131mlar. Sonraki b\u00f6l\u00fcmler uzunluk, alan ve uygulanabilir y\u00fczeylerle ilgili Comptes Rendus notlar\u0131n\u0131 geni\u015fletir. Son b\u00f6l\u00fcm esas olarak Plateau problemi ile ilgilidir. Bu tez, bir matematik\u00e7i taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f tezlerin en iyilerden biri olarak kabul edilir.\n\n1902'den 1903'e kadar olan dersleri, Le\u00e7ons sur l'int\u00e9gration et la recherche des fonctions primitives adl\u0131 bir \"Borel risalesi\"nde topland\u0131. \u0130lkel bir fonksiyon aray\u0131\u015f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen entegrasyon problemi, kitab\u0131n kilit noktas\u0131d\u0131r. Lebesgue, entegrasyon problemini tarihsel ba\u011flam\u0131nda Augustin-Louis Cauchy, Peter Gustav Lejeune Dirichlet ve Bernhard Riemann'a de\u011finerek sunar. Lebesgue, integralin kar\u015f\u0131lamas\u0131 gereken alt\u0131 ko\u015ful sunar; bunlardan sonuncusu \"E\u011fer fn(x) dizisi f(x) s\u0131n\u0131r\u0131na y\u00fckselirse, fn(x)'nin integrali, f(x)'in integraline e\u011filimlidir.\" Lebesgue, ko\u015fullar\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fc teorisi, \u00f6l\u00e7\u00fclebilir fonksiyonlara ve integralin analitik ve geometrik tan\u0131mlar\u0131na yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6steriyor.\n\n1903 tarihli makalesi \"Sur les serie trigonometriques\" ile trigonometrik fonksiyonlar\u0131na y\u00f6neldi. Bu \u00e7al\u0131\u015fmada \u00fc\u00e7 ana teorem sunmu\u015ftur: s\u0131n\u0131rl\u0131 bir fonksiyonu temsil eden trigonometrik bir serinin bir Fourier serisi oldu\u011fu, n. Fourier katsay\u0131s\u0131n\u0131n s\u0131f\u0131r olma e\u011filiminde oldu\u011fu (Riemann-Lebesgue lemmas\u0131) ve Fourier serisi terim terim integrallenebilirdir. 1904-1905'te Lebesgue bir kez daha Coll\u00e8ge de France'da bu kez trigonometrik diziler \u00fczerine ders verdi ve derslerini bir ba\u015fka \"Borel risalesi\"nde yay\u0131nlamaya devam etti. Bu risalede konuyu bir kez daha tarihsel ba\u011flam\u0131 i\u00e7inde ele al\u0131r. Fourier serileri, Cantor-Riemann teorisi, Poisson integrali ve Dirichlet problemi hakk\u0131nda a\u00e7\u0131klamalar yapar.\n\n1910 tarihli Repr\u00e9sentation trigonom\u00e9trique approch\u00e9e des fonctions satisfaisant a une condition de Lipschitz (Bir Lipschitz ko\u015fulunu sa\u011flayan fonksiyonlar\u0131n yakla\u015f\u0131k trigonometrik g\u00f6sterimi) adl\u0131 bir makalede, kalan terimin b\u00fcy\u00fckl\u00fck s\u0131ras\u0131n\u0131n bir de\u011ferlendirmesiyle, bir Lipschitz ko\u015fulu'nu sa\u011flayan Fourier fonksiyonlar\u0131 dizisi ile ilgilenir. Ayr\u0131ca Riemann\u2013Lebesgue lemmas\u0131'n\u0131n s\u00fcrekli fonksiyonlar i\u00e7in m\u00fcmk\u00fcn olan en iyi sonu\u00e7 oldu\u011funu kan\u0131tlar ve Lebesgue sabitleri'ne bir miktar giri\u015f yapar.\n\nLebesgue bir keresinde \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131: \"R\u00e9duites \u00e0 des th\u00e9ories g\u00e9n\u00e9rales, les math\u00e9matiques seraient une belle forme sans contenu.\" (\"Reduced to general theories, mathematics would be a beautiful form without content.\") [\"Genel teorilere indirgenirse, matematik i\u00e7eriksiz g\u00fczel bir bi\u00e7im olurdu.\"]\n\n\u00d6l\u00e7\u00fc-teorik analizde ve matemati\u011fin ilgili dallar\u0131nda, Lebesgue\u2013Stieltjes integrali, Riemann \u2013 Stieltjes ve Lebesgue entegrasyonunu genelle\u015ftirir ve ikincisinin bir\u00e7ok avantaj\u0131n\u0131 daha genel bir \u00f6l\u00e7\u00fc-teorik \u00e7er\u00e7evede korur.\n\nKariyeri boyunca Lebesgue, karma\u015f\u0131k analiz ve topoloji alanlar\u0131na da deneysel giri\u015fimler yapt\u0131. Ayr\u0131ca \u00c9mile Borel ile kimin integralinin daha genel oldu\u011fu konusunda bir anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131 vard\u0131. Ancak, ger\u00e7el analiz'e yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bu k\u00fc\u00e7\u00fck hamleler s\u00f6n\u00fck kal\u0131yor; bu alana yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar, bug\u00fcn alan\u0131n \u015fekli \u00fczerinde muazzam bir etkiye sahipti ve y\u00f6ntemleri modern analizin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Bunlar\u0131n, a\u015fa\u011f\u0131da belirtildi\u011fi gibi, Lebesgue'nin tamamen habersiz olaca\u011f\u0131 temel fizik i\u00e7in \u00f6nemli pratik sonu\u00e7lar\u0131 vard\u0131r.\n\nLebesgue entegrasyon teorisi \n\nEntegrasyon, bir fonksiyon'un grafik alt\u0131ndaki alan'\u0131n\u0131 bulman\u0131n gayri resmi fikrine kar\u015f\u0131l\u0131k gelen matematiksel bir i\u015flemdir. \u0130lk entegrasyon teorisi Ar\u015fimet taraf\u0131ndan M\u00d6 3. y\u00fczy\u0131lda kareler y\u00f6ntemiyle geli\u015ftirildi, ancak bu yaln\u0131zca y\u00fcksek derecede geometrik simetriye sahip s\u0131n\u0131rl\u0131 durumlarda uygulanabilir. 17. y\u00fczy\u0131lda, Isaac Newton ve Gottfried Wilhelm Leibniz, entegrasyonun \u00f6z\u00fcnde farkl\u0131la\u015fma ile ba\u011flant\u0131l\u0131 oldu\u011fu fikrini ke\u015ffetti; ikincisi, bir fonksiyonun ne kadar h\u0131zl\u0131 oldu\u011funu \u00f6l\u00e7menin bir yoluydu. grafi\u011fin herhangi bir noktas\u0131nda de\u011fi\u015fti. Kalk\u00fcl\u00fcsteki iki ana geometrik i\u015flem, t\u00fcrev alma ve integrasyon aras\u0131ndaki bu \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 ili\u015fki, \u015fimdi Hesab\u0131n temel teoremi olarak biliniyor. Matematik\u00e7ilerin ilk kez geni\u015f bir integral s\u0131n\u0131f\u0131n\u0131 hesaplamas\u0131na izin verdi. Ancak, Ar\u015fimet'in \u00d6klid geometrisine dayanan y\u00f6nteminden farkl\u0131 olarak, matematik\u00e7iler Newton'un ve Leibniz'in integral hesab\u0131 kesin bir temele sahip olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissettiler.\n\n19. y\u00fczy\u0131lda, Augustin Cauchy epsilon-delta limiti geli\u015ftirdi ve Bernhard Riemann, \u015fimdi Riemann integrali olarak adland\u0131r\u0131lan \u015feyi resmile\u015ftirerek bunu takip etti. Bu integrali tan\u0131mlamak i\u00e7in, grafi\u011fin alt\u0131ndaki alan giderek daha k\u00fc\u00e7\u00fck dikd\u00f6rtgenler ile doldurulur ve her a\u015famada dikd\u00f6rtgenlerin alanlar\u0131n\u0131n toplam limiti al\u0131n\u0131r. Ancak baz\u0131 fonksiyonlar i\u00e7in bu dikd\u00f6rtgenlerin toplam alan\u0131 tek bir say\u0131ya yakla\u015fmaz. Bu nedenle, Riemann integrali yoktur.\n\nLebesgue, bu problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in yeni bir entegrasyon y\u00f6ntemi icat etti. Lebesgue, fonksiyonun tan\u0131m b\u00f6lgesi'ne odaklanan dikd\u00f6rtgenlerin alanlar\u0131n\u0131 kullanmak yerine, temel alan birimi i\u00e7in fonskiyonun e\u015f tan\u0131m b\u00f6lgesine'ne bakt\u0131. Lebesgue'nin fikri, \u00f6nce hem k\u00fcmeler hem de bu k\u00fcmelerdeki fonksiyonlar i\u00e7in \u00f6l\u00e7\u00fcy\u00fc tan\u0131mlamakt\u0131. Daha sonra basit fonksiyonlar\u0131n dedi\u011fi \u015feyin integralini olu\u015fturmaya ba\u015flad\u0131; sadece sonlu bir\u00e7ok de\u011fer alan \u00f6l\u00e7\u00fclebilir fonksiyonlar. Daha sonra, daha karma\u015f\u0131k fonksiyonlar i\u00e7in, s\u00f6z konusu fonksiyondan daha k\u00fc\u00e7\u00fck basit fonksiyonlar\u0131n t\u00fcm integrallerinin en k\u00fc\u00e7\u00fck \u00fcst s\u0131n\u0131r\u0131 olarak tan\u0131mlad\u0131.\n\nLebesgue entegrasyonu, bir Riemann integrali ile s\u0131n\u0131rl\u0131 bir aral\u0131kta tan\u0131mlanan her fonksiyonun ayn\u0131 zamanda bir Lebesgue integraline sahip olma \u00f6zelli\u011fine sahiptir ve bu fonksiyonlar i\u00e7in iki integral uyu\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, kapal\u0131 bir s\u0131n\u0131rl\u0131 aral\u0131ktaki her s\u0131n\u0131rl\u0131 fonksiyonun bir Lebesgue integrali vard\u0131r ve Lebesgue integrali olan ve Riemann integrali olmayan bir\u00e7ok fonksiyon vard\u0131r.\n\nLebesgue entegrasyonunun geli\u015ftirilmesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak Lebesgue, uzunluk fikrini aral\u0131klardan \u00f6l\u00e7\u00fclebilir k\u00fcmeler olarak adland\u0131r\u0131lan \u00e7ok b\u00fcy\u00fck bir k\u00fcme s\u0131n\u0131f\u0131na geni\u015fleten \u00f6l\u00e7\u00fc kavram\u0131n\u0131 icat etti (yani, daha kesin olarak, basit fonksiyonlar, sonlu say\u0131da de\u011fer alan ve her de\u011fer \u00f6l\u00e7\u00fclebilir bir k\u00fcmede al\u0131nan fonksiyonlard\u0131r).\n\nLebesgue integrali bir a\u00e7\u0131dan eksiktir. Riemann integrali, tan\u0131m alan\u0131 kapal\u0131 aral\u0131k olmayan fonksiyonlar\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in uygun olmayan Riemann integrali'ne genellenir. Lebesgue integrali bu fonksiyonlar\u0131n \u00e7o\u011funu b\u00fct\u00fcnle\u015ftirir (yapt\u0131\u011f\u0131nda her zaman ayn\u0131 cevab\u0131 \u00fcretir), ancak hepsini de\u011fil.\n\nGer\u00e7ek do\u011fru \u00fczerindeki fonksiyonlar i\u00e7in, Henstock integrali, hem Lebesgue entegrasyonunu hem de uygun olmayan Riemann entegrasyonunu kapsayan (Lebesgue'den ziyade Riemann'\u0131n teorisine dayanan) daha da genel bir integral kavram\u0131d\u0131r. Bununla birlikte, Henstock integrali ger\u00e7ek do\u011frunun belirli s\u0131ralama \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131d\u0131r ve bu nedenle daha genel uzaylarda (\u00f6rne\u011fin, manifoldlar) entegrasyona izin verecek \u015fekilde genelleme yapmazken, Lebesgue integrali bu t\u00fcr uzaylara olduk\u00e7a do\u011fal bir \u015fekilde uzan\u0131r.\n\nOnurland\u0131r\u0131lmas\u0131\n 1900 y\u0131l\u0131nda Krakow'daki Jagiellonian \u00dcniversitesi'nden doktora honoris causa unvan\u0131n\u0131 ald\u0131.\n 1976'de, Uluslararas\u0131 Astronomi Birli\u011fi ad\u0131n\u0131 aydaki bir kratere verdi.\n 26908 Lebesgue astroidi onun onuruna adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n 2012 y\u0131l\u0131ndan bu yana bir matematik merkezi (temeller, etkile\u015fimler, uygulamalar ve e\u011fitim) ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bu merkez, (Centre de Math\u00e9matiques Henri Lebesgue), \u201cLaboratoires d'Excellence\u201d (\u201cLabex\u201d) proje \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131n\u0131n ikinci dalgas\u0131n\u0131n kazanan\u0131d\u0131r. Rennes Matematiksel Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc (IRMAR), Nantes'teki Jean-Leray Matematik Laboratuvar\u0131 (LMJL) ve Cachan'daki \u00c9NS'nin Brittany \u015fubesinin Matematik B\u00f6l\u00fcm\u00fc (2013'te ENS'den ba\u011f\u0131ms\u0131z hale gelen \u015fube) taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur.\n Uluslararas\u0131 bir genel matematik dergisi olan Annales Henri Lebesgue, onun ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131r.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\n 1904: Le\u00e7ons sur l'int\u00e9gration et la recherche des fonctions primitives, Paris, Gauthier-Villars\n 1906: \n 1915: Sur la mesure des grandeurs, Gen\u00e8ve, A. Kundig\n 1942: \n 1950: \n 2004: Les Lendemains de l'int\u00e9grale. Lettres \u00e0 \u00c9mile Borel, Paris, Vuibert.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131alar\n\nKonuyla ilgili yay\u0131nlar \n \n \n \n\n1875 do\u011fumlular\n1941 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n\u00c9cole Normale Sup\u00e9rieur'de \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nFrans\u0131z matematik\u00e7iler\nFonksiyonel analizciler\nMatematiksel analizciler\nLyc\u00e9e Louis-le-Grand'da \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nRoyal Society'nin yabanc\u0131 \u00fcyeleri", "Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet (; 13 \u015eubat 1805 - 5 May\u0131s 1859), say\u0131 teorisi (analitik say\u0131 teorisi alan\u0131n\u0131 olu\u015fturmak da dahil) ve Fourier serileri teorisi ile matematiksel analizdeki di\u011fer konulara derin katk\u0131larda bulunan Alman bir matematik\u00e7iydi. Bir fonksiyonun modern bi\u00e7imsel tan\u0131m\u0131n\u0131 veren ilk matematik\u00e7ilerden biri olarak kabul edilmektedir.\n\nSoyad\u0131 Lejeune Dirichlet olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00f6zellikle onun ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan bulu\u015flar i\u00e7in genellikle Dirichlet olarak an\u0131l\u0131r.\n\nBiyografi\n\nErken d\u00f6nem (1805-1822) \nGustav Lejeune Dirichlet, 13 \u015eubat 1805'te Ren Nehri'nin sol yakas\u0131nda, o zamanlar Birinci Frans\u0131z \u0130mparatorlu\u011fu'nun bir par\u00e7as\u0131 olan D\u00fcren'de do\u011fdu ve 1815'teki Viyana Kongresi'nden sonra Prusya'ya geri d\u00f6nd\u00fc. Babas\u0131 Johann Arnold Lejeune Dirichlet posta m\u00fcd\u00fcr\u00fc, t\u00fcccar ve belediye meclis \u00fcyesidir. Babas\u0131n\u0131n dedesi D\u00fcren'e Bel\u00e7ika'daki Li\u00e8ge'nin 5\u00a0km kuzey do\u011fusunda k\u00fc\u00e7\u00fck bir topluluk olan Richelette'den (veya daha \u00e7ok Richelle'den) gelmi\u015fti, soyad\u0131 \"Lejeune Dirichlet\" de (\"), \"Richelette'li gen\u00e7ler\"in Frans\u0131zcas\u0131ndan t\u00fcretilmi\u015ftir.\n\nAilesi zengin olmamas\u0131na ve yedi \u00e7ocu\u011fun en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc olmas\u0131na ra\u011fmen, ailesi e\u011fitimini destekledi. Daha sonra bir t\u00fcccar olaca\u011f\u0131 umuduyla onu bir ilkokula ve ard\u0131ndan \u00f6zel okula kaydettirdiler. 12 ya\u015f\u0131ndan \u00f6nce matemati\u011fe b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6steren gen\u00e7 Dirichlet, ailesini \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmesi i\u00e7in ikna etti. 1817'de onu, ailesinin tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 bir \u00f6\u011frenci olan Peter Joseph Elvenich'in g\u00f6zetimi alt\u0131nda 'a g\u00f6nderdiler. 1820'de Dirichlet, K\u00f6ln'deki Cizvit Spor Salonu'na ge\u00e7ti ve burada Georg Ohm'dan ald\u0131\u011f\u0131 dersler matematikteki bilgisini geni\u015fletmeye yard\u0131mc\u0131 oldu. Bir y\u0131l sonra spor salonundan sadece bir sertifika ile ayr\u0131ld\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ak\u0131c\u0131 Latince konu\u015famamas\u0131 Abitur'u kazanmas\u0131na engel oldu.\n\nParis'teki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (1822\u201326) \nDirichlet, hukuk alan\u0131nda kariyer yapma arzusuna kar\u015f\u0131n anne babas\u0131n\u0131 matematik alan\u0131ndaki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 i\u00e7in daha fazla mali destek sa\u011flamaya tekrar ikna etti. Almanya, o zamanlar y\u00fcksek matematik e\u011fitimi almak i\u00e7in \u00e7ok az f\u0131rsat sa\u011flad\u0131\u011f\u0131ndan, yaln\u0131zca G\u00f6ttingen \u00dcniversitesi'nde astronomi profes\u00f6r\u00fc olan ve her hal\u00fckarda \u00f6\u011fretmekten ho\u015flanmayan Gauss ile, Dirichlet May\u0131s 1822'de Paris'e gitmeye karar verdi. Orada, Coll\u00e8ge de France ve Paris \u00dcniversitesi'ndeki derslere kat\u0131ld\u0131, di\u011ferlerinin yan\u0131 s\u0131ra Hachette'den matematik \u00f6\u011frenirken, hayat\u0131 boyunca yan\u0131nda tuttu\u011fu bir kitap olan Disquisitiones Arithmeticae\u2019nin \u00f6zel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00fcstlendi. 1823'te, onu \u00e7ocuklar\u0131na Almanca \u00f6\u011fretmesi i\u00e7in \u00f6zel \u00f6\u011fretmen olarak i\u015fe alan General Maximilien Foy'a tavsiye edildi ve bu, sonunda Dirichlet'in ebeveynlerinin mali deste\u011finden ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak maa\u015f almas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131.\n\n durumu i\u00e7in Fermat'n\u0131n son teoreminin ; kan\u0131t\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131n\u0131 i\u00e7eren ilk orijinal ara\u015ft\u0131rmas\u0131, durumu i\u00e7in Fermat'\u0131n kendi ispat\u0131ndan ve Euler'in i\u00e7in ispat\u0131ndan bu yana teoremdeki ilk ilerleme olarak ona hemen \u00fcn kazand\u0131rd\u0131. Hakemlerden Adrien-Marie Legendre bu durumun ispat\u0131n\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede tamamlad\u0131; Dirichlet, Legendre'den k\u0131sa bir s\u00fcre sonra kendi ispat\u0131n\u0131 tamamlad\u0131 ve birka\u00e7 y\u0131l sonra durumu i\u00e7in tam bir kan\u0131t \u00fcretti. Haziran 1825'te Frans\u0131z Bilimler Akademisi'nde durumu i\u00e7in k\u0131smi kan\u0131t\u0131 \u00fczerine ders vermesi kabul edildi, bu, 20 ya\u015f\u0131ndaki bir \u00f6\u011frenci i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ba\u015far\u0131yd\u0131. Akademi'deki dersi, Dirichlet'i teorik fizi\u011fe, \u00f6zellikle de Fourier'in analitik \u0131s\u0131 teorisine olan ilgisini art\u0131ran Fourier ve Poisson ile yak\u0131n bir temasa sokmu\u015ftu.\n\nPrusya, Breslau'ya d\u00f6n\u00fc\u015f (1825\u201328) \nGeneral Foy Kas\u0131m 1825'te \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnden ve Fransa'da para kazanaca\u011f\u0131 herhangi bir pozisyon bulamad\u0131\u011f\u0131ndan, Dirichlet Prusya'ya d\u00f6nmek zorunda kald\u0131. Fourier ve Poisson, onu Kral III. Friedrich Wilhelm'in saray\u0131na davet edilen Alexander von Humboldt ile tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Berlin'i bir bilim ve ara\u015ft\u0131rma merkezi yapmay\u0131 planlayan Humboldt, derhal Dirichlet'e yard\u0131m teklif etti, Prusya h\u00fck\u00fbmetine ve Prusya Bilimler Akademisi'ne lehine mektuplar g\u00f6nderdi. Humboldt ayr\u0131ca Gauss'tan bir tavsiye mektubu ald\u0131 ve Fermat teoremi hakk\u0131ndaki an\u0131lar\u0131n\u0131 okuduktan sonra al\u0131\u015f\u0131lmad\u0131k miktarda \u00f6vg\u00fc ile \"Dirichlet'in m\u00fckemmel bir yetenek g\u00f6sterdi\u011fini\" yazd\u0131. Humboldt ve Gauss'un deste\u011fiyle Dirichlet'e Breslau \u00dcniversitesi'nde \u00f6\u011fretmenlik pozisyonu teklif edildi. Ancak, doktora tezini ge\u00e7emedi\u011fi i\u00e7in, Fermat teoremine ili\u015fkin an\u0131lar\u0131n\u0131 tez olarak Bonn \u00dcniversitesi'ne sundu. Yine, Latinceyi ak\u0131c\u0131 \u015fekilde kullanamamas\u0131 nedeniyle, teziyle ilgili gerekli halka a\u00e7\u0131k m\u00fcnazaray\u0131 savunamamas\u0131na neden oldu; uzun tart\u0131\u015fmalardan sonra, \u00dcniversite ona \u015eubat 1827'de fahri doktora vererek sorunu a\u015fmaya karar verdi. Ayr\u0131ca, E\u011fitim Bakan\u0131, Habilitasyon i\u00e7in gerekli olan Latince tart\u0131\u015fmas\u0131 i\u00e7in ona bir muafiyet verdi. Dirichlet Habilitasyonu kazand\u0131 ve 1827/28 y\u0131l\u0131nda Breslau'da Privatdozent olarak ders verdi.\n\nDirichlet, Breslau'dayken, o zamanlar Gauss'un ara\u015ft\u0131rmas\u0131n\u0131n odak noktas\u0131 olan bikuadratik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k yasas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131lar yay\u0131nlayarak say\u0131 teorisindeki ara\u015ft\u0131rmas\u0131na devam etti. Alexander von Humboldt, Friedrich Bessel'den de co\u015fkulu \u00f6vg\u00fcler alan bu yeni sonu\u00e7lardan istifade etti ve Berlin'e istenen transferi ayarlamak i\u00e7in yararland\u0131. Dirichlet'in gen\u00e7 ya\u015f\u0131 (o s\u0131rada 23 ya\u015f\u0131ndayd\u0131) g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda, Humboldt, Breslau \u00dcniversitesi'nde kadrolu olarak \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken ona Berlin'deki Prusya Askeri Akademisi'nde sadece bir deneme pozisyonu alabildi. 1831'de pozisyon kesinle\u015fene kadar deneme s\u00fcresi \u00fc\u00e7 y\u0131l uzat\u0131ld\u0131.\n\nRebecka Mendelssohn ile evlili\u011fi \n\nDirichlet'in Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Humboldt, onu bankac\u0131 Abraham Mendelssohn Bartholdy ve ailesinin d\u00fczenledi\u011fi b\u00fcy\u00fck salonlarla tan\u0131\u015ft\u0131rd\u0131. Evleri, her ikisi de se\u00e7kin m\u00fczisyenler olan Abraham'\u0131n \u00e7ocuklar\u0131 Felix ve Fanny Mendelssohn ile ressam Wilhelm Hensel (Fanny'nin kocas\u0131) dahil Berlinli sanat\u00e7\u0131lar ve bilim adamlar\u0131 i\u00e7in haftal\u0131k bir bulu\u015fma noktas\u0131yd\u0131. Dirichlet, 1832'de evlendi\u011fi Abraham'\u0131n k\u0131z\u0131 Rebecka'ya b\u00fcy\u00fck ilgi g\u00f6sterdi.\n\nRebecka Henriette Lejeune Dirichlet (evlilik \u00f6ncesi soyad\u0131 Rebecka Mendelssohn; 11 Nisan 1811- 1 Aral\u0131k 1858) Moses Mendelssohn'un torunu ve Felix Mendelssohn ile Fanny Mendelssohn'un en k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131z karde\u015fiydi. Rebecka, Hamburg'da do\u011fdu. 1816'da ailesi onun vaftiz edilmesini ayarlad\u0131 ve bu noktada Rebecka Henriette Mendelssohn Bartholdy ad\u0131n\u0131 ald\u0131. Ebeveynleri Abraham Mendelssohn ve e\u015fi Lea'n\u0131n \u00f6nemli salonunun bir par\u00e7as\u0131 oldu ve Alman entelekt\u00fcel ya\u015fam\u0131n\u0131n son derece yarat\u0131c\u0131 bir d\u00f6neminde \u00f6nemli m\u00fczisyenler, sanat\u00e7\u0131lar ve bilim adamlar\u0131yla sosyal ili\u015fkileri vard\u0131. 1829'da Felix'in Singspiel Die Heimkehr aus der Fremde filminin Mendelssohn evinde verilen pr\u00f6miyerinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir rol seslendirdi. Daha sonra \u015funlar\u0131 yazd\u0131:\n1832'de, Alexander von Humboldt taraf\u0131ndan Mendelssohn ailesine kat\u0131lan Dirichlet ile evlendi. 1833'te ilk o\u011fullar\u0131 Walter do\u011fdu. G\u00f6ttingen'de \u00f6ld\u00fc.\n\nBerlin (1826\u201355) \nDirichlet Berlin'e gelir gelmez Berlin \u00dcniversitesi'nde ders vermek i\u00e7in ba\u015fvurdu ve E\u011fitim Bakan\u0131 transferini onaylayarak 1831'de onu felsefe fak\u00fcltesine atad\u0131. Fak\u00fclte ondan yenilenmi\u015f bir habilitasyon yeterlili\u011fi almas\u0131n\u0131 istedi ve Dirichlet gerekti\u011fi gibi bir Habilitationsschrift yazmas\u0131na ra\u011fmen, zorunlu dersi Latince olarak vermeyi 1851'e kadar 20 y\u0131l daha erteledi. Bu resmi ko\u015fulu tamamlamad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in, s\u0131n\u0131rl\u0131 maa\u015flar dahil olmak \u00fczere tam haktan daha az\u0131yla fak\u00fclteye ba\u011fl\u0131 kald\u0131 ve onu Askeri Okuldaki \u00f6\u011fretim g\u00f6revini paralel olarak s\u00fcrd\u00fcrmeye zorlad\u0131. 1832'de Dirichlet, 27 ya\u015f\u0131ndaki en gen\u00e7 \u00fcye olan Prusya Bilimler Akademisi'nin bir \u00fcyesi oldu.\n\nDirichlet, a\u00e7\u0131klamalar\u0131n\u0131n netli\u011fi knusunda \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda iyi bir \u00fcne sahipti ve \u00f6zellikle \u00dcniversite dersleri, ara\u015ft\u0131rma yapt\u0131\u011f\u0131 daha ileri konular \u00fczerine olma e\u011filiminde oldu\u011fundan, \u00f6\u011fretmenlik yapmaktan zevk ald\u0131: say\u0131 teorisi (say\u0131 teorisi konusunda ders veren ilk Alman profes\u00f6rd\u00fc.), analiz ve matematiksel fizik. Gotthold Eisenstein, Leopold Kronecker, Rudolf Lipschitz ve Carl Wilhelm Borchardt gibi bir\u00e7ok \u00f6nemli Alman matematik\u00e7inin doktora tezlerine dan\u0131\u015fmanl\u0131k yaparken, Elwin Bruno Christoffel, Wilhelm Weber, Eduard Heine, Ludwig von Seidel ve Julius Weingarten dahil olmak \u00fczere bir\u00e7ok bilim adam\u0131n\u0131n matematiksel olu\u015fumunda etkili oldu. Askeri Akademide Dirichlet, m\u00fcfredata diferansiyel ve integral hesab\u0131 getirmeyi ba\u015fard\u0131 ve buradaki bilimsel e\u011fitim seviyesini y\u00fckseltti. Ancak, yava\u015f yava\u015f Harp Akademisi ve \u00dcniversite'deki \u00e7ifte \u00f6\u011fretim y\u00fck\u00fcn\u00fcn ara\u015ft\u0131rmalar\u0131na ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131 s\u0131n\u0131rlad\u0131\u011f\u0131n\u0131 hissetmeye ba\u015flad\u0131.\n\nDirichlet, Berlin'deyken di\u011fer matematik\u00e7ilerle ileti\u015fimini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. 1829'da bir gezi s\u0131ras\u0131nda, K\u00f6nigsberg \u00dcniversitesi'nde matematik profes\u00f6r\u00fc olan Carl Jacobi ile tan\u0131\u015ft\u0131. Y\u0131llar ge\u00e7tik\u00e7e ara\u015ft\u0131rma konular\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015fmeye ve yaz\u0131\u015fmaya devam ettiler, zamanla yak\u0131n arkada\u015f oldular. Dirichlet, 1839'da Paris'i ziyareti s\u0131ras\u0131nda Joseph Liouville ile tan\u0131\u015ft\u0131; iki matematik\u00e7i arkada\u015f oldu, birka\u00e7 y\u0131l sonra ailelerle ileti\u015fim halinde kald\u0131 ve hatta birbirlerini ziyaret etti. 1839'da Jacobi, Dirichlet'e o s\u0131rada \u00f6\u011fretmen olan Ernst Kummer taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f bir makale g\u00f6nderdi. Kummer'in potansiyelini fark ederek, Berlin Akademisi'ne se\u00e7ilmesine yard\u0131m ettiler ve 1842'de onun i\u00e7in Breslau \u00dcniversitesi'nde tam bir profes\u00f6r pozisyonu elde ettiler. 1840'ta Kummer, Rebecka'n\u0131n kuzeni Ottilie Mendelssohn ile evlendi.\n\n1843'te, Jacobi hastalan\u0131nca, Dirichlet ona yard\u0131m etmek i\u00e7in K\u00f6nigsberg'e gitti, sonra onun i\u00e7in Kral IV. Friedrich Wilhelm'in ki\u015fisel doktorunun yard\u0131m\u0131n\u0131 ald\u0131. Doktor, Jacobi'nin \u0130talya'da biraz zaman ge\u00e7irmesini tavsiye etti\u011finde, Dirichlet ailesiyle birlikte geziye kat\u0131ld\u0131. \u0130talya'ya terc\u00fcman olarak gelen Ludwig Schl\u00e4fli e\u015flik etti; matematikle yak\u0131ndan ilgilendi\u011fi i\u00e7in hem Dirichlet hem de Jacobi gezi s\u0131ras\u0131nda ona ders verdiler ve daha sonra kendisi de \u00f6nemli bir matematik\u00e7i oldu. Dirichlet ailesi, \u0130talya'daki kal\u0131\u015flar\u0131n\u0131 1845'e kadar uzatt\u0131, k\u0131zlar\u0131 Flora orada do\u011fdu. Jacobi 1844'te tamamen emekli olarak Berlin'e ta\u015f\u0131nd\u0131 ve dostluklar\u0131 daha da yak\u0131nla\u015ft\u0131. 1846'da Heidelberg \u00dcniversitesi Dirichlet'i i\u015fe almaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131nda Jacobi, von Humboldt'a Dirichlet'in Berlin'de kalmas\u0131 i\u00e7in \u00dcniversite'deki maa\u015f\u0131n\u0131n iki kat\u0131na \u00e7\u0131kmas\u0131 i\u00e7in gereken deste\u011fi sa\u011flad\u0131; ancak, o zaman bile kendisine tam bir profes\u00f6r maa\u015f\u0131 \u00f6denmedi ve Harp Okulu'ndan ayr\u0131lamad\u0131.\n\nLiberal g\u00f6r\u00fc\u015flere sahip olan Dirichlet ve ailesi 1848 devrimini destekledi; hatta bir t\u00fcfekle Prusya Prensi'nin saray\u0131n\u0131 korudu. Devrim ba\u015far\u0131s\u0131z olduktan sonra, Harp Akademisi ge\u00e7ici olarak kapand\u0131 ve bu onun i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir gelir kayb\u0131na neden oldu. Yeniden a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131\u011f\u0131 memurlar\u0131n kurulan h\u00fck\u00fbmete sad\u0131k olmas\u0131 beklendi\u011finden, ortam ona kar\u015f\u0131 daha d\u00fc\u015fmanca bir hale geldi. Devrimden yana olmayan baz\u0131 bas\u0131n mensuplar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, Jacobi ve di\u011fer liberal profes\u00f6rler gibi onu \"k\u0131rm\u0131z\u0131 grupta personel\" olarak i\u015faret etti.\n\n1849'da Dirichlet, arkada\u015f\u0131 Jacobi ile birlikte Gauss'un doktoras\u0131n\u0131n y\u0131l d\u00f6n\u00fcm\u00fcne kat\u0131ld\u0131.\n\nG\u00f6ttingen (1855\u201359) \nDirichlet'in uzmanl\u0131\u011f\u0131na ve ald\u0131\u011f\u0131 onurlara ra\u011fmen, 1851'de bir profes\u00f6r i\u00e7in t\u00fcm resmi \u015fartlar\u0131 nihayet tamamlam\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen, \u00fcniversitede maa\u015f\u0131n\u0131 y\u00fckseltme meselesi hala s\u00fcr\u00fcyordu ve Harp Akademisi'nden ayr\u0131lam\u0131yordu. 1855'te Gauss'un \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine G\u00f6ttingen \u00dcniversitesi, Dirichlet'i halefi olarak \u00e7a\u011f\u0131rmaya karar verdi. Berlin'de kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan zorluklar nedeniyle teklifi kabul etmeye karar verdi ve hemen ailesiyle birlikte G\u00f6ttingen'e ta\u015f\u0131nd\u0131. Kummer, Berlin'de matematik profes\u00f6r\u00fc olarak g\u00f6revine \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131.\n\nDirichlet, G\u00f6ttingen'de ge\u00e7irdi\u011fi zamandan zevk ald\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc daha hafif \u00f6\u011fretim y\u00fck\u00fc ona ara\u015ft\u0131rma i\u00e7in daha fazla zaman verdi ve yeni nesil ara\u015ft\u0131rmac\u0131larla, \u00f6zellikle Richard Dedekind ve Bernhard Riemann ile yak\u0131n temasa ge\u00e7ti. G\u00f6ttingen'e ta\u015f\u0131nd\u0131ktan sonra, Riemann'\u0131 buradaki \u00f6\u011fretim kadrosunda tutmas\u0131 i\u00e7in k\u00fc\u00e7\u00fck bir y\u0131ll\u0131k maa\u015f ald\u0131. Dedekind, Riemann, Moritz Cantor ve Alfred Enneper, hepsi zaten doktoralar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f olsalar da, Dirichlet'in derslerine onunla \u00e7al\u0131\u015fmak i\u00e7in kat\u0131ld\u0131lar. Matematik e\u011fitiminde bo\u015fluklar oldu\u011funu hisseden Dedekind, Dirichlet ile \u00e7al\u0131\u015fma f\u0131rsat\u0131n\u0131n onu \"yeni bir insan\" yapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Daha sonra Dirichlet'in derslerini ve say\u0131 teorisindeki di\u011fer sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 (Lectures on Number Theory, Say\u0131 Teorisi \u00dczerine Dersler) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenledi ve yay\u0131mlad\u0131.\n\n1858 yaz\u0131nda, Montr\u00f6'ye yapt\u0131\u011f\u0131 bir gezi s\u0131ras\u0131nda Dirichlet kalp krizi ge\u00e7irdi. 5 May\u0131s 1859'da, kar\u0131s\u0131 Rebecka'n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden birka\u00e7 ay sonra G\u00f6ttingen'de 54 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Dirichlet'in beyni, Gauss'un beyni ile birlikte G\u00f6ttingen \u00dcniversitesi fizyoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde korunmaktad\u0131r.\u00a0Berlin Akademisi, onu 1860 y\u0131l\u0131nda Kummer taraf\u0131ndan sunulan resmi bir anma konu\u015fmas\u0131yla onurland\u0131rd\u0131 ve daha sonra Kronecker ve Lazarus Fuchs taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen toplu \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n yay\u0131nlanmas\u0131n\u0131 emretti.\n\nMatematik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131\n\nSay\u0131 teorisi \nSay\u0131 teorisi, Dirichlet'in temel ara\u015ft\u0131rma ilgi alan\u0131yd\u0131, bir\u00e7ok derin sonu\u00e7 buldu\u011fu ve bunlar\u0131 kan\u0131tlarken bir\u00e7o\u011fu daha sonra onun ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan baz\u0131 temel ara\u00e7lar\u0131 tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 bir aland\u0131. 1837'de Dirichlet'in aritmetik ilerlemeler \u00fczerine teoremini yay\u0131nlad\u0131, cebirsel bir problemi \u00e7\u00f6zmek i\u00e7in matematiksel analiz kavramlar\u0131n\u0131 kulland\u0131 ve b\u00f6ylece analitik say\u0131 teorisi dal\u0131n\u0131 yaratt\u0131. Teoremi kan\u0131tlarken Dirichlet karakterlerini ve L-fonksiyonlar\u0131n\u0131 tan\u0131tt\u0131. Ayr\u0131ca makalede, serinin mutlak ve ko\u015fullu yak\u0131nsamas\u0131 aras\u0131ndaki fark\u0131 ve daha sonra Riemann serisi teoremi olarak adland\u0131r\u0131lan \u015feydeki etkisini kaydetti. 1841'de aritmetik ilerleme teoremini tam say\u0131lardan, Gauss tam say\u0131lar\u0131 halkas\u0131na genelle\u015ftirdi.\n\n1838 ve 1839'daki birka\u00e7 makalede, ikinci dereceden formlar i\u00e7in birinci s\u0131n\u0131f say\u0131s\u0131 form\u00fcl\u00fcn\u00fc kan\u0131tlad\u0131 (daha sonra \u00f6\u011frencisi Kronecker taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi). Jacobi'nin \"insan zekas\u0131na en fazla dokunan\" sonu\u00e7 olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 form\u00fcl, daha genel say\u0131 cisimleri a\u00e7\u0131s\u0131ndan da benzer sonu\u00e7lar\u0131n yolunu a\u00e7t\u0131. Kuadratik cisimlerin birim grubunun yap\u0131s\u0131 \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 ara\u015ft\u0131rmaya dayanarak, cebirsel say\u0131 teorisinin temel bir sonucu olan Dirichlet birim teoremini kan\u0131tlad\u0131.\n\n\u0130lk olarak, temel bir sayma arg\u00fcman\u0131 olan g\u00fcvercin deli\u011fi prensibini, daha sonra Dirichlet yakla\u015f\u0131m teoremi olarak adland\u0131r\u0131lan, Diyofant yakla\u015f\u0131m\u0131n\u0131 bir teoremin ispat\u0131nda kulland\u0131. ve durumlar\u0131n\u0131 ispatlad\u0131\u011f\u0131 Fermat'n\u0131n son teoremine ve bikuadratik kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131l\u0131k yasas\u0131na \u00f6nemli katk\u0131lar yay\u0131nlad\u0131. \u0130lk sonu\u00e7lar\u0131n\u0131 buldu\u011fu Dirichlet b\u00f6len problemi, di\u011fer matematik\u00e7ilerin daha sonraki katk\u0131lar\u0131na ra\u011fmen say\u0131 teorisinde hala \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f bir problemdir.\n\nAnaliz \n\nDirichlet, ak\u0131l hocas\u0131n\u0131n Paris'teki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131ndan esinlenerek, 1829'da Fourier serisinin yak\u0131nsamas\u0131n\u0131n hangi fonksiyonlar i\u00e7in ge\u00e7erli oldu\u011funu g\u00f6steren ko\u015fullar\u0131 veren \u00fcnl\u00fc bir inceleme yaz\u0131s\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Dirichlet'in \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcnden \u00f6nce, sadece Fourier de\u011fil, Poisson ve Cauchy de kesin bir yak\u0131nsama kan\u0131t\u0131 bulmay\u0131 ba\u015faramad\u0131lar. \u0130nceleme yaz\u0131s\u0131, Cauchy'nin hatas\u0131n\u0131 i\u015faret etti ve serilerin yak\u0131nsamas\u0131 i\u00e7in Dirichlet testini tan\u0131tt\u0131. Dirichlet fonksiyonunu, integrallenemeyen bir fonksiyonun bir \u00f6rne\u011fi olarak tan\u0131tt\u0131 (belirli integral o zamanlar hala geli\u015fmekte olan bir konuydu) ve Fourier serisi i\u00e7in teoremin ispat\u0131nda Dirichlet \u00e7ekirde\u011fi ve Dirichlet integralini tan\u0131tt\u0131.\n\nDirichlet ayr\u0131ca Laplace denklemi i\u00e7in ilk s\u0131n\u0131r de\u011fer problemini inceledi ve \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn benzersizli\u011fini kan\u0131tlad\u0131; K\u0131smi diferansiyel denklemler teorisindeki bu t\u00fcr problem daha sonra Dirichlet problemi olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131. Dirichlet s\u0131n\u0131r ko\u015fullar\u0131na tabi bir k\u0131smi diferansiyel denklemi kar\u015f\u0131layan bir fonksiyon, s\u0131n\u0131rda sabit de\u011ferlere sahip olmal\u0131d\u0131r. \u0130spatta, \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcn s\u00f6zde Dirichlet enerjisini en aza indiren fonksiyon oldu\u011fu ilkesini kulland\u0131. Riemann daha sonra bu yakla\u015f\u0131ma Dirichlet prensibi ad\u0131n\u0131 verdi, ancak bunun Gauss ve Lord Kelvin taraf\u0131ndan da kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 biliyordu.\n\nModern fonksiyon kavram\u0131n\u0131n tan\u0131t\u0131m\u0131 \nDirichlet, Fourier serisinin yak\u0131nsamas\u0131n\u0131n g\u00f6sterilebilece\u011fi fonksiyonlar\u0131n aral\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7meye \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken, \"herhangi bir 'e tek bir sonlu 'ye kar\u015f\u0131l\u0131k gelir\" \u00f6zelli\u011fiyle bir fonksiyonu tan\u0131mlar, ancak daha sonra dikkatini par\u00e7al\u0131 s\u00fcrekli fonksiyonlara s\u0131n\u0131rlar. Buna dayanarak, analitik form\u00fcl olarak bir fonksiyonun daha eski belirsiz anlay\u0131\u015f\u0131n\u0131n aksine, bir fonksiyon i\u00e7in modern kavram\u0131 tan\u0131tmakla tan\u0131n\u0131r. Imre Lakatos, Hermann Hankel'den bu at\u0131f\u0131n erken k\u00f6keni olarak al\u0131nt\u0131 yap\u0131yor, ancak \"Bu kavram hakk\u0131nda hi\u00e7bir fikri olmad\u0131\u011f\u0131na dair pek \u00e7ok kan\u0131t var [...] \u00f6rne\u011fin, par\u00e7a par\u00e7a s\u00fcrekli fonksiyonlar\u0131 tart\u0131\u015f\u0131rken, s\u00fcreksizlik noktalar\u0131nda fonksiyonun iki de\u011feri oldu\u011funu s\u00f6yl\u00fcyor.\" diyerek iddiaya itiraz ediyor.\n\nDi\u011fer alanlar \nDirichlet ayr\u0131ca matematiksel fizik alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, potansiyel teorisinde (yukar\u0131da bahsedilen Dirichlet problemi ve Dirichlet prensibi dahil), \u0131s\u0131 ve hidrodinamik teorisinde ara\u015ft\u0131rma yay\u0131nlad\u0131 ve ders verdi. Lagrange'\u0131n konservatif sistemler \u00fczerindeki \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131, denge ko\u015fulunun potansiyel enerjinin minimum oldu\u011funu g\u00f6stererek geli\u015ftirdi.\n\nDirichlet ayr\u0131ca olas\u0131l\u0131k teorisi ve en k\u00fc\u00e7\u00fck kareler \u00fczerine ders verdi, \u00f6zellikle limit teoremleri ve merkez\u00ee limit teoremiyle ilgili yakla\u015f\u0131m Laplace y\u00f6nteminin iyile\u015ftirilmesi i\u00e7in baz\u0131 orijinal y\u00f6ntemler ve sonu\u00e7lar tan\u0131tt\u0131. Dirichlet integralini temel alan Dirichlet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 ve Dirichlet s\u00fcreci onun ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nOnurland\u0131r\u0131lmas\u0131 \nDirichlet birka\u00e7 akademinin \u00fcyesi olarak se\u00e7ildi:\n\n Prusya Bilimler Akademisi (1832)\n Saint Petersburg Bilimler Akademisi (1833) - ilgili \u00fcye\n G\u00f6ttingen Bilimler Akademisi (1846)\n Frans\u0131z Bilimler Akademisi (1854) - yabanc\u0131 \u00fcye\n \u0130sve\u00e7 Kraliyet Bilimler Akademisi (1854)\n Bel\u00e7ika Kraliyet Bilim ve Sanat Akademisi (1855)\n Royal Society (1855) - yabanc\u0131 \u00fcye\n\n1855'te Dirichlet'e, von Humboldt'un tavsiyesi \u00fczerine Pour le M\u00e9rite madalyas\u0131 verildi. Ay \u00fczerindeki Dirichlet krateri ve 11665 Dirichlet asteroiti onun ismini ta\u015f\u0131yor.\n\nBaz\u0131 yay\u0131nlar\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Ad\u0131na olan Dirichlet teoremi:\n Dirichlet yak\u0131nsama teoremi (Diyofant yak\u0131nsamas\u0131)\n Dirichlet teoremiyle aritmetik ilerleme (Say\u0131 teorisi, Asal say\u0131lar'\u0131n \u00f6zellikleri)\n Dirichlet teoremiyle diofantin yakla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 (say\u0131 teorisi ve yakla\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131)\n Dirichlet birim teoremi (cebirsel say\u0131lar teorisi ve halka)\n Dirichlet beta fonksiyonu\n Dirichlet h\u00fccresi, poligon\n Dirichlet karakteri (say\u0131 teorisi, Zeta'n\u0131n \u00f6zellikleri ve L-fonksiyonu. 1831)\n Dirichlet ko\u015fullar\u0131 (Fourier d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc)\n Dirichlet konvol\u00fcsyonu (say\u0131 teorisi ve Aritmetik fonksiyon)\n Dirichlet yo\u011funlu\u011fu (say\u0131 teorisi)\n Dirichlet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (olas\u0131l\u0131k teorisi)\n Dirichlet formu\n Dirichlet \u00e7ekirde\u011fi (fonksiyonel analiz, Fourier serisi)\n Dirichlet problemi (k\u0131sm\u0131 diferansiyel denklem)\n Dirichlet serisi (analitik say\u0131 teorisi)\n Dirichlet testi (analiz)\n Dirichlet tessellation, Voronoi diagram\u0131 (geometri olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.)\n Dirichlet s\u0131n\u0131r ko\u015fulu (diferansiyel denklem)\n Dirichlet fonksiyonu (topoloji)\n G\u00fcvercin deli\u011fi ilkesi / Dirichlet kutusu (veya \u00e7ekmecesi) prensipleri (kombinatorik)\n Dirichlet b\u00f6lme problemi (\u015fu anda \u00e7\u00f6z\u00fclmemi\u015f) (say\u0131 teorisi)\n Dirichlet eta i\u015flevi (say\u0131 teorisi)\n Latent Dirichlet allocation\n Say\u0131 form\u00fcl\u00fc s\u0131n\u0131flar\u0131\n Dirichlet integrali\n Dirichlet prensipleri\n Genelle\u015ftirilmi\u015f Dirichlet da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 (olas\u0131l\u0131k teorisi)\n Dirichlet s\u00fcreci\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \n\n Johann Peter Gustav Lejeune Dirichlet \u2013 \u0152uvres compl\u00e8tes \u2013 Gallica-Math\n O. Ore, Biography in Dictionary of Scientific Biography (New York 1970-1990).\n Biography in Encyclopaedia Britannica.\n\n1805 do\u011fumlular\n1859 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n19. y\u00fczy\u0131lda Almanlar\nAlman matematik\u00e7iler\nBel\u00e7ika as\u0131ll\u0131 Almanlar\nBerlin Humboldt \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nG\u00f6ttingen \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nG\u00f6ttingen \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\n\u0130sve\u00e7 Kraliyet Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nRen Friedrich Wilhelm \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nRoyal Society'nin yabanc\u0131 \u00fcyeleri\nSay\u0131 teorisyenleri", "Gama Yunan alfabesinin \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc harfi.\n Gama \u0131\u015f\u0131n\u0131, \u0131\u015f\u0131netkin atomlar\u0131n 3 ana tip enerji sal\u0131n\u0131m \u015feklinden birisi (Alfa, Beta ve Gama).\n Her y\u0131l 21 Mart tarihinde g\u00fcne\u015fin yery\u00fcz\u00fcnden bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda izlenebildi\u011fi \u00f6zel nokta.\n Bir ham filmin kontrast tolerans\u0131n\u0131n \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fc. Y\u00fcksek bir gama, y\u00fcksek kontrast\u0131 ifade eder.\n Kayalarda dinamit yuvas\u0131 a\u00e7makta kullan\u0131lan demir ara\u00e7.", "Esenler, \u0130stanbul'un 39 il\u00e7esinden biridir. Kuzeydo\u011fuda Sultangazi, do\u011fuda Gaziosmanpa\u015fa, Bayrampa\u015fa ve Zeytinburnu, bat\u0131da Ba\u011fc\u0131lar ve Ba\u015fak\u015fehir, g\u00fcneyde G\u00fcng\u00f6ren il\u00e7eleriyle s\u0131n\u0131rd\u0131r. Esenler, 17 mahalleden olu\u015fmaktad\u0131r ve y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc toplam 5.227 hektard\u0131r. Metris Cezaevi bu il\u00e7ede bulunmaktad\u0131r. Esenler bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131na 2009 y\u0131l\u0131nda Eski Habipler Mahallesini Sultangazi'ye vererek ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nEsenler, \u00e7evresindeki il\u00e7elerden farkl\u0131 olarak, sanayi merkezi olmaktan \u00e7ok bir yerle\u015fim merkezi \u00f6zelli\u011findedir. Esenler'i Davutpa\u015fa yoluna ba\u011flayan Ayazma yolu \u00fczerindeki su kontrol kuyular\u0131, \u015fimdi Belediye oto garaj\u0131 olarak kullan\u0131lan \u00dc\u00e7y\u00fczl\u00fc, Ayazma \u00c7e\u015fmesi, Su Terazisi ve garaj i\u00e7inde y\u0131k\u0131k vaziyette olan Kilise g\u00fczel bir mimari \u00f6rnek olarak kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kar. Esenler Merkez Camisi'nin kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Kilise kal\u0131nt\u0131s\u0131 restore edilerek g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Dijital K\u00fct\u00fcphane olarak hizmet vermektedir.\n\n\u0130stanbul surlar\u0131n\u0131n y\u0131k\u0131lmas\u0131ndan sonra bu b\u00f6lge topraklar\u0131 askeri bak\u0131mdan \u00f6nem kazanm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130l\u00e7e tarihinin \u0130stanbul Tarihi i\u00e7inde m\u00fctalaa edilmesi gerekir. \u0130l\u00e7e tarihi eser bak\u0131m\u0131ndan zengin say\u0131lmaz. Bizans ve Osmanl\u0131 d\u00f6nemine ait \u00e7e\u015fme, su kemeri, su terazisi ve sebil g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fan tarihi yap\u0131lard\u0131r. Bu eserlerin de kitabeleri tahrip edildi\u011fi i\u00e7in yap\u0131m tarihleri hakk\u0131nda bilgi vermek m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. Bunlar: Avas kemeri, At\u0131\u015falan\u0131 \u00c7e\u015fmesi, At\u0131\u015falan\u0131 Sebili, Menderes \u00c7e\u015fmesi (Litros Ayazmas\u0131), Yavuz Selim \u00c7e\u015fmesi ve Nene Hatun \u00c7e\u015fmesi.\n\nTarih\u00e7e \nB\u00f6lge, Bizansl\u0131lardan kalma bir yerle\u015fim alan\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lgenin en eski ahalisi Litros ve Avas adlar\u0131yla kurulan k\u00f6ylerde ya\u015fayan Rumlard\u0131r. Bu devirde ahali taraf\u0131ndan Aretai yani Faziletler Tepesi olarak da bilinirdi. Esenler veya At\u0131\u015falan\u0131 K\u00f6yleri eski tarihlerde Bizans'\u0131n \u015fa\u015faal\u0131 devirlerinde \u0130stanbul'un T\u00fcrkler taraf\u0131ndan fethine kadar Bizans k\u00f6yleri olup, Bizans \u0130mparatorlu\u011fu'na t\u00fcrl\u00fc tar\u0131m \u00fcr\u00fcnleri yeti\u015ftirerek ekonomik katk\u0131da bulunmu\u015flard\u0131r. Osmanl\u0131 d\u00f6neminde Mahmutbey nahiyesi i\u00e7erisinde birer Rum yerle\u015fim yeri olan Litros ve Avas k\u00f6ylerinin etnik yap\u0131s\u0131, Lozan Antla\u015fmas\u0131'yla de\u011fi\u015fmi\u015ftir. Cumhuriyet d\u00f6neminde Rum k\u00f6kenli halk\u0131n Yunanistan'a g\u00f6\u00e7 etmesiyle bo\u015falan k\u00f6ylere, Do\u011fu Makedonya'dan gelen m\u00fcbadele g\u00f6\u00e7menlerini T\u00fcrkler iskan ettirilmi\u015ftir. Uzun y\u0131llar m\u00fcbadele k\u00f6y\u00fc konumunda kalan Litros ve Avas isimlerini 1930'lu y\u0131llara kadar korumu\u015ftur. 1937-1940 y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015ftirilen de\u011fi\u015fiklikle Litros-Esenler, Avas-At\u0131\u015falan\u0131 olarak T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015ftir.\n\nBelediye olma s\u00fcreci \nEsenler ahalisi 1969'da belediye te\u015fkilat\u0131 kurulmas\u0131 i\u00e7in ba\u015fvuru yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130stanbul \u0130l Genel Meclisi, 23 Ocak 1969'da belediye kurulmas\u0131na bir engel olmad\u0131\u011f\u0131na karar vermi\u015ftir. B\u00f6ylece Esenler, bir belde belediyesi stat\u00fcs\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r. Ertesi y\u0131l yap\u0131lan se\u00e7imlerde Cumhuriyet Halk Partisi aday\u0131 \u015eaban Ho\u015fmen yar\u0131\u015ftan \u00e7ekilmi\u015f, onun yerine MTTB Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyeli\u011fi yapm\u0131\u015f Nadir Bay\u0131r aday g\u00f6sterilmi\u015ftir. Adalet Partisi'nin aday\u0131ysa H\u00fcseyin G\u00fcrses'ti. Se\u00e7imi, Nadir Bay\u0131r %51.68 oy oran\u0131yla kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Daha sonra 1973'te Nadir Bay\u0131r, Cumhuriyet\u00e7i G\u00fcven Partisi'ne ge\u00e7mi\u015f ve CHP aday\u0131 \u00c7etin Aksoy ile oylar\u0131n b\u00f6l\u00fcnmesi sonucu Adalet Partisi'nden Mustafa Yumak belediye ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ilmi\u015ftir. 1977'de yine CHP'den \u00c7etin Aksoy belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revini y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1980 askeri m\u00fcdahalesinin ard\u0131ndan belediye la\u011fvedilmi\u015ftir. Bundan sonra Bak\u0131rk\u00f6y Belediyesi'ne ba\u011fl\u0131 \u015fube m\u00fcd\u00fcrleri taraf\u0131ndan idare edilmi\u015ftir. 1992'de \u00f6nce G\u00fcng\u00f6ren'e dahil edilmi\u015f, ard\u0131ndan da 1994'te m\u00fcstakil bir il\u00e7e olarak belediye stat\u00fcs\u00fcne tekrar kavu\u015fmu\u015ftur.\n\nK\u00fclt\u00fcr\n\nAt\u0131\u015falan\u0131 Su Kemeri \nAvask\u00f6y Kemeri olarak da bilinen ve Esenler'de bulunan su kemerleri olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekici tarihi yans\u0131tmaktad\u0131r. Kitabelerinin \u015fu anda tahrip oldu\u011fu bilinen bu su kemerlerinin hangi tarihte yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmemektedir. Ama eldeki verilere bak\u0131l\u0131rsa, Mimar Sinan taraf\u0131ndan zaman\u0131nda yer alan susuzlu\u011fu gidermek amac\u0131yla yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nH\u00fcnkar Kasr\u0131 \nOsmanl\u0131 d\u00f6nemine ait olan bu kas\u0131r \u00f6nemli tarihi yap\u0131lardan biridir. Ota\u011f-\u0131 H\u00fcmayun olarak bilinmektedir. Osmanl\u0131 mimarisini yak\u0131ndan g\u00f6rebilece\u011finiz H\u00fcnkar Kasr\u0131 Esenler'de g\u00f6r\u00fclmesi gereken \u00f6nemli yerlerden biridir. \u0130\u00e7 ve d\u0131\u015f mimarisi de olduk\u00e7a dikkat \u00e7ekici olmaktad\u0131r.\n\nDavutpa\u015fa K\u0131\u015flas\u0131 \n\u0130stanbul'u ise Edirne'ye ba\u011flayan otoyolun \u00fczerinde bulunan Davutpa\u015fa K\u0131\u015flas\u0131 dikkat \u00e7ekici tarihi mekanlardan biri olmaktad\u0131r. Davutpa\u015fa K\u0131\u015flas\u0131 Cumhuriyet D\u00f6neminde de 1999 y\u0131l\u0131na kadar k\u0131\u015fla olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7e\u015fitli zamanlarda onar\u0131m g\u00f6ren bina g\u00fcn\u00fcm\u00fcze sa\u011flam olarak ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Davutpa\u015fa K\u0131\u015flas\u0131 g\u00f6r\u00fclmesi gereken yerlerdendir. K\u0131\u015flan\u0131n hemen kar\u015f\u0131s\u0131nda bulunan Davutpa\u015fa F\u0131r\u0131n\u0131 II. Abd\u00fclhamit taraf\u0131ndan yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nLitros Aya Yorgi Kilisesi \n19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda kurulmu\u015ftur. Kal\u0131nt\u0131lar\u0131 restorasyonla Adnan B\u00fcy\u00fckdeniz Dijital K\u00fct\u00fcphanesi olarak 2010 y\u0131l\u0131nda kullan\u0131ma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nPolitika\n\nN\u00fcfus\n\nMahalleler \nEsenler, 17 mahalleden olu\u015fmaktad\u0131r:\n\n Birlik mahallesi\n \u00c7iftehavuzlar mahallesi\n Davutpa\u015fa mahallesi\n Fatih mahallesi\n Fevzi \u00c7akmak mahallesi\n Havaalan\u0131 mahallesi\n Kaz\u0131m Karabekir mahallesi\n Kemer mahallesi\n Menderes mahallesi\n Mimar Sinan mahallesi\n Nam\u0131k Kemal mahallesi\n Nine hatun mahallesi\n Oru\u00e7 reis mahallesi\n Tuna mahallesi\n Turgut reis mahallesi\n Yavuz Selim mahallesi\n 15 Temmuz mahallesi\n\nUla\u015f\u0131m \n\nOtoyol 3, il\u00e7e i\u00e7in \u00f6nemli bir karayolu ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. Toplu ta\u015f\u0131ma hizmeti sa\u011flayan otob\u00fcs hatlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu bu otoyolu kullanmaktad\u0131r.\n\nSpor ve E\u011fitim \nErokspor'un 2017'de Esenler'e ta\u015f\u0131nmas\u0131 ve Esenler Erokspor ad\u0131n\u0131 almas\u0131, il\u00e7enin 2. Lig'de temsil edilmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Tak\u0131m, ma\u00e7lar\u0131n\u0131 Kemer mahallesinde bulunan Esenler Stad\u0131nda oynamaktad\u0131r. Bunun yan\u0131nda At\u0131\u015falan\u0131spor, Esenler Kent Y\u0131ld\u0131zspor, Esenler Tokatspor, Esenler Turgutreis Gen\u00e7likspor, Esenlerspor, \u0130stanbul Sivasspor, \u00d6z Yavuzselimspor ve \u00dc\u00e7y\u00fczl\u00fcspor gibi amat\u00f6r futbol kul\u00fcpleri de bulunmaktad\u0131r. \u0130l\u00e7ede \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fcklerin spor okullar\u0131 da vard\u0131r.\n\nGaleri\n\nEsenler otogar\u0131ndan g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Esenler Belediyesi\n Esenler Kaymakaml\u0131\u011f\u0131", "Alaska (), Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin kuzeybat\u0131 ucunda yer alan bir eyaletidir. Bir yar\u0131-eksklav olan Alaska, do\u011fuya Kanada'n\u0131n British Columbia ve Yukon b\u00f6lgeleriyle s\u0131n\u0131rlanm\u0131\u015ft\u0131r ve bat\u0131da Bering Bo\u011faz\u0131'ndaki bir deniz s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 Rusya Federasyonu'nun Chukotka Otonom Okrugu ile payla\u015fmaktad\u0131r. Kuzeyde Arktik Okyanus'un Chukchi ve Beaufort Denizleri, g\u00fcneyde ve g\u00fcneybat\u0131da ise Pasifik Okyanusu yer almaktad\u0131r.\n\nAlaska, alan bak\u0131m\u0131ndan ABD'nin en b\u00fcy\u00fck eyaletidir.Texas, California ve Montana eyaletlerinin toplam alan\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te birinden daha fazla alana sahiptir ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda yedinci b\u00fcy\u00fck alt b\u00f6lgesel b\u00f6l\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Pop\u00fclasyon bak\u0131m\u0131ndan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc az olan ve en az n\u00fcfuslu olan ABD eyaletidir,60. paralelin kuzeyinde yer alan k\u0131ta \u00fclkesinin en y\u00fcksek n\u00fcfuslu topraklar\u0131ndan biridir, 2020 y\u0131l\u0131nda 736,081 ki\u015fi olarak kay\u0131tl\u0131d\u0131r. Kuzey Kanada ve Gr\u00f6nland'\u0131n toplam n\u00fcfusunun d\u00f6rt kat\u0131ndan fazlad\u0131r. Eyaletin ba\u015fkenti Juneau, alan bak\u0131m\u0131ndan ABD'nin ikinci b\u00fcy\u00fck \u015fehridir ve eski ba\u015fkenti Alaska, Sitka alan bak\u0131m\u0131ndan ABD'nin en b\u00fcy\u00fck \u015fehridir. Yakla\u015f\u0131k Alaska n\u00fcfusunun yar\u0131s\u0131 Anchorage metropol alan\u0131 i\u00e7inde ya\u015famaktad\u0131r.\n\nAlaska'n\u0131n yerli halk\u0131 binlerce y\u0131ld\u0131r orada ya\u015famaktad\u0131r ve b\u00f6lgenin Bering kara k\u00f6pr\u00fcs\u00fc arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Kuzey Amerika'n\u0131n ilk yerle\u015fiminin giri\u015f noktas\u0131 oldu\u011fu geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde inan\u0131lmaktad\u0131r. 18. y\u00fczy\u0131lda ilk olarak Rus \u0130mparatorlu\u011fu b\u00f6lgeyi aktif olarak fethetmi\u015f ve sonunda Rus Amerika'y\u0131 olu\u015fturmu\u015ftur, bu eyaletin \u00e7o\u011funu kapsamaktad\u0131r. Uzak bir m\u00fclk\u00fc s\u00fcrd\u00fcrmenin maliyeti ve lojistik zorlu\u011fu, 1867 y\u0131l\u0131nda ABD'ye 7.2 milyon dolara sat\u0131lmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r (2021 y\u0131l\u0131 i\u00e7in 140 milyon dolara e\u015fde\u011fer). Alan 11 May\u0131s 1912 tarihinde bir b\u00f6lge olarak d\u00fczenlendikten sonra bir\u00e7ok idari de\u011fi\u015fiklik ge\u00e7irmi\u015ftir. ABD'nin 49. eyaleti olarak 3 Ocak 1959 tarihinde kabul edilmi\u015ftir..\n\nAlaska'n\u0131n bol miktarda do\u011fal kaynaklar\u0131, bir\u00e7ok eyalet ekonomisinden daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan Alaska'n\u0131n y\u00fcksek ki\u015fi ba\u015f\u0131na gelirlere sahip olmas\u0131na olanak tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r. Ticari bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve do\u011fal gaz ve petrol \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131, Alaska'n\u0131n ekonomisini belirlemektedir. ABD Silahl\u0131 Kuvvetleri \u00fcsleri ve turizm de ekonomiye katk\u0131da bulunmaktad\u0131r. Eyaletin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 federal y\u00f6netimin sahip oldu\u011fu topraklar i\u00e7ermektedir, milli ormanlar, milli parklar ve do\u011fal hayat\u0131 koruma alanlar\u0131.\n\nAlaska'n\u0131n yerli halk\u0131, herhangi bir ABD eyaletinde oran olarak en y\u00fcksektir,y\u00fczde 15'in \u00fczerindedir. Farkl\u0131 yerli diller konu\u015fulur ve Alaska yerlileri yerel ve eyalet siyasetinde etkilidir.\n\nEtimoloji \n\"Alaska\" ad\u0131 (Rus\u00e7a: \u0410\u043b\u044f\u0301\u0441\u043a\u0430, tr. Aly\u00e1ska), Rus s\u00f6m\u00fcrge d\u00f6neminde Alaska Yar\u0131madas\u0131'na at\u0131fta bulunmak i\u00e7in kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Aleut dilinden bir deyim olan alaxsxaq'dan t\u00fcretilmi\u015ftir, anlam\u0131 \"ana yer\" veya daha a\u00e7\u0131k bir \u015fekilde \"denizin eylemi y\u00f6neltilen nesne\"dir. Ayn\u0131 k\u00f6kten t\u00fcretilmi\u015f olan bir Aleut kelimesi olan \"Alyeska\" olarak da bilinir, \"b\u00fcy\u00fck toprak\" anlam\u0131na gelir.\n\nTarih\n\nKolonile\u015fme \u00f6ncesi \n\nBir\u00e7ok yerli halk binlerce y\u0131l boyunca Alaska'y\u0131 i\u015fgal etti. Avrupal\u0131lar\u0131n b\u00f6lgeye var\u0131\u015f\u0131ndan \u00f6nce. Burada yap\u0131lan dilbilimsel ve DNA \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, Kuzey Amerika'ya Bering kara k\u00f6pr\u00fcs\u00fc yoluyla yerle\u015fmenin kan\u0131tlar\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131. Alaska'n\u0131n Tanana Vadisi'nde Upward Sun River sitesinde, alt\u0131 haftal\u0131k bir bebek kal\u0131nt\u0131lar\u0131 bulundu. Bebeklerin DNA's\u0131, Pleistosen d\u00f6neminin sonunda di\u011fer yerli gruplarla genetik olarak ayr\u0131 bir n\u00fcfus oldu\u011funu g\u00f6sterdi. 2013 y\u0131l\u0131nda Upward Sun River sitesinde kal\u0131nt\u0131lar\u0131 \u00e7\u0131karan Alaska Fairbanks \u00dcniversitesi arkeologu Ben Potter, bu yeni grubu Eski Beringyal\u0131lar olarak adland\u0131rd\u0131.\n\nTlingit halk\u0131, bug\u00fcn G\u00fcneydo\u011fu Alaska, Britanya Kolombiyas\u0131 ve Yukon b\u00f6lgelerinde mal varisiyeti ve miras\u0131 i\u00e7in matrilineal kinship sistemi olu\u015fan bir toplum geli\u015ftirdi. Ayn\u0131 zamanda G\u00fcneydo\u011fuda Haida halk\u0131 da \u00f6zg\u00fcn sanatlar\u0131 ile tan\u0131nan bir halkt\u0131. Tsimshian halk\u0131 1887 y\u0131l\u0131nda Britanya Kolombiyas\u0131ndan Alaska'ya geldi. Ba\u015fkan Grover Cleveland ve daha sonra ABD Kongresi taraf\u0131ndan Annette Adas\u0131'nda yerle\u015fme ve Metlakatla kasabas\u0131n\u0131 kurma izni verildi. Bu \u00fc\u00e7 halk, ayr\u0131ca Pasifik Kuzeybat\u0131 K\u0131y\u0131s\u0131'ndaki di\u011fer yerli halklar, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonundan 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortas\u0131na kadar k\u00fc\u00e7\u00fckpox salg\u0131nlar\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131, en korkun\u00e7 epidemiler 1830'lar ve 1860'lar y\u0131llar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti, y\u00fcksek \u00f6l\u00fcm oranlar\u0131na ve sosyal bozulmalara neden oldu.\n\nAleut Adalar\u0131 hala Aleut halk\u0131n\u0131n denizcili\u011fi yapan toplumunun evi olarak kalmaktad\u0131r, ancak Ruslar taraf\u0131ndan ilk i\u015fletilen yerli Alaska halk\u0131d\u0131rlar. Bat\u0131 ve G\u00fcneybat\u0131 Alaska Yup'ik halk\u0131n\u0131n evi olurken, kuzenleri Alutiiq ~ Sugpiaq G\u00fcneybat\u0131 Alaska'da ya\u015famaktad\u0131r. Kuzey \u0130\u00e7b\u00f6lge b\u00f6lgesindeki Gwich'in halk\u0131 Athabaskan ve bug\u00fcn \u00e7ok tart\u0131\u015fmal\u0131 Arctic Milli Do\u011fal Hayat\u0131 Koruma Alan\u0131 i\u00e7indeki karibuya ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131klar\u0131 ile bilinir. Kuzey E\u011fim ve Little Diomede Adas\u0131 yayg\u0131n Inupiat halk\u0131 taraf\u0131ndan i\u015fgal edilir.\n\nKolonile\u015fme \n\nBaz\u0131 ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar, Ruslar\u0131n ilk Alaska yerle\u015fimi 17. y\u00fczy\u0131lda kurulmu\u015f oldu\u011funa inanmaktad\u0131r. Bu hipoteze g\u00f6re, 1648 y\u0131l\u0131nda Semyon Dezhnyov'un seferinin birka\u00e7 kochesi Alaska'da f\u0131rt\u0131na ile karaya vurdu ve bu yerle\u015fimi kurdu. Bu hipotez, 1764-1765 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Alaska'ya ziyaret etmi\u015f olan \u00c7ukotka Co\u011frafyac\u0131s\u0131 Nikolai Daurkin'in ifadelerine dayanmaktad\u0131r. O Kheuveren Nehri boyunca bir k\u00f6y g\u00f6rm\u00fc\u015f ve \"sakall\u0131 erkekler\" taraf\u0131ndan \"ikonlara dua edildi\u011fini\" bildirmi\u015ftir. Baz\u0131 modern ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar Kheuveren'i Koyuk Nehri ile ili\u015fkilendirmektedir.\n\nAlaska'ya ula\u015fan ilk Avrupal\u0131 gemi genellikle M. S. Gvozdev'in yetkilisi olarak St. Gabriel, I. Fyodorov'un yard\u0131mc\u0131 navigat\u00f6r\u00fc olarak 21 A\u011fustos 1732 tarihinde, Sibirya Cossack A. F. Shestakov ve Rus ke\u015fif\u00e7isi Dmitry Pavlutsky (1729-1735) seferinde ger\u00e7ekle\u015ftirilir. Alaska ile ba\u015fka bir Avrupa temas\u0131 1741 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fti, Vitus Bering St. Peter gemisi ile Rus Donanmas\u0131 i\u00e7in bir sefer liderli\u011finde ger\u00e7ekle\u015ftirir. Gemi ekibi Rusya'ya geri d\u00f6nd\u00fcklerinde deniz otlar\u0131n\u0131n postlar\u0131 d\u00fcnyadaki en iyi k\u00fcrk olarak de\u011ferlendirildi, k\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck gruplar halinde Sibirya sahilinden Aleut Adalar\u0131'na do\u011fru yelken a\u00e7maya ba\u015flad\u0131. \u0130lk kal\u0131c\u0131 Avrupal\u0131 yerle\u015fim 1784 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015ftur.\n\n1774 ile 1800 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, \u0130spanya, Alaska'ya Pacifik Kuzeybat\u0131s\u0131n\u0131n hak iddia etmek i\u00e7in birka\u00e7 sefer g\u00f6nderdi. 1789 y\u0131l\u0131nda, Nootka Sound'da bir \u0130spanyol yerle\u015fimi ve kalesi in\u015fa edildi. Bu seferler Valdez, Bucareli Sound ve Cordova gibi yerlere isimler verdi. Daha sonra, Rus-Amerikan \u015eirketi, 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131nda ortas\u0131na do\u011fru geni\u015fletilmi\u015f bir s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirme program\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdi. 1804-1867 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda New Archangel olarak yeniden adland\u0131r\u0131lan Sitka, Alexander Archipelago'daki Baranof Adas\u0131'nda, bug\u00fcn G\u00fcneydo\u011fu Alaska'da, Rus Amerika'n\u0131n ba\u015fkenti oldu. Koloni ABD'ye devredildi\u011finde de ba\u015fkent olarak kald\u0131. Ruslar asla tam olarak Alaska'y\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmedi ve koloni hi\u00e7bir zaman \u00e7ok karl\u0131 olmad\u0131. Rus yerle\u015fiminin isimleri ve kiliselerinin izleri G\u00fcneydo\u011fu Alaska'da hala var.\n\nWilliam H. Seward, 24. ABD D\u0131\u015fi\u015fleri Bakan\u0131, 1867 y\u0131l\u0131nda $7.2 milyon kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Ruslar ile Alaska Sat\u0131n Alma (Seward'\u0131n Aptall\u0131\u011f\u0131 olarak da bilinir) anla\u015fmas\u0131 yapt\u0131. Rusya'n\u0131n o d\u00f6nem h\u00fck\u00fcmdar\u0131 Tsar Alexander II, Rus \u0130mparatorlu\u011fu \u0130mparatoru, Polonya Kral\u0131 ve Finlandiya Grand Duke'u, ayr\u0131ca sat\u0131\u015f\u0131 planlad\u0131. sat\u0131n alma 30 Mart 1867'de yap\u0131ld\u0131. Alt\u0131 ay sonra komisyoncular Sitka'ya geldi ve formal transfer d\u00fczenlendi. Formal bayrak kald\u0131rma i\u015flemi 18 Ekim 1867 tarihinde Fort Sitka'da ger\u00e7ekle\u015fti. T\u00f6rende 250 formalar\u0131 olan ABD askerleri valinin evine \"Castle Hill\" e gitti, Rus birlikleri Rus bayra\u011f\u0131n\u0131 indirdi ve ABD bayra\u011f\u0131 kald\u0131r\u0131ld\u0131. Bu olay Alaska G\u00fcn\u00fc olarak kutlan\u0131r ve 18 Ekim tarihinde yasal bir tatil olarak kabul edilir.\n\nAlaska, ba\u015flang\u0131\u00e7ta askeri olarak zay\u0131fca y\u00f6netildi ve 1884 y\u0131l\u0131ndan itibaren bir vali taraf\u0131ndan atanm\u0131\u015f bir b\u00f6lge olarak y\u00f6netildi. Bir federal b\u00f6lge mahkemesi Sitka'da kurulmu\u015ftu. ABD bayra\u011f\u0131 alt\u0131ndaki Alaska'n\u0131n ilk on y\u0131l\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funda, Sitka, Amerikal\u0131 yerle\u015fimciler taraf\u0131ndan ya\u015fanan tek yerle\u015fim yeriydi. Onlar \"ge\u00e7ici bir \u015fehir y\u00f6netimi\" kurdular, bu Alaska'n\u0131n ilk belediye y\u00f6netimiydi ancak hukuki anlamda de\u011fildi. Alaska kasabalar\u0131n\u0131n yasal olarak \u015fehir olarak kurulmas\u0131na izin veren yasalar 1900 y\u0131l\u0131na kadar gelmedi ve \u015fehirler i\u00e7in yerel y\u00f6netim s\u0131n\u0131rl\u0131 veya 1959 y\u0131l\u0131nda devlet olunana kadar mevcut de\u011fildi.\n\nABD topraklar\u0131 olarak kurulan Alaska \n1890'lardan ba\u015flayarak ve baz\u0131 yerlerde 1910'lara kadar uzanarak, Alaska ve yak\u0131n Yukon B\u00f6lgesi'ndeki alt\u0131n ko\u015fullar\u0131 binlerce madenci ve yerle\u015fimciyi Alaska'ya getirdi. Alaska 1912 y\u0131l\u0131nda organize bir toprak olarak resmen kurulmu\u015ftu. 1906 y\u0131l\u0131na kadar Sitka'da bulunan Alaska'n\u0131n ba\u015fkenti, kuzeye Juneau'ya ta\u015f\u0131nd\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l Alaska Vali Kona\u011f\u0131'n\u0131n in\u015faat\u0131 ba\u015flad\u0131. Norve\u00e7li ve \u0130sve\u00e7li g\u00f6\u00e7menler de G\u00fcneydo\u011fu Alaska'ya yerle\u015fti, orada bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k ve ormanc\u0131l\u0131k sekt\u00f6rlerine girdiler.\n2. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, Aleut Adalar\u0131 Muharebesi Attu, Agattu ve Kiska \u00fczerinde odakland\u0131, bunlar\u0131n hepsi Japon \u0130mparatorlu\u011fu taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. Japon i\u015fgali s\u0131ras\u0131nda, Attu ve Kiska'da bir beyaz Amerikal\u0131 sivil ve iki ABD Deniz Kuvvetleri personeli \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ve yakla\u015f\u0131k toplam 50 Aleut sivili ve sekiz denizci Japonya'da muhafaza edildi. Aleutlar\u0131n yar\u0131s\u0131 muhafaza d\u00f6nemi boyunca \u00f6ld\u00fc. Unalaska/Dutch Harbor ve Adak, ABD Ordusu, ABD Hava Kuvvetleri ve ABD Deniz Kuvvetleri i\u00e7in \u00f6nemli \u00fcsler haline geldi. ABD Lend-Lease program\u0131, Amerikan sava\u015f u\u00e7aklar\u0131n\u0131n Kanada'dan Fairbanks'a ve sonra Nome'ye u\u00e7urulmas\u0131n\u0131 i\u00e7erirken Sovyet pilotlar\u0131 bu u\u00e7aklar\u0131 ele ge\u00e7irdi ve Almanya'n\u0131n Sovyetler Birli\u011fi'ne sald\u0131r\u0131s\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131. Askeri \u00fcslerin in\u015fas\u0131 baz\u0131 Alaska \u015fehirlerinin n\u00fcfus art\u0131\u015f\u0131na katk\u0131da bulundu.\n\nEyaletle\u015fme \n\nAlaska i\u00e7in eyaletle\u015fme, James Wickersham'\u0131n Kongre delegesi olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 erken d\u00f6nemlerde \u00f6nemli bir neden idi. On y\u0131llar sonra, eyaletle\u015fme hareketi 1946 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir toprak referandumunun ard\u0131ndan ilk ger\u00e7ek ivme kazand\u0131. Alaska Devletli Olma Komitesi ve Alaska Anayasa Kongresi yak\u0131nda takip edecekti. Devletli olma destek\u00e7ileri ayn\u0131 zamanda b\u00fcy\u00fck sava\u015flar\u0131 ABD Kongresi ve Alaska i\u00e7inde politik d\u00fc\u015fmanlar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadele etmek i\u00e7in bulurlar. Devletli olma ABD Kongresi taraf\u0131ndan 7 Temmuz 1958'de onayland\u0131. Alaska 3 Ocak 1959 tarihinde resmen bir devlet olarak ilan edildi.\n\nKutsal Cuma depremi \n\n27 Mart 1964'te b\u00fcy\u00fck Cuma g\u00fcn\u00fc depremi 133 ki\u015fiyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc ve bir\u00e7ok k\u00f6y\u00fc ve b\u00fcy\u00fck sahil topluluklar\u0131n\u0131n b\u00f6l\u00fcmlerini sonu\u00e7 olarak olu\u015fan tsunami ve kayal\u0131klar y\u0131kt\u0131. Bu kay\u0131tlara ge\u00e7mi\u015fteki d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc en g\u00fc\u00e7l\u00fc deprem oldu, ani b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc 9.2 (1989 San Francisco depreminden binlerce kat daha g\u00fc\u00e7l\u00fc) idi. G\u00fcn\u00fcn saati (17:36), y\u0131l\u0131n mevsimi (ilkbahar) ve depremin merkezinin konumu t\u00fcm\u00fcyle binlerce hayat\u0131 kurtarmak i\u00e7in potansiyel fakt\u00f6rler olarak g\u00f6sterildi, \u00f6zellikle Anchorage'da.\n\nS\u00fcresi d\u00f6rt dakika ve otuz sekiz saniye olan b\u00fcy\u00fckl\u00fck 9.2 megathrust depremi, Kuzey Amerika tarihinde kaydedilen en g\u00fc\u00e7l\u00fc deprem olarak kalmakta ve d\u00fcnya tarihinde kaydedilen ikinci en g\u00fc\u00e7l\u00fc deprem olarak kalmaktad\u0131r. 970\u00a0km hat \u00e7atlad\u0131 ve 18 m hareket etti ve yakla\u015f\u0131k 500 y\u0131l gerilim birikimi serbest b\u0131rakt\u0131. Toprak s\u0131v\u0131la\u015fmas\u0131, \u00e7atlaklar, kayal\u0131klar ve di\u011fer yer alt\u0131 ar\u0131zalar\u0131 baz\u0131 topluluklarda b\u00fcy\u00fck yap\u0131sal zararlara neden oldu ve mal zararlar\u0131na da neden oldu. Anchorage, \u00e7ok az say\u0131da deprem m\u00fchendisli\u011fi yap\u0131lm\u0131\u015f evler, binalar ve altyap\u0131da (asfalt yollar, trotuarlar, su ve kanalizasyon hatt\u0131, elektrik sistemleri ve di\u011fer insan yap\u0131m\u0131 ekipmanlar) b\u00fcy\u00fck y\u0131k\u0131m veya zarara u\u011frad\u0131, \u00f6zellikle Knik Kol boyunca bir\u00e7ok kayal\u0131k b\u00f6lgesinde. 320\u00a0km g\u00fcneybat\u0131da, Kodiak yak\u0131nlar\u0131ndaki baz\u0131 alanlar sonsuza de 9 m y\u00fckseldi. Anchorage'\u0131n g\u00fcneydo\u011fusunda, Turnagain Kolu'nun ba\u015f\u0131ndaki Girdwood ve Portage yak\u0131nlar\u0131ndaki alanlar 2.4 m kadar d\u00fc\u015ft\u00fc, yeni y\u00fcksek dalga seviyesini a\u015fan Seward Otoyolu'nun y\u00fckseltilmesi i\u00e7in yeniden in\u015faat ve doldurma gerekti.\n\nPrince William Sound'da, Port Valdez b\u00fcy\u00fck bir su alt\u0131 kayal\u0131\u011f\u0131na u\u011frad\u0131 ve Valdez kent liman\u0131 ve iskelelerin \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ve o anda iskeleye ba\u011fl\u0131 olan gemi i\u00e7inde 32 ki\u015finin \u00f6l\u00fcm\u00fcne neden oldu. Yak\u0131n\u0131nda, 8.2 m tsunami Chenega k\u00f6y\u00fcn\u00fc yok etti ve orada ya\u015fayan 68 ki\u015fiden 23'\u00fcn\u00fc \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Hayatta kalanlar dalga kar\u015f\u0131 ko\u015farken, y\u00fcksek yere t\u0131rmand\u0131. Depremden sonra tsunami, Whittier, Seward, Kodiak ve di\u011fer Alaskal\u0131 topluluklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Britanya Kolumbiya, Washington, Oregon ve California'daki insanlar ve m\u00fclkleri de ciddi \u015fekilde etkiledi. Tsunami ayn\u0131 zamanda Hawaii ve Japonya'da da zararlara neden oldu. Depremle do\u011frudan ilgili hareketin kan\u0131tlar\u0131 Florida ve Texas'dan da bildirildi.\n\nAlaska daha \u00f6nce y\u00fcksek n\u00fcfuslu bir alanda b\u00fcy\u00fck bir afet ya\u015famam\u0131\u015ft\u0131 ve bu t\u00fcr bir olay\u0131n etkileriyle ba\u015fa \u00e7\u0131kmak i\u00e7in \u00e7ok s\u0131n\u0131rl\u0131 kaynaklara sahipti. Anchorage'da, jeolog Lidia Selkregg'in \u00f6nerisi \u00fczerine, Anchorage Belediyesi ve Alaska Devlet Konut Otoritesi, jeologlar, toprak bilimciler ve m\u00fchendisler dahil 40 bilim adam\u0131ndan olu\u015fan bir tak\u0131m\u0131, \u015fehre yap\u0131lan zarar\u0131 de\u011ferlendirmek \u00fczere atad\u0131. Bu tak\u0131m, Jeoloji ve M\u00fchendislik De\u011ferlendirme Grubu olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve Anchorage \u00dcniversitesi Jeoloji Profes\u00f6r\u00fc Dr. Ruth A. M. Schmidt taraf\u0131ndan y\u00f6netilmi\u015ftir. Bilim adamlar\u0131 tak\u0131m\u0131, hemen yeniden in\u015fa etmek isteyen yerel geli\u015ftiriciler ve merkezi i\u015fletmecilerle \u00e7at\u0131\u015fmaya girdi. Bilim adamlar\u0131 gelecekteki tehlikeleri belirlemek istiyorlar. Yeniden in\u015fa edilen altyap\u0131n\u0131n g\u00fcvenli olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in. Tak\u0131m, depremin hemen bir ay sonras\u0131ndan yani 8 May\u0131s 1964'te bir rapor \u00fcretti.\n\nAlaska'da b\u00fcy\u00fck bir aktif varl\u0131\u011f\u0131 olan ABD ordusu, depremin sonunda yard\u0131m etmek i\u00e7in hemen ad\u0131m att\u0131. ABD Ordusu, alt\u0131 \u00fclke ile h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde ileti\u015fimi yeniden kurdu, Anchorage halk\u0131na yard\u0131m etmek i\u00e7in askerleri g\u00f6nderdi ve Valdez'e bir konvoy sevk etti. Askeri ve sivil liderlerin tavsiyeleri do\u011frultusunda, Ba\u015fkan Lyndon B. Johnson depremin hemen ard\u0131ndan t\u00fcm Alaska'y\u0131 b\u00fcy\u00fck bir afet b\u00f6lgesi olarak ilan etti. ABD Donanmas\u0131 ve Sahil G\u00fcvenli\u011fi, an\u0131nda ihtiya\u00e7lar\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in izole k\u0131y\u0131 topluluklar\u0131na gemiler sevk etti. K\u00f6t\u00fc hava ve k\u00f6t\u00fc g\u00f6r\u00fc\u015f ko\u015fullar\u0131 depremden sonraki g\u00fcn hava kurtarma ve g\u00f6zlem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 zorla\u015ft\u0131rd\u0131 ancak Pazar g\u00fcn\u00fc durum iyile\u015fti ve kurtarma helikopterleri ve g\u00f6zlem u\u00e7aklar\u0131 sevk edildi. Bir askeri hava nakliyesi hemen Alaskaya yard\u0131m malzemelerini g\u00f6ndermeye ba\u015flad\u0131 ve sonunda 1.170.000\u00a0kg g\u0131da ve di\u011fer malzeme teslim etti. Yay\u0131n gazetecisi Genie Chance, kurtarma ve yard\u0131m \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda yard\u0131mc\u0131 oldu, Anchorage'daki KENI radyosunda 24 saatten fazla s\u00fcren bir s\u00fcre boyunca Anchorage Emniyet Binas\u0131'ndaki ge\u00e7ici g\u00f6rev yerinden sesli olarak sakinli\u011fin sesini verdi. O, \u015fehir polis m\u00fcd\u00fcr\u00fc taraf\u0131ndan resmi olarak emniyet g\u00f6revlisi olarak atand\u0131. Chance, 9.2 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcndeki depremden sonra geli\u015fen katastrofik olaylar\u0131n kesintisiz haberlerini verdi ve halk\u0131n emniyet ofisi olarak hizmet etti, yan\u0131t \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 koordine etti, topluluk i\u00e7indeki ihtiya\u00e7larla mevcut kaynaklar\u0131 ba\u011flad\u0131, bar\u0131naklar ve haz\u0131rlanm\u0131\u015f yiyecek rasyonlar\u0131 hakk\u0131nda bilgi yayd\u0131, sevdikleri aras\u0131nda iyi olma mesajlar\u0131n\u0131 iletti ve aileleri yeniden bir araya getirmekte yard\u0131mc\u0131 oldu.\n\nUzun vadeli olarak, ABD Ordusu M\u00fchendisleri Te\u015fkilat\u0131, tamamen yerle bir edilmi\u015f olan topluluklar i\u00e7in yollar\u0131 yeniden in\u015fa etmek, \u00e7\u00f6p\u00fc temizlemek ve yeni kasaba kurmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n lideri oldu. Bu maliyet 110 milyon dolar oldu. Bat\u0131 K\u0131y\u0131s\u0131 ve Alaska Tsunami Uyar\u0131 Merkezi felakete do\u011frudan bir yan\u0131t olarak kuruldu. Federal afet yard\u0131m fonlar\u0131, Alaska h\u00fck\u00fbmetinin harap olmu\u015f altyap\u0131s\u0131n\u0131 finansal olarak desteklemenin yan\u0131 s\u0131ra yeniden yap\u0131lanma i\u00e7in \u00f6deme yapt\u0131 ve Prudhoe K\u00f6rfezi'nde devasa petrol yataklar\u0131n\u0131n ke\u015ffine kadar Alaska'n\u0131n finansal olarak \u00e7\u00f6z\u00fclebilir kalmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan y\u00fcz milyonlarca dolar harcad\u0131. ABD Savunma Bakanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n emriyle Alaska Ulusal Muhaf\u0131zlar\u0131, gelecekte meydana gelebilecek felaketlere m\u00fcdahale etmek \u00fczere Alaska Acil Durum Hizmetleri B\u00f6l\u00fcm\u00fc'n\u00fc kurdu.\n\nPetrol patlamas\u0131 \n1968 y\u0131l\u0131nda Prudhoe K\u00f6rfezi'nde petrol bulunmas\u0131 ve 1977 y\u0131l\u0131nda Trans-Alaska Boru Hatt\u0131 Sistemi'nin tamamlanmas\u0131 petrol patlamas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. Petrolden elde edilen telif gelirleri 1980'den itibaren b\u00fcy\u00fck eyalet b\u00fct\u00e7elerini finanse etmi\u015ftir.\n\nAncak Alaska topraklar\u0131n\u0131n tek ekonomik de\u011feri petrol \u00fcretimi de\u011fildi. Alaska 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00f6nemli bir gelir kayna\u011f\u0131 olarak turizmi ke\u015ffetti. Turizm, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'ndan sonra b\u00f6lgede g\u00f6rev yapan askeri personelin do\u011fal g\u00fczellikleri \u00f6verek evlerine d\u00f6nmesiyle pop\u00fcler hale geldi. Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda in\u015fa edilen Alcan Otoyolu ve 1963 y\u0131l\u0131nda tamamlanan Alaska Deniz Otoyolu Sistemi, eyaleti eskisinden daha eri\u015filebilir hale getirdi. Turizm Alaska'da giderek daha \u00f6nemli hale geldi ve bug\u00fcn her y\u0131l 1,4 milyondan fazla ki\u015fi eyaleti ziyaret ediyor.\n\nTurizmin ekonomi i\u00e7in daha hayati hale gelmesiyle birlikte \u00e7evrecili\u011fin \u00f6nemi de artt\u0131. 1980'de \u00e7\u0131kar\u0131lan Alaska National Interest Lands Conservation Act (ANILCA) 217.000\u00a0km\u00b2 Ulusal Vah\u015fi Ya\u015fam S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 sistemine, 25 nehrin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 Ulusal Vah\u015fi ve Do\u011fal Nehirler sistemine, 13.000\u00a0km\u00b2 Ulusal Orman arazilerine ve 176.000\u00a0km\u00b2 Ulusal Park arazilerine ekledi. Yasa sayesinde Alaska \u015fu anda t\u00fcm Amerikan ulusal park alanlar\u0131n\u0131n \u00fc\u00e7te ikisini i\u00e7ermektedir. Bug\u00fcn Alaska topraklar\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 Federal H\u00fck\u00fbmete aittir.\n\n1989 y\u0131l\u0131nda Exxon Valdez, Prince William Sound'da bir resife \u00e7arparak 42 megalitreden fazla ham petrol\u00fc 1.800\u00a0km k\u0131y\u0131 \u015feridine d\u00f6kt\u00fc. Bug\u00fcn, kalk\u0131nma ve koruma felsefeleri aras\u0131ndaki sava\u015f, Arktik Ulusal Yaban Hayat\u0131 S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131'nda petrol sondaj\u0131 ve \u00f6nerilen Pebble Madeni konusundaki \u00e7eki\u015fmeli tart\u0131\u015fmalarda g\u00f6r\u00fclmektedir.\n\nCOVID-19 salg\u0131n\u0131 \nCOVID-19 pandemisinin 12 Mart 2020'de ABD'nin Alaska eyaletine ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 teyit edilmi\u015ftir.\n\n11 Mart'ta Vali Mike Dunleavy'nin ofisi, t\u00fcm kurulu\u015flar\u0131n gerekli m\u00fcdahale kaynaklar\u0131na sahip olmas\u0131n\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in ola\u011fan\u00fcst\u00fc hal ilan etti. Ertesi g\u00fcn, Anchorage'da yabanc\u0131 uyruklu bir ki\u015fi olan ilk vaka kamuoyuna duyuruldu.\n\n21 Mart 2020 tarihinde, G\u00fcneydo\u011fu Alaska'da bulunan yakla\u015f\u0131k 8.000 n\u00fcfuslu k\u00fc\u00e7\u00fck bir sahil kasabas\u0131 olan Ketchikan'da alt\u0131 COVID-19 vakas\u0131 tespit edilmi\u015ftir. Kasaba, takip eden 14 g\u00fcn boyunca yerinde korunmu\u015ftur. 24 Mart 2020 tarihinde Ketchikan'da \u00fc\u00e7 COVID-19 vakas\u0131 daha tespit edilmi\u015f ve toplam vaka say\u0131s\u0131 dokuza y\u00fckselmi\u015ftir. 1 Nisan 2020'de Ketchikan'daki pozitif COVID-19 vakalar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 14'e y\u00fckselmi\u015ftir.\n\nCo\u011frafya \nKuzey Amerika'n\u0131n kuzeybat\u0131 k\u00f6\u015fesinde yer alan Alaska, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en kuzey ve en bat\u0131 eyaleti olmakla birlikte, Aleut Adalar\u0131'n\u0131n Do\u011fu Yar\u0131mk\u00fcre'ye uzanmas\u0131 nedeniyle Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en do\u011fu boylam\u0131na da sahiptir. Alaska, Kuzey Amerika k\u0131tas\u0131nda biti\u015fik olmayan tek ABD eyaletidir. Yakla\u015f\u0131k 800\u00a0km British Columbia (Kanada) Alaska'y\u0131 Washington'dan ay\u0131r\u0131r. Teknik olarak k\u0131ta ABD'sinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, ancak bazen konu\u015fma dilinde dahil edilmez. Alaska, genellikle \"A\u015fa\u011f\u0131 48\" olarak adland\u0131r\u0131lan ABD'nin anakaras\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 de\u011fildir. Ba\u015fkent Juneau, Kuzey Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131n anakaras\u0131nda yer al\u0131r ancak Kuzey Amerika karayolu sisteminin geri kalan\u0131na karayolu ile ba\u011fl\u0131 de\u011fildir.\n\nEyalet do\u011fuda Kanada'n\u0131n Yukon ve Britanya Kolumbiyas\u0131 (sadece Kanada topraklar\u0131na s\u0131n\u0131r\u0131 olan tek eyalettir). G\u00fcneyde ve g\u00fcneybat\u0131da Alaska K\u00f6rfezi ve Pasifik Okyanusu, bat\u0131da Bering Denizi, Bering Bo\u011faz\u0131 ve Chukchi Denizi, kuzeyde ise Arktik Okyanusu ile \u00e7evrilidir. Rusya'ya ait B\u00fcy\u00fck Diomede Adas\u0131 ile Alaska'ya ait K\u00fc\u00e7\u00fck Diomede Adas\u0131 aras\u0131nda sadece 4,8\u00a0km mesafe bulundu\u011fundan Alaska'n\u0131n karasular\u0131 Bering Bo\u011faz\u0131'nda Rusya'n\u0131n karasular\u0131na temas eder. Alaska, di\u011fer t\u00fcm ABD eyaletlerinin toplam\u0131ndan daha uzun bir k\u0131y\u0131 \u015feridine sahiptir.\nToplam y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 1.717.856 km2 olan Alaska, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin a\u00e7\u0131k ara en b\u00fcy\u00fck eyaletidir. Alaska, ABD'nin en b\u00fcy\u00fck ikinci eyaletinin (Teksas) iki kat\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr ve sonraki en b\u00fcy\u00fck \u00fc\u00e7 eyaletin (Teksas, Kaliforniya ve Montana) toplam\u0131ndan daha b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Alaska, d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yedinci alt ulusal birimidir. Ba\u011f\u0131ms\u0131z bir ulus olsayd\u0131 d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck 16. \u00fclkesi olurdu ve \u0130ran'dan daha b\u00fcy\u00fck olurdu.\n\nSay\u0131s\u0131z adas\u0131yla Alaska, yakla\u015f\u0131k 55.000\u00a0km gelgit k\u0131y\u0131 \u015feridine sahiptir. Aleut Adalar\u0131 zinciri Alaska Yar\u0131madas\u0131'n\u0131n g\u00fcney ucundan bat\u0131ya do\u011fru uzan\u0131r. Aleut Adalar\u0131'nda ve k\u0131y\u0131 b\u00f6lgelerinde bir\u00e7ok aktif yanarda\u011f bulunur. \u00d6rne\u011fin Unimak Adas\u0131, Kuzey Pasifik \u00fczerinde 3.000 m y\u00fcksekli\u011fe kadar y\u00fckselen ve zaman zaman i\u00e7in i\u00e7in yanan bir volkan olan Shishaldin Da\u011f\u0131'na ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Volkanlar zinciri, anakaradaki Anchorage'\u0131n bat\u0131s\u0131ndaki Spurr Da\u011f\u0131'na kadar uzan\u0131r. Jeologlar Alaska'y\u0131, Kuzeybat\u0131 Pasifik'teki bir\u00e7ok eyalet ve Kanada vilayetinden olu\u015fan ve aktif olarak k\u0131ta in\u015fas\u0131na devam eden b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6lge olan Wrangellia'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak tan\u0131mlam\u0131\u015flard\u0131r.\n\nD\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck gelgitlerinden biri, gelgit farklar\u0131n\u0131n 10,7 m fazla olabildi\u011fi Anchorage'\u0131n hemen g\u00fcneyindeki Turnagain Arm'da meydana gelir.\n\nAlaska'da \u00fc\u00e7 milyondan fazla g\u00f6l bulunmaktad\u0131r. Batakl\u0131klar ve sulak permafrost alanlar 487.700 km2 kaplar (\u00e7o\u011funlukla kuzey, bat\u0131 ve g\u00fcneybat\u0131 d\u00fczl\u00fcklerinde). Buzul buzu Alaska'n\u0131n yakla\u015f\u0131k 75.000 km2 kaplar. Bering Buzulu, Kuzey Amerika'daki en b\u00fcy\u00fck buzuldur ve tek ba\u015f\u0131na 5.200 km2 kaplamaktad\u0131r.\n\nB\u00f6lgeler \nAlaska'n\u0131n \u00e7e\u015fitli b\u00f6lgelerini belirleyen resmi olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015f s\u0131n\u0131rlar yoktur, ancak yayg\u0131n olarak kabul edilen alt\u0131 b\u00f6lge vard\u0131r:\n\nG\u00fcney Merkez \nAnchorage, Matanuska-Susitna Vadisi ve Kenai Yar\u0131madas\u0131n\u0131 i\u00e7eren Alaska'n\u0131n en kalabal\u0131k b\u00f6lgesi. Alaska S\u0131rada\u011flar\u0131'n\u0131n g\u00fcneyinde ve Wrangell Da\u011flar\u0131'n\u0131n bat\u0131s\u0131nda yer alan k\u0131rsal ve \u00e7o\u011funlukla n\u00fcfusu az olan b\u00f6lgeler de Prince William Sound b\u00f6lgesi ile Cordova ve Valdez topluluklar\u0131 gibi G\u00fcney Merkez tan\u0131m\u0131na girer.\n\nG\u00fcneydo\u011fu \nPanhandle ya da Inside Passage olarak da adland\u0131r\u0131lan bu b\u00f6lge Alaska'n\u0131n biti\u015fik eyaletlere en yak\u0131n b\u00f6lgesidir. Bu nedenle, Alaska'n\u0131n sat\u0131n al\u0131nmas\u0131n\u0131 takip eden y\u0131llarda yerli olmayan ilk yerle\u015fimlerin \u00e7o\u011fu burada ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. B\u00f6lgede Alexander Tak\u0131madalar\u0131 ve Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en b\u00fcy\u00fck ulusal orman\u0131 olan Tongass Ulusal Orman\u0131 hakimdir. Eyalet ba\u015fkenti Juneau, eski ba\u015fkent Sitka ve bir zamanlar Alaska'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fehri olan Ketchikan'\u0131 i\u00e7erir. Sadece \u00fc\u00e7 topluluk (Haines, Hyder ve Skagway) biti\u015fik Kuzey Amerika karayolu sistemine do\u011frudan ba\u011flant\u0131ya sahip oldu\u011fundan, Alaska Deniz Otoyolu b\u00f6lge ve \u00fclke genelinde hayati bir y\u00fczey ula\u015f\u0131m ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flar.\n\n\u0130\u00e7 Mekan \n\u0130\u00e7 B\u00f6lge Alaska'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck b\u00f6lgesidir. B\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 \u0131ss\u0131z vah\u015fi do\u011fad\u0131r. Fairbanks b\u00f6lgedeki tek b\u00fcy\u00fck \u015fehirdir. Denali Ulusal Park\u0131 ve Koruma Alan\u0131 burada yer almaktad\u0131r. Eski ad\u0131 McKinley Da\u011f\u0131 olan Denali, Kuzey Amerika'n\u0131n en y\u00fcksek da\u011f\u0131d\u0131r ve yine burada yer almaktad\u0131r.\n\nG\u00fcneybat\u0131 \nG\u00fcneybat\u0131 Alaska, Bering Denizi'nden i\u00e7eriye do\u011fru yakla\u015f\u0131k 800\u00a0km uzanan seyrek n\u00fcfuslu bir b\u00f6lgedir. N\u00fcfusun \u00e7o\u011fu k\u0131y\u0131 boyunca ya\u015far. Kodiak Adas\u0131 da G\u00fcneybat\u0131'da yer almaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck nehir deltalar\u0131ndan biri olan devasa Yukon-Kuskokwim Deltas\u0131 buradad\u0131r. Alaska Yar\u0131madas\u0131'n\u0131n baz\u0131 k\u0131s\u0131mlar\u0131 G\u00fcneybat\u0131'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilir, kalan k\u0131s\u0131mlar ise Aleut Adalar\u0131'na dahildir (a\u015fa\u011f\u0131ya bak\u0131n\u0131z).\n\nKuzey Yamac\u0131 \nNorth Slope \u00e7o\u011funlukla k\u00fc\u00e7\u00fck k\u00f6ylerle dolu bir tundrad\u0131r. B\u00f6lge devasa ham petrol rezervleriyle bilinir ve hem Ulusal Petrol Rezervi-Alaska'y\u0131 hem de Prudhoe Bay Petrol Sahas\u0131n\u0131 i\u00e7erir. Eskiden Barrow olarak bilinen Utqia\u0121vik \u015fehri, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en kuzeydeki \u015fehridir ve burada yer almaktad\u0131r. Kotzebue'nin demir att\u0131\u011f\u0131 ve Kobuk Nehri vadisini de i\u00e7eren Kuzeybat\u0131 Arktik b\u00f6lgesi genellikle bu b\u00f6lgenin bir par\u00e7as\u0131 olarak kabul edilir. Bununla birlikte, Kuzey Yamac\u0131 ve Kuzeybat\u0131 Arktik'in ilgili \u0130nupiatlar\u0131 nadiren kendilerini tek bir halk olarak g\u00f6r\u00fcrler.\n\nAleut Adalar\u0131 \n\n300'den fazla k\u00fc\u00e7\u00fck volkanik ada, Pasifik Okyanusu'na do\u011fru 1.900\u00a0km fazla uzanan bu zinciri olu\u015fturmaktad\u0131r. Bu adalardan baz\u0131lar\u0131 Do\u011fu Yar\u0131mk\u00fcre'ye d\u00fc\u015fmektedir, ancak Uluslararas\u0131 Tarih \u00c7izgisi, t\u00fcm eyaleti ve dolay\u0131s\u0131yla t\u00fcm Kuzey Amerika k\u0131tas\u0131n\u0131 ayn\u0131 yasal g\u00fcn i\u00e7inde tutmak i\u00e7in 180\u00b0 'nin bat\u0131s\u0131na \u00e7ekilmi\u015ftir. Adalardan ikisi, Attu ve Kiska, \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Japon kuvvetleri taraf\u0131ndan i\u015fgal edilmi\u015ftir.\n\nArazi m\u00fclkiyeti \nAmerika Birle\u015fik Devletleri Arazi Y\u00f6netimi B\u00fcrosu'nun Ekim 1998 tarihli bir raporuna g\u00f6re, Alaska'n\u0131n yakla\u015f\u0131k %65'i, \u00e7ok say\u0131da ulusal orman, ulusal park ve ulusal yaban hayat\u0131 s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131 da dahil olmak \u00fczere, ABD federal h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan kamu arazisi olarak sahiplenilmekte ve y\u00f6netilmektedir. Bunlardan Arazi Y\u00f6netimi B\u00fcrosu 35 milyon hektar ya da eyaletin %23,8'ini y\u00f6netmektedir. Arktik Ulusal Vah\u015fi Ya\u015fam S\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131, Amerika Birle\u015fik Devletleri Bal\u0131k ve Vah\u015fi Ya\u015fam Servisi taraf\u0131ndan y\u00f6netilmektedir. Buras\u0131 16 milyon d\u00f6n\u00fcml\u00fck (6,5 milyon hektar) alan\u0131yla d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck yaban hayat\u0131 s\u0131\u011f\u0131na\u011f\u0131d\u0131r.\n\nGeri kalan arazi alan\u0131n\u0131n 41 milyon hektar Alaska Eyaleti'ne aittir ve Alaska Eyalet Yasas\u0131 uyar\u0131nca bu eyaletin hakk\u0131d\u0131r. Bu alan\u0131n bir k\u0131sm\u0131, yeni kurulan il\u00e7elere ili\u015fkin yasal h\u00fck\u00fcmler uyar\u0131nca zaman zaman yukar\u0131da sunulan organize il\u00e7elere devredilmektedir. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131s\u0131mlar ise k\u0131rsal alt b\u00f6l\u00fcmler ve di\u011fer \u00e7ift\u00e7ilikle ilgili f\u0131rsatlar i\u00e7in ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar genellikle uzak ve yolsuz konumlar\u0131 nedeniyle \u00e7ok pop\u00fcler de\u011fildir. Bir arazi ba\u011f\u0131\u015f \u00fcniversitesi olan Alaska \u00dcniversitesi de ba\u011f\u0131ms\u0131z olarak y\u00f6netti\u011fi \u00f6nemli bir araziye sahiptir.\n\nDi\u011fer 18 milyon hektar alan ise 1971 tarihli Alaska Yerli Talepleri \u00c7\u00f6z\u00fcmleme Yasas\u0131 (ANCSA) kapsam\u0131nda olu\u015fturulan 12 b\u00f6lgesel ve \u00e7ok say\u0131da yerel yerli \u015firkete aittir. B\u00f6lgesel Yerli \u015firketi Doyon, Limited reklamlarda ve di\u011fer ileti\u015fimlerde s\u0131k s\u0131k kendisini Alaska'daki en b\u00fcy\u00fck \u00f6zel arazi sahibi olarak tan\u0131tmaktad\u0131r. ANCSA'n\u0131n 1991 y\u0131l\u0131ndan itibaren \u015firketlerin arazi varl\u0131klar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131k piyasada sat\u0131lmas\u0131na izin veren h\u00fck\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giremeden y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Etkili bir \u015fekilde, \u015firketler m\u00fclkiyete sahiptir (bir\u00e7ok durumda yeralt\u0131 m\u00fclkiyeti de dahil olmak \u00fczere, bireysel Alaskal\u0131lara reddedilen bir ayr\u0131cal\u0131k) ancak araziyi satamazlar. Ancak bireysel yerli tahsisleri a\u00e7\u0131k piyasada sat\u0131labilir ve sat\u0131lmaktad\u0131r.\n\nGeriye kalan ve eyaletin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde birine tekab\u00fcl eden arazinin sahibi ise \u00e7e\u015fitli \u00f6zel \u00e7\u0131kar gruplar\u0131d\u0131r. Yerli \u015firketlere ait araziler hari\u00e7 tutuldu\u011funda Alaska, b\u00fcy\u00fck bir farkla, en k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel arazi m\u00fclkiyeti y\u00fczdesine sahip eyalettir.\n\nAlaska Miras Kaynaklar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 \nAlaska Miras Kaynaklar\u0131 Ara\u015ft\u0131rmas\u0131 (AHRS), ABD'nin Alaska eyaletinde bildirilen t\u00fcm tarihi ve tarih \u00f6ncesi alanlar\u0131n k\u0131s\u0131tl\u0131 bir envanteridir. Tarih ve Arkeoloji Ofisi taraf\u0131ndan s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Ara\u015ft\u0131rman\u0131n k\u00fclt\u00fcrel kaynaklar envanteri, elli y\u0131ldan daha eski olmalar\u0131 genel \u015fart\u0131 ile nesneleri, yap\u0131lar\u0131, binalar\u0131, siteleri, b\u00f6lgeleri ve seyahat yollar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. 31 Ocak 2012 itibar\u0131yla 35.000'den fazla alan rapor edilmi\u015ftir.\n\n\u015eehirler, kasabalar ve il\u00e7eler \n\nAlaska, di\u011fer ABD eyaletlerinin \u00e7o\u011fu gibi il\u00e7elere b\u00f6l\u00fcnmemi\u015ftir, ancak il\u00e7elere b\u00f6l\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Alaska Anayasa Konvansiyonu delegeleri geleneksel il\u00e7e sisteminin tuzaklar\u0131ndan ka\u00e7\u0131nmak istedi ve kendi benzersiz modellerini benimsedi. Eyaletin daha yo\u011fun n\u00fcfuslu b\u00f6lgelerinin \u00e7o\u011fu Alaska'n\u0131n 16 il\u00e7esinin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve bu il\u00e7eler di\u011fer eyaletlerdeki il\u00e7elere benzer bir i\u015flev g\u00f6r\u00fcr. Ancak, di\u011fer 49 eyaletteki il\u00e7e e\u015fde\u011ferlerinden farkl\u0131 olarak, il\u00e7eler eyaletin t\u00fcm kara alan\u0131n\u0131 kapsamaz. Herhangi bir il\u00e7enin par\u00e7as\u0131 olmayan alan Organize Olmayan \u0130l\u00e7e olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\nOrganize Olmayan \u0130l\u00e7e'nin kendine ait bir h\u00fck\u00fbmeti yoktur, ancak ABD N\u00fcfus Say\u0131m B\u00fcrosu eyaletle i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde Organize Olmayan \u0130l\u00e7e'yi yaln\u0131zca istatistiksel analiz ve sunum amac\u0131yla 11 n\u00fcfus say\u0131m b\u00f6lgesine ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kay\u0131t b\u00f6lgesi, Alaska'da kamu kay\u0131tlar\u0131n\u0131n y\u00f6netimi i\u00e7in bir mekanizmad\u0131r. Eyalet, bir eyalet kay\u0131t memurunun y\u00f6netiminde merkezi olarak idare edilen 34 kay\u0131t b\u00f6lgesine ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcm kay\u0131t b\u00f6lgeleri, belgeleri kamu kay\u0131tlar\u0131na kabul etmek i\u00e7in ayn\u0131 kabul kriterlerini, \u00fccret tarifesini vb. kullan\u0131r.\n\nBir\u00e7ok ABD eyaleti \u00fc\u00e7 kademeli bir ademi merkeziyet sistemi kullan\u0131rken (eyalet/il\u00e7e/kasaba) Alaska'n\u0131n \u00e7o\u011fu sadece iki kademe (eyalet/borough) kullan\u0131r. D\u00fc\u015f\u00fck n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu nedeniyle, arazinin \u00e7o\u011fu Organize Olmayan Borough'da yer almaktad\u0131r. Ad\u0131ndan da anla\u015f\u0131laca\u011f\u0131 gibi, ara bir il\u00e7e h\u00fck\u00fbmeti yoktur, do\u011frudan eyalet h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan y\u00f6netilir. 2000 y\u0131l\u0131nda Alaska y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fcn %57.71'i bu stat\u00fcde olup, n\u00fcfusun %13.05'i bu stat\u00fcdedir.\n\nAnchorage, 1975 y\u0131l\u0131nda \u015fehir y\u00f6netimini Greater Anchorage Area Borough ile birle\u015ftirerek Anchorage Belediyesi'ni olu\u015fturmu\u015ftur ve bu belediye \u015fehir ile Eagle River, Chugiak, Peters Creek, Girdwood, Bird ve Indian topluluklar\u0131n\u0131 i\u00e7ermektedir. Fairbanks'in ayr\u0131 bir il\u00e7esi (Fairbanks North Star Borough) ve belediyesi (Fairbanks \u015eehri) vard\u0131r.\n\nEyaletin en kalabal\u0131k \u015fehri, 2020 y\u0131l\u0131nda 291.247 ki\u015fiye ev sahipli\u011fi yapacak olan Anchorage'd\u0131r. Alaska'da ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelire g\u00f6re en zengin yer Denali'dir (42.245 $). Yakutat City, Sitka, Juneau ve Anchorage y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcne g\u00f6re ABD'nin en b\u00fcy\u00fck d\u00f6rt \u015fehridir.\n\n\u015eehirler ve say\u0131m yerle\u015fimleri (n\u00fcfusuna g\u00f6re) \n2020 Amerika Birle\u015fik Devletleri n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda yans\u0131t\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi, Alaska'da toplam 355 anonim \u015fehir ve say\u0131m yerle\u015fimi (CDP) bulunmaktad\u0131r. \u015eehirlerin \u00e7etelesi, esasen birle\u015ftirilmi\u015f bir \u015fehir-il\u00e7eye e\u015fde\u011fer olan d\u00f6rt birle\u015fik belediyeyi i\u00e7ermektedir. Bu topluluklar\u0131n \u00e7o\u011funlu\u011fu Alaska'n\u0131n \"\u00c7al\u0131l\u0131k\" olarak bilinen k\u0131rsal b\u00f6lgesinde yer al\u0131r ve Kuzey Amerika'n\u0131n biti\u015fik karayolu a\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. Bu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn alt\u0131ndaki tabloda Alaska'daki en b\u00fcy\u00fck 100 \u015fehir ve say\u0131m yerle\u015fimiler n\u00fcfus s\u0131ras\u0131na g\u00f6re listelenmi\u015ftir.\n\nAlaska'n\u0131n 2020 ABD n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re 733.391 olan n\u00fcfusunun 16.655'i, yani n\u00fcfusun %2,27'si, anonim bir \u015fehirde veya n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re belirlenmi\u015f bir yerde ya\u015famamaktad\u0131r. Bu rakam\u0131n yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fcn\u00fc Ketchikan, Kodiak, Palmer ve Wasilla \u015fehir s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131ndaki kentsel ve banliy\u00f6 mahallelerinde ya\u015fayan insanlar olu\u015fturmaktad\u0131r. Amerika Birle\u015fik Devletleri N\u00fcfus Say\u0131m B\u00fcrosu taraf\u0131ndan bu b\u00f6lgeler i\u00e7in CDP'ler olu\u015fturulmam\u0131\u015ft\u0131r, ancak 1980 N\u00fcfus Say\u0131m\u0131nda Ketchikan b\u00f6lgesi mahalleleri i\u00e7in yedi CDP olu\u015fturulmu\u015ftur (Clover Pass, Herring Cove, Ketchikan East, Mountain Point, North Tongass Highway, Pennock Island ve Saxman East), ancak o zamandan beri kullan\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r. Geri kalan n\u00fcfus Alaska genelinde, hem organize il\u00e7elerde hem de Organize Olmayan \u0130l\u00e7elerde, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde uzak b\u00f6lgelere da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130klim \n\nAlaska'n\u0131n g\u00fcney ve g\u00fcneydo\u011fusunda orta enlem okyanus iklimi (K\u00f6ppen iklim s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131), kuzey kesimlerinde ise subarktik okyanus iklimi (K\u00f6ppen Cfc) g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Y\u0131ll\u0131k bazda, g\u00fcneydo\u011fu Alaska'n\u0131n hem en ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 hem de en s\u0131cak b\u00f6lgesidir, k\u0131\u015f\u0131n daha \u0131l\u0131man s\u0131cakl\u0131klar ve y\u0131l boyunca y\u00fcksek ya\u011f\u0131\u015flar g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Juneau y\u0131lda ortalama 130\u00a0cm, Ketchikan ise 380\u00a0cm \u00fczerinde ya\u011f\u0131\u015f al\u0131r. Buras\u0131 ayn\u0131 zamanda Alaska'da k\u0131\u015f aylar\u0131nda g\u00fcnd\u00fcz ortalama y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n donma noktas\u0131n\u0131n \u00fczerinde oldu\u011fu tek b\u00f6lgedir.\n\nAnchorage ve g\u00fcney orta Alaska'n\u0131n iklimi, b\u00f6lgenin deniz k\u0131y\u0131s\u0131na yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle Alaska standartlar\u0131na g\u00f6re \u0131l\u0131mand\u0131r. B\u00f6lge g\u00fcneydo\u011fu Alaska'dan daha az ya\u011fmur al\u0131rken, daha fazla kar al\u0131r ve g\u00fcnler daha a\u00e7\u0131k olma e\u011filimindedir. Ortalama olarak Anchorage y\u0131lda 41\u00a0cm ya\u011f\u0131\u015f al\u0131r ve yakla\u015f\u0131k 190\u00a0cm kar ya\u011far, ancak g\u00fcney merkezde \u00e7ok daha fazla kar alan b\u00f6lgeler vard\u0131r. K\u0131sa, serin yazlar\u0131 nedeniyle subarktik bir iklimdir.\n\nBat\u0131 Alaska'n\u0131n iklimi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Bering Denizi ve Alaska K\u00f6rfezi taraf\u0131ndan belirlenir. G\u00fcneybat\u0131da subarktik okyanus iklimi, daha kuzeyde ise karasal subarktik iklim g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. B\u00f6lgenin ne kadar kuzeyde oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde s\u0131cakl\u0131k biraz \u0131l\u0131ml\u0131d\u0131r. Bu b\u00f6lge ya\u011f\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131ndan muazzam bir \u00e7e\u015fitlili\u011fe sahiptir. Seward Yar\u0131madas\u0131'n\u0131n kuzey taraf\u0131ndan Kobuk Nehri vadisine kadar uzanan bir alan (yani Kotzebue Sound \u00e7evresindeki b\u00f6lge) teknik olarak bir \u00e7\u00f6ld\u00fcr ve bu k\u0131s\u0131mlar y\u0131lda 25\u00a0cm daha az ya\u011f\u0131\u015f al\u0131r. Di\u011fer u\u00e7ta, Dillingham ve Bethel aras\u0131ndaki baz\u0131 yerler ortalama 250\u00a0cm ya\u011f\u0131\u015f almaktad\u0131r.\n\nAlaska'n\u0131n i\u00e7 kesimlerinin iklimi subarktiktir. Alaska'daki en y\u00fcksek ve en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klardan baz\u0131lar\u0131 Fairbanks yak\u0131nlar\u0131ndaki b\u00f6lgede g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yazlar\u0131 s\u0131cakl\u0131k 30\u00a0\u00b0C'ye ula\u015fabilirken, k\u0131\u015f\u0131n s\u0131cakl\u0131k -51\u00a0\u00b0C alt\u0131na d\u00fc\u015febilir. \u0130\u00e7 kesimlerde ya\u011f\u0131\u015flar seyrektir, genellikle y\u0131lda 25\u00a0cm daha azd\u0131r, ancak k\u0131\u015f\u0131n d\u00fc\u015fen ya\u011f\u0131\u015flar t\u00fcm k\u0131\u015f boyunca kalma e\u011filimindedir.\n\nAlaska'da kaydedilen en y\u00fcksek ve en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131klar\u0131n her ikisi de \u0130\u00e7 B\u00f6lge'dedir. En y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k 27 Haziran 1915'te Fort Yukon'da (kutup dairesinden sadece 13\u00a0km i\u00e7eride) 38\u00a0\u00b0C, Alaska'y\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki en d\u00fc\u015f\u00fck y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131\u011fa sahip eyalet olarak Hawaii ile e\u015fit hale getirir. Alaska'daki en d\u00fc\u015f\u00fck resmi s\u0131cakl\u0131k 23 Ocak 1971'de Prospect Creek'te kaydedilen -62\u00a0\u00b0C olup Kuzey Amerika k\u0131tas\u0131nda (Snag, Yukon, Kanada'da) kaydedilen en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131n bir derece \u00fczerindedir.\n\nAlaska'n\u0131n en kuzeyindeki iklim, uzun, \u00e7ok so\u011fuk k\u0131\u015flar ve k\u0131sa, serin yazlar ile Arktiktir (K\u00f6ppen). Temmuz ay\u0131nda bile Utqia\u0121vik'te ortalama d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k 1\u00a0\u00b0C. Alaska'n\u0131n bu b\u00f6lgesinde ya\u011f\u0131\u015flar azd\u0131r, bir\u00e7ok yerde y\u0131lda ortalama 25\u00a0cm daha az ya\u011f\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcl\u00fcr ve bu ya\u011f\u0131\u015flar\u0131n \u00e7o\u011fu neredeyse t\u00fcm y\u0131l boyunca yerde kalan kar \u015feklindedir.\n\nDemografi \nAmerika Birle\u015fik Devletleri Say\u0131m B\u00fcrosu, 2020 Amerika Birle\u015fik Devletleri n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda Alaska n\u00fcfusunun 1 Nisan 2020'de 736.081 oldu\u011funu ve 2010 Amerika Birle\u015fik Devletleri n\u00fcfus say\u0131m\u0131ndan bu yana %3,6'l\u0131k bir art\u0131\u015f oldu\u011funu tespit etmi\u015ftir. 2010 Amerika Birle\u015fik Devletleri n\u00fcfus say\u0131m\u0131na g\u00f6re, ABD'nin Alaska eyaletinin n\u00fcfusu 2000 ABD n\u00fcfus say\u0131m\u0131nda 626.932'den artarak 710.231'e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2010 y\u0131l\u0131nda Alaska, Kuzey Dakota, Vermont ve Wyoming'in (ve Washington, D.C.) \u00f6n\u00fcnde, n\u00fcfus bak\u0131m\u0131ndan 47. eyalet olarak yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Tahminler 2018 itibar\u0131yla Kuzey Dakota'y\u0131 \u00f6nde g\u00f6stermektedir. Alaska, 0,46/km2 ile d\u00fcnyan\u0131n en az n\u00fcfuslu eyaleti ve en seyrek n\u00fcfuslu b\u00f6lgelerinden biridir; bir sonraki eyalet olan Wyoming'de ise mil kare ba\u015f\u0131na 2,2/km2 d\u00fc\u015fmektedir. Alaska, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc bak\u0131m\u0131ndan ABD'nin a\u00e7\u0131k ara en b\u00fcy\u00fck ve en zengin onuncu eyaletidir (ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelir). N\u00fcfus b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc nedeniyle 2018 itibar\u0131yla, hala yaln\u0131zca bir telefon alan koduna sahip olan 14 ABD eyaletinden biridir.\n\nIrk ve etnik k\u00f6ken \n\n2019 Amerikan Toplum Anketi n\u00fcfusun %60,2'sinin \u0130spanyol olmayan beyaz, %3,7'sinin siyah veya Afrikal\u0131 Amerikal\u0131, %15,6's\u0131n\u0131n K\u0131z\u0131lderili veya Alaska Yerlisi, %6,5'inin Asyal\u0131, %1,4'\u00fcn\u00fcn Hawaii Yerlisi ve di\u011fer Pasifik Adal\u0131, %7,5'inin iki veya daha fazla \u0131rktan ve %7,3'\u00fcn\u00fcn herhangi bir \u0131rktan \u0130spanyol veya Latin Amerikal\u0131 oldu\u011funu tahmin etmektedir. Anket tahminlerine g\u00f6re, 2015-2019 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda toplam n\u00fcfusun %7,8'i yabanc\u0131 do\u011fumludur. 2015 y\u0131l\u0131nda, %61,3'\u00fc \u0130spanyol olmayan beyaz, %3,4'\u00fc siyah veya Afrikal\u0131 Amerikal\u0131, %13,3'\u00fc K\u0131z\u0131lderili veya Alaska Yerlisi, %6,2'si Asyal\u0131, %0,9'u Hawaii Yerlisi ve di\u011fer Pasifik Adal\u0131, %0,3'\u00fc ba\u015fka bir \u0131rktan ve %7,7'si \u00e7ok \u0131rkl\u0131yd\u0131. Hispanikler ve Latin Amerikal\u0131lar 2015 y\u0131l\u0131nda eyalet n\u00fcfusunun %7'sini olu\u015fturmaktad\u0131r. 2015'ten 2019'a kadar en b\u00fcy\u00fck Hispanik ve Latin Amerikal\u0131 gruplar Meksikal\u0131 Amerikal\u0131lar, Porto Rikolular ve K\u00fcbal\u0131 Amerikal\u0131lar olmu\u015ftur. Eyalette ya\u015fayan en b\u00fcy\u00fck Asyal\u0131 gruplar Filipinliler, Koreli Amerikal\u0131lar ve Japon ve \u00c7inli Amerikal\u0131lar olmu\u015ftur.\n\nEyaletin 2010 y\u0131l\u0131nda %66,7'si beyaz (%64,1'i \u0130spanyol olmayan beyaz), %14,8'i K\u0131z\u0131lderili ve Alaska Yerlisi, %5,4'\u00fc Asyal\u0131, %3,3'\u00fc siyah veya Afrikal\u0131 Amerikal\u0131, %1,0'\u0131 Hawaii Yerlisi ve di\u011fer Pasifik Adal\u0131, %1,6's\u0131 ba\u015fka \u0131rktan ve %7,3'\u00fc iki veya daha fazla \u0131rktan idi. Herhangi bir \u0131rktan olan Hispanikler veya Latin Amerikal\u0131lar 2010 y\u0131l\u0131nda n\u00fcfusun %5,5'ini olu\u015fturmu\u015ftur. 2011 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla, Alaska'n\u0131n bir ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fck n\u00fcfusunun %50,7'si az\u0131nl\u0131k gruplar\u0131na mensuptur (yani, \u0130spanyol olmayan beyaz soydan gelen iki ebeveyne sahip de\u011fildir). 1960 y\u0131l\u0131nda Birle\u015fik Devletler N\u00fcfus Say\u0131m B\u00fcrosu Alaska n\u00fcfusunun %77,2'sinin beyaz, %3'\u00fcn\u00fcn siyah ve %18,8'inin Amerikan Yerlisi ve Alaska Yerlisi oldu\u011funu bildirmi\u015ftir.\n\nDiller \n2011 Amerikan Toplum Ara\u015ft\u0131rmas\u0131na g\u00f6re, be\u015f ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki insanlar\u0131n %83,4'\u00fc evde sadece \u0130ngilizce konu\u015fmaktad\u0131r. Yakla\u015f\u0131k %3,5'i evde \u0130spanyolca, %2,2'si ba\u015fka bir Hint-Avrupa dili, yakla\u015f\u0131k %4,3'\u00fc bir Asya dili (Tagalog dahil), e yakla\u015f\u0131k %5,3'\u00fc evde di\u011fer dilleri konu\u015fuyordu. 2019 y\u0131l\u0131nda Amerikan Toplum Ara\u015ft\u0131rmas\u0131, %83,7'sinin yaln\u0131zca \u0130ngilizce konu\u015ftu\u011funu ve %16,3'\u00fcn\u00fcn \u0130ngilizce d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fka bir dil konu\u015ftu\u011funu belirlemi\u015ftir. \u0130ngilizceden sonra en \u00e7ok konu\u015fulan Avrupa dili, eyalet n\u00fcfusunun yakla\u015f\u0131k %4,0'\u0131 taraf\u0131ndan konu\u015fulan \u0130spanyolca olmu\u015ftur. Asya ve Pasifik Adal\u0131 dilleri toplamda Alaskal\u0131lar\u0131n %5,6's\u0131 taraf\u0131ndan konu\u015fulmaktad\u0131r. 2010 y\u0131l\u0131ndan bu yana Alaskal\u0131lar\u0131n toplam %5,2'si eyaletin 20 yerli dilinden birini konu\u015fmaktad\u0131r, bu diller yerel olarak \"yerli diller\" olarak bilinmektedir.\n\nAlaska Fairbanks \u00dcniversitesi Alaska Yerli Dil Merkezi, en az 20 Alaska yerli dilinin var oldu\u011funu ve farkl\u0131 leh\u00e7elere sahip baz\u0131 dillerin de bulundu\u011funu iddia etmektedir. Alaska'n\u0131n yerli dillerinin \u00e7o\u011fu Eskimo-Aleut veya Na-Dene dil ailelerine aittir ancak baz\u0131 dillerin izole oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir (\u00f6rne\u011fin Haida) veya hen\u00fcz s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r (\u00f6rne\u011fin Tsimshianic). 2014 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alaska'daki yerli dillerin neredeyse tamam\u0131 tehdit alt\u0131nda, de\u011fi\u015fmekte olan, can \u00e7eki\u015fen, neredeyse yok olmu\u015f ya da uykuda olan diller olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nEkim 2014'te Alaska valisi, eyaletteki 20 yerli dilinin resmi stat\u00fcye sahip oldu\u011funu ilan eden bir yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131 imzalad\u0131. Bu yasa tasar\u0131s\u0131, h\u00fck\u00fbmet i\u00e7inde resmi kullan\u0131m i\u00e7in kabul edilmemi\u015f olsalar da, bu dillere resmi dil olarak sembolik bir tan\u0131nma sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Tasar\u0131ya dahil edilen 20 dil \u015funlard\u0131r:\n Inupiat\n Orta Sibiryal\u0131 Yupik\n Orta Alaska'l\u0131 Yup'ik\n Alutiiq\n Aleut\n Dena'ina\n Deg Xinag\n Holikachuk\n Koyukon\n \u00dcst Kuskokwim\n Gwich\n Alt Tanana\n \u00dcst Tanana\n Tanacross\n H\u00e4n\n Ahtna\n Eyak\n Tlingit\n Haida\n K\u0131y\u0131 Tsimshian leh\u00e7esi\n\nDin \n\nAssociation of Religion Data Archives taraf\u0131ndan 2010 y\u0131l\u0131nda toplanan istatistiklere g\u00f6re Alaska sakinlerinin yakla\u015f\u0131k %34'\u00fc dini cemaatlere \u00fcyedir. Dindar n\u00fcfusun 100.960'\u0131 Evanjelik Protestan, 50.866's\u0131 Roma Katolik, 32.550'si ise ana hat Protestan olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Kabaca %4'\u00fc Mormon, %0,5'i Yahudi, %0,5'i M\u00fcsl\u00fcman, %1'i Budist, %0,2'si Bahai ve %0,5'i Hindu idi. Alaska'da 2010 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla en b\u00fcy\u00fck dini mezhepler 50,866 ki\u015fi ile Roma Katolik Kilisesi, 38,070 ki\u015fi ile mezhepsel olmayan Evanjelikler, 32,170 ki\u015fi ile \u0130sa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi ve 19,891 ki\u015fi ile G\u00fcney Baptist Konvansiyonu'dur. Alaska, Kuzeybat\u0131 Pasifik'teki Washington ve Oregon ile birlikte, kilise \u00fcyeli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en az dindar eyaletleri olarak tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nPew Ara\u015ft\u0131rma Merkezi 2014 y\u0131l\u0131nda yeti\u015fkin n\u00fcfusun %62'sinin Hristiyan oldu\u011funu tespit etmi\u015ftir. Protestanl\u0131k, Evanjelizmin hakim oldu\u011fu en b\u00fcy\u00fck Hristiyan gelene\u011fiydi. Ana hat Protestanlar ikinci en b\u00fcy\u00fck Protestan Hristiyan grubu olu\u015ftururken, onlar\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Afro-Amerikan kiliseleri takip etmi\u015ftir. Roma Katolik Kilisesi Alaska'da uygulanan en b\u00fcy\u00fck tek Hristiyan gelene\u011fi olmaya devam etmi\u015ftir. Ba\u011fl\u0131 olmayan n\u00fcfus, Hristiyan olmayan en b\u00fcy\u00fck dini mensubiyeti olu\u015fturmaktad\u0131r. Ateistler n\u00fcfusun %5'ini olu\u015ftururken, Hristiyan olmayan en b\u00fcy\u00fck din Budizm'dir. Kamu Dini Ara\u015ft\u0131rma Enstit\u00fcs\u00fc 2020 y\u0131l\u0131nda yeti\u015fkinlerin %57'sinin Hristiyan oldu\u011funu tespit etmi\u015ftir.\n\n1795 y\u0131l\u0131nda Kodiak'ta ilk Rus Ortodoks Kilisesi kurulmu\u015ftur. Alaska yerlileriyle yap\u0131lan evlilikler Rus g\u00f6\u00e7menlerin toplumla b\u00fct\u00fcnle\u015fmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Sonu\u00e7 olarak, Alaska'da giderek artan say\u0131da Rus Ortodoks kilisesi kurulmaya ba\u015fland\u0131. Alaska ayr\u0131ca t\u00fcm eyaletler aras\u0131nda en b\u00fcy\u00fck Quaker n\u00fcfusuna (y\u00fczde olarak) sahiptir. 2009 y\u0131l\u0131nda Alaska'da 6.000 Yahudi vard\u0131 (halakha'ya uymalar\u0131 \u00f6zel sorunlar yaratabilir). Alaska Hindular\u0131 genellikle mek\u00e2nlar\u0131 ve kutlamalar\u0131 Sihler ve Jainler de d\u00e2hil olmak \u00fczere di\u011fer Asya dini topluluklar\u0131n\u0131n \u00fcyeleriyle payla\u015f\u0131rlar. 2010 y\u0131l\u0131nda Alaska Hindular\u0131 Alaska Sri Ganesha Tap\u0131na\u011f\u0131'n\u0131 kurarak buray\u0131 Alaska'daki ilk ve d\u00fcnyan\u0131n en kuzeyindeki Hindu Tap\u0131na\u011f\u0131 haline getirmi\u015ftir. Alaska'da tahminen 2.000-3.000 Hindu bulunmaktad\u0131r. Hindular\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu Anchorage veya Fairbanks'te ya\u015famaktad\u0131r.\n\nAlaska'daki M\u00fcsl\u00fcmanlar\u0131n say\u0131s\u0131na ili\u015fkin tahminler 2.000 ila 5.000 aras\u0131nda de\u011fi\u015fmektedir. Anchorage \u0130slam Toplum Merkezi 1990'lar\u0131n sonunda Anchorage'da bir cami in\u015fa etmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131. Anchorage'\u0131n g\u00fcneyinde bir binan\u0131n temelini 2010 y\u0131l\u0131nda att\u0131lar ve 2014'\u00fcn sonlar\u0131nda tamamlanmak \u00fczereydi. Cami tamamland\u0131\u011f\u0131nda eyaletteki ilk ve d\u00fcnyan\u0131n en kuzeyindeki camilerden biri olacak. Ayr\u0131ca bir Bahai merkezi de bulunmaktad\u0131r.\n\nEkonomi \n\nEkim 2022 itibar\u0131yla Alaska'da toplam 316.900 ki\u015fi istihdam edilmi\u015ftir. \u0130\u015fveren kurulu\u015flar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131 21.077'dir.\n\n2018 y\u0131l\u0131 gayrisafi eyalet has\u0131las\u0131 55 milyar dolard\u0131r ve ABD'de 48. s\u0131rada yer almaktad\u0131r. 2018 y\u0131l\u0131 i\u00e7in ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen ki\u015fisel gelir 73.000 dolard\u0131r ve \u00fclkede 7. s\u0131rada yer almaktad\u0131r. Phoenix Marketing International taraf\u0131ndan 2013 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re Alaska, y\u00fczde 6,75'lik oranla ABD'de ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen milyoner say\u0131s\u0131n\u0131n en y\u00fcksek oldu\u011fu be\u015finci eyalettir. Petrol ve gaz end\u00fcstrisi Alaska ekonomisine hakimdir ve eyalet gelirlerinin %80'inden fazlas\u0131 petrol \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131ndan elde edilmektedir. Alaska'n\u0131n ana ihra\u00e7 \u00fcr\u00fcn\u00fc (petrol ve do\u011fal gaz hari\u00e7) ba\u015fta somon, morina, pollock ve yenge\u00e7 olmak \u00fczere deniz \u00fcr\u00fcnleridir.\n\nTar\u0131m, Alaska ekonomisinin \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc temsil etmektedir. Tar\u0131msal \u00fcretim \u00f6ncelikle eyalet i\u00e7inde t\u00fcketim i\u00e7indir ve fidanl\u0131k, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri, sebze ve \u00e7iftlik hayvanlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir. \u0130malat s\u0131n\u0131rl\u0131 olup, \u00e7o\u011fu g\u0131da maddesi ve genel mallar ba\u015fka yerlerden ithal edilmektedir.\n\n\u0130stihdam \u00f6ncelikle devlette ve do\u011fal kaynak \u00e7\u0131kar\u0131m\u0131, gemicilik ve ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131k gibi sekt\u00f6rlerdedir. Fairbanks North Star, Anchorage ve Kodiak Island il\u00e7elerinin yan\u0131 s\u0131ra Kodiak'taki askeri \u00fcsler ekonominin \u00f6nemli bir bile\u015fenidir. Federal s\u00fcbvansiyonlar da ekonominin \u00f6nemli bir par\u00e7as\u0131d\u0131r ve eyaletin vergileri d\u00fc\u015f\u00fck tutmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. End\u00fcstriyel \u00e7\u0131kt\u0131lar\u0131 ham petrol, do\u011fal gaz, k\u00f6m\u00fcr, alt\u0131n, de\u011ferli metaller, \u00e7inko ve di\u011fer madencilik, deniz \u00fcr\u00fcnleri i\u015fleme, kereste ve ah\u015fap \u00fcr\u00fcnleridir. Ayr\u0131ca b\u00fcy\u00fcyen bir hizmet ve turizm sekt\u00f6r\u00fc de bulunmaktad\u0131r. Turistler yerel konaklama tesislerini destekleyerek ekonomiye katk\u0131da bulunmaktad\u0131r.\n\nEnerji \n\nAlaska, petrol rezervleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde t\u00fckenmi\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen geni\u015f enerji kaynaklar\u0131na sahiptir. B\u00fcy\u00fck petrol ve gaz rezervleri Alaska North Slope (ANS) ve Cook Inlet havzalar\u0131nda bulunmu\u015ftur, ancak Enerji Bilgi \u0130daresi'ne g\u00f6re \u015eubat 2014 itibar\u0131yla Alaska ham petrol \u00fcretiminde Teksas, Kuzey Dakota ve Kaliforniya'n\u0131n ard\u0131ndan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131raya d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Alaska'n\u0131n Kuzey Yamac\u0131'ndaki Prudhoe K\u00f6rfezi halen Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki ikinci en y\u00fcksek verimli petrol sahas\u0131d\u0131r ve tipik olarak g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 64.000 m3/g\u00fcn \u00fcretmektedir. 2014 y\u0131l\u0131 ba\u015flar\u0131nda Kuzey Dakota'n\u0131n Bakken Formasyonu g\u00fcnde 140.000 m3/g\u00fcn \u00fczerinde \u00fcretim yapmaktayd\u0131. Prudhoe Bay Kuzey Amerika'da \u015fimdiye kadar ke\u015ffedilen en b\u00fcy\u00fck konvansiyonel petrol sahas\u0131yd\u0131 ancak 2014 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla g\u00fcnde yakla\u015f\u0131k 240.000 m3/g\u00fcn konvansiyonel olmayan petrol \u00fcreten ve bu oranla y\u00fczlerce y\u0131ll\u0131k \u00fcretilebilir rezervlere sahip olan Kanada'n\u0131n devasa Athabasca petrol kumu sahas\u0131ndan \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fckt\u00fc.\n\nTrans-Alaska Boru Hatt\u0131 g\u00fcnde 330.000 m3 kadar ham petrol ta\u015f\u0131yabilir ve pompalayabilir, bu da Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki di\u011fer ham petrol boru hatlar\u0131ndan daha fazlad\u0131r. Ayr\u0131ca, Alaska'n\u0131n bit\u00fcml\u00fc, alt bit\u00fcml\u00fc ve linyit k\u00f6m\u00fcr havzalar\u0131nda \u00f6nemli k\u00f6m\u00fcr yataklar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Amerika Birle\u015fik Devletleri Jeolojik Ara\u015ft\u0131rmalar Kurumu Alaska'n\u0131n Kuzey Yamac\u0131nda do\u011fal gaz hidratlar\u0131ndan elde edilen 2.420 km3 ke\u015ffedilmemi\u015f, teknik olarak geri kazan\u0131labilir gaz oldu\u011funu tahmin etmektedir. Alaska ayr\u0131ca \u00e7ok say\u0131da nehri sayesinde \u00fclkedeki en y\u00fcksek hidroelektrik enerji potansiyeline sahiptir. Alaska k\u0131y\u0131 \u015feridinin b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc r\u00fczgar ve jeotermal enerji potansiyeli de sunmaktad\u0131r.\n\nAlaska ekonomisi \u0131s\u0131nma, ula\u015f\u0131m, elektrik ve ayd\u0131nlatma i\u00e7in giderek pahal\u0131la\u015fan dizel yak\u0131ta b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ba\u011f\u0131ml\u0131d\u0131r. R\u00fczgar ve hidroelektrik enerjisi bol ve az geli\u015fmi\u015f olsa da, d\u00fc\u015f\u00fck (50\u00a2/gal'den az) yak\u0131t fiyatlar\u0131, uzun mesafeler ve d\u00fc\u015f\u00fck n\u00fcfus nedeniyle eyalet \u00e7ap\u0131nda enerji sistemleri (\u00f6rne\u011fin \u00f6zel d\u00fc\u015f\u00fck maliyetli elektrik ba\u011flant\u0131lar\u0131 ile) \u00f6nerileri (raporun haz\u0131rland\u0131\u011f\u0131 2001 y\u0131l\u0131nda) ekonomik bulunmam\u0131\u015ft\u0131r. Bug\u00fcn kentsel Alaska'da bir galon benzinin maliyeti genellikle ulusal ortalamadan otuz ila altm\u0131\u015f sent daha y\u00fcksektir. K\u0131rsal b\u00f6lgelerdeki fiyatlar genellikle \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde daha y\u00fcksektir, ancak ula\u015f\u0131m maliyetlerine, mevsimsel kullan\u0131m zirvelerine, yak\u0131ndaki petrol geli\u015ftirme altyap\u0131s\u0131na ve di\u011fer bir\u00e7ok fakt\u00f6re ba\u011fl\u0131 olarak b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fir.\n\nDaimi fon \nAlaska Daimi Fonu, 1976 y\u0131l\u0131nda se\u00e7menler taraf\u0131ndan, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde yeni in\u015fa edilen Trans-Alaska Boru Hatt\u0131 Sistemi beklentisiyle, petrolden elde edilen devlet petrol gelirlerindeki fazlal\u0131\u011f\u0131 y\u00f6netmek i\u00e7in kurulan, petrol gelirlerinin anayasal olarak yetkilendirilmi\u015f bir \u00f6dene\u011fidir. Fon ilk olarak Vali Keith Miller taraf\u0131ndan 1969 Prudhoe K\u00f6rfezi kira sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n arifesinde, yasama organ\u0131n\u0131n sat\u0131\u015ftan elde edilen t\u00fcm geliri (900 milyon dolar tutar\u0131nda) tek seferde harcayaca\u011f\u0131 korkusuyla \u00f6nerilmi\u015ftir. Daha sonra Vali Jay Hammond ve Kenai eyalet temsilcisi Hugh Malone taraf\u0131ndan savunuldu. Normalde genel fona aktar\u0131lmas\u0131 gereken gelirlerin ba\u015fka bir yere aktar\u0131lmas\u0131 o zamandan beri cazip bir siyasi beklenti olarak g\u00f6r\u00fcl\u00fcyor.\n\nAlaska Anayasas\u0131, devlet fonlar\u0131n\u0131n belirli bir amaca tahsis edilmesini engelleyecek \u015fekilde yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Daimi Fon, kuruldu\u011fu d\u00f6nemde var olan siyasi g\u00fcvensizlik ortam\u0131 nedeniyle bunun nadir bir istisnas\u0131 haline gelmi\u015ftir. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta 734.000 dolar olan fon, petrol gelirleri ve sermaye yat\u0131r\u0131m programlar\u0131n\u0131n bir sonucu olarak 50 milyar dolara ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Anaparan\u0131n tamam\u0131 olmasa da \u00e7o\u011fu Alaska d\u0131\u015f\u0131nda muhafazakar bir \u015fekilde yat\u0131r\u0131ma y\u00f6nlendirilmektedir. Bu durum, Alaska'l\u0131 politikac\u0131lar\u0131n Fon'un Alaska i\u00e7inde yat\u0131r\u0131m yapmas\u0131 i\u00e7in s\u0131k s\u0131k \u00e7a\u011fr\u0131da bulunmas\u0131na yol a\u00e7m\u0131\u015f olsa da, b\u00f6yle bir duru\u015f hi\u00e7bir zaman ivme kazanmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1982'den itibaren fonun y\u0131ll\u0131k b\u00fcy\u00fcmesinden elde edilen temett\u00fcler her y\u0131l uygun Alaskal\u0131lara \u00f6denmektedir. 1982'deki ilk 1.000 $'dan (\u00f6demelerin da\u011f\u0131t\u0131m\u0131, da\u011f\u0131t\u0131m plan\u0131yla ilgili bir davada durduruldu\u011fu i\u00e7in \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k \u00f6demeye e\u015fittir) 2008'deki 3.269 $'a (bir kerelik 1.200 $'l\u0131k \"Kaynak \u0130ndirimi\" dahil) kadar de\u011fi\u015fmektedir. Eyalet yasama organ\u0131 her y\u0131l kazan\u00e7lardan %8 oran\u0131nda kesinti yapmakta, %3'\u00fcn\u00fc enflasyona kar\u015f\u0131 koruma i\u00e7in anaparaya geri koymakta ve kalan %5'i de hak sahibi t\u00fcm Alaskal\u0131lara da\u011f\u0131t\u0131lmaktad\u0131r. Daimi Fon Temett\u00fcs\u00fcne hak kazanmak i\u00e7in, eyalette en az 12 ay ya\u015fam\u0131\u015f olmak, izin verilen devams\u0131zl\u0131klara tabi olarak s\u00fcrekli ikamet etmek ve \u00e7e\u015fitli diskalifiye edici s\u0131n\u0131fland\u0131rmalara giren veya \u00f6deme tutar\u0131n\u0131 sivil hacze tabi tutabilecek mahkeme kararlar\u0131na veya cezai mahkumiyetlere tabi olmamak gerekir.\n\nDaimi Fon, genellikle temel gelir politikas\u0131n\u0131n d\u00fcnyadaki \u00f6nde gelen \u00f6rneklerinden biri olarak kabul edilir.\n\nYa\u015fam maliyeti \nAlaska'daki mallar\u0131n maliyeti uzun zamand\u0131r biti\u015fik 48 eyaletten daha y\u00fcksektir. Federal h\u00fck\u00fbmet \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131, \u00f6zellikle Birle\u015fik Devletler Posta Servisi (USPS) \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve aktif g\u00f6revdeki ordu mensuplar\u0131, genellikle temel \u00fccretin %25'i olarak belirlenen bir Ya\u015fam Maliyeti \u00d6dene\u011fi al\u0131rlar, \u00e7\u00fcnk\u00fc ya\u015fam maliyeti d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f olsa da hala \u00fclkedeki en y\u00fcksek maliyetlerden biridir.\n\nAlaska'n\u0131n k\u0131rsal kesimi, nispeten s\u0131n\u0131rl\u0131 ula\u015f\u0131m altyap\u0131s\u0131 nedeniyle \u00fclkenin geri kalan\u0131na k\u0131yasla g\u0131da ve t\u00fcketim mallar\u0131 i\u00e7in son derece y\u00fcksek fiyatlardan muzdariptir.\n\nTar\u0131m ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k \n\nKuzey iklimi ve k\u0131sa b\u00fcy\u00fcme mevsimi nedeniyle Alaska'da nispeten az \u00e7ift\u00e7ilik yap\u0131l\u0131r. \u00c7iftliklerin \u00e7o\u011fu Anchorage'\u0131n yakla\u015f\u0131k 64\u00a0km kuzeydo\u011fusundaki Matanuska Vadisi'nde ya da Anchorage'\u0131n yakla\u015f\u0131k 97\u00a0km g\u00fcneybat\u0131s\u0131ndaki Kenai Yar\u0131madas\u0131'ndad\u0131r. 100 g\u00fcnl\u00fck k\u0131sa b\u00fcy\u00fcme mevsimi yeti\u015ftirilebilecek \u00fcr\u00fcnleri s\u0131n\u0131rlar, ancak uzun g\u00fcne\u015fli yaz g\u00fcnleri verimli b\u00fcy\u00fcme mevsimleri sa\u011flar. Ba\u015fl\u0131ca \u00fcr\u00fcnler patates, havu\u00e7, marul ve lahanad\u0131r.\n\nTanana Vadisi, \u00f6zellikle Fairbanks'in yakla\u015f\u0131k 160\u00a0km g\u00fcneydo\u011fusundaki Delta Junction b\u00f6lgesi olmak \u00fczere, tar\u0131msal \u00fcr\u00fcn yeti\u015ftiren \u00e7iftliklerin yo\u011fun oldu\u011fu bir di\u011fer \u00f6nemli tar\u0131m b\u00f6lgesidir; bu \u00e7iftlikler \u00e7o\u011funlukla Fort Greely'nin kuzeyinde ve do\u011fusunda yer almaktad\u0131r. Bu alan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Hammond'un vali olarak ikinci d\u00f6neminde \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi bir devlet program\u0131 kapsam\u0131nda ayr\u0131lm\u0131\u015f ve geli\u015ftirilmi\u015ftir. Delta b\u00f6lgesi mahsulleri a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak arpa ve samandan olu\u015fmaktad\u0131r. Fairbanks'in bat\u0131s\u0131nda restoranlara, otel ve turizm end\u00fcstrisine ve toplum destekli tar\u0131ma hizmet veren k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7iftliklerin bir ba\u015fka yo\u011funlu\u011fu yer almaktad\u0131r.\n\nAlaska tar\u0131m\u0131 son y\u0131llarda pazar bah\u00e7\u0131vanlar\u0131n\u0131n, k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7iftliklerin ve \u00e7ift\u00e7i pazarlar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fcmesinde bir art\u0131\u015f ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. 2011 y\u0131l\u0131nda \u00e7ift\u00e7i pazarlar\u0131ndaki b\u00fcy\u00fcmede \u00fclke genelinde %17'ye k\u0131yasla en y\u00fcksek y\u00fczde art\u0131\u015f\u0131 (%46) ya\u015fanm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eakay\u0131k end\u00fcstrisi de, yeti\u015ftirme mevsimi \u00e7ift\u00e7ilerin d\u00fcnyan\u0131n ba\u015fka yerlerindeki arz bo\u015flu\u011fu s\u0131ras\u0131nda hasat yapmas\u0131na ve b\u00f6ylece \u00e7i\u00e7ek pazar\u0131ndaki bir bo\u015flu\u011fu doldurmas\u0131na olanak tan\u0131d\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in y\u00fckseli\u015fe ge\u00e7ti.\n\n\u0130l\u00e7e bulunmayan Alaska'da il\u00e7e fuarlar\u0131 da yoktur. Bununla birlikte, az say\u0131daki eyalet ve yerel fuarlar (Palmer'daki Alaska Eyalet Fuar\u0131 en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fcd\u00fcr) \u00e7o\u011funlukla yaz sonunda d\u00fczenlenmektedir. Fuarlar \u00e7o\u011funlukla tarihi ya da g\u00fcncel tar\u0131msal faaliyeti olan topluluklarda yer al\u0131r ve karnaval gezintileri, konserler ve yiyecek gibi daha y\u00fcksek profilli ticari faaliyetlerin yan\u0131 s\u0131ra yerel \u00e7ift\u00e7ilerin \u00fcr\u00fcnlerini sergilemelerine de yer verir. \"Alaska Grown\" tar\u0131msal bir slogan olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n\nAlaska, Bering Denizi ve Kuzey Pasifik'teki ba\u015fl\u0131ca bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k faaliyetleriyle bol miktarda deniz \u00fcr\u00fcn\u00fcne sahiptir. Deniz \u00fcr\u00fcnleri, eyalet i\u00e7inde genellikle eyalet d\u0131\u015f\u0131na g\u00f6re daha ucuz olan birka\u00e7 g\u0131da maddesinden biridir. Pek \u00e7ok Alaskal\u0131 somon bal\u0131\u011f\u0131 sezonlar\u0131ndan yararlanarak hem ge\u00e7imlik hem de spor ama\u00e7l\u0131 bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k yaparken ev diyetlerinin bir k\u0131sm\u0131n\u0131 hasat etmektedir. Buna kanca, a\u011f ya da \u00e7arkla yakalanan bal\u0131klar da dahildir.\n\nBa\u015fta karibu, geyik ve Dall koyunu olmak \u00fczere ge\u00e7imlik avc\u0131l\u0131k eyalette, \u00f6zellikle de uzak Bush topluluklar\u0131nda hala yayg\u0131nd\u0131r. Geleneksel yerel yiyeceklere \u00f6rnek olarak ren geyi\u011fi ya\u011f\u0131, fok ya\u011f\u0131, kurutulmu\u015f bal\u0131k eti ve yerel meyvelerden olu\u015fan Eskimo dondurmas\u0131 Akutaq verilebilir.\n\nAlaska'daki ren geyi\u011fi s\u00fcr\u00fcleri, yabani ren geyiklerinin evcille\u015ftirilmi\u015f ren geyikleriyle kar\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n ve g\u00f6\u00e7 etmesinin engellenebildi\u011fi Seward Yar\u0131madas\u0131'nda yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlaska'daki yiyeceklerin \u00e7o\u011fu eyalete \"D\u0131\u015far\u0131dan\" (di\u011fer 49 ABD eyaleti) ta\u015f\u0131n\u0131r ve nakliye maliyetleri \u015fehirlerdeki yiyecekleri nispeten pahal\u0131 hale getirir. K\u0131rsal b\u00f6lgelerde ge\u00e7imlik avc\u0131l\u0131k ve toplay\u0131c\u0131l\u0131k \u00f6nemli bir faaliyettir \u00e7\u00fcnk\u00fc ithal g\u0131da \u00e7ok pahal\u0131d\u0131r. Alaska'daki k\u00fc\u00e7\u00fck kasaba ve k\u00f6ylerin \u00e7o\u011fu k\u0131y\u0131 \u015feridi boyunca uzansa da, de\u011fi\u015fen iklim ve ya\u011f\u0131\u015f de\u011fi\u015fiklikleri nedeniyle dramatik bir \u015fekilde de\u011fi\u015fen arazi ve zorlu yol ko\u015fullar\u0131 nedeniyle uzak k\u00f6ylere yiyecek ithal etmenin maliyeti y\u00fcksek olabilir. En zor zamanlarda, baz\u0131 \u00fccra b\u00f6lgelerde nakliye maliyeti pound ba\u015f\u0131na 50\u00a2 (1.10$/kg) ya da daha fazlas\u0131na ula\u015fabilmektedir, tabii bu b\u00f6lgelere b\u00f6ylesine sert hava ve arazi ko\u015fullar\u0131nda ula\u015f\u0131labiliyorsa. Ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen gelirin 20.000 $ veya alt\u0131nda olabildi\u011fi bir\u00e7ok k\u00f6yde 3,8 L s\u00fct teslim etmenin maliyeti yakla\u015f\u0131k 3,50 $'d\u0131r. Galon ba\u015f\u0131na yak\u0131t maliyeti rutin olarak Amerika Birle\u015fik Devletleri ortalamas\u0131ndan yirmi ila otuz sent daha y\u00fcksektir ve sadece Hawaii'de daha y\u00fcksek fiyatlar s\u00f6z konusudur.\n\nK\u00fclt\u00fcr \n\nAlaska'n\u0131n pop\u00fcler y\u0131ll\u0131k etkinliklerinden baz\u0131lar\u0131 Anchorage'dan Nome'a uzanan Iditarod Trail K\u0131zak K\u00f6pe\u011fi Yar\u0131\u015f\u0131, Fairbanks'teki D\u00fcnya Buz Sanat\u0131 \u015eampiyonas\u0131, Ketchikan'daki Yaban Mersini Festivali ve Alaska Sinekku\u015fu Festivali, Sitka Balina Festivali ve Wrangell'deki Stikine River Garnet Festivalidir. Stikine Nehri, d\u00fcnyadaki en b\u00fcy\u00fck Amerikan kel kartallar\u0131n\u0131n ilkbahar yo\u011funlu\u011funu \u00e7ekmektedir.\n\nAlaska Yerli Miras\u0131 Merkezi, Alaska'n\u0131n 11 k\u00fclt\u00fcrel grubunun zengin miras\u0131n\u0131 kutlamaktad\u0131r. Ama\u00e7lar\u0131, t\u00fcm insanlar aras\u0131nda k\u00fclt\u00fcrler aras\u0131 al\u0131\u015fveri\u015fi te\u015fvik etmek ve Yerli halk aras\u0131nda \u00f6zg\u00fcveni art\u0131rmakt\u0131r. Alaska Yerli Sanat Vakf\u0131, eyaletteki t\u00fcm b\u00f6lge ve k\u00fclt\u00fcrlere ait yerli sanat eserlerini internet \u00fczerinden tan\u0131tmakta ve pazarlamaktad\u0131r.\n\nM\u00fczik \nAlaska'da m\u00fczi\u011fe etki eden unsurlar aras\u0131nda Alaska yerlilerinin geleneksel m\u00fczi\u011finin yan\u0131 s\u0131ra daha sonra Rusya ve Avrupa'dan gelen g\u00f6\u00e7menlerin getirdi\u011fi halk m\u00fczi\u011fi de yer al\u0131r. Alaska'n\u0131n \u00f6nde gelen m\u00fczisyenleri aras\u0131nda \u015fark\u0131c\u0131 Jewel, geleneksel Aleut fl\u00fct\u00e7\u00fcs\u00fc Mary Youngblood, folk \u015fark\u0131c\u0131s\u0131-s\u00f6z yazar\u0131 Libby Roderick, Hristiyan m\u00fczik \u015fark\u0131c\u0131s\u0131-s\u00f6z yazar\u0131 Lincoln Brewster, metal/post hardcore grubu 36 Crazyfists ve Pamyua ve Portugal gruplar\u0131 say\u0131labilir.\n\nAlaska'da Alaska Folk Festivali, Fairbanks Yaz Sanat Festivali, Anchorage Folk Festivali, Athabascan Old-Time Fiddling Festivali, Sitka Caz Festivali ve Sitka Yaz M\u00fczik Festivali gibi bir\u00e7ok k\u00f6kl\u00fc m\u00fczik festivali bulunmaktad\u0131r. Alaska'n\u0131n en \u00f6nde gelen orkestras\u0131 Anchorage Senfoni Orkestras\u0131'd\u0131r, ancak Fairbanks Senfoni Orkestras\u0131 ve Juneau Senfoni de dikkate de\u011ferdir. Anchorage Operas\u0131 \u015fu anda eyaletin tek profesyonel opera \u015firketidir, ancak eyalette birka\u00e7 g\u00f6n\u00fcll\u00fc ve yar\u0131 profesyonel kurulu\u015f da vard\u0131r.\n\nAlaska'n\u0131n resmi eyalet \u015fark\u0131s\u0131 1955 y\u0131l\u0131nda kabul edilen \"Alaska's Flag \"dir. Alaska bayra\u011f\u0131n\u0131 kutlar.\n\nFilm, televizyon ve video oyunlar\u0131 \n\nAlaska'n\u0131n tamamen Alaska'da \u00e7ekilen ilk ba\u011f\u0131ms\u0131z filmi, Alaskal\u0131 i\u015fadam\u0131 Austin E. Lathrop'un yap\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlendi\u011fi ve Anchorage ve \u00e7evresinde \u00e7ekilen The Chechahcos'tur. Alaska Moving Picture Corporation taraf\u0131ndan 1924 y\u0131l\u0131nda g\u00f6sterime sokulan film, \u015firketin \u00e7ekti\u011fi tek filmdi.\n\nAlaska'da \u00e7ekilen en \u00f6nemli filmlerden biri, ba\u015frol\u00fcnde Alaska yerlisi Ray Mala'n\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 MGM yap\u0131m\u0131 Eskimo/Mala The Magnificent'dir. 1932 y\u0131l\u0131nda, MGM'nin Hollywood'daki st\u00fcdyolar\u0131ndan Alaska'ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kan bir ke\u015fif ekibi, o zamanlar \"Bug\u00fcne Kadar Yap\u0131lm\u0131\u015f En B\u00fcy\u00fck Film\" olarak lanse edilen filmi \u00e7ekmek i\u00e7in Alaska'ya do\u011fru yola \u00e7\u0131kt\u0131. Alaska'ya vard\u0131klar\u0131nda, Kuzeybat\u0131 Alaska'da \"Hollywood Kamp\u0131\"n\u0131 kurdular ve \u00e7ekimler s\u00fcresince burada ya\u015fad\u0131lar. Louis B. Mayer, uzak bir yerde olmas\u0131na ra\u011fmen hi\u00e7bir masraftan ka\u00e7\u0131nmad\u0131 ve yemekleri haz\u0131rlamas\u0131 i\u00e7in Hollywood'daki Hotel Roosevelt'in a\u015f\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 tutacak kadar ileri gitti.\n\nEskimo'nun pr\u00f6miyeri New York'taki Astor Tiyatrosu'nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, st\u00fcdyo tarihindeki en b\u00fcy\u00fck geri bildirimi ald\u0131. Eskimo ele\u015ftirmenlerce be\u011fenildi ve d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda g\u00f6sterime girdi. Sonu\u00e7 olarak Mala uluslararas\u0131 bir film y\u0131ld\u0131z\u0131 haline geldi. Eskimo, Akademi \u00d6d\u00fclleri'nde En \u0130yi Film Kurgusu dal\u0131nda ilk Oscar \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131 ve Inupiat k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn filmdeki y\u00f6nlerini sergiledi ve korudu.\n\n1983 yap\u0131m\u0131 Disney filmi Never Cry Wolf'un en az\u0131ndan bir k\u0131sm\u0131 Alaska'da \u00e7ekilmi\u015ftir. Jack London'\u0131n 1906 tarihli roman\u0131ndan uyarlanan ve ba\u015frol\u00fcnde Ethan Hawke'\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 1991 yap\u0131m\u0131 Beyaz Di\u015f filmi Haines ve \u00e7evresinde \u00e7ekilmi\u015ftir. Steven Seagal'\u0131n 1994 yap\u0131m\u0131, ba\u015frol\u00fcnde Michael Caine'in oynad\u0131\u011f\u0131 On Deadly Ground filminin bir k\u0131sm\u0131 Valdez yak\u0131nlar\u0131ndaki Worthington Buzulu'nda \u00e7ekilmi\u015ftir. Ba\u015frollerinde David Strathairn, Mary Elizabeth Mastrantonio ve Kris Kristofferson'\u0131n oynad\u0131\u011f\u0131 1999 yap\u0131m\u0131 John Sayles filmi Limbo Juneau'da \u00e7ekilmi\u015ftir.\n\nBa\u015frollerini Al Pacino ve Robin Williams'\u0131n payla\u015ft\u0131\u011f\u0131 psikolojik gerilim filmi Insomnia Kanada'da \u00e7ekilmi\u015f, ancak Alaska'da ge\u00e7mi\u015ftir. Sean Penn'in y\u00f6netti\u011fi 2007 yap\u0131m\u0131 Into The Wild filmi k\u0131smen Alaska'da \u00e7ekilmi\u015f ve Alaska'da ge\u00e7mi\u015ftir. Ayn\u0131 adl\u0131 romandan uyarlanan film, 1992 y\u0131l\u0131nda Healy'nin bat\u0131s\u0131ndaki Stampede Trail boyunca terk edilmi\u015f bir otob\u00fcste \u00f6len Christopher McCandless'\u0131n maceralar\u0131n\u0131 anlat\u0131yor.\n\nAlaska'da ge\u00e7en bir\u00e7ok film ve televizyon \u015fovu orada \u00e7ekilmemi\u015ftir. \u00d6rne\u011fin, Alaska'n\u0131n kurgusal Cicely kasabas\u0131nda ge\u00e7en Northern Exposure, Roslyn, Washington'da \u00e7ekilmi\u015ftir. 2007 yap\u0131m\u0131 korku filmi 30 Days of Night Barrow, Alaska'da ge\u00e7mektedir, ancak \u00e7ekimleri Yeni Zelanda'da yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlaska'da bir\u00e7ok reality televizyon program\u0131 \u00e7ekilmektedir. Anchorage Daily News 2011 y\u0131l\u0131nda eyalette \u00e7ekilmi\u015f on tane dizi bulmu\u015ftur.\n\n2020 video oyunu Tell Me Why (video oyunu) G\u00fcney Alaska \u00e7evresinde ge\u00e7iyor ve Tlingit k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn temsilini i\u00e7eriyor.\n\nKamu sa\u011fl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcvenli\u011fi \nAlaska Eyalet Polisleri Alaska'n\u0131n eyalet \u00e7ap\u0131ndaki polis g\u00fcc\u00fcd\u00fcr. Uzun bir ge\u00e7mi\u015fleri vard\u0131r, ancak 1941 y\u0131l\u0131na kadar resmi bir kurulu\u015f de\u011fildi. Polis te\u015fkilat\u0131 resmi olarak \u00f6rg\u00fctlenmeden \u00f6nce Alaska'da kolluk kuvvetleri \u00e7e\u015fitli federal kurumlar taraf\u0131ndan idare edilmekteydi. Daha b\u00fcy\u00fck kasabalar\u0131n genellikle kendi yerel polisleri vard\u0131r ve baz\u0131 k\u00f6yler polis e\u011fitimi alm\u0131\u015f ancak ate\u015fli silah ta\u015f\u0131mayan \"Kamu G\u00fcvenli\u011fi G\u00f6revlilerine\" g\u00fcvenmektedir. Eyaletin b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde polisler mevcut tek polis g\u00fcc\u00fc olarak hizmet vermektedir. Trafik ve ceza kanunlar\u0131n\u0131 uygulaman\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, yaban hayat\u0131 polisleri avc\u0131l\u0131k ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k y\u00f6netmeliklerini de uygularlar. Arazinin \u00e7e\u015fitlili\u011fi ve Troopers'\u0131n g\u00f6revlerinin geni\u015f kapsam\u0131 nedeniyle, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli kara, hava ve su devriye ara\u00e7lar\u0131 kullan\u0131rlar.\n\nAlaska'daki bir\u00e7ok k\u0131rsal topluluk \"kuru\" olarak kabul edilir, alkoll\u00fc i\u00e7eceklerin ithalat\u0131 yasaklanm\u0131\u015ft\u0131r. K\u0131rsal kesimde ya\u015fayanlar i\u00e7in intihar oranlar\u0131 kentlerde ya\u015fayanlara g\u00f6re daha y\u00fcksektir.\n\nEyalette aile i\u00e7i istismar ve di\u011fer \u015fiddet su\u00e7lar\u0131 da y\u00fcksek seviyelerdedir; bu durum k\u0131smen alkol kullan\u0131m\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Alaska, \u00f6zellikle k\u0131rsal b\u00f6lgelerde olmak \u00fczere, \u00fclkedeki en y\u00fcksek cinsel sald\u0131r\u0131 oran\u0131na sahiptir. Cinsel sald\u0131r\u0131ya u\u011frayan kurbanlar\u0131n ortalama ya\u015f\u0131 16'd\u0131r. Her be\u015f vakadan d\u00f6rd\u00fcnde \u015f\u00fcpheliler akraba, arkada\u015f ya da tan\u0131d\u0131kt\u0131r.\n\nSa\u011fl\u0131k sigortas\u0131 \n2022 itibar\u0131yla CVS Health ve Premera \u00f6zel sa\u011fl\u0131k sigortas\u0131n\u0131n s\u0131ras\u0131yla %47 ve %46's\u0131n\u0131 olu\u015fturmaktad\u0131r. Premera ve Moda Health, federal olarak i\u015fletilen Affordable Care Exchange'de sigorta sunuyor.\n\nE\u011fitim \n\nAlaska E\u011fitim ve Erken Geli\u015fim Departman\u0131 Alaska'daki bir\u00e7ok okul b\u00f6lgesini y\u00f6netir. Ayr\u0131ca eyalet Sitka'da Mt. Edgecumbe Lisesi ad\u0131nda bir yat\u0131l\u0131 okul i\u015fletmekte ve Nenana'daki Nenana \u00d6\u011frenci Ya\u015fam Merkezi ve Galena'daki Galena Interior Learning Academy gibi di\u011fer yat\u0131l\u0131 okullara k\u0131smi finansman sa\u011flamaktad\u0131r.\n\nAlaska'da bir d\u00fczineden fazla kolej ve \u00fcniversite bulunmaktad\u0131r. Alaska'daki akredite \u00fcniversiteler aras\u0131nda Alaska Anchorage \u00dcniversitesi, Alaska Fairbanks \u00dcniversitesi, Alaska G\u00fcneydo\u011fu \u00dcniversitesi ve Alaska Pasifik \u00dcniversitesi bulunmaktad\u0131r. Alaska, NCAA Division I \u00fcyesi \u00fcniversite atletizm program\u0131 olmayan tek eyalettir, ancak hem Alaska-Fairbanks hem de Alaska-Anchorage, erkekler buz hokeyi i\u00e7in Division I'de tek spor \u00fcyeli\u011fini s\u00fcrd\u00fcrmektedir.\n\nAlaska \u00c7al\u0131\u015fma ve \u0130\u015fg\u00fcc\u00fc Geli\u015ftirme Bakanl\u0131\u011f\u0131, Alaska Teknoloji Enstit\u00fcs\u00fc AVTEC'i i\u015fletmektedir. Seward ve Anchorage'daki kamp\u00fcsler Bilgi Teknolojisi, Kaynak\u00e7\u0131l\u0131k, Hem\u015firelik ve Mekanik gibi \u00e7e\u015fitli alanlarda bir haftadan 11 aya kadar e\u011fitim programlar\u0131 sunmaktad\u0131r.\n\nAlaska'n\u0131n \"beyin g\u00f6\u00e7\u00fc\" ile ilgili bir sorunu var. En y\u00fcksek akademik ba\u015far\u0131ya sahip olanlar da dahil olmak \u00fczere gen\u00e7lerin \u00e7o\u011fu liseden mezun olduktan sonra eyaleti terk etmekte ve bir daha geri d\u00f6nmemektedir. 2013 y\u0131l\u0131 itibar\u0131yla Alaska'da hukuk ya da t\u0131p fak\u00fcltesi bulunmamaktad\u0131r. Alaska \u00dcniversitesi, Alaska Bursiyerleri Program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Alaska lise mezunlar\u0131n\u0131n en iyi %10'una k\u0131smi d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k burslar sunarak bu durumla m\u00fccadele etmeye \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1998'den itibaren Alaska k\u0131rsal\u0131ndaki okullar\u0131n eyaletten fon almaya devam edebilmeleri i\u00e7in en az 10 \u00f6\u011frenciye sahip olmalar\u0131 gerekmekte ve bu say\u0131ya ula\u015famayan kamp\u00fcsler kapanmaktad\u0131r. Bunun nedeni, daha \u00f6nce k\u00fc\u00e7\u00fck k\u0131rsal okullar\u0131 destekleyen petrol gelirlerindeki kay\u0131pt\u0131. 2015 y\u0131l\u0131nda, bu asgari s\u0131n\u0131r\u0131n 25'e y\u00fckseltilmesi i\u00e7in bir teklif vard\u0131, ancak eyaletteki yasa koyucular b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde ayn\u0131 fikirde de\u011fildi.\n\nUla\u015f\u0131m\n\nYollar \nAlaska'n\u0131n ABD'nin geri kalan\u0131na k\u0131yasla \u00e7ok az karayolu ba\u011flant\u0131s\u0131 vard\u0131r. Eyaletin nispeten k\u00fc\u00e7\u00fck bir alan\u0131n\u0131 kapsayan karayolu sistemi, merkezi n\u00fcfus merkezlerini ve eyaletten Kanada'ya giden ana yol olan Alaska Otoyolu'nu birbirine ba\u011flamaktad\u0131r. Eyaletin ba\u015fkenti Juneau'ya karayolu ile ula\u015f\u0131lamamakta, sadece araba vapuru ile ula\u015f\u0131labilmektedir; bu durum on y\u0131llar boyunca ba\u015fkentin karayolu sistemi \u00fczerindeki bir \u015fehre ta\u015f\u0131nmas\u0131 ya da Haines'ten bir karayolu ba\u011flant\u0131s\u0131 kurulmas\u0131 konusunda tart\u0131\u015fmalara neden olmu\u015ftur. Alaska'n\u0131n bat\u0131 kesiminde topluluklar\u0131 Alaska'n\u0131n geri kalan\u0131na ba\u011flayan bir yol sistemi yoktur.\n\nAlaska'daki Eyaletleraras\u0131 Karayollar\u0131 toplam 1,741\u00a0km olu\u015fmaktad\u0131r. Alaska Otoyol sisteminin benzersiz bir \u00f6zelli\u011fi, Prince William Sound'daki izole Whittier toplulu\u011fu ile Portage'daki Anchorage'\u0131n yakla\u015f\u0131k 80\u00a0km g\u00fcneydo\u011fusundaki Seward Otoyolu aras\u0131nda asfalt bir karayolu ba\u011flant\u0131s\u0131 sa\u011flamak i\u00e7in yak\u0131n zamanda y\u00fckseltilmi\u015f aktif bir Alaska Demiryolu t\u00fcneli olan Anton Anderson Memorial T\u00fcneli'dir. 4,0\u00a0km uzunlu\u011fundaki t\u00fcnel, 2007 y\u0131l\u0131na kadar Kuzey Amerika'daki en uzun karayolu t\u00fcneliydi. T\u00fcnel, Kuzey Amerika'daki en uzun karayolu ve demiryolu t\u00fcneli olma \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131yor.\n\nDemiryolu \n1915 y\u0131l\u0131nda in\u015fa edilen Alaska Demiryolu (ARR), 20. y\u00fczy\u0131l boyunca Alaska'n\u0131n geli\u015fiminde kilit bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Seward'dan G\u00fcney Orta Alaska \u00fczerinden \u0130\u00e7 Alaska'ya uzanan, Anchorage, Eklutna, Wasilla, Talkeetna, Denali ve Fairbanks'ten ge\u00e7erek Whittier, Palmer ve North Pole'a uzanan hatlar\u0131yla kritik bir altyap\u0131 sa\u011flayarak Kuzey Pasifik ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flar. ARR hatlar\u0131n\u0131n hizmet verdi\u011fi \u015fehirler, kasabalar, k\u00f6yler ve b\u00f6lge eyalet \u00e7ap\u0131nda \"The Railbelt\" olarak bilinmektedir. Son y\u0131llarda, s\u00fcrekli geli\u015fen asfalt karayolu sistemi, demiryolunun Alaska ekonomisindeki \u00f6nemini g\u00f6lgede b\u0131rakmaya ba\u015flad\u0131.\n\nDemiryolu, Healy yak\u0131nlar\u0131ndaki Usibelli k\u00f6m\u00fcr madeninden Seward'a k\u00f6m\u00fcr ve Matanuska Vadisi'nden Anchorage'a \u00e7ak\u0131l gibi do\u011fal kaynaklar\u0131 g\u00fcneye ta\u015f\u0131rken Alaska'ya y\u00fck ta\u015f\u0131yarak Alaska'n\u0131n geli\u015fiminde hayati bir rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. Yaz aylar\u0131nda verdi\u011fi tur yolcu hizmetiyle de tan\u0131nmaktad\u0131r.\n\nAlaska Demiryolu, Kuzey Amerika'da d\u00fczenli hizmette vagon kullanan son demiryollar\u0131ndan biriydi ve hala baz\u0131 \u00e7ak\u0131l trenlerinde kullan\u0131yor. \u00dclkedeki son bayrak dura\u011f\u0131 g\u00fczerg\u00e2hlar\u0131ndan birini sunmaya devam etmektedir. Talkeetna'n\u0131n kuzeyindeki bir b\u00f6lge boyunca uzanan yakla\u015f\u0131k 100\u00a0km bir hat karayoluyla ula\u015f\u0131lamaz durumdad\u0131r. Demiryolu b\u00f6lgedeki k\u0131rsal evlere ve kul\u00fcbelere tek ula\u015f\u0131m\u0131 sa\u011flamaktad\u0131r. 1970'lerde Parklar Otoyolu'nun in\u015fas\u0131na kadar demiryolu, t\u00fcm g\u00fczergah\u0131 boyunca b\u00f6lgenin \u00e7o\u011funa tek kara eri\u015fimini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nG\u00fcneydo\u011fu Alaska'n\u0131n kuzeyinde, White Pass ve Yukon Rotas\u0131 da k\u0131smen eyaletin i\u00e7inden ge\u00e7erek Skagway'den kuzeye do\u011fru Kanada'ya (Britanya Kolumbiyas\u0131 ve Yukon B\u00f6lgesi) uzan\u0131r ve White Pass Zirvesi'nde s\u0131n\u0131r\u0131 ge\u00e7er. Bu hat g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7o\u011funlukla Skagway'e yolcu gemileriyle gelen turistler taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bu hat 1983 tarihli BBC televizyon dizisi Great Little Railways'de yer alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlaska Demiryolu a\u011f\u0131 d\u0131\u015far\u0131ya ba\u011fl\u0131 de\u011fildir. (Kuzey Amerika demiryolu a\u011f\u0131na en yak\u0131n ba\u011flant\u0131, Kanada Ulusal Demiryolu'nun Prince Rupert, British Columbia'daki kuzeybat\u0131 ucudur ve birka\u00e7 y\u00fcz mil g\u00fcneydo\u011fudad\u0131r). 2000 y\u0131l\u0131nda ABD Kongresi Alaska, Kanada ve a\u015fa\u011f\u0131 48 eyalet aras\u0131nda bir demiryolu ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n fizibilitesini ara\u015ft\u0131rmak \u00fczere 6 milyon dolar yetki vermi\u015ftir.\n\nBaz\u0131 \u00f6zel \u015firketler Whittier ile Seattle aras\u0131nda araba servisi sa\u011flamaktad\u0131r.\n\nDeniz ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \nEyaletteki bir\u00e7ok \u015fehir, kasaba ve k\u00f6y\u00fcn karayolu veya otoyol eri\u015fimi yoktur. Tek eri\u015fim yolu hava, nehir veya deniz yoluyla seyahat etmektir.\n\nAlaska'n\u0131n devlete ait geli\u015fmi\u015f feribot sistemi (Alaska Deniz Otoyolu olarak bilinir) g\u00fcneydo\u011fu \u015fehirlerine, K\u00f6rfez K\u0131y\u0131s\u0131na ve Alaska Yar\u0131madas\u0131na hizmet vermektedir. Feribotlar yolcular\u0131n yan\u0131 s\u0131ra ara\u00e7 da ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Sistem ayr\u0131ca Bellingham, Washington ve Prince Rupert, British Columbia, Kanada'dan Inside Passage \u00fczerinden Skagway'e feribot hizmeti de vermektedir. Adalar Aras\u0131 Feribot \u0130daresi ayr\u0131ca G\u00fcneydo\u011fu'daki Galler Prensi Adas\u0131 b\u00f6lgesindeki bir\u00e7ok topluluk i\u00e7in \u00f6nemli bir deniz ba\u011flant\u0131s\u0131 olarak hizmet vermekte ve Alaska Deniz Otoyolu ile uyum i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.\n\nSon y\u0131llarda kruvaziyer gemileri, \u00f6zellikle Kuzeybat\u0131 Pasifik'i G\u00fcneydo\u011fu Alaska'ya ve daha az \u00f6l\u00e7\u00fcde de Alaska'n\u0131n k\u00f6rfez k\u0131y\u0131s\u0131ndaki kasabalara ba\u011flayan bir yaz turizmi pazar\u0131 yaratm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6rne\u011fin Ketchikan'\u0131n n\u00fcfusu bir\u00e7ok g\u00fcn dramatik bir \u015fekilde dalgalanmaktad\u0131r; ayn\u0131 anda d\u00f6rt b\u00fcy\u00fck yolcu gemisi buraya yana\u015fabilmektedir.\n\nHavayolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 \nKarayolu, deniz ya da nehir yoluyla ula\u015f\u0131lamayan \u015fehirlere sadece hava, yaya, k\u00f6pekli k\u0131zak ya da kar makinesi ile ula\u015f\u0131labilmektedir, bu da Alaska'n\u0131n son derece geli\u015fmi\u015f \u00e7al\u0131 hava hizmetlerini a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r - bir Alaska yenili\u011fi. Anchorage ve daha az \u00f6l\u00e7\u00fcde Fairbanks'e bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck havayolu \u015firketi hizmet vermektedir. S\u0131n\u0131rl\u0131 karayolu eri\u015fimi nedeniyle, hava yolculu\u011fu eyalet i\u00e7inde ve d\u0131\u015f\u0131nda en verimli ula\u015f\u0131m \u015fekli olmaya devam etmektedir. Anchorage k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce Ted Stevens Anchorage Uluslararas\u0131 Havaalan\u0131'nda turizmdeki art\u0131\u015f\u0131 kar\u015f\u0131lamaya yard\u0131mc\u0131 olacak kapsaml\u0131 tadilat ve in\u015faat\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131r (2012-2013'te Alaska yakla\u015f\u0131k iki milyon ziyaret\u00e7i alm\u0131\u015ft\u0131r).\n\nEyalet i\u00e7indeki \u00e7o\u011fu k\u00f6y ve kasabaya ticari olarak uygun d\u00fczenli u\u00e7u\u015flar sa\u011flamak zordur, bu nedenle Temel Hava Hizmeti program\u0131 arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla federal h\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde s\u00fcbvanse edilirler. Alaska Havayollar\u0131, Anchorage ve Fairbanks'ten Bethel, Nome, Kotzebue, Dillingham, Kodiak gibi b\u00f6lgesel merkezlere ve di\u011fer b\u00fcy\u00fck topluluklar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra b\u00fcy\u00fck G\u00fcneydo\u011fu ve Alaska Yar\u0131madas\u0131 topluluklar\u0131na jet hizmeti (bazen kargo ve yolcu Boeing 737-400'leri bir arada) ile eyalet i\u00e7i seyahat sunan tek b\u00fcy\u00fck havayolu \u015firketidir.\n\nKalan ticari u\u00e7u\u015f hizmetlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Ravn Alaska, PenAir ve Frontier Flying Service gibi k\u00fc\u00e7\u00fck b\u00f6lgesel banliy\u00f6 havayollar\u0131ndan gelmektedir. En k\u00fc\u00e7\u00fck kasaba ve k\u00f6yler, eyalette kullan\u0131lan en pop\u00fcler u\u00e7ak olan Cessna Caravan gibi genel havac\u0131l\u0131k u\u00e7aklar\u0131n\u0131 kullanan tarifeli veya kiral\u0131k \u00e7al\u0131 u\u00e7u\u015f hizmetlerine g\u00fcvenmek zorundad\u0131r. Bu hizmetin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Alaska k\u0131rsal topluluklar\u0131na toplu posta da\u011f\u0131t\u0131m\u0131n\u0131 s\u00fcbvanse eden Alaska bypass posta program\u0131na atfedilebilir. Program, bu s\u00fcbvansiyonun %70'inin topluluklara yolcu hizmeti sunan ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lara gitmesini gerektirmektedir.\n\nBir\u00e7ok topluluk k\u00fc\u00e7\u00fck hava taksi hizmetlerine sahiptir. Bu operasyonlar uzak b\u00f6lgelere \u00f6zel ula\u015f\u0131m talebinden do\u011fmu\u015ftur. Belki de en \u00f6zl\u00fc Alaska u\u00e7a\u011f\u0131 \u00e7al\u0131 deniz u\u00e7a\u011f\u0131d\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n en i\u015flek deniz u\u00e7a\u011f\u0131 \u00fcss\u00fc, Ted Stevens Anchorage Uluslararas\u0131 Havaalan\u0131'n\u0131n yan\u0131nda bulunan Hood G\u00f6l\u00fc'd\u00fcr ve burada u\u00e7ak pisti olmayan uzak k\u00f6ylere giden u\u00e7u\u015flar yolcu, kargo ve ma\u011fazalardan ve depo kul\u00fcplerinden bir\u00e7ok \u00fcr\u00fcn ta\u015f\u0131r.\n\n2006 y\u0131l\u0131nda Alaska, ABD eyaletleri aras\u0131nda ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen pilot say\u0131s\u0131n\u0131n en y\u00fcksek oldu\u011fu eyaletti. Alaska'da 2020 itibar\u0131yla 8.795 aktif pilot sertifikas\u0131 bulunmaktad\u0131r. Bunlar\u0131n 2.507'si Hususi, 1.496's\u0131 Ticari, 2.180'i Havayolu Ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve 2.239'u \u00f6\u011frenci pilottur. Ayr\u0131ca Aletli u\u00e7u\u015f yetkisine sahip 3.987 pilot ve 1.511 U\u00e7u\u015f \u00d6\u011fretmeni bulunmaktad\u0131r.\n\nDi\u011fer ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131klar \nAlaska'n\u0131n bir di\u011fer ula\u015f\u0131m y\u00f6ntemi de k\u00f6pek k\u0131za\u011f\u0131d\u0131r. Modern zamanlarda (yani 1920'lerin ortalar\u0131ndan sonraki herhangi bir zamanda), k\u00f6pek k\u0131za\u011f\u0131 ger\u00e7ek bir ula\u015f\u0131m arac\u0131 olmaktan \u00e7ok bir spordur. Eyalet \u00e7ap\u0131nda \u00e7e\u015fitli yar\u0131\u015flar d\u00fczenlenmektedir, ancak en bilineni Anchorage'dan Nome'a kadar 1.850\u00a0km bir parkur olan Iditarod Trail K\u0131zak K\u00f6pe\u011fi Yar\u0131\u015f\u0131d\u0131r (mesafe y\u0131ldan y\u0131la de\u011fi\u015fmekle birlikte, resmi mesafe 1.688\u00a0km olarak belirlenmi\u015ftir). Yar\u0131\u015f, 1925 y\u0131l\u0131nda Togo ve Balto gibi yar\u0131\u015f\u00e7\u0131lar\u0131n ve k\u00f6peklerin, di\u011fer t\u00fcm ula\u015f\u0131m ara\u00e7lar\u0131 ba\u015far\u0131s\u0131z oldu\u011funda difteri hastal\u0131\u011f\u0131na yakalanm\u0131\u015f Nome toplulu\u011funa \u00e7ok ihtiya\u00e7 duyulan ila\u00e7lar\u0131 g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00fcnl\u00fc serum ko\u015fusunu anmaktad\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan gelen yar\u0131\u015f\u00e7\u0131lar her Mart ay\u0131nda para, \u00f6d\u00fcl ve prestij i\u00e7in yar\u0131\u015fmak \u00fczere Anchorage'a gelirler. \"Serum Ko\u015fusu\", Nenana'dan (Fairbanks'in g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda) Nome'a do\u011fru yola \u00e7\u0131kan ve 1925'teki \u00fcnl\u00fc ko\u015funun rotas\u0131n\u0131 daha do\u011fru bir \u015fekilde izleyen bir ba\u015fka k\u0131zak k\u00f6pe\u011fi yar\u0131\u015f\u0131d\u0131r.\n\nKarayolu veya demiryolu ile hizmet verilmeyen b\u00f6lgelerde, yaz aylar\u0131nda birincil ula\u015f\u0131m arazi ara\u00e7lar\u0131yla, k\u0131\u015f aylar\u0131nda ise kar motosikleti veya Alaska'da yayg\u0131n olarak kullan\u0131lan ad\u0131yla \"kar makinesi\" ile sa\u011flan\u0131r.\n\nVeri aktar\u0131m\u0131 \nAlaska'n\u0131n internet ve di\u011fer veri ta\u015f\u0131ma sistemleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde iki b\u00fcy\u00fck telekom\u00fcnikasyon \u015firketi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla sa\u011flanmaktad\u0131r: GCI ve Alaska Communications. GCI, Alaska United Fiber Optik sistemi olarak adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 sistemin sahibidir ve i\u015fletmektedir ve 2011'in sonlar\u0131ndan itibaren Alaska Communications \"a\u015fa\u011f\u0131 48'e iki fiber optik yol ve Alaska genelinde iki fiber optik yol daha\" oldu\u011funu ilan etmi\u015ftir. Ocak 2011'de, Asya ile Alaska k\u0131rsal\u0131n\u0131 birbirine ba\u011flayacak 1 milyar dolarl\u0131k bir projenin planland\u0131\u011f\u0131 ve bunun k\u0131smen federal h\u00fck\u00fbmetin 350 milyon dolarl\u0131k te\u015fvikiyle desteklendi\u011fi bildirildi.\n\nHukuk ve h\u00fck\u00fbmet\n\nEyalet h\u00fck\u00fbmeti \n\nDi\u011fer t\u00fcm ABD eyaletleri gibi Alaska da cumhuriyet olarak y\u00f6netilir ve h\u00fck\u00fbmetin \u00fc\u00e7 kanad\u0131 vard\u0131r: Alaska valisi ve atad\u0131\u011f\u0131 ki\u015filerden olu\u015fan y\u00fcr\u00fctme organ\u0131, Alaska Temsilciler Meclisi ve Alaska Senatosu'ndan olu\u015fan yasama organ\u0131, Alaska Y\u00fcksek Mahkemesi ve alt mahkemelerden olu\u015fan yarg\u0131 organ\u0131.\n\nAlaska eyaletinde eyalet \u00e7ap\u0131nda yakla\u015f\u0131k 16.000 ki\u015fi istihdam edilmektedir.\n\nAlaska Yasama Meclisi 40 \u00fcyeli Temsilciler Meclisi ve 20 \u00fcyeli Senatodan olu\u015fur. Senat\u00f6rler d\u00f6rt y\u0131l, Temsilciler Meclisi \u00fcyeleri ise iki y\u0131l g\u00f6rev yapar. Alaska valisi d\u00f6rt y\u0131l s\u00fcreyle g\u00f6rev yapar. Vali yard\u0131mc\u0131s\u0131 \u00f6n se\u00e7imlerde validen ayr\u0131 olarak yar\u0131\u015f\u0131r, ancak genel se\u00e7imlerde vali aday\u0131 ve vali yard\u0131mc\u0131s\u0131 aday\u0131 ayn\u0131 bilette birlikte yar\u0131\u015f\u0131r.\n\nAlaska'da mahkeme sistemi d\u00f6rt kademeden olu\u015fmaktad\u0131r. Alaska Y\u00fcksek Mahkemesi, Alaska Temyiz Mahkemesi, \u00fcst mahkemeler ve b\u00f6lge mahkemeleri. \u00dcst mahkemeler ve b\u00f6lge mahkemeleri duru\u015fma mahkemeleridir. Y\u00fcksek mahkemeler genel yetkili mahkemelerdir, b\u00f6lge mahkemeleri ise kabahat ceza davalar\u0131 ve 100.000 $'a kadar olan hukuk davalar\u0131 dahil olmak \u00fczere yaln\u0131zca belirli t\u00fcrdeki davalara bakar.\n\nY\u00fcksek Mahkeme ve Temyiz Mahkemesi temyiz mahkemeleridir. Temyiz Mahkemesi, cezai kovu\u015fturmalar, \u00e7ocuk su\u00e7lulu\u011fu ve habeas corpus ile ilgili olanlar da dahil olmak \u00fczere belirli alt mahkeme kararlar\u0131n\u0131n temyizine bakmakla y\u00fck\u00fcml\u00fcd\u00fcr. Y\u00fcksek Mahkeme hukuk temyizlerine bakar ve kendi takdirine ba\u011fl\u0131 olarak ceza temyizlerine de bakabilir.\n\nDevlet politikalar\u0131 \n\nAlaska, eyalet oldu\u011fu ilk y\u0131llarda Demokrat bir eyalet olmas\u0131na ra\u011fmen, 1970'lerin ba\u015f\u0131ndan bu yana Cumhuriyet\u00e7i e\u011filimli olarak nitelendirilmektedir. Yerel siyasi topluluklar genellikle arazi kullan\u0131m\u0131 geli\u015ftirme, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k, turizm ve bireysel haklarla ilgili konular \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r. Alaska Yerlileri, kendi topluluklar\u0131 i\u00e7inde ve \u00e7evresinde \u00f6rg\u00fctlenirken, Yerli \u015firketler i\u00e7inde aktif olmu\u015flard\u0131r. Bu \u015firketlere, y\u00f6netim gerektiren geni\u015f arazilerin m\u00fclkiyeti verilmi\u015ftir.\n\nAlaska daha \u00f6nce, federal yasa y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olmas\u0131na ra\u011fmen, bir ki\u015finin evinde bir ons veya daha az marihuana bulundurmas\u0131n\u0131n eyalet yasalar\u0131na g\u00f6re tamamen yasal oldu\u011fu tek eyaletti.\n\nEyalette, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nden ayr\u0131lma oylamas\u0131n\u0131 destekleyen bir ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k hareketi vard\u0131r ve Alaska Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Partisi.\n\nAlt\u0131 Cumhuriyet\u00e7i ve d\u00f6rt Demokrat Alaska valisi olarak g\u00f6rev yapm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca Cumhuriyet\u00e7i vali Wally Hickel, Cumhuriyet\u00e7i partiden ayr\u0131ld\u0131ktan ve yeniden se\u00e7ilebilecek kadar k\u0131sa bir s\u00fcre Alaska Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Partisi'ne kat\u0131ld\u0131ktan sonra 1990 y\u0131l\u0131nda ikinci bir d\u00f6nem i\u00e7in g\u00f6reve se\u00e7ilmi\u015ftir. Cumhuriyet\u00e7i partiye resmi olarak 1994 y\u0131l\u0131nda yeniden kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlaska'da esrar yasal hale getiren se\u00e7men giri\u015fimi 24 \u015eubat 2015 tarihinde y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girerek Alaska'y\u0131 Colorado ve Washington ile birlikte ABD'de keyif ama\u00e7l\u0131 esrar\u0131n yasal oldu\u011fu ilk \u00fc\u00e7 eyalet aras\u0131na soktu. Yeni yasa, 21 ya\u015f\u0131n \u00fczerindeki ki\u015filerin az miktarda esrar t\u00fcketebilece\u011fi anlam\u0131na geliyor. \u0130lk yasal esrar ma\u011fazas\u0131 Ekim 2016'da Valdez'de a\u00e7\u0131ld\u0131.\n\nSe\u00e7men kayd\u0131\n\nVergiler \nAlaska, eyalet h\u00fck\u00fbmeti faaliyetlerini finanse etmek i\u00e7in \u00f6ncelikle petrol gelirlerine ve federal s\u00fcbvansiyonlara ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu sayede Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki en d\u00fc\u015f\u00fck bireysel vergi y\u00fck\u00fcne sahiptir. Sat\u0131\u015f vergisi olmayan be\u015f eyaletten biri, bireysel gelir vergisi olmayan yedi eyaletten biri ve -New Hampshire ile birlikte- her ikisine de sahip olmayan iki eyaletten biridir. Gelir Bakanl\u0131\u011f\u0131 Vergi B\u00f6l\u00fcm\u00fc eyaletin gelir kaynaklar\u0131 hakk\u0131nda d\u00fczenli olarak rapor vermektedir. Departman ayr\u0131ca vergi b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc do\u011frudan etkileyen yeni eyalet yasalar\u0131 da dahil olmak \u00fczere faaliyetlerinin y\u0131ll\u0131k bir \u00f6zetini yay\u0131nlar. 2014 y\u0131l\u0131nda Vergi Vakf\u0131 Alaska'y\u0131 Wyoming, G\u00fcney Dakota ve Nevada'n\u0131n ard\u0131ndan d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc en \"i\u015f dostu\" vergi politikas\u0131na sahip eyalet olarak s\u0131ralam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nAlaska'da eyalet sat\u0131\u015f vergisi bulunmamakla birlikte, 89 belediye %1,0 ila %7,5 aras\u0131nda, genellikle %3-5 aras\u0131nda de\u011fi\u015fen oranlarda yerel sat\u0131\u015f vergisi tahsil etmektedir. Al\u0131nan di\u011fer yerel vergiler aras\u0131nda \u00e7i\u011f bal\u0131k vergileri, otel, motel ve yatak-kahvalt\u0131 'yatak' vergileri, k\u0131dem tazminat\u0131 vergileri, i\u00e7ki ve t\u00fct\u00fcn vergileri, oyun (pull tabs) vergileri, lastik vergileri ve yak\u0131t transfer vergileri yer almaktad\u0131r. Baz\u0131 eyalet vergileri ve lisans \u00fccretlerinden (petrol, havac\u0131l\u0131k motor yak\u0131t\u0131, telefon kooperatifi gibi) toplanan gelirin bir k\u0131sm\u0131 Alaska'daki belediyelerle payla\u015f\u0131l\u0131r.\n\n2010'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda ya\u015fanan hidrolik k\u0131rma patlamas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan petrol fiyatlar\u0131nda ya\u015fanan d\u00fc\u015f\u00fc\u015f, tarihsel olarak gelirinin yakla\u015f\u0131k y\u00fczde 85'ini petrol ve gaz \u015firketlerine uygulanan vergi ve har\u00e7lardan elde eden Alaska eyalet hazinesini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde zarara u\u011fratm\u0131\u015ft\u0131r. Eyalet h\u00fck\u00fbmeti b\u00fct\u00e7esini b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azaltmak zorunda kald\u0131 ve 2016'da 2 milyar dolar\u0131n \u00fczerinde olan b\u00fct\u00e7e a\u00e7\u0131\u011f\u0131n\u0131 2018'de 500 milyon dolar\u0131n alt\u0131na indirdi. 2020 y\u0131l\u0131nda Alaska'n\u0131n eyalet h\u00fck\u00fbmeti b\u00fct\u00e7esi 4,8 milyar dolarken, \u00f6ng\u00f6r\u00fclen h\u00fck\u00fbmet gelirleri sadece 4,5 milyar dolard\u0131.\n\nFederal siyaset \n\nAlaska ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerinde d\u00fczenli olarak Cumhuriyet\u00e7ileri desteklemektedir ve eyalet kuruldu\u011fundan beri bunu yapmaktad\u0131r. Cumhuriyet\u00e7iler, kat\u0131ld\u0131klar\u0131 bir se\u00e7im (1964) d\u0131\u015f\u0131nda t\u00fcm se\u00e7imlerde eyaletin se\u00e7im kurulu oylar\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Hi\u00e7bir eyalet Demokrat bir ba\u015fkan aday\u0131na daha az oy vermemi\u015ftir. Alaska 1964'teki se\u00e7imlerde Demokrat aday Lyndon B. Johnson'a oy verirken, 1960 ve 1968 se\u00e7imleri yak\u0131n ge\u00e7ti. Ancak 1972'den bu yana Cumhuriyet\u00e7iler eyaleti b\u00fcy\u00fck farklarla kazanm\u0131\u015ft\u0131r. 2008 y\u0131l\u0131nda Cumhuriyet\u00e7i John McCain Alaska'da Demokrat Barack Obama'y\u0131 %59.49'a %37.83'l\u00fck bir oranla ma\u011flup etmi\u015ftir. McCain'in aday arkada\u015f\u0131 eyaletin valisi ve b\u00fcy\u00fck bir partinin aday listesinde yer alan ilk Alaskal\u0131 olan Sarah Palin'di. Obama 2012'de Alaska'y\u0131 yine kaybetti, ancak o se\u00e7imde eyaletteki oylar\u0131n %40'\u0131n\u0131 alarak 1968'den beri bunu ba\u015faran ilk Demokrat oldu. Joe Biden 2020'de ba\u015fkanl\u0131k i\u00e7in oylar\u0131n %42,77'sini alarak Johnson'\u0131n 1964'teki zaferinden bu yana bir Demokrat ba\u015fkan aday\u0131 i\u00e7in en y\u00fcksek oy oran\u0131na ula\u015ft\u0131.\n\nAlaska Bush, Juneau'nun merkezi, Anchorage \u015fehir merkezi ve Alaska \u00dcniversitesi Fairbanks kamp\u00fcs\u00fc ve Ester'i \u00e7evreleyen alanlar Demokrat Parti'nin kaleleri olmu\u015ftur. Matanuska-Susitna Borough, Fairbanks'in \u00e7o\u011funlu\u011fu (North Pole ve askeri \u00fcs dahil) ve G\u00fcney Anchorage tipik olarak en g\u00fc\u00e7l\u00fc Cumhuriyet\u00e7i g\u00f6sterilere sahiptir.\n\nSe\u00e7imler \nAlaska, Ernest Gruening, Mike Gravel ve Lisa Murkowski'nin yeniden se\u00e7ilebilmek i\u00e7in adayl\u0131klar\u0131n\u0131 kaybettikleri, g\u00f6revdeki ABD Senat\u00f6rleri i\u00e7in uzun bir \u00f6n se\u00e7im yenilgisi ge\u00e7mi\u015fine sahiptir. Ancak, Murkowski yaz\u0131l\u0131 bir kampanya ile yeniden se\u00e7ilmeyi kazand\u0131. Buna ra\u011fmen Alaska, Ted Stevens'\u0131n 40 y\u0131l boyunca ABD Senat\u00f6r\u00fc olarak ve Don Young'\u0131n 49 y\u0131l boyunca at-large temsilcisi olarak g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 uzun s\u00fcredir hizmet veren baz\u0131 kongre \u00fcyelerine sahip olmu\u015ftur.\n2020 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmada Alaska, vatanda\u015flar i\u00e7in oy kullanman\u0131n en zor oldu\u011fu 15. eyalet olarak belirlenmi\u015ftir.\n\n2020 se\u00e7im d\u00f6ng\u00fcs\u00fcnde, Alaskal\u0131 se\u00e7menler Oylama \u00d6nlemi 2'yi onaylad\u0131. \u00d6nlem %1,1'lik bir farkla veya yakla\u015f\u0131k 4.000 oyla kabul edildi. \u00d6nlem, kampanyalar\u0131n 2.000 dolar\u0131n \u00fczerindeki kampanya katk\u0131lar\u0131 i\u00e7in as\u0131l kayna\u011f\u0131 ve arac\u0131lar\u0131 a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 gerektirmektedir. Tedbir ayr\u0131ca eyalet \u00e7ap\u0131ndaki se\u00e7imler i\u00e7in partizan olmayan genel \u00f6n se\u00e7imler (Washington ve Kaliforniya'da oldu\u011fu gibi) ve s\u0131ral\u0131 se\u00e7im oylamas\u0131 (Maine'de oldu\u011fu gibi) \u00f6ng\u00f6rmektedir. \u00d6nlem 2, Alaska'y\u0131 t\u00fcm eyalet \u00e7ap\u0131ndaki yar\u0131\u015flar i\u00e7in orman \u00f6n se\u00e7imlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc eyalet, s\u0131ral\u0131 se\u00e7im oylamas\u0131n\u0131n yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ikinci eyalet ve her ikisinin de yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tek eyalet haline getirmektedir.\n\nYeni se\u00e7im sisteminin kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 ilk yar\u0131\u015f, Don Young'\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle bo\u015falan Alaska'n\u0131n tek ABD Temsilciler Meclisi koltu\u011funun doldurulmas\u0131 i\u00e7in 2022'de yap\u0131lan \u00f6zel se\u00e7im oldu. 1972'den bu yana Temsilciler Meclisi koltu\u011funu kazanan ilk Demokrat ve tarihte ABD Kongresi'ne se\u00e7ilen ilk Alaska yerlisi olan Mary Peltola kazand\u0131.\n\nKaynak\u00e7a", "Arizona (; ; ), Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda bulunan bir eyalettir. 50 eyaletin 6. b\u00fcy\u00fck ve 14. kalabal\u0131k eyaletidir. Ba\u015fkenti ve en b\u00fcy\u00fck \u015fehri Phoenix'tir. Arizona, D\u00f6rt K\u00f6\u015fe b\u00f6lgesini kuzeyde Utah, kuzeydo\u011fuda Colorado ve do\u011fuda New Mexico ile payla\u015f\u0131yor; di\u011fer kom\u015fu eyaletleri bat\u0131da Nevada ve Kaliforniya, g\u00fcneyde ve g\u00fcneybat\u0131da Meksika eyaletleri Sonora ve Baja California'd\u0131r.\n\nArizona, Birli\u011fe kabul edilen 48. eyalet ve k\u0131tasal eyaletlerin sonuncusudur ve 14 \u015eubat 1912'de eyalet olmu\u015ftur. Tarihsel olarak Yeni \u0130spanya'daki Alta California b\u00f6lgesinin bir par\u00e7as\u0131 olan Arizona, 1821'de ba\u011f\u0131ms\u0131z Meksika'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmu\u015ftur. Yenildikten sonra Meksika-Amerika Sava\u015f\u0131'nda, Meksika 1848'de bu topraklar\u0131n \u00e7o\u011funu Amerika Birle\u015fik Devletleri'ne devretti. Devletin en g\u00fcney k\u0131sm\u0131 1853'te Gadsden Al\u0131m\u0131 ile sat\u0131n al\u0131nd\u0131.\n\nG\u00fcney Arizona, en \u00e7ok s\u0131cak yazlar\u0131 ve \u0131l\u0131man k\u0131\u015flar\u0131 olan \u00e7\u00f6l iklimi ile tan\u0131n\u0131r. Kuzey Arizona \u0131l\u0131man bir iklime sahip olup, b\u00fcy\u00fck b\u00f6l\u00fcm\u00fc \u00e7am, Douglas k\u00f6knar\u0131 ve ladin ormanlar\u0131yla kapl\u0131d\u0131r. Colorado Platosu; da\u011f s\u0131ralar\u0131 (San Francisco S\u0131rada\u011flar\u0131 gibi); yan\u0131 s\u0131ra \u00e7ok daha \u0131l\u0131ml\u0131 yaz s\u0131cakl\u0131klar\u0131 ve \u00f6nemli k\u0131\u015f kar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 olan b\u00fcy\u00fck, derin kanyonlar. Flagstaff, Alpine ve Tucson b\u00f6lgelerinde kayak merkezleri var. D\u00fcnyan\u0131n yedi do\u011fa harikas\u0131ndan biri olan uluslararas\u0131 \u00fcne sahip B\u00fcy\u00fck Kanyon Ulusal Park\u0131'n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir\u00e7ok ulusal orman, mill\u00ee park ve ulusal an\u0131t bulunmaktad\u0131r.\n\n1950'lerden bu yana, Arizona'n\u0131n n\u00fcfusu ve ekonomisi, eyalete g\u00f6\u00e7 nedeniyle \u00e7arp\u0131c\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve \u015fimdi eyalet, G\u00fcne\u015f Ku\u015fa\u011f\u0131'n\u0131n \u00f6nemli bir merkezidir. Phoenix ve Tucson gibi \u015fehirler geni\u015f, geni\u015f banliy\u00f6 alanlar\u0131 geli\u015ftirdi. PetSmart ve Circle K[10] gibi bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck \u015firketin merkezi eyalettedir ve Arizona, Arizona \u00dcniversitesi ve Arizona Devlet \u00dcniversitesi de dahil olmak \u00fczere b\u00fcy\u00fck \u00fcniversitelere ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Cumhuriyet\u00e7i Parti'nin kalesi olarak bilinen bu eyalet, Barry Goldwater ve John McCain gibi ulusal muhafazakar politikac\u0131lar\u0131 ile tan\u0131nsa da, 1996 ve 2020'deki ba\u015fkanl\u0131k se\u00e7imlerini Demokratik adaylar kazand\u0131.\n\nArizona, \u00e7ok \u00e7e\u015fitli bir n\u00fcfusa ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Eyaletin yakla\u015f\u0131k d\u00f6rtte biri, eyaletin ve Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc olan Navajo Ulusu da dahil olmak \u00fczere federal olarak tan\u0131nan 27 K\u0131z\u0131lderili kabilesine ev sahipli\u011fi yapan K\u0131z\u0131lderili b\u00f6lgelerinden olu\u015fuyor. 300.000'den fazla vatanda\u015f. 1980'lerden bu yana, eyalet n\u00fcfusundaki Hispaniklerin oran\u0131, Meksika'dan gelen g\u00f6\u00e7 dalgalar\u0131 nedeniyle \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde artt\u0131. Eyalette ayr\u0131ca \u00f6nemli bir Katolik ve Mormon n\u00fcfusu bulunmaktad\u0131r.\n\nTarih\u00e7e \n\nModern \u00e7a\u011fdan binlerce y\u0131l \u00f6nce Arizona, bir\u00e7ok eski K\u0131z\u0131lderili uygarl\u0131\u011f\u0131na ev sahipli\u011fi yapt\u0131. Bu d\u00f6nemde nehir vadilerinde m\u0131s\u0131r yeti\u015ftiren Hohokumlar, Arizona'da Meksika'daki K\u0131z\u0131lderili piramitlerine benzeyen k\u00fcmbetler kurmu\u015f ve ilkel kanal ve sulama sistemleri geli\u015ftirmi\u015flerdi.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Arizona\u2019n\u0131n bulundu\u011fu b\u00f6lgeye ilk gelen Avrupal\u0131lar, 1522\u2019de Meksika\u2019y\u0131 fethetmi\u015f olan \u0130spanyollard\u0131. 1539'da \u0130spanyol Fransisken Marcos de Niza, K\u0131z\u0131lderililerle ileti\u015fim kuran ilk bilinen Avrupa oldu.\n\nBir ba\u015fka \u0130spanyol ka\u015fifi olan Francisco Coronado, 1540-1542'de definelerle dolu oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen hayal \u00fcr\u00fcn\u00fc C\u00edbola\u2019n\u0131n Yedi Kenti\u2019ni ararken b\u00f6lgede B\u00fcy\u00fck Kanyon'u ke\u015ffetti. Coronado'nun birli\u011finden ka\u00e7an \u00e7ok say\u0131da at, B\u00fcy\u00fck D\u00fczl\u00fckler b\u00f6lgesinde \u00fcremeye ba\u015flamas\u0131yla K\u0131z\u0131lderililer binicilikle tan\u0131\u015f\u0131p, medeniyetlerini geni\u015fletme f\u0131rsat\u0131 buldular.\n\nPeder Kino, b\u00f6lgedeki bir sonraki Avrupal\u0131yd\u0131. \u0130sa Cemiyeti'nin (\"Cizvitler\") bir \u00fcyesi olarak, b\u00f6lgede bir misyonlar zincirinin geli\u015fmesine \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti. 1690'larda ve 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Pimer\u00eda Alta'da (\u015fimdi g\u00fcney Arizona ve kuzey Sonora) K\u0131z\u0131lderililerin \u00e7o\u011funu H\u0131ristiyanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. \u0130spanya, 1752'de Tubac'ta ve 1775'te Tucson'da prezidiyolar (\"m\u00fcstahkem \u015fehirler\") kurdu.\n\nMeksika 1821'de \u0130spanya Krall\u0131\u011f\u0131'ndan ve \u0130spanyol \u0130mparatorlu\u011fu'ndan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazand\u0131\u011f\u0131nda, \u015fimdi Arizona olan b\u00f6lge, Alta California (\"Yukar\u0131 Kaliforniya\") olarak da bilinen Nueva California B\u00f6lgesi'nin (\"Yeni Kaliforniya\") bir par\u00e7as\u0131 oldu.[ 22] S\u00f6m\u00fcrge y\u0131llar\u0131ndan gelen etnik \u0130spanyol ve mestizo yerle\u015fimcilerin torunlar\u0131, daha sonraki Avrupa-Amerikal\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin Amerika Birle\u015fik Devletleri'nden gelmesi s\u0131ras\u0131nda hala b\u00f6lgede ya\u015f\u0131yordu.\n\nMeksika-Amerika Sava\u015f\u0131 (1847-1848) s\u0131ras\u0131nda Zachary Taylor komutas\u0131ndaki ABD Ordusu, Monterey ve Buena Vista\u2019y\u0131 ve Winfield Scott komutas\u0131ndaki birlikler, Meksiko'yu ele ge\u00e7irmesiyle Amerika Birle\u015fik Devletleri, Meksika'y\u0131 Guadalupe Hidalgo Antla\u015fmas\u0131'n\u0131 (1848) kabul etmesini sa\u011flad\u0131. Bu antla\u015fmas\u0131 ile Meksika, G\u00fcneybat\u0131 b\u00f6lgesini ve Kaliforniya\u2019y\u0131 15 milyon dolar kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ne terk etti. 1853'te ABD, k\u0131talararas\u0131 bir demiryolu i\u00e7in gelecekteki en iyi g\u00fcney rotas\u0131n\u0131 kapsayan g\u00fcney s\u0131n\u0131r b\u00f6lgesi boyunca Gadsden Al\u0131m\u0131'ndaki Gila Nehri'nin g\u00fcneyindeki araziyi Meksika'dan sat\u0131n ald\u0131.\n\n\u015eu anda Arizona eyaleti olarak bilinen eyalet, ba\u015flang\u0131\u00e7ta Amerika Birle\u015fik Devletleri h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan New Mexico Arazisi'nin bir par\u00e7as\u0131 olarak y\u00f6netiliyordu, ta ki bu b\u00f6lgenin g\u00fcney k\u0131sm\u0131 Birlik'ten ayr\u0131larak Konfedere Arizona Arazisi'ni olu\u015fturana kadar. Bu yeni kurulan b\u00f6lge, 18 Ocak 1862 Cumartesi g\u00fcn\u00fc, Ba\u015fkan Jefferson Davis'in Arizona Arazisini Organize Etme Yasas\u0131n\u0131 onaylay\u0131p imzalad\u0131\u011f\u0131,[25] ad\u0131n ilk resmi kullan\u0131m\u0131n\u0131 i\u015faret eden Amerika Konfedere Devletleri federal h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan resmen d\u00fczenlendi. \"Konfedere Arizona\" Konfederasyon h\u00fck\u00fbmetine adam, at ve ekipman sa\u011flad\u0131. 1862'de kurulan Arizona ke\u015fif \u015firketleri, Amerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Konfederasyon Devletleri Ordusu ile birlikte g\u00f6rev yapt\u0131. Arizona, Picacho Ge\u00e7idi Muharebesi (1862) ile \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda kaydedilen en bat\u0131daki askeri angajmana sahiptir.\n\nFederal h\u00fck\u00fbmet, 24 \u015eubat 1863'te Washington'de, \u00f6nceki New Mexico Arazisi'nin bat\u0131 yar\u0131s\u0131ndan olu\u015fan yeni bir ABD Arizona Arazisi ilan etti. Bu yeni s\u0131n\u0131rlar daha sonra devletin temelini olu\u015fturacakt\u0131. \u0130lk b\u00f6lgesel ba\u015fkent Prescott, 1864'te Arizona'n\u0131n merkezine yap\u0131lan bir alt\u0131na h\u00fccumun ard\u0131ndan kuruldu.[26] Ba\u015fkent daha sonra Tucson'a, tekrar Prescott'a ve ard\u0131ndan bir dizi tart\u0131\u015fmal\u0131 hamleyle Phoenix'teki nihai yerine ta\u015f\u0131nd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc b\u00f6lgenin farkl\u0131 b\u00f6lgeleri, b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fcmesi ve geli\u015fmesiyle birlikte siyasi n\u00fcfuz kazand\u0131 ve kaybetti.[27]\n\nB\u00f6lge i\u00e7in \"Gadsonia\", \"Pimeria\", \"Montezuma\" ve \"Arizuma\" gibi isimler d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015f olsa da,[28] 16. Ba\u015fkan Abraham Lincoln son yasa tasar\u0131s\u0131n\u0131 imzalarken \u00fczerinde \"Arizona\" yaz\u0131yordu ve bu isim kabul edildi. (Montezuma, Aztek imparatorundan t\u00fcretilmemi\u015fti, ancak Gila Nehri Vadisi'ndeki Pima halk\u0131 i\u00e7in ilahi bir kahraman\u0131n kutsal ad\u0131yd\u0131. Kongre, \"Arizona\" ismine karar vermeden \u00f6nce muhtemelen duygusal de\u011feri nedeniyle d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc ve reddedildi.)\n\nUtah, Salt Lake City'deki \u0130sa Mesih'in Son Zaman Azizler Kilisesi'nin ataerkil lideri Brigham Young, Mormonlar\u0131 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ortalar\u0131ndan sonlar\u0131na kadar Arizona'ya g\u00f6nderdi. Mesa, Snowflake, Heber, Safford ve di\u011fer kasabalar\u0131 kurdular. Ayr\u0131ca Phoenix Vadisi (veya \"G\u00fcne\u015f Vadisi\"), Tempe, Prescott ve di\u011fer b\u00f6lgelere yerle\u015ftiler. Mormonlar kuzey Arizona ve kuzey New Mexico haline gelen b\u00f6lgeye yerle\u015ftiler. O zamanlar bu alanlar eski New Mexico Arazisi'nin bir par\u00e7as\u0131yd\u0131.\n\nOn dokuzuncu y\u00fczy\u0131l boyunca, b\u00f6lgede bir dizi alt\u0131n ve g\u00fcm\u00fc\u015f h\u00fccumu meydana geldi; en iyi bilineni, ayn\u0131 zamanda efsanevi kanun ka\u00e7aklar\u0131 ve kanun adamlar\u0131yla da bilinen, g\u00fcneydo\u011fu Arizona'daki Tombstone, Arizona'n\u0131n g\u00fcm\u00fc\u015f bonanzalar\u0131na 1870'lerdeki izdihamd\u0131r.[29] 1880'lerin sonlar\u0131nda, Bisbee, Arizona ve Jerome, Arizona gibi bak\u0131r kamplar\u0131n\u0131n y\u00fckseli\u015fiyle bak\u0131r \u00fcretimi de\u011ferli metalleri g\u00f6lgede b\u0131rakt\u0131.[30][31] Madencili\u011fin patlamas\u0131 ve \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fc ekonomisi de b\u00f6lge genelinde y\u00fczlerce hayalet kasaba b\u0131rakt\u0131, ancak bak\u0131r madencili\u011fi, 1907'de Arizona'ya \"Bak\u0131r Devleti\" takma ad\u0131n\u0131 kazand\u0131ran di\u011fer t\u00fcm eyaletlerden daha fazla bak\u0131r \u00fcreten b\u00f6lge ile geli\u015fmeye devam etti.[32][33] Devletin ilk y\u0131llar\u0131nda sanayi, bir bak\u0131r madencilerinin grevinin sonucu olarak 1917'deki Bisbee S\u00fcrg\u00fcn\u00fc ile artan ac\u0131lar ve i\u015f anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 ya\u015fad\u0131.[34] Devlet, \u00fclkenin yeni \u00e7\u0131kar\u0131lan bak\u0131r\u0131n\u0131n yar\u0131s\u0131n\u0131 \u00fcretmeye devam ediyor.\n\n20. y\u00fczy\u0131l \u2013 g\u00fcn\u00fcm\u00fcz \n\n1910'dan 1920'ye kadar olan Meksika Devrimi s\u0131ras\u0131nda, Arizona yerle\u015fimlerinin hemen kar\u015f\u0131s\u0131ndaki Meksika kasabalar\u0131nda birka\u00e7 sava\u015f yap\u0131ld\u0131. Devrim boyunca, bir\u00e7ok Arizonal\u0131 Meksika'da sava\u015fan birka\u00e7 ordudan birine kat\u0131ld\u0131. ABD topraklar\u0131nda ABD ve Meksika kuvvetleri aras\u0131nda yaln\u0131zca iki \u00f6nemli \u00e7at\u0131\u015fma ger\u00e7ekle\u015fti: Pancho Villa'n\u0131n New Mexico'daki 1916 Columbus Bask\u0131n\u0131 ve 1918'de Arizona'daki Ambos Nogales Muharebesi. \u0130lk sava\u015f\u0131 Meksikal\u0131lar, ikincisini de Amerikal\u0131lar kazand\u0131.\n\nMeksika federal birlikleri ABD askerlerine ate\u015f a\u00e7t\u0131ktan sonra, Amerikan garnizonu Meksika'n\u0131n Nogales kentine bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flatt\u0131. Her iki taraf da a\u011f\u0131r kay\u0131plar verdikten sonra Meksikal\u0131lar sonunda teslim oldu. Birka\u00e7 ay \u00f6nce, Nogales'in hemen bat\u0131s\u0131nda, 1775'ten 1918'e kadar s\u00fcren K\u0131z\u0131lderili Sava\u015flar\u0131'ndaki son \u00e7at\u0131\u015fma olarak kabul edilen bir K\u0131z\u0131lderili Sava\u015f\u0131 sava\u015f\u0131 meydana geldi. S\u0131n\u0131rda konu\u015flanm\u0131\u015f ABD askerleri, Arizona'y\u0131 \u00fcs olarak kullanan Yaqui K\u0131z\u0131lderilileriyle kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya geldi. Meksika'ya kar\u015f\u0131 sava\u015flar\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak yak\u0131ndaki Meksika yerle\u015fimlerine bask\u0131n yapmak.\n\nArizona, 14 \u015eubat 1912'de bir ABD eyaleti oldu. Arizona, ABD'ye kabul edilen 48. eyalet ve kabul edilen k\u0131tasal eyaletlerin sonuncusuydu.\n\nArizona'n\u0131n eyalet \u00e7ap\u0131ndaki en \u00f6nemli end\u00fcstrilerinden ikisi olan pamuk tar\u0131m\u0131 ve bak\u0131r madencili\u011fi, B\u00fcy\u00fck Buhran s\u0131ras\u0131nda a\u011f\u0131r zarar g\u00f6rd\u00fc. Ancak 1920'lerde ve hatta 1930'larda turizm, bug\u00fcn oldu\u011fu gibi \u00f6nemli Arizona end\u00fcstrisi olarak geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. Tucson'daki Flying V ve Tanque Verde ile birlikte Wickenburg'daki KL Bar ve Remuda gibi Dude \u00e7iftlikleri, turistlere \"Eski Bat\u0131\"n\u0131n lezzet ve etkinliklerine kat\u0131lma \u015fans\u0131 verdi. Bu d\u00f6nemde, baz\u0131lar\u0131 hala en \u00e7ok turist \u00e7eken birka\u00e7 l\u00fcks otel ve tatil k\u00f6y\u00fc a\u00e7\u0131ld\u0131. Phoenix'in merkezindeki Arizona Biltmore Oteli (1929'da a\u00e7\u0131ld\u0131) ve Phoenix b\u00f6lgesinin bat\u0131 taraf\u0131ndaki Wigwam Resort (1936'da a\u00e7\u0131ld\u0131).\n\nArizona, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Alman sava\u015f esirleri kamplar\u0131n\u0131n ve Japon Amerikan toplama kamplar\u0131n\u0131n yeriydi. ABD'nin Bat\u0131 K\u0131y\u0131s\u0131'n\u0131n (asl\u0131nda Haziran 1942'de Aleut Adalar\u0131 Seferi'nde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015f olan) bir Japon i\u015fgaline ili\u015fkin sava\u015f zaman\u0131 korkular\u0131 nedeniyle, h\u00fck\u00fbmet t\u00fcm Japon Amerikal\u0131lar\u0131n Alaska'n\u0131n bat\u0131 yar\u0131s\u0131 olan t\u00fcm Alaska Arazisi ve Kaliforniya'dan \u00e7\u0131kar\u0131lmas\u0131na izin verdi. Washington ve Oregon ve G\u00fcney Arizona. 1942'den 1945'e kadar, \u00fclkenin i\u00e7 k\u0131s\u0131mlar\u0131nda in\u015fa edilen toplama kamplar\u0131nda kalmaya zorland\u0131lar. Bir\u00e7o\u011fu evini ve i\u015fini kaybetti. \u0130kinci D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'ndan sonra kamplar kald\u0131r\u0131ld\u0131.\n\nPhoenix b\u00f6lgesi Alman sava\u015f esiri kamp\u0131, sava\u015ftan sonra Maytag ailesi (beyaz e\u015fya \u015f\u00f6hreti) taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131. Phoenix Hayvanat Bah\u00e7esi'nin sitesi olarak geli\u015ftirildi. Bir Japon-Amerikan oplama kamp\u0131, eyaletin g\u00fcneydo\u011fu \u015fehri Tucson'un hemen d\u0131\u015f\u0131ndaki Lemmon Da\u011f\u0131'ndayd\u0131. Ba\u015fka bir esir kamp\u0131, do\u011fu Yuma il\u00e7esindeki Gila Nehri yak\u0131n\u0131ndayd\u0131.\n\nArizona ayr\u0131ca K\u0131z\u0131lderili \u00e7ocuklar\u0131n\u0131 ana ak\u0131m Avrupa-Amerika k\u00fclt\u00fcr\u00fcne asimile etmek i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f birka\u00e7 federal K\u0131z\u0131lderililerinin yat\u0131l\u0131 okullar\u0131ndan biri olan Phoenix K\u0131z\u0131lderili Okulu'na da ev sahipli\u011fi yap\u0131yordu. \u00c7ocuklar genellikle ebeveynlerinin ve ailelerinin isteklerine kar\u015f\u0131 bu okullara kaydoldu. Yerli kimliklerini bast\u0131rma giri\u015fimleri, \u00e7ocuklar\u0131 sa\u00e7lar\u0131n\u0131 kesmeye, \u0130ngilizce isimler al\u0131p kullanmaya, sadece \u0130ngilizce konu\u015fmaya ve ana dinlerinden ziyade Hristiyanl\u0131\u011f\u0131 uygulamaya zorlamay\u0131 i\u00e7eriyordu.[35]\n\nArizona'dan \u00e7ok say\u0131da K\u0131z\u0131lderili, II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Amerika Birle\u015fik Devletleri i\u00e7in sava\u015ft\u0131. Onlar\u0131n deneyimleri, sava\u015f sonras\u0131 y\u0131llarda, devlete d\u00f6nd\u00fckten sonra daha iyi muamele ve sivil haklar elde etmek i\u00e7in artan bir aktivizmle sonu\u00e7land\u0131.Maricopa il\u00e7esi onlar\u0131n oy kullanmak i\u00e7in kaydolmalar\u0131na izin vermedikten sonra, 1948'de Fort McDowell Yavapai K\u0131z\u0131lderili B\u00f6lgesi'ndeki Mojave-Apache Kabilesinden k\u0131demli Frank Harrison ve Harry Austin, bu d\u0131\u015flamaya itiraz etmek i\u00e7in Harrison v. Laveen davas\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131lar. Arizona Y\u00fcksek Mahkemesi onlar\u0131n lehinde karar verdi.[36]\n\nArizona'n\u0131n n\u00fcfusu, yo\u011fun s\u0131cak yazlar\u0131 daha konforlu hale getiren yayg\u0131n klima kullan\u0131m\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131yla, II. Arizona Vali Vekili taraf\u0131ndan her y\u0131l yay\u0131nlanan Arizona Mavi Kitab\u0131na g\u00f6re, 1910 y\u0131l\u0131nda eyalet n\u00fcfusu 294.353 idi. 1970'te 1.752.122'ydi. Her on y\u0131lda bir b\u00fcy\u00fcme y\u00fczdesi, \u00f6nceki on y\u0131llarda ortalama %20 ve daha sonra her on y\u0131lda yakla\u015f\u0131k %60 olmu\u015ftur.\n\n1960'larda emekli topluluklar\u0131 geli\u015ftirildi. Bu ya\u015f k\u0131s\u0131tlamal\u0131 alt b\u00f6l\u00fcmler, yaln\u0131zca ya\u015fl\u0131 vatanda\u015flar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131 ve Ortabat\u0131 ve Kuzeydo\u011fu'nun sert k\u0131\u015flar\u0131ndan ka\u00e7mak isteyen bir\u00e7ok emekliyi kendine \u00e7ekti. Geli\u015ftirici Del Webb taraf\u0131ndan kurulan ve 1960 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lan Sun City, bu t\u00fcr ilk topluluklardan biriydi. Tucson'un g\u00fcneyindeki Green Valley, Arizona'n\u0131n \u00f6\u011fretmenleri i\u00e7in bir emeklilik alt b\u00f6l\u00fcm\u00fc olarak tasarlanan bu t\u00fcr ba\u015fka bir topluluktu. ABD ve Kanada'n\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan bir\u00e7ok ya\u015fl\u0131 vatanda\u015f her k\u0131\u015f Arizona'ya gelir ve yaln\u0131zca k\u0131\u015f aylar\u0131nda kal\u0131r; kar ku\u015flar\u0131 olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar.\n\nMart 2000'de Arizona, bir kamu g\u00f6revine aday g\u00f6stermek i\u00e7in internet \u00fczerinden yap\u0131lan ve yasal olarak ba\u011flay\u0131c\u0131 ilk se\u00e7imin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 yerdi.[37] 2000 Arizona Demokratik aday yoklamas\u0131nda, d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda ilgi g\u00f6ren Al Gore, Bill Bradley'i yendi. Bu eyalet birincil se\u00e7imlerinde se\u00e7men kat\u0131l\u0131m\u0131 1996 birincil se\u00e7imlerine g\u00f6re %500'den fazla artt\u0131.\n\n21. y\u00fczy\u0131lda Arizona, eyalete \u00f6zellikle Meksika \u00fczerinden gelen yasad\u0131\u015f\u0131 g\u00f6\u00e7menlerin giri\u015fini engelleme \u00e7abalar\u0131 nedeniyle s\u0131k s\u0131k ulusal ilgi toplad\u0131. 2004'te se\u00e7menler, oy kullanmak i\u00e7in kay\u0131t yapt\u0131rmak i\u00e7in vatanda\u015fl\u0131k kan\u0131t\u0131 gerektiren \u00d6neri 200'\u00fc y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe soktu. Amerika Birle\u015fik Devletleri Y\u00fcksek Mahkemesi bu k\u0131s\u0131tlamay\u0131 2013 y\u0131l\u0131nda kald\u0131rd\u0131.[38] 2010'da Arizona, t\u00fcm g\u00f6\u00e7menlerin her zaman g\u00f6\u00e7menlik belgelerini ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 gerektiren Senato Tasar\u0131s\u0131 1070'i y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe getirdi, ancak Y\u00fcksek Mahkeme 2012'de Arizona v. United States davas\u0131nda da bu yasan\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 ge\u00e7ersiz k\u0131ld\u0131.\n\nCo\u011frafya \n\nArizona, Four Corners eyaletlerinden biri olarak G\u00fcneybat\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndedir. Arizona, b\u00f6lgelere g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck alt\u0131nc\u0131 eyalettir ve New Mexico'dan sonra ve Nevada'dan \u00f6nce s\u0131ralanm\u0131\u015ft\u0131r. Eyaletin 113.998 mil karesinin (295.000\u00a0km\u00b2) yakla\u015f\u0131k %15'i \u00f6zel sekt\u00f6re aittir. \u015eehirlerin d\u0131\u015f\u0131nda kalan b\u00f6lgeler, \u00e7o\u011fu \u00e7\u00f6l olan bo\u015f arazilerdir. Kalan alan kamu orman ve park arazisi, devlet g\u00fcven arazisi ve K\u0131z\u0131lderili rezervasyonlar\u0131d\u0131r. Arizona'da, B\u00fcy\u00fck Kanyon, Saguaro ve Petrified Forest da dahil olmak \u00fczere 24 Mill\u00ee Park Hizmeti taraf\u0131ndan korunan site vard\u0131r.[40]\n\nArizona, eyaletin g\u00fcney k\u0131s\u0131mlar\u0131nda yer alan ve kakt\u00fcs gibi kserofit bitkilerinden olu\u015fan bir manzara a\u00e7\u0131s\u0131ndan zengin olan \u00c7\u00f6l Havza ve Silsile B\u00f6lgesi ile \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. Bu b\u00f6lgenin topografyas\u0131, tarih \u00f6ncesi volkanizma taraf\u0131ndan \u015fekillendirildi, ard\u0131ndan so\u011fuma ve buna ba\u011fl\u0131 \u00e7\u00f6kme geldi. \u0130klimi son derece s\u0131cak yazlara ve \u0131l\u0131man k\u0131\u015flara sahiptir. Eyalet, Colorado Platosu'nun y\u00fcksek \u00fclkesinin \u00e7amlarla kapl\u0131 kuzey-orta k\u0131sm\u0131yla daha az tan\u0131n\u0131r (bkz. Arizona Da\u011flar\u0131 ormanlar\u0131).\n\nG\u00fcneybat\u0131 Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin di\u011fer eyaletleri gibi, Arizona da y\u00fcksek da\u011flar, Colorado platosu ve mesalarla i\u015faretlenmi\u015ftir. Eyaletin kurakl\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen, Arizona'n\u0131n %27'si ormand\u0131r.[41] D\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck bat\u0131 sar\u0131\u00e7am\u0131 stand\u0131 Arizona'dad\u0131r.[43]\n\n1.998 fit (609 m) bir sarpl\u0131k olan Mogollon Rim, eyaletin orta b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc keser ve Colorado Platosu'nun g\u00fcneybat\u0131 kenar\u0131n\u0131 i\u015faretler. 2002'de bu, 2011 y\u0131l\u0131na kadar devlet tarihinin en k\u00f6t\u00fc yang\u0131n\u0131 olan Rodeo-Chediski Yang\u0131n\u0131'n\u0131n bir alan\u0131yd\u0131.\n\nKuzey Arizona'da bulunan B\u00fcy\u00fck Kanyon, Colorado Nehri taraf\u0131ndan oyulmu\u015f renkli, derin, dik kenarl\u0131 bir ge\u00e7ittir. Kanyon, D\u00fcnyan\u0131n Yedi Do\u011fa Harikas\u0131ndan biridir ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki ilk milli parklardan biri olan B\u00fcy\u00fck Kanyon Ulusal Park\u0131'nda bulunur. Ba\u015fkan Theodore Roosevelt, B\u00fcy\u00fck Kanyon b\u00f6lgesinin Milli Park olarak belirlenmesinin \u00f6nemli bir savunucusuydu ve genellikle da\u011f aslan\u0131 avlamak ve manzaran\u0131n tad\u0131n\u0131 \u00e7\u0131karmak i\u00e7in ziyaret ediyordu. Kanyon, Colorado Nehri'nin kanal\u0131 milyonlarca y\u0131l yarmas\u0131 sonucunda olu\u015fan B\u00fcy\u00fck Kanyon'un uzunlu\u011fu 466\u00a0km ve geni\u015fli\u011fi 6 ile 29\u00a0km aras\u0131nda de\u011fi\u015fir.\n\nArizona, d\u00fcnyan\u0131n en iyi korunmu\u015f g\u00f6kta\u015f\u0131 \u00e7arpma alanlar\u0131ndan birine ev sahipli\u011fi yap\u0131yor. Yakla\u015f\u0131k 50.000 y\u0131l \u00f6nce yarat\u0131lan Barringer G\u00f6kta\u015f\u0131 Krateri (daha \u00e7ok \"Meteor Krateri\" olarak bilinir), Colorado Platosu'nun y\u00fcksek ovalar\u0131n\u0131n ortas\u0131nda, Winslow'un yakla\u015f\u0131k 40\u00a0km bat\u0131s\u0131ndaki devasa bir deliktir. Baz\u0131lar\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck ev boyutunda olan par\u00e7alanm\u0131\u015f ve birbirine kar\u0131\u015fm\u0131\u015f kayalar\u0131n bir kenar\u0131, \u00e7evredeki ova seviyesinden 150 fit (46 m) y\u00fckselir. Kraterin kendisi yakla\u015f\u0131k 1,6 kilometre geni\u015fli\u011finde ve 170 m derinli\u011findedir.\n\nArizona, Hawaii ile birlikte, eyaletin kuzeydo\u011fu b\u00f6lgesindeki b\u00fcy\u00fck Navajo Ulusu'nun g\u00f6zlemlemesine ra\u011fmen, Yaz saati uygulamas\u0131n\u0131 g\u00f6zlemlemeyen iki ABD eyaletinden biridir.\n\nDepremler \n\nGenel olarak Arizona, g\u00fcney Kaliforniya'ya yak\u0131nl\u0131\u011f\u0131 nedeniyle orta derecede risk alt\u0131nda olan g\u00fcneybat\u0131 k\u0131sm\u0131 hari\u00e7, d\u00fc\u015f\u00fck deprem riski alt\u0131ndad\u0131r. \u00d6te yandan, kuzey Arizona, b\u00f6lgedeki \u00e7ok say\u0131da fay nedeniyle orta derecede risk alt\u0131ndad\u0131r. Phoenix'in yak\u0131n ve bat\u0131s\u0131ndaki b\u00f6lgeler en d\u00fc\u015f\u00fck riske sahiptir.[44]\n\nEn erken Arizona depremleri, Colorado Nehri'nin Kaliforniya taraf\u0131ndaki Fort Yuma'da kaydedildi. 1800'lerde \u0130mparatorluk Vadisi veya Meksika yak\u0131nlar\u0131nda merkezlenmi\u015flerdi. Douglas sakinleri, merkez \u00fcss\u00fc 64\u00a0km g\u00fcneyde, Meksika'n\u0131n Sonora eyaletinde yer alan 1887 Sonora depremini hissettiler.[45] Arizona merkezli oldu\u011fu bilinen ilk hasar veren deprem, 25 Ocak 1906'da, New Mexico, Socorro yak\u0131nlar\u0131nda merkezli bir dizi ba\u015fka deprem de dahil olmak \u00fczere meydana geldi. Flagstaff'ta \u015fok \u015fiddetliydi.\n\nEyl\u00fcl 1910'da, bir dizi 52 deprem, Flagstaff yak\u0131nlar\u0131ndaki bir in\u015faat ekibinin b\u00f6lgeyi terk etmesine neden oldu. Arizona'n\u0131n eyalet oldu\u011fu 1912'de, 18 A\u011fustos'ta bir deprem San Francisco S\u0131rada\u011flar\u0131'nda 50 millik bir \u00e7atla\u011fa neden oldu. Ocak 1935'in ba\u015flar\u0131nda, eyalet Yuma b\u00f6lgesinde ve B\u00fcy\u00fck Kanyon yak\u0131n\u0131nda bir dizi deprem ya\u015fad\u0131. Arizona, 1959'da 5,6 b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcnde bir sars\u0131nt\u0131yla en b\u00fcy\u00fck depremini ya\u015fad\u0131. Eyaletin kuzeybat\u0131s\u0131nda, Utah s\u0131n\u0131r\u0131na yak\u0131n Fredonia yak\u0131nlar\u0131nda merkezlendi. Sars\u0131nt\u0131 Nevada ve Utah s\u0131n\u0131r\u0131nda da hissedildi.[45]\n\n\u0130klim \n\nKuru hava ve berrak g\u00f6ky\u00fcz\u00fc, Arizona'n\u0131n karakteristik iklim \u00f6zelli\u011fidir. Hava ko\u015fullar\u0131, eyaletin kuzeyindeki da\u011flar ve g\u00fcneydeki \u00e7\u00f6l alanlar\u0131 aras\u0131nda b\u00fcy\u00fck bir de\u011fi\u015fiklik g\u00f6sterir. Eyalette g\u00f6zlenen en d\u00fc\u015f\u00fck s\u0131cakl\u0131k -40\u00a0\u00b0C, en y\u00fcksek s\u0131cakl\u0131k ise 53\u00a0\u00b0C'dir. Eyalet \u00e7ap\u0131nda, Ocak ay\u0131 s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 5\u00a0\u00b0C, Haziran ay\u0131 s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 ise, 27\u00a0\u00b0C'dir. Y\u0131ll\u0131k ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131, t\u00fcm eyalet genelinde ortalama 33\u00a0cm\u00b3't\u00fcr. Bu de\u011fer \u00e7\u00f6l b\u00f6lgelerinde ortalama 8\u00a0cm\u00b3'e kadar d\u00fc\u015fer.\n\nK\u00fclt\u00fcr \nArizona'da Phoenix Symphony Orchestra, Tucson Symphony Orchestra ve Flagstaff Symphony Orchestra gibi bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck orkestra vard\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra eyalette \u00e7ok say\u0131da tiyatro grubu mevcuttur. Bunlardan baz\u0131lar\u0131n\u0131 dili \u0130spanyolca olan gruplard\u0131r. Dans g\u00f6sterileri genellikle, klasik, modern ve etnik danslar \u00fczerine yo\u011funla\u015f\u0131r.\n\nArizona'da m\u00fczeler, k\u00fclt\u00fcrel miras\u0131, do\u011fal tarihi, sanat\u0131 ve eyaletin bat\u0131s\u0131yla ilgili bilgileri yans\u0131t\u0131r. Eyaletin baz\u0131 b\u00fcy\u00fck m\u00fczeleri; Phoenix Art Museum, The Tucson Museum of Art, the Museum of Northern Arizona ve Heard Museum of Anthropology and Primitive Art'd\u0131r. Ayr\u0131ca Arizona'da K\u0131z\u0131lderili kabilelerinin (Apa\u00e7i, Hopi ve Navaho kabileleri gibi) ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgeler de vard\u0131r. Bu b\u00f6lgelerin bir k\u0131sm\u0131nda yer alan K\u0131z\u0131lderili m\u00fczelerinde K\u0131z\u0131lderililerin k\u00fclt\u00fcr\u00fcyle ilgili g\u00f6steri ve sergiler d\u00fczenlenmektedir.\n\n\u00dcniversiteler \n3 \u00fcniversitesi vard\u0131r:\n Arizona State University\n Arizona \u00dcniversitesi\n Northern Arizona University\n\nTurizm \nArizona'da yirmi adet mesire yeri, yedi ormanl\u0131k b\u00f6lge, 21 eyalet park\u0131 vard\u0131r. B\u00fcy\u00fck Kanyon Ulusal Park\u0131, Amerika'n\u0131n en \u00fcnl\u00fc parklar\u0131ndan biridir ve her y\u0131l d\u00f6rt milyon ki\u015fi B\u00fcy\u00fck Kanyon'u g\u00f6rmeye gelir. Eyaletin di\u011fer \u00fcnl\u00fc mek\u00e2nlar\u0131 ise, Coronado National Memorial, Painted Rocks State Historic Park, Tombstone Courthouse State Historic Park ve Petrified Forest National Park'd\u0131r. Eyalet, bal\u0131k\u00e7\u0131lar, kamp\u00e7\u0131lar, avc\u0131lar ve turistlerin yan\u0131 s\u0131ra tarih, jeoloji ve arkeoloji ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131 i\u00e7in de ilgi \u00e7ekici bir yerdir.\n\nKaynak\u00e7a", "Arkansas (), ABD'nin G\u00fcney B\u00f6lgesi'ndeki eyaletlerinden biridir. Yakla\u015f\u0131k olarak 3 milyon n\u00fcfusu ile, 137.754\u00a0km\u00b2lik bir alan \u00fczerinde yer almaktad\u0131r. Da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeler ve ovalar olmak \u00fczere iki co\u011frafi alana ayr\u0131l\u0131r. Do\u011fudaki ve bat\u0131daki ovalar Mississippi Alluvial ve West Gulf Coastal d\u00fczl\u00fc\u011f\u00fcnden olu\u015fur. Kuzeyde ve bat\u0131daki da\u011fl\u0131k b\u00f6lgeler, Ozark Platosu (:en:Ozarks), Ouachita Da\u011flar\u0131 (:en:Ouachita Mountains) ve onlar\u0131n aras\u0131ndan akan Arkansas Nehri vadisidir.\n\nABD'nin 42. ba\u015fkan\u0131 Bill Clinton, Arkansas'ta do\u011fmu\u015f ve ba\u015fkan olmadan \u00f6nce bir s\u00fcre Arkansas valili\u011fi yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nArkansas, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin b\u00f6lgelere g\u00f6re en b\u00fcy\u00fck 29. ve en kalabal\u0131k 33. eyaletidir. Ba\u015fkenti ve en kalabal\u0131k \u015fehri, eyaletin orta kesimindeki Little Rock't\u0131r ve ula\u015f\u0131m, i\u015f, k\u00fclt\u00fcr ve h\u00fck\u00fbmet merkezidir. Fayetteville-Springdale-Rogers Metropolitan B\u00f6lgesi ve Fort Smith metropol b\u00f6lgesi de dahil olmak \u00fczere eyaletin kuzeybat\u0131 k\u00f6\u015fesi bir n\u00fcfus, e\u011fitim ve ekonomik merkezdir. Eyaletin do\u011fu kesimindeki en b\u00fcy\u00fck \u015fehir, Jonesboro ve g\u00fcneydo\u011fu kesimindeki en b\u00fcy\u00fck \u015fehriyse Pine Bluff't\u0131r.\n\nDaha \u00f6nce Frans\u0131z Louisiana's\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak ve Louisiana olarak bulunan Arkansas, Amerika Birle\u015fik Devletleri toprak sat\u0131n al\u0131mlar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak 15 Haziran 1836'da Birli\u011fe 25. eyalet olarak kabul edilmi\u015ftir. Deltan\u0131n \u00e7o\u011fu pamuk tarlalar\u0131 i\u00e7in geli\u015ftirilmi\u015fti ve oradaki toprak sahipleri b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde k\u00f6lele\u015ftirilmi\u015f Afrikal\u0131 Amerikal\u0131lar\u0131n eme\u011fine ba\u011fl\u0131yd\u0131. 1861'de Arkansas, Amerika Birle\u015fik Devletleri'nden ayr\u0131ld\u0131 ve \u0130\u00e7 Sava\u015f s\u0131ras\u0131nda Amerika Konfedere Devletleri'ne kat\u0131ld\u0131. 1868'de Birli\u011fe d\u00f6nd\u00fckten sonra Arkansas, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7ekli plantasyon ekonomisine ba\u011f\u0131ml\u0131l\u0131\u011f\u0131 nedeniyle ekonomik olarak s\u0131k\u0131nt\u0131 \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. Pamuk, \u00f6nde gelen tar\u0131m mahsul\u00fc olmaya devam etti ama sava\u015f\u0131n kaybedilmesi ve k\u00f6lelerin azalmas\u0131na ba\u011fl\u0131 olarak pamuk piyasas\u0131 geriledi. \u00c7ift\u00e7iler ve i\u015f insanlar\u0131 \u00e7e\u015fitlenmedi\u011fi ve ayr\u0131ca b\u00f6lgede \u00e7ok az sanayi yat\u0131r\u0131m\u0131 oldu\u011fu i\u00e7in eyalet, ekonomik olarak geri kald\u0131. 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n sonlar\u0131ndaysa, Afrikal\u0131-Amerikal\u0131 n\u00fcfusu haklar\u0131ndan mahrum etmek ve ay\u0131rmak i\u00e7in \u00e7e\u015fitli Jim Crow yasalar\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. 1950'lerde, sivil haklar hareketi s\u0131ras\u0131nda, Arkansas ve \u00f6zellikle Little Rock, okullar\u0131 entegre etme \u00e7abalar\u0131 i\u00e7in b\u00fcy\u00fck sava\u015f alanlar\u0131 olmu\u015ftur.\n\nBa\u015fl\u0131ca \u015fehirleri \n Little Rock (ba\u015fkent)\n Fort Smith\n North Little Rock\n Pine Bluff\n Jonesboro\n Fayetteville\n\nKaynak\u00e7a", "Yusuf N\u00e2bi, (Osmanl\u0131 T\u00fcrk\u00e7esi: \u0646\u0627\u0628\u06cc) Nab\u00ee, d. 1642; Urfa - \u00f6. 13 Nisan 1712; \u0130stanbul), Divan Edebiyat\u0131 \u015fairi.\n\nHayat\u0131 \n1642 senesinde Urfa'da do\u011fan Yusuf N\u00e2bi yokluk ve sefalet i\u00e7inde ya\u015fayarak b\u00fcy\u00fcr ve 24 ya\u015f\u0131ndayken de \u0130stanbul'a gider. Burada e\u011fitimine devam ederek \u015fiirleri ile tan\u0131nmaya ba\u015flar. Pa\u015fa vefat edince ise Halep'e gider. \u0130stanbul'da ge\u00e7irdi\u011fi d\u00f6nemde bir\u00e7ok \u00f6nemli isimle arkada\u015fl\u0131klar\u0131 olur, sarayla da baz\u0131 ili\u015fkiler kurar. Bunun da etkisiyle, Halep'te ge\u00e7irdi\u011fi y\u0131llarda (yakla\u015f\u0131k 25 y\u0131l) devletin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 imk\u00e2nlarla rahat bir hayat s\u00fcrd\u00fcr\u00fcr. Eserlerinin \u00e7o\u011funu Halep'te ge\u00e7irdi\u011fi bu y\u0131llarda kaleme al\u0131r. Daha sonra aras\u0131n\u0131n da iyi oldu\u011fu Halep Valisi Baltac\u0131 Mehmet Pa\u015fa Sadrazam olunca N\u00e2bi'yi yan\u0131na al\u0131r. Bu d\u00f6nemlerde N\u00e2bi, Darphane Eminli\u011fi, Ba\u015fmukabelecilik gibi g\u00f6revlerde bulunur. Ayr\u0131ca, baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re N\u00e2bi ayn\u0131 zamanda \u00e7ok g\u00fczel bir sese sahiptir ve m\u00fczik konusunda da fazlas\u0131yla ba\u015far\u0131l\u0131d\u0131r. \"Seyid Nuh\" ismiyle baz\u0131 besteleri oldu\u011fu bilinir. N\u00e2bi, \u0130stanbul'da 1712 y\u0131l\u0131nda \u00f6l\u00fcr. Kabri Karacaahmet Mezarl\u0131\u011f\u0131'nda Miskinler Tekkesi'ne giden yolun sol kenar\u0131nda olup, II. Mahmut ve II. Abd\u00fclhamit taraf\u0131ndan tamir ettirilir. Nabi baz\u0131 kaynaklara g\u00f6re esprilidir.\n\nD\u00f6nemi, \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n\nN\u00e2bi, Osmanl\u0131'n\u0131n duraklama devrinde ya\u015fam\u0131\u015f bir \u015fairdi, idare ve toplumdaki bozukluklara \u015fahit oldu. \u00c7evresindeki bu negatif olgular onu didaktik \u015fiir yazmaya itmi\u015f, eserlerinde devleti, toplumu ve sosyal hayat\u0131 ele\u015ftirmesine neden olmu\u015ftur. Ona g\u00f6re \u015fiir, hayat\u0131n kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan sorunlar\u0131n ve g\u00fcnl\u00fck hayat\u0131n i\u00e7inde olmal\u0131, hayattan, insandan ve insan\u00ee konulardan izole edilmemelidir. Bu y\u00fczden \u015fiirleri hayat ile al\u00e2kal\u0131, \u00e7\u00f6z\u00fcmler \u00fcretmeye \u00e7al\u0131\u015fan, yer yer nasihatta bulunan bir \u015fairdir. Eserlerinin herkes taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lmas\u0131 ve hayatla i\u00e7 i\u00e7e olmas\u0131n\u0131 istemesindendir belki de, kulland\u0131\u011f\u0131 dil yal\u0131n ve s\u00fcss\u00fczd\u00fcr.\n\n\"Bende yok sabr u s\u00fck\u00fbn, sende vefadan zerre; \u0130ki yoktan ne \u00e7\u0131kar fikredelim bir kere.\"\n\nN\u00e2 ve b\u00ee kelimeleri Fars\u00e7a 'yok' manas\u0131na gelmektedir. Bu beyitte Nab\u00ee mahlas\u0131n\u0131n olu\u015fumunu belirtmektedir.\n\nEserleri \n Hayr-\u00e2b\u00e2d\n Hayriyye\n Tuhfet\u00fc'l Harameyn\n S\u00fbrn\u00e2me\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n D\u00eev\u00e2n edebiyat\u0131\n\nKaynak\u00e7a\n\n1642 do\u011fumlular\n1712 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nDivan edebiyat\u0131 \u015fairleri\nOsmanl\u0131 \u015fairleri\n\u015eanl\u0131urfa do\u011fumlular\nKaracaahmet Mezarl\u0131\u011f\u0131'na defnedilenler", "Harita projeksiyonu, 3 boyutlu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn (k\u00fcre ya da elipsoit) matematiksel transformasyon ile iki boyutlu d\u00fczlemde (harita d\u00fczlemi) temsil edilmesi i\u015flemine denir. Harita projeksiyonunun yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn \u015feklini nas\u0131l de\u011fi\u015ftirdi\u011fini anlaman\u0131n kolay bir yolu merkezinde bir \u0131\u015f\u0131k kayna\u011f\u0131 bulundu\u011fu varsay\u0131lan yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn projeksiyon y\u00fczeyi denen bir y\u00fczeye iz d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesidir.\n\n\u00dczerine e\u015fit aral\u0131kl\u0131 meridyen ve paralellerin \u00e7izilmi\u015f oldu\u011fu yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn saydam oldu\u011funu farz ederek temiz bir ka\u011f\u0131d\u0131 ekvatordan te\u011fet olacak bir silindir \u015fekilde saral\u0131m ve d\u00fcnyan\u0131n ortas\u0131nda da bir \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n yand\u0131\u011f\u0131n\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnelim. Bu \u0131\u015f\u0131k yery\u00fcz\u00fcndeki \u015fekillerin g\u00f6lgesini ka\u011f\u0131d\u0131n \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcrecektir. Bu a\u015famadan sonra ka\u011f\u0131d\u0131m\u0131z\u0131 tekrar a\u00e7arak d\u00fczlem haline getirelim. K\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerinde meridyen ve paralellerin \u015feklinin farkl\u0131 oldu\u011fu ve \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde bozulma oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclecektir. Bu bozulmalar alan, uzunluk ve \u015fekil bozulmalar\u0131 olarak s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131labilir. Di\u011fer bir deyi\u015fle yery\u00fcz\u00fc \u00fczerindeki objelerin d\u00fczleme aktar\u0131lmalar\u0131 sonucunda, alanlar\u0131, uzunluklar\u0131 ve \u015fekilleri de\u011fi\u015fir.\n\nHarita projeksiyonlar\u0131nda yery\u00fcz\u00fc ya do\u011frudan d\u00fczleme ya da d\u00fczleme a\u00e7\u0131labilen y\u00fczeylere (silindir ve koni) izd\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Bu ba\u011flamda d\u00fczlem, silindir ve koni, projeksiyon y\u00fczeyleri olarak adland\u0131l\u0131rlar. Harita projeksiyonlar\u0131 projeksiyon y\u00fczeyine g\u00f6re \u00fc\u00e7e ayr\u0131l\u0131r:\n\n Azimutal projeksiyonlar (projeksiyon y\u00fczeyi d\u00fczlem)\n Silindirik Projeksiyonlar (projeksiyon y\u00fczeyi silindir)\n Konik projeksiyonlar (projeksiyon y\u00fczeyi koni)\n\nProjeksiyon y\u00fczeyinin yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn d\u00f6nme eksenine g\u00f6re konumu a\u00e7\u0131s\u0131ndan ise \u00fc\u00e7 durum s\u00f6z konusudur:\n Normal konum: D\u00fczlem kuzey ya da g\u00fcney kutbunda te\u011fet, silindir ya da koninin simetri ekseni yerin d\u00f6nme ekseni ile \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k\n Transversal konum: D\u00fczlem yerk\u00fcreye ekvator \u00fczerinde herhangi bir noktada te\u011fet, silindir ya da koninin simetri ekseni yerin d\u00f6nme eksenine dik\n E\u011fik konum: D\u00fczlem yerk\u00fcreye herhangi bir noktada te\u011fet, silindir ya da koninin simetri ekseni yerin d\u00f6nme ekseni ile herhangi bir a\u00e7\u0131 alt\u0131nda kesi\u015fiyor.\n\nProjeksiyon y\u00fczeyleri (d\u00fczlem, silindir ve koni) yerk\u00fcreye herhangi bir konumda te\u011fet olduklar\u0131 gibi yerk\u00fcreyi kesiyor da olabilirler. Bu ba\u011flamda te\u011fet projeksiyonlar ve kesen projeksiyonlardan s\u00f6z edilir. Baz\u0131 projeksiyon t\u00fcrlerinde ger\u00e7ek anlamda tan\u0131ml\u0131 bir projeksiyon y\u00fczeyi olmay\u0131p, yaln\u0131zca co\u011frafi koordinatlar ile d\u00fczlem koordinatlar aras\u0131ndaki ili\u015fkiler tan\u0131ml\u0131d\u0131r. Bu t\u00fcr projeksiyonlara ger\u00e7ek anlamda olmayan (pseudo) projeksiyonlar denir ve bu a\u00e7\u0131dan harita projeksiyonlar\u0131,\n\n ger\u00e7ek anlamda olan projeksiyonlar ve\n ger\u00e7ek anlamda olmayan projeksiyonlar\n\nolarak ikiye ayr\u0131l\u0131r.\n\nHarita projeksiyonu co\u011frafi koordinatlar\u0131 d\u00fczlem koordinatlarla (iki boyutlu Kartezyen koordinatlar) ili\u015fkilendirmek i\u00e7in matematiksel ve geometrik ili\u015fkilerden yararlan\u0131r. Bu ba\u011flamda bir harita projeksiyonu d\u00fczlem koordinatlar ile co\u011frafi koordinatlar aras\u0131nda iki fonksiyon ile tan\u0131mlan\u0131r.\n\nHarita projeksiyonlar\u0131, alanlar\u0131, belli y\u00f6nde uzunluklar\u0131, diferansiyel anlamda a\u00e7\u0131lar\u0131 koruyacak \u015fekilde tasarlanabilirler. Bu ba\u011flamda alan koruyan, uzunluk koruyan ve konform projeksiyonlardan s\u00f6z edilir. Diferansiyel anlamda a\u00e7\u0131 koruma \u00f6zelli\u011fine sahip projeksiyonlarda \u015fekillerin de\u011fi\u015fimi minimum olup, bazen a\u00e7\u0131 koruyan projeksiyonlar olarak da adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Ancak buradaki a\u00e7\u0131 koruma kavram\u0131n\u0131n diferansiyel anlamda oldu\u011fu, sonlu b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki a\u00e7\u0131lar\u0131n korunamayaca\u011f\u0131 unutulmamal\u0131d\u0131r.\n\nTeorik olarak sonsuz say\u0131da harita projeksiyonu tan\u0131mlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Literat\u00fcrde 400 civar\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f projeksiyon vard\u0131r. Bunlar\u0131n i\u00e7inde en az bir harita yapmak i\u00e7in kullan\u0131lm\u0131\u015f olanlar\u0131 olduk\u00e7a azd\u0131r. Pek az\u0131 ise standart harita \u00fcretiminde kullan\u0131l\u0131rlar.\n\nProjeksiyon se\u00e7imi\n haritan\u0131n kullan\u0131m amac\u0131na ve \u00f6l\u00e7e\u011fine,\n haritas\u0131 yap\u0131lacak b\u00f6lgenin yery\u00fcz\u00fcndeki konumuna,\n haritas\u0131 yap\u0131lacak b\u00f6lgenin b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne ve \u015fekline, \nba\u011fl\u0131 olarak yap\u0131l\u0131r.\n\nA\u015fa\u011f\u0131da genel olarak yery\u00fcz\u00fcn\u00fcn tamam\u0131n\u0131n g\u00f6sterimine y\u00f6nelik kullan\u0131lan baz\u0131 projeksiyon t\u00fcrleri hakk\u0131nda k\u0131saca bilgi verilmi\u015ftir.\n\nMercator silindirik projeksiyonu Mercator'un 1568'de yapt\u0131\u011f\u0131 ve kendi ad\u0131yla an\u0131lan silindirik projeksiyondur. Genellikle d\u00fcnya haritalar\u0131nda ve denizcilik ama\u00e7l\u0131 haritalarda kullan\u0131l\u0131r. Bu y\u00f6ntemle yap\u0131lan haritalarda meridyen ve paraleller birbirini dik keser. Konform bir projeksiyon olup \u015fekil bozulmalar\u0131 minimumdur. Ancak ekvatordan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a h\u0131zla artan alan bozulmalar\u0131 s\u00f6z konusudur.\n\nMiller Silindirik Projeksiyonu Mercator Projeksiyonuna benzer. Bu projeksiyonda da paraleller aras\u0131 uzakl\u0131k ekvatordan uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a artar. Ancak bu art\u0131\u015f Mercator Projeksiyonundaki art\u0131\u015ftan daha azd\u0131r. Bu y\u00fczden orta enlemlerdeki deformasyon da daha az olmaktad\u0131r.\n\nEckert IV Projeksiyonu Ger\u00e7ek anlamda olmayan silindirik bir projeksiyon olup, alan koruma \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. Kuzey ve g\u00fcney kutbu do\u011fru par\u00e7alar\u0131 olarak g\u00f6sterilir. Orta meridyen Ekvatorun yar\u0131s\u0131 uzunlu\u011fundad\u0131r. Genel olarak atlaslarda yer alan d\u00fcnya haritalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Alman Max Eckert taraf\u0131ndan 1936 y\u0131l\u0131nda sunulmu\u015ftur.\n\nMollweide Projeksiyonu Ger\u00e7ek anlamda olmayan silindirik bir projeksiyon olup, alan koruma \u00f6zelli\u011fi vard\u0131r. Orta meridyene g\u00f6re 90\u00b0 do\u011fu ve bat\u0131 meridyenleri bir daire olu\u015fturur. Di\u011fer meridyenler yar\u0131 elipsler \u015feklinde olup, kutuplar nokta ile g\u00f6sterilir. 1805 y\u0131l\u0131nda Alman Carl B. Mollweide taraf\u0131ndan sunulmu\u015ftur.\n\nWinkel Projeksiyonu Yery\u00fcz\u00fcn\u00fc minimum deformasyon ile g\u00f6sterebilen projeksiyonlardan birisidir. Alan, uzunluk ve a\u00e7\u0131 deformasyonlar\u0131 kabul edilebilir bir seviyede tutulmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya haritalar\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. 1914'te Alman Oswald Winkel taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir.\n\nVan der Grinten Projeksiyonu Alan, a\u00e7\u0131 ya da uzunluk koruma \u00f6zelli\u011fi yoktur. Yery\u00fcz\u00fc bir daire \u015feklinde izd\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcl\u00fcr. Kutuplara do\u011fru h\u0131zla artan deformasyonlar s\u00f6z konusudur. Amerikal\u0131 Alphons J. van der Grinten taraf\u0131ndan 1904 y\u0131l\u0131nda sunulmu\u015ftur.\n\nRobinson Projeksiyonu Amerikal\u0131 uzman Arthur Robinson taraf\u0131ndan 1963'te sunulmu\u015ftur. Optimum deformasyonlu bir projeksiyon olup, d\u00fcnya haritalar\u0131nda deformasyonlar a\u00e7\u0131s\u0131ndan olduk\u00e7a uygun bir g\u00f6sterim sa\u011flar. Bu nedenle \"do\u011fru g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fl\u00fc\"(orthophanic) olarak da nitelendirilir.\n\nGoode (Homolosine) Projeksiyonu Kesikli bir alan koruyan projeksiyonudur. Sin\u00fcsoidal projeksiyon ve Mollweide projeksiyonlar\u0131n\u0131n birle\u015ftirilmesi ile olu\u015fturulmu\u015ftur. Sin\u00fcsoidal projeksiyon ekvatorun 40 derece kuzey ve g\u00fcney enlemlerine kadar, Mollweide projeksiyonu ise bu enlemlerden kutuplara kadar olan b\u00f6lgede kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n\nUTM Silindirik Projeksiyonu UTM Projeksiyonu (\u0130ngUniversal Transverse Mercator) Mercator projeksiyonunun transversal konumda uygulanm\u0131\u015f halidir. Yery\u00fcz\u00fc i\u00e7in referans y\u00fczey elipsoit al\u0131nmas\u0131 durumunda projeksiyon form\u00fclleri Alman Gauss ve Kr\u00fcger taraf\u0131ndan geli\u015ftirildi\u011fi i\u00e7in Gauss-Kr\u00fcger Projeksiyonu olarak da bilinir. Projeksiyon y\u00fczeyi (silindir) yerk\u00fcreye bir meridyen boyunca te\u011fet olup, bu meridyen orta meridyen olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Orta meridyenden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a deformasyonlar\u0131n h\u0131zla artmas\u0131 nedeniyle orta meridyen civar\u0131nda bir \u015ferit boyunca kullan\u0131m\u0131 uygundur.\n\n\u0130ngilizce kaynaklarda genel olarak Transverse Mercator olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. Deformasyonlar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak amac\u0131yla yery\u00fcz\u00fc 6\u00b0lik boylam farklar\u0131 ile 60 dilime ayr\u0131larak uygulan\u0131\u015f\u0131 ise Universal Transverse Mercator olarak bilinir. 1960'larda United States Army Corps of Engineers taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015ftir. Her dilimde x ekseni orta meridyenin, y ekseni ise ekvatorun izd\u00fc\u015f\u00fcmlerine \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k olmak \u00fczere bir d\u00fczlem kartezyen koordinat sistemi tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Deformasyonlar\u0131 kontrol alt\u0131nda tutmak amac\u0131yla d\u00fczlem koordinatlar (x,y) k\u00fc\u00e7\u00fcltme ya da \u00f6l\u00e7ek fakt\u00f6r\u00fc olarak adland\u0131r\u0131lan bir katsay\u0131 ile (0.9996) \u00e7arp\u0131l\u0131rlar. Koordinatlar\u0131n k\u00fc\u00e7\u00fcltme fakt\u00f6r\u00fc ile \u00e7arp\u0131lmas\u0131n\u0131n geometrik anlam\u0131, projeksiyon y\u00fczeyinin (silindir) yerk\u00fcreyi kesiyor olmas\u0131d\u0131r.\n\nKoordinatlarda negatif de\u011ferlerden ka\u00e7\u0131nmak i\u00e7in y de\u011ferleri 500 000m ile toplan\u0131r. G\u00fcney yar\u0131mk\u00fcrede ise x de\u011ferleri 10 000 000m ile toplan\u0131r. \u0130ngilizcedeki \"Easting\" ve \"Northing\" kavramlar\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak \u00fczere y koordinat\u0131 \"Sa\u011fa\", x koordinat\u0131 ise \"Yukar\u0131\" olarak da isimlendirilir. \u00dclkemizdeki kullan\u0131mdan farkl\u0131 olarak \u0130ngilizce kaynaklarda x koordinat\u0131 \"Sa\u011fa\" (Easting), y koordinat\u0131 ise \"Yukar\u0131\" (Northing) olarak kullan\u0131l\u0131r. Ba\u015fka bir deyi\u015fle x ekseni Ekvatorun izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ile, y ekseni ise orta meridyenin izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fc ile \u00e7ak\u0131\u015f\u0131k al\u0131n\u0131r. \u00c7o\u011fu CBS yaz\u0131l\u0131m\u0131nda da koordinat sistemi bu \u015fekildedir.\n\nT\u00fcrkiye 1:25 000, 1:50 000, 1:100 000 ve 1: 250 000 \u00f6l\u00e7ekli standart topo\u011frafik harita tak\u0131mlar\u0131 bu projeksiyon sistemi temel al\u0131narak \u00fcretilmektedir.\n\nKaynak\u00e7a \n http://tr.wikipedia.org/wiki/Resim:Utmzylinderrp.jpg#file\n https://web.archive.org/web/20090816033836/http://www.iobildirici.com/downs/cografi_gk.pdf\n U\u00e7ar, \u0130pb\u00fcker, Bildirici (2004) Matematiksel Kartografya Harita Projeksiyonlar\u0131 Teorisi ve Uygulamalar\u0131, Atlas Yay\u0131n Da\u011f\u0131t\u0131m, \u0130stanbul (ISBN 975-6574-34-8)\n\n \nKartografi\n\u0130\u015flevler", "O\u011fuzlar, tarihi ad\u0131 ile Karab\u00f6rk Divan\u0131, \u0130skilip'e ba\u011fl\u0131 Karaviran adl\u0131 bir k\u00f6yken 1964\u2019te ad\u0131 Kara\u00f6ren olarak de\u011fi\u015ftirilerek bucak yap\u0131ld\u0131. 9 May\u0131s 1990'da O\u011fuzlar ad\u0131 ile \u00c7orum iline ba\u011fl\u0131 bir il\u00e7e oldu. \u00c7orum kent merkezine 54\u00a0km uzakl\u0131ktad\u0131r. \u0130l\u00e7e Merkez n\u00fcfusu 2876'd\u0131r. Merkez n\u00fcfusunun 1388'si erkek ve 1488'si kad\u0131nd\u0131r. \u0130l\u00e7e/Belde/K\u00f6y toplam n\u00fcfusu 2376'd\u0131r. K\u0131z\u0131l\u0131rmak nehri La\u00e7in ile s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 olu\u015fturur.\n\nBelediyesi 1965 y\u0131l\u0131nda kuruldu. \u0130lk Belediye ba\u015fkan\u0131 Hasan \u00d6zo\u011flu'dur. Ba\u015fkan Mecit\u00f6z\u00fc il\u00e7esinde \u00f6\u011fretmenlik yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Kara\u00f6ren kasabas\u0131 belediyeli\u011fe kavu\u015fmu\u015f ve Mustafa S\u00fcnnet\u00e7i \u00f6nderli\u011finde bir ekip Hasan \u00d6zo\u011flu'nu belediye reisli\u011fi yapmas\u0131 i\u00e7in Kara\u00f6ren'e getirmi\u015ftir. Kent su da\u011f\u0131t\u0131m sistemi 1973'te yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nO\u011fuzlar il\u00e7e halk\u0131 ge\u00e7imini ceviz,pirin\u00e7 yeti\u015ftiricili\u011fi, tah\u0131l \u00e7e\u015fitlerik\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apta hayvan besicili\u011fi, az da olsa ar\u0131c\u0131l\u0131k v.b faaliyetlerden kar\u015f\u0131lamakla beraber gen\u00e7 n\u00fcfus kesiminin i\u015fsizlik sebebiyle d\u0131\u015far\u0131 a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile \u00e7e\u015fitli mesleklerde s\u00f6z sahibi olmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ustal\u0131k alanlar\u0131 a\u015f\u00e7\u0131l\u0131k, garsonluk, in\u015faat ve toprak sanayi gibi de\u011fi\u015fik dallarda kendini g\u00f6stermi\u015ftir. O\u011fuzlar il\u00e7esi engebeli bir arazi yap\u0131s\u0131na sahip olup, rak\u0131m\u0131 650 metredir. \u0130l\u00e7e s\u0131n\u0131rlar\u0131ndan ge\u00e7en K\u0131z\u0131l\u0131rmak baraj in\u015faat\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flanana kadar il\u00e7eye hayat vermektedir, baraj \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 nedeniyle son y\u0131llarda il\u00e7e d\u0131\u015f\u0131na h\u0131zl\u0131 bir g\u00f6\u00e7 ya\u015fanmaktad\u0131r.\n\nObruk Baraj\u0131 \n\nObruk Baraj\u0131, O\u011fuzlar'da, K\u0131z\u0131l\u0131rmak \u00fczerinde, sulama, i\u00e7me suyu ve enerji \u00fcretmek amac\u0131yla 1996-2002 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda in\u015fa edilmi\u015f bir barajd\u0131r. 50.21 km\u00b2 alana sahiptir. Obruk Baraj Havzas\u0131 sanayi b\u00f6lgelerinden yal\u0131t, do\u011fal yap\u0131s\u0131 bozulmam\u0131\u015f, \u0130\u00e7 Anadolu b\u00f6lgesinin bitti\u011fi Karadeniz b\u00f6lgesinin ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 bir co\u011frafyada bulunmaktad\u0131r. Obruk Baraj\u0131 \u00c7orum\u2019un kuzeyinde dar bir vadide, geni\u015fli\u011fi 600-700 metreyi ge\u00e7meyen 30\u00a0km uzunlu\u011funda bir gerdanl\u0131k gibi olmu\u015ftur. G\u00fcneyden-kuzeye, do\u011fudan-bat\u0131ya uzanan s\u0131ra da\u011flar ormanlarla kapl\u0131 olup nefis do\u011fal g\u00fczellikler sunmaktad\u0131r. Buran\u0131n mikroklimas\u0131 meyve ve sebze yeti\u015ftirmeye olanak sa\u011flamaktad\u0131r. Bu da\u011flar 500 metreden 1500 metreye 2\u00a0km gibi k\u0131sa bir mesafede dik olarak y\u00fckseldiklerinden ve bir ge\u00e7i\u015f noktas\u0131nda olduklar\u0131ndan zengin yaban hayat\u0131n\u0131 ve endemik bitki t\u00fcrlerini i\u00e7erisinde bar\u0131nd\u0131rmaktad\u0131r. Obruk Baraj G\u00f6letinde su tutulmas\u0131 bu g\u00fczelliklere g\u00fczellik katm\u0131\u015ft\u0131r. Havzada su sporlar\u0131; yelken, k\u00fcrek, s\u00fcrat, bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131k gibi etkinliklerin yan\u0131nda; yama\u00e7 para\u015f\u00fct\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ve yayla turizmi a\u00e7\u0131s\u0131ndan son derece elveri\u015fli ortamlar mevcuttur. \u0130l\u00e7emiz ve bu havza sahip oldu\u011fu do\u011fal g\u00fczellikler ve ba\u015flat\u0131lan organik tar\u0131msal \u00fcretim potansiyeli ile ekokent olma y\u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck mesafeler kaydetmi\u015ftir. \u015eirin bir turizm beldesi olarak k\u0131sa zamanda lay\u0131k oldu\u011fu yere gelecektir. Bu durum, \u00c7orum ve \u00e7evresinin sahip oldu\u011fu k\u00fclt\u00fcr ve tarih turizmi hinterland\u0131n\u0131n geni\u015fletilmesine b\u00fcy\u00fck olanaklar sa\u011flayacakt\u0131r. Bu imkanlar\u0131 de\u011ferlendirerek b\u00f6lgeyi ve il\u00e7eyi turizme haz\u0131rlamak, Safranbolu, Amasra, Beypazar\u0131, Amasya gibi beldelere eklemek, b\u00f6lge ve \u00fclke turizmi i\u00e7in son derece \u00f6nemlidir.\n\nO\u011fuzlar Mahalleler \n Mahalleler; Birtatl\u0131, \u00c7e\u015fme, \u00c7ar\u015f\u0131, Karadonlu, G\u00f6lba\u015f\u0131, Karadonlu\n\nKaradonlu Canbaba \nO\u011fuzlar'\u0131n (Kara\u00f6ren) kurucusu olarak Karadonlu Can Baba kabul edilir. 13.y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Hac\u0131 Bekta\u015fi Veli'nin halifelerindendir.Mezar\u0131 t\u00fcrbe halinde \u015fu anda kendi ad\u0131 da verilen Karadonlu mahallesindeki O\u011fuzlar \u0130l\u00e7e M\u00fcft\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndedir.\n\nN\u00fcfus\n\nKaynak\u00e7a", "Antoni Gaud\u00ed ya da tam ad\u0131yla Antoni Pl\u00e0cid Guillem Gaud\u00ed i Cornet (25 Haziran 1852 - 10 Haziran 1926), \u0130spanya\u2019da Art Nouveau ak\u0131m\u0131n\u0131n \u0130spanyol \u00f6nc\u00fcs\u00fc olan Katalan mimar. Barselona\u2019n\u0131n en \u00fcnl\u00fc mimari eserlerinin yarat\u0131c\u0131s\u0131d\u0131r.\n\n25 Haziran 1852\u2019de Katalonya\u2019n\u0131n Reus kentinde do\u011fdu. Bir bak\u0131r ustas\u0131n\u0131n o\u011fludur. 1869\u2019da ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 mimari e\u011fitimi, askerlik hizmeti ve \u00e7e\u015fitli nedenlerle sekiz y\u0131l s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. 1878\u2019de e\u011fitimini tamamlad\u0131\u011f\u0131 Barselona kenti, t\u00fcm sanatsal etkinliklerinin merkezi olmu\u015f ve ki\u015fili\u011finin geli\u015fiminde b\u00fcy\u00fck yer tutmu\u015ftur. O d\u00f6nem, Barselona\u2019da \u00f6zellikle tekstil end\u00fcstrisinin geli\u015fmesiyle orta s\u0131n\u0131f\u0131n g\u00fc\u00e7lendi\u011fi, zenginli\u011fin ve \u015fehirsel geli\u015fimin artt\u0131\u011f\u0131 bir d\u00f6nemdi. Gaud\u00ed, Frans\u0131z mimar Eugene Viollet-le-Duc ve \u201cs\u00fcsleme, mimarinin kayna\u011f\u0131d\u0131r\u201d diyen \u0130ngiliz d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr John Ruskin\u2019in fikirlerinden etkilenmi\u015ftir. Zamanla 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n bask\u0131n tarihi stillerinin \u00f6tesine ge\u00e7erek, kendi s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 g\u00fc\u00e7 esteti\u011fini yaratm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130lk \u00f6nemli eseri, Vicens ailesi i\u00e7in 1883-1888 tarihleri aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 Barselona\u2019daki Casa Vicens adl\u0131 yazl\u0131k ev idi. Daha sonra Eusebi G\u00fcell adl\u0131 sanayici ile g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ili\u015fki kurarak bu aile i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 eserlerle Barselona\u2019da prestij edinmi\u015ftir. Bu eserler, G\u00fcell Pavilyonu, G\u00fcell Saray\u0131, G\u00fcell Mahzeni, Colonia G\u00fcell T\u00fcrbesi ve G\u00fcell Park\u0131\u2019d\u0131r. Di\u011fer \u00f6nemli eserleri aras\u0131nda Teresano Koleji, kendisine y\u0131l\u0131n binas\u0131 \u00f6d\u00fcl\u00fcn\u00fc kazand\u0131ran Celvet Evi, Bellesgurad Villas\u0131, Battlo Evi ve La Pedrera ad\u0131yla bilinen Casa Mil\u00e0 bulunur.\n\nEn \u00fcnl\u00fc eseri ise hayat\u0131n\u0131 adad\u0131\u011f\u0131, yap\u0131m\u0131 halen s\u00fcren La Sagrada Familia bazilikas\u0131d\u0131r. Gaud\u00ed, 1882\u2019de Francesc de Paula Villar y Lozano taraf\u0131ndan yap\u0131m\u0131na ba\u015flanan bu kiliseyi tamamlama i\u015fini 1883'te \u00fczerine ald\u0131. Gittik\u00e7e daha fazla zaman\u0131n\u0131 bu esere ay\u0131ran Gaud\u00ed, 1908\u2019de ba\u015fka proje almay\u0131 b\u0131rakt\u0131 ve 1926\u2019daki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar sadece La Sagrada Familia ile u\u011fra\u015ft\u0131. Gaudi, t\u00fcm mimari bilgisini karma\u015f\u0131k semboller sistemi ve inanc\u0131n gizemlerine ili\u015fkin g\u00f6rsel a\u00e7\u0131klamalarla birle\u015ftirerek bir 20. y\u00fczy\u0131l katedrali yaratmay\u0131 arzuluyordu. Sadece t\u00fcm enerjisini esere ay\u0131rmakla kalmad\u0131, st\u00fcdyosunu da in\u015faata ta\u015f\u0131d\u0131. 7 Haziran 1926'da, 73 ya\u015f\u0131nda bir trafik kazas\u0131 sonucu projesini tamamlayamadan \u00f6ld\u00fc ve La Sagrada Familia'ya g\u00f6m\u00fcld\u00fc.\n\n7 Haziran 1926'da Gaudi, bitmek \u00fczere olan eseri La Sagrada Familia'n\u0131n Sant Felip Neri kilisesi manzaras\u0131ndan bakmak i\u00e7in y\u00fcr\u00fcrken kendisine bir tramvay \u00e7arpt\u0131. Cebinde kimlik belgeleri olmad\u0131\u011f\u0131 ve peri\u015fan k\u0131yafetleri oldu\u011fu i\u00e7in i\u015fsiz evsiz bir dilenci zannedildi ve ilk anda acil yard\u0131m\u0131 alamad\u0131. Yerde hareketsizce yatarken yoldan ge\u00e7en baz\u0131 insanlar onu fark etti ve onu taksi ile Santa Creu Hastanesine ta\u015f\u0131d\u0131 ve burada ilk yard\u0131m ald\u0131.\n\nAncak Gaud\u00ed'nin durumu tedaviye ge\u00e7 kal\u0131nd\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in k\u00f6t\u00fcle\u015fti. Gaud\u00ed 10 Haziran 1926'da 73 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc ve iki g\u00fcn sonra defnedildi. Cenazesinde b\u00fcy\u00fck bir kalabal\u0131k vard\u0131. Mezar ta\u015f\u0131nda \u015fu yaz\u0131y\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r: Antoni Gaud\u00ed Cornet, 74 ya\u015f\u0131nda \u00f6rnek bir hayat adam\u0131 ve ola\u011fan\u00fcst\u00fc bir ustayd\u0131. Haziran 1926'n\u0131n onuncu g\u00fcn\u00fcnde Barselona'da dindar bir \u015fekilde \u00f6ld\u00fc; bundan b\u00f6yle o kadar b\u00fcy\u00fck bir insan\u0131n k\u00fclleri \u00f6l\u00fclerin dirili\u015fini bekler. Huzur i\u00e7inde yats\u0131n.\n\nGaud\u00ed, koyu bir Katolik ve ate\u015fli bir Katalan milliyet\u00e7isiydi. Katalanca konu\u015fman\u0131n yasalara ayk\u0131r\u0131 oldu\u011fu bir d\u00f6nemde, Katalanca konu\u015ftu\u011fu i\u00e7in tutukland\u0131\u011f\u0131 bilinir. \u0130lerleyen ya\u015f\u0131nda kendini tamamen dini bir yap\u0131ya adamas\u0131 da dindarl\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklan\u0131r.\n\nGaud\u00ed, bir dahi olarak kabul edilmekle birlikte renk k\u00f6r\u00fc oldu\u011funa dair bir iddia vard\u0131r. Bu iddiaya g\u00f6re, eserlerini yard\u0131mc\u0131s\u0131 Josep Maria Jujol olmadan yaratmas\u0131 m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildi.\n\nGaud\u00ed\u2019nin eserlerinin sekiz tanesi UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 Listesi'nde yer al\u0131r. Park G\u00fcell, Palau G\u00fcell ve Casa Mil\u00e0 1984\u2019te, La Sagrada Familia\u2019n\u0131n \u201c\u0130sa\u2019n\u0131n Do\u011fu\u015fu\u201d cephesi ile yeralt\u0131 t\u00fcrbesi, Casa Vicens, Casa Battlo ve Colonia G\u00fcell T\u00fcrbesi 2005'te UNESCO D\u00fcnya Miras\u0131 Listesi\u2019ne girmi\u015ftir.\n\nGaud\u00ed, 1908\u2019de iki Amerikal\u0131 giri\u015fimciden New York'ta bir otel yapma \u00f6nerisi alm\u0131\u015f ve 300 metre y\u00fcksekli\u011finde bir bina tasarlam\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu proje Gaud\u00ed\u2019nin 1901-1910 aras\u0131nda sanat\u00e7\u0131y\u0131 halsiz d\u00fc\u015f\u00fcren uzun s\u00fcreli hastal\u0131\u011f\u0131 nedeniyle ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. Gaud\u00ed'nin projesinin, 11 Eyl\u00fcl 2001\u2019de y\u0131k\u0131lan D\u00fcnya Ticaret Merkezi yerine yap\u0131lacak bina i\u00e7in uygulanmas\u0131 \u00f6nerilmi\u015ftir.\n\n2013'ten beri, Antonio'nun \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc g\u00fcn 10 Haziran onun an\u0131s\u0131na D\u00fcnya Art Nouveau G\u00fcn\u00fc olarak kutlanmaktad\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Antoni Gaud\u00ed hakk\u0131nda inceleme yaz\u0131s\u0131. \n Gaud\u00ed, per Josep Pla (un Homenot) \n La Sagrada Fam\u00edlia, per Josep Pla (Primera volada - Barcelona) \n Gaud\u00ed en el seu context social i cultural \n Gaud\u00ed Centre Reus , , , \n V\u00eddeo Gaud\u00ed, arquitecte i artes\u00e0 \n Casa Batll\u00f3 , , , \n Sagrada Fam\u00edlia , \n La Pedrera , , \n Gaudi: Designer , , \n \n \n Antoni Gaud\u00ed i Cornet \n \n Guell Palace Site , , , \n Church of Col\u00f2nia G\u00fcell virtual visit , , , , \n Gaud\u00ed Tours \n\n \n1852 do\u011fumlular\nTarragona ili do\u011fumlular\n1926 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n19. y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyollar\n20. y\u00fczy\u0131lda \u0130spanyollar\n19. y\u00fczy\u0131l mimarlar\u0131\n20. y\u00fczy\u0131l mimarlar\u0131\n\u0130spanyol vejetaryenler", "UTM Projeksiyonu, Merkat\u00f6r projeksiyonu k\u00fcrenin, kendisine ekvatorda te\u011fet olan silindire izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Gauss-Kr\u00fcger projeksiyonu ise k\u00fcrenin, bir ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenine te\u011fet olan silindire izd\u00fc\u015f\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Bu nedenle Gauss-Kr\u00fcger projeksiyonuna Transversal (yat\u0131k eksenli)\nMercator Projeksiyonu da denir. UTM ise American Military Services taraf\u0131ndan \u00fcretilmi\u015f, TM projeksiyonunu kullanan bir projeksiyondur.\n Projeksiyonda, te\u011fet meridyen boyunca d\u00fcnya \u00fczerindeki uzunluklar projeksiyondaki uzunluklara e\u015fit olur. Te\u011fet meridyenden uzakla\u015ft\u0131k\u00e7a deformasyon artar.\n Buna g\u00f6re d\u00fcnya, ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyenleri 6\u00b0'de bir de\u011fi\u015fen 60 dilime (zone) ayr\u0131l\u0131r ve referans enlemi ekvatordur. Her dilimin enlem geni\u015fli\u011fi 84\u00b0 kuzey, 80\u00b0 g\u00fcney enlemidir.\n Her dilimin ayr\u0131 bir koordinat sistemi vard\u0131r. Dilim orta meridyenleri X ekseni, ekvator da Y eksenidir. \u0130kisinin kesi\u015fimi ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131d\u0131r.\n X de\u011ferleri d\u00fcnyadaki uzunluklarla ayn\u0131, Y de\u011ferleri ise d\u00fcnyadakinden biraz b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Bu fark\u0131 azaltmak i\u00e7in X, Y de\u011ferleri mo = 0,9996 ile \u00e7arp\u0131l\u0131r.\n Y de\u011feri ba\u015flang\u0131\u00e7 meridyeninin solunda negatif olur. Bundan kurtulmak i\u00e7in Y de\u011ferine 500.000 eklenir.\n Bu durumda koordinatlara Sa\u011fa ve Yukar\u0131 de\u011fer denir. Uzunluk birimi metredir.\n\nKaynak\u00e7a \n https://web.archive.org/web/20051001082010/http://www.koeri.boun.edu.tr/jeodezi/bilgi/bilgi_notes/JEODEZI_BUKRDAE_GED.pdf\n\nCo\u011frafi koordinat sistemi\nHarita projeksiyonlar\u0131\nJeodezi", "M. \u00dcmit Serdaro\u011flu, (d. 1932 \u0130stanbul \u2013 \u00f6. 23 Eyl\u00fcl 2005, \u0130stanbul), T\u00fcrk arkeolog. Restorasyon uzman\u0131 mimar.\n\n1932 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul'da do\u011fan Prof. Dr. \u00dcmit Serdaro\u011flu, Ankara \u00dcniversitesi Dil ve Tarih Co\u011frafya Fak\u00fcltesi Arkeoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc'n\u00fc bitirdi ve 1959'da Ord. Prof. Dr. Ekrem Akurgal'\u0131n asistan\u0131 oldu. Arkaik \u0130on Mimarisi konusundaki tezi ile doktoras\u0131n\u0131 vermi\u015f, ard\u0131ndan iki y\u0131l Almanya\u2019n\u0131n Heilderberg \u00dcniversitesinde Prof. Roland Hampe\u2019nin yan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. 1967'de Ankara Devlet M\u00fchendislik Mimarl\u0131k Akademisi'nde ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 mimarl\u0131k e\u011fitimini 1974'te tamamlayan Serdaro\u011flu, 1969 y\u0131l\u0131nda Lykia ve Karia da Roma \u00c7a\u011f\u0131 Mimarisi konulu tezle do\u00e7entli\u011fini vermi\u015ftir. 1983'te profes\u00f6r oldu, ayn\u0131 y\u0131l An\u0131tlar Y\u00fcksek Kurulu'na \u00fcye se\u00e7ildi. Ege \u00dcniversitesi G\u00fczel Sanatlar Fak\u00fcltesi Mimarl\u0131k B\u00f6l\u00fcm\u00fc'nde restorasyon Anabilim Dal\u0131'n\u0131 kurarak pek \u00e7ok Y\u00fcksek Lisans \u00f6\u011frencisi yeti\u015ftirdi. Beykent \u00dcniversitesi'nde \u0130\u00e7 Mimarl\u0131k B\u00f6l\u00fcm Ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131. Maltepe \u00dcniversitesinde Fen Bilimleri Enstit\u00fcse M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc yan\u0131nda restorasyon y\u00fcksek lisans program\u0131 a\u00e7t\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 aras\u0131nda Bodrum tiyatrosu kaz\u0131 ve onar\u0131m\u0131, T\u00fcrkiye'de yerle\u015fme b\u00fct\u00fcn\u00fcne y\u00f6nelik ilk koruma plan\u0131 olan 'Gesi projesi', \u0130stanbul surlar\u0131n\u0131n onar\u0131m projeleri de yer ald\u0131. Serdaro\u011flu son olarak Hali\u00e7 \u00dcniversitesine ge\u00e7mi\u015f ve yeni bir restorasyon y\u00fcksek lisans program\u0131 a\u00e7mak \u00fczereydi. Yakla\u015f\u0131k 22 y\u0131ld\u0131r Assos kaz\u0131lar\u0131n\u0131 y\u00f6netti. Serdaro\u011flu Zeugma Giri\u015fim Grubu Kaz\u0131 Koordinat\u00f6r\u00fc idi. Suna Han\u0131mla Evli olup, Burak ve Bu\u011fra isimli iki erkek \u00e7ocuk babas\u0131 olan Serdaro\u011flu 2005 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda vefat emi\u015ftir.\n\nKaynak\u00e7a\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n Assos (Behramkale), ISBN 975-7538-75-2\n Eski\u00e7a\u011fda T\u0131p, ISBN 975-7938-05-X\n Lykia-Karia'da Roma Tap\u0131nak Mimarl\u0131\u011f\u0131, ISBN 975-6561-63-7\n\n1932 do\u011fumlular\n\u0130stanbul do\u011fumlular\n2005 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nT\u00fcrk arkeologlar\n20. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk mimarlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l T\u00fcrk mimarlar\u0131\nAnkara \u00dcniversitesi Dil ve Tarih-Co\u011frafya Fak\u00fcltesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nEge \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nBeykent \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nMaltepe \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nHali\u00e7 \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\n\u0130stanbul'da \u00f6lenler\nUNESCO T\u00fcrkiye Mill\u00ee Komisyonu Y\u00f6netim Kurulu \u00dcyeleri", "Gerardus Mercator (5 Mart 1512 - 2 Aral\u0131k 1594), 16. y\u00fczy\u0131l Alman-Flemenk haritac\u0131, co\u011frafyac\u0131 ve kozmograft\u0131r.\n\nSabit kerterizli gemi rotalar\u0131n\u0131 yani kerte hatt\u0131n\u0131 do\u011frularla g\u00f6steren ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde seyr\u00fcsefer haritalar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 kullan\u0131lmakta olan yeni bir projeksiyon ile yapt\u0131\u011f\u0131 1569 d\u00fcnya haritas\u0131 ile tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nMercator, Hollanda haritac\u0131l\u0131k ekol\u00fcn\u00fcn kurucular\u0131ndan biridir ve ekol\u00fcn alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 16. ve 17. y\u00fczy\u0131llardaki en \u00f6nemli temsilcisi say\u0131lmaktad\u0131r. Ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nemde d\u00fcnyan\u0131n en tan\u0131nm\u0131\u015f co\u011frafyac\u0131s\u0131yd\u0131 ancak buna ek olarak teoloji, felsefe, tarih, matematik ve manyetizma ile de ilgileniyordu ve ayn\u0131 zamanda usta bir hakkak ve hattatt\u0131, ayr\u0131ca d\u00fcnya k\u00fcreleri ve bilimsel enstr\u00fcmanlar da yapmaktayd\u0131.\n\nD\u00f6neminin b\u00fcy\u00fck \u00e2limlerinin aksine \u00e7ok az seyahat eden Mercator'un co\u011frafya bilgisi binden fazla kitap ve haritadan olu\u015fan k\u00fct\u00fcphanesine, ziyaret\u00e7ilerine ve di\u011fer \u00e2limlerle, devlet adamlar\u0131yla, seyyahlarla, t\u00fcccarlarla ve denizcilerle alt\u0131 farkl\u0131 dilde yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7ok say\u0131da yaz\u0131\u015fmalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Mercator'un ilk haritalar\u0131 duvara asmaya uygun b\u00fcy\u00fck formatl\u0131yd\u0131 ancak ya\u015fam\u0131n\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131nda daha k\u00fc\u00e7\u00fck formatl\u0131 100'den fazla yeni b\u00f6lgesel harita yapt\u0131 ve bunlar\u0131 1595 y\u0131l\u0131nda Atlas'\u0131nda toplad\u0131. Bu eseri Atlas kelimesinin co\u011frafya ba\u011flam\u0131nda ilk kullan\u0131l\u0131\u015f\u0131d\u0131r. Mercator asl\u0131nda bu kelimeyi yaln\u0131zca harita koleksiyonu anlam\u0131nda de\u011fil evrenin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131, tarihi ve tan\u0131m\u0131 \u00fczerine olan Cosmologia adl\u0131 bilimsel eseri i\u00e7in kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu kelimeyi se\u00e7mesinin nedeni, ilk b\u00fcy\u00fck co\u011frafyac\u0131 olarak niteledi\u011fi Mauretania Kral\u0131 Atlas'a ithaf etmektir. Mitolojiye g\u00f6re Kral Atlas, Titan Atlas'\u0131n o\u011fludur ancak bu iki mit k\u0131sa s\u00fcrede birle\u015fmi\u015ftir.\n\nMercator'un gelirinin \u00e7o\u011fu d\u00fcnya ve g\u00f6kk\u00fcre k\u00fcrelerinin sat\u0131\u015f\u0131nda gelmekteydi. Altm\u0131\u015f y\u0131l boyunca d\u00fcnyan\u0131n en kaliteli k\u00fcreleri olarak kabul edilen bu k\u00fcreler o kadar \u00e7ok say\u0131da sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ki g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar \u00e7ok say\u0131da kalabilmi\u015ftir. Bu giri\u015fimi k\u00fcrelerin yap\u0131lmas\u0131, haritalar\u0131n bas\u0131lmas\u0131, k\u00fcrelerin durdu\u011fu dayanaklar\u0131n \u00fcretilmesi, paketlenmesi ve Avrupa'n\u0131n tamam\u0131na da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 i\u00e7eren b\u00fcy\u00fck bir giri\u015fimdi. Ayn\u0131 zamanda \u00f6zellikle astronomi ve astroloji geometrisini incelemek \u00fczere kullan\u0131lan annuli astronomici (astronomi halkalar\u0131) ile usturlap olmak \u00fczere bilimsel enstr\u00fcmanlar\u0131 ile de tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nMercator co\u011frafya, felsefe, kronoloji ve teoloji \u00fczerine eserler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Duvar haritalar\u0131n\u0131n tamam\u0131nda g\u00f6sterdi\u011fi b\u00f6lgelerle ilgili ayr\u0131nt\u0131l\u0131 metinler bulunmaktad\u0131r. \u00d6rne\u011fin 1569 tarihli me\u015fhur haritas\u0131nda on be\u015f lejantta 5,000'den fazla kelimelik a\u00e7\u0131klama bulunur. 1595 tarihli Atlas'\u0131nda 120 sayfa kadar harita ve desenli ba\u015fl\u0131k sayfas\u0131 olmakla beraber daha fazla say\u0131da sayfa evrenin yarat\u0131l\u0131\u015f\u0131na dair g\u00f6r\u00fc\u015fleri ile haritalarda g\u00f6sterilen t\u00fcm \u00fclkelerin tan\u0131mlamalar\u0131na ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kronoloji tablosu 400 sayfa kadar tutmakta ve yarat\u0131l\u0131\u015ftan itibaren hanedanlar\u0131n, ba\u015fl\u0131ca siyasal ve asker\u00ee olaylar\u0131n, yanarda\u011f patlamalar\u0131n\u0131n, depremlerin ve tutulmalar\u0131n tarihini vermektedir. Ayn\u0131 zamanda Yeni ve Eski Ahit \u00fczerine de yazm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKatolik bir ailenin o\u011flu olan Mercator, Martin Luther'in Protestanl\u0131k ak\u0131m\u0131n\u0131n geli\u015fti\u011fi d\u00f6nemde koyu bir Hristiyand\u0131. Kendini hi\u00e7bir zaman Lutherci olarak tan\u0131mlamam\u0131\u015f olsa da Protestanl\u0131\u011fa a\u00e7\u0131k\u00e7a sempati beslemekteydi ve bu nedenle sapk\u0131nl\u0131kla (Lutheranye) su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131. Alt\u0131 ay kald\u0131\u011f\u0131 hapishaneden yara bere almadan kurtulmu\u015ftur. Zul\u00fcm g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc bu d\u00f6nem muhtemelen Katolik Leuven'den (Louvain) ayr\u0131l\u0131p daha toleransl\u0131 Duisburg'a ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n ba\u015fl\u0131ca nedenidir. Ya\u015fam\u0131n\u0131n son otuz y\u0131l\u0131n\u0131 Dusiburg'da ge\u00e7irdir. Mercator'un arkada\u015f\u0131 ve ilk biyografisini yazan Walter Ghim, onu a\u011f\u0131rba\u015fl\u0131 ama arkada\u015f ortam\u0131nda g\u00fclery\u00fczl\u00fc ve n\u00fcktedan olarak tan\u0131mlar. Di\u011fer \u00e2limlerle tart\u0131\u015fmaktan b\u00fcy\u00fck haz duyan Mercator dindard\u0131 ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar \u00e7al\u0131\u015fkand\u0131.\n\nYa\u015fam\u0131\n\n\u00c7ocuklu\u011fu\n\nGerardus Mercator Hubert de Kremer ve e\u015fi Emerance'\u0131n yedinci \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geldi. Do\u011fdu\u011funda Geert De Kremer (ya da Gerhard De Cremer) ad\u0131 verildi. Evleri g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Almanya's\u0131nda bulunan J\u00fclich D\u00fckal\u0131\u011f\u0131'n\u0131n Gangelt kentiydi ancak do\u011fdu\u011fu s\u0131rada ailesi g\u00fcn\u00fcm\u00fcz Bel\u00e7ika's\u0131nda bulunan Flandra Kontlu\u011fu'nun Rupelmonde adl\u0131 kasabas\u0131nda ya\u015fayan Hubert'in abisi (ya da amcas\u0131) Gisbert De Kremer'i ziyaret ediyordu. Yoksul bir ayakkab\u0131c\u0131 olan Hubert'in aksine rahip olan Gisbert ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 toplulukta \u00f6nde gelen ki\u015filerden birisiydi. Aile Rupelmonde'da alt\u0131 ay kadar k\u0131sa bir s\u00fcre kald\u0131ktan sonra Mercator'un \u00e7ocuklu\u011funun ilk y\u0131llar\u0131n\u0131 ge\u00e7irdi\u011fi Gangelt'e geri d\u00f6nd\u00fc.\n\nAlt\u0131 y\u0131l sonra 1518'de aile muhtemelen Gangelt'te k\u0131tl\u0131k, veba ve kanunsuzluk y\u00fcz\u00fcnden k\u00f6t\u00fcle\u015fen ko\u015fullar nedeniyle Rupelmonde'ata\u015f\u0131nd\u0131. Mercator, Gangelt'ten sonra geldi\u011fi Rupelmonde'da muhtemelen yedi ya\u015f\u0131nda yerel okula gitti ve burada okuma, yazma, aritmetik ve Latince \u00fczerine temel bilgileri ald\u0131.\n\nMilliyeti sorunsal\u0131\n\nMercator'un milliyeti ihtil\u00e2fl\u0131 bir konudur. 1868 y\u0131l\u0131nda, me\u015fhur 1569 d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131n 300. y\u0131l\u0131 nedeniyle yap\u0131lan haz\u0131rl\u0131klar\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olarak Bel\u00e7ikal\u0131 Jean Van Raemdonck, Flemenk co\u011frafyac\u0131 Mercator'un yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 biyografisinde atalar\u0131n\u0131 Rupelmonde'a dayand\u0131ran spek\u00fclatif bir De Kremer aile a\u011fac\u0131 da bulunmaktayd\u0131. 1869 y\u0131l\u0131nda Duisburg'da Alman Arthur Breusing Alman co\u011frafyac\u0131 Mercator \u00fczerine yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 kitapta ailesinin J\u00fclich'ten oldu\u011fu, ana rahmine J\u00fclich'te d\u00fc\u015ft\u00fc\u011f\u00fc ve ailesinin Rupelmonde'u ziyareti s\u0131ras\u0131nda do\u011fmu\u015f olmas\u0131n\u0131n Alman milliyetinden olmas\u0131 ger\u00e7e\u011fini ge\u00e7ersiz saymad\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmi\u015ftir. Tart\u0131\u015fma 1914 y\u0131l\u0131nda Heinrich Averdunk'un Van Raemdonck'un kurgular\u0131na sald\u0131rmas\u0131 ve 16. y\u00fczy\u0131lda J\u00fclich'te Kremer ad\u0131n\u0131n \u00e7ok say\u0131da bulunmas\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcrerek Breusing'in Mercator'un Alman oldu\u011fu iddias\u0131n\u0131 desteklemesiyle devam etmektedir.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde, babas\u0131 Hubert'in do\u011fum yerine ya da ge\u00e7mi\u015fine dair herhangi bir kan\u0131t\u0131n bulunmamas\u0131na ra\u011fmen \u00e7ok say\u0131da Bel\u00e7ikal\u0131 ve Alman Mercator'un kendi milliyetlerinden oldu\u011funu iddia etmeye devam etmektedir. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz bilim insanlar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011fu tarafs\u0131z bir tutum tak\u0131narak Mercator'un milliyeti konusunda sessiz kalmakta ancak pop\u00fcler eserler herhangi bir kan\u0131t g\u00f6stermeden milliyetini bazen Bel\u00e7ikal\u0131 bazen de Alman diye g\u00f6stermektedir.\n\n's-Hertogenboschdaki Okul 1526\u20131530\n\nHubert'in 1526'da \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Gisbert Mercator'un vasisi oldu. Mercator'un kendisi gibi rahip olaca\u011f\u0131 umuduyla 15 ya\u015f\u0131ndaki Geert'i Brabant D\u00fckl\u00fc\u011f\u00fc'nde 's-Hertogenboschda bulunan Fratres Vitae Communis tarikat\u0131n\u0131n okuluna g\u00f6nderir. Tarikat ve okul, \u0130ncil'e b\u00fcy\u00fck vurgu yapan ama ayn\u0131 zamanda da Katolik Kilisesi'Nin dogmalar\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a onaylamad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirten karizmatik Geert Groote taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftur. Bu iki \u00f6zellik de birka\u00e7 y\u0131l \u00f6nce Martin Luther taraf\u0131ndan \u00f6nerilen yeni \"itizaller\"di. Ya\u015fam\u0131nda benzer d\u00fcsturlar\u0131 izleyen Mercator bunun ceremesini de \u00e7ekti.\n\nOkulda bulundu\u011fu s\u0131ralarda okul Georgius Macropedius taraf\u0131ndan idare ediliyordu ve Geert onun rehberli\u011finde \u0130ncil, trivium (Latince, mant\u0131k ve bel\u00e2gat) ve Aristoteles'ten felsefe, B\u00fcy\u00fck Plinius'tan do\u011fa tarihi ile Batlamyus'tan co\u011frafya gibi kl\u00e2sikleri \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Okulda yap\u0131lan t\u00fcm e\u011fitim Latinceydi ve Latince okuyup yazabilen ve konu\u015fabilen Geert kendine Latince yeni bir isim de alm\u0131\u015ft\u0131r: Gerardus Mercator Rupelmundanus. Mercator, t\u00fcccar anlam\u0131na gelen Kremer'in Latince \u00e7evirisidir. Tarikat\u0131n \"scriptorium\"u (hattatlar odas\u0131) \u00e7ok tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 ve Mercator burada daha sonraki eserlerinde kullanaca\u011f\u0131 italik yaz\u0131y\u0131 \u00f6\u011frenmi\u015fti. Mercator'dan k\u0131rk y\u0131l \u00f6nce ayn\u0131 okula giden Erasmus'un da tan\u0131kl\u0131k etti\u011fi \u00fczere tarikat ayn\u0131 zamanda m\u00fckemmeliyet\u00e7ili\u011fi ve disiplini ile de tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.\n\nLeuven \u00dcniversitesi 1530\u20131532\nMercator daha sonra tan\u0131nm\u0131\u015f Leuven \u00dcniversitesi'ne gitti. Latince tam ad\u0131 \u00fcniversitenin 1530 y\u0131l\u0131na ait kay\u0131tlar\u0131nda yer almaktad\u0131r. Yoksul olarak kaydedilmesine kar\u015f\u0131n \u00fcniversitenin zengin \u00f6\u011frencileri ile birlikte yat\u0131l\u0131 olarak kald\u0131. Bu \u00f6\u011frenciler aras\u0131nda daha sonradan \u00fcnlenecek ve Mercator'un ya\u015fam\u0131 boyunca arkada\u015f\u0131 olacak olan anatomici Andreas Vesalius, devlet adam\u0131 Antoine Perrenot ile teolog George Cassander say\u0131labilir.\n\n\u00dcniversitede verilen ilk genel akademik derece olan Magister derecesi Aristoteles'in do\u011frulu\u011funu kabul etmi\u015f olan muhafazak\u00e2r skolastik felsefenin etkisi alt\u0131nda felsefe, teoloji ve Antik Yunanca e\u011fitimi \u00fczerine \u015fekillendirilmi\u015fti. Her ne kadar trivium'dan sonra quadrivium (aritmetik, geometri, astronomi ve m\u00fczik) da \u00f6\u011fretilse de teoloji ve felsefe ile k\u0131yasland\u0131\u011f\u0131nda kapsamlar\u0131 s\u0131n\u0131rl\u0131d\u0131r. Mercator ilk \u00fc\u00e7 konuyu sonraki y\u0131llarda daha da detayl\u0131 olarak \u00e7al\u0131\u015facakt\u0131r. Mercator \u00fcniversiteden Magister derecesiyle 1532 y\u0131l\u0131nda mezun oldu.\n\nAnvers 1532\u20131534\n\nMagister derecesi alm\u0131\u015f bir ki\u015fi normalde Leuven'in Teoloji, T\u0131p, Kilise hukuku ve Roma hukuku'ndan olu\u015fan d\u00f6rt fak\u00fcltesinden birinde e\u011fitimine devam etmesiydi. Gisbert Mercator'un teoloji \u00fczerine e\u011fitimine devam edip rahip olmas\u0131n\u0131 ummu\u015f olsa da yirmi ya\u015f\u0131na gelmi\u015f \u00e7o\u011fu delikanl\u0131 gibi ilk ciddi \u015f\u00fcphelerini ya\u015fayan Mercator bu yolda devam etmedi. Sorun \u00fcniversiteye h\u00e2kim olan Aritoteles'in \u00f6\u011fretileri ile kendi \u0130ncil et\u00fctleri ve bilimsel g\u00f6zlemleri aras\u0131ndaki \u00f6zellikle yarat\u0131l\u0131\u015f ve d\u00fcnyan\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131 \u00fczerine olan \u00e7eli\u015fkiydi. Bu tarz \u015f\u00fcpheler \u00fcniversitede sapk\u0131nl\u0131k say\u0131lmaktayd\u0131 ve muhtemelen s\u0131n\u0131fta yap\u0131lan tart\u0131\u015fmalarda s\u00f6yledikleriyle \u00e7oktan yetkililerin dikkatini \u00e7ekmi\u015fti bereket versin ki hissettiklerini yaz\u0131ya d\u00f6kmemi\u015ftir. Leuven'den ayr\u0131l\u0131p Anvers'e giderek orada zaman\u0131n\u0131 felsefe konular\u0131 \u00fczerine d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ay\u0131rd\u0131. Ya\u015fam\u0131n\u0131n bu d\u00f6nemi kay\u0131tlarda belirsizlik i\u00e7indedir. Muhtemelen \u00e7ok say\u0131da eser okumu\u015f ancak \u0130ncil'de yazan d\u00fcnya ile co\u011frafi d\u00fcnya aras\u0131nda daha da fazla \u00e7eli\u015fkiyi fark etmi\u015ftir ki bu farkl\u0131l\u0131klar ya\u015fam\u0131n\u0131n geri kalan\u0131nda onu s\u00fcrekli me\u015fgul edecektir. Kendi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ile Aristoteles'in d\u00fcnyas\u0131 aras\u0131nda bir uzla\u015fma sa\u011flayamam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBu d\u00f6nemde Mercator Mechelen manast\u0131r\u0131nda ya\u015fayan Fransisken ke\u015fi\u015f Monachus ile g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcyordu. H\u00fcmanist g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fc ve Aristoteles'in \u00f6\u011fretilerinden ayr\u0131l\u0131\u015f\u0131 ile zaman zaman kilise yetkilileriyle \u00e7at\u0131\u015fmaya d\u00fc\u015fen Monachus'un co\u011frafya \u00fczerine olan g\u00f6r\u00fc\u015fleri ara\u015ft\u0131rma ve g\u00f6zleme dayanmaktayd\u0131. Mercator harita koleksiyonu ve V. Karl'\u0131n ba\u015f dan\u0131\u015fman\u0131 Jean Carondelet i\u00e7in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 \u00fcnl\u00fc yerk\u00fcresi ile Monachus'tan etkilenmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Bu yerk\u00fcre Mercator'un yan\u0131na \u00e7\u0131rak olarak girece\u011fi Leuven'li kuyumcu Gaspar van der Heyden (Gaspar a Myrica yak. 1496\u2013 yak. 1549) taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bu g\u00f6r\u00fc\u015fmeler muhtemelen teoloji ile ilgili sorunlar\u0131n\u0131 bir kenara b\u0131rak\u0131p kendini co\u011frafyaya vermesine neden olmu\u015f olabilir. Sonradan \u015funlar\u0131 s\u00f6yleyecektir: \"Gen\u00e7li\u011fimden beri co\u011frafya benim as\u0131l ilgi alan\u0131m oldu. Yaln\u0131zca D\u00fcnya'n\u0131n tan\u0131mlanmas\u0131n\u0131 de\u011fil d\u00fcnyay\u0131 olu\u015fturan t\u00fcm mekanizmay\u0131 sevdim.\"\n\nLeuven 1534\u20131543\n1534 y\u0131l\u0131n\u0131n sonuna do\u011fru 22 ya\u015f\u0131ndaki Mercator Leuven'e d\u00f6nd\u00fc ve kendini Gemma Frisius'un rehberli\u011finde co\u011frafya, matematik ve astronomi \u00e7al\u0131\u015fmaya verdi. Kendinden d\u00f6rt ya\u015f b\u00fcy\u00fck olan Gemma'n\u0131n arkada\u015fl\u0131\u011f\u0131 ve yard\u0131m\u0131 sayesinde iki y\u0131l i\u00e7inde matematik \u00fczerine ustala\u015ft\u0131 ve \u00fcniversite taraf\u0131ndan \u00f6\u011frencilere \u00f6zel ders vermek \u00fczere izin ald\u0131. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalarda kullan\u0131lan baz\u0131 matematiksel enstr\u00fcmanlar Gemma taraf\u0131ndan tasarlanm\u0131\u015ft\u0131 ve Mercator da k\u0131sa s\u00fcrede bunlar\u0131n \u00fcretimi konusunda pirin\u00e7 ile \u00e7al\u0131\u015fma, \u00f6l\u00e7ekleri hesaplama i\u00e7in matematik ve hakkakl\u0131k gibi becerileri geli\u015ftirdi.\n\nGemma ve Gaspar Van der Heyden 1529 y\u0131l\u0131nda yerk\u00fcrelerini tamamlam\u0131\u015ft\u0131 ancak 1535 y\u0131l\u0131nda son co\u011frafi ke\u015fifleri de i\u00e7erecek yeni bir yerk\u00fcre yapmay\u0131 planl\u0131yorlard\u0131. Yerk\u00fcre par\u00e7alar\u0131 tahta yerine bak\u0131r \u00fczerine kaz\u0131lacakt\u0131 ve metin yaz\u0131s\u0131 \u00f6nceki yerk\u00fcrelerde oldu\u011fu gibi kal\u0131n Roman karakterleri yerine zarif italik yaz\u0131 ile yaz\u0131lacakt\u0131. Yerk\u00fcre Gemma'n\u0131n i\u00e7eri\u011fi ara\u015ft\u0131rmas\u0131, Van der Heyden'in co\u011frafi k\u0131sm\u0131 Mercator'un da metinleri kaz\u0131mas\u0131 ile yap\u0131lan ortak bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n \u00fcr\u00fcn\u00fcyd\u00fc. Yerk\u00fcre 1536'da tamamland\u0131 ve kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olan g\u00f6kk\u00fcre de bir y\u0131l sonra bitti. \u00c7ok be\u011fenilen bu k\u00fcreler olduk\u00e7a pahal\u0131yd\u0131 ve yapt\u0131\u011f\u0131 matematiksel enstr\u00fcmanlar ile verdi\u011fi derslerden de kazand\u0131\u011f\u0131 paralarla Mercator evlenip bir aile kuracak duruma gelmi\u015fti. Barbara Schellekens ile Eyl\u00fcl 1536'da evlendi ve alt\u0131 \u00e7ocuklar\u0131n\u0131n ilki olan Arnold bir y\u0131l sonra d\u00fcnyaya geldi.\n\nMercator'un haritac\u0131l\u0131k d\u00fcnyas\u0131na giri\u015fi Gemma'n\u0131n yerk\u00fcrelerini sat\u0131n alan profes\u00f6rler, zengin t\u00fcccarlar, psikoposlar, aristokratlar ve Br\u00fcksel yak\u0131nlar\u0131nda imparator V. Karl'\u0131n saray\u0131ndakiler taraf\u0131ndan fark edilmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. B\u00f6yle zengin ki\u015filerin verdi\u011fi i\u015fler ve onlar\u0131n h\u00e2milikleri Mercator'a ya\u015fam\u0131 boyunca \u00f6nemli bir gelir kayna\u011f\u0131 olacakt\u0131r. \u0130mtiyazl\u0131 \u00e7evrelerle ba\u011flant\u0131lar\u0131 ayr\u0131ca s\u0131n\u0131f arkada\u015f\u0131 olan ve k\u0131sa bir s\u00fcre sonra Arras piskoposu olarak atanacak olan Antoine Perrenot ile V. Karl'\u0131n \u015fans\u00f6lyesi olan Antoine'\u0131n babas\u0131 Nicholas Perrenot sayesinde de kolayla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nGemma ile birlikte yerk\u00fcreleri yapmak i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken Mercator co\u011frafya bilgisini geli\u015ftirmek i\u00e7in \u00f6nceki haritalar\u0131 incelemi\u015f, i\u00e7eriklerini k\u0131yaslay\u0131p birle\u015ftirmi\u015f, co\u011frafya metinlerini \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f ve t\u00fcccarlar, hac\u0131lar, seyyahlar ve denizcilerle yaz\u0131\u015farak yeni bilgiler edinmi\u015f olmal\u0131d\u0131r. Bu yeni edindi\u011fi becerileri kullanarak k\u0131sa s\u00fcrede \u00e7ok verimli \u00e7al\u0131\u015fmalar ortaya \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. 1537 y\u0131l\u0131nda yaln\u0131zca 25 ya\u015f\u0131nda iken tek ba\u015f\u0131na ara\u015ft\u0131rd\u0131\u011f\u0131, kal\u0131plar\u0131n\u0131 kaz\u0131d\u0131\u011f\u0131, bast\u0131\u011f\u0131 ve k\u0131smen tek ba\u015f\u0131na yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Kutsal Diyar haritas\u0131 ile \u00fcnlenmi\u015ftir.\n\nBir y\u0131l sonra 1538'de Orbis Imago diye bilinen ilk d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131 yapt\u0131. 1539 ila 1540 y\u0131llar\u0131nda Flandra haritas\u0131n\u0131 tamamlad\u0131ktan sonra 1541'de yerk\u00fcre haritas\u0131n\u0131 bitirmi\u015ftir. Bu d\u00f6rt \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131n hepsi b\u00fcy\u00fck takdir g\u00f6rm\u00fc\u015f ve \u00e7ok say\u0131da sat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu eserlerin \u00fc\u00e7\u00fcnde bulunan ithaflar Mercator'un n\u00fcfuzlu hamilere olan eri\u015fimini g\u00f6sterir: Kutsal Diyar haritas\u0131 Mechelen B\u00fcy\u00fck Konseyi'nde bulunan Franciscus van Cranevelt'e; Flandra haritas\u0131 imparatora ve yerk\u00fcre haritas\u0131 da imparatorun ba\u015f dan\u0131\u015fma\u0131 Nicholas Perronet'ye ithaf edilmi\u015ftir. D\u00fcnya haritas\u0131n\u0131n ithaf edildi\u011fi ki\u015fi ise daha da ilgin\u00e7tir\u00e7 Mercator d\u00fcnya haritas\u0131n\u0131 \u00fcniversiteden arkada\u015f\u0131 olan ve Lutherci sapk\u0131nl\u0131k \u015f\u00fcphesi ta\u015f\u0131yan rahip Johannes Drosius'a ithaf etmi\u015ftir. Orbis Imago haritas\u0131n\u0131n sembolizminin Lutherci bir g\u00f6r\u00fc\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 yans\u0131tt\u0131\u011f\u0131 dikkate al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Mercator'un bu harita ile kendini Leuven'in tutucu teologlar\u0131 taraf\u0131ndan ele\u015ftirilmeye a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Mercator Vakf\u0131 (())\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a\n\n\u00d6zel\n\nGenel\n\n1512 do\u011fumlular\n1594 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n16. y\u00fczy\u0131l grav\u00fcr sanat\u00e7\u0131lar\u0131\n16. y\u00fczy\u0131l kartograflar\u0131\nBel\u00e7ikal\u0131 co\u011frafyac\u0131lar\nBel\u00e7ikal\u0131 mucitler\nFlaman kartograflar\nAlman kartograflar\nFlaman grav\u00fcr sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nLeuven \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler", "Deimos, Yunan mitolojisinde korkunun, deh\u015fetin tecess\u00fcm\u00fc, cismanile\u015fmesi. Ares ile Afrodit'in o\u011fludur. Phobos'un karde\u015fidir. Sava\u015flarda Ares ile beraber bulunurdu.\n\nKaynak\u00e7a \n\nYunan tanr\u0131lar\u0131\nAfrodit'in \u00e7ocuklar\u0131\nAres'in \u00e7ocuklar\u0131\nYunan mitolojisinde ki\u015fiselle\u015ftirmeler", "Colorado ( veya ) veya T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015f ismi ile Kolorado, orta-bat\u0131 ABD'de bulunan, en y\u00fcksek rak\u0131ma sahip eyaletlerden biri. Do\u011fuda B\u00fcy\u00fck Ovalar, merkezde Rocky Da\u011flar\u0131, bat\u0131da Colorado Ovas\u0131 ve kuzeybat\u0131da Intermontane Havzas\u0131 olmak \u00fczere d\u00f6rt ana b\u00f6lgeye ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yazlar\u0131 serin ve kuru, k\u0131\u015flar\u0131 ise so\u011fuk ve karl\u0131 olur. Yaz\u0131n ortalama s\u0131cakl\u0131k 15\u00a0\u00b0C, k\u0131\u015f\u0131n ise -6\u00a0\u00b0C'dir. Amerika Birle\u015fik Devletleri Hava Kuvvetleri Colorado Springs'de bulunmaktad\u0131r. Colorado'nun ba\u015fkenti Denver, y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 269.619\u00a0km\u00b2, n\u00fcfusu (2000 y\u0131l\u0131) 4.301.260 ki\u015fidir.\n\n\u00c7izburger Denver'da ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya'n\u0131n ilk rodeosu 1869'da Deer Trail'de ger\u00e7ekle\u015ftirilmi\u015ftir. Tim Allen (akt\u00f6r), M. Scott Carpenter (astronot) ve Gene Fowler (yazar) Colorado Eyaleti'nin \u00fcnl\u00fclerindendir. Ayr\u0131ca South Park dizisinin kurucular\u0131 ve OneRepublic isimli Rock-Pop m\u00fczik grubu buradan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n\nEtimoloji \n\u0130spanyol ka\u015fifler, bug\u00fcnk\u00fc kayna\u011f\u0131 bug\u00fcn eyalet topraklar\u0131nda olan nehre al\u00fcvyonlu rengi nedeniyle \u0130spanyolca \"k\u0131z\u0131l\" anlam\u0131na gelen \"colorado\" ad\u0131n\u0131 vermi\u015flerdir. Daha sonra burada kurulan eyalet de ad\u0131n\u0131 Colorado Nehri'nden alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nTarih\u00e7e \nKolorado topraklar\u0131na insanlar\u0131n M\u00d6 14 ila 10. bin y\u0131lda yerle\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. B\u00f6lgeye ilk gelen Avrupal\u0131, muhtemelen 1541 y\u0131l\u0131nda \u0130spanyol k\u00e2\u015fif Francisco V\u00e1zquez de Coronado oldu. 1682'de Frans\u0131z k\u00e2\u015fif Robert de La Salle, Rocky Da\u011flar\u0131'na kadar olan Kolorado topraklar\u0131na Fransa ad\u0131na el koydu\u011funu ilan etti. 1803 y\u0131l\u0131nda ABD h\u00fck\u00fbmeti, 68 milyon Frank kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Kolorado'yu da kapsayan geni\u015f bir b\u00f6lgeyi Fransa'dan sat\u0131n ald\u0131. Bu s\u0131rada b\u00f6lgede Amerikan yerlileri ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in sat\u0131n alma ve ABD hakimiyeti sadece k\u00e2\u011f\u0131t \u00fczerindeydi. Kolorado topraklar\u0131nda ya\u015fayan yerli halklardan \u00f6nemlileri Utesler, Arapaholar ve \u015eayenler'di. 1806 y\u0131l\u0131nda b\u00f6lgeyi ke\u015ffetmek i\u00e7in ABD h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan Te\u011fmen Zebulon M. Pike g\u00f6revlendirildi. K\u00fc\u00e7\u00fck bir birlikte b\u00f6lgeye gelen Pike, 1807'de b\u00f6lgede n\u00fcfuz kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan \u0130spanyollar taraf\u0131ndan tutukland\u0131 ama k\u0131sa s\u00fcrede serbest b\u0131rak\u0131l\u0131p geri g\u00f6nderildi. 1820 y\u0131l\u0131nda bu kez Binba\u015f\u0131 Stephen H. Long, ABD ad\u0131na b\u00f6lgede ke\u015fif yapt\u0131. B\u00f6lgede k\u00fcrk ticareti ba\u015flad\u0131. 1832'de \u00fcnl\u00fc k\u00fcrk t\u00fcccarlar\u0131ndan Bent karde\u015fler, bug\u00fcnk\u00fc La Junta \u015fehri yak\u0131nlar\u0131nda Bent Kalesi'ni in\u015fa etti. Kolorado 1861 y\u0131l\u0131nda resmen bir ABD topra\u011f\u0131 (territory) haline geldi.\n\n\u0130\u00e7 Sava\u015f'ta Colorado \nAmerikan \u0130\u00e7 Sava\u015f\u0131'n\u0131n ba\u015f\u0131nda Denver \u015fehir merkezindeki bir binaya Konfederasyon bayra\u011f\u0131 asan yakla\u015f\u0131k y\u00fcz ki\u015filik G\u00fcney taraftar\u0131 grup Vali William Gilpin taraf\u0131ndan tutuklat\u0131ld\u0131. Gilpin, Kuzey'in yan\u0131nda yer alan Colorado'yu savunmak i\u00e7in Colorado G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri adl\u0131 bir milis g\u00fcc\u00fc kurdu. 1862'nin ilk aylar\u0131nda Konfederasyon kuvvetleri Kolorado'daki alt\u0131n madenlerini ele ge\u00e7irmek i\u00e7in harekete ge\u00e7ti. Albay John Chivington komutas\u0131ndaki g\u00f6n\u00fcll\u00fcler i\u015fgali engellemek i\u00e7in Glorieta Ge\u00e7idi'nde mevzilendi. 26 Mart'ta iki taraf aras\u0131nda \u00e7at\u0131\u015fma ba\u015flad\u0131. 28 Mart'ta Chivington'\u0131n adamlar\u0131 Konfederasyon birliklerinin cephe gerisine s\u0131zarak d\u00fc\u015fman\u0131n savunmas\u0131z b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ikmal kafilesini tahrip etti ve hayvanlar\u0131 sald\u0131 ya da \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Erzak ve malzemelerini kaybeden Konfederasyon kuvvetleri daha \u00fcst\u00fcn konumda olduklar\u0131 halde \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131.\n\nSand Creek Katliam\u0131 \nBeyazlar\u0131n b\u00f6lgeye yerle\u015fmesi sonucu yerlilerin verimli topraklar\u0131n d\u0131\u015f\u0131na itilmesi b\u00f6lgede y\u0131llard\u0131r gerginli\u011fe sebep oluyordu. 1864 y\u0131l\u0131nda Albay John Chivington komutas\u0131ndaki Kolorado G\u00f6n\u00fcll\u00fcleri'nden bir grup, \u015eayen k\u00f6ylerine sald\u0131rmaya ba\u015flad\u0131. \u015eayenler ilk ba\u015fta misillemede bulunsalar da daha sonra \u015eayen \u015fefleri bar\u0131\u015f istedi. \u015eayenlerden bir grup bu ama\u00e7la Kolorado'da Lyon Kalesi yak\u0131nlar\u0131nda kendilerine g\u00fcvende olacaklar\u0131 s\u00f6ylenen Sand Creek mevkiinde kamp kurdu ve kendilerine s\u00f6ylendi\u011fi gibi kampa ABD bayra\u011f\u0131 dikti. Bar\u0131\u015f sa\u011fland\u0131\u011f\u0131na inanan \u015eayen erkekleri kamp\u0131 b\u0131rakarak avlanmaya gitti\u011fi s\u0131rada, 29 Kas\u0131m 1864 g\u00fcn\u00fc Albay John Chivington, 700 silahl\u0131 adam\u0131yla kad\u0131nlar, \u00e7ocuklar ve ya\u015fl\u0131 erkeklerin bulundu\u011fu kampa sald\u0131rarak y\u00fczlerce yerliyi \u00f6ld\u00fcrd\u00fc. Chivington'un adamlar\u0131 teslim olanlar\u0131 da katletti, cesetleri par\u00e7alad\u0131 ve kafa derilerini y\u00fczd\u00fc. Olay, tarihe Sand Creek Katliam\u0131 olarak ge\u00e7ti. Katliamdan sonra beyazlar\u0131n yan\u0131na d\u00f6nen Chivington ve adamlar\u0131 ilk \u00f6nce kendilerini sava\u015f kazanm\u0131\u015f kahraman gibi g\u00f6sterdilerse de hayatta kalan yerlilerin ve Chivington'un adamlar\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n anlatt\u0131klar\u0131 katliam\u0131 ortaya \u00e7\u0131kard\u0131. Yine de Chivington ve adamlar\u0131 yarg\u0131lanmad\u0131.\n\nBa\u015fl\u0131ca \u015fehirleri \n Aurora (CO)\n Boulder\n Colorado Springs\n Denver\n Fort Collins\n Lakewood\n Grand Junction\n\nKaynak\u00e7a", "Falko G\u00f6tz (d. 26 Mart 1962; Rodewisch), eski futbolcu ve teknik direkt\u00f6r.\n\nDo\u011fu Almanya k\u00f6kenli futbolcu Do\u011fu Almanya'n\u0131n Belgrad'da Yugoslavya ile yapt\u0131\u011f\u0131 mill\u00ee ma\u00e7ta k\u0131rm\u0131z\u0131 kart g\u00f6rerek oyundan at\u0131lm\u0131\u015f, sonras\u0131nda soyunma odas\u0131 yerine taksi ile Bat\u0131 Alman konsoloslu\u011funa s\u0131\u011f\u0131n\u0131p Bat\u0131ya iltica etmi\u015ftir. Bunun \u00fczerine FIFA taraf\u0131ndan bir y\u0131l futbol oynamas\u0131 yasaklanm\u0131\u015f, bir y\u0131ll\u0131k s\u00fcrenin bitiminden sonra Bayer 04 Leverkusen ile anla\u015farak tekrar futbola d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\n1992 y\u0131l\u0131nda Galatasaray'a transfer olmu\u015f ve libero mevkiinde \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 ma\u00e7lar \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130leri \u00e7\u0131k\u0131p tak\u0131m\u0131na bir\u00e7ok gol kazand\u0131ran Falko G\u00f6tz, Galatasaray'\u0131n o y\u0131l 4 kupa kazanmas\u0131nda \u00f6nemli rol oynam\u0131\u015ft\u0131r. 1993-94 sezonunda da Galatasaray ile birlikte \u015fampiyon olmu\u015ftur. \nT\u00fcrkiye'de pek al\u0131\u015fk\u0131n olunmayan bir \u015fekilde sezon bitiminden 4 ay \u00f6nce yeni mukavele yapmak istemesi ve y\u00f6neticilerin bunu kabul etmemesi sonucu Almanya'ya geri d\u00f6nm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nBa\u015far\u0131lar\u0131 \n DDR-Oberliga: 1980-81, 1981-82, 1982-83\n UEFA Kupas\u0131: 1987-88\n S\u00fcper Lig: 1992-93, 1993-94\n T\u00fcrkiye Kupas\u0131: 1992-93\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n \n Kicker Dergisi \u0130nternet Sitesi - Futbolcu Falko G\u00f6tz Profili Profili\n Kicker Dergisi \u0130nternet Sitesi - Teknik Direkt\u00f6r Falko G\u00f6tz Profili Profili\n Falko G\u00f6tz Profili\n\nAlman gurbet\u00e7i futbolcular\nDefans futbolcular\u0131\n1. FC Saarbr\u00fccken futbolcular\u0131\nBundesliga teknik direkt\u00f6rleri\n2. Bundesliga futbolcular\u0131\n1962 do\u011fumlular\nAlman futbolcular\nAlman teknik direkt\u00f6rler\n1. FC K\u00f6ln futbolcular\u0131\nHertha BSC futbolcular\u0131\nBayer 04 Leverkusen futbolcular\u0131\nGalatasaray SK yabanc\u0131 futbolcular\u0131\nT\u00fcrkiye'deki gurbet\u00e7i futbolcular\nHertha BSC teknik direkt\u00f6rleri\nTSV 1860 M\u00fcnchen teknik direkt\u00f6rleri\nYa\u015fayan insanlar\nBundesliga futbolcular\u0131\nS\u00fcper Lig futbolcular\u0131\nOrta saha futbolcular\u0131\nVietnam mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131 teknik direkt\u00f6rleri\n2. Bundesliga teknik direkt\u00f6rleri\n3. Liga teknik direkt\u00f6rleri\nDDR-Oberliga futbolcular\u0131\nDo\u011fu Alman futbolcular\nVietnam'daki gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nUEFA Kupas\u0131'n\u0131 kazanan futbolcular", "Connecticut (), Amerika Birle\u015fik Devletleri'ne ba\u011fl\u0131 bir eyalettir. Eyalet, 12.997\u00a0km\u00b2'lik alan\u0131yla ABD'deki 50 eyalet aras\u0131nda b\u00fcy\u00fckl\u00fck olarak 48. s\u0131ray\u0131 almaktad\u0131r. ABD'nin kuzeydo\u011fusunda Yeni \u0130ngiltere (New England) b\u00f6lgesindedir. Amerikan Ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131k Sava\u015f\u0131nda \u0130ngiltere'ye kar\u015f\u0131 m\u00fccadele eden On \u00dc\u00e7 Koloniden biridir.\n\nConnecticut eyaletinin ba\u015fl\u0131ca \u015fehirleri: Bridgeport, Hartford (ba\u015fkent), New Haven, West Haven ve Waterbury'dir. B\u00f6lgenin n\u00fcfusu ise 3,3 milyon civar\u0131ndad\u0131r.\n\nCo\u011frafya \n\nEyaletin 5 ana b\u00f6lgesi: Taconic Section, Central Valley, Western Northeast Upland, Eastern Northeast Upland ve Coastal Plain b\u00f6lgeleridir.\n\nTaconic Section, eyaletin kuzey kesimlerinde Taconic da\u011flar\u0131n\u0131n da bulundu\u011fu b\u00f6lgenin ismidir.\n\nWestern Northeast Upland, ormanl\u0131k ve kayal\u0131klardan olu\u015fmu\u015f bir b\u00f6lgedir.\n\nCentral Valley, d\u00fczl\u00fck alanlar ve k\u00fc\u00e7\u00fck tepelerden olu\u015fmaktad\u0131r.\n\nEastern Northeast Upland ise, k\u00fc\u00e7\u00fck tepecikler, dar vadiler ve engebeli arazilerin bulundu\u011fu bir b\u00f6lgedir.\n\nLong Island Sound b\u00f6lgesine s\u0131n\u0131r\u0131 olan Coastal Plain (k\u0131y\u0131 \u015feridi) dar bir aland\u0131r ve bu b\u00f6lgede koy, liman ve kumsall\u0131klar bulunmaktad\u0131r. Connecticut nehri, Kuzeydo\u011fudaki en uzun nehirdir ve eyaletin merkez b\u00f6lgesinden ge\u00e7mektedir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Connecticut'ta e\u015fcinsel evlilik\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Eyaletin resmi web sitesi", "Anumati, Hint mitolojisinde, bir ay tanr\u0131\u00e7as\u0131d\u0131r. Anumati'nin kelime olarak manas\u0131 \"\u0130lahi L\u00fct\u00fbf\"tur. Bir\u00e7ok di\u011fer Hint tanr\u0131\u00e7as\u0131 gibi, kendi i\u00e7inde do\u011furganl\u0131k, bereket, bolluk gibi \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r.\n\nHint tanr\u0131\u00e7alar\u0131\nAy tanr\u0131\u00e7alar\u0131", "Makara halat veya zincir yard\u0131m\u0131yla bir y\u00fck\u00fcn kald\u0131r\u0131lmas\u0131nda kullan\u0131lan bir basit makinedir.\n\nMakara kelimesi \u015fu anlamlara da gelebilir.\n\n Aborjin mitolojisinde makara, daha sonra \u00dclker Y\u0131ld\u0131z K\u00fcmesi\u2019ni olu\u015fturan yedi k\u0131z karde\u015ftir.\n Eski Yunancada makara, \"kutsanm\u0131\u015f\" demektir. Bu y\u00fczden bir\u00e7ok ki\u015finin soy isminde ve isminde yer alm\u0131\u015ft\u0131r.\n Hindu takviminde makara O\u011flak burcudur.\n Hint mitolojisinde makara bir deniz canavar\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca Varuna'n\u0131n da\u011f\u0131d\u0131r.\n Makara (alb\u00fcm), Ata Demirer alb\u00fcm\u00fc\n M\u00fchendislikte makara, rulmanl\u0131 yataklarda yuvarlanma eleman\u0131", "Vangelis (as\u0131l ad\u0131 Evangelos Odysseas Papathanassiou) (29 Mart 1943, Volos, Yunanistan - 17 May\u0131s 2022, Fransa), d\u00fcnyaca tan\u0131nan New Age ve elektronik m\u00fczik bestecisi ve m\u00fczik adam\u0131.\n\nEn bilinen besteleri, Chariots of Fire, Blade Runner ve Carl Sagan's Cosmos adl\u0131 filmler i\u00e7in haz\u0131rlam\u0131\u015f oldu\u011fu tema m\u00fczikleridir. Bunlardan \"Chariots of Fire\" ile 1981 y\u0131l\u0131nda Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc alm\u0131\u015ft\u0131r. Vangelis, ayr\u0131ca 2002 F\u0130FA D\u00fcnya Kupas\u0131 mar\u015f\u0131n\u0131 bestelemi\u015ftir. Albedo 0.39 alb\u00fcm\u00fcnde yer alan \"Pulstar\" isimli \u015fark\u0131s\u0131n\u0131n bir versiyonu, bir d\u00f6nem ESPN\u2019in \"SportsCenter\" program\u0131nda ve WTVK ve WNEV\u2019nin haberlerinde jenerik m\u00fczi\u011fi olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u00dcnl\u00fc m\u00fczisyen, 17 mart 2022'de 79 ya\u015f\u0131nda Paris'te Corona vir\u00fcs\u00fcn\u00fcn olu\u015fturdu\u011fu komplikasyonlardan dolay\u0131 3 ayd\u0131r tedavi g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc hastanede hayat\u0131n\u0131 kaybetti.\n\nM\u00fczisyenin \u00f6l\u00fcm haberini Yunanistan Ba\u015fbakan\u0131 Kiriakos Mi\u00e7otakis, Twitter mesaj\u0131yla duyurdu.\n\nMi\u00e7otakis mesaj\u0131nda \"Vangelis Papathanassiou art\u0131k aram\u0131zda de\u011fil. M\u00fczik d\u00fcnyas\u0131 uluslararas\u0131 (sanat\u00e7\u0131) Vangelis'i kaybetti\" dedi.\n\n\"Ate\u015f Arabalar\u0131\" filminin yap\u0131mc\u0131s\u0131 David Puttnam, BBC'ye Vangelis'in \"Daha sonra bir\u00e7ok bestecinin yaratt\u0131\u011f\u0131 yepyeni bir m\u00fczikal altyap\u0131\" yaratt\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yledi.\n\nABD'li besteci Austin Wintory de Twitter mesaj\u0131nda Vangelis'in \"Bir d\u00f6nemin m\u00fczi\u011fini tamamen de\u011fi\u015ftirdi\u011fini\" yazd\u0131.\n\n\u0130ngiliz m\u00fcsizyen Daniel Pemberton, Vangelis'in \"modern film m\u00fcziklerine devasa etkisinin yads\u0131namayaca\u011f\u0131n\u0131\" s\u00f6yledi.\n\nBiyografi\n\n(1943-1960) Geli\u015fim d\u00f6nemi \nEvangelos Odysseas Papathanassiou, 29 Mart 1943'te Yunanistan'\u0131n Volos kentinde d\u00fcnyaya geldi. 4 ya\u015f\u0131nda beste yapmaya ba\u015flad\u0131 ve b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde kendi kendini yeti\u015ftirdi. Geleneksel piyano derslerini almay\u0131 reddetti ve kariyeri boyunca nota yazma ve okuma konusunda kapsaml\u0131 bilgisi olmad\u0131. Atina G\u00fczel Sanatlar Akademisi\u2019nde resim okudu.\n\n(1961-1972) De\u011fi\u015fik gruplardaki erken d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \nVangelis, 12 ya\u015f\u0131ndayken caz m\u00fczik ile ilgilenmeye ba\u015flad\u0131 ve daha sonra bu ilgi rock and roll'a d\u00f6nd\u00fc. 15 ya\u015f\u0131nda okul arkada\u015flar\u0131 ile ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 yapmaya ba\u015flayan Vangelis, 1960'lar\u0131n ba\u015flang\u0131\u00e7 y\u0131llar\u0131nda The Forminx adl\u0131 pop grubunu kurdu. Atina'da \u00e7alan bu grup cover \u015fark\u0131lar d\u0131\u015f\u0131nda \u00e7o\u011fu Vangelis ve Nico Mastorakis taraf\u0131ndan yaz\u0131lm\u0131\u015f \u0130ngilizce besteler de kaydetti. The Forminx, dokuz hit single ve bir Noel EP'si \u00e7\u0131kard\u0131ktan sonra 1966 y\u0131l\u0131nda \u015f\u00f6hretlerinin zirvesinde da\u011f\u0131ld\u0131. Y\u00f6netmen Theo Angelopoulos taraf\u0131ndan \u00e7ekilen ve grubun hayat\u0131n\u0131 anlatan bir film grubun da\u011f\u0131lmas\u0131 ile tamamlanamad\u0131 ve bu film i\u00e7in yaz\u0131lan \u015fark\u0131lar da g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kamad\u0131. Vangelis, daha sonraki iki y\u0131l boyunca farkl\u0131 Yunan \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131na \u015fark\u0131 yaz\u0131p, prod\u00fckt\u00f6rl\u00fcklerini yapt\u0131.\n\n1968'deki \u00f6\u011frenci olaylar\u0131nda Paris'e ta\u015f\u0131nd\u0131 ve Demis Roussos, Loukas Sideras ve Argyris Koulouris\u2019le birlikte Aphrodite\u2019s Child isimli progresif rock grubunu kurdu. Birlikte, Avrupa'da hit olmu\u015f bir single olan Rain and Tears'''i \u00e7\u0131kard\u0131lar. \u00d6zellikle, m\u00fczik anlay\u0131\u015f\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan devrimsel olan 666 isimli alb\u00fcmleri dolay\u0131s\u0131yla, m\u00fczik tarih\u00e7ileri taraf\u0131ndan progresif rock ve konsept alb\u00fcmlerinin geli\u015fiminde bir eksen kabul edildiler. 1972 y\u0131l\u0131nda grup da\u011f\u0131ld\u0131. Vangelis, daha sonraki y\u0131llarda Roussos'nun birka\u00e7 alb\u00fcm ve single\u2019\u0131n\u0131n yap\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlendi. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k olarak Roussos ise Blade Runner soundtrack\u2019inde vokal yapt\u0131.\n\n (1973-1980) Solo kariyerinin ba\u015flang\u0131c\u0131 \nAphrodite's Child'da m\u00fczik yaparken, Vangelis ba\u015fka projelerde yer almaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. 1960'larda Filippos Fylaktos'un My Brother, the Traffic Policeman\u00a0(1963), Giorgos Konstantinou'nun 5,000 Lies\u00a0(1966) ve Nikos Koundouros'un To Prosopo tis Medousas\u00a0(1967) filmlerinin m\u00fcziklerini yapm\u0131\u015ft\u0131. 1970'te Henry Chapier'in Sex-Power filminin m\u00fcziklerini besteledi ve y\u00f6netmen ile Salut, Jerusalem\u00a0(1972) ve Amore\u00a0(1974) filmlerinde de \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\n\n1971'de Londra'da bir grup st\u00fcdyo m\u00fczisyeni ile kay\u0131tlar yapt\u0131 ve bu kay\u0131tlar sanat\u00e7\u0131dan izinsiz olarak 1978 y\u0131l\u0131nda Hypothesis\u00a0ve The Dragon adl\u0131 iki alb\u00fcm olarak yay\u0131nland\u0131. 1972'de 1968 y\u0131l\u0131ndaki \u00f6\u011frenci isyanlar\u0131ndan etkilenerek ilk solo alb\u00fcm\u00fc Fais que ton r\u00eave soit plus long que la nuit'i yay\u0131nland\u0131. G\u00f6sterici mar\u015flar\u0131 ve haber b\u00fclteni kay\u0131tlar\u0131ndan b\u00f6l\u00fcmler de i\u00e7eren bu alb\u00fcm\u00fcn s\u00f6zlerinin bir k\u0131sm\u0131 g\u00f6sterilerde duvara yaz\u0131lan sloganlardan olu\u015fturuldu. 1973'te Vangelis, Frans\u0131z film yap\u0131mc\u0131s\u0131 Frederic Rossif\u2019in iki filminin m\u00fczi\u011fini yaparak solo kariyerine devam etti.\n\nVangelis'in ikinci solo alb\u00fcm\u00fc olan Earth\u2019\u00fcn kay\u0131tlar\u0131 da 1973 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131. Perk\u00fcsyonlar\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131kta oldu\u011fu bu alb\u00fcmde Bizans m\u00fczi\u011finden de etkile\u015fimler vard\u0131. Alb\u00fcm kay\u0131tlar\u0131nda Vangelis'e eski grup arkada\u015f\u0131 Argyris Koulouris ve daha sonra F. R. David ad\u0131yla \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 \"Words\" single'\u0131 ile dikkat \u00e7ekecek Robert Fitoussi e\u015flik etti. Bu kadro ile 1974'te \"Odyssey\" ad\u0131 alt\u0131nda \"Who\" adl\u0131 bir single \u00e7\u0131kard\u0131. Ayn\u0131 d\u00f6nemde Vangelis ba\u015fka bir progresif rock grubu Yes ile klavyecileri Rick Wakeman'\u0131n gruptan ayr\u0131lmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan provalar yapt\u0131. Hi\u00e7bir zaman gruba kat\u0131lmamas\u0131na ra\u011fmen (gruba Patrick Moraz al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131), ileride bir\u00e7ok vesileyle birlikte \u00e7al\u0131\u015facaklar\u0131 vokalist Jon Anderson\u2019la dost oldular.\n\nLondra\u2019ya ta\u015f\u0131nd\u0131ktan sonra, Vangelis, RCA Records ile bir anla\u015fma imzalad\u0131, kendi st\u00fcdyosu olan Nemo Studios'u kurdu ve ele\u015ftirmenlerin takdirini kazanm\u0131\u015f Heaven and Hell(1975), Spiral (1977) ve \u00c7in (1979) alb\u00fcmlerini kaydetti. Sonradan, Heaven and Hell, Carl Sagan taraf\u0131ndan PBS televizyon dizisi Cosmos\u2019un tema m\u00fczi\u011fi olarak kullan\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca, Yunan rock grubu Socrates Drank The Conium\u2019um muhtemelen en \u00f6nemli alb\u00fcm\u00fc olan Phos\u2019un kay\u0131tlar\u0131nda yap\u0131mc\u0131 olarak yer ald\u0131 ve klavye \u00e7alma g\u00f6revini \u00fcstlendi.\n\n1976'da Rossif'in y\u00f6netmenli\u011fini yapt\u0131\u011f\u0131 belgesel\u00a0La F\u00eate sauvage'in m\u00fcziklerini yapt\u0131. Bu alb\u00fcmde Bat\u0131 m\u00fczi\u011fini Afrika ritmleriyle sentezledi. 1979'da Rossif i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc film m\u00fczi\u011fi alb\u00fcm\u00fc olan Op\u00e9ra sauvage yay\u0131nland\u0131. Bu alb\u00fcmden \"L'Enfant\", daha sonra Peter Weir'\u0131n 1982 tarihli The Year of Living Dangerously\u00a0filminde yer ald\u0131. Rossif ve Vangelis'in i\u015fbirli\u011fi daha sonra Sauvage et Beau\u00a0(1984)\u00a0ve De Nuremburg \u00e0 Nuremburg\u00a0(1989)'te devam etti.\n\n1979'da Vangelis ve aktris Irene Papas'\u0131n yorumlad\u0131\u011f\u0131 Yunan halk \u015fark\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan Odes yay\u0131nland\u0131. Alb\u00fcm, Yunanistan'da b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 kazand\u0131. \u0130kili 1986'da Rapsodies ile bir ortak \u00e7al\u0131\u015fmaya daha imza att\u0131.\n\n (1981-1999) Soundtrack \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ve ticari ba\u015far\u0131 \n1980 y\u0131l\u0131nda deneysel alb\u00fcm\u00fc See You Later'\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131. Bu alb\u00fcmdeki \"Memories of Green\" daha sonra Blade Runner soundtrack'inde de kullan\u0131ld\u0131. 1981 y\u0131l\u0131nda Chariots of Fire\u2019\u0131n m\u00fcziklerini yapt\u0131. Bir elektronik m\u00fczik \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 olan soundtrack, d\u00f6nemin trendleri ve karakteristi\u011fiyle pek uyumlu kabul edilmese de beklentilerin \u00fczerinde bir ba\u015far\u0131 elde etti. Film, En \u0130yi Film Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc dahil alt\u0131 adet \u00f6d\u00fcl kazand\u0131. Vangelis de En \u0130yi \u00d6zg\u00fcn M\u00fczik dal\u0131nda Oscar \u00f6d\u00fcl\u00fcne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Filmin a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131ndaki tema m\u00fczi\u011fi 1982 y\u0131l\u0131nda single olarak yay\u0131nland\u0131 ve 5 ay s\u00fcren istikrarl\u0131 bir y\u00fckseli\u015f trendinin sonunda listelerde bir hafta boyunca birinci s\u0131rada yer ald\u0131. O y\u0131ldan bu yana, enstr\u00fcmantal bir eser olarak, yaln\u0131zca, 1985 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanm\u0131\u015f \u201cMiami Vice Theme\u201d, listelerde birinci s\u0131rada yer alabildi.\n\n1982 y\u0131l\u0131nda y\u00f6netmen Ridley Scott\u2019la ortak \u00e7al\u0131\u015fmalara ba\u015flad\u0131. Bu ortakl\u0131\u011f\u0131n ilk \u00fcr\u00fcn\u00fc 1982 tarihli Blade Runner filminin m\u00fczikleri oldu. Bu \u00e7al\u0131\u015fmalar BAFTA ve Alt\u0131n K\u00fcre adayl\u0131klar\u0131 kazand\u0131. Ancak Vangelis ile ya\u015fanan bir anla\u015fmazl\u0131k nedeniyle film m\u00fczi\u011fi alb\u00fcm\u00fcnde \"The New American Orchestra\" ad\u0131 verilen bir grup st\u00fcdyo m\u00fczisyeni \u00e7ald\u0131. Anla\u015fmazl\u0131\u011f\u0131n sona ermesi 12 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc ve Vangelis'in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ABD'de 1994 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nland\u0131. 2017'de film m\u00fcziklerinin 35. y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131yla orijinal film m\u00fczi\u011fi alb\u00fcm\u00fc LP olarak sat\u0131\u015fa s\u00fcr\u00fcld\u00fc. Scott ile Vangelis, Paramount Pictures\u00a0taraf\u0131ndan\u00a0yay\u0131nlanan 1992 tarihli 1492: Conquest of Paradise filminde de beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Film, Kristof Kolomb'un Amerika ziyaretinin 500. y\u0131l\u0131 dolay\u0131s\u0131 ile \u00e7ekilmi\u015fti. Vangelis'in film m\u00fczi\u011fi 1993 Alt\u0131n K\u00fcre \u00f6d\u00fcllerinde en iyi \u00f6zg\u00fcn film m\u00fczi\u011fi \u00f6d\u00fcllerine aday g\u00f6sterildi.\n\nVangelis, bu d\u00f6nemde solo alb\u00fcmler yay\u0131nlamaya da devam etti. 1980'de Jon Anderson ile Jon & Vangelis olarak 1991 y\u0131l\u0131na kadar d\u00f6rt alb\u00fcm \u00e7\u0131kard\u0131. 1981 ve 1986 y\u0131llar\u0131nda \u0130talyan \u015fark\u0131c\u0131 Milva\u2019yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131, ve \u00f6zellikle Almanya\u2019da \u201cIch hab\u2019keine Angst\u201d ve \u201cGeheimnisse\u201d alb\u00fcmleriyle \u00f6nemli ba\u015far\u0131 elde etti. Ayr\u0131ca Jacques-Yves Cousteau\u2019nun deniz alt\u0131nda \u00e7ekilen belgesellerinin m\u00fcziklerini yapt\u0131.\n\n1992\u2019de, Fransa Vangelis'e Chevalier des Arts et des Lettres unvan\u0131n\u0131 verdi.\n\n (2000'den g\u00fcn\u00fcm\u00fcze) Ge\u00e7 d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n\n2001\u2019de elektronikten \u00e7ok orkestral bir alb\u00fcm olan ve asl\u0131nda 1993\u2019te yaz\u0131lm\u0131\u015f olan Mythodea\u2019y\u0131 \u00e7\u0131kard\u0131; ve bu eser NASA taraf\u0131ndan Mars \u00f6zel g\u00f6revleri tema m\u00fczi\u011fi olarak kullan\u0131ld\u0131. 2004 y\u0131l\u0131nda Oliver Stone'un Alexander isimli filminin soundtrack\u2019ini \u00e7\u0131kard\u0131. 2007'de ise Yunan y\u00f6netmen Yannis Smaragdis'in 17. y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f Giritli ressam El Greco'nun ya\u015fam\u0131n\u0131 konu alan El Greco filminin m\u00fcziklerini yay\u0131nlad\u0131. \u0130kili 1997'de de Kavafis'in ya\u015fam\u0131n\u0131 konu eden Cavafy filmi i\u00e7in beraber \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015f, Vangelis bu filmin m\u00fcziklerini \u00fccretsiz yapm\u0131\u015ft\u0131.\n\n12 Kas\u0131m 2014'te Avrupa Uzay Ajans\u0131'n\u0131n Rosetta projesinin bir par\u00e7as\u0131 olarak Philae'n\u0131n 67P/Churyumov-Gerasimenko kuyruklu y\u0131ld\u0131z\u0131na inmesi \u00fczerine \"Arrival\", \"Rosetta's Waltz\", ve \"Philae's Journey\" adl\u0131 \u00fc\u00e7 beste yapt\u0131 ve bu besteler daha sonra internette yay\u0131nland\u0131. Ekim 2016'da Vangelis ayn\u0131 temal\u0131 Rosetta alb\u00fcm\u00fcn\u00fc yay\u0131nlad\u0131.\n\n Diskografi \n\n St\u00fcdyo alb\u00fcmleri \n\n 1972 - Fais que ton r\u00eave soit plus long que la nuit 1973 - Earth 1975 - Heaven and Hell 1976 - Albedo 0.39 1977 - Spiral 1978 - Beaubourg 1979 - China 1980 - See You Later 1984 - Soil Festivities 1985 - Mask 1985 - Invisible Connections 1988 - Direct 1990 - The City 1995 - Voices 1996 - Oceanic 1998 - El Greco 2001 - Mythodea: Music for the NASA Mission: 2001 Mars Odyssey 2016 - Rosetta 2021 - Juno To Jupiter Soundtrack alb\u00fcmleri \n\n 1970 - Sex Power \n 1973 - L'Apocalypse des animaux \n 1975 - Entends-tu les chiens aboyer?; - \"No Oyes Ladrar Los Perros?\" isimli Meksika filminin m\u00fczi\u011fi\n 1976 - La Fete Sauvage \n 1979 - Opera Sauvage \n 1981 - Chariots of Fire 1983 - Antarctica \n 1992 - 1492: Conquest of Paradise 1994 - Blade Runner 2004 - Alexander 2007 - Blade Runner Trilogy. 25. Anniversary 2007 - El Greco Original Motion Picture Soundtrack 2008 - Swiadectwo - Muzyka Filmowa 2012 - Chariots of Fire - The Play: Music from the Stage Show K\u0131s\u0131tl\u0131 bas\u0131lm\u0131\u015f \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n\n (1984) Silent Portraits - Portrelerin olu\u015fturdu\u011fu bir kitapta yer alm\u0131\u015f k\u0131s\u0131tl\u0131 bas\u0131m bir LP\n (1995) Foros Timis Ston Greco - El Greco alb\u00fcm\u00fcn\u00fcn k\u0131s\u0131tl\u0131 bas\u0131m\u0131\n (2004) Ithaca Ortak \u00e7al\u0131\u015fmayla haz\u0131rlanm\u0131\u015f alb\u00fcmler \n\n (1979) Odes - Irene Papas'la birlikte\n (1980) Short Stories - Jon and Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1981) The Friends of Mr. Cairo - Jon and Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1981) Ich Hab' Keine Angst - Milva & Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1981) Moi, Je N'ai Pas Peur - Milva & Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 (Frans\u0131zca versiyonu)\n (1983) Private Collection - Jon and Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1986) Rhapsodies - Irene Papas'la birlikte\n (1986) Geheimnisse - Milva'yla birlikte\n (1986) Tra Due Sogni - Milva'yla birlikte (\u0130talyanca versiyonu)\n (1991) Page of Life - Jon and Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n\n Derleme (Best of) alb\u00fcmler \n\n (1978) The Best of Vangelis (1982) To the Unknown Man (1985) Magic Moments (1984) The Best of Jon & Vangelis - Jon & Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1989) Themes (1994) Chronicles - Jon & Vangelis ortak \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131\n (1995) Mundo Magico De Vangelis (1995) Themes II (1996) Portraits (So Long Ago, So Clear)\n (1998) Mystera (1999) Mystera III (2001) The Best of Mystera (2000) Reprise 1990-1999\n (2003) Odyssey (2019) Nocturne Promosyon alb\u00fcmleri \n\n (1976) The Vangelis Radio Special [promo only]\n\n Bootleg alb\u00fcmleri \n\n (1978) Hypothesis (1978) Dragon EP ve single\u2019lar \n\n (1968) The Clock / Our Love Sleeps On The Water (1977) To The Unknown Man / To The Unknown Man 2 (1979) The Long March / The Long March 2 (1980) Don't Be Foolish / Doesn't Matter [Peter Marsh & Vangelis]\n (1980) My Love / Domestic Logic One (1983) And When The Night Comes / Song Is [Jon & Vangelis]\n (1991) Wisdom Chain (EP) [Jon & Vangelis]\n (1992) Conquest Of Paradise (EP)\n (1992) In London [Neuronium & Vangelis]\n (1996) Ask The Mountains (EP) [Vangelis ve Stina Nordenstam]\n (1996) A Separate Affair (EP) [Neuronium & Vangelis] - 'In London'\u0131n remix \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131; 2002 y\u0131l\u0131nda yeninden master yap\u0131ld\u0131\n (1997) March With Me / Like a Dream [Montserrat Caballe ve Vangelis]\n (2001) Mythodea Special Edit (2002) Anthem'' - 2002 FIFA World Cup Official Anthem (EP) - bir\u00e7ok farkl\u0131 bask\u0131s\u0131 bulunmakta.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Elsew.com - Elsewhere - \u00d6zel sahibi olan ve s\u0131k s\u0131k g\u00fcncellenen Vangelis sitesi: biyografi, diskografi, r\u00f6portajlar, vb.\n Vangelis Collector - Diskografisi hakk\u0131ndaki en kapsaml\u0131 bilgi\n NemoStudios.co.uk Vangelis kendi kay\u0131t st\u00fcdyosu hakk\u0131nda \u0130ngilizce web sitesi\n De\u011fi\u015fik linkleri i\u00e7eren bir liste \n Vangelis'in kulland\u0131\u011f\u0131 Enstr\u00fcmanlar (Blade Runner fan sitesi)\n \n\n1943 do\u011fumlular\n2022 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nVolos do\u011fumlular\n20. y\u00fczy\u0131l bestecileri\n20. y\u00fczy\u0131l klasik m\u00fczik bestecileri\n21. y\u00fczy\u0131l klasik m\u00fczik bestecileri\nYunan besteciler\nYunan film m\u00fczi\u011fi bestecileri\nNew Age m\u00fczisyenleri\nEast West Records sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nEn \u0130yi \u00d6zg\u00fcn M\u00fczik Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi \u015fark\u0131 yazarlar\u0131\nFransa'da COVID-19 pandemisinden \u00f6lenler", "Elektromanyetizma, elektrikle y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131ndaki etkile\u015fime neden olan fiziksel kuvvet'tir. Bu etkile\u015fimin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi alanlar, elektromanyetik alan olarak tan\u0131mlan\u0131r. Do\u011fadaki d\u00f6rt temel kuvvetten biri, elektromanyetizmad\u0131r. Di\u011fer \u00fc\u00e7\u00fc; g\u00fc\u00e7l\u00fc etkile\u015fim, zay\u0131f etkile\u015fim ve k\u00fctle\u00e7ekim kuvvetidir. \n \nElektromanyetizma, yer\u00e7ekimi d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00fcnl\u00fck ya\u015famda kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan hemen hemen t\u00fcm fenomenlerden sorumlu etkile\u015fimdir. Ola\u011fan madde, formunu her bir molek\u00fcl\u00fcn\u00fcn aras\u0131ndaki intermolek\u00fcler g\u00fc\u00e7\u00fcn bir sonucu olarak al\u0131r. Elektronlar atom \u00e7ekirdeklerinin etraf\u0131ndaki orbitallerde elektromanyetik dalga mekani\u011fi taraf\u0131ndan molek\u00fcllerinin yap\u0131 ta\u015flar\u0131 olan atomlar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in ba\u011fl\u0131 tutulurlar. Bu, kimyada, kom\u015fu atomlar\u0131n elektronlar\u0131 aras\u0131ndaki etkile\u015fimden do\u011fan s\u00fcre\u00e7leri y\u00f6netir. Atomlar aras\u0131ndaki kom\u015fuluk, s\u0131ras\u0131yla, elektronlar\u0131n elektromanyetik kuvvetleri ve momentumlar\u0131 taraf\u0131ndan belirlenir.\n \nElektromanyetizma, elektrik alanda da manyetik alanda da ortaya \u00e7\u0131kar. Her iki alan da elektromanyetizman\u0131n farkl\u0131 sonu\u00e7lar\u0131d\u0131r; ancak, \u00f6z itibar\u0131yla birbirleriyle ilintilidirler. Bundan dolay\u0131, de\u011fi\u015fen bir elektrik alan, bir manyetik alan \u00fcretir; de\u011fi\u015fen bir manyetik alan da, elektrik alan\u0131 olu\u015fturur. Bu etki, elektromanyetik ind\u00fcksiyon olarak tan\u0131mlan\u0131r ve elektrik jenerat\u00f6rlerinin ind\u00fcksiyon motorlar\u0131n ve transformat\u00f6rlerin \u00e7al\u0131\u015fma temelinde yer al\u0131r. Matematiksel olarak konu\u015fursak, manyetik alanlar ve elektrik alanlar, ba\u011f\u0131l hareket \u00fczerinden 2. dereceden tens\u00f6r ve bivekt\u00f6r kullan\u0131larak birbirine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclebilir.\n \nElektrik alanlar, elektrik potansiyeli(\u00f6rne\u011fin, bir pil voltaj\u0131) ve elektrik ak\u0131m\u0131 (\u00f6rne\u011fin, bir el fenerindeki elektrik ak\u0131\u015f\u0131) gibi baz\u0131 ortak olaylar\u0131n nedenidirler. Manyetik alanlar, m\u0131knat\u0131slarla ilgili kuvvetin sebebidir.\n \nKuantum elektrodinamikte, y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131ndaki elektromanyetik etkile\u015fimler, sanal fotonlar olarak bilinen ve y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar aras\u0131nda de\u011fi\u015f toku\u015f edilen haberci par\u00e7ac\u0131klar\u0131n incelendi\u011fi Feynman diyagramlar\u0131 y\u00f6ntemi kullan\u0131larak hesaplanabilir. Bu y\u00f6ntem pert\u00fcrbasyon teorisi incelenerek elde edilebilir.\n \nElektromanyetizman\u0131n teorik uygulamalar\u0131 Albert Einstein'\u0131n 1905 y\u0131l\u0131nda \u00f6zel g\u00f6relilik teorisini geli\u015ftirmesinin \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7t\u0131.\n\nTeorinin tarihi \n\nAsl\u0131nda, elektrik ve manyetizma iki ayr\u0131 kuvvet olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyordu. Bu g\u00f6r\u00fc\u015f, 1873'te bas\u0131lan, James Clerk Maxwell'in, i\u00e7inde pozitif ve negatif y\u00fcklerin etkile\u015fimlerinin tek kuvvetle d\u00fczenlendi\u011fi g\u00f6sterilen Treatise on Electricity and Magnetism yay\u0131n\u0131yla de\u011fi\u015fti. Deneyler ile a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterilmi\u015f olan t\u00fcm bu etkile\u015fimlerin d\u00f6rt ana etkisi vard\u0131r:\n\n Elektrik y\u00fckleri, aralar\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesi ile ters orant\u0131l\u0131 bir g\u00fc\u00e7 ile birbirlerini \u00e7ekerler ya da iterler: Z\u0131t y\u00fckler birbirini \u00e7eker, ayn\u0131 y\u00fckler birbirini iter.\n Benzer \u015fekilde, manyetik kutuplar (ayr\u0131 noktalardaki kutupla\u015fmalar) birbirlerini \u00e7eker ya da iterler ve her zaman \u00e7ift olarak ortaya \u00e7\u0131karlar: Her kuzey kutbu, manyetik alan \u00e7izgileriyle bir g\u00fcney kutbuna ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n Bir tel i\u00e7erisindeki elektrik ak\u0131m\u0131, tel etraf\u0131nda, y\u00f6n\u00fc ak\u0131ma ba\u011fl\u0131 olan (saat y\u00f6n\u00fcnde veya saat y\u00f6n\u00fcn\u00fcn tersine), dairesel bir manyetik alan olu\u015fturur.\n Telin i\u00e7inde, manyetik alana do\u011fru veya manyetik alandan do\u011fru hareket eden, d\u00f6ng\u00fc halindeki bir ak\u0131m ind\u00fcklenir. Benzer olarak bir m\u0131knat\u0131s, manyetik alana do\u011fru veya manyetik alandan do\u011fru hareket ettirildi\u011finde, ak\u0131m\u0131n y\u00f6n\u00fc bu harekete ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fir.\n \n21 Nisan 1820 tarihinde bir ak\u015fam, Hans Christian \u00d8rsted ders i\u00e7in haz\u0131rlarken, \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 bir duruma tan\u0131k oldu. Malzemelerini haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada, kulland\u0131\u011f\u0131 pildeki elektrik ak\u0131m\u0131 a\u00e7\u0131k ve kapal\u0131 iken pusula i\u011fnesinin manyetik kuzeyden sapt\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Bu sapma, onu \u015funa ikna etti: Manyetik alan \u00e7izgileri, t\u0131pk\u0131 \u0131\u015f\u0131k ve \u0131s\u0131da oldu\u011fu gibi, elektrik ak\u0131m ta\u015f\u0131yan bir telin her taraf\u0131ndan yay\u0131l\u0131yordu. Bu durum da, elektrik ve manyetizma aras\u0131ndaki do\u011frudan ili\u015fkiyi teyit ediyordu.\n\nKe\u015fif s\u00fcrecinde, \u00d8rsted, olgunun herhangi bir tatmin edici a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapmad\u0131, onu matemati\u011fe d\u00f6kmeye de \u00e7al\u0131\u015fmad\u0131. Ancak, \u00fc\u00e7 ay sonra daha yo\u011fun ara\u015ft\u0131rmalara ba\u015flad\u0131. Bundan k\u0131sa s\u00fcre sonra da, bir teldeki elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n bir manyetik alan \u00fcretti\u011fini kan\u0131tlayan bulgular\u0131n\u0131 yay\u0131nlad\u0131. Onun elektromanyetizma konusuna yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lardan dolay\u0131, manyetik ind\u00fcksiyon, CGS birimine g\u00f6re (oersted) olarak isimlendirilmi\u015ftir.\n \n\u00d8rsted'in bulgular\u0131, bilim camias\u0131nda elektrodinamike dair yo\u011fun ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n kap\u0131s\u0131n\u0131 a\u00e7t\u0131. Bulgular, Frans\u0131z fizik\u00e7i Andr\u00e9-Marie Amp\u00e8re'in, ak\u0131m ta\u015f\u0131yan iletkenler aras\u0131ndaki manyetik kuvvetleri tan\u0131mlayan matematiksel formu geli\u015ftirmesini sa\u011flad\u0131. Ayr\u0131ca, \u00d8rsted'in ke\u015ffi birle\u015ftirilmi\u015f bir enerji kavram\u0131na do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m oldu. \n \nMichael Faraday taraf\u0131ndan g\u00f6zlemlenen, James Clerk Maxwell taraf\u0131ndan geni\u015fletilen ve Oliver Heaviside ile Heinrich Hertz taraf\u0131ndan k\u0131smen yeniden form\u00fcle edilen bu kavram birle\u015ftirme, 19. y\u00fczy\u0131lda matematiksel fizikin en \u00f6nemli ba\u015far\u0131lar\u0131ndan biridir. Bu ba\u015far\u0131, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n do\u011fas\u0131n\u0131 anlamak gibi uzun erimli sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. I\u015f\u0131k ve di\u011fer elektromanyetik dalgalar, kuantize olan, kendi kendine yay\u0131lan manyetik alan titre\u015fimleri diyebilece\u011fimiz foton formunu al\u0131r. Farkl\u0131 sal\u0131n\u0131m frekanslar\u0131, elektromanyetik radyasyonun farkl\u0131 bi\u00e7imlerini do\u011furur; en d\u00fc\u015f\u00fck frekanslardaki radyo dalgalar\u0131ndan, orta frekanslardaki g\u00f6r\u00fcn\u00fcr \u0131\u015f\u0131\u011fa, en y\u00fcksek frekanslardaki gama \u0131\u015f\u0131n\u0131na.\n \n\u00d8rsted, elektrik ve manyetizma aras\u0131ndaki ili\u015fkiyi inceleyen tek insan de\u011fildi. 1802 y\u0131l\u0131nda Gian Domenico Romagnosi, \u0130talyan bir hukuk bilgini, elektrostatik y\u00fcklerle manyetik bir i\u011fneyi sapt\u0131rd\u0131. Asl\u0131nda, d\u00fczenekte galvanik ak\u0131m yoktu ve bu nedenle elektromanyetizma da mevcut de\u011fildi. Ke\u015ffin bir d\u00f6k\u00fcm\u00fc, 1802 y\u0131l\u0131nda, bir \u0130talyan gazetesinde yay\u0131nland\u0131. Ancak, \u00e7a\u011f\u0131n bilim camias\u0131 taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde g\u00f6z ard\u0131 edildi.\n\nGenel \n \nElektromanyetik kuvvet, bilinen d\u00f6rt temel kuvvetten biridir. Di\u011fer temel kuvvetler: n\u00fckleonlar\u0131 olu\u015fturmak i\u00e7in kuarklar\u0131 ba\u011flayan ve \u00e7ekirdekleri olu\u015fturmak i\u00e7in n\u00fckleonlar\u0131 ba\u011flayan g\u00fc\u00e7l\u00fc n\u00fckleer kuvvet, radyoaktif bozunman\u0131n baz\u0131 t\u00fcrlerini olu\u015fturan zay\u0131f n\u00fckleer kuvvet ve k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti. T\u00fcm di\u011fer kuvvetler (s\u00fcrt\u00fcnme kuvveti gibi), neticede, par\u00e7ac\u0131klar\u0131n hareketiyle sa\u011flanan bu temel g\u00fc\u00e7lerden ve momentumdan kaynaklan\u0131r.\n \nElektromanyetik kuvvet, k\u00fctle\u00e7ekim kuvveti d\u0131\u015f\u0131nda, g\u00fcnl\u00fck hayatta n\u00fckleer \u00f6l\u00e7ekte kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lan t\u00fcm di\u011fer olgulardan sorumludur. Kabaca; atomlar aras\u0131 etkile\u015fimlerden kaynaklanan t\u00fcm kuvvetler, elektrik y\u00fckl\u00fc atom \u00e7ekirdeklerine ve atomlar\u0131n etraf\u0131ndaki ve i\u00e7indeki elektronlara etkiyen elektromanyetik kuvvetle ve bu par\u00e7ac\u0131klar\u0131n hareketlerinden nas\u0131l ivme kazand\u0131klar\u0131yla a\u00e7\u0131klanabilir. Buna, s\u0131radan nesneleri \"itme\" veya \"\u00e7ekme\" s\u0131ras\u0131nda deneyimledi\u011fimiz, v\u00fccutlar\u0131m\u0131zdaki ve bu nesnelerdeki her bir molek\u00fcl\u00fcn aras\u0131ndaki molek\u00fcller aras\u0131 kuvvetten do\u011fan kuvvetler de dahildir. Ayn\u0131 zamanda kimyasal olay\u0131n b\u00fct\u00fcn formlar\u0131n\u0131 i\u00e7erir.\n \nElektronlar\u0131n hareketlerinin momentumlar\u0131 taraf\u0131ndan \u00fcretilen etkili kuvvet, elektronlar\u0131n birbirleriyle etkile\u015fim i\u00e7erisinde olan atomlar aras\u0131nda bir di\u011fer atoma momentum ta\u015f\u0131yarak hareket etmesi, atom i\u00e7i ve molek\u00fcller aras\u0131 kuvvetlerin anla\u015f\u0131lmas\u0131nda olduk\u00e7a \u00f6nemli ve gereklidir. Elektronlar toplam\u0131, daha dar hale geldik\u00e7e, Pauli d\u0131\u015flama ilkesi'ne g\u00f6re; minimum momentumlar\u0131 mutlaka artar. Molek\u00fcler d\u00fczeydeki maddenin, yo\u011funlu\u011fu da dahil olmak \u00fczere durumu; elektronlar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 momentumdaki de\u011fi\u015fimin olu\u015fturdu\u011fu kuvvet ve elektromanyetik kuvvet aras\u0131ndaki denge ile belirlenir.\n\nKlasik elektrodinamik \n\n \nBilim insan\u0131 William Gilbert, De Magnete 'inde (1600), elektrik ve manyetizman\u0131n, her ikisi de maddelerin itilmesi ve \u00e7ekilmesine sebep olabilirken, farkl\u0131 etkiler olduklar\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Denizciler, y\u0131ld\u0131r\u0131mlar\u0131n pusula i\u011fnelerini bozabildiklerini fark etmi\u015flerdi, ama y\u0131ld\u0131r\u0131m ve elektrik aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131, Benjamin Franklin 'in 1752'de ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi deneylere kadar do\u011frulanamam\u0131\u015ft\u0131. \u0130nsan yap\u0131m\u0131 elektrik ak\u0131m\u0131 ve manyetizma aras\u0131ndaki ba\u011flant\u0131y\u0131 ilk ke\u015ffedip yay\u0131nlayanlardan biri Romagnosi 'dir. Romagnosi, 1802 y\u0131l\u0131nda bir teli bir elektrik pili boyunca ba\u011flaman\u0131n yak\u0131ndaki bir pusula i\u011fnesini sapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark etti. Ancak bu etki, 1820 y\u0131l\u0131nda \u00d8rsted benzer bir deney ger\u00e7ekle\u015ftirene kadar yayg\u0131n olarak bilinmedi. \u00d8rsted'in \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131, Amp\u00e8re'i elektromanyetizmaya dair matematiksel bir teori \u00fcretmek \u00fczere etkiledi.\n \nKlasik elektromanyetizma olarak bilinen elektromanyetizma teorisi, 19. y\u00fczy\u0131l boyunca \u00e7e\u015fitli fizik\u00e7iler taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f; \u00f6nceki geli\u015fmeleri tek bir teoriye toplayan ve \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n elektromanyetik do\u011fas\u0131n\u0131 ke\u015ffeden James Clerk Maxwell 'in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla sonu\u00e7 bulmu\u015ftur. Klasik elektromanyetizmada, elektromanyetik alan; Maxwell denklemleri olarak bilinen bir dizi denkleme uyar ve elektromanyetik kuvveti Lorentz kuvvet yasas\u0131 verir.\n \nKlasik elektromanyetizman\u0131n \u00f6zelliklerinden biri, klasik mekanik ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131n zor; ancak, \u00f6zel g\u00f6relilik ile ba\u011fda\u015ft\u0131r\u0131labilir olmas\u0131d\u0131r. Maxwell denklemlerine g\u00f6re, bir vakum i\u00e7indeki \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131, evrensel bir sabittir. Bu sabit sadece electrical permittivity ve magnetic permeability of free space 'e ba\u011fl\u0131d\u0131r. Bu, klasik mekani\u011fin k\u00f6kl\u00fc bir temel ta\u015f\u0131 olan Galilean invariance 'i ihlal eder. \u0130ki teoriyi uzla\u015ft\u0131rman\u0131n tek yolu, yay\u0131lan \u0131\u015f\u0131kta \u0131\u015f\u0131k sa\u00e7an eter 'in oldu\u011funu varsaymakt\u0131r. Ancak, daha sonraki deneysel \u00e7al\u0131\u015fmalar eterin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tespit edemedi. Hendrik Lorentz'in ve Henri Poincar\u00e9'in \u00f6nemli katk\u0131lar\u0131ndan sonra, 1905 y\u0131l\u0131nda Albert Einstein, klasik kinematikleri, klasik elektromanyetizmayla uyumlu yeni bir kinematik teorisiyle de\u011fi\u015ftiren \u00f6zel g\u00f6relilik tan\u0131m\u0131yla bu problemi \u00e7\u00f6zd\u00fc. (Daha fazla bilgi i\u00e7in, bkz: \u00f6zel g\u00f6relilik tarih\u00e7esi.)\n \nEk olarak, g\u00f6relilik teorisi g\u00f6sterdi ki, hareketli referans sistemlerinde manyetik alan elektrik alan bile\u015feni s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131 olan olu\u015fturmaktad\u0131r, tersi elektrik alan i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. Yani manyetik alan ve elektik alan bir paran\u0131n iki farkl\u0131 y\u00fcz\u00fc gibi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclebilir. \u0130\u015fte bu y\u00fczden konunun ad\u0131 \u201celektromanyetizma\u201dd\u0131r. (Daha fazla bilgi i\u00e7in, bkz: Klasik elektromanyetizma ve \u00f6zel g\u00f6relilik.)\n\nFotoelektrik etkisi \n\nAyn\u0131 y\u0131l yay\u0131nlanan ba\u015fka bir makalede, Albert Einstein, klasik elektromanyetizman\u0131n k\u00f6kl\u00fc temellerini zay\u0131flatt\u0131. Ona fizik dal\u0131nda Nobel \u00f6d\u00fcl\u00fc kazand\u0131ran fotoelektrik etkisi teorisi, sonradan foton olarak adland\u0131r\u0131lacak olan par\u00e7ac\u0131k benzeri \u015feylerde \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n bulunabilece\u011fini var say\u0131yordu. Einstein'\u0131n fotoelektrik etki teorisi, Max Planck'\u0131n 1900 y\u0131l\u0131nda sundu\u011fu mor\u00f6tesi katastrofunun \u00e7\u00f6z\u00fcm\u00fcndeki kavramalar\u0131 art\u0131rd\u0131. Eserinde, Planck, s\u0131cak nesnelerin farkl\u0131 paketlerde elektromanyetik radyasyon yayd\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Bu da, siyah cisim \u0131\u015f\u0131mas\u0131 olarak ger\u00e7ekle\u015fen sonlu, toplam bir enerji kavram\u0131d\u0131r. Bu sonu\u00e7lar\u0131n her ikisi de, \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131n s\u00fcrekli bir dalga olarak tan\u0131mland\u0131\u011f\u0131 klasik g\u00f6r\u00fc\u015f ile do\u011frudan \u00e7eli\u015fmektedir. Planck'\u0131n ve Einstein'\u0131n teorileri, kuantum mekani\u011finin atalar\u0131d\u0131r. 1925 y\u0131l\u0131nda form\u00fcle edilen bu mekanik, elektromanyetizmada kuantum teorisinin icad\u0131n\u0131 gerektirmi\u015ftir. Kuantum elektrodinami\u011fi (veya \"QED\") olarak bilinen bu teori, 1940'l\u0131 y\u0131llarda tamamlanm\u0131\u015ft\u0131r ve pert\u00fcrbasyon teorisinin uygulanabilir oldu\u011fu durumlarda, fizikte bilinen en kesin teorilerden biridir.\n\nBirimler \nElektromanyetik birimler, temel SI biriminin amper oldu\u011fu elektriksel birimler sisteminin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r. Temeli, elektrik ak\u0131mlar\u0131n\u0131n manyetik \u00f6zelliklerine dayal\u0131d\u0131r. Birimler \u015funlard\u0131r:\n Amper (ak\u0131m)\n Coulomb (y\u00fck)\n Farad (kapasitans)\n Henry (ind\u00fcktans)\n Ohm (diren\u00e7)\n Tesla (manyetik ak\u0131 yo\u011funlu\u011fu)\n Volt (elektrik potansiyeli)\n Watt (g\u00fc\u00e7)\n Weber (ak\u0131)\nElektromanyetik cgs sisteminde, elektrik ak\u0131m\u0131; elektrik ak\u0131m\u0131 Amp\u00e8re yasas\u0131 taraf\u0131ndan tan\u0131mlanan temel bir niceliktir ve ge\u00e7irgenli\u011fi birimsiz bir niceliktir (g\u00f6reli ge\u00e7irgenlik) ve bunun bo\u015f uzaydaki de\u011feri birim de\u011fer (bu de\u011fer matematiksel i\u015flemlerde 1 olarak kabul edilir) olarak kabul edilir. Sonu\u00e7 olarak, bu sistemdeki e\u015fitliklerle ba\u011flant\u0131s\u0131 olan baz\u0131 denklemlerde \u0131\u015f\u0131k h\u0131z\u0131n\u0131n karesi a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fcn\u00fcr.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n\n \u00c7ift yar\u0131k deneyi\n Elektrom\u0131knat\u0131s\n Elektromanyetik dalga denklemi\n Elektromanyetik s\u0131n\u0131r ko\u015fullar\u0131\n Elektromekanik\n Optik\n Elektromanyetik kuram\u0131n tarihi\n Maxwell denklemleri\n\nDipnotlar\n\nKaynak\u00e7a \n\nWeb\n \n \n \n\nKitaplar\n\nKonuyla ilgili yay\u0131nlar\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Electromagnetic Force - from Eric Weisstein's World of Physics\n Ties That Bind Atoms Weaker Than Thought - LiveScience.com\n Physics 221B notes \u2013 quantization \n Physics 221B notes \u2013 interaction \n Quarked Electromagnetic force - A good introduction for kids\n MIT OpenCourseWare 8.02: Electricity & Magnetism Free, independent study course with video lectures, homework help videos, assignments, course notes and more.", "Elektrik y\u00fck\u00fc veya elektriksel y\u00fck, bir maddenin elektrik y\u00fckl\u00fc di\u011fer bir maddeyle yak\u0131nla\u015ft\u0131\u011f\u0131 zaman meydana gelen kuvvetten etkilenmesine sebep olan fiziksel \u00f6zelliktir. Pozitif ve Negatif olmak \u00fczere iki t\u00fcr elektriksel y\u00fck vard\u0131r. Pozitif y\u00fckl\u00fc maddeler, di\u011fer pozitif y\u00fckl\u00fc maddeler taraf\u0131ndan itilirken, negatif y\u00fckl\u00fc olanlar taraf\u0131ndan \u00e7ekilir; negatif y\u00fckl\u00fc maddeler de negatif y\u00fckl\u00fcler taraf\u0131ndan itilir ve pozitif olanlar taraf\u0131ndan \u00e7ekilir. Bir cisimde negatif y\u00fckler pozitif y\u00fcklere dominantsa, negatif y\u00fckl\u00fcd\u00fcr; tersi durumdaysa pozitif y\u00fckl\u00fcd\u00fcr; dominantl\u0131k s\u00f6z konusu de\u011filse y\u00fcks\u00fczd\u00fcr. Uluslararas\u0131 Birim Sistemi (SI) elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fc coulomb (C) olarak adland\u0131r\u0131rken, elektrik m\u00fchendisli\u011finde amper-saat (Ah) olarak ve kimyada da elemanter y\u00fck (e) olarak adland\u0131rmak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Q sembol\u00fc genellikle y\u00fck\u00fc ifade etmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Y\u00fckl\u00fc cisimlerin birbirleriyle nas\u0131l ileti\u015fimde olduklar\u0131n\u0131 anlatan \u00e7al\u0131\u015fma klasik elektromanyetizmad\u0131r ve kuantum mekani\u011finin g\u00f6z ard\u0131 edilebildi\u011fi \u00f6l\u00e7\u00fcde do\u011frudur.\n\nElektriksel y\u00fck, elektromanyetik ili\u015fkilerini d\u00fczenleyen baz\u0131 atomalt\u0131 par\u00e7ac\u0131klar\u0131n temel korunan \u00f6zelli\u011fidir. Elektrik y\u00fckl\u00fc maddeler hem elektromanyetik alanlardan etkilenirler, hem de elektromanyetik alan yarat\u0131rlar. Hareket eden bir y\u00fck ve elektromanyetik alan aras\u0131ndaki ili\u015fki elektromanyetik kuvvetin kayna\u011f\u0131d\u0131r ve bu g\u00fc\u00e7 4 temel kuvvetten biridir. (Bir di\u011feri; manyetik alan).\n\n20. y\u00fczy\u0131lda yap\u0131lan deneyler, elektriksel y\u00fck\u00fcn nicelendirildi\u011fini g\u00f6stermi\u015ftir, bu, temel y\u00fck diye adland\u0131r\u0131lan her bir k\u00fc\u00e7\u00fck par\u00e7an\u0131n \u00e7oklu katsay\u0131lar\u0131na ula\u015fmakt\u0131r. Temel y\u00fck, e, yakla\u015f\u0131k olarak 1.602\u00d710^\u221219 coulomb'a e\u015fittir. (kuark diye adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, tam katsay\u0131s\u0131 e/3 ile y\u00fcklenen par\u00e7ac\u0131klar hari\u00e7). Proton e y\u00fck\u00fcne sahiptir, elektronlar ise \u2013e y\u00fck\u00fcne sahiptir. Y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klarla yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar ve onlar\u0131n fotonlar taraf\u0131ndan d\u00fczenlenen ili\u015fkileri kuantum elektrodinami\u011fidir.\n\nGenel bak\u0131\u015f \n\nY\u00fck, bir maddenin di\u011fer maddeyle elektrostatik itme ya da \u00e7ekme meydana gelmesi durumunda ortaya \u00e7\u0131kan temel \u00f6zelliktir. Elektriksel y\u00fck, bir\u00e7ok atomalt\u0131 par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n\u0131n karakteristik bir \u00f6zelli\u011fidir. Serbest par\u00e7ac\u0131klar\u0131n y\u00fckleri, temel y\u00fcklerin (e) tam katlar\u0131d\u0131r, ve daha \u00f6nce de s\u00f6ylendi\u011fi gibi, elektriksel y\u00fck nicelendirimi\u015ftir. Michael Faraday, yapt\u0131\u011f\u0131 elektroliz deneyleriyle elektriksel y\u00fck\u00fcn kesin oldu\u011funu g\u00f6steren ilk ki\u015fidir. Robert Millikan\u2019\u0131n ya\u011f damlas\u0131 deneyi bu ger\u00e7e\u011fi direkt olarak g\u00f6stermi\u015f, ve temel y\u00fck\u00fc \u00f6l\u00e7m\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nSonu\u00e7lara g\u00f6re, elektronun y\u00fck\u00fc -1, protonun ise +1 dir. Ayn\u0131 y\u00fcke sahip par\u00e7ac\u0131klar birbirini iterken, z\u0131t y\u00fcke sahipler birbirini \u00e7eker. Coulomb\u2019un kural\u0131 iki par\u00e7ac\u0131k aras\u0131nda elektrostatik kuvvetin, par\u00e7alar\u0131n sahip oldu\u011fu kuvvet ve aralar\u0131ndaki uzakl\u0131\u011f\u0131n karesiyle ters orant\u0131l\u0131 oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir.\nKar\u015f\u0131t par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131n y\u00fck\u00fc, benzer par\u00e7ac\u0131\u011f\u0131nkine e\u015fit, ama kar\u015f\u0131 i\u015farettedir. Kuarklar \u22121\u20443 ya da +2\u20443 gibi k\u0131smi bir y\u00fcke sahipken, serbest kuarklar\u0131n y\u00fck\u00fc \u015fimdiye dek g\u00f6zlemlenememi\u015ftir (bu teorik ger\u00e7e\u011fin sebebi asimptotik serbestliktir.)\n\nMakroskobik bir nesnenin y\u00fck\u00fc, nesneyi meydana getiren par\u00e7ac\u0131klar\u0131n elektriksel y\u00fck\u00fcn\u00fcn toplam\u0131d\u0131r. Bu y\u00fck genellikle azd\u0131r, \u00e7\u00fcnk\u00fc madde atomlardan meydana gelir ve atomlar genelde e\u015fit miktarda proton ve elektronlara sahiptir, bu durumda da y\u00fckleri s\u0131f\u0131rlan\u0131r, ve atomu n\u00f6tr hale gelir. \n\n\u0130yon; bir ya da birka\u00e7 elektron kaybedip, tek bir pozitif y\u00fck (katyon) alm\u0131\u015f, veya bir ya da birka\u00e7 elektron kazan\u0131p, tek bir negatif y\u00fck (anyon) alm\u0131\u015f bir atomdur (atom grubudur). Bir atomlu iyonlar tek atomlardan olu\u015furken, \u00e7ok atomlu iyonlar bir ya da birka\u00e7 atomun birbirine ba\u011flanmas\u0131 ile olu\u015fur. Her iki durumda da, iyonun pozitif veya negatif bir y\u00fck kazanc\u0131 s\u00f6z konusudur. \n\nMakroskobik nesnelerin olu\u015fum s\u00fcrecinde, genellikle atom bile\u015fenleri ve iyonlar \u00f6yle bir bi\u00e7imde birle\u015fir ki, elektrik olarak n\u00f6tr atomlara ba\u011f\u0131ml\u0131, n\u00f6tr iyonik bile\u015fimler olu\u015ftururlar. Bu y\u00fczden makroskobik nesneler genel olarak n\u00f6tr olmaya meyillidirler ancak nadiren tam olarak n\u00f6tr olabilirler.\n\nMakroskobik nesnelerin materyaller taraf\u0131ndan da\u011f\u0131t\u0131lan, s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya yerine ba\u011fl\u0131, nesneye tam negatif ya da pozitif y\u00fck veren iyonlar i\u00e7erdi\u011fi zamanlar vard\u0131r. Bunun yan\u0131 s\u0131ra, makroskobik nesneler iletken elementlerden olu\u015fur, hemen hemen elektronlar\u0131 kolayl\u0131kla (elemente ba\u011fl\u0131 olarak) al\u0131p verebilirler, ve belirsiz bir \u015fekilde tam negatif ya da pozitif y\u00fck olu\u015ftururlar. Tam elektrik y\u00fckl\u00fc bir nesne s\u0131f\u0131rdan farkl\u0131 ve hareketsizse, bu olay statik elektrik olarak bilinir. Bu durum, amber ve k\u00fcrk ya da cam ve ipek gibi iki farkl\u0131 nesneyi birbirine s\u00fcrterek kolayl\u0131kla olu\u015fturulabilir. B\u00f6ylelikle, iletken olmayan nesneler negatif ya da pozitif olarak \u00f6nemli \u00f6l\u00e7\u00fcde y\u00fcklenebilirler. Bir nesneden al\u0131nan y\u00fck, ayn\u0131 boyutta kar\u015f\u0131t bir y\u00fck\u00fc arkas\u0131nda b\u0131rakarak di\u011fer nesneye ta\u015f\u0131n\u0131r. Y\u00fck korunumu kanunu daima uygulanabilir, bir nesneye, negatif bir y\u00fck, ayn\u0131 boyutta pozitif bir y\u00fck alarak verilir. Bu, tam tersi durumlar i\u00e7in de ge\u00e7erlidir. \n\nBir nesnenin net y\u00fck\u00fc s\u0131f\u0131r olsa da, y\u00fck d\u00fczensiz bir nesneden de da\u011f\u0131t\u0131labilir. (\u00f6rne\u011fin d\u0131\u015f elektromanyetik alan veya polar ba\u011fl\u0131 molek\u00fcller). Bu gibi durumlarda, nesne polarize edilmi\u015ftir. Kutupla\u015fma y\u00fcz\u00fcnden olu\u015fan y\u00fck ba\u011fl\u0131 y\u00fck olarak bilinir; nesnenin d\u0131\u015far\u0131s\u0131ndan kazan\u0131lan ya da kaybedilen elektronlar taraf\u0131ndan olu\u015fturulan y\u00fck ise serbest y\u00fck olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r. \u0130letken metallerdeki elektronlar\u0131n belirli bir y\u00f6ne do\u011fru hareketi elektrik ak\u0131m\u0131 olarak bilinir.\n\nBirimler \n\nUluslararas\u0131 Birimler Sistemi\u2019nin elektriksel y\u00fck de\u011feri coulomb'dur, bu de\u011fer de yakla\u015f\u0131k 6.242\u00d710^18 e\u2019 ye e\u015fittir (e=proton y\u00fck\u00fc). Bu y\u00fczden, bir elektronun y\u00fck\u00fc yakla\u015f\u0131k olarak \u22121.602\u00d710^\u221219 C\u2019 dir. Coulomb, bir saniyede bir amper ta\u015f\u0131yan elektriksel iletkenin enine kesitinden ge\u00e7en y\u00fck\u00fcn de\u011feri olarak tan\u0131mlan\u0131r. Q sembol\u00fc genellikle elektri\u011fin ya da y\u00fck\u00fcn de\u011ferini belirtmek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn miktar\u0131 bir elektrik\u00f6l\u00e7er ile direkt olarak, balistik galvanometre ile de dolayl\u0131 yoldan \u00f6l\u00e7\u00fclebilir.\n\nY\u00fck\u00fcn nicemlenmi\u015f karakterini bulduktan sonra, George Stoney 1891 y\u0131l\u0131nda elektron biriminin, elektriksel y\u00fck\u00fcn temel birimi oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu iddia, J.J. Thomson taraf\u0131ndan 1897 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan par\u00e7ac\u0131k ke\u015ffinden \u00f6nce meydana gelmi\u015ftir. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde bu birim pek de kullan\u0131lmamakta, bunu yerine \u201celemanter y\u00fck\u201d, \u201cy\u00fck\u00fcn temel birimi\u201d, ya da en basit haliyle \u201ce\u201d gibi farkl\u0131 ifadeler kullan\u0131lmaktad\u0131r. Y\u00fck\u00fcn miktar\u0131, elemanter y\u00fck (e) miktar\u0131n\u0131n kat\u0131 olmal\u0131d\u0131r, \u00f6l\u00e7\u00fcm y\u00fcksek bile \u00e7\u0131ksa, y\u00fck ger\u00e7ek miktar\u0131ndaym\u0131\u015f gibi davran\u0131r. Baz\u0131 noktalarda, \u00f6rne\u011fin kondansat\u00f6r ve kesirli kuantum Hall etkisindeki gibi, y\u00fck\u00fcn fraksiyonlar\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\n\nTarihi \n\nM.\u00d6 600\u2019l\u00fc y\u0131llarda Yunan filozof Thales\u2019in de s\u00f6yledi\u011fi gibi, k\u00fcrk, amber gibi bir maddeye s\u00fcrt\u00fclerek y\u00fck (ya da elektrik) toplanabilir. Yunanlar, y\u00fckl\u00fc amber d\u00fc\u011fmelerin sa\u00e7 gibi hafif objeleri kendine \u00e7ekebildi\u011fini yazm\u0131\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, e\u011fer amberin yeterince s\u00fcrt\u00fcl\u00fcrse, elektrik k\u0131v\u0131lc\u0131m\u0131 bile yayabilece\u011fini not etmi\u015flerdir. Bu \u00f6zellik s\u00fcrt\u00fcnme ile elektriklenme etkisinden gelmektedir.\n\n1600\u2019de, \u0130ngiliz bilim insan\u0131 William GilbertDe Magnete adl\u0131 eserinde bu konuya de\u011finmi\u015f, , Yunanca amber, \u0130ngilizce\u2019de de sonlar\u0131 \u201celektrik\u201d, \u201celektriksel\u201d gibi terimlerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7an Yeni Latince terim electrius \u201c\u03b7\u03bb\u03b5\u03ba\u03c4\u03c1\u03bf\u03bd (elektron)\u201du para olarak bast\u0131rtm\u0131\u015ft\u0131r. Otto von Guericke 1660 y\u0131l\u0131nda bunu takiben, elektrostatik jenerat\u00f6r\u00fc \u00fcreten ilk ki\u015fi olmu\u015ftur. Di\u011fer Avrupal\u0131 \u00f6nc\u00fclerden Robert Boyle, elektriksel \u00e7ekim ve itimin bir vakum gibi davranabilece\u011fini iddia etmi\u015f, Stephen Gray, 1729 y\u0131l\u0131nda maddeleri iletken ve yal\u0131tkan olarak s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015f ve C. F. Du Fay, 1733\u2019de elektri\u011fin birbirini yok eden iki varyasyona sahip oldu\u011funu \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015f, bu olay\u0131 da ikili s\u0131v\u0131 teorisi ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. Du Fay\u2019\u0131n dedi\u011fine g\u00f6re; cam ipe\u011fe s\u00fcrt\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, cam pozitif cam elektri\u011fiyle y\u00fcklenir ve amber k\u00fcrke s\u00fcrt\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, amber de re\u00e7ineli elektrikle dolar. 1839 y\u0131l\u0131nda, Michael Faraday statik elektrik, ak\u0131m elektri\u011fi ve biyoelektrik aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131n yanl\u0131\u015f oldu\u011funu, hepsinin tek t\u00fcr bir elektri\u011fin z\u0131t kutuplarda g\u00f6sterdi\u011fi davran\u0131\u015flar\u0131n sonucu oldu\u011funu g\u00f6stermi\u015ftir. Kutup ister pozitif ister negatif olsun, bu durum de\u011fi\u015fmemektedir. Pozitif y\u00fck cam \u00e7ubu\u011fun ipe\u011fe s\u00fcr\u00fcld\u00fckten sonra solunda kalan y\u00fck olarak tan\u0131mlanabilir.\n\n18. y\u00fczy\u0131l\u0131n elektrik konusunda uzman ki\u015filerin en \u00f6nemlilerinden biri elektri\u011fin tek s\u0131v\u0131 teorisini savunan Benjamin Franklin\u2019dir. Elektri\u011fin b\u00fct\u00fcn maddelerin i\u00e7inde bulunan, g\u00f6r\u00fcnmeyen bir s\u0131v\u0131 oldu\u011funu hayal etmi\u015f; Leyden kavanozunda biriken y\u00fck\u00fc tutan \u015feyin cam oldu\u011funa inanm\u0131\u015ft\u0131r. Yal\u0131tkan y\u00fczeylerin birbirine s\u00fcrt\u00fclmesiyle bu s\u0131v\u0131n\u0131n yer de\u011fi\u015ftirdi\u011fini ve bu s\u0131v\u0131 ak\u0131\u015f\u0131n\u0131n elektrik ak\u0131m\u0131 olu\u015fturdu\u011funu varsaym\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca, \u00e7ok az s\u0131v\u0131 i\u00e7eren maddenin negatif, \u00e7ok fazla s\u0131v\u0131 i\u00e7eren maddenin ise pozitif olarak y\u00fcklenmi\u015f oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Belirtilmeyen bir sebepten \u00f6t\u00fcr\u00fc, pozitif y\u00fck\u00fc cam elektri\u011fi, negatif y\u00fck\u00fc de re\u00e7ine elektri\u011fi ile a\u00e7\u0131klam\u0131\u015ft\u0131r. O s\u0131ralarda, William Watson da ayn\u0131 tan\u0131mlamalarda bulunmu\u015ftur.\n\nStatik Elektrik ve Elektrik Ak\u0131m\u0131 \n\nStatik elektrik ve elektrik ak\u0131m\u0131 iki ayr\u0131 olayd\u0131r, ikisi de elektrik y\u00fck\u00fc i\u00e7erir ve ayn\u0131 maddede ayn\u0131 zamanlarda ger\u00e7ekle\u015febilirler. Statik elektrik, bir maddenin elektrik y\u00fck\u00fcyle ili\u015fkilendirilir ve denk olmayan iki madde bir araya geldi\u011finde olu\u015fan elektrostatik de\u015farjla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r. Bir elektrostatik de\u015farj her iki maddenin de y\u00fcklerinde de\u011fi\u015fim meydana getirir. Elektrik ak\u0131m\u0131 ise elektrik y\u00fck\u00fcn\u00fcn bir madde i\u00e7inden herhangi bir y\u00fck kayb\u0131 ya da kazan\u0131m\u0131na neden olmadan ge\u00e7mesi demektir.\n\nS\u00fcrt\u00fcnme ile Elektriklenme\n\nHerhangi bir elektriksel \u00f6zellik i\u00e7ermeyen bir par\u00e7a cam\u0131 ve bir par\u00e7a re\u00e7ineyi birbirine s\u00fcrt\u00fcp, s\u00fcrt\u00fcnen b\u00f6lgeleri etkile\u015fim i\u00e7inde b\u0131rakal\u0131m. Hala hi\u00e7bir elektriksel \u00f6zellik g\u00f6stermeyeceklerdir. Bu kez iki maddeyi ay\u0131ral\u0131m. Ay\u0131rd\u0131\u011f\u0131m\u0131zda, birbirlerini \u00e7ekeceklerdir. \n\nDi\u011fer bir cam par\u00e7as\u0131 yine di\u011fer bir re\u00e7ineye s\u00fcrt\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde ve birbirlerinden ay\u0131r\u0131p, daha \u00f6nceki ayr\u0131lm\u0131\u015f maddelerin yak\u0131nlar\u0131na kondu\u011funda, bunlar g\u00f6zlemlenebilir:\n1.\t\u0130ki cam par\u00e7as\u0131 birbirlerini itebilir.\n2.\tHer bir cam par\u00e7as\u0131, her bir re\u00e7ineyi \u00e7ekebilir.\n3.\t\u0130ki re\u00e7ine par\u00e7as\u0131 birbirini itebilir.\n\nBu itme ve \u00e7ekme olaylar\u0131 elektriksel olaylar olarak adland\u0131r\u0131l\u0131r, ve bu olaylarda yer alan maddeler \u201celektriklenmi\u015f\u201d, ya da \u201celektrikle y\u00fcklenmi\u015f\u201d \u015feklinde isimlendirilir.\n\nMaddeler, s\u00fcrt\u00fcnmenin yan\u0131 s\u0131ra ba\u015fka \u015fekillerde de elektriklenebilirler.\n\u0130ki cam par\u00e7as\u0131n\u0131n elektriksel \u00f6zellikleri birbirine benzerdir fakat re\u00e7inelerinkinden farkl\u0131d\u0131r: Cam, re\u00e7inenin ittiklerini \u00e7ekerken, re\u00e7inenin \u00e7ektiklerini iter.\n\nHerhangi bir \u015fekilde elektriklenmi\u015f bir madde cam gibi davran\u0131rsa, yani cam\u0131 iter ve re\u00e7ineyi \u00e7ekerse, maddenin \u201ccams\u0131\u201d bir y\u00fckle y\u00fcklendi\u011fi, ve cam\u0131 \u00e7eker ve re\u00e7ineyi iterse de \u201cre\u00e7inemsi\u201d bir y\u00fckle y\u00fcklendi\u011fi s\u00f6ylenebilir. T\u00fcm elektriklenmi\u015f maddeler cams\u0131 ya da re\u00e7inemsi bir \u015fekilde elektriklenmi\u015ftir. \n\nBilimsel bir komite, cams\u0131 elektriklenmenin pozitif, re\u00e7inemsi elektriklenmenin negatif oldu\u011funu belirtmi\u015ftir. Bu iki t\u00fcr elektriklenmenin tamamen z\u0131t \u00f6zelliklere sahip olmas\u0131, onlar\u0131 z\u0131t kutuplarla ili\u015fkilendirmenin do\u011fru oldu\u011funu kan\u0131tlamaktad\u0131r. Ancak pozitif kutbun negatife oranla tatbiki geli\u015fig\u00fczel uyu\u015fma olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmelidir, t\u0131pk\u0131 matematiksel grafikteki uyu\u015fmada sa\u011f ele olan pozitif uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131n hesaba kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 gibi. \n\n\u00c7ekme ya da itme, hi\u00e7bir g\u00fc\u00e7 elektriklenen ve elektriklenmeyen maddeler aras\u0131nda g\u00f6zlemlenemez.\n\nAsl\u0131nda, b\u00fct\u00fcn maddeler elektriklenir, ancak bu olay yak\u0131n \u00e7evresindeki benzer y\u00fckl\u00fc maddelerle ger\u00e7ekle\u015fmeyebilir. Bir madde ya elektriklenir ya da yak\u0131n\u0131ndaki maddelerde y\u00fckler e\u015fitlenene kadar e\u015fit yahut z\u0131t y\u00fck yarat\u0131r. \u00c7ekme etkisi y\u00fcksek voltajl\u0131 durumlarda g\u00f6zlemlenebilir, d\u00fc\u015f\u00fck voltajl\u0131 olaylar\u0131n etkileri zay\u0131ft\u0131r ve bu y\u00fczden daha az belirgindir. \u00c7ekme ve itme kuvvetleri Coulomb\u2019un kurallar\u0131nda kodlanm\u0131\u015ft\u0131r (\u00e7ekme, uzakl\u0131\u011f\u0131n tam ortas\u0131nda azal\u0131r, ki bu yer\u00e7ekimi alan\u0131n ivmesinin bir sonucudur ve bu da yer\u00e7ekiminin \u00f6l\u00e7ek olarak zay\u0131f y\u00fcklerin aras\u0131ndaki elektriksel olay oldu\u011funu ortaya koyar.). Dahas\u0131 i\u00e7in: Casimir kuvveti.\n\nFranklin/Watson modelinin temelinde do\u011fru oldu\u011fu ger\u00e7e\u011fi bilinmemektedir. Bu modelde, sadece tek t\u00fcr bir elektrik y\u00fck\u00fc vard\u0131r ve y\u00fck\u00fcn \u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fcn\u00fc yapabilmek i\u00e7in tek bir de\u011fi\u015fken gerekmektedir. Di\u011fer yandan, sadece y\u00fck\u00fc bilmek de durumun tan\u0131mlanmas\u0131 i\u00e7in yeterli de\u011fildir. Madde, farkl\u0131 y\u00fcklere sahip par\u00e7ac\u0131klardan olu\u015fur ve bu par\u00e7ac\u0131klar yaln\u0131zca y\u00fck de\u011fil, ba\u015fka \u00f6zelliklere de sahiptir.\n\nEn yayg\u0131n y\u00fck ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131 pozitif y\u00fckl\u00fc protonlar ve negatif y\u00fckl\u00fc elektronlard\u0131r. Bu y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar\u0131n herhangi birinin hareketi elektrik ak\u0131m\u0131 olu\u015fturur. Bir\u00e7ok durumda, klasik elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n pozitif y\u00fck taraf\u0131ndan elektrik ak\u0131m\u0131na do\u011fru ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 ya da negatif y\u00fck taraf\u0131ndan z\u0131t y\u00f6ne do\u011fru ilerletildi\u011fi hesaba kat\u0131lmaks\u0131z\u0131n klasik elektrik ak\u0131m\u0131ndan bahsetmek m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Bu makroskopik bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 elektromanyetik kavramlar\u0131 ve hesaplamalar\u0131 kolayla\u015ft\u0131ran bir yakla\u015f\u0131md\u0131r.\n\nZ\u0131t noktada, mikroskobik durumlara bak\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda, elektrik ak\u0131m\u0131 ta\u015f\u0131man\u0131n elektron ak\u0131m\u0131 dahi bir\u00e7ok yolu oldu\u011fu g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Elektron ak\u0131m\u0131 delikleri pozitif par\u00e7ac\u0131klar gibi davran\u0131r ve negatif ve pozitif par\u00e7ac\u0131klar (iyonlar ya da di\u011fer y\u00fckl\u00fc par\u00e7ac\u0131klar) elektroliz \u00e7\u00f6zeltisi ya da plazma i\u00e7inden z\u0131t y\u00f6ne do\u011fru akarlar. \n\n\u015eundan ka\u00e7\u0131nmal\u0131 ki, metalik kablolar\u0131n yayg\u0131n ve \u00f6nemli bir durumunda, klasik elektrik ak\u0131m\u0131n\u0131n y\u00f6n\u00fc normal y\u00fck ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131n s\u00fcr\u00fcklenme h\u0131z\u0131n\u0131n tersi y\u00f6ndedir, \u00f6rne\u011fin elektronlar. Bu, ba\u015flang\u0131\u00e7 seviyesindekilerde kafa kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 \n\u00e7\u0131karan bir kaynakt\u0131r.\n\n\u00d6zellikler \n\nMakalelerde elektromanyetizma hakk\u0131nda bahsedilen \u00f6zelliklerin yan\u0131 s\u0131ra, y\u00fck bir g\u00f6reli de\u011fi\u015fmezdir. Yani, Q y\u00fck\u00fcne sahip herhangi bir par\u00e7ac\u0131k, ne kadar h\u0131zl\u0131 giderse gitsin, y\u00fck\u00fc daima Q olur. Bu \u00f6zellik deneysel bir bi\u00e7imde kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r: Bir helyum \u00e7ekirde\u011finin y\u00fck\u00fc (bir \u00e7ekirdekte birbirine ba\u011fl\u0131 ve y\u00fcksek h\u0131zda etrafta hareket eden iki proton ve iki n\u00f6tron) iki d\u00f6teryum \u00e7ekirde\u011fini (birbirine ba\u011fl\u0131, ve e\u011fer helyum \u00e7ekirde\u011finde olsa daha yava\u015f hareket edecek bir proton ve bir n\u00f6tron) y\u00fck\u00fcyle ayn\u0131d\u0131r.\n\nElektrik Y\u00fck\u00fcn\u00fcn Korunmas\u0131 \n\nYal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f sistemin toplam elektrik y\u00fck\u00fc sistemin kendi i\u00e7inde olan de\u011fi\u015fimlere bakmaks\u0131z\u0131n sabit kal\u0131r. Bu kural fizikte bilinen b\u00fct\u00fcn s\u00fcre\u00e7lerin esas\u0131nda vard\u0131r ve dalga fonksiyonunun yerelle\u015ftirilmi\u015f bak\u0131\u015f\u0131m kuram\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Y\u00fck korunumu y\u00fck-ak\u0131m s\u00fcreklilik denkleminin bir sonucudur. Daha genel manada, birle\u015fme miktar\u0131 V i\u00e7indeki y\u00fck yo\u011funlu\u011funun \u03c1 net y\u00fck\u00fc, ak\u0131m yo\u011funlu\u011fundaki J b\u00fct\u00fcn alan\u0131n kapal\u0131 alan\u0131 boyunca olan y\u00fck\u00fcne e\u015fittir S = \u2202V. Ki bu y\u00fck de nihayetinde net ak\u0131ma e\u015fittir.\n\nElektrik korunumu, s\u00fcreklilik denkleminde a\u00e7\u0131kland\u0131\u011f\u0131 gibi, \u015fu sonucu verir:\n\n ve zamanlar\u0131 aras\u0131ndaki y\u00fck transferi iki taraf\u0131 da etkile\u015fime sokarak elde edilir:\n\nKapal\u0131 y\u00fczey boyunca olan net d\u0131\u015f ak\u0131m I \u0131n olu\u015ftu\u011fu yerdir ve Q y\u00fczey taraf\u0131ndan belirtilen yerin miktar\u0131ndan elde edilen elektrik y\u00fck\u00fcd\u00fcr.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n How fast does a charge decay?\n Science Aid: Electrostatic charge Easy-to-understand page on electrostatic charge.\n History of the electrical units. \n\nElektrik\n\nPar\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi\nKorunum yasalar\u0131\nKimyasal \u00f6zellikler\nElektrostatik\nElektromanyetizma\nSpintronik\nFiziksel nicelikler\n\u00c7e\u015fni (par\u00e7ac\u0131k fizi\u011fi)", "Turanc\u0131l\u0131k veya Pan-Turanizm, t\u00fcm Ural-Altay kavimlerinin birli\u011fini savunan siyasi g\u00f6r\u00fc\u015f. \u0130lk olarak Macarlar, Finler, Estonlar ve Rusya i\u00e7indeki Fin-Ugor kavimleri ile beraber Tunguzlar, Mo\u011follar ve T\u00fcrklerin bir araya getirilmesi olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve Turanc\u0131 olan Ziya G\u00f6kalp, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Esaslar\u0131 isimli eserinde Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n; Macarlar\u0131, Mo\u011follar\u0131, Tunguzlar\u0131, Finuvalar\u0131 i\u00e7ine alan bir kavimler karmas\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc belirterek Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk halklar\u0131 ile s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015f ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck ile ayn\u0131 anlamda kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Turanc\u0131l\u0131k bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrk\u00ee devletlerde bu \u015fekilde benimsense de esas olarak Fin tarih\u00e7i Matthias Alexander Castr\u00e9n taraf\u0131ndan Ural-Altay kavimlerinin birli\u011fini sa\u011flamak ama\u00e7l\u0131 ortaya at\u0131lm\u0131\u015f bir g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\n\"Turanc\u0131\" terimi \u0130ran k\u00f6kenlidir ve Orta Asya'da prehistorik bir insan toplulu\u011funa at\u0131fta bulundu\u011funa inan\u0131l\u0131r. Terim, 18. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Orta Asya'y\u0131 belirtmek i\u00e7in bilimsel literat\u00fcrde yayg\u0131n bir \u015fekilde kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupal\u0131 bilim insanlar\u0131, terimi Abu al-Ghazi Bahadur'un tarihi eserlerinden alm\u0131\u015flard\u0131r; Shajare-i T\u00fcrk adl\u0131 eserin \u0130ngilizce a\u00e7\u0131klamal\u0131 \u00e7evirisi 1729 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015f ve h\u0131zla Avrupal\u0131 bilim insanlar\u0131 i\u00e7in s\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulan bir kaynak haline gelmi\u015ftir. \n\n\u0130deolojinin temeli, Fin dilbilimci Matthias Alexander Castr\u00e9n'in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na dayanmaktad\u0131r. Castr\u00e9n Pan-Turanizm ideolojisini benimsemi\u015f ve Ural-Altay halklar\u0131n\u0131n etnik birli\u011fi ve gelecekteki b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcne inanm\u0131\u015ft\u0131r. Castr\u00e9n , Finlerin Orta Asya'dan (daha spesifik olarak Altay Da\u011flar\u0131'ndan) geldi\u011fini ve k\u00fc\u00e7\u00fck, izole bir topluluk olmaktan \u00e7ok, Macarlar, T\u00fcrkler, Mo\u011follar gibi halklar\u0131 i\u00e7eren daha b\u00fcy\u00fck bir siyasi birli\u011fin par\u00e7as\u0131 olduklar\u0131 kan\u0131s\u0131na vard\u0131. Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m\u0131, sadece t\u00fcm T\u00fcrk halklar\u0131n\u0131n birli\u011fini de\u011fil (pan-T\u00fcrkizmde oldu\u011fu gibi), ayn\u0131 zamanda \"Turan dilleri\" konu\u015fan t\u00fcm halklar\u0131 i\u00e7erdi\u011fine inan\u0131lan daha geni\u015f bir Turan veya Ural-Altay ailesinin ittifak\u0131n\u0131 ima eder.\n\nTuranc\u0131l\u0131k, t\u00fcm Ural-Altay halklar\u0131n\u0131n birli\u011fi i\u00e7in bir siyasi hareket olmas\u0131na ra\u011fmen, kapsay\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 konusunda farkl\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye T\u00fcrk'\u00fc olan Ziya G\u00f6kalp'e g\u00f6re, di\u011fer Turan halklar\u0131 (Finler, Macarlar, Mo\u011follar vb.) k\u00fclt\u00fcrel olarak \u00e7ok farkl\u0131 olduklar\u0131 i\u00e7in Turanc\u0131l\u0131k sadece T\u00fcrk halklar\u0131 i\u00e7in ge\u00e7erliydi; bu nedenle Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011fe endeksledi. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Lothrop Stoddard taraf\u0131ndan verilen tan\u0131m\u0131na g\u00f6re:Kuzey Avrupa ve Asya'n\u0131n tam kar\u015f\u0131s\u0131nda, Balt\u0131k Denizi'nden Pasifik'e, Akdeniz'den Arktik Okyanusu'na kadar uzanan geni\u015f bir halk taban\u0131 bulunmaktad\u0131r ve etnologlar taraf\u0131ndan \"Uralo-Altay \u0131rk\u0131\" tan\u0131m\u0131 verilmi\u015ftir, ancak genellikle \"Turanl\u0131lar\" olarak adland\u0131r\u0131l\u0131rlar. Bu grup, en yayg\u0131n olarak da\u011f\u0131lm\u0131\u015f olan halklar\u0131 i\u00e7erir: \u0130stanbul ve Anadolu'nun Osmanl\u0131 T\u00fcrkleri, Orta Asya ve \u0130ran'da ya\u015fayan T\u00fcrkmenler, G\u00fcney Rusya ve Transkafkasya Tatarlar\u0131, Macarlar, Finler ve Balt\u0131k \u00fclkelerinin Finleri, Sibirya'n\u0131n yerli kabileleri, Mo\u011follar ve Man\u00e7ular. K\u00fclt\u00fcr, gelenek ve hatta fiziksel g\u00f6r\u00fcn\u00fc\u015fte farkl\u0131 olsalar da, bu insanlar belirli ortak \u00f6zelliklere sahiptir. Dilleri benzerdir ve hatta daha da \u00f6nemlisi, fiziksel ve zihinsel yap\u0131lar\u0131 tart\u0131\u015fmas\u0131z benzerlikler g\u00f6stermektedir.\n\nOlu\u015fum\n\nS\u00f6zdebilimsellik \nTuranc\u0131l\u0131k, s\u00f6zdebilimsel teorilerle karakterize edilmi\u015ftir. Di\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015flere g\u00f6re Macar Turan Cemiyeti'nin bilim insan\u0131 \u00fcyelerinin (Jen\u0151 Cholnoky, Lajos Ligeti, Zolt\u00e1n Felvinczi Tak\u00e1cs ve di\u011ferleri gibi) bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131, d\u00f6nemin bilimsel hayat\u0131n\u0131n \u00f6n saflar\u0131nda yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Turan veya Ural-Altay akrabal\u0131k teorilerine g\u00f6re s\u00f6zde \"Turanl\u0131lar\" terimi Bulgarlar, Estonyal\u0131lar, Mo\u011follar, Finler ve T\u00fcrkiye T\u00fcrkleri ve T\u00fcrkiye'de ya\u015fayan K\u00fcrtleri de kapsamaktad\u0131r. Her ne kadar temeldeki bilimsel teoriler \u00e7a\u011fda\u015f bilimde geni\u015f \u00e7apta sorgulanm\u0131\u015f veya reddedilmi\u015fse de, Turanc\u0131l\u0131k h\u00e2l\u00e2 baz\u0131 T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fulan \u00fclkelerde geni\u015f destek bulmaktad\u0131r. S\u00f6zde-T\u00fcrkologlar olarak adland\u0131r\u0131lan bu bilim insanlar\u0131, t\u00fcm Avrasya g\u00f6\u00e7ebelerini ve tarihteki b\u00fcy\u00fck medeniyetleri T\u00fcrk veya \"Turan\" k\u00f6kenli olarak kabul ederler. Yorumlayanlara g\u00f6re bu t\u00fcr g\u00f6r\u00fc\u015flerde Turanc\u0131l\u0131k, taraftarlar\u0131n\u0131n ge\u00e7mi\u015fteki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klarla ba\u015fa \u00e7\u0131kmalar\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan bir t\u00fcr s\u00f6zde ulusal arg\u00fcmanlar olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\nB\u00f6lgelerine g\u00f6re Turanc\u0131l\u0131k\n\nT\u00fcrkiye \nT\u00fcm T\u00fcrk\u00ee halklar\u0131n birli\u011fini savunan g\u00f6r\u00fc\u015f, Rusya'da 1905 Devrimi'nden \u00f6nceki g\u00fcnlerde Azerbaycan T\u00fcrkleri ve Tatar ayd\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan ortaya at\u0131lm\u0131\u015f, 1908'de II. Me\u015frutiyet'in ilan\u0131ndan sonra T\u00fcrkiye'de de geni\u015f yank\u0131 bulmu\u015ftur. \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimi i\u00e7inde Ziya G\u00f6kalp'in ba\u015f\u0131n\u0131 \u00e7ekti\u011fi T\u00fcrk\u00e7\u00fc-Turanc\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler egemen olmu\u015ftur. Devrim Osmanl\u0131 Komutan\u0131 Enver Pa\u015fa, 1918-1922'de, kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7inde olan Rusya'da Turanc\u0131l\u0131k fikrini canland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131rken \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nZiya G\u00f6kalp'in Selanik'te 'Gen\u00e7 Kalemlerde yazd\u0131\u011f\u0131 \"Turan\" \u015fiirinde ge\u00e7en \"Vatan ne T\u00fcrkiye'dir T\u00fcrklere, ne T\u00fcrkistan; Vatan b\u00fcy\u00fck ve m\u00fcebbet bir \u00fclkedir: Turan.\" dizeleri s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde T\u00fcrkiye'deki Turanc\u0131lardan s\u0131k\u00e7a at\u0131f al\u0131p temel olu\u015fturdu.\n\n\u0130mparatorluk d\u00f6nemi \nT\u00fcrkiye'de d\u0131\u015f T\u00fcrkler'e y\u00f6nelik ilgi 1890'larda ba\u015flad\u0131. Frans\u0131z tarih\u00e7i L\u00e9on Cahun'\u00fcn Asya Tarihine Giri\u015f: T\u00fcrkler ve Mo\u011follar adl\u0131 eserinin Necip As\u0131m Yaz\u0131ks\u0131z taraf\u0131ndan yap\u0131lan T\u00fcrk\u00e7e \u00e7evirisi (1896), T\u00fcrk\u00e7\u00fc hareketin d\u00f6n\u00fcm noktalar\u0131ndan biri idi. Daha \u00f6nce T\u00fcrk\u00e7ede \u00f6zel bir anlam ta\u015f\u0131mayan Turan kavram\u0131 Cahun'\u00fcn eseri sayesinde yayg\u0131nl\u0131k kazand\u0131.\n\n1904'te Yusuf Ak\u00e7ura'n\u0131n, Osmanl\u0131c\u0131l\u0131k ve \u0130slamc\u0131l\u0131k ak\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc savunan \u00dc\u00e7 Tarz-\u0131 Siyaset adl\u0131 etkili kitap\u00e7\u0131\u011f\u0131 yay\u0131mland\u0131. 1908'de \"T\u00fcrk diye an\u0131lan b\u00fct\u00fcn kavimlerin ge\u00e7mi\u015fteki ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczdeki durum, etkinlik ve eserlerini \u00f6\u011frenmek ve \u00f6\u011fretmek\" amac\u0131yla \u0130stanbul'da T\u00fcrk Derne\u011fi kuruldu. Derne\u011fin kurucular\u0131 Yusuf Ak\u00e7ura, Necip As\u0131m Yaz\u0131ks\u0131z, Veled \u00c7elebi \u0130zbudak, R\u0131za Tevfik B\u00f6l\u00fckba\u015f\u0131 ve \u0130stanbul \u00dcniversitesi profes\u00f6rlerinden Agop Boyac\u0131yan idi.\n\n1911'de yine \u0130stanbul'da kurulan T\u00fcrk Yurdu Cemiyeti, k\u00fclt\u00fcrel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Orta Asya T\u00fcrklerine y\u00f6nelik do\u011frudan do\u011fruya siyasi g\u00f6r\u00fc\u015fler de ileri s\u00fcrd\u00fc. Mehmet Emin (Yurdakul) un \u00f6nderlik etti\u011fi cemiyetin kurucular\u0131 Yusuf Ak\u00e7ura, Ahmet A\u011fao\u011flu ve H\u00fcseyinzade Ali (Turan) gibi Rusya g\u00f6\u00e7menleri idi. 15 Mart 1912'de kurulan T\u00fcrk Oca\u011f\u0131, T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve Turanc\u0131 hareketin as\u0131l odak noktas\u0131 oldu. 1912 ile 1930 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda bu \u00f6rg\u00fct, T\u00fcrkiye'nin en etkili siyasi/ideolojik d\u00fc\u015f\u00fcnce merkezi olarak hizmet verdi. T\u00fcrk Oca\u011f\u0131'n\u0131n kurucular\u0131 aras\u0131nda, yukar\u0131da ad\u0131 ge\u00e7en ki\u015filere ek olarak Zeki Velidi (Togan), Re\u015fit Galip, Ferit Tek,Hamdullah Suphi Tanr\u0131\u00f6ver, Halide Edip Ad\u0131var ve Adnan Ad\u0131var gibi ayd\u0131nlar bulunuyordu.\n\n1913'ten itibaren T\u00fcrk Oca\u011f\u0131 ve genelde Turanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcnce, \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netiminin tam siyasi deste\u011fini kazand\u0131. \u0130ttihat ve Terakki hareketinin \"resmi\" ideologu olan Ziya G\u00f6kalp, Turanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin ba\u015fl\u0131ca s\u00f6zc\u00fcs\u00fc idi. Ziya G\u00f6kalp'in yan\u0131 s\u0131ra, hik\u00e2yeci \u00d6mer Seyfettin Turan fikrinin pop\u00fclerle\u015fmesine katk\u0131da bulundu. Mehmet Emin Yurdakul'un 1918'de Turan'a Do\u011fru ad\u0131yla derledi\u011fi \u015fiirler, Halide Edip'in Yeni Turan roman\u0131, \u00d6mer Seyfettin'in Yar\u0131nki Turan Devleti adl\u0131 risalesi, Fuad K\u00f6pr\u00fcl\u00fc'n\u00fcn Turan ba\u015fl\u0131kl\u0131 ilkokul okuma kitab\u0131, 1913-1918 aral\u0131\u011f\u0131nda Turan fikrini yayd\u0131lar. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ba\u015flang\u0131c\u0131nda yay\u0131nlanarak (1914) \u0130ttihat ve Terakki y\u00f6netimi taraf\u0131ndan \u00e7e\u015fitli dillere \u00e7evirilen T\u00fcrkler bu Muharebede Ne Kazanabilirler adl\u0131 propaganda risalesinin yazar\u0131 Munis Tekinalp (as\u0131l ad\u0131 Moiz Kohen), sava\u015f\u0131n ana hedefinin Turan'\u0131 kurtarmak oldu\u011funu savundu.\n\nEnver Pa\u015fa'n\u0131n Aral\u0131k 1914'te giri\u015fti\u011fi birincil hedefi Erzurum'a kadar ilerlemi\u015f Ruslar\u0131 yurttan atmak olan Sar\u0131kam\u0131\u015f taarruzunun ikincil stratejik hedefi Kafkasya \u00fczerinden Orta Asya'daki T\u00fcrklere ula\u015fmak ve bu yolla I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'ndan Osmanl\u0131'y\u0131 galip \u00e7\u0131karmakt\u0131. Ancak bu giri\u015fim, 32.000 Osmanl\u0131 askerinin \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc bir yenilgiyle sonu\u00e7land\u0131. 1918 yaz\u0131nda Enver Pa\u015fa'n\u0131n karde\u015fi Nuri Killigil komutas\u0131nda bir T\u00fcrk birli\u011fi, Ekim Devrimi nedeniyle karga\u015fa i\u00e7inde bulunan Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan'\u0131 Rus i\u015fgalinden kurtararak ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti. Turan'\u0131 kurmaya y\u00f6nelik bu giri\u015fime de, Osmanl\u0131 Devleti'nin di\u011fer cephelerde u\u011frad\u0131\u011f\u0131 yenilgi nedeniyle, Kas\u0131m 1918'de son verildi.\n\nCumhuriyet d\u00f6nemi\n\n1920'ler \nMill\u00ee M\u00fccadele'de \u0130ttihat ve Terakki'nin T\u00fcrk\u00e7\u00fc ve Turanc\u0131 kadrolar\u0131 \u00f6nemli bir rol oynad\u0131\u011f\u0131 halde, TBMM h\u00fck\u00fbmeti 1920'den itibaren Turanc\u0131 ak\u0131ma kar\u015f\u0131 kesin bir tav\u0131r alm\u0131\u015f ve Atat\u00fcrk, 1927'de Turanc\u0131l\u0131k hakk\u0131nda \"tarihte \u00f6rne\u011fi olmam\u0131\u015f imkans\u0131z bir hedef\" olarak bahsetmi\u015ftir.\n\nMustafa Kemal Pa\u015fa, 1 Aral\u0131k 1921'de Bakanlar Kurulunun g\u00f6rev ve yetkisini belirleyen meclis konu\u015fmas\u0131nda ge\u00e7mi\u015f d\u00f6nemde Panturanizm ve Panislamizm yap\u0131lmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \"d\u00fc\u015fmanlar\" taraf\u0131ndan sald\u0131r\u0131ya u\u011frad\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00f6yleyerek, kar\u015f\u0131 oldu\u011funu \u015fu s\u00f6zlerle s\u00f6yledi:\n\nTuranc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin tan\u0131nm\u0131\u015f \u00f6nderi Ziya G\u00f6kalp 1923'te Ankara'da Matbuat M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan yay\u0131mlanan T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcn Esaslar\u0131 adl\u0131 eserinde Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \"uzak mefk\u00fbre\" ilan ederek, T\u00fcrkiye devletinin kurulu\u015funu esas alan yeni bir T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck tan\u0131m\u0131 getiriyordu. G\u00f6kalp ayr\u0131ca bu eserinin bas\u0131m\u0131ndan iki ay sonra Mustafa Kemal Atat\u00fcrk taraf\u0131ndan milletvekili aday\u0131 g\u00f6sterildi.\n\nMehmet Emin Yurdakul Turana Do\u011fru adl\u0131 \u015fiir kitab\u0131n\u0131n yeni bask\u0131s\u0131nda baz\u0131 \u015fiirlerini de\u011fi\u015ftirerek Turan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn yerine vatan s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc getirdi. Ahmet A\u011fao\u011flu, Halide Edip ve Yusuf Ak\u00e7ura, 1922 ve 1923'te \u00e7e\u015fitli vesilelerle Turanc\u0131l\u0131ktan vazge\u00e7tiklerini deklare ettiler.\n\n1930'lar \nCumhuriyet d\u00f6neminde Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \u00fcst\u00fc kapal\u0131 bir bi\u00e7imde de olsa savunan ilk eser, Re\u015fit Saffet Atabinen'in 1930'da yay\u0131mlanan T\u00fcrkl\u00fck ve T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck \u0130zleri adl\u0131 kitab\u0131yd\u0131. Kitap, T\u00fcrk Oca\u011f\u0131 \u00f6rg\u00fct\u00fc i\u00e7inde h\u0131zlanan bir tart\u0131\u015fma ortam\u0131nda yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131. 1931'de T\u00fcrk Ocaklar\u0131 Atat\u00fcrk'\u00fcn emriyle kapat\u0131ld\u0131.\n\n1932'de Re\u015fit Galip'in emriyle \u00fcniversiteden uzakla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra yedi y\u0131l Almanya'da kalan Zeki Velidi Togan, 1939'da T\u00fcrkiye'ye d\u00f6nd\u00fckten sonra yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 Bug\u00fcnk\u00fc T\u00fcrkistan ve Yak\u0131n Mazisi adl\u0131 eserinde, yak\u0131n gelecekte ger\u00e7ekle\u015fmesini umdu\u011fu Turan hayalini anlatt\u0131.\n\n1930'larda yeniden g\u00fc\u00e7lenen T\u00fcrk\u00e7\u00fc-Turanc\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncenin en radikal s\u00f6zc\u00fcs\u00fc H\u00fcseyin Nihal Ats\u0131z idi. Ats\u0131z 1931-1932'de Ats\u0131z Mecmuay\u0131, 1933-1934 ve 1943-1944'te de Orhun: Ayl\u0131k T\u00fcrk\u00e7\u00fc Mecmua'''y\u0131 yay\u0131mlad\u0131. 1939'da Bozkurt dergisini \u00e7\u0131karan Reha O\u011fuz T\u00fcrkkan ile 1943'te Samsun'da Kopuz adl\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fc dergiyi ba\u015flatan Fethi Teveto\u011flu bu d\u00f6nemin di\u011fer Turanc\u0131 fikir \u00f6nderleri aras\u0131nda bulunuyordu. 1941-1944 y\u0131llar\u0131nda Orhan Seyfi Orhon \u00c7\u0131naralt\u0131 adl\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fc dergiyi y\u00f6netti. Bu dergide yazan emekli general H\u00fcseyin H\u00fcsn\u00fc Emir Erkilet, \"Her T\u00fcrk\u00e7\u00fc Turanc\u0131d\u0131r, her Turanc\u0131 T\u00fcrk\u00e7\u00fcd\u00fcr\" diyordu. G\u00f6kb\u00f6r\u00fc, Anadolu, T\u00fcrk Yurdu, Millet, T\u00fcrk Amac\u0131, Tanr\u0131da\u011f, Ergenekon gibi ba\u015fka T\u00fcrk\u00e7\u00fc-Turanc\u0131 dergiler de yay\u0131nlanmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.\n\n 1944 Tevkifat\u0131 \n\nNazi Almanyas\u0131'n\u0131n yenilmeye y\u00fcz tutmas\u0131 ve T\u00fcrkiye'nin \u0130ngiltere-ABD ittifak\u0131na yakla\u015fmas\u0131yla T\u00fcrk bas\u0131n\u0131nda Turanc\u0131lara y\u00f6nelik sert ele\u015ftiriler boy g\u00f6sterdi. Faris Erkman 1943'te yay\u0131mlanan En B\u00fcy\u00fck Tehlike adl\u0131 kitab\u0131nda \"Pant\u00fcrkist, Turanc\u0131, \u0131rk\u00e7\u0131 kuklalara\" sald\u0131rarak, onlar\u0131 yabanc\u0131 devletlerin hizmetinde olmakla su\u00e7lad\u0131.\n\n\"Mill\u00ee \u015eef\" \u0130smet \u0130n\u00f6n\u00fc, Genelkurmay Ba\u015fkan\u0131 Mare\u015fal Fevzi \u00c7akmak'\u0131 Ocak 1944'te emekliye sevkettikten sonra, 3 May\u0131s 1944'te \u0130stanbul ve Ankara'da T\u00fcrk\u00e7\u00fc gen\u00e7lerin d\u00fczenledi\u011fi Kom\u00fcnizmi Telin mitingleri yap\u0131ld\u0131. 9 May\u0131s 1944'te \u015e\u00fckr\u00fc Sara\u00e7o\u011flu h\u00fck\u00fbmeti, aralar\u0131nda Nihal Ats\u0131z, Zeki Velidi Togan, Reha O\u011fuz T\u00fcrkkan, Nejdet San\u00e7ar, Fethi Teveto\u011flu ve Alparslan T\u00fcrke\u015f'in de bulundu\u011fu 23 ki\u015fi, Irk\u00e7\u0131l\u0131k-Turanc\u0131l\u0131k davas\u0131'nda yarg\u0131land\u0131. Bir y\u0131la yak\u0131n tutuklu kalan san\u0131klar, daha sonra, kendilerinin tabutlara yerle\u015ftirilip i\u015fkence yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fcler. 29 Mart 1945'te T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck davas\u0131 san\u0131klar\u0131ndan onu a\u011f\u0131r hapis cezalar\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131ld\u0131. Ancak ayn\u0131 y\u0131l\u0131n Ekim ay\u0131nda Asker\u00ee Yarg\u0131tay mahk\u00fbmiyet kararlar\u0131n\u0131 esastan bozdu.\n\n 1945 Sonras\u0131 \n1950'li y\u0131llarda Demokrat Parti ve daha sonra da Mare\u015fal Fevzi \u00c7akmak'\u0131n kurdu\u011fu Millet Partisi i\u00e7inde yer alan ve ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00f6rg\u00fctl\u00fc bir yap\u0131 g\u00f6stermeyen Turanc\u0131 hareket, o y\u0131llarda siyasete egemen olan anti-kom\u00fcnizm d\u00fc\u015f\u00fcncesinin sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 z\u0131rha b\u00fcr\u00fcnerek g\u00f6r\u00fc\u015flerini savundu.1969'da isim de\u011fi\u015ftirerek Milliyet\u00e7i Hareket Partisi olan Cumhuriyet\u00e7i K\u00f6yl\u00fc Millet Partisi, eski Turanc\u0131lardan bir\u00e7o\u011funu b\u00fcnyesinde toplad\u0131.\n\n Macaristan \n\nOrta Asya k\u00f6kenli bir ulus olan Macarlar'da Orta Asya'daki akraba uluslara y\u00f6nelik ilgi 1890'larda b\u00fcy\u00fck bir h\u0131zla geli\u015fti. 1910 y\u0131l\u0131nda aristokrat k\u00f6kenli a\u015f\u0131r\u0131 sa\u011fc\u0131 siyaset\u00e7i ve tarih\u00e7i Kont P\u00e1l Teleki \u00f6nderli\u011finde Budape\u015fte'de Turan Cemiyeti (Tur\u00e1ni T\u00e1rsas\u00e1g) kuruldu. Bir\u00e7ok \u00fcnl\u00fc toplumsal \u015fahsiyeti, bilim adamlar\u0131n\u0131 ve ulus\u00e7u \u015fairleri kapsayan cemiyetin amac\u0131 \"Avrupa'dan Asya'ya, D\u00e9v\u00e9ny'den Tokyo'ya kadar Turan'\u0131 aramak,\" \"karde\u015f uluslar aras\u0131nda, Macarlar\u0131n y\u00f6netiminde birli\u011fi sa\u011flamak ve Turanc\u0131 birlik bilincini yayg\u0131nla\u015ft\u0131rmak\" idi. \"Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n, yani Macar olman\u0131n birinci \u00f6devi (...) Turan \u00fclk\u00fcs\u00fcn\u00fc \u00f6\u011frenmek ve bunu yaymak\" idi. Macar Turan Cemiyeti 1913'ten itibaren Tur\u00e1n adl\u0131 bir dergi yay\u0131nlad\u0131. 1920'de dokuz Turanc\u0131 cemiyet ve birli\u011fin kat\u0131l\u0131m\u0131yla Macaristan Turan Federasyonu (Magyarorsz\u00e1g Tur\u00e1ni Sz\u00f6vets\u00e9g) kuruldu.\n\nMacaristan'daki Turanc\u0131 hareketin T\u00fcrkiye ile neredeyse ayn\u0131 g\u00fcnlerde \u00f6rg\u00fctlenmesi, Turanc\u0131 fikirlerin etkinli\u011fi kadar, belki Alman \u0130mparatorlu\u011fu'nun I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 arefesinde Rusya'ya y\u00f6nelik politikalar\u0131yla da ilgilidir.\n\nNitekim Macar Turan Cemiyeti'nin lideri Kont P\u00e1l Teleki II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Hitler Almanyas\u0131'n\u0131n deste\u011fiyle Macaristan ba\u015fbakan\u0131 olacakt\u0131r (1941). Kafkasya kahraman\u0131 Nuri Pa\u015fa da uzun y\u0131llar Almanya'da ya\u015fad\u0131ktan sonra 1938'de T\u00fcrkiye'ye d\u00f6nerek Hitler Almanyas\u0131'n\u0131n deste\u011fiyle bir silah fabrikas\u0131 kurdu; 1941'de Almanya'n\u0131n Ankara b\u00fcy\u00fckel\u00e7isi Franz von Papen arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla T\u00fcrkiye'deki Turanc\u0131 harekete gizli destek sa\u011flad\u0131. Nuri Pa\u015fa'n\u0131n Alman D\u0131\u015fi\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n T\u00fcrkiye i\u015flerinden sorumlu m\u00fcste\u015far\u0131 Ernst Woermann arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla aktard\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fler, Almanya'da Turanc\u0131l\u0131k Masas\u0131'n\u0131n ve SS Do\u011fu T\u00fcrkistan Alay\u0131'n\u0131n kurulmas\u0131nda rol oynad\u0131.\n\n Sovyetler Birli\u011fi \nBa\u015fkurtistan do\u011fumlu Tatar lider Mirsaid Sultangaliyev, Rusya'daki t\u00fcm T\u00fcrk\u00ee halklar\u0131n tek bir sosyalist Turan Devletinde birle\u015fmesini savunmaktayd\u0131. K\u0131z\u0131lordu ve \u00c7arl\u0131k yanl\u0131s\u0131 Beyaz Ordu aras\u0131nda i\u00e7 sava\u015f olmas\u0131 bu durumu zorla\u015ft\u0131. M\u00dcSKOM ad\u0131nda bir \u00f6rg\u00fctlenme kurularak Azerbaycan, Da\u011fistan, Kazakistan, K\u0131r\u0131m, Tataristan ve T\u00fcrkistan'dan Feyzullah Hocayev, Galimcan \u0130brahimov, Neriman Nerimanov, Turar R\u0131skulov gibi T\u00fcrk\u00e7\u00fc isimlerle bir araya gelerek SSCB i\u00e7erisinde \u00f6rg\u00fctleniyordu. Asker, politikac\u0131 ve \u00f6\u011fretmen olan Sultangaliyev ayn\u0131 zamanda ulusal kom\u00fcnizm'in kurucusudur. Bu fikir vatanseverlik, T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck-Turanc\u0131l\u0131k, kom\u00fcnizm esas al\u0131narak olu\u015fan bir d\u00fc\u015f\u00fcnce ak\u0131m\u0131d\u0131r. Di\u011fer yandan SSCB'nin din kar\u015f\u0131t\u0131 politikalar\u0131na kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Sonu\u00e7 olarak M\u00dcSKOM da\u011f\u0131t\u0131lm\u0131\u015f ve baz\u0131 isimler ise idam edilmi\u015ftir.\n\n Di\u011fer \u00fclkelerde Turanc\u0131l\u0131k \n\nKazanl\u0131 Abdullah Ahsan taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lan Yeni Turan'' dergisi 1931'den ba\u015flayarak Finlandiya'da T\u00fcrk\u00e7e ve Fince olarak yay\u0131mland\u0131. Dergi Sovyet kar\u015f\u0131t\u0131 ve Nazi yanl\u0131s\u0131 yaz\u0131lara yer veriyordu.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Mustafa Cel\u00e2leddin Pa\u015fa\n T\u00fcrk\u00e7\u00fcl\u00fck\n Mo\u011folculuk\n Macar Turanc\u0131l\u0131\u011f\u0131\n T\u00fcrk\u00ee halklar\n\nKaynak\u00e7a", "D\u00e2v\u00fbd-i Kayser\u00ee (Osmanl\u0131ca\u02d0 \u062f\u0627\u0648\u0648\u062f \u0642\u064a\u0635\u0631\u0649), Osmanl\u0131 devletinin kurulu\u015f d\u00f6neminde ya\u015fam\u0131\u015f \u0130ran'l\u0131 mutasavv\u0131f, filozof ve yazar.\n\n\u0130lk Osmanl\u0131 medreselerinin kurucusu, ba\u015fm\u00fcderrisidir. Muhyiddin Arabi'nin Vahdet-i V\u00fccud denilen sufi \u00f6\u011fretisinin Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'ndaki ilk temsilcilerinden ve yorumcular\u0131ndan birisidir.\n\nAilesi ve k\u00f6keni\nD\u00e2v\u00fbd-i Kayser\u00ee, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u0130ran s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki Save'den Mo\u011fol sald\u0131r\u0131lar\u0131 s\u0131ras\u0131nda ka\u00e7arak Kayseri'ye yerle\u015fen bir aileye mensuptur.\n\n1258 veya 1261 y\u0131llar\u0131 civar\u0131nda Kayseri'de do\u011fdu. Kayseri'nin o d\u00f6nemde Sel\u00e7uklu ilim ve k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131ndaki yeri olduk\u00e7a iyiydi. Burada d\u00f6nemin tan\u0131nm\u0131\u015f alimlerinden Kad\u0131 Sir\u00e2ceddin Urmev\u00ee'den dersler ald\u0131. Onun Konya'ya tayin edilmesinden sonra burada di\u011fer hocalardan e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc.\n\nDavud el- Kayseri, kendisini yeti\u015ftirdikten sonra Kahire'ye gitti. Bir s\u00fcre burada da e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. D\u00f6rt y\u0131l kadar kald\u0131\u011f\u0131 Kahire'den Kayseri'ye d\u00f6nd\u00fc. Hatta ilim a\u015fk\u0131 ve \u00e7abas\u0131, Onu d\u00f6nemin \u015f\u00f6hretli alimi Abd\u00fcrrezzak Ka\u015fani ile g\u00f6r\u00fc\u015fmek i\u00e7in \u0130ran yollar\u0131na d\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Orada ondan tasavvuf dersleri ald\u0131. B\u00f6ylece Din ilimlerinde hem de d\u00fcnya ilimlerinde b\u00fcy\u00fck \u015f\u00f6hret oldu. Konya, Aksaray ve Bursa'ya gitti. Yazd\u0131\u011f\u0131 Matla'u hususi' l Kelim filmaani Fususi'l Hikem adl\u0131 eseriyle Osmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 Orhan Gazi'ye kadar ula\u015ft\u0131. Davudu Kayseri Nihayet-\u00fcl Beyan fi drayetizzaman adl\u0131 eserini de bitirdikten sonra \u015f\u00f6hreti Anadolu s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n d\u0131\u015f\u0131na ta\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Bunun \u00fczerine 1336 y\u0131l\u0131nda Orhan Gazi kendisini \u0130znik'e \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131. G\u00fcnl\u00fck 30 ak\u00e7e maa\u015fla burada kurdu\u011fu Osmanl\u0131lar\u0131n ilk medresesine Ba\u015fm\u00fcderris tayin edildi. 15 y\u0131l s\u00fcreyle \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 bu medresesinin sistemini kurdu. B\u00f6ylece Osmanl\u0131larda medrese e\u011fitiminin temeli fiziki olarak Orhan Gazi, ilmi olarak da Davud-u Kayseri taraf\u0131ndan at\u0131lm\u0131\u015f oldu.\n\nDavud el-Kayseri'nin Osmanl\u0131 medrese e\u011fitim sistemine verdi\u011fi disiplin as\u0131rlarca devam etti. D\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda binlerce ilim adam\u0131, sanatkar ve edebiyat\u00e7\u0131 yeti\u015fti. Bu bak\u0131mdan Davud-u Kayseri'ye o d\u00f6nemlerde Din ve milletin \u015eerefi anlam\u0131na gelen \u015eerefu'd Din ve' Mille lakab\u0131 verildi. Tasavvuf y\u00f6n\u00fcndeki bilgisi ve ya\u015fay\u0131\u015f\u0131ndan dolay\u0131 \u015eeyh ve Hanefi mezhebinde oldu\u011fu i\u00e7in de El Hanefi gibi unvanlar verildi.\n\nTasavvuf Anlay\u0131\u015f\u0131 \n\nDavud el-Kayseri, eI-Ka\u015fani Sadreddin Konev\u00ee kanal\u0131yla Muhyiddin \u0130bn Arabi'ye ba\u011flanan tasavvufi g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcnde Vahdet-i V\u00fccud'u kabul eder. Onun ancak son as\u0131rda \u00e7\u00f6z\u00fclen astrofizik ilminde \u00e7ok dikkate de\u011fer g\u00f6r\u00fc\u015fler ortaya koydu\u011fu bilinmektedir. (Tabiat\u0131n enerjiden meydana geldi\u011fi) g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc savunan ilk ki\u015fi odur. (Kainata K\u00fcll Unsur, suya beyaz atom, varl\u0131klara sabit \u00f6z) diyen Davud-u Kayseri hayat\u0131n sevgi \u00fczerine kuruldu\u011fu ve insan\u0131n insan\u0131 sevmesiyle Allah'\u0131 sevip ona ula\u015fabilece\u011fini savunur.\n\n6. as\u0131rdan bu yana metafizik alan\u0131nda, tasavvufta ve dini bilgilerde \u00f6nderli\u011fi ve tesiri hala devam etmektedir. Kayserili Davud 1350 y\u0131l\u0131nda vefat etti. Kendisi \u0130znik'e defnedildi.\n\nKayseri, Vahdet-i V\u00fccud'u felsefi bir dille izah etmeye \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n ba\u015f\u0131nda gelmektedir. Hocas\u0131 yine bir Vahdet-i V\u00fccud savunucusu ve Fusus yorumcusu olan Ka\u015fanidir. Kendisinin bu alandaki eserleri Arabi'nin eserlerinin yorumu olmakla birlikte hem \u0130slam tarihinde hem de hali haz\u0131rdaki Bat\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalarca m\u00fcstakil olarak de\u011ferlendirilip \u00fczerine yorumlar\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Zaman\u0131n felsefe ve ilim dili olarak Arap\u00e7a kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan kendisi de kitaplar\u0131n\u0131 Arap\u00e7a kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Kendisinden yap\u0131lan ilk \u00e7evirinin tarihi 1997'dir.\n\nKitaplar\u0131\n\nT\u00fcrk\u00e7e \n\n er-Resail / \u015eeref\u00fcddin Davud b. Mahmud b. Muhammed Davud-i Kayseri, 751/1350 ; yay. haz. Mehmet Bayrakdar, \u0130stanbul : Kayseri B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, 1997. (Giri\u015f b\u00f6l\u00fcm\u00fc T\u00fcrk\u00e7edir)\n Mukaddemat; Matlau hususi'l-kelim fi meani fususi'l-hikem / \u015eeref\u00fcddin Davud b. Mahmud b. Muhammed Davud-i Kayseri, 751/1350 ; thk. Turan Ko\u00e7, Hasan \u015eahin, Seyfullah Sevim, Kayseri : Kayseri B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi, 1997.\n Led\u00fcnni \u0130lim ve Hakiki Sevgi, \u00c7eviri Mehmet Bayrakdar, Kurtuba Kitap, 2009\n Mukaddemat-Fus\u00fbsu'l-Hikem'e Giri\u015f, \u00c7eviri Turan Ko\u00e7 ve Mehmet \u00c7etinkaya, \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131, 2011\n A\u015fk \u015earab\u0131 ve Hayat, \u00c7eviri Turan Ko\u00e7 ve Mehmet \u00c7etinkaya, \u0130nsan Yay\u0131nlar\u0131, 2011\n Tasavvuf \u0130lmine Giri\u015f, \u00c7eviri Muhammed Bedirhan, Nefes Yay\u0131nc\u0131l\u0131k, 2013\n Vahdet-i V\u00fccud Felsefesi, \u00c7eviri Mehmet Bayrakdar, M\u00dc\u0130F Vakf\u0131 Yay\u0131nlar\u0131, 2013\n\nArap\u00e7a \n\n \u015eerhu F\u00fcs\u00fbs\u0131'l-Hikem\n Ris\u00e2let\u00fc f\u00ee'ilmi't-Tasavvufi\n \u015eerhu Te'vil\u00e2ti'l-Besmele bi's-S\u00fbr\u00e2ti'n-Nev'iyyeti'l-\u0130ns\u00e2niyyeti\n Ke\u015ffu'l-H\u0131cabi 'an Kel\u00e2mi Rabbi'l-Erb\u00e2bi\n Risalet\u00fc fi Marifeti'l-Mahabbeti'l-Hakikiyyeti\n Esas\u00fc'l-Vahdaniyyeti ve Menb\u00e2'i'l-Ferdaniyyeti\n Nihayet\u00fc'l-Beyan fi Dir\u00e2yeti'z-Zem\u00e2n\n\nKaynak\u00e7a\n\nKonuyla ilgili yay\u0131nlar \n\n Mehmet Bayraktar, \"D\u00e2v\u00fbd el-Kayser\u00ee\", TDV \u0130slam Ansiklopedisi, cilt:9, \u0130stanbul, 1994, ss 32/35 \n \u0130brahim Kal\u0131n, Davud El-Kayseri ve Osmanl\u0131 D\u00fc\u015f\u00fcnce Gelene\u011finin Te\u015fekk\u00fcl\u00fc \n \u0130hsan Fazl\u0131o\u011flu, Osmanl\u0131 Co\u011frafyas\u0131nda \u0130lm\u00ee Hayat\u0131n Te\u015fekk\u00fcl\u00fc ve Davud Kayser\u00ee \n Ca\u011ffer Karada\u015f, D\u00e2v\u00fbd-\u0130 Kayser\u00ee ve Genel Hatlar\u0131yla D\u00fc\u015f\u00fcncesi \n Ahmei \u00d6zalp, D\u00e2v\u00fbd El-Kayser\u00ee A\u00e7\u0131s\u0131ndan Din E\u011fitiminde Bir D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm Hadisesi Olarak Karanl\u0131k ve Ayd\u0131nl\u0131k \n Emil Homerin, The Wine of Love and Life: Ibn al-F\u00e2rid's al Khamr\u00eeyah and al-Qaysa\u00ee's Quest for Meaning, Didle East Documentation Center, Chicago, 2005. \n Muhammed Rustom, \"D\u00e2w\u00fbd al-Qaysar\u00ee: Notes on His Life, Influence and Reflections on the Muhammedan Reality\" Journal of the Muhyiddin Ibn 'Arab\u00ee Society, Vol. xxx\u0131\u0131\u0131, Oxford, 2005\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n ulumulhikmekoeln.de\n\n1350 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nMutasavv\u0131flar\nVahdet-i V\u00fccud\nOsmanl\u0131 mutasavv\u0131flar\u0131\nKayseri do\u011fumlular\nEkberi sufiler/filozoflar\n1260 do\u011fumlular", "Johannes Brahms (7 May\u0131s 1833, Hamburg - 3 Nisan 1897, Viyana) Alman piyanist, orkestra \u015fefi ve 19. y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n en \u00f6nemli Romantik d\u00f6nem bestecilerindendir. Hamburg'da Lutheran bir ailenin \u00e7ocu\u011fu olarak d\u00fcnyaya geldi ve profesyonel ya\u015fam\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu Viyana'da ge\u00e7irdi. Bazen Johann Sebastian Bach ve Ludwig van Beethoven ile m\u00fczi\u011fin \"\u00dc\u00e7 B\"sinden biri olarak grupland\u0131r\u0131l\u0131r, bu yorum asl\u0131nda on dokuzuncu y\u00fczy\u0131l orkestra \u015fefi Hans von B\u00fclow taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBrahms, senfoni orkestras\u0131, oda topluluklar\u0131, piyano, org, ses ve koro i\u00e7in besteler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bir virt\u00fc\u00f6z piyanist olarak kendi eserlerinin bir\u00e7o\u011funun pr\u00f6miyerini kendi yapt\u0131. Piyanist Clara Schumann ve kemanc\u0131 Joseph Joachim (\u00fc\u00e7 yak\u0131n arkada\u015ft\u0131) dahil zaman\u0131n\u0131n \u00f6nde gelen sanat\u00e7\u0131lar\u0131yla \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Eserlerinin \u00e7o\u011fu, modern konser repertuvar\u0131n\u0131n par\u00e7alar\u0131 oldu.\n\nBrahms, \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 ve sonraki yazarlar taraf\u0131ndan hem gelenek\u00e7i hem de yenilik\u00e7i olarak kabul edildi. M\u00fczi\u011finin k\u00f6kleri, klasik m\u00fczik ustalar\u0131n\u0131n yap\u0131lar\u0131na ve kompozisyon tekniklerine dayan\u0131r. Bu yap\u0131lar\u0131n i\u00e7ine derinden romantik motifler g\u00f6m\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Baz\u0131 \u00e7a\u011fda\u015flar\u0131 onun m\u00fczi\u011fini fazlas\u0131yla akademik bulsa da katk\u0131s\u0131 ve i\u015f\u00e7ili\u011fi Arnold Schoenberg ve Edward Elgar gibi \u00e7e\u015fitli isimler taraf\u0131ndan takdir edildi. Brahms'\u0131n eserlerinin gayretli, y\u00fcksek d\u00fczeyde olu\u015fturulmu\u015f do\u011fas\u0131 bir nesil boyunca besteciler i\u00e7in ba\u015flang\u0131\u00e7 noktas\u0131 ve bir ilham kayna\u011f\u0131yd\u0131.\n\nGen\u00e7lik y\u0131llar\u0131 \n\nBrahms'\u0131n babas\u0131 Johann Jakob Brahms (1806\u201372), Holstein'daki Heide kasabas\u0131ndand\u0131. Aile ad\u0131 bazen 'Brahmst' veya 'Brams' olarak da yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r ve Almanca \u00e7al\u0131 s\u00fcp\u00fcrgesi anlam\u0131ndaki (broom) kelimesi olan 'Bram'dan t\u00fcretilmi\u015ftir.\n\n7 May\u0131s 1833'te Hamburg'da do\u011fan Brahms (A\u015fa\u011f\u0131 Sakson - Kuzey Alman) geni\u015f\u00e7e bir ailenin \u00e7ocu\u011fuydu. Babas\u0131 el i\u015f\u00e7ili\u011fiyle para kazan\u0131yordu, ayr\u0131ca Hamburg'daki birka\u00e7 dans lokalinde korno ve kontrabas \u00e7alarak k\u00fc\u00e7\u00fck gruplarla sahne al\u0131yordu. Brahms piyano dersleri alarak m\u00fczi\u011fe yedi ya\u015f\u0131nda ba\u015flad\u0131.\n\nAilenin iste\u011fi d\u0131\u015f\u0131nda, Johann Jakob m\u00fczik kariyerine devam etti ve 1826'da Hamburg'a geldi ve burada telli ve nefesli \u00e7alg\u0131lar\u0131 \u00e7alan bir m\u00fczisyen olarak i\u015f buldu. 1830'da, kendisinden 17 ya\u015f b\u00fcy\u00fck bir terzi olan Johanna Henrika Christiane Nissen (1789-1865) ile evlendi. Ayn\u0131 y\u0131l Hamburg yedek askerlerine do\u011fal korno m\u00fczisyeni olarak atand\u0131. Sonunda Hamburg Devlet Operas\u0131 (Stadttheater Hamburg) ve Hamburg Filarmoni Toplulu\u011fu'nda kontrbas\u00e7\u0131 oldu. Johann Jakob zenginle\u015ftik\u00e7e, aile y\u0131llar i\u00e7inde Hamburg'da daha iyi bir eve ta\u015f\u0131nd\u0131. Johannes Brahms 1833'te do\u011fdu; k\u0131z karde\u015fi Elisabeth (Elise) 1831'de, k\u00fc\u00e7\u00fck erkek karde\u015fi Fritz Friedrich (Fritz) 1835'te do\u011fdu. Fritz ayr\u0131ca piyanist oldu; karde\u015finin g\u00f6lgesinde kalarak 1867'de Karakas'a g\u00f6\u00e7 etti ve daha sonra \u00f6\u011fretmen olarak Hamburg'a geri d\u00f6nd\u00fc.\n\nJohann Jakob, o\u011fluna ilk m\u00fczik e\u011fitimini verdi; Johannes ayr\u0131ca keman \u00e7almay\u0131 ve \u00e7ello \u00e7alman\u0131n temellerini \u00f6\u011frendi. 1840'tan itibaren Otto Friedrich Willibald Cossel (1813-1865) ile piyano \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Cossel, 1842'de Brahms'\u0131n \"bu kadar iyi bir oyuncu olabilece\u011finden, ancak hi\u00e7 bitmeyen bestesini durdurmayaca\u011f\u0131ndan\" \u015fikayet etti. Brahms 10 ya\u015f\u0131ndayken sanat\u00e7\u0131 olarak ilk \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 Beethoven'\u0131n Piyano ve Nefesliler Be\u015flisi Op. 16 ve Mozart taraf\u0131ndan bir piyano d\u00f6rtl\u00fcs\u00fc'n\u00fcn de dahil oldu\u011fu \u00f6zel bir konserde yapt\u0131. Ayr\u0131ca Henri Herz'in \u00e9tude adl\u0131 solo eserini de \u00e7ald\u0131. 1845'te sol min\u00f6r (G minor) bir piyano sonat\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131. Ailesi, besteci olarak erken \u00e7abalar\u0131n\u0131 onaylamad\u0131 ve bir sanat\u00e7\u0131 olarak daha iyi kariyer beklentileri oldu\u011funu hissetti.\n\n1845'ten 1848'e kadar Brahms, Cossel'in \u00f6\u011fretmeni, piyanist ve besteci Eduard Marxsen (1806-1887) ile \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Marxsen, Beethoven ve Schubert'in ki\u015fisel bir tan\u0131d\u0131\u011f\u0131yd\u0131, Mozart ve Haydn'\u0131n eserlerine hayrand\u0131 ve J. S. Bach'n\u0131n m\u00fczi\u011fine kendini adam\u0131\u015ft\u0131. Marxsen, Brahms'a bu bestecilerin gelene\u011fini aktarm\u0131\u015f ve Brahms'\u0131n kendi bestelerinin bu gelenek \u00fczerine temellenmesini sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. 1847'de Brahms ilk kez Hamburg'da solo piyanist olarak Sigismund Thalberg 'un bir fantazisini \u00e7alarak kamuoyuna \u00e7\u0131kt\u0131. 1848'deki ilk tam piyano resitali, Bach'\u0131n bir f\u00fcg\u00fcn\u00fc (ing:fugue) yan\u0131 s\u0131ra Marxsen ve Jacob Rosenhain gibi \u00e7a\u011fda\u015f virt\u00fc\u00f6zlerin eserlerini i\u00e7eriyordu. Nisan 1849'daki ikinci bir resitali, Beethoven'\u0131n Waldstein sonat\u0131 ve kendi bestesinin bir vals fantazisini i\u00e7eriyordu ve gazetelerden olumlu ele\u015ftiriler ald\u0131.\n1849'da yazd\u0131\u011f\u0131 Sevilen Valsler \u00fczerine Fantezi adl\u0131 yap\u0131t\u0131 piyano \u00e7alarlar i\u00e7in \u00e7al\u0131nmas\u0131 hi\u00e7 de kolay olmayan bir yap\u0131tt\u0131r.\nBrahms'\u0131n bu d\u00f6nemdeki bestelerinin piyano m\u00fczi\u011fi, oda m\u00fczi\u011fi ve erkek sesli koro i\u00e7in eserler i\u00e7erdi\u011fi bilinmektedir. Takma ad\u0131 alt\u0131nda 'G. W. Marks', baz\u0131 piyano d\u00fczenlemeleri ve fantezileri 1849'da Hamburg firmas\u0131 Cranz taraf\u0131ndan yay\u0131nland\u0131. Brahms'\u0131n kabul etti\u011fi en eski \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 (\"Scherzo\" Op. 4 ve \"Heimkehr\" Op. 7 \u015fark\u0131s\u0131) 6) 1851 tarihlidir. Bununla birlikte, Brahms daha sonra t\u00fcm erken eserlerini elemek konusunda titiz davrand\u0131; 1880 gibi ge\u00e7 bir tarihte bile arkada\u015f\u0131 Elise Giesemann'a koro m\u00fczi\u011fiyle ilgili el yazmalar\u0131n\u0131 yok etmeleri i\u00e7in g\u00f6ndermesi i\u00e7in yazd\u0131.\n\nBarlarda ve genelevlerde \u00e7alan yoksulla\u015fm\u0131\u015f ergen Brahms'\u0131n kal\u0131c\u0131 hik\u00e2yeleri yaln\u0131zca anekdot kaynakl\u0131d\u0131r ve bir\u00e7ok modern bilim adam\u0131 bunlar\u0131 reddeder; Brahms ailesi g\u00f6rece refah i\u00e7indeydi ve Hamburg mevzuat\u0131, genelevlere m\u00fczi\u011fi veya k\u00fc\u00e7\u00fcklerin girmesini \u00e7ok kat\u0131 bir \u015fekilde yasakl\u0131yordu.\n\nBrahms gen\u00e7 birisi olarak kendine \u00f6zg\u00fc bir anlat\u0131m bi\u00e7imi geli\u015ftirmi\u015fti; erken d\u00f6nem yap\u0131tlar\u0131n\u0131 takma ad ile (G. W. Marcks, Karl W\u00fcrth) yay\u0131nlat\u0131yordu ve bunlara kendine g\u00f6re y\u00fcksek opus numaralar\u0131 veriyordu. Ba\u015flarda yaln\u0131zca piyano yap\u0131tlar\u0131 veren Brahms orkestran\u0131n olanaklar\u0131 ve s\u0131n\u0131rlar\u0131 konusunda kendine hen\u00fcz g\u00fcvenmiyordu. Daha sonraki y\u0131llarda da orkestra yaz\u0131s\u0131 konusunda yak\u0131n \u00e7evresinin deste\u011fine ba\u015fvurmu\u015ftur.\n\n1853 y\u0131l\u0131nda, Rem\u00e9nyi ad\u0131 alt\u0131nda icra eden Macar kemanc\u0131 Eduard Hoffman (1828-98) Brahms'\u0131 Hannover'de oturan d\u00f6nemin b\u00fcy\u00fck kemanc\u0131s\u0131 Joseph Joachim ile tan\u0131\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Joachim'den \u00e7ok etkilenen Brahms Onun \u00e7al\u0131\u015f\u0131nda yo\u011fun bir ate\u015f, \u00f6yle ki, her \u015feyi kaderine b\u0131rakan bir enerji, ritimdeki kesinlik, sanat\u00e7\u0131y\u0131 g\u00f6sterircesine ve onun yap\u0131tlar\u0131nda (bestelerinde) daha \u015fimdiden b\u00fcy\u00fck bir anlat\u0131m g\u00fcc\u00fc g\u00f6r\u00fcyorum, ya\u015f\u0131tlar\u0131yla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131lamayacak bir bi\u00e7imde... diye s\u00f6z eder.\n\nJoachim'in Brahms'a \u00f6nerisi kendisini Weimar'da Saray M\u00fczik Direkt\u00f6r\u00fc olan Franz Liszt'e tan\u0131tmas\u0131 olmu\u015ftu. Liszt'in Brahms'a s\u00f6z\u00fc ise Breitkopf & H\u00e4rtel Yay\u0131nevi'ne yazd\u0131\u011f\u0131 bir mektupta kendisinden s\u00f6z etmesi olmu\u015ftu. Brahms bu durumdan pek bir beklenti \u00e7\u0131karamam\u0131\u015f ve Joachim'e bir mektup yazarak kendisini sanat ya\u015fam\u0131na sokmas\u0131n\u0131 istemi\u015fti. Bunun \u00fcst\u00fcne Joachim Brahms'\u0131 D\u00fcsseldorf'ta oturan besteci Robert Schumann'la tan\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 \u00f6nermi\u015fti.\n\nYeni Yollar \n25 Ekim 1853 y\u0131l\u0131nda Robert Schumann taraf\u0131ndan Leipzig'''te kurulan 'M\u00fczik i\u00e7in Yeni Dergi' nin (Neuen Zeitschrift f\u00fcr Musik) Yeni Yollar ba\u015fl\u0131\u011f\u0131 alt\u0131nda ilk yaz\u0131s\u0131n\u0131 Schumann yazm\u0131\u015f ve Brahms i\u00e7in \u015funlar\u0131 belirtmi\u015ftir:\n\n' (...) ve o geldi i\u015fte, bu se\u00e7kin ve kahraman n\u00f6beti tutabilecek yeni bir kan. Hamburg'lu Johannes Brahms, oran\u0131n karanl\u0131k sessizli\u011finde yarat\u0131lm\u0131\u015f ama sanat\u0131n bu zor uzla\u015f\u0131s\u0131nda kendisine fazlas\u0131yla ve co\u015fkuyla ilgilenmi\u015f bir \u00f6\u011fretmenden bi\u00e7imlenmi\u015f, k\u0131sa bir s\u00fcre \u00f6nce sayg\u0131de\u011fer yak\u0131n\u0131m olan bir usta taraf\u0131ndan bana s\u00f6z\u00fc edilen Brahms. B\u00fct\u00fcn bu belirtileri \u00fczerinde ta\u015f\u0131yan o: O se\u00e7kin birisi. (...)'' '\n\nSchumann, M\u00fczik Yay\u0131nevi Breitkopf & H\u00e4rtel'in de Brahms'\u0131 kabul etmesini dileyerek, yay\u0131nevinin Brahms'\u0131n birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yay\u0131nlamas\u0131n\u0131 istedi. Onun ki\u015fisel olarak bu konuya y\u00fcklenmesi yirmi ya\u015f\u0131ndaki Brahms'\u0131 Almanya'da sanki bir gecede \u00fcnl\u00fc birisi yapm\u0131\u015ft\u0131. M\u00fczikle ilgilenen bir s\u00fcr\u00fc ki\u015fi ondan bir \u015feyler dinlemek, yap\u0131tlar\u0131n\u0131 g\u00f6rmek, bu yetene\u011fi daha \u00e7ok tan\u0131mak istiyordu. Bu durum Brahms'\u0131 \u00fcrk\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fc. Schumann'a yazd\u0131\u011f\u0131 mektuplar\u0131nda korkular\u0131n\u0131 dile getirmi\u015f, kamu \u00f6l\u00e7\u00fctlerine g\u00f6re yetersiz kalabilece\u011fini belirtmi\u015fti. Kendini a\u015f\u0131r\u0131 ele\u015ftirerek bunal\u0131ma girip birka\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 yak\u0131p yok etmi\u015fti.\n\nBrahms'\u0131n M\u00fczi\u011fi \n\nBrahms'\u0131n yap\u0131tlar\u0131 b\u00fct\u00fcn Avrupa m\u00fczik gelene\u011fini kapsar. Yaln\u0131zca Beethoven'la kalmay\u0131p Johann Sebastian Bach, Georg Friedrich H\u00e4ndel ve Giovanni Pierluigi da Palestrina'n\u0131n da Brahms m\u00fczi\u011finde etkisi vard\u0131r.\nM\u00fczik tarihsel \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n sonucunda Brahms m\u00fczi\u011fini \u00fc\u00e7 d\u00f6neme ay\u0131rabiliriz: Birinci d\u00f6nem \u201eEin Deutsches Requiem\u201c e kadar olan k\u0131s\u0131md\u0131r. \u0130kincisi; ikinci piyano kon\u00e7ertosuna kadar olan k\u0131s\u0131md\u0131r. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ise 3.Senfoni ile ba\u015flar. \u0130lk d\u00f6nem i\u00e7in romantik temel \u00fczerine oturmu\u015f denilebilir. \u0130kinci d\u00f6nem g\u00fc\u00e7l\u00fc bir klasik vurgusudur. \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc d\u00f6nem i\u00e7in ise romantik ve klasik temelin kendi i\u00e7inde erimesi diyebiliriz.\n\nYap\u0131tlar\u0131\n\nOrkestra yap\u0131tlar\u0131 \n Piyano Kon\u00e7ertosu Nr. 1 re min\u00f6r op. 15 (1859)\n Serenad Nr. 1 re maj\u00f6r op. 11 (1860)\n Serenad Nr. 2 La Maj\u00f6r op. 16 (1860)\n Haydn'\u0131n bir konusu \u00fczerine \u00e7e\u015fitlemeler op. 56a (1874)\n 21 Macar Danslar\u0131 (Piyano i\u00e7in, iki- ve d\u00f6rt el i\u00e7in, Nr. 1, 3 ve 10, 1874 ve 1876 Brahms taraf\u0131ndan orkestraya uyarland\u0131)\n Senfoni Nr. 1 do min\u00f6r op. 68 (1876)\n Senfoni Nr. 2 re maj\u00f6r op. 73 (1877)\n Keman kon\u00e7ertosu re maj\u00f6r op. 77 (1879)\n Akademik Kutlama Uvert\u00fcr\u00fc do min\u00f6r op. 80 (1880)\n Trajik Uvert\u00fcr re min\u00f6r op. 81 (1880)\n Piyano Kon\u00e7ertosu Nr. 2 si bemol maj\u00f6r op. 83 (1882)\n Senfoni Nr. 3 fa maj\u00f6r op. 90 (1884)\n Senfoni Nr. 4\u00a0mi min\u00f6r op. 98 (1886)\n \u0130kili kon\u00e7erto keman ve viyolonsel i\u00e7in la min\u00f6r op. 102 (1888)\n Viyolonsel sonatlar\u0131 e minor no 1, no 2 no 3\n\nPiyano m\u00fczi\u011fi\n\n\u0130ki el i\u00e7in \n Sonat Nr. 1 do maj\u00f6r op. 1 (1853)\n Sonat Nr. 2 fa diyez min\u00f6r op. 2 (1854)\n Scherzo mi bemol min\u00f6r op. 4 (1854)\n Sonat Nr. 3 fa min\u00f6r op. 5 (1854)\n Schumann' in Bir Konusu \u00dczerine \u00c7e\u015fitlemeler op. 9 (1854)\n Gavotte WoO posth. 3 (1854-55)\n 2 Gigue WoO posth. 4 (1855)\n 2 Saraband WoO posth. 5 (1854-55)\n D\u00f6rt Balad op. 10 (1856)\n Bir Konu \u00dczerine \u00c7e\u015fitlemeler op. 21/1 (1861)\n Bir Macar T\u00fcrk\u00fcs\u00fc \u00dczerine \u00c7e\u015fitlemeler op. 21/2 (1861)\n H\u00e4ndel' in Bir Konusu \u00dczerine \u00c7e\u015fitlemeler op. 24 (1862)\n Paganini' nin Bir Konusu \u00dczerine \u00c7e\u015fitlemeler (\u0130ki s\u0131ra) op. 35 (1866)\n 16 Vals (geni\u015fletilmi\u015f metni de var) op. 39 (1865)\n 10 Macar Danslar\u0131 WoO 1 (1872 D\u00f6rt El i\u00e7in olan Uyarlamas\u0131 1869, altta)\n Sekiz Piyano Par\u00e7as\u0131 op. 76 (1879)\n \u0130ki Rapsodi op. 79 (1880)\n Yedi Fantezi op. 116 (1892)\n \u00dc\u00e7 Intermezzo op. 117 (1892)\n Alt\u0131 Piyano Par\u00e7as\u0131 op. 118 (1893)\n D\u00f6rt Piyano Parcas\u0131 op. 119 (1893)\n Ossip Gabrilowitsch Intermezzo'yu \u00e7al\u0131yor Nr. 3 C-Dur op. 119 Welte-Mignon i\u00e7in 4. Temmuz 1905'te. * 1602 kB ?/i\n 51 Piyano Al\u0131\u015ft\u0131rmas\u0131 (1893)\n\nD\u00f6rt el i\u00e7in \n Souvenir de la Russie, WoO\n 21 Macar Danslar\u0131 (1869 ve 1880)\n Schumann'in bir konusu \u00fczerine \u00e7e\u015fitlemeler mi bemol maj\u00f6r, op. 23 (1863)\n 16 Vals, op. 39\n 18 A\u015fk T\u00fcrk\u00fcs\u00fc (Vals), op. 52 a\n 15 Yeni A\u015fk T\u00fcrk\u00fcs\u00fc (Vals), op. 65 a\n\n\u0130ki piyano i\u00e7in \n Sonat fa min\u00f6r, op. 34 (Fa min\u00f6r Piyanolu Be\u015fil'inden, op. 34)\n Joseph Haydn'in bir konusu \u00fczerine op. 56b (op. 56a Orkestra i\u00e7in uyarlama)\n\nOda m\u00fczi\u011fi, piyanolu \n Piyanolu \u00dc\u00e7\u00fcl la major (1853 s\u0131ralar\u0131)\n Piyanolu \u00dc\u00e7\u00fcl Nr. 1 si maj\u00f6r op. 8 (1854, yeni uyarlama 1891)\n Piyanolu Be\u015fil Nr. 1 si min\u00f6r op. 25 (1863)\n Piyanolu Be\u015fil Nr. 2 \u015fa maj\u00f6r op. 26 (1863)\n Piyanolu Be\u015fil fa min\u00f6r op. 34 (1865)\n Sonat, Piyano ve viyolonsel i\u00e7in Nr. 1\u00a0mi min\u00f6r op. 38 (1865)\n \u00dc\u00e7\u00fcl, Korno keman ve Piyano i\u00e7in mi bemol maj\u00f6r op. 40 (1865)\n Piyanolu Be\u015fil Nr. 3 do min\u00f6r op. 60 (1875)\n Sonat, Piyano ve keman i\u00e7in Nr. 1 sol min\u00f6r op. 78 (1880)\n Piyanolu \u00dc\u00e7\u00fcl Nr. 2 do maj\u00f6r op. 87 (1880)\n Sonat, Piyano ve Viyolonsel i\u00e7in Nr. 2 fa maj\u00f6r op. 99 (1886)\n Sonat, Piyano ve keman i\u00e7in Nr. 2 la maj\u00f6r op. 100 (1886)\n Piyanolu \u00fc\u00e7\u00fcl Nr. 3 do min\u00f6r op. 101 (1887)\n Sonat, piyano ve keman i\u00e7in Nr. 3 re min\u00f6r op. 108 (1889)\n Klarinetli \u00dc\u00e7\u00fcl la min\u00f6r op. 114 (1891)\n 2 Sonat, Klarinet ve Piyano i\u00e7in fa min\u00f6r, mi bemol min\u00f6r op. 120 (1894)\n Scherzo do min\u00f6r, keman ve piyano i\u00e7in WoO 2\n\nOda m\u00fczi\u011fi, piyanosuz \n Yayl\u0131 Alt\u0131l Nr. 1 si bemol maj\u00f6r op. 18 (1862)\n Yayl\u0131 Alt\u0131l Nr. 2 Sol maj\u00f6r op. 36 (1866)\n Yayl\u0131 D\u00f6rd\u00fcl Nr. 1 do min\u00f6r op. 51/1 (1873)\n Yayl\u0131 D\u00f6rd\u00fcl Nr. 2 la min\u00f6r op. 51/2 (1873)\n Yayl\u0131 D\u00f6rd\u00fcl Nr. 3 si bemol maj\u00f6r op. 67 (1876)\n Yayl\u0131 D\u00f6rd\u00fcl Nr. 1 fa maj\u00f6r op. 88 (1882)\n Yayl\u0131 D\u00f6rd\u00fcl Nr. 2 sol maj\u00f6r op. 111 (1891)\n Klarinetli Be\u015fil si min\u00f6r op. 115 (1891)\n\nOrg yap\u0131tlar\u0131 \n Fug la bemol min\u00f6r WoO 8\n Prel\u00fcd ve F\u00fcg la min\u00f6r WoO 9\n Prel\u00fcd ve F\u00fcg sol min\u00f6r WoO 10\n Koral Dinleti ve F\u00fcg \u201eO Traurigkeit, o Herzeleid\u201c \u00fczerine WoO 7\n 11 Koral Dinleti op. posth. 122\n\nKoro yap\u0131tlar\u0131 \n\n Missa Canonica op. posth. (1856-, Fragment) Daha sonra bir k\u0131sm\u0131 Motet op. 74.1' de kullan\u0131ld\u0131\n Ave Maria op. 12 (1860)\n Cenaze T\u00fcrk\u00fcs\u00fc op. 13 Koro ve \u00dcflemeliler (1860) Org uyarlamas\u0131 K.M.Komma taraf\u0131ndan\n 2 Motet op. 29 (1857-1860): \"Schaffe in mir Gott ein rein Herz\" op. 29,2 (Psalm 51,12-14)\n Dinsel T\u00fcrk\u00fc op. 30\n 12 T\u00fcrk\u00fc ve Romans, Kad\u0131nlar korosu i\u00e7in op. 44\n Ein deutsches Requiem op. 45 (1866/67 ve 68 (Satz 5))\n Rinaldo op. 50 (1869)\n A\u015fk T\u00fcrk\u00fcleri - Valsler op. 52 (1868) ve Yeni Aik T\u00fcrk\u00fcleri op. 65 (1874)\n Rapsodi, Alto, Erkekler Korosu ve Orkestra i\u00e7in Goethe'nin \"Harzreise im Winter\"inden bir k\u0131s\u0131m \u00fczerine op. 53 (1869)\n Kader T\u00fcrk\u00fcs\u00fc op. 54 (1871)\n Triumphlied op. 55 (1871)\n 2 Motet op. 74 (1878): \"Warum ist das Licht gegeben dem M\u00fchseligen\" op. 74,1 und \"O Heiland, rei\u00df die Himmel auf\"\n N\u00e4nie op. 82 (1881)\n Gesang der Parzen op. 89 (1882)\n \u00c7ingene T\u00fcrk\u00fcleri op. 103 ve 112, 4 Ses ve Piyano i\u00e7in\n Fest- und Gedenkspr\u00fcche a cappella op. 109 (1888)\n 3 Motet op. 110 (1889)\n Ann\u00e4hernd 330 Ses i\u00e7in T\u00fcrk\u00fcler\n 4 Ger\u00e7ek T\u00fcrk\u00fc op.121 (1896)\n Vineta op. 42 Nr. 2 (1860) Wilhelm M\u00fcller'in bir \u015fiiri \u00fczerine\n\n1833 do\u011fumlular\n1897 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nAlman agnostikler\n19. y\u00fczy\u0131l Alman bestecileri\nRomantik d\u00f6nem bestecileri\nZentralfriedhof'da defnedilenler\nHamburg do\u011fumlular", "Franz Peter Schubert (31 Ocak 1797, Viyana \u2013 19 Kas\u0131m 1828, Viyana) Avusturyal\u0131 besteci. Yakla\u015f\u0131k 600'\u00fcn \u00fczerinde lied, 9 senfoni (\u00fcnl\u00fc \"Bitmemi\u015f Senfoni\"nin de i\u00e7lerinde bulundu\u011fu), operalar, \u00e7ok say\u0131da oda m\u00fczi\u011fi ve piyano par\u00e7alar\u0131 bestelemi\u015ftir.\n\nHayat\u0131 \nSchubert Viyana yak\u0131nlar\u0131nda Himmelpfortgrund'da 31 Ocak 1797'de d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131 \u00c7ek as\u0131ll\u0131 bir \u00f6\u011fretmen, annesi Polonyal\u0131 bir ev kad\u0131n\u0131 idi. D\u00f6rt erkek karde\u015fin en k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc idi. Schubert'in m\u00fczik yetene\u011fini \u00f6nce babas\u0131 fark etti ve Franz'a keman \u00e7almay\u0131 \u00f6\u011fretti ve kiliseye g\u00f6ndererek org \u00e7almay\u0131 \u00f6\u011frenmesini sa\u011flad\u0131. On ya\u015f\u0131nda saray korosuna girdi ve olduk\u00e7a iyi bir m\u00fczik e\u011fitimi g\u00f6rd\u00fc. Okul orkestras\u0131n\u0131n ba\u015f kemanc\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve bazen de y\u00f6netmenli\u011fini yapt\u0131.\n\n1810'da saray\u0131n m\u00fczik\u00e7isi Antonio Salieri ile \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131 ve k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015fta \u015fark\u0131lar, piyano par\u00e7alar\u0131, karde\u015fleri ve babas\u0131yla birlikte \u00e7almak i\u00e7in yayl\u0131 \u00e7alg\u0131 d\u00f6rtl\u00fcleri besteledi. 1813'de hen\u00fcz 16 ya\u015f\u0131ndayken ilk senfonisini yazd\u0131, hatta bir de opera bestelemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1814'te okulu b\u0131rak\u0131p \u00f6\u011fretmenli\u011fe ba\u015flad\u0131. 1815'te bir okula m\u00fcd\u00fcr atand\u0131. 1815 y\u0131l\u0131 Schubert'in ya\u015fam\u0131nda bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 oldu. Bir hukuk \u00f6\u011frencisi olan Franz von Schober, Schubert'ten okulu b\u0131rakmas\u0131n\u0131 \u00f6nerdi, birlikte bir ev tutmay\u0131 ve ekonomik olarak onu destekleyece\u011fini kendisini tamamen bestelerine vermesini s\u00f6yledi. Bu fikri aileleri de kabul etti ve iki gen\u00e7 bir daire kiralay\u0131p oraya ta\u015f\u0131nd\u0131lar. Ayn\u0131 y\u0131l i\u00e7inde 150 \u015fark\u0131, 2 senfoni, piyano par\u00e7alar\u0131, 2 missa, 4 k\u00fc\u00e7\u00fck opera besteledi.\n\n1817 y\u0131l\u0131nda Kont Esterhazy'nin evinde m\u00fczik \u00f6\u011fretmenli\u011fi yapmaya ba\u015flad\u0131. Ayn\u0131 zamanda arkada\u015flar\u0131 ile birahanelerde, \u00e7at\u0131 katlar\u0131ndaki evlerde toplan\u0131r, dans ederler, Schubert en son bestelerini arkada\u015flar\u0131na \u00e7al\u0131p dinletirdi. Bu toplant\u0131lara \u015fairler, \u015fark\u0131c\u0131lar, saray g\u00f6revlileri vb. kat\u0131l\u0131rd\u0131 ve be\u011fenilen toplant\u0131lar \"Schubertiade\" ad\u0131yla an\u0131l\u0131rd\u0131. J.M. Vogl adl\u0131 \u00fcnl\u00fc bir baritonun Schubert'in piyanosuna e\u015flik etmeye ba\u015flamas\u0131yla toplant\u0131lar\u0131n \u00fcn\u00fc giderek artt\u0131.\n\n1818-1820 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 tiyatro oyunlar\u0131 i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 m\u00fczikler ve \u015fark\u0131l\u0131 oyunlarla Schubert'\u0130n \u00fcn\u00fc yay\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Vogl ile birlikte Viyana yak\u0131n\u0131ndaki Styer kasabas\u0131na \u00e7a\u011fr\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda bir piyanolu be\u015fli sipari\u015fi ald\u0131 ve \"Alabal\u0131k Be\u015flisi\"ni (Forellenquintett) besteledi. 1820'den sonra daha \u00e7ok piyano ve orkestra eserleri yazd\u0131. Piyano i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 \"Gezgin Fantazisi\", arkada\u015flar\u0131yla birlikte \u00e7almak i\u00e7in piyano d\u00fcetleri, bir\u00e7ok sonat, vals, dans ve \"Bitmemi\u015f Senfoni\" bu y\u0131llarda ortaya \u00e7\u0131kt\u0131.\n\n1822'de, hen\u00fcz 25 ya\u015f\u0131ndayken ya\u015fam\u0131n\u0131n zorlu y\u0131llar\u0131 ba\u015flad\u0131. Frengi hastal\u0131\u011f\u0131na yakaland\u0131, tedavi i\u00e7in hastaneye yat\u0131r\u0131ld\u0131. Bu hastal\u0131ktan dolay\u0131 cildinde k\u0131rm\u0131z\u0131 d\u00f6k\u00fcnt\u00fcler olu\u015ftu ve sa\u00e7lar\u0131 d\u00f6k\u00fclmeye ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in peruk takmak zorunda kald\u0131. Arkada\u015flar\u0131na \u015fiddetli ba\u015f a\u011fr\u0131lar\u0131ndan ve piyano \u00e7almas\u0131n\u0131 engelleyen sol kolundaki a\u011fr\u0131dan bahsediyordu. Kendisini mutsuz hissetmesine neden olan hastal\u0131klar\u0131 1824'ten itibaren depresyon belirtileri artt\u0131. Ald\u0131\u011f\u0131 telif \u00fccretleri \u00e7ok d\u00fc\u015f\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in maddi s\u0131k\u0131nt\u0131lar i\u00e7indeydi ve ele\u015ftirmenler taraf\u0131ndan be\u011fenilmiyordu. 70 kadar \u015fark\u0131s\u0131nda \u015fiirlerini kulland\u0131\u011f\u0131 Goethe'ye bu eserlerini ithaf etmek istedi\u011fini yazd\u0131\u011f\u0131 mektubu, Goethe taraf\u0131ndan okunmadan iade edildi. T\u00fcm bunlar Schubert'in depresyonunu art\u0131rd\u0131.\n\n1823'te yeniden ailesinin yan\u0131na d\u00f6nd\u00fc. Hastal\u0131\u011f\u0131na ra\u011fmen \u00e7al\u0131\u015fmaya devam etti ve \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar seslendirilmeyecek olan \"Fierrabras\" operas\u0131n\u0131 yazd\u0131. 1824'te \"G\u00fczel De\u011firmenci K\u0131z\" (Die Sch\u00f6ne M\u00fcllerin) ba\u015fl\u0131kl\u0131 lied dizisini \u00e7\u0131kard\u0131.1825 yaz\u0131nda \"B\u00fcy\u00fck Do Maj\u00f6r Senfonisi\"ni besteledi. 1826'dan sonra yazd\u0131\u011f\u0131 eserler Schubert'in i\u00e7 d\u00fcnyas\u0131ndaki huzursuzlu\u011fu yans\u0131t\u0131r. S\u00fcrekli de\u011fi\u015fen ruh hali s\u0131k\u00e7a tonalite de\u011fi\u015fimleri ve yayl\u0131 \u00e7al\u0131g\u0131lar\u0131n tremololar\u0131 \u015feklinde yans\u0131maktayd\u0131.\n\n1827'de Beethoven'in cenaze t\u00f6renine kat\u0131ld\u0131 ve 38 me\u015fale ta\u015f\u0131y\u0131c\u0131s\u0131ndan biri oldu. 1828'de piyanolu triolaro, \"Impromptus\"u, 6 piyano par\u00e7as\u0131ndan olu\u015fan \"Moments musicaux\"u yay\u0131nlan\u0131d\u0131. O s\u0131rada Filarmoni Derne\u011fi taraf\u0131ndan onun eserlerine ayr\u0131lan bir konser mali sorunlar\u0131n\u0131 bir miktar \u00e7\u00f6zmesine yard\u0131mc\u0131 oldu. Karde\u015fi ile birlikte bir eve ta\u015f\u0131nd\u0131 ve beste yapmaya devam etti. \"Ku\u011fu \u015eark\u0131lar\u0131\", piyano sonatlar\u0131, yayl\u0131 \u00e7al\u0131g\u0131lar be\u015flisi bu d\u00f6nemin \u00fcr\u00fcnleri oldu.\n\n19 Kas\u0131m 1828'de hayata veda eden besteci Viyana Merkez Mezarl\u0131\u011f\u0131na, Beethoven'in yan\u0131na g\u00f6m\u00fcld\u00fc.\n\nBesteci Ki\u015fili\u011fi \nDr. Albertino Morin Schubert'i \u015f\u00f6yle tan\u0131mlar:\n\nSchubert'in ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6nem klasik m\u00fczkte romantik ak\u0131m\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 d\u00f6neme denk gelir. Romantizmin ruhsal de\u011fi\u015fkenliklerine, \u00e7ekicili\u011fine ve aray\u0131\u015f dolu d\u00fcnyas\u0131na yatk\u0131nd\u0131r. L. Pamir'e g\u00f6re \"e\u015fsiz ezgileri, ritim \u00e7e\u015fitlili\u011fi, haf\u0131zada tutulan melodik c\u00fcmleleri, beklenmedik mod\u00fclasyonlar\u0131 ile Schubert en b\u00fcy\u00fck m\u00fczisyenler aras\u0131ndad\u0131r.\" Bazen bir g\u00fcnde 5-6 beste yazan Schubert i\u00e7in Liszt \u015f\u00f6yle demi\u015ftir: \"Ku\u015f i\u00e7in u\u00e7mak ne kadar do\u011falsa Schubert i\u00e7in de beste yapmak o kadar kolay ve do\u011fald\u0131r. Bug\u00fcne kadar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fcm en \u015fair m\u00fczisyendir\"\n\nL. Erol da Schubert ve Beethoven'i \u015f\u00f6yle kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131r: \"Schubert'in Beethoven'e duydu\u011fu hayranl\u0131k kendisini ona benzetmesinden kaynaklanmaz. Bu iki besteci birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Schubert asl\u0131nda tamamen lied, arya, serenat gibi k\u00fc\u00e7\u00fck m\u00fczik formlar\u0131n\u0131n ustas\u0131d\u0131r, Beethoven ise senfoni, kon\u00e7erto gibi b\u00fcy\u00fck m\u00fczik formlar\u0131n\u0131n ustas\u0131d\u0131r. Schubert izler ama izledi\u011fini \u00f6z\u00fcmleyerek kendile\u015ftirir. Bunu o kadar kolayl\u0131kla yapar ki, bazen g\u00fcnde be\u015f alt\u0131 tane yazd\u0131\u011f\u0131 s\u00f6ylenen, toplamda alt\u0131y\u00fcz\u00fc a\u015fan \u015fark\u0131s\u0131nda bu \u00f6zg\u00fcnl\u00fck olduk\u00e7a belirgindir.\"\n\nSanatsal \u00d6zellikleri \nKon\u00e7erto d\u0131\u015f\u0131nda her t\u00fcr yap\u0131t bestelemi\u015ftir. Di\u011fer yap\u0131tlar\u0131na g\u00f6re operada ba\u015far\u0131s\u0131zd\u0131r. Esas bestecilik kimli\u011fini liedlerde bulmu\u015ftur. Besteci ki\u015fili\u011fini g\u00f6steren en \u00f6nemli yap\u0131tlar\u0131n\u0131 1824'ten \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar olan 4 y\u0131l i\u00e7inde yazd\u0131.\n\nSchubert'in Liedleri \nSchubert'ten \u00f6nce de pek \u00e7ok besteci lied yazd\u0131. Ancak Schubert lied sanat\u0131n\u0131n tart\u0131\u015f\u0131lmaz \u00f6nc\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Schubert \u015fiirin ve m\u00fczi\u011fin ritminden ba\u015flayarak iki sanat\u0131 birbiri i\u00e7inde \u00f6z\u00fcmsemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Kulland\u0131\u011f\u0131 y\u00f6ntemlerin ba\u015f\u0131nda \u015fan partisinin i\u00e7ine \u00e7alg\u0131sal bir b\u00f6l\u00fcm yerle\u015ftirmek geliyordu. Bir \u015fiiri m\u00fczikle seslendirmenin \u00f6tesine gidip, s\u00f6zc\u00fcklerin i\u00e7erdikleri anlam\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda gizli kalan\u0131, kelimelere d\u00f6k\u00fclmemi\u015f olan\u0131 da m\u00fczik yard\u0131m\u0131yla ortaya koymay\u0131 ama\u00e7l\u0131yordu. O kadar t\u00fckenmez bir ezgi yarat\u0131c\u0131s\u0131 idi ki, Schumann, Schubert'in ezgilerini tarif edebilmek i\u00e7in onu \"s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f lirik delilik\" \u015feklinde ifade etmi\u015ftir.\n\nSchubert liedlerinde halk m\u00fczi\u011fi kaynaklar\u0131ndan al\u0131nma, olduk\u00e7a yal\u0131n ezgiler kullan\u0131r. Ancak ayn\u0131 zamanda olduk\u00e7a \u00f6zg\u00fcr bi\u00e7imde anahtardan anahtara ge\u00e7er, bu anahtar de\u011fi\u015fiklikleri dinleyeni i\u00e7ten etkileyen zengin ve beklenmedik hamleler olurdu. Liedlerinin \u00e7o\u011fu d\u00f6n\u00fc\u015fl\u00fc yap\u0131dayd\u0131 ve liedlerdeki tekrarlar \u015fiirdeki tekrarlarla paraleldi. M\u00fczikteki tekrarlara k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7e\u015fitlemeler e\u015flik eder. Piyano e\u015flikleri de son derece zengindir. Schubert'in liedlerinde her \u015fiirin farkl\u0131 ruh haline uygun piyano e\u015flik yap\u0131lar\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nSchubert hem b\u00fcy\u00fck bir lied ustas\u0131, hem de bu alandaki en \u00fcretken bestecidir. 600'dan fazla lied bestelemi\u015ftir. Schunert'in liedleri \u00fc\u00e7 zaman diliminde de\u011ferlendirilebilir. 1811-1816 aras\u0131 \u00e7\u0131rakl\u0131k d\u00f6nemi, 1816-1818 aras\u0131 ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi, 1818-1828 aras\u0131 ustal\u0131k d\u00f6nemi.\n\n\u00c7\u0131rakl\u0131k d\u00f6nemi (1811-1816) \nSchubert'in ilk bilinen lied'i 1811 tarihli \u015fair Levin Sch\u00fccking'in balad tarz\u0131ndaki epik \u015fiiri \"Hacer'in \u00c7\u00f6ldeki Feryad\u0131\" (\"Hagars Klage in der W\u00fcste\") i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 lieddir. Schubert'in daha \u00f6nceki liedleri kay\u0131pt\u0131r. Schubert'in hen\u00fcz 14 ya\u015f\u0131nda yazd\u0131\u011f\u0131 bu lied, \u00e7ocu\u011fu \u00e7\u00f6lde \u00f6l\u00fcme terkedilmi\u015f Hacer'in \u0131st\u0131rab\u0131n\u0131 payla\u015fan e\u015fsiz bir dramatisyona sahiptir ve bir teselli havas\u0131nda biter. Lied cesur armoniler ve beklenmedik anahtar de\u011fi\u015fimleri i\u00e7erir. \u00c7\u0131rakl\u0131k d\u00f6nemi \u015fark\u0131lar\u0131 Hacer'in Feryad\u0131 tarz\u0131ndad\u0131r. Bu d\u00f6nemden di\u011fer \u00f6nemli liedleri, metinleri Schiller'e ait olan \"Gen\u00e7 K\u0131z\u0131n Feryad\u0131\" (\"Des M\u00e4dchens Klage\") ve \"Feryat \u015eark\u0131s\u0131\" (\"Klaglied\") ve 182 tarihli \"Deredeki Adam\"d\u0131r (\"Der J\u00fcngling am Bache\").\n\nSchubert farkl\u0131 zamanlarda Schiller'e a\u015ft 42 \u015fiiri bestelemi\u015ftir. \"Cenaze D\u00fc\u015f\u00fc\" (\"Eine Leichenphantasie\") ve 1815'de besteledi\u011fi \"Kefalet\" ve \"Dalg\u0131\u00e7\" yine Schiller'in baladlar\u0131d\u0131r. Dalg\u0131\u00e7 balad\u0131ndaki zorluklar\u0131 Schubert piyano e\u015fli\u011fi yard\u0131m\u0131yla \u00e7\u00f6zer. E\u015fli\u011fe orkestral bir hava kazand\u0131r\u0131r. Kral\u0131n k\u0131z\u0131n\u0131n ruh halini ses dizileriyle \u00e7ok g\u00fczel betimler.\n\nUstal\u0131k d\u00f6nemi (1818-1828) \nSchubert bu d\u00f6nemde lied sanat\u0131n\u0131n doru\u011funa ula\u015ft\u0131. \"G\u00fczel De\u011firmenci K\u0131z\" (\"Die Sch\u00f6ne M\u00fcllerin\"), \"K\u0131\u015f Yolculu\u011fu\" (\"Winterreise\") ve Heine \u015fiirlerini i\u00e7eren \"Ku\u011fu \u015eark\u0131lar\u0131\" (\"Der Schwanen Gesang\") bu d\u00f6nemde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. G\u00fczel K\u00f6yl\u00fc K\u0131z\u0131 20 \u015fark\u0131dan, K\u0131\u015f Yolculu\u011fu 24 \u015fark\u0131dan, Ku\u011fu \u015eark\u0131lar\u0131 14 \u015fark\u0131dan olu\u015fur.\n\nBu \u00f6nemli lied dizilerin d\u0131\u015f\u0131nda bu d\u00f6nemde besteledi\u011fi liedlerden baz\u0131lar\u0131: \"Alabal\u0131k\", \"An den Tod\", \"An mein Clavier\", \"Grablied auf einen Soldaten\", \"Einsamkeit\", \"Bir Bahar Ak\u015fam\u0131nda Ay\", \"Abendbilder\", \"Himmelsfunken\" (1818), \"An die Freunde\", \"Die Sternenn\u00e4chte\", \"Der Wanderer\", \"Das Medchen\", \"Der Schifer\", \"Die Sterne\", \"Der Schmetterling\", \"Im Walde\", \"Die V\u00f6gel\", \"Abednr\u00f6te\", \"Blanka\" (1819), \"Liebeslauschen\", \"Grenzen der Menschheit\", Goethe'nin Suleika I ve II'si (1821) \"Nachtviolen\", \"Du liebst mich nicht\", \"Der Zwerg\" (1822) \"Lied\", \"Auf dem Wasser zu singen\" (1823), \"Aufl\u00f6sung\", \"Der Sieg\", \"Abendstern\", \"Gondelfahrer\", \"Der E\u0130nsame\", \"Im Abendrot\", \"Das Z\u00fcgell\u00f6cklein\" (1824)\n\nSchubert'in Shakespeare ve Walter Scott besteleri 1825 ve 1826 y\u0131llar\u0131na aittir. Scott bestelerinin en iyileri \u00fcnl\u00fc \"Ave Maria\"y\u0131 kapsayan 5 liedidir. 3 Shakespeare liedi \"Gesang an Sylvia\", \"St\u00e4ndchen\" ve \"Trinklied\"den ilk ikisini ayn\u0131 g\u00fcn i\u00e7inde yazm\u0131\u015ft\u0131r. Birincisini \u00f6\u011fe yeme\u011finden sonra bir barda, di\u011ferini ak\u015fam kald\u0131\u011f\u0131 pansiyona d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde.\n\nSeidl'e ait olan \"Die Taubenpost\" ya da M\u00fcller'in bir \u015fiiri \u00fczerine besteledi\u011fi \"Der Hirt auf dem Felsen\" Schubert'in besteledi\u011fi son \u015fark\u0131lard\u0131r.\n\nSchubert'in senfonileri \n\u0130lyaso\u011flu'na g\u00f6re senfoni konusunda Haydn ve Mozart'\u0131n etkisinde kalarak \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ba\u015flad\u0131. Ancak etkilendi\u011fi bi\u00e7im kal\u0131plar\u0131n\u0131 s\u00fcrekli geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Kayg\u0131suz'a g\u00f6re senfonilerinde Beethoven'in g\u00fc\u00e7l\u00fc etkisi vard\u0131r. \u0130lk kez bak\u0131r nefesli \u00e7alg\u0131lara melodi \u00e7alma g\u00f6revi verdi. Biri bitmemi\u015f olan dokuz senfoni b\u0131rakt\u0131. Mimaro\u011flu'na g\u00f6re Bitmemi\u015f Senfonisinde ve B\u00fcy\u00fck Do Maj\u00f6r Senfonisinde cesur armonik y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fleri, bak\u0131r nefesli \u00e7alg\u0131lara melodi \u00e7ald\u0131rmas\u0131 ile Beethoven'i a\u015fm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBitmemi\u015f senfoni i\u00e7in bitmemi\u015f denmesinin nedeni d\u00f6nemin bi\u00e7imsel formunu kullanmas\u0131ndan dolay\u0131d\u0131r. Birinci b\u00f6l\u00fcm enerjik ve ritmik, ikinci b\u00f6l\u00fcm a\u011f\u0131r, lirik hatta yer yer a\u011f\u0131t bi\u00e7imindedir. Bat\u0131 m\u00fczi\u011fi analizcilerine g\u00f6re bundan sonra danseden\u00fc canl\u0131 y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015fl\u00fc bir \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc b\u00f6l\u00fcm gelmeliydi. Ama Schubert b\u00f6yle parlak bir final eklemek istemedi.\n\nKaynak\u00e7a\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Opera bestecileri listesi\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Schubert \u00fczerine notlar - Notes on Franz Schubert, Piyanist Bart Berman \n Schubert'in \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 - Project Gutenberg \n IMSLP websitesi \"Schubert, Franz\" maddesi (Eri\u015fme:26.10.2010)\n\n1797 do\u011fumlular\nViyana do\u011fumlu m\u00fczisyenler\n1828 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n \n19. y\u00fczy\u0131lda Avusturyal\u0131lar\n19. y\u00fczy\u0131l m\u00fczisyenleri\n\nAvusturyal\u0131 besteciler\nKlasik d\u00f6nem bestecileri\nOpera bestecileri\nRomantik d\u00f6nem bestecileri\nZentralfriedhof'da defnedilenler\nRoma Katolik besteciler ve m\u00fczisyenler", "Mississippi (), ABD'yi olu\u015fturan G\u00fcneydo\u011fu eyaletlerinden biridir. Kuzeyde Tennessee, do\u011fuda Alabama eyaletleri, g\u00fcneyde de Meksika K\u00f6rfezi ve Louisiana eyaletinin bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ile \u00e7evrilidir. Bat\u0131s\u0131ndaki Louisiana ve Arkansas eyaletlerinden Mississippi Irma\u011f\u0131 ile ayr\u0131l\u0131r. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 125.546\u00a0km\u00b2, n\u00fcfusu 2.963.914 ki\u015fi (2020), merkezi Jackson'd\u0131r. Sa\u011fl\u0131k, e\u011fitim ve geli\u015fmi\u015flik gibi \u00e7e\u015fitli g\u00f6stergelerde ABD i\u00e7erisinde en alt s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r.\n\nEn b\u00fcy\u00fck \u015fehirler \n Jackson, Mississippi (177,977)\n Gulfport, Mississippi (72,464)\n Biloxi, Mississippi (50,209)\n Hattiesburg, Mississippi (47,176)\n Southaven, Mississippi (38,840)\n Greenville, Mississippi (38,724)\n Meridian, Mississippi (38,605)\n Tupelo, Mississippi (35,673)\n Olive Branch, Mississippi (27,964)\n Clinton, Mississippi (26,017)\n\nKaynak\u00e7a \n\n \n1817'de Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde kurulan olu\u015fumlar\nAmerika'daki eski Britanya kolonileri ve himayeleri\nEski Frans\u0131z koloniler\nG\u00fcney Amerika Birle\u015fik Devletleri\n1817'de kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nAmerika Konfedere Devletleri'nin eyaletleri\nAmerika Birle\u015fik Devletleri'nin eyaletleri", "William Gilbert (veya Gilberd) (24 May\u0131s 1544 - 30 Kas\u0131m 1603); \u0130ngiliz doktor, fizik\u00e7i ve do\u011fa filozofu. William Gilbert yayg\u0131n olan Aristoteles\u00e7i felsefeseyi ve \u00fcniversite e\u011fitiminin skolastik metodunu tutkuyla reddetmi\u015ftir. Bug\u00fcn, b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde De Magnete (1600) isimli kitab\u0131yla hat\u0131rlanmakta ve elektrik teriminin ilk kullan\u0131c\u0131lar\u0131ndan biri olarak bilinmektedir. Baz\u0131lar\u0131 taraf\u0131ndan elektrik m\u00fchendisli\u011finin veya elektrik ve manyetizman\u0131n babas\u0131 olarak d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde genel olarak William Gilbert olarak s\u00f6z edilse de, ayn\u0131 zamanda William Gilberd ismiyle de tan\u0131nmaktad\u0131r. Colchester kay\u0131tlar\u0131na g\u00f6re William Gilberd hem kendisinin hem de babas\u0131n\u0131n mezar ta\u015f\u0131nda yazan isimdir. Bu isim De Magnete \u2019de rastlanan biyografide ve Colchesterdeki Gilberd isimli okulda da kullanmaktad\u0131r.\n\nManyetik potansiyel olarak da bilinen m\u0131knat\u0131sl\u0131 devinim kuvvetinin bir k\u0131sm\u0131 da W. Gilbert'in onuruna Gilbert olarak isimlendirilmi\u015ftir.\n\nYa\u015fam ve \u00c7al\u0131\u015fma\nGilbert, kasaba yetkilisi Jerome Gilbert\u2019in o\u011flu olarak Colchester\u2019de do\u011fdu. Cambridgedeki St.John okulunda e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. Y\u00fcksek \u00f6\u011frenimini 1569\u2019da Cambridge tamamlay\u0131p burada k\u0131sa bir s\u00fcre veznedar olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ktan sonra t\u0131p e\u011fitimi almak \u00fczere Britanya\u2019ya gitti. 1573\u2019te Royal College of Physicians \u00fcyeli\u011fine kabul edildi. 1600\u2019de ise bu birli\u011fin ba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi. 1601\u2019den I. Elizabeth\u2019in 1603\u2019teki \u00f6l\u00fcm\u00fcne kadar onun doktoru olarak \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 ve daha sonra I. James\u2019in de doktoru oldu.\n\nRobert Norman\u2019\u0131n eski \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131ndan fazlas\u0131yla esinlendi\u011fi ba\u015fl\u0131ca bilimsel \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 1600 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlanan De Magnetetir. O, \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda, deneylerinin \u00e7o\u011funu terrella isimli D\u00fcnya modeli ile a\u00e7\u0131klamaktad\u0131r. Bu deneylerden D\u00fcnya\u2019n\u0131n kendi ba\u015f\u0131na bir manyetik oldu\u011fu ve pusulan\u0131n kuzeyi g\u00f6stermesinin nedeninin de bu oldu\u011fu sonucuna varm\u0131\u015ft\u0131r. D\u00fcnya\u2019n\u0131n merkezinin demir oldu\u011funu ilk kez do\u011fru bir \u015fekilde \u00f6ne s\u00fcren de William Gilberttir ve m\u0131knat\u0131s\u0131n \u00f6nemli ve ili\u015fik k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n her birinin yeni bir kuzey ve g\u00fcney kutbu olu\u015fturabildi\u011fi kesilebilir k\u0131s\u0131mlar\u0131 oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nDe Magnetein 6.kitap 3.b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde, G\u00fcne\u015fmerkezlilikten bahsetmese de varoldu\u011fundan bile \u015f\u00fcphe duyulan dev g\u00f6k k\u00fcrenin \u00e7ok daha k\u00fc\u00e7\u00fck olan D\u00fcnya\u2019n\u0131n g\u00fcnl\u00fck devinimine kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00fcnl\u00fck olarak d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmesini abs\u00fcrd bulundu\u011funu ifade ederek D\u00fcnya\u2019n\u0131n g\u00fcnl\u00fck devinimi do\u011frular. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda \u201csabit\u201c y\u0131ld\u0131zlar\u0131n hayali bir k\u00fcreye sabitle\u015ftirilmi\u015f olmas\u0131ndansa uzak de\u011fi\u015fken mesafede olduklar\u0131n\u0131 varsayar. Y\u0131ld\u0131zlar\u0131n en ince eterde veya hemen g\u00f6ze \u00e7arpmayan be\u015finci \u00f6zde ya da bo\u015flukta konumland\u0131\u011f\u0131n\u0131 ifade etmi\u015ftir \u2013 Y\u0131ld\u0131zlar hi\u00e7 kimsenin hi\u00e7bir \u015fekilde bilmedi\u011fi bir maddeden olu\u015fan dev k\u00fcrenin kuvvetli helezonu kar\u015f\u0131s\u0131nda konumlar\u0131n\u0131 nas\u0131l korurlar?\n\n\u0130ngilizce bir kelime olan ve Gilbert\u2019in 1600\u2019deki \u201ckoku gibi\u201d anlam\u0131ndaki yeni Latin kelimesi electricus dan gelen \u201celektrik\u201d ilk kez 1646\u2019da Thomas Browne taraf\u0131ndan kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu terim o d\u00f6nemlerde 13.y\u00fczy\u0131ldan beri kullan\u0131lmaktayd\u0131, ancak onu ilk defa \u201c\u00e7ekici vas\u0131flar\u0131nda koku gibi\u201d anlam\u0131nda kullanan ki\u015fi Gilberttir. Bu nesnelerin s\u00fcrt\u00fcnmesinin nesneye kar\u015f\u0131l\u0131k \u00e7ekim etkisi yaratan s\u00f6zde istenmeyen kokular\u0131 yok etti\u011fini tan\u0131m\u0131\u015ft\u0131r.\n\nWilliam Gilbert kitab\u0131nda ek olarak kehribar\u0131 kullanarak durgun elektrik \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r; kehribar Yunan dilinde elektron anlam\u0131na gelmektedir. Bu nedenle Gilbert dura\u011fan elektri\u011fin etkisini elektrik kuvveti olarak isimlendirmeye karar vermi\u015ftir. \u0130lk elektrik \u00f6l\u00e7en aleti, elektroskopu, versorium ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi d\u00f6nel bir ibre \u015feklinde icat etmi\u015ftir.\n\n\u00c7a\u011fda\u015flar\u0131 gibi kristalin \u00f6zellikle s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f buzdan olu\u015fan suyun kat\u0131 formu oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr:\n\nGilbert, elektrik ve manyetizman\u0131n ayn\u0131 \u015feyler olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 ileri s\u00fcrd\u00fc. Kan\u0131t olarak elektriksel \u00e7ekim \u0131s\u0131 ile yok olurken manyetik \u00e7ekimin yok olmad\u0131\u011f\u0131yd\u0131. Oysa manyetizman\u0131n \u0131s\u0131 ile zarar g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc ve zay\u0131flad\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131 ve Gilbert bu tezinde yan\u0131ld\u0131. Hans Christian Orsted ve James Clerk Maxwell her iki etkinin de tekil kuvvet boyutu oldu\u011funu g\u00f6sterdi. Bu elektromanyetizmdi. Maxwell bu kan\u0131ya bir\u00e7ok analizden sonra A Treatise on Electricity and Magnetism adl\u0131 kitab\u0131nda yer verdi.\n\nGilbert\u2019in manyetizmas\u0131 Kepler gibi di\u011fer bir\u00e7ok do\u011fa filozofunun g\u00f6zlemledikleri hareketlere ba\u011fl\u0131 olarak yanl\u0131\u015f bir \u015fekilde benimsedi\u011fi g\u00f6r\u00fcnmez bir kuvvetti. Y\u0131ld\u0131zlar aras\u0131ndaki \u00e7ekim kuvveti i\u00e7in manyetizmaya at\u0131fta bulunmazken D\u00fcnya\u2019n\u0131n d\u00f6nmesinden kaynaklanan g\u00f6ky\u00fcz\u00fc hareketlerine dikkat \u00e7eker ve Galileodan (Galileo, 1543\u2019te \u2018\u2019De revolutionibus orbium coelestium\u2019\u2019 isimli kitab\u0131 yay\u0131nlayan Kopernikten 57 y\u0131l sonra g\u00f6ky\u00fcz\u00fc hareketlerine i\u015faret etmi\u015ftir.)20 y\u0131l \u00f6nce gezegenlerin hareketlerinden bahsetmez. Gilbert Ay \u00fczerindeki y\u00fczey izlerini saptamaya y\u00f6nelik ilk te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fc 1590larda ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015ftir. Gilbert\u2019in teleskop kullanmadan yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7izelge Ay\u2019\u0131n y\u00fczeyindeki karanl\u0131k ve ayd\u0131nl\u0131k yerleri g\u00f6sterdi. \u00c7a\u011fda\u015flar\u0131n\u0131n aksine, o Ay \u00fczerindeki a\u00e7\u0131k renk noktalar\u0131n su, koyu renk noktalar\u0131n toprak oldu\u011funa inan\u0131rd\u0131.\n\nGilbert\u2019in De Magnete adl\u0131 eserinin yan\u0131 s\u0131ra, 1651\u2019de Amsterdam\u2019da De Mundo Nostro Sublunari Philosophia Nova (New Philosophy about our Sublunary World) ba\u015fl\u0131kl\u0131, d\u00fczenlenmi\u015f, 316 sayfal\u0131k ve 4 ciltlik bir kitap \u00e7\u0131kt\u0131. Baz\u0131lar\u0131 William Boswell k\u00fct\u00fcphanesinde iki tane el yazmas\u0131 bulunan bu kitab\u0131n\u0131n yazar\u0131n\u0131n William Gilbert\u2019in karde\u015fi William Gilbert Junior oldu\u011funu s\u00f6ylerken, di\u011ferleri \u00fcnl\u00fc \u0130ngiliz bilim adam\u0131 ve ele\u015ftirmen John Gruter oldu\u011funu dile getirmektedir. John Davy\u2019e g\u00f6re, Gilbert\u2019in bu az bilinen \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 tarz\u0131 ve konusuyla kayda de\u011fer bir eserdir; orijinaline uygun anlat\u0131m canl\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcc\u00fc de vard\u0131r. Bacondan daha deneyimli ve do\u011fa felsefesinin nesnel bilgisine daha fazla sahip olan Gilbert\u2019in, felsefe ekol\u00fcne kar\u015f\u0131 olu\u015fu \u00e7ok keskin ve dikkate de\u011ferdir ve ayn\u0131 zamanda muhtemelen biraz daha az ge\u00e7erlidir. John Robison\u2019a g\u00f6re De Mundo, Aristoteles\u00e7i \u00f6\u011fretinin harabeleri \u00fczerine do\u011fa felsefesinin yeni sistemlerini in\u015fa etmeyi ama\u00e7lar.\n\nWilliam Whewell (1859) History of the Inductive Sciences isimli kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle s\u00f6yler:\n\nGilbert, 30 Kas\u0131m 1603\u2019te Londra\u2019da \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00d6l\u00fcm nedeninin h\u0131yarc\u0131kl\u0131 veba oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nGilbert Hakk\u0131nda Yorumlar\nFrancis Bacon Kopernik G\u00fcne\u015f merkezlili\u011fini asla kabul etmemi\u015ftir ve Gilbert\u2019in g\u00fcn devininmini do\u011frulayan felsefi \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131n\u0131 ele\u015ftirir. Bacon\u2019un ele\u015ftirisi a\u015fa\u011f\u0131daki iki ifadeyi i\u00e7erir:\n\n|\u0130lk ifade \u00fc\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda tekrarlan\u0131r. Bu \u00fc\u00e7 \u00e7al\u0131\u015fma \u2013 In the Advancement of Learning (1605), Novum Organum (1605) ve De Augmentis (1623). Daha ciddi olan ikinci ifade ise Bacon\u2019un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yay\u0131nlanan History of Heavy and Light Bodies kitab\u0131ndand\u0131r.\n\nThomas Thomson (1812) History of the Royal Society isimli kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r:\n\nWilliam Whewell (1837/1859) History of the Inductive Sciences kitab\u0131nda \u015f\u00f6yle yazm\u0131\u015ft\u0131r: \n \n\nTarih\u00e7i Henry Hallam, 1848\u2019de yay\u0131nlanan Introduction to Literature of Europe in the Fifteenth, Sixteenth, and Seventeenth Centuries isimli kitab\u0131nda Gilbert\u2019ten bahsetmi\u015ftir.\n\nGreenwich\u2019te bulunan Royal Observatory\u2019den Walter William Bryant, 1920\u2019de yay\u0131nlanan Kepler isimli kitab\u0131nda:\n\nBibliyografi\n Google Books.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\nJeomanyetizma\nJeofizik\u00e7i\nBilimsel devrim\n\nKaynak\u00e7a\n\nhttp://en.wikipedia.org/wiki/William_Gilbert_%28astronomer%29\n\n1544 do\u011fumlular\nDo\u011fu \u0130ngiltere do\u011fumlular\n1603 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n16. y\u00fczy\u0131lda \u0130ngilizler\n16. y\u00fczy\u0131l bilim insanlar\u0131\n16. y\u00fczy\u0131l yazarlar\u0131\n\u0130ngiliz astronomlar\n\u0130ngiliz fizik\u00e7iler\n\u0130ngiliz hekimler\nSt John's College, Cambridge'de \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nElektrik m\u00fchendisleri\nElektrik tarihi\nVebadan \u00f6lenler", "Hidrometre s\u0131v\u0131lar\u0131n yo\u011funlu\u011funu \u00f6l\u00e7meye yarayan alete verilen isimdir. Hidrometre genellikle camdan yap\u0131lan ampulden \u00e7\u0131kan bir silindirik g\u00f6vdeye sahiptir. Bu ampule c\u0131va ya da kursunla a\u011f\u0131rl\u0131k kazand\u0131r\u0131l\u0131r. Test edilecek s\u0131v\u0131 yava\u015f\u00e7a ve serbest\u00e7e y\u00fczecek seviyeye gelene kadar silindirin i\u00e7ine bo\u015falt\u0131l\u0131r. S\u0131v\u0131n\u0131n y\u00fczeyinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 nokta not edilir. Genellikle k\u00f6k\u00fcn i\u00e7inde bir \u00f6l\u00e7ek vard\u0131r. Yani direkt olarak yo\u011funlu\u011fu okuyabiliriz. \u00d6l\u00e7t\u00fc\u011f\u00fcm\u00fcz s\u0131v\u0131ya ba\u011fl\u0131 olarak \u00f6l\u00e7ek \u00e7e\u015fitleri vard\u0131r. Hidrometre, s\u00fct\u00fcn yo\u011funlu\u011funu, su ile \u015feker kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n\u0131n yo\u011funlu\u011funu \u00f6l\u00e7mek ya da alkol\u00fcn y\u00fcksek seviyelerinin \u00f6l\u00e7\u00fclmesi gibi farkl\u0131 kullan\u0131mlar i\u00e7in kalibre edilebilir.\n\nPrensibi\nHidrometrenin \u00e7al\u0131\u015fma mekanizmas\u0131, bir s\u0131v\u0131 i\u00e7indeki kat\u0131 cismin, ta\u015f\u0131rd\u0131\u011f\u0131 s\u0131v\u0131n\u0131n a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131na e\u015fit bir batmazl\u0131k kuvveti ile yukar\u0131ya itildi\u011fini a\u00e7\u0131klayan Ar\u015fimet Prensibine dayan\u0131r.\n\nTarih\u00e7e\nHidrometrenin ilk kez, Cyrene\u2019li (Afrika\u2019da bir \u015fehir) Synesius\u2019dan, \u0130skenderiyeli yunan bilgin Hypatia\u2019ya g\u00f6nderilen mektupta a\u00e7\u0131klanm\u0131\u015ft\u0131r. Synesius\u2019un 15. mektubunda, Hyptia\u2019dan kendi i\u00e7in bir hidrometre yapmas\u0131n\u0131 istemi\u015ftir. Hypatia\u2019ya hidrometreyi icat etmesi i\u00e7in maddi destek verilir.\n\nAral\u0131klar\n\nD\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funluktaki s\u0131v\u0131lar i\u00e7in daha derin hidrometreler kullan\u0131lmal\u0131d\u0131r. Y\u00fcksek yo\u011funluktaki s\u0131v\u0131lar i\u00e7inse \u00e7ok derin olmamas\u0131 gerekir. Asl\u0131nda, bu aleti ikiye ay\u0131rabiliriz; biri a\u011f\u0131r s\u0131v\u0131lar i\u00e7in, di\u011feri ise hafif s\u0131v\u0131lar i\u00e7in.\n\n\u00d6l\u00e7ekler\nModern hidrometrelerde genellikle yo\u011funluk \u00f6l\u00e7\u00fclmektedir ama hala bulunan ba\u015fka \u00f6l\u00e7ekler de mevcuttu.\n\u00d6rnekler: Amerikan petrol enstit\u00fcs\u00fc (API) k\u00fctle\u00e7ekimi, evrensel olarak petrol sanayiinde kullan\u0131l\u0131yor.\n\tBaume \u00f6l\u00e7e\u011fi, kimyada kullan\u0131l\u0131yor.\n\tBrix \u00f6l\u00e7e\u011fi, \u015feker ve meyve suyu yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor.\n\tPlato \u00f6l\u00e7e\u011fi, bira yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131yor.\n\nS\u0131n\u0131fland\u0131rma\n\nLaktometre\nLaktometre, s\u00fct\u00fcn safl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. S\u00fct sudan daha a\u011f\u0131r ya da daha hafif olan maddeler i\u00e7erdi\u011fi i\u00e7in s\u00fct\u00fcn yo\u011funlu\u011fu, s\u00fct hakk\u0131nda kesin bir bilgi veremez. Ya\u011f i\u00e7eri\u011fi i\u00e7in ek olarak testler yap\u0131lmas\u0131 gerekir. S\u00fct i\u00e7ine d\u00f6k\u00fcl\u00fcr ve krem olu\u015fana kadar bekletilir ve \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fcr. \u00d6l\u00e7\u00fclen derece olarak krem yata\u011f\u0131n\u0131n derinli\u011fi s\u00fct\u00fcn kalitesini belirler.\n\nAlkolmetre\n\nAlkolmetre bir s\u0131v\u0131n\u0131n alkol g\u00fcc\u00fcn\u00fc \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Alkolmetre \u00f6nceden haz\u0131rlanm\u0131\u015f alkol yo\u011funlu\u011funa ba\u011fl\u0131 olarak \u201cpotansiyel alkol\u201d hacim y\u00fczdesini g\u00f6sterir. \u201cpotansiyel alkol\u201d artt\u0131k\u00e7a, daha b\u00fcy\u00fck bir yo\u011funluk olacakt\u0131r yani kar\u0131\u015f\u0131m\u0131n alkol oran\u0131 artacakt\u0131r.\n\nSakarimetre\n\nSakarimetre, Thomas Thomson taraf\u0131ndan icat edilen ve bir \u00e7\u00f6zelti i\u00e7inde bulunan \u015feker miktar\u0131n\u0131 \u00f6l\u00e7meye yarayan alettir. Eskiden bira ve \u015farap \u00fcreticileri taraf\u0131ndan kullan\u0131l\u0131rd\u0131. Ayr\u0131ca dondurma yap\u0131m\u0131nda da kullan\u0131l\u0131r.\nSakarimetre camdan yap\u0131lm\u0131\u015f ve yukar\u0131ya do\u011fru uzanan ince bir g\u00f6vdeye ba\u011fl\u0131 a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 bir ampul olu\u015fur. \u015eeker seviyesi s\u0131v\u0131n\u0131n y\u00fczeyinin ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 noktay\u0131 okuyarak tespit edilir. Bu alette y\u00fczd\u00fcrme prensibi ile \u00e7al\u0131\u015f\u0131r.\n\nTermohidrometre\nPetrol \u00fcr\u00fcnlerinin yo\u011funlu\u011funu \u00f6l\u00e7mek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Hafif ya\u011flar genellikle 15 C0 bulunan k\u0131l\u0131fa yerle\u015ftirilir. Daha d\u00fc\u015f\u00fck yo\u011funlu\u011fa sahip olan ya\u011flar i\u00e7erdi\u011fi maddelerden dolay\u0131 de\u011fi\u015fken hacime sahip olduklar\u0131 i\u00e7in pistonlu bir sistemde incelenirler.\n\n\u00dcrinometre\n\u00dcrinometre, idrar analizi i\u00e7in tasarlanm\u0131\u015f bir hidrometredir. \u0130drar yo\u011funlu\u011fu suda \u00e7\u00f6z\u00fcnen at\u0131klarla belirlenir. Hastan\u0131n genel d\u00fczeyini belirlemek i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r.\n\nAk\u00fc Hidrometresi\n\u015earj halindeki kur\u015fun-asit bataryas\u0131nda elektrolit olarak kullan\u0131lan s\u00fclf\u00fcrik asit \u00e7\u00f6zeltisinin yo\u011funlu\u011funu tahmin etmekte kullan\u0131l\u0131r. 60 F0 suyun yo\u011funlu\u011funu referans al\u0131narak kalibre edilmi\u015f bir hidrometre otomobil ak\u00fcleri i\u00e7in standartt\u0131r.\n\nAntifriz test edici\nOtomotiv sekt\u00f6r\u00fcnde hidrometrenin bir kullan\u0131m alan\u0131 da antifriz \u00e7\u00f6zeltisinin kalitesini belirlemektir. Dondurmay\u0131 koruyucu derecesi, yo\u011funlu\u011fu ile ili\u015fkilidir.\n\n\u00d6l\u00e7\u00fc aletleri\nSubilim\nBira yap\u0131m\u0131\nToprak testleri\nLaboratuvar donan\u0131mlar\u0131", "Bonn, Almanya'n\u0131n Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin g\u00fcneyinde, Ren Nehri'nin her iki yakas\u0131na yay\u0131lan bir kenttir.\n\nBonn, 2000 y\u0131ll\u0131k tarihiyle Almanya'n\u0131n en eski yerle\u015fim yerleri aras\u0131ndad\u0131r. K\u00f6ln d\u00fckleri, 18. y\u00fczy\u0131l sonuna kadar Bonn'u idari merkez olarak tercih ederken; Ludwig van Beethoven, 1770'te, Bonn'da d\u00fcnyaya geldi. Kentte bulunan Ren Friedrich Wilhelm \u00dcniversitesi, 19. y\u00fczy\u0131ldan itibaren Almanya'n\u0131n \u00f6nde gelen bilimsel merkezleri aras\u0131nda say\u0131ld\u0131.\n\n1990'da Do\u011fu ile Bat\u0131 Almanya'n\u0131n birle\u015fmesiyle Berlin, Almanya'n\u0131n ba\u015fkenti olurken, Bonn'un da 1990 y\u0131l\u0131na kadarki \"h\u00fck\u00fbmet merkezi\" olarak an\u0131lmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Federal Meclis ve h\u00fck\u00fbmet birimlerinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Berlin'e ta\u015f\u0131nm\u0131\u015f olmas\u0131na ra\u011fmen 6 federal bakanl\u0131\u011f\u0131n ana binas\u0131 Bonn'da bulunmakta, di\u011fer bakanl\u0131klar\u0131n baz\u0131 daire ba\u015fkanl\u0131klar\u0131 da kentte faaliyet g\u00f6stermeye devam etmektedir.\n\nBa\u015fkentin Berlin'e kayd\u0131r\u0131lmas\u0131yla \u00f6zellikle h\u00fck\u00fbmet ve kamu binalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgenin \u00e7ehresi b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fti. Deutsche Welle, Bonn Uluslararas\u0131 Kongre Merkezi ve di\u011fer kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r kurulu\u015flar\u0131 bu kesime yerle\u015fti. Birle\u015fmi\u015f Milletler'e ba\u011fl\u0131 18 birimin \u00fcslendi\u011fi \"BM Kamp\u00fcs\u00fc\" de 2006 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131nda yine s\u00f6z konusu \u015fehirde faaliyetlerine resmen ba\u015flad\u0131.\n\n\n\nCo\u011frafi konum \nBonn, Ren Schiefer S\u0131rada\u011flar\u0131'n\u0131n A\u015fa\u011f\u0131 Ren Ovas\u0131'na ge\u00e7i\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 noktada, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin g\u00fcneybat\u0131s\u0131nda yer al\u0131r. Kent, Ren nehrinin her iki yakas\u0131nda 141,2\u00a0km\u00b2'lik bir alana uzan\u0131r. Bonn'un b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Ren'in sol yakas\u0131nda yer al\u0131r. G\u00fcneyde ve bat\u0131da Ren B\u00f6lgesi Tabiat Park\u0131'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 niteli\u011findeki Kottenforst Orman\u0131, Bonn'u \u00e7evreler. Kuzeyinde K\u00f6ln, do\u011fu ve g\u00fcneydo\u011fusunda Siebengebirge uzan\u0131r. Bonn, co\u011frafi konumundan \u00f6t\u00fcr\u00fc \"Merkez Ren b\u00f6lgesine a\u00e7\u0131lan romantik kap\u0131\" olarak da tan\u0131mlan\u0131r. K\u00f6ln idari merkezine ba\u011fl\u0131 Bonn'un plaka kodu \u201eBN\u201c dir. En y\u00fcksek noktas\u0131, 194,8\u00a0m ile Beuel'deki Paffelsberg'dedir. En al\u00e7ak nokta ise Kemper Werth'de 45,6\u00a0m olarak \u00f6l\u00e7\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nKom\u015fu il ve il\u00e7eler \nBonn'a kom\u015fu kentler, Renanya-Palatina eyaletine ba\u011fl\u0131 Remagen d\u0131\u015f\u0131nda Rhein-Sieg Kent Birli\u011fi'ne dahildir ve Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinde yer al\u0131r:\n\nNiederkassel, Troisdorf, Sankt Augustin, K\u00f6nigswinter, Bad Honnef, Remagen, Wachtberg, Meckenheim, Alfter ve Bornheim Bonn'a kom\u015fu kentlerdir.\n\nBonn, 1991'de var\u0131lan ve ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren karardan bu yana, Rhein-Sieg Kent Birli\u011fi ve g\u00fcneyde Remagen kentinin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Ahrweiler iliyle i\u015f birli\u011fini daha da art\u0131rd\u0131. Bu i\u015f birli\u011fi, \"Bonn/Rhein-Sieg/Ahrweiler B\u00f6lgesel Kalk\u0131nma, Planlama ve Ula\u015f\u0131m \u00c7al\u0131\u015fma Grubu'nun kurulmas\u0131yla somut halini ald\u0131. Yakla\u015f\u0131k 1 milyon ki\u015finin ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00f6z konusu b\u00f6lge, \"Bonn/Rhein-Sieg\" ya da \"Bonn/Rhein-Sieg/Ahrweiler\" adlar\u0131yla an\u0131l\u0131r. Kuzeyde yer alan Neuwied ili de Bonn co\u011frafi b\u00f6lgesine dahil kabul edilir. Bu geni\u015f co\u011frafi alanda ekonomik faaliyetlerin de birbirini b\u00fct\u00fcnler hale gelmesi, Bonn ve \u00e7evresinde ortak hedeflere sahip sivil toplum \u00f6rg\u00fctlerinin kurulu\u015funu beraberinde getirdi.\n\n\u0130dari yap\u0131lanma \n\nBonn toplam 4 idari merkeze ba\u011fl\u0131 51 b\u00f6lgeden meydana gelir:\n\n Bad Godesberg: Alt-Godesberg, Friesdorf, Godesberg-Nord, Godesberg-Villenviertel, Heiderhof, Hochkreuz, Lannesdorf, Mehlem, Muffendorf, Pennenfeld, Plittersdorf, R\u00fcngsdorf, Schweinheim\n Beuel: Beuel-Mitte, Beuel-Ost, Geislar, Hoholz, Holtorf, Holzlar, K\u00fcdinghoven, Limperich, Oberkassel, P\u00fctzchen/Bechlinghoven, Ramersdorf, Schwarzrheindorf, Vilich, Vilich-M\u00fcldorf\n Bonn: Auerberg, Bonn-Castell, Bonn-Zentrum, Buschdorf, Dottendorf, Dransdorf, Endenich, Graurheindorf, Gronau, Ippendorf, Kessenich, Lessenich/Me\u00dfdorf, Nordstadt, Poppelsdorf, R\u00f6ttgen, S\u00fcdstadt, Tannenbusch, \u00dcckesdorf, Venusberg, Weststadt\n Hardtberg: Br\u00fcser Berg, Duisdorf, Hardth\u00f6he, Lengsdorf\n\n\u0130klim \nBonn \u015fehrinde \u0131l\u0131man iklim g\u00f6r\u00fclmektedir. Ocak ay\u0131nda ortalama 2,3\u00a0\u00b0C olan s\u0131cakl\u0131k, Temmuz ay\u0131nda 18,2\u00a0\u00b0C dolay\u0131ndad\u0131r. Y\u0131ll\u0131k s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131 ise 10,1\u00a0\u00b0C'dir. Kom\u015fu Eifel b\u00f6lgesinde y\u0131ll\u0131k 800\u00a0mm'yi a\u015fan ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 Bonn ve \u00e7evresinde 669\u00a0mm dolay\u0131nda kalmaktad\u0131r. Havadaki nem oran\u0131n\u0131n ortalaman\u0131n \u00fczerine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 g\u00fcnlerin say\u0131s\u0131 y\u0131lda 35'i bulmaktad\u0131r. Bonn'un yay\u0131ld\u0131\u011f\u0131 vadiye bat\u0131dan hava ak\u0131m\u0131n\u0131 \"frenleyen\" Eifel da\u011flar\u0131, y\u00fcksek nem oran\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebebi olarak de\u011ferlendirilmektedir. K\u0131\u015f aylar\u0131 boyunca Ren nehrinin zaman zaman ta\u015ft\u0131\u011f\u0131na tan\u0131k olunmaktad\u0131r. Son y\u0131llarda s\u0131k\u00e7a g\u00f6r\u00fclen bu ta\u015fk\u0131nl\u0131klar b\u00fcy\u00fck maddi hasara neden olmaktad\u0131r.\n\nTarih \n\n12. y\u00fczy\u0131lda Roma \u0130mparatorlu\u011fu'na ba\u011fl\u0131 birliklerin b\u00f6lgede kurdu\u011fu bir kamp\u0131 esas alan Bonn, 1989 y\u0131l\u0131nda 2000. kurulu\u015f y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fcn\u00fc kutlad\u0131. Ancak ara\u015ft\u0131rmalar, Bonn ve \u00e7evresindeki insan yerle\u015fimlerinin \u00e7ok daha eskilere dayand\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortaya koymaktad\u0131r. Bunu Oberkassel b\u00f6lgesinde ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan 14 bin y\u0131ll\u0131k bir yerle\u015fimin yan\u0131 s\u0131ra M\u00d6 4080 y\u0131l\u0131na ait oldu\u011fu san\u0131lan Venusberg yerle\u015fkesi de kan\u0131tlamaktad\u0131r.\n\nRomal\u0131lar d\u00f6neminde Bonna ad\u0131yla an\u0131lan \u015fehrin kuzeyine bir Roma lejyonu yerle\u015ftirildi.\n\nRoma \u0130mparatorlu\u011fu'nun \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f\u00fcnden sonra b\u00f6lgede 9. ve 10. y\u00fczy\u0131lda bir manast\u0131r, bug\u00fcnk\u00fc pazar alan\u0131nda da Villa Basilika ad\u0131 alt\u0131nda bir ticaret merkezi kuruldu.\n\nBonn'un geli\u015fiminde, 1288 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan Worringen Sava\u015f\u0131 d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 meydana getirdi. Sava\u015f\u0131 kaybeden K\u00f6ln d\u00fckleri, Br\u00fchl ve Poppelsdorf'un yan\u0131 s\u0131ra Bonn merkezini malik\u00e2ne yeri olarak belirlediler. K\u00f6ln d\u00fckleri taraf\u0131ndan 17. ve 18. y\u00fczy\u0131lda in\u015fa edilen yap\u0131lar, kente bug\u00fcnk\u00fc barok tarz\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcm\u00fcn\u00fc kazand\u0131rd\u0131. Bu d\u00f6nem, 1794 y\u0131l\u0131nda Fransa'n\u0131n i\u015fgaliyle kapand\u0131. Napolyon Bonapart'\u0131n yenilgisinin ard\u0131ndan, Bonn 1815 y\u0131l\u0131nda Prusya'ya kat\u0131ld\u0131. Bonn'a, bu tarihi izleyen y\u0131llarda, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n bitiminden k\u0131sa s\u00fcre \u00f6nce kurulan ve 1818'de faaliyetleri yeniden canland\u0131r\u0131lan Ren Friedrich Wilhelm \u00dcniversitesi \u015fekil verdi.\n\nI. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131n ard\u0131ndan \u00f6nce \u0130ngilizler, ard\u0131ndan Frans\u0131zlar taraf\u0131ndan i\u015fgal edilen Bonn, 1926 y\u0131l\u0131nda Frans\u0131zlar\u0131n b\u00f6lgeden \u00e7ekilmesiyle birlikte kendi tarihini yeniden olu\u015fturmak istese de bu ancak Nazi rejimi ve sonras\u0131nda gelecek olan II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'na kadar devam edebildi.\n\nNazi rejimi s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Yahudi, 1000'den fazla Bonn'lu \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Yine 8000 dolay\u0131nda ki\u015fi, evini terk etmek zorunda kald\u0131, tutukland\u0131 ya da toplama kamplar\u0131na kapat\u0131ld\u0131.\n\nBonn, 9 Mart 1945'te Amerikal\u0131 askerlerinin kente girmesiyle II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131 ard\u0131nda b\u0131rakt\u0131; sava\u015fta binalar\u0131n y\u00fczde 30'undan fazlas\u0131 tahrip oldu. \u00c7at\u0131\u015fma ya da bombard\u0131manda hayat\u0131n\u0131 kaybedenlerin say\u0131s\u0131 4000'i a\u015ft\u0131. Kentin denetimini 28 May\u0131s 1945'te \u0130ngiliz i\u015fgal g\u00fc\u00e7leri devrald\u0131.\n\nBonn, sava\u015f sonras\u0131 h\u0131zla geli\u015fti. Kalk\u0131nmada, 3 Kas\u0131m 1949'da ba\u015fkent olarak Frankfurt yerine Bonn'un tercih edilmesi de bunda b\u00fcy\u00fck rol oynad\u0131. Ba\u015fkentin Berlin'e kayd\u0131r\u0131lmas\u0131 \u00fczerine Bonn yeni bir de\u011fi\u015fim s\u00fcrecine girdi. Federal idare yap\u0131s\u0131n\u0131n geni\u015f \u00f6l\u00e7\u00fcde Berlin'e kayd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan do\u011fan bo\u015fluk, bakanl\u0131klar\u0131n Bonn'da kalmaya devam eden daire ba\u015fkanl\u0131klar\u0131, b\u00f6lgeye yerle\u015fen yeni federal birimler, kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r temsilcilikleri ile uluslararas\u0131 organizasyonlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131yla giderildi.\n\nFlama \n\nBonn kentinin flamas\u0131nda, \u00fcst k\u0131s\u0131mda, g\u00fcm\u00fc\u015f zemin \u00fczerinde siyah ha\u00e7 yer al\u0131r. K\u00f6ln d\u00fcklerinin simgesi siyah ha\u00e7, K\u00f6ln ve \u00e7evresindeki bir\u00e7ok yerle\u015fim biriminin flamas\u0131nda da yer al\u0131r. Ha\u00e7, Bonn ile K\u00f6ln d\u00fckleri aras\u0131ndaki siyasi ve b\u00f6lgesel ba\u011f\u0131 ortaya koymaktad\u0131r.\n\nFlaman\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda, k\u0131rm\u0131z\u0131 zemin \u00fczerinde alt\u0131n renkte bir aslan yer almaktad\u0131r. Zaman zaman leopar veya halk aras\u0131nda \u201cta\u015ftan kurt\u201d olarak da adland\u0131r\u0131lan aslan, Bonn\u2019da geleneksel olarak adaleti simgeler. Aslan Orta \u00c7a\u011f\u2019dan itibaren uzun y\u0131llar Bonn\u2019un merkezi noktalar\u0131ndan M\u00fcnster meydan\u0131nda yer ald\u0131. Bug\u00fcn ayn\u0131 yerde Ludwig van Beethoven an\u0131t\u0131 bulunmaktad\u0131r. Mahkeme heyetleri bu meydanda toplan\u0131p meseleleri g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. Aslan simgesinin orijinali, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde eski belediye binas\u0131n\u0131n giri\u015finde yer almaktad\u0131r.\n\nDin \n\nBonn, Ren havzas\u0131n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 olmas\u0131 vesilesiyle a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak Katolik olarak kabul edilir. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k son 75 y\u0131l i\u00e7inde bu \u00f6zellik b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. 1925 y\u0131l\u0131nda Bonn n\u00fcfusunun y\u00fczde 80\u2019ini Katolikler meydana getirirken, 90\u2019l\u0131 y\u0131llar\u0131n sonunda Katolik-Protestan da\u011f\u0131l\u0131m\u0131nda Protestanlar\u0131n lehine bir geli\u015fme ya\u015fand\u0131. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bonn n\u00fcfusunun y\u00fczde 45\u2019i Katolik, y\u00fczde 25\u2019i Protestan mezhebine ba\u011fl\u0131 ki\u015filerden meydana gelir. Bonn n\u00fcfusunun \u00fc\u00e7te biri ba\u015fka din ve mezheplere inanan ki\u015filerden olu\u015fur. N\u00fcfusun y\u00fczde 6\u2019s\u0131 \u0130slam dinine inan\u0131r. Diyanet \u0130\u015fleri T\u00fcrk \u0130slam Birli\u011fi\u2019ne ba\u011fl\u0131 Bonn Merkez Camii 1986\u2019da kuruldu; Bonn-Altstadt\u2019da faaliyetlerine ba\u015flayan cami, 1990'da Bonn-Castell semtine ta\u015f\u0131nd\u0131.\n\nBonn'a ba\u011fl\u0131 il\u00e7e ve semtler \n\n20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda kentin g\u00fc\u00e7 ve itibar kazanmas\u0131n\u0131n bir sonucu olarak, 1 Haziran 1904'te, Bonn'un fiilen i\u00e7 i\u00e7e ge\u00e7mi\u015f oldu\u011fu Poppelsdorf, Endenich, Kessenich ve Dottendorf gibi semtler de Bonn'a kat\u0131ld\u0131. 1 A\u011fustos 1969 tarihli idari reform, Bonn'un n\u00fcfusunu ikiye katlad\u0131. Bad Godesberg ve Beuel gibi kom\u015fu kentlerin idari merkez niteli\u011fiyle Bonn'a ba\u011flanmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Beuel'e ayr\u0131ca daha \u00f6nce Siegkreis'a ba\u011fl\u0131 olan Holzlar, Hoholz ve Oberkassel b\u00f6lgeleri ba\u011fland\u0131. 1969 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan d\u00fczenleme, Ippendorf, R\u00f6ttgen, Lessenich/Me\u00dfdorf ve Buschdorf'u da Bonn'a ba\u011flad\u0131. Lengsdorf ve Duisdorf, baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck semtlerle birlikte Hardtberg idari merkezine ba\u011fland\u0131lar.\n\nYine Bonn'un idari merkezlerinden Bad Godesberg de 20. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u00e7evresindeki di\u011fer yerle\u015fim birimlerini b\u00fcnyesine katarak b\u00fcy\u00fcd\u00fc. 1899'da Plittersdorf ve R\u00fcngsdorf'u 1904'te Friesdorf izledi. Bu b\u00f6lgeleri 1915'te Muffendorf takip etti. 1 Temmuz 1935 tarihli d\u00fczenlemeyle Lannesdorf ve Mehlem'e Bad Godesberg'e dahil edildi.\n\nN\u00fcfus geli\u015fimi \n\nBonn, 300.000'i a\u015fan n\u00fcfusuyla Almanya'n\u0131n \"orta b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki\" \u015fehirlerinden kabul edilmekte, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin en kalabal\u0131k 10 \u015fehri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Bonn n\u00fcfusu 1939 y\u0131l\u0131nda 100.000 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 a\u015farak b\u00fcy\u00fck\u015fehir s\u0131n\u0131f\u0131na girdi. N\u00fcfus 1969'da yap\u0131lan d\u00fczenlemeler sonucunda ikiye katland\u0131. Ba\u015fkenti Berlin'e ta\u015f\u0131ma karar\u0131 90'l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda n\u00fcfusta k\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7apl\u0131 gerilemeye yol a\u00e7sa da al\u0131nan \u00f6nlemler bu a\u00e7\u0131\u011f\u0131n dengelenmesini sa\u011flad\u0131. Bonn, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde n\u00fcfusu artmaya devam eden b\u00fcy\u00fck\u015fehirler aras\u0131nda kabul edilmektedir. Kuzey Ren-Vestfalya \u0130statistik Dairesi'nin verilerine g\u00f6re, Bonn'un 2025 y\u0131l\u0131ndaki n\u00fcfusunun 345.000 olaca\u011f\u0131 tahmin edilektedir.\n\nSiyasi hayat \nPazar meydan\u0131nda, 18. y\u00fczy\u0131lda in\u015fa edilen eski belediye binas\u0131 (Altes Rathaus), uzun y\u0131llar idare merkezi olarak kullan\u0131ld\u0131. 1969'da yap\u0131lan idari d\u00fczenlemelerle Bonn'un geni\u015flemesi dikkate al\u0131narak Nordstadt'da yeni bir belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n yap\u0131m\u0131na giri\u015fildi ve 1978'de idare bu binaya (Stadthaus) nakledildi. Eski belediye binas\u0131 h\u00e2len k\u00fclt\u00fcrel faaliyetlere ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r.\n\nKent y\u00f6neticileri \n\nKent y\u00f6netimi 12. y\u00fczy\u0131l ba\u015f\u0131nda, Vogt ad\u0131 verilen bir y\u00f6neticinin bulundu\u011fu \u00fcyelerinin de Sch\u00f6ffe olarak adland\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir heyet taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. 1331'den itibaren \u201eburgermeistere\u201c unvan\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan iki belediye ba\u015fkan\u0131 ve \u201erat\u201c ad\u0131 verilen konsey devreye girdi. 24 Temmuz 1550 tarihli bir belgede \u201eZw\u00f6lfter\u201c adl\u0131 bir denetim kurulunun kurulu\u015fundan s\u00f6z edilmektedir.\n\nFrans\u0131z i\u015fgaliyle birlikte 1794'ten itibaren belediye ba\u015fkanlar\u0131n\u0131n unvanlar\u0131na \u201eMaire\u201c ifadesi eklendi. Bu ifade, Frans\u0131zlar\u0131n geri \u00e7ekilmesinin ard\u0131ndan, [[25 \u015eubat 1814'te \"b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131\" ile de\u011fi\u015ftirildi. 1804'ten itibaren Maire unvan\u0131yla Bonn belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fcten Anton Maria Karl Graf von Belderbusch 1804'ten ba\u015flayarak \"Bonn b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131\" olarak an\u0131ld\u0131. Bonn'un 1815'ten itibaren ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 Prusya, kenti bir il merkezine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fc. Y\u00f6netim, ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 belediye konseyi taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclmeye ba\u015fland\u0131.\n\nNazi rejimi s\u0131ras\u0131nda b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131 Nasyonal Sosyalist Alman \u0130\u015f\u00e7i Partisi taraf\u0131ndan atand\u0131. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131nda Bonn'u i\u015fgal eden \u0130ngiliz askerleri yeni bir belediye ba\u015fkan\u0131 atad\u0131. \u0130ngilizler, 1946 y\u0131l\u0131nda \u0130ngiliz yerel y\u00f6netim modelinin \u00f6rnek al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 reformlar uygulamaya soktular. Yeni d\u00fczenleme uyar\u0131nca \"Kent Konseyi\"nin \u00fcyeleri vatanda\u015f taraf\u0131ndan se\u00e7ildi; konsey de b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131 unvan\u0131 ta\u015f\u0131yan ve kenti temsil etmeye yetkili bir ba\u015fkan\u0131n yan\u0131 s\u0131ra kent y\u00f6netiminde yetkili \"b\u00fcy\u00fck\u015fehir direkt\u00f6r\u00fc\" isimli ikinci bir ba\u015fkan\u0131 daha belirledi. Kuzey Ren-Vestfalya Eyaleti, 1996 y\u0131l\u0131nda kent y\u00f6netimindeki bu \"\u00e7ifte ba\u015fl\u0131l\u0131\u011fa\" son verdi. Yeni d\u00fczenlemeler uyar\u0131nca b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n do\u011frudan halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc. 1999'da b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131n\u0131n do\u011frudan halk taraf\u0131ndan belirlenmesi amac\u0131yla yap\u0131lan ilk se\u00e7imleri, ikinci turda Hristiyan Demokrat Partili aday Helmut Stahl'\u0131 geride b\u0131rakan, Sosyal Demokrat Partili B\u00e4rbel Dieckmann kazand\u0131. Dieckmann, 2004 se\u00e7imlerinde de sand\u0131ktan zaferle \u00e7\u0131karak ikinci g\u00f6rev d\u00f6nemine ba\u015flad\u0131.\n\nKent Konseyi'nin yap\u0131s\u0131 \nBonn kent konseyi 80 \u00fcyeden meydana gelir. Son yerel se\u00e7imler 2009 y\u0131l\u0131nda d\u00fczenlendi. Do\u011frudan halk taraf\u0131ndan % 40,9 oran\u0131yla se\u00e7ilen b\u00fcy\u00fck\u015fehir belediye ba\u015fkan\u0131 SPD'li J\u00fcrgen Nimptsch, kent konseyinde de oy hakk\u0131na sahiptir ve konseye oturumlarda ba\u015fkanl\u0131k etmektedir. Kent konseyinde Hristiyan Demokrat Birlik \u00fcyeleri 27, Sosyal Demokratlar 19, \"Ye\u015filler/Birlik 90\" adl\u0131 siyasi olu\u015fum 15, H\u00fcr Demokrat Parti 10, BBB 3, Sol Parti 3, BFF 2 ve Pro NRW 1 temsilciye sahiptir. Konseyde grup kurabilmek i\u00e7in en az \u00fc\u00e7 temsilci gerekmektedir.\n\nK\u00fclt\u00fcr hayat\u0131 ve g\u00f6r\u00fclmeye de\u011fer yerleri\n\nMimari \n\nBonn kentinin simgeleri aras\u0131nda yer alan eski belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 binas\u0131 1737 y\u0131l\u0131nda, Rokoko tarz\u0131nda in\u015fa edildi. Eski belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 binas\u0131n\u0131n hemen yan\u0131nda, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bonn \u00dcniversitesi merkez binas\u0131 olarak kullan\u0131lan, K\u00f6ln d\u00fcklerinin malikanesi yer almaktad\u0131r.\n\nKestane a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n s\u0131raland\u0131\u011f\u0131 Poppelsdorf Caddesi, K\u00f6ln d\u00fcklerinin malik\u00e2nesini Poppelsdorf K\u00f6\u015fk\u00fc'ne ba\u011flar. Poppelsdorf K\u00f6\u015fk\u00fc, 18. y\u00fczy\u0131l\u0131n ilk yar\u0131s\u0131nda K\u00f6ln d\u00fcklerince yazl\u0131k k\u00f6\u015fk olarak in\u015fa edildi. Bonn merkez tren gar\u0131n\u0131n giri\u015f binas\u0131 1883/84 y\u0131llar\u0131nda in\u015fa edildi. Gar binas\u0131, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde tarih\u00ee eser korumas\u0131 alt\u0131ndad\u0131r.\n\nVenusberg'de yer alan 180 metre y\u00fcksekli\u011findeki radyo vericisi, 162 metre y\u00fcksekli\u011findeki Posta Kulesi ve 114,7 metre y\u00fcksekli\u011findeki Lange Eugen binas\u0131 (BM Kamp\u00fcs\u00fc), Bonn'un en y\u00fcksek \u00fc\u00e7 noktas\u0131n\u0131 meydana getirmektedir.\n\nBonn'da \u00e7ok say\u0131da kilise yer almaktad\u0131r. Bonn Katedrali kentin simgeleri aras\u0131nda kabul edilmektedir. Br\u00fcdergasse'deki Remigius Kilisesi'nde Beethoven'un vaftizine ait hat\u0131ralar saklanmaktad\u0131r. Schwarzrheindorf'daki Doppel Kilisesi 1151'den itibaren in\u015fa edildi. Christoph Wamser, Hristiyanl\u0131\u011f\u0131n b\u00f6lgede yay\u0131lmas\u0131 \u00f6ncesi kutsal kabul edilen bir noktada, 1627/28 y\u0131llar\u0131nda Kreuzberg Kilisesi'nin in\u015fa edilmesini sa\u011flad\u0131. Adenauerallee \u00fczerinde bulunan Katolik St. Cyprian Kilisesi 1957'de yeniden d\u00fczenlendi.\n\nEski Bonn Mezarl\u0131\u011f\u0131'nda pek \u00e7ok \u00fcnl\u00fcn\u00fcn mezar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Tan\u0131nm\u0131\u015f heykelt\u0131ra\u015flar\u0131n imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131yan heykel ve an\u0131tlar, Bonn Mezarl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n \u00f6nem ve g\u00fczelli\u011fini daha da art\u0131rmaktad\u0131r. Beethoven'in annesinin mezar\u0131 ve Robert Schumann ile Clara Schumann ad\u0131na yapt\u0131r\u0131lan an\u0131t-mezarl\u0131klar da yine burada bulunmaktad\u0131r.\n\nFriedensplatz Meydan\u0131'ndaki Stern Caddesi'nde yer alan Stern Kap\u0131s\u0131, tramvay hatt\u0131 in\u015faat\u0131 nedeniyle 1900 y\u0131l\u0131nda Bottlerplatz Meydan\u0131'na nakledildi.\n\nBad Godesberg'\u0131n kuzeyinde, Franklar taraf\u0131ndan in\u015fa edilen Godesburg kalesi yer al\u0131r. Alt\u0131 ayr\u0131 yap\u0131dan meydana gelen Godesberg Belediye binas\u0131, Max Franz taraf\u0131ndan, 1790-1792 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda kapl\u0131ca ziyaret\u00e7ilerinin kullan\u0131m\u0131na sunulmak amac\u0131yla in\u015fa edildi. Yap\u0131m\u0131na 1790'da ba\u015flan\u0131p 1830 y\u0131l\u0131nda tamamlanan Oda Tiyatrosu \u201eLa Redoute\u201c, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Sanat M\u00fczesi'nin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r.\n\nAlman posta hizmetlerini y\u00fcr\u00fcten Deutschen Post Posta Kulesi'nde yer almaktad\u0131r. Kule, Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin en y\u00fcksek binas\u0131d\u0131r. Posta Kulesi'nin birka\u00e7 y\u00fcz metre berisinde, uzun y\u0131llar kentin simgeleri aras\u0131nda say\u0131lan \u201eLangen Eugen\u201c binas\u0131 yer al\u0131r. Langer Eugen, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde BM Kamp\u00fcs\u00fc olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Posta Kulesi ile Lange Eugen aras\u0131nda, Sch\u00fcrmann Binas\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lan yap\u0131 yer al\u0131r. Sch\u00fcrmann Binas\u0131 g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Deutschen Welle'nin merkezi olarak g\u00f6rev yapmaktad\u0131r. Milletvekillerine ofis alan\u0131 olarak sunulmak \u00fczere planlanan bu bina, 1993 y\u0131l\u0131nda Ren nehrinin ta\u015fmas\u0131 \u00fczerine a\u011f\u0131r hasar g\u00f6rd\u00fc. Akademi binas\u0131 olarak tasarlanan Bundeshaus binas\u0131, 1948 y\u0131l\u0131ndan ba\u015flayarak, aralar\u0131nda Federal Meclis ve Konsey'in de bulundu\u011fu pek \u00e7ok kamu kurulu\u015funun faaliyetlerine merkezlik yapt\u0131. Meclis Genel Kurulu 80'lerden itibaren yeni bir binaya ta\u015f\u0131nd\u0131. Bundeshaus, ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan uluslararas\u0131 kongre merkezi olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Yine belli bir d\u00f6nem Meclis genel kurulu olarak hizmet veren \"Wasserwerk\" binas\u0131 da uluslararas\u0131 kongre merkezinin faaliyetlerine tahsis edildi. Birle\u015fmi\u015f Milletler Meydan\u0131'nda Birle\u015fmi\u015f Milletler'e \u00fcye 191 \u00fclkenin b\u00fcy\u00fck ebatlarda bayra\u011f\u0131 g\u00f6nderlerde dalgalanmaktad\u0131r.\n\nBonn'un Beuel isimli kesiminde bulunan eski \u00e7imento fabrikas\u0131 (Oberkasseler Zementfabrik) mimar Karl-Heinz Schommer taraf\u0131ndan tarih\u00ee an\u0131t kapsam\u0131na giren y\u00f6nleri korunarak modern ofis binalar\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc.\n\nM\u00fcze ve an\u0131tlar \n\nBonn \u00e7ok say\u0131da \u00f6nemli m\u00fczeyi bar\u0131nd\u0131r\u0131r. K\u0131saca \u201eBundeskunsthalle\u201c olarak adland\u0131r\u0131lan ve 1986-1992 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda yap\u0131lan Federal Almanya Sanat ve G\u00f6steri Merkezi'nin mimarl\u0131\u011f\u0131 Gustav Peichl taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fcld\u00fc. Almanya Tarihi M\u00fczesi (Haus der Geschichte), a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131ndan bu yana Almanya'n\u0131n en \u00e7ok ziyaret edilen ilk 10 m\u00fczesi aras\u0131nda yer ald\u0131. Sanat ve G\u00f6steri Merkezi ile Almanya Tarihi M\u00fczesi, her y\u0131l ortalama yar\u0131m milyonun \u00fczerinde ziyaret\u00e7i \u00e7ekmekte, baz\u0131 \u00f6zel sergilerde bu rakam da a\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Bu iki m\u00fcze, \"M\u00fcze Hatt\u0131\" (Museumsmeile) olarak an\u0131lan g\u00fczerg\u00e2h \u00fczerinde yer almaktad\u0131r. M\u00fcze Hatt\u0131'nda 90'l\u0131 y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Sanat ve G\u00f6steri Merkezi ve Almanya Tarihi M\u00fczesi ile birlikte belediye taraf\u0131ndan i\u015fletilen Bonn Sanat M\u00fczesi faaliyete ge\u00e7ti. Hatt\u0131n di\u011fer halkalar\u0131n\u0131, 1995'te devreye giren ve bilim alan\u0131nda uzman Alman M\u00fczesi (Deutsches Museum Bonn), \"ifa-Galerie\" ve K\u00f6nig M\u00fczesi (Museum Koenig) meydana getirmektedir.\n\nBonn'da d\u00fcnyaya gelen, kentte hayat\u0131n\u0131n belirli bir s\u00fcresini ge\u00e7iren ya da can veren \u00fcnl\u00fcler i\u00e7in de m\u00fczeler in\u015fa edildi. Beethoven, August Macke, Ernst Moritz Arndt ve Robert Schumann bu t\u00fcr m\u00fczelere \u00f6rnektir. Beethoven Evi'nin (Beethoven-Haus) yer ald\u0131\u011f\u0131 Bonngasse soka\u011f\u0131n\u0131n parke ta\u015flar\u0131na 2005 y\u0131l\u0131nda \u00fcnl\u00fc Bonn'lular\u0131n portreleri yerle\u015ftirildi. D\u00fcnya k\u00fclt\u00fcr miras\u0131 listesinde yer alan Beethoven'in 9. Senfonisine ait el yazmalar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Beethoven M\u00fczesi'nde sergilenmektedir.\n\nBonn'daki Ren Friedrich-Wilhelm \u00dcniversitesi b\u00fcnyesinde de bir\u00e7ok m\u00fcze yer almaktad\u0131r. Bunlardan \"Bonn M\u0131s\u0131r M\u00fczesi\" (\u00c4gyptisches Museum Bonn), yakla\u015f\u0131k 3000 adet orijinal eser sergilemektedir. Akademik Sanat M\u00fczesi'nde (Akademisches Kunstmuseum), \u00fcniversite b\u00fcnyesinde yap\u0131lan arkeolojik kaz\u0131larda ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lan tarihi eserler sergilenmektedir. \"Arithmeum\", y\u00fczlerce hesap makinesini bar\u0131nd\u0131ran bir t\u00fcr \"matematik m\u00fczesi\"dir. 2003-2005 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnyan\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00e7i\u00e7e\u011fi kabul edilen \"Titanenwurz\"u sergileyen Botanik Bah\u00e7e, (Botanischer Garten Bonn), yine \u00fcniversiteye ba\u011fl\u0131 bir kurulu\u015ftur. Fosil sergisinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Goldfu\u00df M\u00fczesi, de\u011ferli ta\u015flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra meteoritlere de yer veren Mineraloji M\u00fczesi (Mineralogische Museum), Bonn'daki Ren Friedrich-Wilhelm \u00dcniversitesi b\u00fcnyesindeki di\u011fer kurulu\u015flard\u0131r. Ayr\u0131ca, 1846 y\u0131l\u0131nda narkozun icad\u0131ndan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze anestezinin geli\u015fimini anlatan Horst Stoeckel M\u00fczesi de \u00fcniversiteye ba\u011fl\u0131d\u0131r. \n\nBenzerleri aras\u0131nda bir ilki te\u015fkil eden \"Kad\u0131n M\u00fczesi\" (Frauenmuseum) 1981'de a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kurulu\u015fundan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze 400'den fazla sergiye imza atan Kad\u0131n M\u00fczesi, bu sergilerin yan\u0131 s\u0131ra, s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen kapsaml\u0131 program\u0131yla da uluslararas\u0131 \u00e7apta sayg\u0131nl\u0131\u011fa kavu\u015ftu.\n\n1993-2001 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda tamamen yenilenen Ren Eyalet M\u00fczesi'nde (Rheinisches Landesmuseum Bonn), Ren havzas\u0131n\u0131n k\u00fclt\u00fcr hayat\u0131n\u0131 aktaran eserler sergilenmekte, ayr\u0131ca b\u00f6lgenin \u00e7a\u011fda\u015f sanat yap\u0131tlar\u0131ndan \u00f6rneklere yer verilmektedir.\n\nPoppelsdorf Caddesi \u00fczerinde yer alan rasathane (Volkssternwarte Bonn), s\u0131k s\u0131k g\u00f6ky\u00fcz\u00fc ve g\u00fcne\u015f g\u00f6zlemleri i\u00e7in kap\u0131lar\u0131n\u0131 vatanda\u015flara a\u00e7maktad\u0131r.\n\n\u0130ki y\u0131l\u0131k bir \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n ard\u0131ndan, 2002 y\u0131l\u0131n\u0131n Eyl\u00fcl ay\u0131nda a\u00e7\u0131lan \"Gezegen Yolu\"nun (Planetenweg) yap\u0131m\u0131nda Bertolt Brecht Lisesi (Bertolt-Brecht-Gesamtschule) ve Alman Havac\u0131l\u0131k ve Uzay Merkezi g\u00f6rev ald\u0131. Sponsor firmalar\u0131n da destek sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 \"Gezegen Yolu\", 1'e 1 milyar (1/1,000,000,000) \u00f6l\u00e7ekte, Ren nehri boyunca uzanmaktad\u0131r. 5946\u00a0metre uzunlu\u011fundaki yolun ba\u015flang\u0131c\u0131nda 1,40 metre \u00e7apl\u0131 g\u00fcne\u015f yer almaktad\u0131r. \nG\u00fcne\u015fi 50 ila 100 metrelik aralarla Merk\u00fcr, Ven\u00fcs, D\u00fcnya ve Mars izlemektedir. Ard\u0131ndan, 700 metre ile 1,5\u00a0km aras\u0131nda de\u011fi\u015fen aral\u0131klarla J\u00fcpiter, Sat\u00fcrn, Uran\u00fcs ve Nept\u00fcn gezegenleri gelmektedir. \"Gezegen Yolu\", Bonn liman\u0131n\u0131n kuzey ucunda, Graurheindorf semtinin giri\u015finde Pl\u00fcton ila tamamlanmaktad\u0131r. Her gezegen, ilgili durakta, yaln\u0131zca sembol olarak de\u011fil, \u00e7e\u015fitli verilerin yer ald\u0131\u011f\u0131 tan\u0131t\u0131c\u0131 bir levhayla anlat\u0131lmaktad\u0131r.\n\nNazi rejimi s\u0131ras\u0131nda can veren Bonn'lular i\u00e7in Franziskaner Soka\u011f\u0131'nda bir m\u00fcze yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Bonn Sinagogu b\u00fcnyesinde 2005 y\u0131l\u0131nda elden ge\u00e7irilen ve Nazi rejiminin kurbanlar\u0131n\u0131 anlatan bir sergi bulunmaktad\u0131r.\n\nKamuya a\u00e7\u0131k alanlara sanat yap\u0131tlar\u0131 uygulamas\u0131 \n\n40 y\u0131l boyunca Federal Almanya'n\u0131n ba\u015fkenti konumunda bulunan Bonn'un bu niteli\u011fi, meydan ve caddelerinde sergilenen plastik sanat\u0131n \u00e7ok say\u0131da \u00f6rne\u011fiyle de ortaya konmaktad\u0131r. \u015eehir merkezi ve kamu binalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 semtte, pek \u00e7ok tan\u0131nm\u0131\u015f uluslararas\u0131 ve Alman sanat\u00e7\u0131n\u0131n eserlerine rastlamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr. Juridicum binas\u0131n\u0131n d\u0131\u015f cephesi Victor Vasarely taraf\u0131ndan tasarland\u0131. Henry Moore'un \u201eTwo large Forms\u201c isimli eseri eski ba\u015fbakanl\u0131k binas\u0131 \u00f6n\u00fcnde yer almaktad\u0131r. Eduardo Chillida'n\u0131n \u201eDa Musica IV\u201c adl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131 katedral \u00f6n\u00fcnde bulunmaktad\u0131r. Markus L\u00fcpertz'in iki eseri birden M\u00fcze Meydan\u0131'nda yer almaktad\u0131r. Endenich'teki Schumann Binas\u0131'n\u0131n giri\u015fine yerle\u015ftirilen Robert Schumann'\u0131n bronz b\u00fcst\u00fc, Alfred Hrdlicka'n\u0131n imzas\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bonn'un h\u00fck\u00fbmet merkezi konumunu s\u00fcrd\u00fcrmesinden sonra ba\u015flayan yeni kamu binalar\u0131 in\u015faat\u0131, sanat yap\u0131tlar\u0131 uygulamas\u0131n\u0131 te\u015fvik etti. Plastik sanat\u0131n son 50-60 y\u0131ll\u0131k geli\u015fimini ortaya koyan \u00f6rnekler aras\u0131nda, Willy Meller'in \u201eLiegende mit Kind\u201cinin yan\u0131 s\u0131ra Nicolas Sch\u00f6ffer'e ait \u201eKronos 15\u201c de yer almaktad\u0131r.\n\nDo\u011fal g\u00fczellikler ve parklar \n\n1979 y\u0131l\u0131nda, \"Bah\u00e7e \u015eov\" (Bundesgartenschau) etkinli\u011fi kapsam\u0131nda Ren kenar\u0131nda 160 hektar geni\u015fli\u011finde bir alan yeniden d\u00fczenlenerek bir do\u011fal parka d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. Park, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde pek \u00e7ok a\u00e7\u0131k hava konseri, panay\u0131r ve kermese mek\u00e2n olarak hizmet etmektedir.\n\nBa\u015fta Bad Godesberg'de yer alan \"Kurpark\" olmak \u00fczere Bonn'da irili ufakl\u0131 \u00e7ok say\u0131da park yer almaktad\u0131r. Kurulu\u015funda kapl\u0131ca ziyaret\u00e7ilerine hizmet verme d\u00fc\u015f\u00fcncesi yatan Kurpark'ta bir dizi ender rastlanan bitkilere yer verilir. Oberkassel'da bir i\u015f insan\u0131nca kurulan \"Arboretum Park H\u00e4rle\" de kayda de\u011fer parklar aras\u0131nda yer al\u0131r.\n\nKuzey Ren-Vestfalya eyaleti ile Hollanda'n\u0131n geni\u015f bir kesimini kapsayan turistik s\u0131n\u0131fland\u0131rma kapsam\u0131nda Rheinaue Park\u0131, Arboretum, Eski Bonn Mezarl\u0131\u011f\u0131 (Alter Friedhof Bonn) ve Botanik Bah\u00e7e (Botanischer Garten Bonn) \"bah\u00e7e sanat\u0131na \u00f6rnek tesisler\" olarak se\u00e7ildi.\n\nBonn s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki en b\u00fcy\u00fck ye\u015fil alan Endenich, Dransdorf, Lessenich ve Duisdorf aras\u0131nda kalan Me\u00dfdorfer Felddir. Kentin hava sirk\u00fclasyonu a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00f6nem ta\u015f\u0131yan bu ye\u015fil alanda h\u00e2len tar\u0131m faaliyetleri de y\u00fcr\u00fct\u00fclmektedir.\n\nRen eyaleti do\u011fal park\u0131 kapsam\u0131ndaki Kottenforst Orman\u0131 Bonn'un bat\u0131s\u0131nda yer al\u0131r. G\u00fcneydo\u011fuda ise Siebengebirge y\u00fckseltileri uzanmaktad\u0131r. Her iki park b\u00fcnyesinde de uzun mesafeli, \u00e7o\u011fu zaman Bonn manzaral\u0131 gezinti yollar\u0131 bulunmaktad\u0131r. Uzun mesafe y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f hatt\u0131 olarak tan\u0131nan \"Rheinsteig\", Bonn'da ba\u015flay\u0131p Siebengebirge'ye uzanmaktad\u0131r.\n\nBonn s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan toplam 47 derenin bir\u00e7o\u011fu Ren nehrine d\u00f6k\u00fclmektedir.\n\n Tiyatro, m\u00fczik ve sinema faaliyetleri \n\nBelediyeye ait Bonn Tiyatrosu'nda opera, tiyatro ve koreografik tiyatro eserleri sahnelenmektedir. Kentte ayr\u0131ca bir dizi \u00f6zel tiyatro faaliyet g\u00f6stermektedir. Kent merkezinde Contra-Kreis-Theater ve \"Euro Theater Central\" yer almaktad\u0131r. Beuel semtinde ise Bonn Gen\u00e7 Tiyatro (Junge Theater Bonn) ile \u201eTheater Die Raben\u201c faaliyet g\u00f6stermektedir. Ayr\u0131ca \u201eKleine Theater Bad Godesberg\u201c ile Bonn \u00dcniversitesi'ne ba\u011fl\u0131 Bonn University Shakespeare Company, di\u011fer tiyatro gruplar\u0131 olarak \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\n\nKabare ve di\u011fer sahne sanatlar\u0131na Haus der Springmaus, Pantheon-Theater ve \"Theater im Ballsaal\"da yer verilmektedir.\n\nBonn Beethoven Orkestras\u0131, Beethoven Konser Salonu'nda d\u00fczenli konserler vermekte, operada da g\u00f6rev almaktad\u0131r. 1897 y\u0131l\u0131nda \"Koblenz Filarmoni\" olarak kurulu\u015fu yap\u0131lan orkestra, 1907 y\u0131l\u0131nda ad\u0131 \"Bonn belediye orkestras\u0131\" olarak de\u011fi\u015ftirilerek belediye kurulu\u015flar\u0131 aras\u0131na dahil edildi. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131n ard\u0131ndan k\u0131sa bir s\u00fcre \"Beethoven Konser Salonu Orkestras\u0131\" olarak an\u0131lan m\u00fczik kurulu\u015fu, daha sonra g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan ad\u0131na kavu\u015ftu.\n\nBonn'un \"geleneksel sinemas\u0131\" konumundaki pazar meydan\u0131nda bulunan Metropol Sinemas\u0131, 2006 y\u0131l\u0131n\u0131n Mart ay\u0131nda kapat\u0131ld\u0131. Kapanma karar\u0131nda sineman\u0131n bulundu\u011fu binan\u0131n belediye taraf\u0131ndan 2005 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda bir \u00f6zel kurulu\u015fa sat\u0131\u015f\u0131 etkili oldu. Yine pazar meydan\u0131nda yer alan \"Stern Lichtspiele\" adl\u0131 sinema \"CineStar\" sinema grubu taraf\u0131ndan i\u015fletilmektedir. Bertha-von-Suttner Meydan\u0131'ndaki \"Woki\" Sinemas\u0131 1998'den beri etkinliklerine devam etmektedir. Ayr\u0131ca Bad Godesberg'in merkezinde birden fazla sinemay\u0131 b\u00fcnyesinde bar\u0131nd\u0131ran Kinopolis bulunmaktad\u0131r. 1952'de Endenich'te a\u00e7\u0131lan \u201eRex Lichtspieltheater\u201c, 1933'te Beuel'de kurulan \"Neue Filmb\u00fchne\" ile Brotfabrik Bonn K\u00fclt\u00fcr Merkezi kapsam\u0131ndaki \"Bonner Kinemathek\" sinemalar\u0131, sinema sanat\u0131n\u0131n daha \u00f6zg\u00fcn \u00f6rneklerine yer veren \"k\u00fc\u00e7\u00fck sinemalar\" olarak varl\u0131k g\u00f6stermeye devam etmektedir.\n\n D\u00fczenli etkinlikler \n\nUluslararas\u0131 Beethoven Festivali, her y\u0131l sonbaharda d\u00fczenlenmektedir. Toplam 4 hafta s\u00fcren bir programa sahip festival kapsam\u0131nda, Bonn ve \u00e7evresinde 50'den fazla konser organize edilmektedir. D\u00fcnya genelinde gen\u00e7 piyanistleri te\u015fvik amac\u0131yla 2005 y\u0131l\u0131nda ilk kez yap\u0131lan Beethoven Yar\u0131\u015fmas\u0131 (Beethoven Competition), yine Uluslararas\u0131 Beethoven Festivali \u00e7er\u00e7esinde tasarland\u0131.\n\nBonn Bienali, iki y\u0131lda bir yap\u0131lmaktad\u0131r. Bienal s\u00fcresince tiyatro g\u00f6sterileri, konserler, okuma etkinlikleri ve sergiler d\u00fczenlenmektedir. 10 g\u00fcn s\u00fcren \"Uluslararas\u0131 Sessiz Film Festivali\" boyunca Bonn \u00dcniversitesi'nin avlusunda yap\u0131lan a\u00e7\u0131k hava g\u00f6sterileri binlerce ki\u015fiyi \u00e7ekmektedir. M\u00fcze Meydan\u0131'nda yaz aylar\u0131nda kurulan d\u00fczenlenen a\u00e7\u0131k hava konserlerinde de her y\u0131l \u00e7ok say\u0131da sanat\u00e7\u0131 sahne almaktad\u0131r.\n\nRen nehri boyunca uzanan Rheinaue Park\u0131'nda Nisandan Ekim ay\u0131na kadar her ay\u0131n \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc cumartesi kermes ve bit pazar\u0131 kurulmaktad\u0131r. Ayn\u0131 zamanda Rheinaue Park\u0131nda her y\u0131l d\u00fczenlenen Ren Ate\u015fi (Rhein in Flammen) festivaline binlerce ki\u015fi kat\u0131lmaktad\u0131r. Festival \u00e7ok renkli ge\u00e7mekte ve yine festival kapsam\u0131nda, binlerce ki\u015finin izledi\u011fi etkileyici bir havai fi\u015fek g\u00f6sterisi sunulmaktad\u0131r. May\u0131s ay\u0131n\u0131n ilk hafta sonunda \"\u00fccretsiz a\u00e7\u0131k hava konserleri festivali\", Temmuz ay\u0131n\u0131n ilk hafta sonunda \"Ren k\u00fclt\u00fcr\u00fc\", temmuzun sonunda \"Bira Borsas\u0131\" ve sonbaharda yap\u0131lan \"Uluslararas\u0131 Tan\u0131\u015fma Festivali\", Bonn'un \u00f6ne \u00e7\u0131kan di\u011fer etkinlikleridir.\n\nHer y\u0131l, \"P\u00fctzchens Markt\" ad\u0131 alt\u0131nda d\u00fczenlenen 5 g\u00fcnl\u00fck panay\u0131r, \u00e7ekti\u011fi 1 milyondan fazla ziyaret\u00e7iyle Ren b\u00f6lgesinin \u00f6nemli e\u011flence organizasyonlar\u0131 aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. P\u00fctzchens panay\u0131r\u0131, 1377'den bu yana d\u00fczenlenmektedir.\n\nHer y\u0131l ko\u015fulan Bonn Maratonu, kentte d\u00fczenli olarak yap\u0131lan bir ba\u015fka etkinliktir.\n\n Karnaval \n\nBonn, K\u00f6ln Karnaval etkinliklerinin g\u00f6lgesinde kalmas\u0131na ra\u011fmen yine de Ren b\u00f6lgesindeki benzer organizasyonlar aras\u0131nda \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\n\nEtkinlikler, karnaval haftas\u0131n\u0131n \"Weiberfastnacht\" ad\u0131 verilen per\u015fembe g\u00fcn\u00fcnde Beuel belediye ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kad\u0131nlar taraf\u0131ndan \"ele ge\u00e7irilmesiyle\" ba\u015flar. Yedi g\u00fcn sonra, \u201cAschermittwoch\u201e denilen \u00c7ar\u015famba g\u00fcn\u00fc kutlamalar sona erer. \u015eenlik kapsam\u0131nda eski belediye binas\u0131 tarihi k\u0131yafetlere b\u00fcr\u00fcnm\u00fc\u015f kent askerlerince \"ku\u015fat\u0131l\u0131p zaptedilir.\" Bir\u00e7ok ki\u015fi bu \u015fenlikler s\u00fcresince ilgin\u00e7 kost\u00fcmler giyer, maske takar veya geleneksel k\u0131yafetlerle dola\u015f\u0131rlar. Bu karnaval gelene\u011fi k\u0131\u015f mevsiminin kovulmas\u0131 \u00e2detine dayan\u0131r. Her y\u0131l 10 binden fazla ki\u015finin kat\u0131l\u0131m\u0131yla \"Pink Punk Pantheon\"da d\u00fczenlenen \"alternatif karnaval organizasyonu\" \u00f6ne \u00e7\u0131kan etkinlikler aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.\n\n Yerel a\u011f\u0131z \nBonn\u2019da geleneksel olarak \u201cB\u00f6nnsch\u201d (okunu\u015fu:B\u00f6n\u015f) ad\u0131 verilen yerel aksanla konu\u015fulur. Bu a\u011f\u0131z, K\u00f6ln\u2019de konu\u015fulan \u201cK\u00f6lsch\u201d ile benzerlikler g\u00f6stermesine kar\u015f\u0131n ifade h\u0131z\u0131 ve m\u00fczikalite bak\u0131m\u0131ndan farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Bonn ve K\u00f6ln\u2019deki toplumsal yap\u0131n\u0131n farkl\u0131 geli\u015fimi de yerel a\u011fz\u0131n kullan\u0131m yayg\u0131nl\u0131\u011f\u0131n\u0131 etkilemi\u015ftir. K\u00f6ln\u2019\u00fcn esnaf-zanaatkar a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olmas\u0131 yerel K\u00f6lsch a\u011fz\u0131n\u0131n yayg\u0131n \u015fekilde kullan\u0131m\u0131n\u0131 beraberinde getirirken, \u00fcniversitenin faaliyet g\u00f6sterdi\u011fi, soylular\u0131n malikanelerinin yer ald\u0131\u011f\u0131 Bonn\u2019da aksanla konu\u015fmaya \"iyi g\u00f6zle bak\u0131lmam\u0131\u015ft\u0131r.\" Bonn\u2019un yo\u011fun g\u00f6\u00e7men almas\u0131 da yerel a\u011fz\u0131n geri planda kalmas\u0131nda etkili olmu\u015ftur. Sahne g\u00f6sterilerinde zaman zaman \u201cB\u00f6nnsch\u201d a\u011fz\u0131yla konu\u015fan Konrad Beikircher, bu a\u011fz\u0131 \u201cya\u015fatan\u201d sanat\u00e7\u0131lar aras\u0131nda kabul edilmektedir.\n\n Spor faaliyetleri \nBonn\u2019un en tan\u0131nm\u0131\u015f spor kul\u00fcb\u00fc, basketbol birinci liginde oynayan \u201eTelekom Baskets Bonn\u201cdur. Uzun y\u0131llar ba\u015far\u0131l\u0131 bir grafik sergileyen futbol tak\u0131m\u0131 \u201cBonner SC\u201d ise 1977 y\u0131l\u0131nda lisans\u0131n\u0131n iptal edilmesinin ard\u0131ndan \u0130kinci Lig\u2019den Kuzey Ren-Vestfalya Eyalet Ligi\u2019ne d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u201e1. Badminton Club Beuel\u201c 2005 y\u0131l\u0131nda Almanya Badminton \u015eampiyonu oldu. Kad\u0131n Basketbol Ligi ekiplerinden \u201eBG Rentrop Bonn\u201c, tenis ve hokey alan\u0131nda yo\u011funla\u015fan \u201eBonner Tennis- und Hockey Verein\u201c, \u201eHockey- und Tennis Club Schwarz-Wei\u00df Bonn\u201c kayda de\u011fer di\u011fer spor kul\u00fcpleridir. \u201cSchwimm- und Sportfreunde Bonn 1905 - SSF Bonn\u201d, Bonn\u2019un en b\u00fcy\u00fck spor kul\u00fcb\u00fc kabul edilmektedir. TSV Bonn, hentbol alan\u0131nda faaliyet g\u00f6stermektedir.\n\nBonn belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7indeki spor salonu say\u0131s\u0131 100\u2019\u00fc a\u015fmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca 24 jimnastik salonu, 46 a\u00e7\u0131k hava spor tesisi, 13 \u00e7im saha bulunmaktad\u0131r. Kamuya ait bu tesislerin d\u0131\u015f\u0131nda \u00f6zel sekt\u00f6r taraf\u0131ndan i\u015fletilen 25 salon ve spor tesisi faaliyet g\u00f6stermektedir. Kar\u015f\u0131la\u015fmalar\u0131n\u0131 hala \u201cHardtberghalle\u201d salonunda oynayan Telekom Baskets tak\u0131m\u0131n\u0131n, 2008\u2019de Hardtberg\u2019de h\u00e2len yap\u0131m\u0131 devam eden \u201eBasketshalle\u201cye ge\u00e7mesi planlanmaktad\u0131r. Telekom Baskets, b\u00f6ylece Alman Basketbol Ligi\u2019nde kendi salonuna sahip ilk tak\u0131m konumuna gelecektir. Bonn\u2019un futbol tak\u0131m\u0131 Bonner SC ise ma\u00e7lar\u0131n\u0131 \u201cSportpark Nord\u201d stadyumunda oynamaktad\u0131r. Bonn\u2019da 4 adet kapal\u0131, 5 adet a\u00e7\u0131k y\u00fczme havuzu bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bir tesiste a\u00e7\u0131k ve kapal\u0131 havuz imk\u00e2nlar\u0131 birden sunulmaktad\u0131r.\n\n Gece hayat\u0131 ve damak zevki \n\nBonn'un gece hayat\u0131 ve gastronomi d\u00fcnyas\u0131na, kent n\u00fcfusunun b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131n\u0131 meydana getiren \u00fcst d\u00fczey kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131 ve \u00fcniversite \u00f6\u011frencileri \u015fekil vermektedir. \u00dcniversite \u00f6\u011frencilerinin tercih etti\u011fi mek\u00e2nlar daha \u00e7ok \u015fehir merkezinde, \"Altstadt\"ta yo\u011funla\u015f\u0131r, bir k\u0131sm\u0131 da S\u00fcdstadt'a da\u011f\u0131lm\u0131\u015fken, daha se\u00e7kin m\u00fc\u015fteri kitlesine seslenen restoranlar kentin geneline yay\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Burada \u00f6zellikle kayda de\u011fer olanlar\u0131 Ren k\u0131y\u0131s\u0131nda yer almaktad\u0131r.\n\nBonn'un g\u00fcneyindeki Mehlem'den kuzeyindeki Schwarzrheindorf'a uzanan hatta yer alan restoran ve meyhaneler yaln\u0131zca \u00fccret seviyesi bak\u0131m\u0131ndan de\u011fil sunduklar\u0131 \"mek\u00e2n\" bak\u0131m\u0131ndan da farkl\u0131l\u0131k g\u00f6stermektedirler. Heinrich Heine, Karl Schurz, \u0130mparator III. Friedrich veya B\u00fcy\u00fck Britanya Krali\u00e7esi Victoria'n\u0131n tercih etti\u011fi gibi \"Ren kenar\u0131nda, \u0131hlamur a\u011fa\u00e7lar\u0131n\u0131n g\u00f6lgesinde romantizm\"i se\u00e7enler Bad Godesberg'e y\u00f6nelebilir. Ren manzaras\u0131ndan yoksun kalmadan, modern tasar\u0131ma sahip bir restoran arayanlar i\u00e7in ise Ramersdorf'taki eski \u00e7imento fabrikas\u0131nda, tarihi dokuya zarar vermeden in\u015fa edilen \"Rohm\u00fchle\"de i\u015fletilen restoranlar \u00f6nerilmektedir. \n \nBonn, kente \u00f6zg\u00fc, hafif i\u00e7imli ve \"B\u00f6nnsch\u201c ad\u0131 verilen bir bira markas\u0131na da sahiptir.\n\n Altyap\u0131 \n Ula\u015f\u0131m \n Havayolu \nD\u00fczenli belediye otob\u00fcs\u00fc seferlerinin yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131, Demiryolu ba\u011flant\u0131s\u0131n\u0131n bulundu\u011fu K\u00f6ln/Bonn Konrad Adenauer Havaalan\u0131, Bonn\u2019un yakla\u015f\u0131k 15 kilometre kuzeydo\u011fusunda yer almaktad\u0131r. Ayr\u0131ca, daha \u00e7ok i\u015f adamlar\u0131 ve amat\u00f6r pilotlar taraf\u0131ndan kullan\u0131lan Bonn-Hangelar Havaalan\u0131, Beuel ile Sankt Augustin aras\u0131nda hizmet vermektedir.\n\n Rayl\u0131 sistem ve otob\u00fcs hatlar\u0131 \n\nBonn merkez tren gar\u0131, Alman Demiryollar\u0131\u2019n\u0131n (Deutsche Bahn), K\u00f6ln-Bonn-Koblenz ana demiryolu hatt\u0131nda merkezi istasyonlar\u0131ndan birisidir. Siegburg/Bonn tren gar\u0131 ise h\u0131zl\u0131 trenlerin (ICE) ana duraklar\u0131ndan biri olarak kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bonn ve \u00e7evresine sefer d\u00fczenleyen \u201cb\u00f6lgesel ekspresler\u201d her g\u00fcn on binlerce yolcu ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Bonn\u2019da rayl\u0131 ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 geni\u015fletme \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 da devam etmektedir. 2011 y\u0131l\u0131na kadar a\u011fa eklenmesi \u00f6ng\u00f6r\u00fclen yeni hatlar ve istasyonlar i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 250 milyon Euro ayr\u0131ld\u0131.\n\nHafif rayl\u0131 sistem ve metro kapsam\u0131nda, g\u00fcn i\u00e7inde her 10 dakikada bir sefer d\u00fczenlenmektedir. Metro ve tramvay hatlar\u0131, \u015fehir i\u00e7i noktalar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Siegburg, Sankt Augustin, K\u00f6nigswinter ve Bad Honnef\u2019e de yolcu ta\u015f\u0131maktad\u0131r. Ayr\u0131ca K\u00f6ln istikametinde Br\u00fchl, H\u00fcrth, Bornheim ve Wesseling\u2019e 20\u2019\u015fer dakika arayla sefer yap\u0131lmaktad\u0131r. Mevcut hatlar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Bonn\u2019un bat\u0131s\u0131nda Hardtberg idari merkezinde yeni hafif rayl\u0131 sistem hatlar\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir.\n\nBonn, ortama 20 dakikada bir seferin d\u00fczenlendi\u011fi yakla\u015f\u0131k 30 otob\u00fcs hatt\u0131na sahiptir. Gece seferleri 2002\u2019de belediyenin ald\u0131\u011f\u0131 bir kararla b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde azalt\u0131ld\u0131. G\u00fcnd\u00fcz hatlar\u0131n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra bir saatlik aralarla sefer yap\u0131lan dokuz gece hatt\u0131 mevcuttur. Her hatta Bonn\u2019da faaliyet g\u00f6steren bir kurulu\u015fun sponsorluk deste\u011fi sa\u011flanarak maliyetlerde indirime gidildi.\n\n Karayollar\u0131 \n\nBonn 59, 555, 562 No\u2019lu federal otoyollar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra 9, 42, ve 56 No\u2019lu federal karayolu ile karayolu a\u011f\u0131na ba\u011fl\u0131 durumdad\u0131r. Konrad-Adenauer, Friedrich-Ebert ve Kennedy k\u00f6pr\u00fclerinin yan\u0131 s\u0131ra Mehlem-K\u00f6nigswinter, Bad Godesberg-Niederdollendorf ve Graurheindorf-Mondorf aras\u0131nda yap\u0131lan arabal\u0131 vapur seferleri Ren \u00fczerinden karayolu ula\u015f\u0131m\u0131na imk\u00e2n sa\u011flamaktad\u0131r.\n\nBisiklet yollar\u0131 1994-1999 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda geni\u015fletildi. Bonn kenti, Kuzey Ren-Vestfalya eyaleti \"bisiklet dostu yerle\u015fim yerleri\" \u00e7al\u0131\u015fma grubunun \u00fcyesidir.\n\n Nehir ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ve limanlar \n\u0130\u00e7 liman, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde Bonn\u2019un kuzeyinde Graurheindorf\u2019da yer almaktad\u0131r. Uzun s\u00fcre \u201cAlten Zoll\u201d isimli kesimde, Kennedy k\u00f6pr\u00fcs\u00fcn\u00fcn yak\u0131n\u0131nda yer alan liman, kapasitenin yetersiz gelmesi \u00fczerine ta\u015f\u0131nmas\u0131 kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Limanda a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak deniz a\u015f\u0131r\u0131 hedeflere konteyner y\u00fcklemesi yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\n Su, gaz ve elektrik \u015febekesi \nKentin su, gaz ve elektrik a\u011f\u0131, h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcmenin nispeten gerisinde kald\u0131. Bad Godesberg\u2019e Wahnbachtalsperre baraj\u0131ndan elde edilen i\u00e7me suyunun sevkiyat\u0131na di\u011fer semt ve b\u00f6lgelere k\u0131yasla ancak 1986\u2019da ba\u015flanabildi. Kent y\u00f6netimi h\u00e2l\u00e2 \u015fehir i\u00e7i elektrik da\u011f\u0131t\u0131m g\u00f6revini \u00fcstlenebilecek seviyeye ula\u015famad\u0131.\n\nGeride b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131m\u0131z 15 y\u0131l i\u00e7inde \u00f6zellikle at\u0131k su ar\u0131tma sistemine \u00f6nemli yat\u0131r\u0131mlar yap\u0131ld\u0131. Ar\u0131tma sisteminin modernle\u015ftirilmesi program\u0131na 200 milyon Euro'dan fazla kaynak sarf edildi.\n\nBonn, ba\u015fkent olduktan sonra elektrik da\u011f\u0131t\u0131m \u015febekesi de yenilendi ve kesinti ihtimallerini en aza indirgeyen g\u00fcvenli bir \u015febeke yap\u0131land\u0131r\u0131ld\u0131.\n\n Ekonomi \n Ekonomik veriler \n\u0130ki Almanya'n\u0131n birle\u015fmesinin ard\u0131ndan 1991 y\u0131l\u0131n\u0131n ortas\u0131nda al\u0131nan, ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131 karar\u0131ndan 2002 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131na kadar ge\u00e7en s\u00fcre\u00e7te, Bonn'da kay\u0131tl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 y\u00fczde 8,5 art\u0131\u015fla 145.558'e ula\u015ft\u0131. 2003 y\u0131l\u0131nda 3118 yeni i\u015f sahas\u0131yla toplam kay\u0131tl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan say\u0131s\u0131 149.016'y\u0131 buldu. Bonn b\u00f6ylece ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131n yaratt\u0131\u011f\u0131 olumsuz ekonomik havay\u0131 a\u015ft\u0131, \u00fcstelik yeni istihdam imk\u00e2nlar\u0131 yaratt\u0131.\n\nBonn ve \u00e7evresi, ekonomik \u00f6ng\u00f6r\u00fc ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda ilk \u00fc\u00e7 b\u00fcy\u00fck\u015fehir aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Kent n\u00fcfusunun d\u00fczenli art\u0131\u015f\u0131 ve bu art\u0131\u015f\u0131n devam edece\u011fine dair beklentiler, Bonn'un olumlu ekonomik g\u00f6stergelerini desteklemektedir.\n\nBonn ve \u00e7evresindeki ekonomik geli\u015fmede federal devletin Bonn-Berlin anla\u015fmas\u0131 kapsam\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 ve yakla\u015f\u0131k 1,4 milyar Euro'yu bulan ekonomik te\u015fvik etkili oldu. Te\u015fvik program\u0131 \u00e7er\u00e7evesinde, \u00f6zellikle bilimsel proje ve in\u015faat sekt\u00f6r\u00fcne maddi kaynak aktar\u0131ld\u0131. Bir yandan \u00e7ok say\u0131da federal kurulu\u015fun Bonn'a yerle\u015fmesi sa\u011flan\u0131rken s\u00f6z konusu geli\u015fmeye paralel olarak uluslararas\u0131 te\u015fkilat ve derneklerin merkezlerini Bonn'a nakletmesini m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lacak ko\u015fullar haz\u0131rland\u0131. Birle\u015fmi\u015f Milletler'e ba\u011fl\u0131 toplam 12 organizasyon kente yerle\u015fti. Bonn ve \u00e7evresindeki ekonomik canl\u0131l\u0131\u011f\u0131n art\u0131\u015f\u0131nda Posta ve Telekom kurumlar\u0131n\u0131n kentte artan faaliyetleri bir ba\u015fka etmen oldu. Eski Meclis binas\u0131n\u0131n yerinde yap\u0131m\u0131 devam eden uluslararas\u0131 kongre merkezinin (Internationale Kongresszentrum Bundeshaus Bonn) kongre turizmine b\u00fcy\u00fck katk\u0131 sa\u011flamas\u0131 beklenmektedir.\n\nBonn'da son y\u0131llarda ya\u015fanan ekonomik canlanmadan ba\u015fta \u00f6zel hizmet sekt\u00f6r\u00fc pay ald\u0131. 1991 Haziran ay\u0131 ile 2002 Haziran ay\u0131 aras\u0131nda sekt\u00f6rde istihdam edilenlerin say\u0131s\u0131 y\u00fczde 27,1'lik art\u0131\u015fla 105.171'e ula\u015ft\u0131. Toplam istihdam\u0131n y\u00fczde 72,3'\u00fc bu sekt\u00f6r taraf\u0131ndan sa\u011flanmaktad\u0131r. Buna kar\u015f\u0131l\u0131k kamu \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n oran\u0131, ayn\u0131 zaman diliminde \u00fc\u00e7te bir oran\u0131nda geriledi.\n\n\u0130ktisadi ara\u015ft\u0131rma kurulu\u015flar\u0131 Bonn istihdam piyasas\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda da b\u00fcy\u00fcmeye devam etmesini \u00f6ng\u00f6rmektedir.\n\n Turizm sekt\u00f6r\u00fc \n\nKentin turizm sekt\u00f6r\u00fcne, uzun y\u0131llar ba\u015fkent olmas\u0131 sebebiyle, \"siyasi turizm\" \u015fekil verdi. Ancak 90'l\u0131 y\u0131llardan itibaren turizm Bonn'da geli\u015fmeye ba\u015flad\u0131. 1993 y\u0131l\u0131ndan itibaren konaklama say\u0131s\u0131 y\u00fczde 40, misafir say\u0131s\u0131nda da y\u00fczde 58 art\u0131\u015f kaydedildi. Bu geli\u015fmede kentin ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131yla \u00fcstlendi\u011fi yeni nitelikler etkili oldu. Kenti b\u00fct\u00fcnleyen Ren nehri ve k\u0131y\u0131s\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131 Siebengebirge, turizmi canland\u0131ran fakt\u00f6rler aras\u0131ndad\u0131r. Ayr\u0131ca artan kongre salonlar\u0131 ve K\u00f6ln-Bonn Havaalan\u0131'n\u0131n y\u00fckseltilen yolcu kapasitesi de etkili oldu. 2005 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan 1 milyon 160 bin konaklamadan, 300 binden fazlas\u0131n\u0131n kongre turizmince sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 hesaplanmaktad\u0131r.\n\nBonn'u g\u00fcn\u00fc birlik ziyaret edenlerin say\u0131s\u0131 ise 9 milyona ula\u015fmaktad\u0131r. Turistlerin b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 para y\u0131lda 176 milyon Avro'yu bulmaktad\u0131r. Bonn ve Ren-Sieg b\u00f6lgesinde turizm sekt\u00f6r\u00fcnde istihdam edilenlerin toplam\u0131 10.475'e ula\u015fmaktad\u0131r. Kamu ve h\u00fck\u00fbmet binalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 semtte (Bundesviertel), yap\u0131m\u0131 devam eden ve 2009'da tamamlanmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclen uluslararas\u0131 kongre merkezinin (UNCC) kent turizmine \u00f6nemli ivme katmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. Yap\u0131lan bir ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re Uluslararas\u0131 Kongre Merkezi'nin faaliyete ge\u00e7mesinin ard\u0131ndan konaklamalarda 200 bin, g\u00fcn\u00fcbirlik ziyaret\u00e7i say\u0131s\u0131nda da 200 binlik art\u0131\u015f beklenmektedir.\n\n \u0130stihdam piyasas\u0131 \nBonn, uzun y\u0131llardan beri Kuzey Ren-Vestfalya eyaletinin en d\u00fc\u015f\u00fck i\u015fsizlik oran\u0131na sahiptir. \u0130\u015fsizlik seviyesi 2006 y\u0131l\u0131n\u0131n ekim ay\u0131nda y\u00fczde 7,7 dolay\u0131ndayd\u0131. Bonn'da \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 kent \u00e7evresindeki Ren Sieg b\u00f6lgesinden g\u00fcn\u00fcbirlik gelenlerden meydana gelmektedir. Her g\u00fcn Bonn \u00e7evresinden 80 bin civar\u0131nda ki\u015fi kente gelirken, 30 bin ki\u015fi de i\u015f i\u00e7in kent s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. B\u00f6ylece Bonn, K\u00f6ln ve D\u00fcsseldorf'tan sonra eyaletin \"istihdam fazlas\u0131\" sunan \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kenti konumundad\u0131r.\n\n\u0130stihdam piyasas\u0131na h\u00e2l\u00e2 federal bakanl\u0131klar ve kurulu\u015flar, bir ba\u015fka ifadeyle, kamu \u015fekil vermektedir. Federal devlet, b\u00f6lgenin en b\u00fcy\u00fck i\u015fvereni durumundad\u0131r. \u00d6zellikle kamu i\u015ftirakleri olan Posta (Deutsche Post) ve Telekom (Deutsche Telekom), yan kurulu\u015flar\u0131yla birlikte, Bonn'un \u00f6nde gelen i\u015fletmeleri aras\u0131nda kabul edilmektedir. Bonn, \"federe kent\" ve \"BM kenti\" niteliklerinden \u00f6t\u00fcr\u00fc istihdam piyasas\u0131nda sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 katk\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra \u00f6zellikle bilgi ve ileti\u015fim teknolojileri alan\u0131nda faaliyet g\u00f6steren pek \u00e7ok firmaya ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca kentte faaliyet g\u00f6steren bilim ve ara\u015ft\u0131rma merkezleri de i\u015f sahalar\u0131 a\u00e7maktad\u0131r.\n\n Bonn merkezli kamu ve \u00f6zel sekt\u00f6r kurulu\u015flar\u0131 \nHalka a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f i\u015fletmeler ve bu firmalar\u0131n borsadaki de\u011ferleri g\u00f6z \u00f6n\u00fcne al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda Bonn, M\u00fcnih ve D\u00fcsseldorf'tan sonra \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc s\u0131rada gelmektedir.\n\nBonn merkezli i\u015fletmeler, iki ana gruba ayr\u0131lmaktad\u0131r. Bir tarafta \u00f6zelle\u015ftirilen kamu te\u015febb\u00fcsleri yer almaktad\u0131r. Telekom ve T-Mobile ile Posta ve yan kurulu\u015fu Postbank bu grup aras\u0131nda de\u011ferlendirilmektedir. \u201eTank & Rast\u201c ile Bonn belediye hizmetleri \u015firketi de bu grup aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.\n\nDi\u011fer grubu, uzun y\u0131llar \u00f6nce kurulan \u00f6zel \u015firketler olu\u015fturmaktad\u0131r. Haribo, Verpoorten ve Orgelbau Klais bu grup aras\u0131ndad\u0131r.\n\nFairtrade, IVG Immobilien ve SolarWorld kayda de\u011fer di\u011fer \u00f6zel firmalar aras\u0131nda kabul edilmektedir.\n\n Medya \n Radyo-TV \nBonn'un en b\u00fcy\u00fck medya kurulu\u015fu Deutsche Welle'dir. Merkezi Sch\u00fcrmann Binas\u0131'nda bulunan kurum, 37 dilde radyo ve internet yay\u0131nlar\u0131 haz\u0131rlamaktad\u0131r. A\u011f\u0131rl\u0131kla haber ve belgesel yay\u0131nlayan Phoenix televizyon kanal\u0131n\u0131n merkezi de Bonn'da yer almaktad\u0131r. WDR k\u0131sa ad\u0131yla bilinen Bat\u0131 Alman Radyo-TV Kurumu'nun da Bonn'da st\u00fcdyo ve b\u00f6lgesel b\u00fcrolar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u201eRadio Bonn/Rhein-Sieg\u201c ve Radio 96,8, Bonn ve \u00e7evresine y\u00f6nelik yay\u0131n yapan radyolardand\u0131r.\n\n Gazete ve dergiler \nBonn'un a\u00e7\u0131k arayla en b\u00fcy\u00fck g\u00fcnl\u00fck gazetesi General-Anzeiger'dir. Ayr\u0131ca Bonner Rundschau, Rhein-Sieg-Anzeiger ve Express gazetelerinde de Bonn ve \u00e7evresiyle ilgili haberlere yer verilmektedir. Bu \u00fc\u00e7 gazete de merkezi K\u00f6ln'de bulunan \u201eGruppe M. DuMont Schauberg\u201c isimli medya grubu taraf\u0131ndan \u00e7\u0131kar\u0131lmaktad\u0131r. Federal Rekabet Kurumu (Bundeskartellamt), 2004 y\u0131l\u0131nda s\u00f6z konusu medya grubunun General-Anzeiger'den hisse alma giri\u015fimine, \"bu ad\u0131m\u0131n grubun gazete ve ilan pazar\u0131ndaki tekelci konumunu g\u00fc\u00e7lendirece\u011fi\" gerek\u00e7esiyle izin vermedi.\n\nBas\u0131l\u0131 yay\u0131n alan\u0131nda Rentrop, Bonn'un \u00f6nde gelen di\u011fer gruplar\u0131 aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r. Bonn'da ayl\u0131k olarak yay\u0131nlanan dergiler aras\u0131nda \u201eSchn\u00fcss\u201c ilk s\u0131rada gelmektedir. Ayr\u0131ca haftal\u0131k Rheinischer Merkur de Bonn'da haz\u0131rlanmaktad\u0131r.\n\n \u0130nternet yay\u0131nc\u0131l\u0131\u011f\u0131 \n\u201erhein:raum\u201c portal\u0131 1 Ekim 2006'dan bu yana Bonn'dan yay\u0131n yapmaktad\u0131r. Bonn merkezli g\u00fcnl\u00fck gazetelerin yan\u0131 s\u0131ra Radio Bonn/Rhein-Sieg de online yay\u0131n yapmaktad\u0131r.\n\n Haber ajanslar\u0131 \nAlman siyasetini izleyen gazetecilerin olu\u015fturdu\u011fu mesleki birlik konumundaki Bundespressekonferenz, Bonn'da bir irtibat b\u00fcrosu bulundurmaktad\u0131r. Alman Bas\u0131n Ajans\u0131'n\u0131n (DPA) Bonn'da temsilcili\u011fi bulunmakta, Katolik Haber Ajans\u0131 (KNA) da kentte faaliyet g\u00f6stermektedir.\n\n Kamu kurulu\u015flar\u0131 \n E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma \n\nRen Friedrich Wilhelm \u00dcniversitesi, 1777 y\u0131l\u0131nda kuruldu. 1818'de yenilenen \u00fcniversite Almanya'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fcniversiteleri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r. Klinikleri ile birlikte Bonn'da istihdam yaratan belli ba\u015fl\u0131 kurumlar aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r.\n\n\u00dcniversitenin daha \u00f6nce rasathane olarak kulland\u0131\u011f\u0131 bina, bug\u00fcn ileti\u015fim fak\u00fcltesine ev sahipli\u011fi yapmaktad\u0131r. Bonn-Rhein-Sieg Y\u00fcksekokulu 1995 y\u0131l\u0131nda kuruldu. Y\u00fcksekokul, Bonn ad\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131mas\u0131na ra\u011fmen Bonn belediye s\u0131n\u0131rlar\u0131 d\u0131\u015f\u0131nda, Sankt Augustin'de yer almaktad\u0131r. E\u011fitim kurulu\u015funun Rheinbach ve Hennef'de de binalar\u0131 bulunmaktad\u0131r.\n\nMax Planck Enstit\u00fcs\u00fc'n\u00fcn muhtelif birimleri de Bonn'da yer almaktad\u0131r. Matematik ve radyoastronomi bunlar aras\u0131ndad\u0131r. 1998 y\u0131l\u0131nda, ba\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nma karar\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Bonn'da \"Caesar Bilimsel Ara\u015ft\u0131rma Merkezi\" kuruldu. 1964 y\u0131l\u0131nda Berlin'de kurulan Alman Kalk\u0131nma Politikalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc, 2000 y\u0131l\u0131nda Bonn'a ta\u015f\u0131nd\u0131.\n\nK\u0131saca FortAFin olarak bilinen Kuzey Ren-Vestfalya Finans Akademisi, Bonn-Schweinheim'da bulunmaktad\u0131r. Alman Akademik De\u011fi\u015fim Servisi (DAAD), Alman Ara\u015ft\u0131rma Cemiyeti (DFG), Alexander von Humboldt Vakf\u0131, Alman Burs Vakf\u0131 ve Friedrich Ebert Vakf\u0131'n\u0131n genel merkezleri Bonn'dad\u0131r.\n\nFederal E\u011fitim ve Ara\u015ft\u0131rma Bakanl\u0131\u011f\u0131 (BMBF), E\u011fitim Bakanlar\u0131 Sekreteryas\u0131, Rekt\u00f6rler Birli\u011fi (HRK), Federal Meslek E\u011fitimi Enstit\u00fcs\u00fc (BIBB), E\u011fitim Planlamas\u0131 ve Ara\u015ft\u0131rma Te\u015fviki i\u00e7in Federal ve Eyalet y\u00f6netimleri Komisyonu ile Yeti\u015fkin E\u011fitimi Enstit\u00fcs\u00fc(DIE) kurulu\u015flar\u0131n\u0131n merkezleri de Bonn'da bulunmaktad\u0131r.\n\n Sa\u011fl\u0131k \nBonn geneline yay\u0131lan hastane say\u0131s\u0131 15'i bulmaktad\u0131r. Bunlardan en \u00f6nemlisi, 30 farkl\u0131 klini\u011fe sahip Bonn \u00dcniversitesi T\u0131p Fak\u00fcltesi Hastanesi'dir. Bunun yan\u0131 s\u0131ra Castell b\u00f6lgesindeki \nRen Klinikleri (Rheinischen Kliniken Bonn) kayda de\u011fer di\u011fer sa\u011fl\u0131k tesisleri aras\u0131nda yer almaktad\u0131r.\n\n \"BM-Kenti\" Bonn \n\nBonn i\u00e7in 1996'dan beri kullan\u0131lan tan\u0131mlamalardan biri de \"Ren nehri k\u0131y\u0131s\u0131ndaki BM kenti\"dir. Birle\u015fmi\u015f Milletler'in 13 farkl\u0131 te\u015fkilat ve program\u0131 Bonn'da faaliyet g\u00f6stermekte, BM g\u00f6revlisi say\u0131s\u0131 600'\u00fc a\u015fmaktad\u0131r. BM kadrolar\u0131n\u0131n say\u0131s\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcm\u00fczdeki y\u0131llarda 1000'i bulmas\u0131 \u00f6ng\u00f6r\u00fclmektedir. 2003 y\u0131l\u0131nda al\u0131nan bir kararla, Bonn'un h\u00fck\u00fbmet binalar\u0131n\u0131n yo\u011funla\u015ft\u0131\u011f\u0131 b\u00f6lgede bir \"BM yerle\u015fkesi\" olu\u015fturulmas\u0131na karar verildi. Bu ama\u00e7la Langer Eugen olarak bilinen binayla eski parlamento binas\u0131 BM'nin kullan\u0131m\u0131na b\u0131rak\u0131ld\u0131. 2006 y\u0131l\u0131n\u0131n Temmuz ay\u0131nda resm\u00ee a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 yap\u0131lan Bonn BM Kamp\u00fcs\u00fc'n\u00fcn 2008 itibar\u0131yla tam kapasite faaliyete ge\u00e7mesi beklenmektedir. Eski parlamento binas\u0131na yerle\u015fmesi planlanan BM \u0130klim Program\u0131 Sekreteryas\u0131'nda 200 ki\u015finin g\u00f6rev yapmas\u0131 hedeflenmektedir.\n\nBM'nin Bonn'a yerle\u015fmesi, uluslararas\u0131 sivil toplum \u00f6rg\u00fctleri ve kamu yarar\u0131na \u00e7al\u0131\u015fan te\u015fkilatlarda da art\u0131\u015f\u0131 beraberinde getirdi. Bonn'da merkezi bulunan s\u00f6z konusu \u00f6rg\u00fctlerin say\u0131s\u0131 170'i a\u015ft\u0131. Bunlar\u0131n aras\u0131nda Alman Kalk\u0131nma Hizmetleri Te\u015fkilat\u0131 (DED), Alman Kalk\u0131nma Politikalar\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc (D\u0130E) ve InWEnt de bulunmaktad\u0131r. Bu \u00f6rg\u00fctler, yine Bonn'da merkezi bulunan Federal Ekonomik \u0130\u015fbirli\u011fi ve Kalk\u0131nma Bakanl\u0131\u011f\u0131 ile yak\u0131n i\u015f birli\u011fi i\u00e7inde \u00e7al\u0131\u015fmaktad\u0131r.\n\n Federe kent \nBa\u015fkentin Berlin'e ta\u015f\u0131nmas\u0131n\u0131 d\u00fczenleyen Berlin/Bonn Yasas\u0131 uyar\u0131nca 6 federal bakanl\u0131\u011f\u0131n merkezi Bonn'da bulunmaktad\u0131r. S\u00f6z konusu kanun uyar\u0131nca Berlin'deki federal bakanl\u0131k birimlerinde \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n Bonn'daki bakanl\u0131k \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n toplam\u0131n\u0131 10 binden fazla ge\u00e7memesi kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. Ayr\u0131ca daha \u00f6nce Berlin ve Ren-Main b\u00f6lgesinde bulunan 22 federal daire Bonn'a \u00e7ekildi. Federal Alman devleti, Posta, Telekom ve Postbank kurulu\u015flar\u0131n\u0131n merkezlerini Bonn'a ta\u015f\u0131mas\u0131n\u0131 yasayla belirledi.\n \nSavunma, g\u0131da, tar\u0131m ve t\u00fcketici koruma, ekonomik i\u015f birli\u011fi ve kalk\u0131nma, \u00e7evre, do\u011fay\u0131 koruma ve n\u00fckleer enerji g\u00fcvenli\u011fi ile y\u00fcksek e\u011fitim ve ara\u015ft\u0131rma bakanl\u0131klar\u0131n\u0131n merkezi Bonn'da bulunmaktad\u0131r. Merkezi Berlin'de olan federal bakanl\u0131klar Bonn'da da temsilcilik ve ba\u011fl\u0131 dairelerle faaliyet g\u00f6stermektedir.\n\nAyr\u0131ca, iki anayasal kurulu\u015f, Federal Konsey (Bundesrat) ile Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 (Bundespr\u00e4sident) Berlin'in yan\u0131 s\u0131ra Bonn'da da temsil edilmektedir.\n\n Adalet \nToplam 6 mahkemenin ba\u011fl\u0131 oldu\u011fu Eyalet Mahkemesi'nin merkezi Bonn'dad\u0131r. Ayr\u0131ca kentte bir \u0130\u015f Mahkemesi bulunmakta, Bonn ba\u015fsavc\u0131l\u0131\u011f\u0131 faaliyet g\u00f6stermektedir. Federal Adli Sicil Dairesi, 1 Ocak 2007'den ba\u015flayarak yeni kurulan Federal Adalet Dairesi b\u00fcnyesine al\u0131nd\u0131. Federal yasalar\u0131n yay\u0131mland\u0131\u011f\u0131 Resm\u00ee Gazete (Bundesgesetzblatt) s\u00f6z konusu daire taraf\u0131ndan haz\u0131rlanmaktad\u0131r. Berlin/Bonn Yasas\u0131 uyar\u0131nca, merkezi Berlin'de bulunan Federal Adalet Bakanl\u0131\u011f\u0131, Bonn'da yakla\u015f\u0131k 30 ki\u015finin g\u00f6rev yapt\u0131\u011f\u0131 bir temsilcili\u011fe sahiptir.\n\n Bonn kentiyle ba\u011flant\u0131l\u0131 ki\u015filer \nBonn kentiyle ba\u011flant\u0131s\u0131 bulunan ki\u015filer listesinin tart\u0131\u015fmas\u0131z lideri Ludwig van Beethoven'dir. Beethoven'in Bonngasse'de d\u00fcnyaya geldi\u011fi ve g\u00fcn\u00fcm\u00fczde m\u00fcze olarak yararlan\u0131lan ev, her y\u0131l d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan binlerce turist i\u00e7in \u00e7ekim merkezi olu\u015fturmaktad\u0131r.\n\nAndrea Luchesi ve Johanna Kinkel, Beethoven gibi Bonn'lu m\u00fczisyenler aras\u0131nda say\u0131lmaktad\u0131r. Robert Schumann son y\u0131llar\u0131n\u0131 Bonn'un Endenich semtinde bir ruh ve sinir hastal\u0131klar\u0131 klini\u011finde ge\u00e7irmi\u015ftir. Schumann, Bonn'da topra\u011fa verilmi\u015ftir. Bonn pek \u00e7ok sanat\u00e7\u0131 taraf\u0131ndan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctebilecekleri bir kent olarak tercih edilmektedir. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 \u00f6ncesinde August Macke Bonn'a yerle\u015fmi\u015ftir. \u00c7a\u011fda\u015f Alman edebiyat\u0131n\u0131n tan\u0131nm\u0131\u015f kalemlerinden Lars Brandt ve Akif Pirin\u00e7ci gibi yazarlar Bonn'da hayatlar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir.\n\nBir\u00e7ok ara\u015ft\u0131rmac\u0131 ve \u00f6\u011fretim g\u00f6revlisinin Bonn'a yerle\u015fmesinde, 200 y\u0131ldan beri faaliyet g\u00f6steren Bonn \u00dcniversitesi etkili oldu. Bunlar aras\u0131nda Ernst Moritz Arndt, August Wilhelm Schlegel, Heinrich Hertz ve Nobel \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi Wolfgang Paul bulunmaktad\u0131r.\n\nUzun s\u00fcre Almanya'n\u0131n kuzeyindeki Schleswig-Holstein eyaletinin ba\u015fbakanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 yapan Heide Simonis Bonn'da d\u00fcnyaya geldi. Federal maliye bakan\u0131 Peer Steinbr\u00fcck ile Wolfgang Clement ve Guido Westerwelle gibi tan\u0131nm\u0131\u015f Alman siyaset\u00e7ilerin ikameti de Bonn'da bulunmaktad\u0131r.\n\n Karde\u015f \u015fehirler \n\nBonn, a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fehirlerle karde\u015f \u015fehir ilan edilmi\u015ftir:\n\n Belfast, Birle\u015fik Krall\u0131k\n Oxford, Birle\u015fik Krall\u0131k\n Opole''', Polonya \n Tel Aviv, \u0130srail\n Minsk, Belarus (1993'ten beri) \n Budafok, Macaristan\n\nOkuma listesi \n Manfred van Rey: Bonn Kentinin Tarihi (Bonner Stadtgeschichte \u2013 kurz gefasst. Von der Vorgeschichte bis zur Gegenwart) Bouvier, Bonn 2006.\n Andreas Denk: Bonn Mimari Rehberi (Architekturf\u00fchrer Bonn). Raimer, Berlin 1997.\n Andreas Salz: Bonn-Berlin: Federal Meclis'te parlamento ve h\u00fck\u00fbmet merkezi tart\u0131\u015fmalar\u0131 ve sonu\u00e7lar\u0131 (Bonn-Berlin: Die Debatte um Parlaments- und Regierungssitz im Deutschen Bundestag und die Folgen). Monsenstein und Vannerdat, M\u00fcnster 2006.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Bonn resm\u00ee sitesi* \n Beethoven M\u00fczesi \n Bonn Noel Panay\u0131r\u0131 \n Bonn turist rehberi\n Bonn M\u00fcze Hatt\u0131\n Bonn Sanat M\u00fczesi\n Bonn Sanat M\u00fczesi \n Do\u011fa Ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 M\u00fczesi \n Federal Almanya Cumhuriyeti tarihi M\u00fczesi \n 1949'dan beri Alman Tarihi M\u00fczesi\n \"Alman M\u00fczesi\" \n \"Ren Ate\u015fi\" \n Her y\u0131l 170 bin ki\u015fiyi \u00e7eken \"Rhine culture\" isimli rock festivali\n Ren b\u00f6lgesi ejderha efsaneleri", "Ay (zaman):Y\u0131lda 12 tane bulunan zaman birimidir.\n\nAy'\u0131n Yer \u00e7evresindeki dolan\u0131m\u0131n\u0131 tamamlamas\u0131 i\u00e7in ge\u00e7en s\u00fcre.\n\nBir kavu\u015fum ay\u0131n\u0131n, yani Ay'\u0131n Yer'den g\u00f6r\u00fcnen t\u00fcm evrelerini i\u00e7eren tam bir \u00e7evriminin s\u00fcresi 28,530588 ortalama g\u00fcne\u015f g\u00fcn\u00fcd\u00fcr (28 g\u00fcn 12 saat 44 dakika ve 3 saniye).\n\nBir y\u0131ld\u0131z ay\u0131 ise, Ay'\u0131n bir y\u0131ld\u0131zla art arda iki kavu\u015fumu (y\u0131ld\u0131za g\u00f6re ayn\u0131 konuma gelmesi) aras\u0131ndaki zaman s\u00fcresidir ve 27,321661 g\u00fcn s\u00fcrer (27 g\u00fcn 7 saat 43 dakika ve 12 saniye).\n\nModern takvimlerde ay 365 ve 366 g\u00fcn s\u00fcren bir y\u0131l\u0131n 12'de biri olarak kabul edilir.\n\nT\u00fcrkiye'de takvimler de\u011fi\u015ftik\u00e7e, aylar\u0131n adlar\u0131 da buna ba\u011fl\u0131 olarak de\u011fi\u015fmi\u015ftir. 19. y\u00fczy\u0131la kadar daha \u00e7ok Hicri takvime g\u00f6re d\u00fczenlenmi\u015f Arabi aylar kullan\u0131l\u0131yordu: Muharrem, Safer, Rebi\u00fclevvel, Rebi\u00fclah\u0131r, Cemazielevvel, Cemaziyelah\u0131r, Recep, \u015eaban, Ramazan, \u015eevval, Zilkade ve Zilhicce. 19. y\u00fczy\u0131l ortalar\u0131ndan ba\u015flayarak Hicri takvimin yan\u0131 s\u0131ra J\u00fclyen takvimine dayanan Rumi ya da mali takvim de geni\u015f bir kullan\u0131m alan\u0131 buldu.\n\n1 Ocak 1926'dan bu yana y\u00fcr\u00fcrl\u00fckte olan ve Gregoryen takvimine dayanan miladi takvimdeki ay adlar\u0131 b\u00fcy\u00fck \u00f6l\u00e7\u00fcde Rumi takvimden al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Yaln\u0131z, 1944 sonunda de\u011fin te\u015frinievvel, te\u015frinisani, k\u00e2nun\u0131evvel ve k\u00e2nun\u0131sani bi\u00e7iminde kullan\u0131lan d\u00f6rt ay\u0131n ad\u0131, 10 Ocak 1945'te kabul edilen 4696 say\u0131l\u0131 yasayla ekim, kas\u0131m, aral\u0131k ve ocak olarak T\u00fcrk\u00e7ele\u015ftirilmi\u015ftir.\n\nZaman birimleri", "Robert Owen (1771-1858), Galli reformcu ve sosyalisttir.\n\nRobert Owen, 14 May\u0131s 1771'de, Newtown, Montgomeryshire'da do\u011fdu. Dokuz ya\u015f\u0131na kadar do\u011fdu\u011fu \u015fehirde e\u011fitim g\u00f6rd\u00fc. On ya\u015f\u0131ndayken, bir kuma\u015f\u00e7\u0131 d\u00fckk\u00e2n\u0131na \u00e7\u0131rak olarak girdi, Manchester'a yerle\u015fti. Keskin zek\u00e2s\u0131n\u0131n sayesinde Manchester'da h\u0131zl\u0131ca y\u00fckseldi, on dokuz ya\u015f\u0131ndayken bir pamuk i\u015fleme fabrikas\u0131na id\u00e2reci oldu ve i\u015fi geli\u015ftirdi. Bu sekt\u00f6rde bir\u00e7ok yenili\u011fe imza att\u0131. 1794 y\u0131l\u0131nda, Manchester'daki, Chorlton Twist Company isimli bir firmada ortak ve m\u00fcd\u00fcr oldu.\n\nGlasgow'a yapt\u0131\u011f\u0131 bir seyahatte, New Lanark de\u011firmenlerinin sahibinin, David Dale'in k\u0131z\u0131yla tan\u0131\u015ft\u0131 ve \u00e2\u015f\u0131k oldu. Ortaklar\u0131na bu firmay\u0131 sat\u0131n almalar\u0131 i\u00e7in ikna ettikten sonra, Glasgow'a ta\u015f\u0131nd\u0131 ve evlendi. New Lanark de\u011firmenlerinde \u00e7al\u0131\u015fan insanlar\u0131n durumlar\u0131 d\u00f6nemin standartlar\u0131na g\u00f6re iyi olsa da, ger\u00e7ek\u00e7i bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla hi\u00e7 de tatmin edici d\u00fczeyde de\u011fildi. De\u011firmenlerin yeni y\u00f6neticisi olan Owen i\u015f\u00e7ilerin durumlar\u0131n\u0131 d\u00fczeltmek i\u00e7in \u00e7e\u015fitli geli\u015ftirmeler sundu.\n\nYeni fikirleri ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131y\u0131 da beraberinde getirmesine ra\u011fmen, bir masraf\u0131 da beraberinde getiriyordu. Bu yeni masraflardan rahats\u0131z olan di\u011fer ortaklar sorun \u00e7\u0131karmaya ba\u015flay\u0131nca Owen yeni bir firma a\u00e7t\u0131. 1813 y\u0131l\u0131nda \"A New View of Society, or Essays on the Principle of the Formation of the Human Character\" isimli ilk eserinin ilk par\u00e7alar\u0131 yay\u0131mlanmaya ba\u015flad\u0131. Bu eseri ki\u015fisel \"insan karakteri\" inanc\u0131yla yak\u0131ndan ilgiliydi. Owen hi\u00e7bir zaman dindar birisi olmam\u0131\u015ft\u0131 ve kendince geli\u015ftirdi\u011fi bir insan fikri vard\u0131. Ona g\u00f6re insan karakteri, kendi kendisinin yap\u0131t\u0131 olmaktan \u00e7ok \u00f6te, \u00e7evresel fakt\u00f6rlerin sonucu olarak ortaya \u00e7\u0131kar. Bu \u00e7evresel fakt\u00f6rleri ki\u015fi belirleyemez, veya kontrol edemez. Asl\u0131nda bu fikirler pek de ki\u015fisel say\u0131lmazd\u0131, bu t\u00fcr ilkeler \u00e7ok uzun y\u0131llard\u0131r felsefenin i\u00e7inde yer alm\u0131\u015ft\u0131, yine de Owen bu fikirlerini hayat\u0131 boyunca \u00e7ok farkl\u0131 konulara uygulayarak, yeni ve farkl\u0131 sonu\u00e7lar elde etmi\u015ftir.\n\nNew Lanark'''daki \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Avrupa \u00e7ap\u0131nda ilgi g\u00f6rmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Fabrika i\u015fletmecili\u011finde sosyalizm fikirlerini, i\u015fbirli\u011fini artt\u0131r\u0131c\u0131 y\u00f6n\u00fcyle i\u015flemeye ba\u015flad\u0131. En ba\u015f\u0131ndan beri onu farkl\u0131 k\u0131lan \u00f6zelliklerinden olan, \"i\u015f\u00e7ilerine e\u011fitim sunma\"y\u0131 \u00e7ok daha geli\u015ftirerek devam ettirdi. Fabrikalarla ilgili kanun \u00f6nerisine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131 ba\u011fl\u0131 olmas\u0131na ve fabrika meselelerinin kanunla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131na g\u00f6sterdi\u011fi b\u00fcy\u00fck savunmaya ra\u011fmen, 1819'da ortaya \u00e7\u0131kan Factory Act (Fabrika Kanunu) onu hi\u00e7 de tatmin etmedi. Avrupa'n\u0131n ve \u0130ngiltere'nin bir\u00e7ok \u00f6nemli siyaset adam\u0131yla g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc, fikirlerini yaymak u\u011fra\u015f\u0131s\u0131 i\u00e7indeydi. \u0130\u015f sekt\u00f6r\u00fcndeki ortaya att\u0131\u011f\u0131 t\u00fcm yenilikler etraf\u0131nda ona sayg\u0131 duyan b\u00fcy\u00fck bir kitlenin olu\u015fmas\u0131na neden oluyordu. New Lanark \u00f6rnek bir i\u015fletme olarak ge\u00e7iyor, s\u0131kl\u0131kla bir\u00e7ok farkl\u0131 i\u015f kolundan ve makamdan lider insanlar taraf\u0131ndan ziyaret ediliyordu.New Lanark'ta yaratt\u0131\u011f\u0131 kom\u00fcnel sistemi yaymak i\u00e7in u\u011fra\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Ona g\u00f6re fakirli\u011fe ve i\u015f\u00e7i sorunlar\u0131na tek \u00e7\u00f6z\u00fcm onun bir filantropist, sosyalist reformlar\u0131ndan ge\u00e7iyordu. Ayr\u0131ca ziraat alan\u0131nda kooperatif\u00e7ili\u011fin kurulmas\u0131 i\u00e7in de \u00e7aba sarf ediyordu. \u0130\u015fletmecilik \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 planlar, belki de filantropist yanlar\u0131 y\u00fcz\u00fcnden b\u00fcy\u00fck bir ilgiyle kar\u015f\u0131land\u0131. Bir sosyal reformist olarak yolu a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f gibiydi, Londra'da d\u00fczenlenen b\u00fcy\u00fck bir mitingde her t\u00fcrl\u00fc dine ve dinsel forma olan kar\u015f\u0131tl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve nefretini a\u00e7\u0131k\u00e7a deklare edince toplumun ona bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 de\u011fi\u015fti. \u00c7o\u011funlu\u011fu muhafazak\u00e2r olan halk nezdindeki pop\u00fclaritesi d\u00fc\u015ft\u00fc, elit \u00e7evrelerde de ona olan ilgi azald\u0131. Yine de bunlar Owen'\u0131n fikirlerini ve \u00f6zg\u00fcvenini olumsuz etkilemedi, o h\u00e2l\u00e2 gitti\u011fi yola sonsuz bir inan\u00e7 besliyor, kendine ve fikirlerine fazlas\u0131yla g\u00fcveniyordu.\n\nKom\u00fcnel i\u015fletmecilik fikirlerini Amerika'da, New Harmony - Indiana'da ger\u00e7ekle\u015ftirebilme \u015fans\u0131 edindi. \u0130ki y\u0131ll\u0131k bir denemeden sonra i\u015fler yolunda gitmedi ve sonland\u0131r\u0131ld\u0131. Bu s\u0131ralarda s\u0131k\u0131 taraftar\u0131 ve \u00f6\u011frencisi Abram Combe de benzer bir proje alm\u0131\u015f ve sonu\u00e7 yine h\u00fcsran olmu\u015ftu.\n\n1828'de, ortaklar\u0131yla aras\u0131nda uzunca bir s\u00fcredir devam eden \u00e7eki\u015fme ve gerilim y\u00fcz\u00fcnden New Lanark ile olan t\u00fcm ba\u011flar\u0131n\u0131 kopartt\u0131. Amerika'dan Londra'ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde sosyalist fikirlerinin kampanyas\u0131na kald\u0131\u011f\u0131 yerden devam etti. Sonraki y\u0131llarda devam etti\u011fi sek\u00fcler ve sosyalist kampanya \u00f6zellikle i\u015f\u00e7i kesiminden ilgi g\u00f6rd\u00fc. Bu s\u0131ralarda baz\u0131 kom\u00fcnel i\u015fletme ve yap\u0131lanma denemelerinde yer ald\u0131. Bu denemelerden sadece bir tanesi bir s\u00fcre ba\u015far\u0131 sa\u011flayabildi.\n\nOwen'\u0131n \u00f6nemli bir yere sahip oldu\u011fu sosyalist ak\u0131mlar sayesinde 1830'larda \u0130ngiltere'deki ilk i\u015f\u00e7i sendikalar\u0131 ve ticaret odalar\u0131 kurulmaya ba\u015flad\u0131. Owen'\u0131n sosyal reformcu yakla\u015f\u0131m\u0131, i\u015f\u00e7i te\u015fkil\u00e2tland\u0131r\u0131lmas\u0131 ile ilgili fikirleri Owenizm olarak an\u0131l\u0131r. Daha k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015flardan beri din fikrine ve din\u00ee inan\u0131\u015flara kar\u015f\u0131t olsa ve nefret duysa da, hayat\u0131n\u0131n sonlar\u0131na do\u011fru b\u00fcy\u00fck bir tinselcilik (spiritualizm) taraftar\u0131 olmu\u015ftur.\n\n17 Kas\u0131m 1858'de Newtown'da \u00f6lm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\n1771-1858. 19. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131nda b\u00fcy\u00fck etki uyand\u0131ran \u00f6nc\u00fc \u00fctopyac\u0131 sosyalist. 1816'da New-Lanark fabrikas\u0131nda kendi denetiminde \u0130ngiltere'nin ilk ana okulunu a\u00e7t\u0131. \u0130nsan\u0131n yapt\u0131klar\u0131ndan sorumlu olmamas\u0131 ve \u00e7ocuklu\u011funda ald\u0131\u011f\u0131 etkiler Owen'\u0131n b\u00fct\u00fcn e\u011fitim ve sosyal reform felsefesinin temeliydi. En \u00f6nemli yap\u0131tlar\u0131: Memorials on Behalf of the Working Classes (\u00c7al\u0131\u015fan S\u0131n\u0131flar ad\u0131na \u0130ki \u00d6nerge), Lectures On An Entire New State of Society (T\u00fcm\u00fcyle Yeni bir Toplum Bi\u00e7imi Ad\u0131na Dersler), The Marriage System of the New Moral World (Yeni Ahlak D\u00fcnyas\u0131n\u0131n Evlilik Sistemi), Socialism or the Rational System of Society (Sosyalizm ya da Us\u00e7u Toplumsal Sistem), Life of Robert Owen written by himself (Robert Owen'in Kendi Kaleminden Hayat \u00d6yk\u00fcs\u00fc).\n\n Ba\u015fl\u0131ca eserleri \n the New View of Society the Book of the New Moral World Revolution in the Mind and Practice of the Human Race''\n\nKaynak\u00e7a \n\n \u0130ngilizce Vikipedi Robert Owen sayfas\u0131\n 1911 Encyclop\u00e6dia Britannica\n Rehber Ansiklopedisi\n - 24k\n\nBritanyal\u0131 sosyalistler\n1771 do\u011fumlular\n1858 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n\u00dctopyac\u0131lar", ", Amerikan yap\u0131m\u0131 Adjutant s\u0131n\u0131f\u0131ve AMS-218 s\u0131n\u0131f\u0131iki\u015fer may\u0131n tarama gemisi 1954-57 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Japonya\u2019ya transfer edildi. Asl\u0131nda son iki tekne Japonya i\u00e7in \u00f6zel olarak in\u015fa edilmi\u015fti. T\u00fcm gemiler hizmet s\u00fcrelerinin sonunda 1970-73 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 Tokumu Sen (\u7279\u52d9\uff4a\u8239 / \u00d6zel G\u00f6rev Gemisi, Liman Yard\u0131mc\u0131 Gemisi (YAS) olarak tekrar adland\u0131r\u0131ld\u0131. 1978 y\u0131l\u0131nda hizmet d\u0131\u015f\u0131 kalan teknelerden biri s\u00f6k\u00fcld\u00fc ve geri kalan \u00fc\u00e7 gemi Amerika Birle\u015fik Devletleri\u2019ne d\u00f6nd\u00fc. S\u0131n\u0131fa ait gemi isimleri ve borda numaralar\u0131 a\u015fa\u011f\u0131daki gibidir:\n\n Yashima (MSC-651) (1 Aral\u0131k 1954'te ABD Deniz Kuvvetleri AMS-144 may\u0131n tarama gemisi olarak South Coast firmas\u0131n\u0131n tersanesinde in\u015fa edildi. 16 Aral\u0131k 1954'te Japonya'ya devredildi. 2 Mart 1970'te s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek YAS-46 oldu. 1978'de g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131.) \n Hashima (MSC-652) (7 May\u0131s 1954'te ABD Deniz Kuvvetleri AMS-95 may\u0131n tarama gemisi olarak National Steel tersanesinde in\u015fa edildi. 3 Haziran 1955'te Japonya'ya devredildi.2 Mart 1970'te s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek YAS-47 oldu. 31 Mart 1976'da g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131.) \n Tsushima (MSC-653) (1 Temmuz 1956'da ABD Deniz Kuvvetleri AMS-255 may\u0131n tarama gemisi olarak Steven Brothers firmas\u0131n\u0131n tersanesinde in\u015fa edildi. 18 Temmuz 1956'da Japonya'ya devredildi. 1 Mart 1973'te s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek YAS-60 oldu. 20 Mart 1978'de g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131.)\n Toshima (MSC-654) (28 Ocak 1957'de ABD Deniz Kuvvetleri AMS-258 may\u0131n tarama gemisi olarak Steven Brothers firmas\u0131n\u0131n tersanesinde in\u015fa edildi. 1 \u015eubat 1957'de Japonya'ya devredildi. 2 Temmuz 1973'te s\u0131n\u0131f\u0131 de\u011fi\u015ftirilerek YAS-61 oldu. 20 Mart 1978'de g\u00f6revden ayr\u0131ld\u0131.)\n\nNot\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Japon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri may\u0131n harbi gemileri\n Japon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri", "K\u0131m\u0131z (; ), k\u0131srak s\u00fct\u00fcn\u00fcn fermente edilmesiyle elde edilen geleneksel i\u00e7ecek. Orta Asya bozk\u0131rlar\u0131nda ya\u015fayan K\u0131rg\u0131z, Ba\u015fkurt, Kazak, Yakut, Uygur ve \u00d6zbek gibi T\u00fcrk halklar\u0131 ve Mo\u011follar aras\u0131nda bug\u00fcn de \u00f6nemli bir i\u00e7ecektir. S\u00fct \u015fekerince zengin olan k\u0131srak s\u00fct\u00fcnden \u00eem\u00e2l edilen k\u0131m\u0131z, beyaz\u0131ms\u0131 bir s\u0131v\u0131d\u0131r. \u00c7ok eski bir tarihi vard\u0131r. \u0130lk olarak Orta Asya\u2019da T\u00fcrkistan ve Mo\u011folistan taraflar\u0131nda ya\u015fayan kavimlerce i\u00e7ilmi\u015ftir.\n\nK\u0131m\u0131z, benzeri s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri gibi, belirli bir mikroorganizma toplulu\u011funun faaliyeti sonucunda meydana gelir. Bu topluluk s\u00fct asidi bakterileri (Lactobacillus bulgaricus, streptococcus) ve mayalardan (torula kumys) ibarettir. Bu mikroorganizmalar a\u015f\u0131land\u0131klar\u0131 s\u00fctte s\u00fct \u015fekerine etki yaparak asit, alkol ve CO2 \u00e7\u0131kar\u0131rlar. A\u00e7\u0131k kaplarda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in \u00eem\u00e2l s\u0131ras\u0131nda CO2\u2019nin \u00e7o\u011fu u\u00e7ar. Alkol miktar\u0131 kefirden \u00e7oktur. Asit ikisinde de ayn\u0131d\u0131r. Ayr\u0131ca insana g\u00fc\u00e7 verici bir etkisi vard\u0131r.\n\nK\u0131m\u0131zda albumin ve kazein par\u00e7alanmas\u0131 olur. Pepton miktar\u0131 kefirdekinin 10 misli kadard\u0131r. Kazein \u00e7ok ufak par\u00e7ac\u0131klar h\u00e2lindedir. Bunun sebebi iyi ve s\u0131k kar\u0131\u015ft\u0131rmad\u0131r. Kokusu yay\u0131k ayran\u0131 veya ek\u015fi peynir suyunu and\u0131r\u0131r. \u00c7alkalan\u0131nca k\u00f6p\u00fcr\u00fcr.\n\nK\u0131m\u0131z\u0131n bile\u015fimi, yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 hammaddeye, i\u015fleni\u015f \u015fekline g\u00f6re az \u00e7ok farkl\u0131l\u0131k g\u00f6sterir. Laktik asit ve alkol miktar\u0131na g\u00f6re \u00e7e\u015fitli tiplerde i\u015flenir. Zay\u0131f, normal ve sert k\u0131m\u0131zlardaki asit ve alkol durumu \u015f\u00f6yledir:\n\nZay\u0131f k\u0131m\u0131z tipi, Laktik asit (%) = 0.7, Etil alkol (%) = 1.0\n\nNormal k\u0131m\u0131z tipi, Laktik asit (%) = 1.1, Etil alkol (%) = 1.8\n\nSert k\u0131m\u0131z tipi, Laktik asit (%) = 1.8, Etil alkol (%) = 2.5\n\nK\u0131m\u0131z hakk\u0131nda bir\u00e7ok propaganda yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu y\u00fczden bir zamanlar ra\u011fbet g\u00f6rm\u00fc\u015f, fakat yo\u011furt rekabeti kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00f6nemini \u00e7ok yerde kaybetmi\u015ftir. H\u00e2l\u00e2 buna de\u011fer veren \u00fclkelerin ba\u015f\u0131nda Rusya gelmektedir. Hammadde ihtiyac\u0131n\u0131 kar\u015f\u0131lamak i\u00e7in \u00e7ok say\u0131da hara bulunmakta ve s\u0131rf bu i\u015f i\u00e7in yakla\u015f\u0131k 250 bin civar\u0131nda k\u0131srak yeti\u015ftirilmektedir.\n\nT\u00fcrk Mitolojisinde K\u0131m\u0131z \nEski T\u00fcrk topluluklar\u0131n pek \u00e7o\u011funda k\u0131m\u0131z kutsal bir i\u00e7ecek olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f, kurban amac\u0131yla iyelere ve tanr\u0131lara sunulmu\u015ftur. Bu rit\u00fceller genellikle sa\u00e7\u0131 sa\u00e7ma \u015feklinde ger\u00e7ekle\u015fmi\u015ftir. Do\u011fadaki iyeleri ya da di\u011fer do\u011fa\u00fcst\u00fc varl\u0131klar\u0131 memnun etmek i\u00e7in bir miktar k\u0131m\u0131z ate\u015fe, topra\u011fa ya da suya d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nYakut T\u00fcrklerinin en b\u00fcy\u00fck tanr\u0131lar\u0131 i\u00e7in ger\u00e7ekle\u015ftirdikleri festivalde tanr\u0131n\u0131n iste\u011fi \u00fczerine k\u0131m\u0131z i\u00e7ilir. Gen\u00e7ler sarho\u015f olup \u015fark\u0131lar s\u00f6yledikten sonra e\u011flenceler son bulur.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n \n\nMayalanm\u0131\u015f i\u00e7kiler\nS\u00fct \u00fcr\u00fcnleri\nMo\u011fol mutfa\u011f\u0131\nK\u0131m\u0131z", "K\u0131rba, eski zamanlarda s\u0131k\u00e7a kullan\u0131lan k\u00f6seleden yap\u0131lan bir nevi su kab\u0131.\n\nBu i\u015f i\u00e7in haz\u0131rlanan k\u00f6sele, d\u00f6rt k\u00f6\u015fe bir tahtan\u0131n \u00fczerine demir \u00e7emberlerle tutturulurdu. Yukar\u0131 do\u011fru gittik\u00e7e daralan k\u0131rbalar\u0131n bir metreye yak\u0131n boylar\u0131 olurdu. A\u011f\u0131z k\u0131s\u0131mlar\u0131 iyice dar olup, sebillerde kullan\u0131lanlar\u0131na musluk tak\u0131l\u0131rd\u0131. Sakalar\u0131n kulland\u0131klar\u0131 k\u0131rbalar\u0131n a\u011f\u0131zlar\u0131 me\u015fin ile ba\u011flan\u0131r, a\u011f\u0131zdan dibe kadar uzanan bir kol ile ta\u015f\u0131n\u0131rd\u0131. Bunlar omuza tak\u0131larak istenilen yere g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcrd\u00fc.\n\nAtlar\u0131n iki yan\u0131na konulan k\u0131rbalarla da su ta\u015f\u0131n\u0131rd\u0131. B\u00f6yle su ta\u015f\u0131yan sakalara, \u201catl\u0131 saka\u201d denirdi. At\u0131n iki yan\u0131na as\u0131lan k\u0131rbalar me\u015fin kovalarla doldurulur, hortum sokarak bo\u015falt\u0131l\u0131rd\u0131. Eskiden bunlarla mahalle aralar\u0131nda su ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi, kervan ve asker\u00ee nakliyatta da bunlardan istif\u00e2de edilirdi.\n\nK\u0131rba ile su ta\u015f\u0131yanlara, \u201ck\u0131rbac\u0131\u201d denir. S\u00fcmerler taraf\u0131ndan icat edildi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\nAnadolunun baz\u0131 y\u00f6relerinde toprak testi olarak yap\u0131lan ve ayr\u0131ca ibri\u011fi bulunan su kaplar\u0131na da K\u0131rba\u00e7\u00e7a(K\u0131rm\u0131\u00e7\u00e7a) denilir.\n\nAletler\nAntika", "Yunan mitolojisinde, Penia fakirli\u011fin tecess\u00fcm\u00fcd\u00fcr (cismanile\u015fmesi). \u00d6zellikle fakirler taraf\u0131ndan tap\u0131l\u0131rd\u0131. Tanr\u0131lar\u0131n yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u015f\u00f6lende Porus ile evlenmi\u015ftir. Baz\u0131 kaynaklarda, Eros'un, Penia ile Porus'un \u00e7ocu\u011fu oldu\u011fu s\u00f6ylenir.\n\nYunan tanr\u0131\u00e7alar\u0131", "Porus veya Poros, (Eski Yunanca: \u03a0\u03cc\u03c1\u03bf\u03c2) klasik Yunan edebiyat\u0131nda yer alan \"bolluk\" ve \"bereket\" anlamlar\u0131na gelen bir fig\u00fcr.\n\nPlaton'un Symposion adl\u0131 eserinde Porus, beceriklili\u011fin ya da uygunlu\u011fun ki\u015file\u015ftirilmesiydi. Afrodit'in do\u011fum g\u00fcn\u00fcnde i\u00e7ti\u011fi nektardan dolay\u0131 sarho\u015fken Penia taraf\u0131ndan ba\u015ftan \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131. Penia, onunla olan birlikteli\u011finden Eros'u do\u011furdu. Porus, Metis'in o\u011fluydu. Diotima adl\u0131 karaktere g\u00f6re Eros, annesi y\u00fcz\u00fcnden sonsuza kadar muhta\u00e7 bir haldedir.\n\nKaynak\u00e7a \n\nYunan tanr\u0131lar\u0131", "Allah'\u0131n isimleri (), \u0130slam toplumunda, Kur'an ve hadislerde Allah'a iz\u00e2fe edilen fiil veya s\u0131fatlardan t\u00fcretilmi\u015f veya do\u011frudan Allah'\u0131 ifade amac\u0131yla kullan\u0131lm\u0131\u015f olan isimlerdir. Yaln\u0131zca Kur'an'da ge\u00e7en ilahi isimler y\u00fczden fazlayken hadislerde Allah'a atfedilen ba\u015fka isimler de bulunmaktad\u0131r. Geni\u015f anlam\u0131yla esm\u00e2\u00fc'l-h\u00fcsn\u00e2 kavram\u0131 bu adlar\u0131n hepsini kapsasa da terim anlam\u0131yla daha \u00e7ok doksan dokuz ismi i\u00e7erdi\u011fi kabul edilir ve buna mukabil T\u00fcrk\u00e7ede \u00e7o\u011funlukla Allah'\u0131n 99 ismi \u015feklinde bilinir.\n\nKur'an'da isimleri an\u0131lan peygamberler ve bunlar\u0131n kitaplar\u0131 kendilerini s\u0131kl\u0131kla Yehova'ya ba\u011flamalar\u0131na ra\u011fmen \u0130slam'da Yahve/Yehova ismi kullan\u0131lmaz ve bilinmez. Kur'an'da Cebrail, Mikail gibi melek isimleri di\u011fer \u0130brahim\u00ee dinlerde oldu\u011fu gibi El (ya da \u0130l) ile ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131rlar. Kur'an'da da ge\u00e7en ve \u0130slam'da geleneksel olarak dualara ba\u015flarken kullan\u0131lan Allahumme, \u0130branice (olas\u0131l\u0131kla) Elohim kelimesinin Arap\u00e7a telaffuzundan ibaret bir kelimeydi. Elohim \u0130branicede \"majesteleri!\" ifadesinde oldu\u011fu gibi y\u00fcceltme ama\u00e7l\u0131 \u00e7o\u011ful (\"Tanr\u0131lar!\" gibi) olarak kullan\u0131lmaktayd\u0131.\n Yahudilikte Yahve yerine kullan\u0131lan isimlerden olan Rab (efendi, a\u011fa) kelimesi de Kur'an'da s\u0131kl\u0131kla Allah i\u00e7in kullan\u0131l\u0131r. Yahve yerine kullan\u0131lan kelimelerin On Emir aras\u0131nda bulunan \"Tanr\u0131n Yahve'nin ad\u0131n\u0131 bo\u015f yere a\u011fz\u0131na almayacaks\u0131n, Yoksa Yahve bunu cezas\u0131z b\u0131rakmayacak\" ifadesi ile ba\u011flant\u0131l\u0131 olarak Yahudiler aras\u0131nda yerle\u015fti\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcyor. Kuran'da Allah i\u00e7in en s\u0131k kullan\u0131lan isim/s\u0131fatlardan bir di\u011feri de (Arap k\u00f6kenli olmayan) Rahman'd\u0131r. Bu s\u0131fat teriminin (Rahmanan/Rahman) bilinen en eski kullan\u0131m\u0131 Akadca ve Aramice'de Hadad'a adanm\u0131\u015f bir yaz\u0131tta bulunur.\n\n\u0130nan\u0131\u015f \n\n\u0130slam mistisizminde belirli say\u0131da tekrar edilerek \u015fifac\u0131l\u0131kta, seyr-i s\u00fclukta, dualar\u0131n kabul\u00fc, nazar ve b\u00fcy\u00fc bozma tedavilerinde kullan\u0131l\u0131r. Kuran'da rakam olarak yer almaz. \u0130slam toplumunda Allah\u2019\u0131n isimleri bu 99 isimden ibaret de\u011fildir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda \u015eafi, Kafi, Hannan, Mennan, H\u00fcda, mehterde Hazret-i Yezdan, Yunus Emre \u015fiirlerinde \u00c7alab gibi isimler de Allah\u2019 i\u00e7in kullan\u0131l\u0131rlar.\n\nAllah Yarat\u0131c\u0131n\u0131n \u00f6zel ismi kabul edilir ve di\u011fer isimler O'na izafe edilir. \"Allah gafurdur, rahimdir\" denildi\u011finde bu isim-s\u0131fatlar\u0131n fiilleri de O'na isnat edilerek \"Allah rahmet etti\" veya etsin \u015feklinde kullan\u0131l\u0131r.\n\nKaynaklarda \nKur'an'da de\u011fi\u015fik ayetlerde bu deyim kullan\u0131l\u0131r:\n\n\"En g\u00fczel isimler Allah\u2019\u0131nd\u0131r. O\u2019na o g\u00fczel isimleriyle dua edin ve O\u2019nun isimleri hakk\u0131nda ger\u00e7e\u011fi \u00e7arp\u0131tanlar\u0131 b\u0131rak\u0131n.\" (\u00c2raf-180)\n\n\"De ki: ister Allah diye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n, ister Rahman diye \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n. Hangisiyle \u00e7a\u011f\u0131r\u0131rsan\u0131z \u00e7a\u011f\u0131r\u0131n, nihayet en g\u00fczel isimler O\u2019nundur.\" (\u0130sra-110)\n\n\"Allah, kendisinden ba\u015fka hi\u00e7bir il\u00e2h bulunmayand\u0131r. En g\u00fczel isimler O\u2019nundur.\" (Taha-8)\n\n\"O, yaratan, yoktan var eden, \u015fekil veren Allah\u2019t\u0131r. G\u00fczel isimler O\u2019nundur. G\u00f6klerdeki ve yerdeki her \u015fey O\u2019nu tesbih eder. O, g\u00fc\u00e7 sahibidir, h\u00fck\u00fcm ve hikmet sahibidir.\" (Ha\u015fr-24)\n\nHadislerde:\n\n\"Allah'\u0131n 99 ismi vard\u0131r. Y\u00fczden bir eksik. Kim bunlar\u0131 sayarsa cennete girer. O tektir, teki sever.\"\n\n99 ismin metne ravi taraf\u0131ndan eklendi\u011fi, yani hadisin m\u00fcdrec oldu\u011fu ifade edilmi\u015ftir. \u0130bn-i Mace'nin de 99 isimden olu\u015fan listesi bulunur ve bu iki ravinin listeleri birbirinden farkl\u0131d\u0131r. Her iki ravinin farkl\u0131 isimlerinin toplam\u0131 125 rakam\u0131n\u0131 vermektedir. Esma-\u00fcl H\u00fcsna ile ilgili yaz\u0131lan eserlerin hemen hepsinde Tirmizi'nin rivayeti esas al\u0131nm\u0131\u015f ve M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131nda me\u015fhur olmu\u015ftur.\n\nTerc\u00fcme edilmesi, etimoloji ve mitolojik etkile\u015fimler \n(Ayr\u0131ca bak\u0131n\u0131z: Ki\u015fisel tanr\u0131, Arap mitolojisi, meal)\n\nKur'an'da da kullan\u0131lan isimlerin bir k\u0131sm\u0131 yabanc\u0131 k\u00f6kenli olmakla birlikte y\u00f6resel s\u00f6yleyi\u015f ve yeni anlamsal y\u00fcklemelerle Arapla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f (Muarreb) isimlerden olu\u015fur; Allah, Rahman, Halik, Malik, Hakem, Hannan, Sultan, Kebir, Fat\u0131r, Fettah, Rab, Hadi, Tevvab, Musavvir, Kudd\u00fcs vb. \u0130thal s\u00f6zc\u00fcklerden olu\u015fan isimlere terc\u00fcmelerde verilen farkl\u0131 ve yer yer zorlama anlamlar ile, baz\u0131 isimler de insani s\u0131fatlardan ar\u0131nd\u0131rmalar (tenzih) ve tanr\u0131 a\u015fk\u0131 i\u00e7eren mistik \u00f6geler ilave edilirler. Ahad, Samed, Rahman, Hannan, Mennan birincilere, ikinci gruba da m\u00fctekebbir, m\u00fcmin, tevvab, \u015fekur, celil gibi isimler \u00f6rnek g\u00f6sterilebilir. M\u00fcmin, ismi fail oldu\u011fu ve g\u00fcvenen, inanan anlam\u0131na geldi\u011fi halde ismi mef'ul olarak g\u00fcvenilen anlam\u0131 verilir. Ayn\u0131 durum tevbekar anlam\u0131na gelen Tevvab, \u00e7ok \u015f\u00fckreden anlam\u0131na gelen \u015eekur i\u00e7in de ge\u00e7erlidir.\n\nBu isimlerden baz\u0131lar\u0131 insans\u0131 \u00f6zellikler ta\u015f\u0131r: M\u00fcntakim (intikam alan), M\u00fctekebbir (kibirlenen), Sabur (sab\u0131rl\u0131), Celil (\u00d6fkeli) vb.\n\n\u0130slam'da Allah i\u00e7in kullan\u0131lan Ahad, Samed, Aziz, Rahman, Malik, Vedud gibi isimler \u0130slam \u00f6ncesinde Ortado\u011fu veya kom\u015fular\u0131nda tap\u0131n\u0131lan Anat, \u015eama\u015f, Aziz, Rahman, Molek, Wedd gibi tanr\u0131 isimleri ile benze\u015fir. Allah ve put isimleri aras\u0131nda g\u00f6ze \u00e7arpan bu ili\u015fkiye dillerin evrimini inceleyen antropolojik ara\u015ft\u0131rmalar\u0131n aksine olarak \u0130slami teorisyenlerce put isimlerinin Allah'\u0131n isimlerinden t\u00fcretildi\u011fi \u015feklinde a\u00e7\u0131klamalar getirilir. Muazzez \u0130lmiye \u00c7\u0131\u011f put isimlerinin Allah'\u0131n isimlerinden say\u0131lmas\u0131n\u0131n tek tanr\u0131c\u0131l\u0131\u011fa giden yolda ger\u00e7ekle\u015ftirilen de\u011fi\u015fimlerden birisi oldu\u011funu kaydeder. O\u2019na g\u00f6re \u00e7ok tanr\u0131c\u0131 olan S\u00fcmerler daha sonra bu tanr\u0131lar\u0131n isimlerini Marduk \u00fczerinde toplarlar ve Marduk\u2019un 50 kadar ismi olur. \u0130lmiye \u00e7\u0131\u011f ayn\u0131 e\u011filimin Allah\u2019\u0131n isimleri konusunda da ya\u015fand\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6yler ve bir ara\u015ft\u0131rmac\u0131n\u0131n Ahad ve Samed isimlerinin Allah\u2019a atfedilmesi konusundaki analizini aktar\u0131r.\n\nAllah'\u0131n isimleri\n\nEsm\u00e2\u00fc'l-H\u00fcsn\u00e2\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \nYahudilikte Tanr\u0131 isimleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Esma\u00fcl h\u00fcsna \n\nAllah'\u0131n 99 ismi", "3ivx \"3ivx Technologies\" taraf\u0131ndan geli\u015ftirilmi\u015f g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr.\n\n3ivx (\"T\u0131riv-eks\" olarak okunur) MPEG-4 uyumlu veri ta\u015f\u0131ma dosyalar\u0131 \u00fcretmebilmeye izin veren \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fc tak\u0131m\u0131d\u0131r. Daha az i\u015flemci g\u00fcc\u00fc kullan\u0131m\u0131 ihtiyac\u0131n\u0131 gidermek i\u00e7in genellikle g\u00f6m\u00fcl\u00fc sistemlerde kullan\u0131lacak bi\u00e7imde geli\u015ftirmi\u015ftir. 3ivx Microsoft *.asf, *.avi ve Apple'\u0131n Quicktime ta\u015f\u0131ma bi\u00e7imlerini kullanabilmek i\u00e7in farkl\u0131 eklenti ve s\u00fczge\u00e7ler sunar. Ayr\u0131ca basit *.mp4 veri ta\u015f\u0131mas\u0131na izin verir ve ses olu\u015fturmas\u0131 i\u00e7in AAC bi\u00e7imini sunar.\n\nResm\u00ee \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler ve kodlay\u0131c\u0131lar Microsoft Windows, Mac OS ve BeOS, geli\u015ftirilmesi durmu\u015f Amiga ve Linux platformlar\u0131na sa\u011flan\u0131r. Ek olarak, ffmpeg 3ivx'i \u00e7\u00f6zebilir.\n\n\u015eirketin Haiku i\u015fletim sistemi deste\u011fi dikkate de\u011fer. 2005 y\u0131l\u0131ndan itibaren sadece Haiku \u015firketine destek vermektedirler.\n\n3ivx'in bir di\u011fer \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi ise Internet \u00fczerinden ta\u015f\u0131ma destek vermesidir, bu .avi bi\u00e7imi ile dolays\u0131z olarak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n \u00c7\u00f6z\u00fcc\u00fclerin listesi\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n 3ivx Resmi sitesi \n\nG\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler", "Kemalpa\u015fa a\u015fa\u011f\u0131daki anlamlara gelebilir:\n\n Mustafa Kemal Pa\u015fa - Mustafa Kemal Atat\u00fcrk\n\nYerle\u015fim yerleri \n Mustafakemalpa\u015fa - Bursa ili il\u00e7esi\n Kemalpa\u015fa, Artvin - Artvin ili il\u00e7esi\n Kemalpa\u015fa, \u0130zmir - \u0130zmir ili il\u00e7esi\n Kemalpa\u015fa, Tokat - Tokat ili merkez il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 k\u00f6y\n Kemalpa\u015fa, Ba\u011fc\u0131lar - \u0130stanbul ili Ba\u011fc\u0131lar il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n Kemalpa\u015fa, Fatih - \u0130stanbul ili Fatih il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n Kemalpa\u015fa, K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece - \u0130stanbul ili K\u00fc\u00e7\u00fck\u00e7ekmece il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n\nDi\u011fer \n Kemalpa\u015fa Camii, \u0130stanbul ili Fatih il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 Aksaray semtinde cami\n Kemalpa\u015fa tatl\u0131s\u0131, tatl\u0131 t\u00fcr\u00fc", "Cinepak, Radius Inc taraf\u0131ndan geli\u015ftirilen bir g\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcd\u00fcr, 1x (150 kilobayt/saniye) CD-ROM h\u0131z\u0131 oran\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fabilmek i\u00e7in \u00fcretilmi\u015ftir.\n\nQuickTime'\u0131n ve Microsoft Video for Windows'un eski s\u00fcr\u00fcmlerinin ilk \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcs\u00fcyd\u00fc, fakat daha sonra yerini Sorenson Video, Intel Indeo, ve en \u00e7ok da MPEG-4 bi\u00e7imine kapt\u0131rd\u0131. Yine de Cinepak ile kodlanm\u0131\u015f filmler bir\u00e7ok \u00e7al\u0131c\u0131 taraf\u0131ndan hala destekleniyor.\n\nCinepak temeli vekt\u00f6r miktar\u0131 \u00f6l\u00e7meye (ing. vector quantization) dayan\u0131r, genellikle yava\u015f i\u015flemciye sahip bilgisayarda kullan\u0131l\u0131r.\n\nG\u00f6r\u00fcnt\u00fc \u00e7\u00f6z\u00fcc\u00fcler", "Syedra, Antalya il s\u0131n\u0131rlar\u0131 Alanya il\u00e7esi yak\u0131nlar\u0131ndaki antik kent. Alanya'n\u0131n 20 kilometre do\u011fusundad\u0131r. Alanya Arkeoloji M\u00fczesi'nin K\u00fclt\u00fcr ve Turizm Bakanl\u0131\u011f\u0131, K\u00fclt\u00fcr Varl\u0131klar\u0131 ve M\u00fczeler Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc izni ve deste\u011fiyle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclen Syedra Antik Kenti'nde kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 ilk olarak 1994-1999 tarihleri aras\u0131nda yap\u0131lm\u0131\u015f ve kaz\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sonunda \u00e7\u0131kan veriler \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131nda, kent tarihinin M\u00d6 7. y\u00fczy\u0131la kadar uzand\u0131\u011f\u0131 ve iskan faaliyetlerinin oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. \n\nVarl\u0131\u011f\u0131n\u0131 13. y\u00fczy\u0131la kadar s\u00fcrd\u00fcren kentte, halen k\u0131smen ayakta olan yap\u0131lar aras\u0131nda kent giri\u015fine an\u0131tsal kap\u0131dan girilmektedir. Kentin \u00e7evresi surlarla (Akropolis) \u00e7evrilidir. Do\u011fal su kaynaklar\u0131ndan kanal sistemi ile beslenen ve i\u00e7i s\u0131val\u0131 su sarn\u0131\u00e7lar\u0131 antik \u00e7a\u011f'dan g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kalan yap\u0131lar aras\u0131ndad\u0131r. Kent i\u00e7indeki mimari bi\u00e7imde yap\u0131lm\u0131\u015f bir ma\u011farada kayaya oyulmu\u015f ni\u015fin \u00e7evresi freskolarla s\u00fcsl\u00fc b\u00f6l\u00fcm\u00fcn dinsel ama\u00e7la kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 saptanm\u0131\u015ft\u0131r. Ma\u011fara, vaftiz ma\u011faras\u0131 ad\u0131yla da an\u0131lmaktad\u0131r. Antik kent \u00e7evresinde Yap\u0131lan y\u00fczey \u00e7al\u0131\u015fmalarda Kentin do\u011fusunda g\u00f6rkemli bir hamam kal\u0131nt\u0131s\u0131 bulunmaktad\u0131r. Yap\u0131lan arkeolojik \u00e7al\u0131\u015fmalar Hamam\u0131n zemininde yer yer mozaik s\u00fcslemeler g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nGeni\u015f bir alana yay\u0131lan kentin g\u00fcneydo\u011fusunda 10 metre geni\u015fli\u011finde 250 metre uzunlu\u011funda g\u00f6rkemli s\u00fctunlu cadde uzanmaktad\u0131r. Caddenin kuzeyinin g\u00f6lge sa\u011flamak i\u00e7in s\u00fctunlar\u0131n ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ah\u015fap bir \u00e7at\u0131 ile kapl\u0131 ve \u00f6rt\u00fcl\u00fc oldu\u011fu g\u00f6r\u00fclmektedir. Antik kent g\u00fcneyinin ise ta\u015f d\u00f6\u015femeli a\u00e7\u0131k yol \u015feklinde d\u00fczenlendi\u011fi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Antik yerle\u015fimde Sportif oyun ve yar\u0131\u015fmalarla ilgili bilgiler i\u00e7eren \u00e7ok say\u0131da yaz\u0131t kal\u0131nt\u0131s\u0131ndan kentin antik \u00e7a\u011f\u0131n b\u00f6lgedeki \u00f6nemli spor merkezlerinden biri oldu\u011funu g\u00f6stermektedir. \n\nKentin \u00f6teki ve di\u011fer mekanlar\u0131 aras\u0131nda tap\u0131nak kal\u0131nt\u0131lar\u0131, tiyatro basamaklar\u0131, k\u0131smen ayakta duran akropol, kent d\u0131\u015f\u0131nda kalan nekropol alan\u0131, kent agoras\u0131 ve konut kal\u0131nt\u0131lar\u0131 say\u0131labilir derecede harabe konumunda g\u00f6r\u00fclmektedir.\n\nCo\u011frafi Konumu \nSyedra antik yerle\u015fimi co\u011frafi konumu antik kaynaklarda belirtildi\u011fi \u00fczere Kilikia B\u00f6lgesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 bat\u0131da Korakesion (Alanya) kentinden ba\u015flar ve do\u011fuda \u0130skenderun K\u00f6rfezi\u2019ne kadar uzanmaktad\u0131r. Kuzeyden Toros Da\u011flar\u0131 ile ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015f olan Kilikia B\u00f6lgesi, Da\u011fl\u0131k Kilikia (Kilikia Thrakheia) ve Oval\u0131k Kilikia (Kilikia Pedias) olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r.\nG\u00fcn\u00fcm\u00fcz \u00c7ukurova\u2019s\u0131, Mersin ve Adana \u00e7evresi Oval\u0131k, Mersin\u2019den Alanya\u2019ya kadar olan b\u00f6lge ise Da\u011fl\u0131k Kilikia olarak adland\u0131r\u0131lmakta, Syedra kenti de Da\u011fl\u0131k Kilikia olarak adland\u0131r\u0131lan, Oval\u0131k Kilikia\u2019ya g\u00f6re daha engebeli olan bu b\u00f6lgede,\nKilikia-Pamphylia s\u0131n\u0131r\u0131nda yer almaktad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla kentin hangi b\u00f6lgeye dahil oldu\u011fu konusunda belirsizlikler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Eski\u00e7a\u011fda b\u00f6lge s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n her daim keskin \u00e7izgilerle belirlenemiyor olmas\u0131, s\u0131n\u0131rlar\u0131n sava\u015flar veya diplomasi yoluyla s\u00fcrekli de\u011fi\u015fmesi ayr\u0131ca Antik d\u00f6nem yazarlar\u0131n\u0131n Syedra hakk\u0131nda verdikleri bilgilerin \u00e7ok k\u0131s\u0131tl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle bu konu hakk\u0131nda net bir kan\u0131ya varmak zorla\u015fmaktad\u0131r. Bu sebeple baz\u0131 yazarlar kenti Pamphylia s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde anarken, baz\u0131lar\u0131 kentin Kilikia\u2019da oldu\u011funu savunmu\u015f, baz\u0131 yazarlar ise kentin Isauria B\u00f6lgesi\u2019ne dahil oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015flerdir. Strabon, Geographika\u2019da Syedra\u2019dan bahsetmezken, Kilikia-Pamphylia s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131n Korakesion kenti oldu\u011funu, Kilikia Thrakheia\u2019n\u0131n Korakesion\u2019dan ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00f6ylemektedir. ki bu durumda Syedra Kilikia B\u00f6lgesi\u2019nde kalmaktad\u0131r. Cladius Ptolemaios ise Geographia adl\u0131 eserinde Syedra\u2019y\u0131 Pamphylia kentleri listesi i\u00e7inde g\u00f6stermi\u015f, hatta Kilikia B\u00f6lgesi\u2019nin de Syedra\u2019dan itibaren ba\u015flad\u0131\u011f\u0131n\u0131 belirtmi\u015ftir. 6. y\u00fczy\u0131l co\u011frafyac\u0131lar\u0131ndan Stephanos Byzantinos\u2019un Ethnica ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi eserinde ise Syedra kenti Isauria s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde g\u00f6sterilmi\u015ftir.Yine MS 6.y\u00fczy\u0131lda ya\u015fam\u0131\u015f olan co\u011frafyac\u0131 Hierocles, Synecdemus ad\u0131ndaki Do\u011fu Roma \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun t\u00fcm idari b\u00f6lge ve \u015fehirlerini listeledi\u011fi kitab\u0131nda Syedra\u2019n\u0131n Pamphylia s\u0131n\u0131rlar\u0131nda yer ald\u0131\u011f\u0131n\u0131 yazm\u0131\u015ft\u0131r28. Ancak kent g\u00fcn\u00fcm\u00fcz bilim insanlar\u0131 taraf\u0131ndan Kilikia s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde kabul edilmektedir.\n\nTarih\u00e7e \nKent tarihi hakk\u0131ndaki en net bilgiler Roma \u0130mparatoru Septimus Severus'un \u0130sa'dan sonra 194 y\u0131l\u0131nda kente g\u00f6nderdi\u011fi te\u015fekk\u00fcr mektubundan haz\u0131rlanan yaz\u0131ttan anla\u015f\u0131lmaktad\u0131r. Alanya M\u00fczesi'nde sergilenen yaz\u0131t ; \u0130mparator, kente sald\u0131ran haydutlar ve dinsizlere kar\u015f\u0131 direnen Syedra halk\u0131n\u0131 kutlamaktad\u0131r.\n\nAyr\u0131ca kent tarihi ile ilgili di\u011fer ar\u015fivlenmi\u015f n\u00fcmismatik bulgular neticesinde de\u011ferlendirildi\u011finde Antik kenti MS 14-17 y\u0131llar\u0131 aras\u0131 hakimiyet s\u00fcren Roma \u0130mparatoru Tiberius d\u00f6neminde kentin kendi ad\u0131na bast\u0131\u011f\u0131 sikkelerde kar\u015f\u0131m\u0131za \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.\n\nAntik kent yap\u0131lar\u0131\n\nS\u00fctunlu cadde \nSyedra\u2019n\u0131n do\u011fusundaki sur duvar\u0131ndan ba\u015flayarak bat\u0131ya do\u011fru uzanan, 250 metre uzunlu\u011fundaki bu cadde, kentin g\u00fcn\u00fcm\u00fczde ayakta kalan en \u00f6nemli yap\u0131s\u0131d\u0131r. Yollar\u0131 kire\u00e7 ta\u015f\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olan bu caddenin kuzey, do\u011fu ve bat\u0131 duvarlar\u0131nda s\u0131ral\u0131 d\u00fckkanlar yer almaktad\u0131r. Caddenin ortas\u0131nda 10 metre y\u00fcksekli\u011finde bir duvar bulunmakta, yine caddenin ortas\u0131na yak\u0131n bir yerde bir s\u0131ra s\u00fctun bulunmaktad\u0131r ve bu s\u00fctunlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131 sa\u011flam kalm\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fct\u00fcnlar aras\u0131 mesafe 2.75 metredir ve s\u00fctun kaideleri Ion stilindedir.\n\nAkropolis \nEtraf\u0131 surlarla \u00e7evrili olan Syedra akropol\u00fcnde yan yana \u00fc\u00e7 mekandan olu\u015fan bir yap\u0131 bulunmu\u015ftur. Bu yap\u0131n\u0131n MS 3. y\u00fczy\u0131l sonras\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Duvarlar\u0131 moloz, ostotek par\u00e7alar\u0131, har\u00e7, kiremit ve birtak\u0131m yaz\u0131t par\u00e7alar\u0131ndan olu\u015fan yap\u0131n\u0131n, kentte bulunan yaz\u0131tlar\u0131n as\u0131l bulundu\u011fu yer oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Akropoliste \u201cKule\u201d olarak adland\u0131r\u0131lan bir yap\u0131 bulunmaktad\u0131r ve bu yap\u0131n\u0131n g\u00fcney duavr\u0131nda daha \u00f6nce Bean ve Mitford\u2019un bahsetmi\u015f oldu\u011fu \u201cKehanet Yaz\u0131t\u0131\u201d bulunmu\u015ftur. Klaros Kehanet Merkezi\u2019nden al\u0131nan kehanetin yaz\u0131l\u0131 oldu\u011fu bu yaz\u0131t b\u00f6lgede ya\u015fanan olaylar\u0131 ve Syedra\u2019n\u0131n durumunu a\u00e7\u0131k\u00e7a g\u00f6sterdi\u011finden olduk\u00e7a \u00f6nemlidir.\n\nBazilika \nKentin bat\u0131s\u0131nda, ana giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda dikd\u00f6rtgen planl\u0131 bir yap\u0131 kal\u0131nt\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. MS 4. y\u00fczy\u0131la ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen bu yap\u0131n\u0131n hem kuzey hem de g\u00fcneyinde yer alan duvarlar\u0131nda ni\u015fler bulunmaktad\u0131r.\n\nKilise yap\u0131lar\u0131 \nS\u00fctunlu Cadde \u00fczerinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda MS 5. y\u00fczy\u0131la tarihlendirilen, bazilika \u00f6zellikleri g\u00f6steren bir kilise kal\u0131nt\u0131s\u0131 bulunmu\u015ftur. Ancak kilise ve di\u011fer duvar boyunca bulunan yap\u0131lar \u00e7\u00f6km\u00fc\u015f ve y\u0131k\u0131nt\u0131lar caddenin bir k\u0131sm\u0131n\u0131\ndoldurmu\u015ftur. Akropol\u00fcn g\u00fcneyinde k\u00fc\u00e7\u00fck bir kilise yap\u0131s\u0131 daha ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bat\u0131s\u0131nda narteksi bulunan, duvarlar\u0131nda freskler olan ve tu\u011fla zeminli bu yap\u0131n\u0131n Iotape kentinde yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmalar sonucu bulunan kilise ile ayn\u0131 \u00f6zellikleri ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 ve \u00e7a\u011fda\u015f\u0131 oldu\u011fu, dolay\u0131s\u0131yla da 10. veya 11. y\u00fczy\u0131llarda yap\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nTap\u0131nak \n1998 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan kurtarma kaz\u0131lar\u0131nda, kent surlar\u0131n\u0131n i\u00e7erisinde, bir tepeci\u011fin \u00fczerinde yer alan ve giri\u015finde basamaklar\u0131n bulundu\u011fu k\u00fc\u00e7\u00fck yap\u0131n\u0131n tap\u0131nak oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir60. Yap\u0131 epeyce zarar g\u00f6rm\u00fc\u015f durumdad\u0131r ve taban\u0131ndaki kaplamalar\u0131n \u00e7ok az\u0131 yerinde durmaktad\u0131r.\n\nBouleuterion \nKentin yamac\u0131nda bulunan ve boyut olarak k\u00fc\u00e7\u00fck bir tiyatro kadar olanyap\u0131n\u0131n \u00fczeri hala toprak dolgularla dolu oldu\u011fundan tam olarak g\u00fcn y\u00fcz\u00fcne \u00e7\u0131kar\u0131lamasa da yap\u0131n\u0131n meclis binas\u0131 oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Zira kent yaz\u0131tlar\u0131n\u0131n baz\u0131lar\u0131nda Syedra Meclisi\u2019nin onurland\u0131rm\u0131\u015f oldu\u011fu ki\u015filer an\u0131lmaktad\u0131r, bu da bize kentte meclisin toplanabilece\u011fi bir yerin olmas\u0131 gerekti\u011fini\ng\u00f6stermektedir. Ancak yap\u0131n\u0131n birden fazla ama\u00e7la, hem meclis binas\u0131 hem de tiyatro olarak kullan\u0131l\u0131yor olmas\u0131 da ihtimaller aras\u0131ndad\u0131r.\n\nB\u00fcy\u00fck Hamam \nKentin S\u00fctunlu Cadde\u2019den sonra ayakta kalan en \u00f6nemli yap\u0131s\u0131 olan B\u00fcy\u00fck Hamam S\u00fctunlu Cadde\u2019nin g\u00fcneyinde bulunmaktad\u0131r63. Somay Onurkan iki katl\u0131 ve apsisli olan bu hamam\u0131 b\u00f6lge kentlerinden Iotape, Antioch ad Cragum ve Anemurium\u2019daki hamamlara benzetmektedir. Hamam birbirine paralel olmayan salonlardan olu\u015fmaktad\u0131r ve su gereksinimi de kent sarn\u0131\u00e7lar\u0131ndan kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r.\n\nGymnasium \nHamam yap\u0131s\u0131n\u0131n g\u00fcneyinde, hemen biti\u015fi\u011finde yer alan yap\u0131 kal\u0131nt\u0131lar\u0131n\u0131n kentin Gymnasium\u2019una ait oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Kentte bir Gymnasium\u2019un oldu\u011fu kesindir zira yap\u0131lan kaz\u0131larda bulunan yaz\u0131tlarda ve sikkelerde \u201cGymnasiarkhia\u201d agonuna dair izler bulunmaktad\u0131r. Duvarlarda s\u0131va izlerinin ve ni\u015flerin g\u00f6r\u00fclebildi\u011fi bu yap\u0131n\u0131n su ihtiyac\u0131 da kent sarn\u0131\u00e7lar\u0131 sayesinde\nkar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r.\n\nSarn\u0131\u00e7lar \nS\u00fctunlu Cadde\u2019nin g\u00fcneyinde, kent hamam\u0131n\u0131n yan\u0131nda bulunan sarn\u0131\u00e7lar Syedra\u2019n\u0131n su gereksinimini kar\u015f\u0131lamakta olup g\u00fcn\u00fcm\u00fczde dahi kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bilinmektedir. Bu sarn\u0131\u00e7lar ya\u011fmur sular\u0131 ve do\u011fal kaynaklar sayesinde beslenmektedirler ve havuz \u015feklindedirler. Yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalarda S\u00fctunlu Cadde ve Hamam aras\u0131nda bulunan sarn\u0131c\u0131n i\u00e7inde bol miktarda keramik tespit edilmi\u015ftir.\n\nKaynak (Sarn\u0131\u00e7) Ma\u011faras\u0131 \nKentin bat\u0131s\u0131nda bulunan ve halk aras\u0131nda Sarn\u0131\u00e7 Ma\u011faras\u0131 olarak bilinen ma\u011fara i\u00e7inde suyun ge\u00e7ti\u011fi kaya yar\u0131klar\u0131 bulunmakta ve ma\u011faran\u0131n duvarlar\u0131nda s\u0131va izleri g\u00f6r\u00fclebilmektedir. Bu da bu ma\u011faran\u0131n ge\u00e7 d\u00f6nemde de kullan\u0131lmaya devam edildi\u011fini g\u00f6steren bir i\u015farettir.\n\nVaftiz Ma\u011faras\u0131 \nSyedra\u2019n\u0131n ge\u00e7 d\u00f6nemdeki Hristiyan karakterini yans\u0131tan, neredeyse b\u00fct\u00fcn duvarlar\u0131 fresklerle ve ikonografik \u00f6gelerle bezeli olan dikd\u00f6rtgen planl\u0131 bu ma\u011fara kentin bat\u0131 kap\u0131s\u0131n\u0131n yak\u0131n\u0131nda yer almaktad\u0131r. Ma\u011faran\u0131n do\u011fu duvar\u0131nda bir adet ni\u015f ve daire \u015feklinde bir havuz kal\u0131nt\u0131s\u0131 g\u00f6r\u00fclmekte, bu havuzun ki\u015fileri vaftiz etmek i\u00e7in kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\n\u00d6ren yerine giri\u015f \u00fccretsizdir. Karayolunun bitti\u011fi yerden sonra 1 kilometre kadar t\u0131rmanarak y\u00fcr\u00fcmek ya da arazi arac\u0131 ile \u00e7\u0131kmak gerekir. Makiliklerle kapl\u0131 arazide tepeye do\u011fru \u00e7\u0131k\u0131ld\u0131k\u00e7a Akdeniz ve Alanya Kalesi t\u00fcm g\u00fczelli\u011fi ile kendini g\u00f6sterir.\n\nKaynak\u00e7a \n\nAntalya ilindeki arkeolojik sitler\nT\u00fcrkiye'deki antik kentler", "Stephen William Hawking (8 Ocak 1942, Oxford - 14 Mart 2018, Cambridge), \u0130ngiliz fizik\u00e7i, kozmolog, astronom, teorisyen ve yazar.\n\nStephen Hawking, Einstein'dan bu yana d\u00fcnyaya gelen en parlak teorik fizik\u00e7i olarak kabul edilmektedir. 12 onur derecesi alm\u0131\u015ft\u0131r. 1982'de CBE ile \u00f6d\u00fcllendirilmi\u015f, bundan ba\u015fka bir\u00e7ok madalya ve \u00f6d\u00fcl alm\u0131\u015ft\u0131r. Royal Society'nin ve National Academy of Sciences (Amerikan Ulusal Bilimler Akademisi) \u00fcyesidir.\n\nHayat\u0131 \nHawking 8 Ocak 1942 y\u0131l\u0131nda hayata g\u00f6zlerini a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. 8 ya\u015f\u0131ndayken Londra'dan 20 mil uzaktaki St Albans'a gitti. 11 ya\u015f\u0131nda St Albans okuluna kay\u0131t oldu. \u0130leride, \"Size ilham veren bir \u00f6\u011fretmeniniz oldu mu?\" sorusuna, St Albans'ta \u00f6\u011fretmeni olan Dikran Tahta'dan s\u00f6z ederek cevap verecekti.\n\nHawking St Albans Okulu'ndan mezun olduktan sonra babas\u0131n\u0131n eski okulu Oxford \u00dcniversitesi kolejine devam etti. Babas\u0131 onun t\u0131p okumas\u0131n\u0131 istiyordu, ancak o matemati\u011fi seviyordu. Fakat okulun matematik b\u00f6l\u00fcm\u00fc mevcut de\u011fildi. Bu y\u00fczden onun yerine fizik \u00f6\u011frenimi g\u00f6rmeye ba\u015flad\u0131. \u00dc\u00e7 y\u0131l sonra do\u011fa bilimlerinde birinci s\u0131n\u0131f onur madalyas\u0131yla \u00f6d\u00fcllendirildi.\n\nHawking daha sonra kozmoloji (evrenbilim) \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmak \u00fczere Cambridge'e gitti. O zamanlar Oxford'da evren bilimi \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fma yoktu. Cambridge'de dan\u0131\u015fman olarak Fred Hoyle'u istemesine kar\u015f\u0131n Dennis Sciama atanm\u0131\u015ft\u0131. Doktoras\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra ilk \u00f6nce ara\u015ft\u0131rma asistan\u0131, daha sonra Gonville and Caius College'da do\u00e7ent oldu. 1973'te G\u00f6kbilim Enstit\u00fcs\u00fcnden ayr\u0131larak Uygulamal\u0131 matematik ve Kuramsal fizik b\u00f6l\u00fcm\u00fcne ge\u00e7ti. 1979'dan sonra matematik b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde Lucasian matematik profes\u00f6r\u00fc oldu. Bu profes\u00f6rl\u00fck 1663 y\u0131l\u0131nda \u00fcniversite parlamento \u00fcyesi olan Henry Lucas taraf\u0131ndan kurulmu\u015ftu. \u0130lk olarak Isaac Barrow sonra 1669'da Isaac Newton'a verilmi\u015fti.\n\nHawking evrenin temel ilkeleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Roger Penrose ile birlikte Einstein'\u0131n Uzay ve Zaman\u0131 kapsayan Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131n\u0131n, Big Bang'le ba\u015flay\u0131p karadeliklerle sonland\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterdi. Bu sonu\u00e7 Kuantum mekani\u011fi ile Genel G\u00f6relilik Kuram\u0131'n\u0131n birle\u015ftirilmesi gerekti\u011fini ortaya koyuyordu. Bu yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ikinci yar\u0131s\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck bulu\u015flar\u0131ndan biriydi. Bu birle\u015fmenin bir sonucu da karadeliklerin asl\u0131nda tamamen kara olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131, fakat radyasyon yay\u0131p buharla\u015ft\u0131klar\u0131n\u0131 ve g\u00f6r\u00fcnmez olduklar\u0131n\u0131 ortaya koyuyordu. Di\u011fer bir sonu\u00e7 da evrenin bir sonu ve s\u0131n\u0131r\u0131 oldu\u011fuydu. Bu da evrenin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131n tamamen bilimsel kurallar \u00e7er\u00e7evesinde meydana geldi\u011fi anlam\u0131na geliyordu.\n\nStephen Hawking kuantum fizi\u011fi ve kara deliklerle ilgili iddialar\u0131yla, bug\u00fcn ya\u015fayan bilim insanlar\u0131 aras\u0131nda d\u00fcnyada en \u00e7ok tan\u0131nan isimdir. Kitaplar\u0131, 40 dile \u00e7evrildi; evrenle ilgili \u00e7\u0131lg\u0131n teorik bilgilerini pop\u00fcler hale getirmek i\u00e7in gereken maddi ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 sa\u011flayacak ve Cambridge \u00dcniversitesi'ndeki uygulamal\u0131 matematik ve teorik fizik laboratuvar\u0131n\u0131 geli\u015ftirecek kadar da satt\u0131. Hawking, hastal\u0131\u011f\u0131yla gizemli bir ki\u015filik olu\u015fturmaktad\u0131r. Son kitab\u0131 \u201cCeviz Kabu\u011fundaki Evren\u201dde, d\u00fcnyan\u0131n b\u00fcy\u00fck bir felaket ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalabilece\u011fini belirterek uzayda insan kolonileri kurulmas\u0131n\u0131 g\u00fcndeme getirmi\u015fti. Bir fenomen haline gelen ve milyonlarca satan \u201cZaman\u0131n K\u0131sa Tarihi: B\u00fcy\u00fck Patlamadan Karadeliklere\u201d kitab\u0131, Hawking'e as\u0131l \u015f\u00f6hreti getirmi\u015fti. \u0130lk kitab\u0131n\u0131n yay\u0131mlanmas\u0131ndan bu yana ger\u00e7ekle\u015fen \u00f6nemli bulu\u015flar\u0131n ard\u0131ndaki s\u0131rr\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan \u201cCeviz Kabu\u011fundaki Evren\u201d, \u201cZaman\u0131n K\u0131sa Tarihi\u201dnin bir devam\u0131 say\u0131labilir. Yeni kitab\u0131yla yazar, bizleri \u00e7o\u011fu kez ger\u00e7eklerin kurmacadan daha \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 oldu\u011fu teorik fizi\u011fin en \u00fcst noktalar\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131yor ve evrenin temel ilkelerine dair anla\u015f\u0131l\u0131r yorumlarda bulunuyor. G\u00f6relilik kuram\u0131ndan zaman yolculu\u011funa, s\u00fcper k\u00fctle\u00e7ekiminden S\u00fcpersimetriye, kuantum teorisinden M-Kuram\u0131'na ve b\u00fct\u00fcnsel beyin alg\u0131lan\u0131m\u0131na kadar evrenin bilinen en k\u0131\u015fk\u0131rt\u0131c\u0131 s\u0131rlar\u0131na kap\u0131 aralayan kitap, Einstein\u2019\u0131n \u201cGenel G\u00f6relilik Kuram\u0131\u201d ile Richard Feynman'\u0131n \u00e7oklu ge\u00e7mi\u015f d\u00fc\u015f\u00fcncesini birle\u015ftirerek evrende olup bitenleri tan\u0131mlayabilecek eksiksiz ve tek bir teori geli\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131yor. Okur, kitab\u0131 bir bilimsel eser olarak alg\u0131layabilece\u011fi gibi, rahatl\u0131kla bir bilimkurgu roman\u0131 gibi de de\u011ferlendirebilir. Hawking'in \u201ckarma\u015f\u0131k \u00f6nermeleri g\u00fcnl\u00fck ya\u015famdan \u00e7ekip ald\u0131\u011f\u0131 analojilerle resmetme becerisi\u201d buna imk\u00e2n tan\u0131maktad\u0131r. 2012'de \u201cB\u00fcy\u00fck Tasar\u0131m\u201d adl\u0131 kitab\u0131n\u0131 da \u00e7\u0131kartm\u0131\u015ft\u0131r. Kitaplar\u0131nda genellikle bir \"Yaratan\"\u0131n varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 reddeden Stephen Hawking, Her \u015eeyin Teorisi (Birle\u015ftirilmi\u015f Alan Kuram\u0131)\u2019ne ula\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 zaman, kainat\u0131n olu\u015fum s\u00fcrecinde, \u2018Tanr\u0131\u2019 kavram\u0131na ihtiya\u00e7 olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 da net bir dille ifade eder.\n\nKi\u015fisel hayat\u0131\n\nHastal\u0131\u011f\u0131 \nStephen Hawking, amyotrofik lateral skleroz (ALS) hastal\u0131\u011f\u0131n\u0131n nadir g\u00f6r\u00fclen, erken kendini g\u00f6sterip yava\u015f ilerleyen bir formundan muzdaripti. Bu hastal\u0131\u011f\u0131n te\u015fhisi 1963'te, Hawking 21 ya\u015f\u0131ndayken konuldu; doktorlar\u0131 taraf\u0131ndan Hawking'e iki y\u0131ll\u0131k \u00f6m\u00fcr bi\u00e7ildi. Motor n\u00f6ronlar\u0131n zamanla y\u00fczde seksenini \u00f6ld\u00fcrerek sinir sistemini fel\u00e7 eden; ancak beynin zihinsel faaliyetlerine dokunmayan bu hastal\u0131k, Hawking'i tekerlekli sandalyede ya\u015famaya mahk\u00fbm etti. 1970'lerin sonlar\u0131nda konu\u015fma yetisi gittik\u00e7e de zay\u0131flamaya ba\u015flad\u0131, bu d\u00f6nemde sadece en yak\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan anla\u015f\u0131lan Hawking'in d\u0131\u015f d\u00fcnyayla ileti\u015fimini dediklerini dinleyip tekrarlayan yak\u0131nlar\u0131 sa\u011flamaktayd\u0131. 1985'te CERN'i ziyaret ederken zat\u00fcrre kapt\u0131. Bu nedenle nefes borusuna delik a\u00e7\u0131lmas\u0131 gerekti ve sesini tamamen yitirdi. 1986'dan itibaren koltu\u011funa yerle\u015ftirilmi\u015f, yaz\u0131lar\u0131 sese d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrebilen bilgisayar\u0131 sayesinde insanlarla ileti\u015fim kurabildi. Bilimsel u\u011fra\u015flar\u0131nda ve g\u00fcnl\u00fck ya\u015fant\u0131s\u0131nda \u00e7evresinden ve ailesinden destek ald\u0131. Konu\u015fmak istedi\u011fi anda, elindeki elektronik aleti s\u0131karak, sandalyesine ba\u011fl\u0131 \u00f6zel bilgisayar\u0131n\u0131n ekran\u0131na, dakikada ortalama 10 kelimeyi s\u0131ralayabilmekteydi. Bilgisayar\u0131n\u0131n haf\u0131zas\u0131nda yakla\u015f\u0131k 2600 kelime bulunmaktad\u0131r. B\u00f6ylece herhangi bir kelimeyi s\u00f6ylemek istedi\u011finde ekrana yazabilmekteydi. Sa\u011fl\u0131kl\u0131 insanlar\u0131n konu\u015fmalar\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 kelime say\u0131s\u0131 da 2500 civar\u0131ndad\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla Hawking, duygular\u0131n\u0131 ifade etmede kelime s\u0131k\u0131nt\u0131s\u0131 \u00e7ekmemekteydi. 2005'te el kaslar\u0131n\u0131 hareket etme yetisini kaybetmesiyle yana\u011f\u0131ndaki kaslar\u0131 kullanarak kelime se\u00e7meye ba\u015flad\u0131.\n\n\u00d6d\u00fclleri \n\n Albert Einstein Madalyas\u0131 (1979)\n\n\u00d6l\u00fcm\u00fc \n14 Mart 2018 tarihinde sabaha kar\u015f\u0131, Cambridge, \u0130ngiltere'deki evinde 76 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Ailesi \u00f6l\u00fcm sebebi hakk\u0131nda, \"Huzur i\u00e7inde \u00f6ld\u00fc.\" a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 yapt\u0131. Stephen Hawking'in hen\u00fcz 21 ya\u015f\u0131ndayken yakaland\u0131\u011f\u0131 ve tedavisi olmayan ALS hastal\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nKi\u015fisel g\u00f6r\u00fc\u015fleri \nHawking insanlar\u0131n 100 y\u0131l i\u00e7erisinde d\u00fcnyay\u0131 terk etmesi ve farkl\u0131 d\u00fcnyalarda koloniler kurmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Hawking'e g\u00f6re insanlar koloni kuramazlarsa hayatta kalamayacakt\u0131r.\n\nEserleri\n\nTeknik \n Singularities in Collapsing Stars and Expanding Universes (D. W. Sciama ile birlikte), 1969 Comments on Astrophysics and Space Physics Vol 1 #1\n The Nature of Space and Time (Roger Penrose ile birlikte, Michael Atiyah'\u0131n \u00f6ns\u00f6z\u00fcyle), New Jersey: Princeton University Press, 1996, ISBN 0-691-05084-8\n The Large Scale Structure of Spacetime (George Ellis ile birlikte), 1973 ISBN 0-521-09906-4\n The Large, the Small, and the Human Mind, (Abner Shimony, Nancy Cartwright ve Roger Penrose ile birlikte), Cambridge University Press, 1997, ISBN 0-521-56330-5 (hardback), ISBN 0-521-65538-2 (karton kapakl\u0131), Canto edition: ISBN 0-521-78572-3\n Information Loss in Black Holes, Cambridge University Press, 2005\n God Created the Integers: The Mathematical Breakthroughs That Changed History, Running Press, 2005 ISBN 0-7624-1922-9\n\nPop\u00fcler \n A Brief History of Time, (Bantam Press 1988) ISBN 0-553-05340-X\n Black Holes and Baby Universes and Other Essays, (Bantam Books 1993) ISBN 0-553-37411-7\n The Universe in a Nutshell, (Bantam Press 2001) ISBN 0-553-80202-X\n On The Shoulders of Giants. The Great Works of Physics and Astronomy, (Running Press 2002) ISBN 0-7624-1698-X\n Zaman\u0131n Daha K\u0131sa Tarihi, (Bantam Books 2005) ISBN 0-553-80436-7\n\n\u00c7ocuk kitaplar\u0131 \n George's Secret Key To The Universe, Lucy Hawking ile birlikte (Random House, 2007) ISBN 978-0-385-61270-8\n George's Cosmic Treasure Hunt, (Simon & Schuster Children's Publishing, 2009) ISBN 978-1-4169-8671-3\n George and the Big Bang, (Doubleday, 2011) ISBN 978-0-385-61191-6\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n \n Resmi sitesi\n Cambridge \u00dcniversitesi\n Video : Stephen Hawking kainat hakk\u0131nda b\u00fcy\u00fck sorular soruyor\n Stephen Hawking: God didn't create universe\n \n \n\n \n1942 do\u011fumlular\nOxford do\u011fumlular\n20. y\u00fczy\u0131l filozoflar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l filozoflar\u0131\n\u0130ngiliz kozmologlar\n\u0130ngiliz ateistler\nEngelli \u0130ngilizler\nCambridge \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nCambridge \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nLucasian Matematik Profes\u00f6rleri\nUniversity College, Oxford'da \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nRoyal Society \u00fcyeleri\nUlusal Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nAmerikan Felsefe Toplulu\u011fu \u00fcyeleri\n2018 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n\u0130ngiliz an\u0131 yazarlar\u0131\n\u0130ngiliz bilimkurgu yazarlar\u0131\nBa\u015fkanl\u0131k \u00d6zg\u00fcrl\u00fck Madalyas\u0131 sahipleri\nKraliyet Astronomi Derne\u011fi Alt\u0131n Madalyas\u0131 sahipleri\nG\u00f6relilik teorisyenleri\nWolf Fizik \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\n\u0130ngiltere'de \u00f6lenler\n20. y\u00fczy\u0131l \u0130ngiliz yazarlar\u0131\n20. y\u00fczy\u0131l astronomlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l \u0130ngiliz yazarlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l astronomlar\u0131\nDin ele\u015ftirmenleri\nMotor n\u00f6ron hastal\u0131\u011f\u0131ndan \u00f6lenler\n\u0130sko\u00e7 as\u0131ll\u0131 \u0130ngilizler\nOrder of the Companions of Honour\nAlbert Einstein Madalyas\u0131 sahipleri\nBritanya \u0130mparatorluk Ni\u015fan\u0131\n\u0130ngiliz bilim yazarlar\u0131\nRoyal Society of Arts \u00fcyeleri\nMaxwell Madalyas\u0131 sahipleri\nEngelli bilim insanlar\u0131\nAteist fizik\u00e7iler", "H\u00fcseyin Besli (d. 18 Nisan 1953, G\u00f6rele, Giresun); T\u00fcrk siyaset\u00e7i, psikolog ve yazar.\n\nH\u00fcseyin Besli 18 Nisan 1953'te Giresun G\u00f6rele il\u00e7esinde d\u00fcnyaya geldi. \u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesi Psikoloji B\u00f6l\u00fcm\u00fc'n\u00fc ve \u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesi \u0130\u015fletme \u0130ktisad\u0131 Enstit\u00fcs\u00fc'n\u00fc bitirdi. S\u00fcmerbank Beykoz Deri Kundura Sanayi M\u00fcessesesi'nde e\u011fitim \u015fefi ve Y\u00fcnl\u00fc Dokuma Sanayi'de ticaret m\u00fcd\u00fcr\u00fc olarak g\u00f6rev yapt\u0131. Recep Tayyip Erdo\u011fan'\u0131n bas\u0131n dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, Adalet ve Kalk\u0131nma Partisi Genel Ba\u015fkan Dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131, Yeni \u015eafak gazetesinde de genel yay\u0131n y\u00f6netmenli\u011fi yapt\u0131. \u00c7e\u015fitli dergi ve gazetelerde yaz\u0131lar\u0131 yay\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nT\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi XXII. ve XXIII. d\u00f6nem \u0130stanbul milletvekili olarak se\u00e7ilmi\u015ftir. Evli ve iki \u00e7ocuk babas\u0131d\u0131r.\n\nBibliyografi \n (2010) Bir Liderin Do\u011fu\u015fu: R. Tayyip Erdo\u011fan (\u00d6mer \u00d6zbay ile)\n\nKaynak\u00e7a \n\n1953 do\u011fumlular\nG\u00f6rele do\u011fumlular\nGiresun do\u011fumlu siyaset\u00e7iler\n\u0130stanbul \u00dcniversitesi Edebiyat Fak\u00fcltesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\n\u0130stanbul \u00dcniversitesi \u0130\u015fletme Fak\u00fcltesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nH\u00fcseyin Besli\nH\u00fcseyin Besli\nTBMM 22. d\u00f6nem \u0130stanbul milletvekilleri\nTBMM 23. d\u00f6nem \u0130stanbul milletvekilleri\nTBMM Sanayi, Ticaret, Enerji, Tabii Kaynaklar, Bilgi ve Teknoloji Komisyonu\nYa\u015fayan insanlar\nResim aranan siyaset\u00e7iler\n\u0130stanbul B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediyesi ba\u015fkan dan\u0131\u015fmanlar\u0131", "Delaware (), ABD'denin Orta Atlantik b\u00f6lgesinde yer alan bir eyalettir. 50 eyalet i\u00e7erisinde b\u00fcy\u00fckl\u00fck olarak 5.294\u00a0km\u00b2 alan\u0131yla 49. s\u0131rada bulunmaktad\u0131r. Eyalet, Atlas Okyanusu ve Chesapeake K\u00f6rfezi aras\u0131ndaki b\u00f6lgede, Delmarva yar\u0131madas\u0131nda kurulmu\u015ftur. Delaware eyaletinin b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Atlas Okyanusu k\u0131y\u0131 \u015feridinde bulunmaktad\u0131r. Delaware eyaleti bu k\u0131y\u0131 \u015feridi boyunca 45\u00a0km\u00b2 bir alana sahiptir. Eyaletin kuzeydeki s\u0131n\u0131r\u0131 Piedmont platosu olarak bilinen b\u00f6lgenin eteklerine kurulmu\u015ftur. Delaware nehri ve Christine nehri eyaletin \u00f6nemli nehirlerindendir. Delaware'in en b\u00fcy\u00fck \u015fehirleri Wilmington, Newark ve ba\u015fkent olan Dover'dir. Eyalet n\u00fcfusu 2020 verilerine g\u00f6re 990 bin ki\u015fi civar\u0131ndad\u0131r.\n\nDelaware eyaleti, 1787 y\u0131l\u0131nda ABD anayasas\u0131n\u0131 di\u011fer eyaletlerden \u00f6nce kabul etti\u011fi i\u00e7in \"Birinci Eyalet\" olma \u00f6zelli\u011fine sahiptir. Ay'a giden Amerikal\u0131 astronotlar\u0131n uzay giysileri Delaware'de yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Naylon bu eyalette imal edilmi\u015ftir. Howard Pyle (yazar, \u00e7izer), Thomas Coleman du Pont (sanayici, hay\u0131rsever, politikac\u0131), Judge Rheinhold (sinema oyuncusu), Valerie Bertinelli (sinema oyuncusu), Upton Sinclair (yazar, sosyal reformcu), Joe Biden (Amerika Birle\u015fik Devletleri Ba\u015fkan\u0131) Delaware eyaletinin yeti\u015ftirmi\u015f oldu\u011fu \u00fcnl\u00fc isimlerden baz\u0131lar\u0131d\u0131r.\n\nEkonomi\n\nRefah\n\n2020'de Kiplinger taraf\u0131ndan yap\u0131lan ara\u015ft\u0131rmaya g\u00f6re, Delaware gelirde 2013'e g\u00f6re y\u00fczde 6,98 ve y\u00fczde 0,7'lik bir oranla Amerika Birle\u015fik Devletleri'nde ki\u015fi ba\u015f\u0131na en \u00e7ok milyoner say\u0131s\u0131nda on yedinci s\u0131radayd\u0131 ancak s\u0131ralamada sekiz s\u0131ra a\u015fa\u011f\u0131 indi. Delaware'de 2020 itibar\u0131yla 25.937 milyoner vard\u0131. 2020 itibar\u0131yla t\u00fcm Delaware hanelerinin medyan geliri 64.805 dolard\u0131.\n\nTar\u0131m\n\nDelaware'in tar\u0131msal \u00fcretimi k\u00fcmes hayvanlar\u0131, fidanl\u0131k bitkileri, soya fasulyesi, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri ve m\u0131s\u0131r'dan olu\u015fur.\n\nEnd\u00fcstriler\n\n2019 ekim itibar\u0131yla, eyaletteki i\u015fsizlik oran\u0131 %3,7 idi.\n\nEyaletin en b\u00fcy\u00fck i\u015fverenleri:\n h\u00fck\u00fbmet (Delaware Eyaleti, New Castle \u0130l\u00e7esi)\n e\u011fitim (Delaware \u00dcniversitesi, Delaware Technical Community College)\n bankac\u0131l\u0131k (Bank of America, M&T Bank, JPMorgan Chase, Citigroup, Deutsche Bank)\n kimya, ila\u00e7, teknoloji (DuPont de Nemours Inc., AstraZeneca, Syngenta, Agilent Technologies)\n sa\u011fl\u0131k hizmeti (ChristianaCare (Christiana Hospital), Bayhealth Medical Center, Nemours Children's Hospital, Delaware)\n \u00e7ift\u00e7ilik, \u00f6zellikle Sussex il\u00e7esinde tavuk yeti\u015ftiricili\u011fi (Perdue Farms, Mountaire Farms, Allen Family Foods)\n perakende (Walmart, Walgreens, Acme Markets)\n\nKaynak\u00e7a \n\n \n1787'de kurulan b\u00f6lgeler ve \u00fclkeler\nAmerika Birle\u015fik Devletleri'nin eyaletleri\nMid-Atlantic\nKuzeydo\u011fu Amerika Birle\u015fik Devletleri\nG\u00fcney Amerika Birle\u015fik Devletleri", "Florida ( veya ; ), ABD'nin g\u00fcneydo\u011fu eyaletlerinden biridir. 140.098\u00a0km\u00b2'lik bir alan kaplamaktad\u0131r. Florida'n\u0131n g\u00fcney k\u0131sm\u0131 genelde d\u00fczl\u00fcklerle kapl\u0131d\u0131r, orta ve kuzey k\u0131s\u0131mlar\u0131 tepeliktir. Florida sahilinin Atlas Okyanusu k\u0131y\u0131s\u0131ndaki b\u00f6l\u00fcm\u00fc 933\u00a0km'lik bir alanda uzan\u0131rken, Meksika K\u00f6rfezi'ne k\u0131y\u0131 olan b\u00f6l\u00fcm\u00fc 1.239\u00a0km'dir. St. John's, Apalachicola ve Suwannee, Florida'n\u0131n \u00f6nemli nehirleridir. Florida'n\u0131n ba\u015fkenti Tallahassee'dir. Jacksonville, Miami, Tampa, Hialeah ve Orlando eyaletin en kalabal\u0131k \u015fehirleridir. Florida'da 13 milyondan fazla insan ya\u015famaktad\u0131r.\n\n\u0130lk defa insan\u0131 Ay \u00fczerine ta\u015f\u0131yan Apollo 11 uzay gemisi, 1969 y\u0131l\u0131nda Florida'daki Cape Canaveral \u00fcss\u00fcnden f\u0131rlat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 1971 Walt Disney World, Disneyland'de, Orlando'ya yak\u0131n bir yerde a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\n\nDin \n Hristiyan, %81\n Protestan, %54\n Baptist, %19\n Metodist, %6\n Presbiteryan, %4\n Episkopal Kilise (ABD), %3\n Luthercilik, %3\n Pentekostal, %3\n Di\u011fer Protestanlar, %16\n Katolik, %26\n Mormon, %1\n Yahudi, %4\n Di\u011fer Dinler, %1\n Ateistler, %14\n\nN\u00fcfus\n\n\u015eehir ve kasabalar\u0131n n\u00fcfuslar\u0131 \n Jacksonville 820,459\n Miami 424,662 \n Tampa 336,823 \n St. Petersburg 246,407 \n Orlando 227,907 \n Hialeah 212,217 \n Fort Lauderdale 183,606 \n Tallahassee 170,452 \n Cape Coral 156,891 \n Port St. Lucie 151,391\n Pembroke Pines 146,828 \n Hollywood 142,473 \n Coral Springs 126,875 \n Gainesville 114,375 \n Miami Gardens 108,862 \n Miramar 108,240 \n Clearwater 106,642 \n Pompano Beach 102,745 \n Palm Bay 100,116\n\n\u0130dari Yap\u0131lanma \nEyalette 67 county bulunmaktad\u0131r.\nBunlar;\n Alachua\n Baker\n Bay\n Bradford\n Brevard\n Broward\n Calhoun\n Charlotte\n Citrus\n Clay\n Collier\n Columbia\n DeSoto\n Dixie\n Duval\n Escambia\n Flagler\n Franklin\n Gadsden\n Gilchrist\n Glades\n Gulf\n Hamilton\n Hardee\n Hendry\n Hernando\n Highlands\n Hillsborough\n Holmes\n Indian River\n Jackson\n Jefferson\n Lafayette\n Lake\n Lee\n Leon\n Levy\n Liberty\n Madison\n Manatee\n Marion\n Martin\n Miami-Dade\n Monroe\n Nassau\n Okaloosa\n Okeechobee\n Orange\n Osceola\n Palm Beach\n Pasco\n Pinellas\n Polk\n Putnam\n Sarasota\n Seminole\n St. Johns\n St. Lucie\n Santa Rosa\n Sumter\n Suwannee\n Taylor\n Union\n Volusia\n Wakulla\n Walton\n Washington\n\nKaynak\u00e7a \n\nEski Britanya kolonileri\nEski \u0130spanyol koloniler", "3GP cep telefonlar\u0131nda \u00e7oklu ortam saklamak i\u00e7in kullan\u0131lan (ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc i\u00e7in) dosya bi\u00e7imidir. Bu dosya bi\u00e7imi MOV'a benzeyen (QuickTime taraf\u0131ndan kullan\u0131lan) ISO 14496-1 Ortam Bi\u00e7imi'nin basit s\u00fcr\u00fcm\u00fcd\u00fcr. 3GP g\u00f6r\u00fcnt\u00fcy\u00fc MPEG-4 veya H.263 olarak bulundurur. Ses ise AMR-NB veya AAC-LC bi\u00e7imlerinde saklan\u0131r.\n\nBu bi\u00e7imde, de\u011ferler big-endian olarak saklan\u0131r.\n\n3GPP ayr\u0131ca resim boyutunu ve bantgeni\u015fli\u011fini a\u00e7\u0131klar, i\u00e7erik cep telefonu ekranlar\u0131na g\u00f6re do\u011fru olarak boyutland\u0131r\u0131l\u0131r.\n\nMevcut 3GPP s\u00fcr\u00fcm\u00fc 5 dir (s\u00fcr\u00fcm 5), kodlama, oynatma ve da\u011f\u0131t\u0131m a\u00e7\u0131s\u0131ndan en \u00e7ok standartla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f \u00f6zellikler paketini sunar.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n 3GP Dizi, Film Sitesi\n Resmi sayfa\n 3GP Oynat\u0131c\u0131 ve d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcc\u00fcler\n 3GP\n .3gp dosyaralar\u0131n\u0131 .avi'ye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcrken s\u0131k\u00e7a sorulan sorular \n 3GP Free \n 3GP Dizi ve Film Sitesi \n 3GP Dizi ve Film \u0130ndir \n\n\u0130\u00e7erik bi\u00e7imi", "A\u015firet ya da oymak (), dil ve k\u00fclt\u00fcr y\u00f6n\u00fcnden b\u00fcy\u00fck bir t\u00fcrde\u015flik g\u00f6steren, bir\u00e7ok s\u00fclaleden olu\u015fan, yap\u0131s\u0131ndaki aileler aras\u0131nda k\u00f6ken, ekonomi, din, kan veya evlilik ba\u011flar\u0131 bulunan g\u00f6\u00e7ebe veya yerle\u015fik nitelikteki topluluk, oymakt\u0131r. T\u00fcrkiye'nin \u00f6zellikle Do\u011fu Anadolu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu b\u00f6lgelerinde g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e azalan bir e\u011filim g\u00f6sterse de h\u00e2len a\u015firet sistemi baz\u0131 ailelerde varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Ba\u015fl\u0131ca bir reisten ve reisin yard\u0131mc\u0131lar\u0131ndan olu\u015fan aile toplulu\u011fu genellikle di\u011fer a\u015firetlere kar\u015f\u0131 kendi b\u00f6lgelerini koruma ad\u0131na olu\u015fmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fcz T\u00fcrkiye'sinde a\u015firetler genellikle \u00fclkenin Do\u011fu ve G\u00fcneydo\u011fu Anadolu B\u00f6lgelerinde varl\u0131klar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmektedir. Fakat g\u00f6\u00e7ler nedeniyle bu a\u015firet bireyleri ba\u015fta b\u00fcy\u00fck \u015fehirler olmak \u00fczere \u00fclkenin genelinde ikamet etmektedirler.\n\n \nSosyoloji kavramlar\u0131\nArap\u00e7adan T\u00fcrk\u00e7eye ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fckler", "\u00c7engelhan Rahmi M. Ko\u00e7 M\u00fczesi, Ankara'n\u0131n Alt\u0131nda\u011f il\u00e7esinde bulunmaktad\u0131r. Ankara'n\u0131n ilk sanayi m\u00fczesidir. Ankara Kalesi'nin ana giri\u015f kap\u0131s\u0131n\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda, eskiden At Pazar\u0131 olarak bilinen mevkide yer alan \u00c7engel Han adl\u0131 tarihi kervansarayda yer al\u0131r. M\u00fczenin denetimi, Anadolu Medeniyetleri M\u00fczesi M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nM\u00fcze binas\u0131 \n\nOsmanl\u0131 Padi\u015fah\u0131 Kanuni Sultan S\u00fcleyman d\u00f6neminde in\u015fa edilen \u00c7engelhan, Mihrimah Sultan'\u0131n e\u015fi Damat R\u00fcstem Pa\u015fa taraf\u0131ndan 1522'de yapt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, \u00e7e\u015fitli d\u00f6nemlerde tiftik deposu ve tabakhane olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ftir. 1990 y\u0131l\u0131nda vefat\u0131na kadar sahibi Anadolu Beylerbeyi Karacapa\u015fa'n\u0131n torunu Raife Kocabeyo\u011flu-\u00d6ngen'dir. O tarihte Ankara Belediye ba\u015fkan\u0131 olan Murat Karayal\u00e7\u0131n, han\u0131n sahiplerine Belediye saray\u0131 yapt\u0131rmak i\u00e7in hani istimlak edeceklerini belirtmi\u015f, ama bu proje ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015ftir. \u00c7engelhan, Rahmi M. Ko\u00e7 M\u00fczecilik ve K\u00fclt\u00fcr Vakf\u0131 taraf\u0131ndan Vak\u0131flar Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc'nden kiralanarak restore edilmi\u015f ve 2005 y\u0131l\u0131ndan itibaren sanayi m\u00fczesi olarak hizmet vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nSergilenenler \n\nM\u00fczede, 1850'li y\u0131llardan itibaren sanayide kullan\u0131lan ara\u00e7lar, ilk daktilo, ilk televizyon gibi \u00e7e\u015fitli elektronik ara\u00e7lar; denizcilik, havac\u0131l\u0131k, kara yolu ta\u015f\u0131mac\u0131l\u0131\u011f\u0131 gibi alanlar\u0131n ge\u00e7mi\u015fine ait objeler sergilenmektedir. M\u00fczedeki eserlerin \u00e7o\u011fu Rahmi Ko\u00e7 koleksiyonundan ba\u011f\u0131\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7engelhan'\u0131n avlusunda Vehbi Ko\u00e7'un i\u015f hayat\u0131na at\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fckk\u00e2n yer almaktad\u0131r.\n\nM\u00fcze, \u0130stanbul'da, Hali\u00e7'teki Lengerhane binas\u0131nda 1994'ten itibaren hizmet veren Rahmi M. Ko\u00e7 M\u00fczesi'nden sonra Rahmi Ko\u00e7 M\u00fczecilik ve K\u00fclt\u00fcr Vakf\u0131 taraf\u0131ndan a\u00e7\u0131lan ikinci sanayi m\u00fczesidir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Rahmi M. Ko\u00e7 M\u00fczesi\n \u00c7engel Han\n\nKaynak\u00e7a \n\nAlt\u0131nda\u011f'daki m\u00fczeler\nAnkara'daki bilim m\u00fczeleri\nAnkara'daki ula\u015f\u0131m m\u00fczeleri\nKo\u00e7 ailesi\n2005'te kurulan m\u00fczeler\nAnkara'daki sanayi m\u00fczeleri\n2005'te T\u00fcrkiye'de kurulan olu\u015fumlar\nKale, Alt\u0131nda\u011f", "Alpler, Orta Avrupa'da yer alan b\u00fcy\u00fck da\u011f silsilesi. \u0130svi\u00e7re, Kuzey \u0130talya ve Fransa'n\u0131n pek \u00e7ok b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Avusturya'n\u0131n hemen hemen hepsini kaplar ve Almanya'n\u0131n g\u00fcneyinde \u00f6nemli yer tutar. Co\u011frafi olarak 44\u00b0-48\u00b0 kuzey enlemleri ve 5\u00b0-18\u00b0 do\u011fu boylamlar\u0131 aras\u0131nda bulunur. Ekvator'dan ve Kuzey kutbundan hemen hemen ayn\u0131 uzakl\u0131\u011fa sahiptir. 207.000\u00a0km\u00b2 bir alan\u0131 kaplar.\n\nCo\u011frafya \nAlpler ba\u015ftan ba\u015fa \u0130talya'y\u0131 ge\u00e7en Apeninleri, Slovenya ve H\u0131rvatistan k\u0131y\u0131s\u0131nda uzanan Dinar Alplerini, Balkan ve Karpat Da\u011flar\u0131n\u0131 i\u00e7ine al\u0131r. Baz\u0131 fas\u0131lalarla Anadolu'da Toros Da\u011flar\u0131yla devam ederek, \u0130ran'a ge\u00e7er ve oradan Orta Asya'ya uzan\u0131r.\n\nAlp Da\u011flar\u0131, do\u011fudan bat\u0131ya bir kavis i\u00e7inde de\u011fi\u015fen ve geni\u015fli\u011finde, orta Avrupa'n\u0131n hilal \u015feklinde co\u011frafik bir \u00f6zelli\u011fidir.\n\nDa\u011flar\u0131n zirvelerinin ortalama y\u00fcksekli\u011fi 2500 metre\u2019dir.\n\nDa\u011f s\u0131ras\u0131 Akdeniz'den Po havzas\u0131n\u0131n kuzeyine, Fransa Grenoble'dan ve do\u011fuya do\u011fru orta ve g\u00fcney \u0130svi\u00e7re'ye kadar uzan\u0131r. S\u0131ra da\u011flar Avusturya Viyana'ya ve do\u011fuya Adriyatik Denizi\u2019ne ve Slovenya'ya do\u011fru devam eder.\n\nEn y\u00fcksek da\u011flar \nAlp Da\u011flar\u0131 kendi i\u00e7inde \u00fc\u00e7 k\u0131sma ayr\u0131l\u0131r: Bat\u0131, Orta ve Do\u011fu Alpler. \nBat\u0131 Alp S\u0131rada\u011flar\u0131nda Maritime, Cotian, Dauphine, Graian ve Pennine Alpleri \u00f6nemlilerindendir. Maritime Alpleri, Riviera k\u0131y\u0131lar\u0131 ve \u0130talya ovalar\u0131 boyunca y\u00fckselir ve 3000 metrenin \u00fczerinde zirvelere sahiptir. Pennine S\u0131rada\u011flar\u0131 en dikkat \u00e7ekicisi olup, 96\u00a0km civar\u0131nda uzunlu\u011fa ve Alplerin en \u00e7ok g\u00f6rmeye de\u011fer tepelerine sahiptir. Bat\u0131 ucunda, Fransa ve \u0130talya'n\u0131n birle\u015fti\u011fi yerde Mont Blanc Tepesi mevcuttur. Karlarla kapl\u0131 bu tepe deniz seviyesinden 4810 metre y\u00fckseklikte olup K\u0131ta Avrupa's\u0131n\u0131n (Avrupa'n\u0131n Balkanlar'a kadar olan k\u0131sm\u0131.) en y\u00fcksek tepesidir. Pennine Alplerinin di\u011fer ucundaki Monte Rosa 4634 m y\u00fcksekliktedir. \u0130svi\u00e7re ve \u0130talya s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan Matterhorn ise b\u0131\u00e7ak gibi y\u00fckselerek 4478 metreye ula\u015f\u0131r.\n\nOrta Alplerin bir kolu da Ren Nehri Vadisinin k\u0131y\u0131s\u0131ndaki Bern Alpleridir. Finsteraarhorn (4274 m), Aletschhorn (4195 m) ve Jungfrau (4158 m) gibi d\u00fcnyan\u0131n en g\u00fczel tepelerine sahiptir. Yakla\u015f\u0131k 30\u00a0km ayr\u0131 ve paralel bulunan Pennine ve Bern Alpleri \u0130svi\u00e7re'nin en \u00f6nemli manzaralar\u0131n\u0131 olu\u015ftururlar. Orta Alplerin, Lepontine, T\u00f6dei, Glarus, Bernia, Albula ve Silvretta \u00f6nemli kollar\u0131d\u0131r.\n\nDo\u011fu Alpler, daha az y\u00fcksek tepelere sahip olmalar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k g\u00fczellikleri y\u00f6n\u00fcnden dikkati \u00e7eker. Bavyera Alpleri, Julian ve Carnic Alpleri \u00f6nemli kollar\u0131d\u0131r. Dolomitler, ufalanan kalkerli yarlar\u0131 ile me\u015fhurdur. Do\u011fu Alplerde vadiler, s\u0131k ormanlara sahip olduklar\u0131ndan, toprak tar\u0131ma \u00e7ok az m\u00fcsaittir.\n\nG\u00fcney Alplerin \u00fczerinde yakla\u015f\u0131k 16 tane tepe vard\u0131r. Bunlar\u0131n en al\u00e7a\u011f\u0131 3048 m civar\u0131ndad\u0131r.\n\nAlp vadileri olduk\u00e7a de\u011fi\u015fiktir. Baz\u0131lar\u0131 say\u0131s\u0131z \u015felalelerin mevcut oldu\u011fu nehirleri bar\u0131nd\u0131ran dik yama\u00e7l\u0131, baz\u0131lar\u0131 da, ana da\u011flara paralel uzanan geni\u015f vadiler \u015feklindedir. Bunlardan k\u0131sa ve ge\u00e7i\u015fi temin eden vadilere de rastlan\u0131r.\n\nAyr\u0131ca Yeni Zelanda'da da Alp da\u011flar\u0131 vard\u0131r. Adan\u0131n bat\u0131s\u0131n\u0131 boydan boya G\u00fcney Alp Da\u011flar\u0131 \u00f6rtm\u00fc\u015ft\u00fcr. G\u00fcney Alplerin en y\u00fcksek tepesi olan Cook Da\u011f\u0131 yakla\u015f\u0131k 3764 m\u2019lik y\u00fcksekli\u011fiyle \u00fclkenin de en y\u00fcksek noktas\u0131d\u0131r. Da\u011flar k\u0131y\u0131dan 32\u00a0km kadar i\u00e7erdedir.\n\nBuzullar \nKar \u00e7izgisinden yukar\u0131da olan tepelerde buzullara ve buz kesmi\u015f kar taneciklerinden meydana gelen b\u00f6lgelere rastlan\u0131r. Bu buzullar i\u00e7inde en b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 25,6 kilometre boyunda ve 1689,6 kilometrekarelik bir alan\u0131 kaplayan Aletsch'dir. Bu buzullar\u0131n yataklar\u0131na buz nehri denir. Y\u00fcksek da\u011flara ve kutup b\u00f6lgelerine m\u00fcnhas\u0131r olan bu dikkat \u00e7ekici buz nehirleri ilk defa Alpler'de incelenmi\u015ftir. Hareketleri yava\u015f yava\u015f ve karma\u015f\u0131kt\u0131r. D\u00fcnyan\u0131n di\u011fer b\u00f6lgelerinde de oldu\u011fu gibi yava\u015f yava\u015f \u00e7ekilmeleri yerk\u00fcrenin \u0131s\u0131nd\u0131\u011f\u0131na i\u015faret etmektedir. Baz\u0131 b\u00f6lgelerde 1000 metrelik y\u00fcksekli\u011fe kadar inmekte ve daha a\u015fa\u011f\u0131larda da\u011flar\u0131n s\u0131rtlar\u0131nda kaybolmaktad\u0131rlar. Buzullar pek \u00e7ok V \u015fekilli vadiyi geni\u015fleterek U \u015fekline getirmi\u015flerdir. Ayr\u0131ca arazide buzullar\u0131n eriyerek b\u0131rakt\u0131klar\u0131 toprak ve ta\u015f art\u0131klar\u0131na rastlan\u0131r.\n\nNehirler ve g\u00f6ller \n\nBuzullardan kalan di\u011fer bir izde g\u00f6llerdir. Lago Maggiore ve Como g\u00fcneyde \u0130talya'da bulunan \u00e7ok g\u00fczel turistik g\u00f6llerdir. Cenevre, Luzern ve Constanceis g\u00fczel olmakla beraber da\u011fl\u0131k b\u00f6lgede bulunurlar. \nCenevre g\u00f6l\u00fc, Okyanusdaki gel-git olaylar\u0131na benzer fakat men\u015fei tamamen farkl\u0131 olan bir olaya sahiptir. Olay\u0131n sebebi atmosferik bas\u0131nc\u0131n de\u011fi\u015fmeleridir.\n\nAlplerin do\u011fu yama\u00e7lar\u0131nda bir\u00e7ok buzul g\u00f6l bulunur. Bunlardan Tasman, Fox ve Josef buzullar\u0131 en geni\u015fleridir.\n\nAvrupa'n\u0131n baz\u0131 \u00f6nemli nehirleri Alpler'in erimi\u015f karlar\u0131n\u0131 ta\u015f\u0131rlar. Rh\u00f4ne nehri Bat\u0131 Alpler'den \u00e7\u0131k\u0131p Fransa'da denize d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. \u0130talya'n\u0131n \u00f6nemli nehri olan Po da Alplerden beslenir ve do\u011fu y\u00f6n\u00fcnde Lombardiya Ovalar\u0131ndan ge\u00e7erek, Adriyatik'e d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Alp derelerinin birle\u015fmesinden meydana gelen Ren Nehri ise, kuzey y\u00f6n\u00fcnde vadiler aras\u0131nda dola\u015farak akar.\n\n\u0130klim \nOkyanus ve kara r\u00fczg\u00e2rlar\u0131n\u0131n s\u0131n\u0131r\u0131nda bulunan Alpler'de, iklim genel olarak \u0131l\u0131mand\u0131r. Ancak yer ve y\u00fcksekliklere g\u00f6re farkl\u0131 iklim \u015fartlar\u0131 tar\u0131ma elveri\u015fli de\u011fildir. Ya\u011f\u0131\u015f ortalamalar\u0131 olduk\u00e7a y\u00fcksektir. En \u00e7ok ya\u011f\u0131\u015f 3000\u00a0mm ile Conia'dad\u0131r. 2900 m y\u00fckseklikteki b\u00f6lgelerde devaml\u0131 kar ya\u011f\u0131\u015flar\u0131 bulunur. Bu sebeple kayak ve spor m\u00fcsabakalar\u0131na elveri\u015flidir.\n\nEkoloji\n\nBitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \n\nAlplerde 13,000 bitki t\u00fcr\u00fc belirlenmi\u015ftir. Alp bitkileri ya\u015fam alan\u0131na ve kire\u00e7li veya kire\u00e7siz olabilen toprak t\u00fcr\u00fcne g\u00f6re gruplanabilir. Ya\u015fam alanlar\u0131 \u00e7ay\u0131rlar, batakl\u0131klar, yaprak d\u00f6ken ve i\u011fne yaprakl\u0131 ormanl\u0131k alanlardan topraks\u0131z da\u011f yamac\u0131ndaki yass\u0131 \u00e7ak\u0131ll\u0131klara, buzul ta\u015flara, kaya y\u00fczeylerine ve s\u0131rtlara kadar de\u011fi\u015fir.\n\nRak\u0131mla birlikte do\u011fal bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc s\u0131n\u0131r\u0131, belli ba\u015fl\u0131 yaprak d\u00f6ken a\u011fa\u00e7lar olan me\u015fe, kay\u0131n, di\u015fbudak ve da\u011f ak\u00e7aa\u011fac\u0131 ile belli olur. Bunlar ayn\u0131 rak\u0131mda de\u011fildirler ne de birlikte yeti\u015firler ama \u00fcst s\u0131n\u0131rlar\u0131 yabani otsu bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fcn\u00fcn de\u011fi\u015fmesiyle belli olan, \u0131l\u0131man iklimden daha so\u011fuk iklime ge\u00e7i\u015fe kar\u015f\u0131l\u0131k gelen yerlerdir. Bu \u00fcst s\u0131n\u0131r genellikle Alplerin kuzey taraf\u0131ndaki deniz seviyesinin yakla\u015f\u0131k \u00fcst\u00fcndedir ancak g\u00fcney e\u011fimlerinde bu s\u0131n\u0131r \u00e7o\u011funlukla 1500 metreye hatta 1700 metreye kadar \u00e7\u0131kar.\n\nAlplerdeki bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc \u00e7ok zengin ve \u00e7e\u015fitlidir. \u0130ki bin y\u00fcz metrenin \u00fcst\u00fcnde \u00e7i\u00e7ek veren bitki \u00e7e\u015fidine rastlanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nG\u00fcney k\u0131y\u0131larda hurma tipi ve yar\u0131 tropikal bitki t\u00fcrlerine rastlan\u0131r. Bu b\u00f6lgeye zeytin \u015feridi denir. Vadilerde ve al\u00e7ak yama\u00e7larda me\u015fe, kay\u0131n, ak\u00e7aa\u011fa\u00e7 gibi a\u011fa\u00e7lar vard\u0131r. Y\u00fckseklerde \u00e7am, kara\u00e7am ve ladin hakimdir. Bunlar\u0131n \u00fczerinde \u00e7ay\u0131rl\u0131k b\u00f6lge bulunur. 2430\u20132895 m aras\u0131nda bitkiler kaybolurken karl\u0131 b\u00f6lgeler ba\u015flar.\n\nFauna \nAlplerde genellikle da\u011flar\u0131n y\u00fcksek kesimlerinde birka\u00e7 hayvan t\u00fcr\u00fcne rastlan\u0131r. A\u011fa\u00e7 \u00e7izgisinin \u00fcst\u00fcnde Alp \u00e7ay\u0131rlar\u0131nda bulunan bir ara nesli t\u00fckenmeye y\u00fcz tutan vah\u015fi ke\u00e7i, boylar\u0131 60 santimetreye kadar ula\u015fan da\u011f faresi en \u00e7ok rastlanan hayvanlard\u0131r. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda av ve vah\u015fi hayvan olarak \u00e7e\u015fitli t\u00fcrde tav\u015fan, tilki ve az g\u00f6r\u00fclen kahverengi ay\u0131ya rastlan\u0131r. Avrupa bizonu, uzun t\u00fcyl\u00fc vah\u015fi \u00f6k\u00fcz ve kurdun nesli t\u00fckenmi\u015ftir.\n\nKu\u015f t\u00fcrleri de olduk\u00e7a boldur. Ormantavu\u011fu, a\u011fa\u00e7kakan, keklik ve su ku\u015flar\u0131 bunlar aras\u0131ndad\u0131r. Kartallara, ku\u011fu ku\u015flar\u0131na ve y\u0131rt\u0131c\u0131 ku\u015flara y\u00fcksek tepelerde rastlan\u0131r. K\u0131z\u0131lca, karga ve kuzgun da bulunur. Orman tavu\u011funa ise kar s\u0131n\u0131r\u0131nda rastlan\u0131r. G\u00f6l ve akarsular\u0131 ise, alabal\u0131k ve di\u011fer t\u00fcr bal\u0131klarla doludur.\n\nGe\u00e7itler \n\nDa\u011flarda \u00e7e\u015fitli ge\u00e7itler mevcuttur. Eskiden kullan\u0131lan ge\u00e7itlerin yan\u0131nda Montegnevre Ge\u00e7idi (1854 m), Mont Cenis Ge\u00e7idi (2082 m), K\u00fc\u00e7\u00fck St. Bernard Ge\u00e7idi (2188 m), B\u00fcy\u00fck St. Bernard Ge\u00e7idi (2472 m), Orta \u0130svi\u00e7re'de Simplon (2008 m) ve St. Gotthard (2112 m) ge\u00e7itleri vard\u0131r. Nispeten do\u011fuda ise \u0130talya'y\u0131 Avusturya'ya birle\u015ftiren Brenner (1370 m) ge\u00e7idi mevcuttur. B\u00fct\u00fcn bunlara yakla\u015f\u0131k 50'den daha fazla ge\u00e7idi de ilave etmek gerekir.\nDaha sonra yap\u0131lan yol, k\u00f6pr\u00fc, t\u00fcnel ve ge\u00e7itlerle Fransa ve \u0130talya birbirine ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r. \n1965'te tamamlanan 11,6 kilometrelik Mont Blanc t\u00fcneli, d\u00fcnyan\u0131n en uzun otomobil t\u00fcnelidir.\n\nMineraller ve Yeralt\u0131 Kaynaklar\u0131 \nMadencilik \u00f6nemli say\u0131lmaz. Kuzeybat\u0131 Slovenya'da c\u0131va ve baz\u0131 yerlerde kur\u015fun \u00e7\u0131kar\u0131l\u0131r. Baz\u0131 yerlerde kaya tuzu olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Demir, bak\u0131r, \u00e7inko, alt\u0131n, g\u00fcm\u00fc\u015f ve k\u00f6m\u00fcr ise, s\u0131n\u0131rl\u0131 mikdarda bulunur.\n\nNispeten \u00e7ok olan akarsular, hidroelektrik enerji elde etmede kullan\u0131l\u0131r.\n\nTar\u0131m\nYayla k\u0131s\u0131mlarda tah\u0131l ve patates yeti\u015ftirilir. Hayvan ve ilgili mam\u00fcller nispeten da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerden \u00fcretilip elde edilir. \u00d6zellikle \u0130svi\u00e7re peyniri me\u015fhurdur.\n\nEl zanaatlar\u0131\nAlplerde \u00f6nemli bir end\u00fcstri yoktur. \nAh\u015fap oymac\u0131l\u0131\u011f\u0131, saat imalat\u0131 ve m\u00fckemmel harita bask\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 da m\u00fchim yer tutar.\n\nTurizm \n\u00d6nemli ba\u015fka bir end\u00fcstri kolu da turizmdir. Manzara ve sa\u011fl\u0131kl\u0131 iklim, turistleri \u00e7eken bir unsurdur. Al\u00e7ak vadiler, karl\u0131 tepelerden gelen r\u00fczg\u00e2r taraf\u0131ndan serinletilir.\n\n\u0130svi\u00e7re, milletleraras\u0131 bir oyun sahas\u0131 olarak k\u0131\u015f sporlar\u0131n\u0131n merkezidir.\n\nDa\u011fc\u0131l\u0131k da buralar i\u00e7in \u00e7ekicili\u011fi olan ayr\u0131 bir spordur.\n\nK\u0131\u015f Olimpiyat Oyunlar\u0131 \u0130svi\u00e7re, Fransa, \u0130talya, Avusturya ve Almanya'n\u0131n Alplerinde yap\u0131l\u0131r. Halen, b\u00f6lge 14 milyon insan\u0131n yurdudur ve her y\u0131l 120 milyon insan ziyaret eder.\n\nAlp da\u011flar\u0131n\u0131n insanlar\u0131 ve k\u00fclt\u00fcr \nB\u00f6lgenin n\u00fcfusu sekiz \u00fclkeye da\u011f\u0131lm\u0131\u015f 14 milyon insand\u0131r. Da\u011flar\u0131n kenarlar\u0131nda, ovalarda ve ovalarda imalat ve hizmet t\u00fcr\u00fc i\u015fler varken daha y\u00fcksek rak\u0131mlarda ve da\u011flarda \u00e7ift\u00e7ilik hala \u00f6nemli bir ge\u00e7im kayna\u011f\u0131d\u0131r. \u00c7ift\u00e7ilik ve ormanc\u0131l\u0131k Alp k\u00fclt\u00fcr\u00fcn\u00fcn bel kemi\u011fi olmaya devam ederken, \u015fehirlerin ihracat yapmas\u0131n\u0131n sa\u011flayan ve da\u011f ekolojisini s\u00fcrd\u00fcren sanayiler olmaya da devam etmektedir.\n\nAlp b\u00f6lgeleri \u00e7ok k\u00fclt\u00fcrl\u00fc ve dil olarak da \u00e7ok \u00e7e\u015fitlidir. Dil leh\u00e7eleri yayg\u0131nd\u0131r ve vadiden vadiye b\u00f6lgeden b\u00f6lgeye leh\u00e7eler de\u011fi\u015fir. Sadece slav Alplerinde 19 leh\u00e7e belirlenmi\u015ftir. Aosta Vadisi'nin Fransa, \u0130svi\u00e7re ve \u0130talyan alplerinde konu\u015fulan romantik leh\u00e7elerinin bir k\u0131sm\u0131 Arpitanca'dan t\u00fcremi\u015ftir. Bat\u0131 b\u00f6lgesinin g\u00fcneyi Oksitanca ile ili\u015fkiliyken Alman leh\u00e7eler Cermen kabilelerinin dillerinden t\u00fcremi\u015ftir. G\u00fcneydo\u011fu \u0130svi\u00e7re n\u00fcfusunun y\u00fczde ikisince konu\u015fulan Roman\u015f\u00e7a Latince'den t\u00fcretilmi\u015f eski Kelt dilleri kal\u0131nt\u0131lar\u0131ndan ve belki de Etr\u00fcsk\u00e7e'dir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Alpleri Koruma Anla\u015fmas\u0131\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Alp Da\u011flar\u0131 hakk\u0131nda her \u015fey\n Rehber Ansiklopedisi\n Via Ferrata \u0130le Tan\u0131\u015fma - Amat\u00f6rler \u0130\u00e7in Dolomitler, Haldun Aydingun\n Slayt G\u00f6sterisi / Matej'in Objektifinden Dolomitler \n Site turizm \u00f6rg\u00fctleri ile i\u015fbirli\u011fi i\u00e7inde turistler i\u00e7in \n\n \nAvrupa'daki s\u0131rada\u011flar", "Telhis, Osmanl\u0131 Devletinde sadr\u00e2zamlar\u0131n bir konu hakk\u0131nda p\u00e2di\u015f\u00e2ha bilgi vermek ve nas\u0131l davranaca\u011f\u0131 hus\u00fbsunda ondan emir almak i\u00e7in yazd\u0131\u011f\u0131 k\u0131sa yaz\u0131.\n\nArap\u00e7a bir kelime olan telhis \"uzun yaz\u0131y\u0131 k\u0131saltmak\", \"\u00f6zetlemek\" m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir. Sadr\u00e2zamlar ba\u015fkalar\u0131na \u00e2it yaz\u0131lar\u0131 veya p\u00e2di\u015f\u00e2ha arz edilecek hususlar\u0131 h\u00fcl\u00e2sa olarak bildirdikleri i\u00e7in bu t\u00e2bir kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Sadr\u00e2zam telhis olarak yazd\u0131\u011f\u0131 takririnde h\u00e2diseyi bildirir, kendi d\u00fc\u015f\u00fcncelerini arz eder ve p\u00e2di\u015f\u00e2h\u0131n bu hus\u00fbsa d\u00e2ir fikrini sorard\u0131. E\u011fer arz edilen husus m\u00fchim olup, Sadr\u00e2zam d\u00eev\u00e2n\u0131nda g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fclm\u00fc\u015fse m\u00fcz\u00e2kere net\u00eecesi telhiste bildirilirdi.\n\nP\u00e2di\u015f\u00e2hla saray aras\u0131nda bu muharrer\u00e2t (yaz\u0131l\u0131 k\u00e2\u011f\u0131tlar)\u0131n gidip gelmesi memurlar uzant\u0131s\u0131yla olurdu. Telhisleri Pa\u015fakap\u0131s\u0131\u2019ndaki Telhis\u00ee ad\u0131 verilen memur saraya g\u00f6t\u00fcr\u00fcp, Kap\u0131 a\u011fas\u0131na teslim ederdi. Onlar da p\u00e2di\u015f\u00e2ha takdim ederlerdi. P\u00e2di\u015f\u00e2h, k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n \u00fcst taraf\u0131na \u201cm\u00fbcibince amel eyleyesin, olur, olmaz vs.\u201d gibi cevap verir ve b\u00e2zan da \u201cm\u00e2nz\u00fbrum olmu\u015ftur\u201d diyerek okudu\u011funu beyan ederdi.\n\n19. y\u00fczy\u0131lda telhis m\u00e2beyn ba\u015fk\u00e2tibine hit\u00e2ben yaz\u0131lmaya ba\u015flad\u0131. Bu def\u00e2 p\u00e2di\u015f\u00e2h\u0131n verdi\u011fi cev\u00e2b\u0131, m\u00e2beyn ba\u015fk\u00e2tibi k\u00e2\u011f\u0131d\u0131n alt taraf\u0131na yazard\u0131. Serdar-\u0131 Ekremler taraf\u0131ndan cepheden g\u00f6nderilen telhisler m\u00fch\u00fcrl\u00fc olarak p\u00e2di\u015f\u00e2ha arz edilmek \u00fczere Rik\u00e2b-\u0131 h\u00fcm\u00e2yun kaymakam\u0131na g\u00f6nderilirdi. Al\u0131nan cevap m\u00fch\u00fcrl\u00fc olarak serd\u00e2r-\u0131 ekreme yollan\u0131rd\u0131\n\nOsmanl\u0131 ar\u015fiv belgeleri", "Teoman a\u015fa\u011f\u0131daki anlamlara gelebilir:\n\nKi\u015filer\n\nAd \n Teoman, T\u00fcrk tarihinde ad\u0131 bilinen ilk h\u00fck\u00fcmdar.\n Teoman \u00d6zalp (1925-2017), T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi eski ba\u015fkanlar\u0131ndan Orgeneral Kaz\u0131m \u00d6zalp\u2019in o\u011flu, TBMM 1981 Dan\u0131\u015fma Meclisi Mill\u00ee G\u00fcvenlik Konseyince Se\u00e7ilen \u00fcyesi.\n Teoman Alpay (1933-2005), T\u00fcrk ses sanat\u00e7\u0131s\u0131, \u015fark\u0131 s\u00f6z\u00fc yazar\u0131.\n Teoman Evren (1934-2006), T\u00fcrk hukuk\u00e7u.\n Ali Teoman Germaner (1934-2018), T\u00fcrk heykelt\u0131ra\u015f.\n Teoman K\u00f6pr\u00fcl\u00fcler (1934-2003), T\u00fcrk siyaset\u00e7i.\n Teoman \u00d6zalp (1936-2009), Eski Bursa B\u00fcy\u00fck\u015fehir Belediye Ba\u015fkan\u0131 ve TBMM 21. d\u00f6nem Bursa milletvekili.\n Teoman Koman (1936-2013), T\u00fcrk asker.\n Teoman \u00d6nald\u0131 (d. 1936), T\u00fcrk bestek\u00e2r, udi\n Teoman \u00dcn\u00fcsan (d. 1940), T\u00fcrk siyaset\u00e7i.\n Teoman Dural\u0131 (1947-2021), T\u00fcrk felsefeci, akademisyen ve yazar.\n Teoman R\u0131za G\u00fcneri (d. 1960), T\u00fcrk siyaset\u00e7i.\n Teoman (d. 1967), T\u00fcrk \u015fark\u0131c\u0131.\n Teoman Kumbarac\u0131ba\u015f\u0131 (d. 1971), T\u00fcrk oyuncu.\n Teoman Safa Erkan (d. 1992), T\u00fcrk futbolcu.\n\nSoyad\u0131\n \u00dcner Teoman Ulup\u0131nar (d. 1932), T\u00fcrk atlet.\n Mehmet Teoman (d. 1944), T\u00fcrk m\u00fczisyen.\n Nuri Teoman, T\u00fcrk asker.\n Seyfi Teoman (1977-2012), T\u00fcrk sinemac\u0131.\n Serhat Teoman (d. 1983), T\u00fcrk oyuncu.\n\nMedya\n\nM\u00fczik \n Teoman, Teoman'\u0131n 1996 \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 ilk alb\u00fcm\u00fc.\n Teoman, Teoman'\u0131n 2003 \u00e7\u0131k\u0131\u015fl\u0131 be\u015finci alb\u00fcm\u00fc.\n\nT\u00fcrk\u00e7e erkek isimleri\nT\u00fcrk\u00e7e soyadlar\u0131", "Teoman (\u00c7ince: \u982d\u66fc\u55ae\u4e8e Touman; taht M\u00d6 220 - M\u00d6 209), Asya Hun \u0130mparatorlu\u011fu'nun kurucusu ve ilk h\u00fck\u00fcmdar\u0131 olan Hun devlet adam\u0131 Tuvu Tanhu'nun (Tuvu Bey) o\u011flu ve Mete Han'nin babas\u0131. M\u00d6 3. y\u00fczy\u0131l dolaylar\u0131nda ya\u015fayan Teoman, bilinen ilk Hun (Hiung-nu) h\u00fck\u00fcmdar\u0131d\u0131r. O\u011fuz Han'\u0131n babas\u0131 Kara Han ile ayn\u0131 ki\u015fi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\nHayat\u0131 \nTeoman T\u00fcrk boylar\u0131 dahil olmak \u00fczere \u00e7e\u015fitli gruplar aras\u0131nda birli\u011fi sa\u011flayarak, merkezi bir y\u00f6netim kurmu\u015f ve b\u00f6ylece M\u00d6 220 y\u0131l\u0131nda ilk Tanhu olarak i\u015f ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir.\n\nTeoman zaman\u0131nda Kuzey \u00c7in b\u00f6lgesinde bir \u00e7ok g\u00f6\u00e7ebe devleti vard\u0131. Bunlardan Donghu denilen Do\u011fu Barbarlar\u0131 ve Yue\u00e7iler ba\u015f\u0131 \u00e7ekiyordu. K\u0131sacas\u0131 Kuzey \u00c7in'de g\u00fcvensiz bir ortam vard\u0131. Qin Hanedan\u0131'n\u0131n kurucusu Qin Shi Huang ,Meng Tian komutas\u0131nda 300.000 ki\u015filik bir orduyu kuzeye g\u00f6nderdi ve bu b\u00f6lgedeki g\u00f6\u00e7ebe devletlerinin \u00e7o\u011funu yakla\u015f\u0131k 400 km kuzeye s\u00fcrd\u00fc.Teoman da g\u00fc\u00e7l\u00fc bir g\u00f6\u00e7ebe lideri olmas\u0131na \u00c7in ordusuna direnemedi.Meng Tian'\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Teoman halk\u0131yla tekrardan Sar\u0131 Nehir k\u0131y\u0131lar\u0131na geldi.\n\nT\u00fcrk boylar\u0131 o zamana kadar en yak\u0131nlar\u0131ndaki \u00c7in \u0130mparatorlu\u011funa bir\u00e7ok ak\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirmi\u015fti. Her ne kadar bu ak\u0131nlar \u00c7inliler i\u00e7in tehdit olu\u015ftursa da, g\u00f6\u00e7ebe boylar\u0131 hi\u00e7bir zaman birlikte hareket etmedikleri i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir Hun ak\u0131n\u0131 olmam\u0131\u015ft\u0131. Teoman, boylar\u0131 birle\u015ftirince en ba\u015fta \u00c7in olmak \u00fczere o d\u00f6nemde Orta Asya'daki bir\u00e7ok farkl\u0131 grubu ve toplulu\u011fu korkuttu.\n\nTeoman'\u0131n b\u00fcy\u00fck o\u011flu olan Mete, veliaht\u0131 say\u0131l\u0131yordu. Yine de Teoman, ba\u015fka bir kar\u0131s\u0131na olan ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131 y\u00fcz\u00fcnden Mete yerine, bu kar\u0131s\u0131ndan olan o\u011flunu veliaht yapmak istedi. Efsaneye g\u00f6re Mete'yi Yue\u00e7ilere rehin olarak verdi. Sonra Yue\u00e7ilere sald\u0131rd\u0131. Bu sald\u0131r\u0131 \u00fczerine Yue\u00e7ilerin Mete'yi \u00f6ld\u00fcrece\u011fini biliyordu.ANcak Mete ka\u00e7\u0131p kurtuldu. T\u00fcm bunlar Mete'nin ondan nefret etmesine neden oldu ve Mete taht\u0131 babas\u0131ndan almak ve babas\u0131 ile e\u015finden \u00f6\u00e7 almak i\u00e7in bir ordu toplad\u0131. Mete 10.000 ki\u015filik ordusu ile babas\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcne y\u00fcr\u00fcd\u00fc, Teoman'\u0131, Teoman'\u0131n e\u015fini ve bu e\u015finden olan veliaht\u0131 yapmak istedi\u011fi o\u011flunu \u00f6ld\u00fcrd\u00fc (M\u00d6 209).\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Mete\n Orta Asya Hunlar\u0131\n Hiung-nu\n \u00d6n T\u00fcrkler\n O\u011fuz Han\n Kara Han\n\nKaynak\u00e7a \nDipnotlar\n\nKitaplar\n Rehber Ansiklopedisi\n Watson, Burton. (1993). Records of the Grand Historian by Sima Qian. Translated by Burton Watson. Revised Edition. Columbia University Press. ISBN 0-231-08167-7.\n Beckwith, Christopher I. (2009): Empires of the Silk Road: A History of Central Eurasia from the Bronze Age to the Present. Princeton: Princeton University Press. ISBN 978-0-691-13589-2.\n Yap, Joseph P. (2009). Wars With The Xiongnu, A Translation from Zizhi tongjian. AuthorHouse, Bloomington, Indiana, U.S.A. ISBN 978-1-4490-0604-4. Introduction and Chapter 2.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n All Empires: The Xiongnu Empire\n\nDo\u011fum tarihi bilinmeyenler\nM\u00d6 209 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nHiung-nu \u015fanyular\u0131\nOrta Asya tarihi\nHiung-nu\nM\u00d6 3. y\u00fczy\u0131l ki\u015fileri\nKurucu h\u00fck\u00fcmdarlar", "Ansiklopedi veya di\u011fer ad\u0131yla bilgilik (, enkyklios paideia), bir\u00e7ok bilginin sistematik ve \u00e7o\u011fu zaman alfabetik bir s\u0131ra ile d\u00fczenlenmesinden elde edilen tarafs\u0131z bir ba\u015fvuru kayna\u011f\u0131 yay\u0131n olan bir referans \u00e7al\u0131\u015fma t\u00fcr\u00fc.\n\nAnsiklopediler makaleler ve maddeler olarak ikiye ayr\u0131l\u0131r, bunlara \u00e7o\u011funlukla ba\u015fl\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re d\u00fczenlenen alfabetik s\u0131rayla eri\u015filir. Ansiklopedi maddeleri s\u00f6zl\u00fcktekilerden daha uzun ve daha detayl\u0131d\u0131r. Ansiklopedilerin iki \u00f6nemli \u00f6zelli\u011fi, konular\u0131n y\u00f6ntemli d\u00fczenlenmesi ve her \u015feyi i\u00e7ine almas\u0131d\u0131r. Ansiklopediler, s\u00f6zl\u00fckler gibi bir kelimenin \u00e7e\u015fitli anlamlar\u0131n\u0131 veren eserler de\u011fildir. Ge\u00e7mi\u015ften itibaren hep yaz\u0131l\u0131 olarak haz\u0131rlanm\u0131\u015f olsa da, internette g\u00f6rsel olarak haz\u0131rlanan ansiklopediler de vard\u0131r. \"\u00d6zg\u00fcr ansiklopedi\" slogan\u0131 Vikipedi de, Wikimedia Vakf\u0131'n\u0131n bir ansiklopedi projesidir.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z\nBilim ve teknoloji tarihi\nTesarus\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nFrans\u0131zcadan T\u00fcrk\u00e7eye ge\u00e7en s\u00f6zc\u00fckler", "(Bu makalede genel olarak tetrasiklinlerin -tetrasiklin antibiyotikleri- \u00e7er\u00e7evesi \u00e7izilse de, spesifik olarak tetrasiklin \u00e7e\u015fitlerinden \"tetrasiklin\" i\u00e7in yaz\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.)\n\nTan\u0131m ve tarih\u00e7e \nTetrasiklin, Streptomyces rimosus isimli bakteri taraf\u0131ndan \u00fcretilen bir antibiyotiktir. Bir\u00e7ok bakteriyel enfeksiyonlarda kullan\u0131l\u0131r. Tetrasiklinler bug\u00fcn bir grup antibiyoti\u011fe verilen genel isimdir, tetrasiklin de bu antibiyotiklerden birisidir.\n\n1950'li y\u0131llarda, Pfizer \u015firketinde Lloyd Conover taraf\u0131ndan ke\u015ffedilmi\u015ftir. Form\u00fcl\u00fc, C22H24N2O8, 1952 y\u0131l\u0131nda Woodward taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. 1955 y\u0131l\u0131nda ise patenti al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKimyev\u00ee olarak, sar\u0131 renkli bir sodyum tuzudur. Alkol, aseton ve propilen glikolde \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcr. pH seviyesi 2-5 aras\u0131nda de\u011fi\u015fir. 185\u00a0\u00b0C s\u0131cakl\u0131kta bozunur. Gram (+) bakteriler, gram (-) bakteriler, Riketsialar, Clamidialar, mikroplazmalar ve amipler gibi b\u00fcy\u00fck bir mikrobik saha i\u00e7inde etkilidir. \u00c7ok geni\u015f bir spekturumalar\u0131 olsa da en az selektif antibiyotiklerdendir.\n\nV\u00fccutta, karaci\u011fer taraf\u0131ndan kan dola\u015f\u0131m\u0131ndan al\u0131n\u0131r, konsantre edilip safra yoluyla ba\u011f\u0131rsa\u011fa g\u00f6nderilir. Buradan tekrar emilip kana ge\u00e7er ve daha sonra b\u00f6brekler taraf\u0131ndan v\u00fccuttan at\u0131l\u0131rlar.\n\nTetrasiklin d\u0131\u015f\u0131nda, 6 tane daha farkl\u0131 etki \u015fiddetlerine sahip tetrasiklin antibiyotikleri grubundan antibiyotik mevcuttur. \nBu tetrasiklin \u00e7e\u015fitlerini s\u0131ralarsak:\n\n Tetrasiklin\n Doksisiklin\n Minosiklin\n Demeklosiklin\n Metasiklin\n Oksitetrasiklin\nKlortetrasiklin\n\nEtki mekanizmas\u0131 \nTetrasiklin h\u00fccre b\u00fcy\u00fcmesini protein sentezini (translasyon) engelleyerek \u00f6nler. Bakteri ribozomlar\u0131n\u0131n, 30 S alt-\u00fcnitelerine ba\u011flan\u0131r ve amino-asil tRNA'n\u0131n ribozoma ba\u011flanmas\u0131n\u0131 \u00f6nler. Bakteriyostatik (bakteri \u00fcremesini ve geli\u015fmesini \u00f6nleyici) etkisi vard\u0131r.\n\nKullan\u0131m\u0131, yan-etkileri \nDoktorlar\u0131n tavsiyesi genelde a\u00e7 karn\u0131na al\u0131nmas\u0131d\u0131r. Zira tetrasiklin s\u00fct, s\u00fct \u00fcr\u00fcnleri, kalsiyum, magnezyum,al\u00fcminyum hidroksitle birlikte al\u0131nd\u0131\u011f\u0131nda emilimi bozulur.\n\nAyr\u0131ca, tetrasiklinler kullanma s\u00fcresi dolduktan sonra kullan\u0131lmalar\u0131 halinde zehirlenmeye yol a\u00e7abilirler. Tetrasiklinler zamanla toksik olma \u00f6zelli\u011fine sahip nadir antibiyotiklerdendir, bu y\u00fczden kullan\u0131m s\u00fcresi dolduktan sonra kullan\u0131l\u0131rsa, \u00f6zellikle b\u00f6breklere zarar verebilirler. B\u00f6brek hastalar\u0131nda, hamile kad\u0131nlarda ve k\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki \u00e7ocuklarda (8 ya\u015f alt\u0131) kullan\u0131lmamal\u0131d\u0131rlar.\n\nTetrasiklin kullan\u0131m\u0131 neticesinde baz\u0131 yan etkiler ortaya \u00e7\u0131kabilir, \u00f6zellikle uzun s\u00fcreleri kullan\u0131mlarda sindirim sistemi, cilt, kemik, karaci\u011fer gibi yap\u0131larda \u00e7e\u015fitli negatif yan etkiler g\u00f6r\u00fclebilir.\n\nKaynak\u00e7a \n \u0130ngilizce Vikipedi Tetrasiklin sayfas\u0131 \n Rehber Ansiklopedisi\n\n \nAkne tedavisi", "{{\u00dc\u00e7l\u00fc resim|sa\u011f|Cover of The Blind Owl.png|100|First page of The Blind Owl.png|100|The Blind Owl (painting by Hedayat).jpg|100|''K\u00f6r Bayku\u015fun 1937 tarihli ilk bask\u0131s\u0131nda Sad\u0131k Hidayet taraf\u0131ndan \u00e7izilen kapak tasar\u0131m\u0131, ilk sayfa ve son sayfa}}K\u00f6r Bayku\u015f \u0130ranl\u0131 yazar Sad\u0131k Hidayet`in 1936 y\u0131l\u0131nda yay\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 roman\u0131, ayn\u0131 zamanda ba\u015fyap\u0131t\u0131 olarak kabul edilir.\n\n \u0130lk bas\u0131m\u0131 ve \u00e7evirileri \nK\u00f6r Bayku\u015f (\u0628\u0648\u0641 \u06a9\u0648\u0631: B\u00fbf-e k\u00fbr)''' , S\u00e2d\u0131k Hid\u00e2yet`in eski \u0130ran tarihinin metinlerini asl\u0131ndan okuyabilmek i\u00e7in Pehlevice \u00f6\u011frenmeye gitti\u011fi Hindistan`\u0131n Bombay kentinde 1937 y\u0131l\u0131nda bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kitaba \u0130ran`da sat\u0131\u015f\u0131n\u0131n yasak oldu\u011funu belirten bir not da eklenmi\u015ftir.\n\nFrans\u0131zca, Rus\u00e7a, \u0130ngilizce, Almanca, Macarca ve \u00c7ek\u00e7e`den sonra, \u00e7a\u011fda\u015f \u0130ran Edebiyat\u0131ndan ilk roman olarak T\u00fcrk\u00e7eye 1977 y\u0131l\u0131nda Beh\u00e7et Necatigil taraf\u0131ndan \u00e7evrilmi\u015ftir. \u0130lk olarak Varl\u0131k Yay\u0131nlar\u0131 taraf\u0131ndan bas\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eu anda ise YKY (Yap\u0131 Kredi Yay\u0131nlar\u0131) taraf\u0131ndan ayn\u0131 \u00e7eviriyle bas\u0131lmaktad\u0131r.\n\nAyr\u0131ca denemeci ve ele\u015ftirmen O\u011fuz Demiralp`in yazd\u0131\u011f\u0131 \"K\u00f6r Okur: S\u00e2d\u0131k Hid\u00e2yet \u00dczerine K\u00f6r Bayku\u015f Merkezli Okuma Denemesi\" isimli bir kitap da bulunmaktad\u0131r.\n\nEser \nSad\u0131k Hidayet`in yak\u0131n dostlar\u0131ndan Bozorg Alevi`nin, K\u00f6r Bayku\u015f`un Almanca`s\u0131na ekledi\u011fi \"Sons\u00f6z\"`den al\u0131nt\u0131d\u0131r : \"K\u00f6r Bayku\u015f`un eylemi, olaylar\u0131, zaman ve mek\u00e2n d\u0131\u015f\u0131nda kal\u0131r. Olaylar\u0131 b\u00f6l\u00fc\u015fenler tipik kimselerdir, daha do\u011frusu bir tipin de\u011fi\u015fik ki\u015filerdeki varyasyonlar\u0131d\u0131r, bu ki\u015filer mitik bir psikoloji kanunlar\u0131na g\u00f6re birbirlerine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcrler. Baba, amca, arabac\u0131, mezarc\u0131, ihtiyar hurdac\u0131 ve nihayet roman\u0131n \"kahraman\"\u0131, asl\u0131nda tek ki\u015fidir, esrarengiz gen\u00e7 k\u0131z, bayader ile kahraman\u0131n kar\u0131s\u0131 kahpe de \u00f6yle. Normal zaman d\u00fczeninin kalk\u0131\u015f\u0131 bununla ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r; \u015fimdiki zamanla ge\u00e7mi\u015f zaman; an\u0131, r\u00fcya ve hayal olarak birbiriyle kayna\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Sebeple sonu\u00e7 aras\u0131nda bir nedensellik yoktur, onlar\u0131 birbirine masallardaki mant\u0131k ba\u011flar. Ama buna ra\u011fmen olay, \u015f\u00fcphe yok ki ger\u00e7ek bir hayat\u0131 saptar. Korkular, \u00f6zlemler, \u00fcmit, \u00fcmitsizlik, bu olay i\u00e7ine, \u00f6teden beri insan kaderinde oldu\u011fu gibidir.\"\n\nKaynak\u00e7a \nYKY - Sad\u0131k Hidayet, K\u00f6r Bayku\u015f 2.Bask\u0131 (\u00c7ev: Beh\u00e7et Necatigil)\n\n1936 hik\u00e2yeleri\n1936 romanlar\u0131\nS\u00e2d\u0131k Hid\u00e2yet hik\u00e2yeleri\n\u0130ran kitaplar\u0131\n\u0130ranl\u0131 yazarlar\u0131n eserleri\n\u0130ranl\u0131lar\u0131n eserleri\n\u0130ranl\u0131 romanlar\u0131\nFars\u00e7a romanlar\nFars edebiyat\u0131", "Yaprak, bitkilerde fotosentez, transpirasyon ve solunumun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi temel organlard\u0131r. G\u00f6vde ve yan dallar\u0131n \u00fczerindeki bo\u011fumlardan \u00e7\u0131kan ve b\u00fcy\u00fcmesi s\u0131n\u0131rl\u0131 olan yap\u0131lard\u0131r.\n\nYaprak k\u0131s\u0131mlar\u0131 \n\n Yaprak ayas\u0131 (lamina): Fotosentezin, terleme ve solunumun ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi k\u0131s\u0131md\u0131r. Kurak ortam bitkilerinde dar, nemli ortam bitkilerinde ise geni\u015ftir.\n Yaprak sap\u0131 (Petiyol): Madde iletimini ve yapra\u011f\u0131n g\u00fcne\u015flenmesini sa\u011flar.\n Yaprak taban\u0131 (Bazis): Yaprak sap\u0131 ve yaprak ayas\u0131n\u0131 g\u00f6vdeye ba\u011flar.\n\nYaprak t\u00fcrleri \n\nGenel olarak yaprak geni\u015f, yass\u0131, ye\u015fildir. Aya, sap, taban'dan olu\u015fan 3 k\u0131s\u0131md\u0131r. Aya, y\u00fczeydir ve i\u011fne, ipliksi, eliptik, yumurtams\u0131, b\u00f6breksi \u015fekillerde olur, kenarlar\u0131 d\u00fcz, kenarl\u0131, di\u015fli, testereli, loplu, dalgal\u0131d\u0131r. Ortas\u0131nda bir anadamar ve buna ba\u011fl\u0131 yandamarlar vard\u0131r. \u00c7\u0131plak veya t\u00fcyl\u00fcd\u00fcr. Sap, ayay\u0131 s\u00fcrg\u00fcne ba\u011flar. K\u0131sa, ince, kal\u0131n, uzun, t\u00fcyl\u00fc, ka\u015feli olur. Saps\u0131z yaprak da vard\u0131r. Taban, ayan\u0131n sapa ba\u011fland\u0131\u011f\u0131 yerdir. Simetrik veya asimetriktir. Yaprak tepesi sivri, k\u00fct, yuvarlak olur. Basit yaprak, bir sap \u00fczerinde tek oland\u0131r. Bile\u015fik yaprakta ise aya par\u00e7al\u0131d\u0131r, ayr\u0131 b\u00f6l\u00fcmlere ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Yapraklar, s\u00fcrg\u00fcne ba\u011flanma \u015fekline g\u00f6re, her noktada bir \u00e7ift olarak kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131, \u00fc\u00e7 ve daha fazla ise \u00e7evrel, her noktada iki s\u0131ra boyunca tek olursa alma\u015fl\u0131 denir.\n\n Yumurta yaprak\n Eliptik yaprak\n Y\u00fcreksi yaprak\n Elsi yaprak\n \u0130\u011fne yaprak\n\nAya say\u0131s\u0131 \n\nTek bir ayas\u0131 bulunanlara \"basit yaprak\", iki ya da daha \u00e7ok ayadan, ba\u015fka bir deyi\u015fle yaprak\u00e7\u0131klardan olu\u015fanlara ise \"bile\u015fik yaprak\" denir. Yaprak ayalar\u0131n\u0131n kenar\u0131 d\u00fcz, di\u015fli oymal\u0131 ya da dalgal\u0131 yap\u0131da olabilir.\n\nDamarlanma sistemi \n Basit Damarlanma: Bir tek damar\u0131n bulundu\u011fu damarlanma bi\u00e7imidir.\n Paralel Damarlanma: Boyuna ve enine olu\u015fan damarlanma bi\u00e7imidir.\n A\u011fs\u0131 Damarlanma: Ana ve orta damarlar\u0131n belli olmad\u0131\u011f\u0131 a\u011f yap\u0131s\u0131nda geli\u015fen damarlanma bi\u00e7imidir.\n Dikotom Damarlanma:Yan kollar\u0131n \u00e7atal \u015feklinde ayr\u0131lmas\u0131yla olu\u015fur.B\u00f6yle damarlanmaya baz\u0131 e\u011freltilerde ve gymnospermoe lerde rastlan\u0131r. Adianthum, ginkgo i\u00e7in tipiktir.\n\nYaprak dizili\u015fi \nEn yayg\u0131n dizili\u015f bi\u00e7imi olarak alma\u015f\u0131k, sarmal, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 \u00e7apraz ya da \u00e7evrel dizili\u015fe rastlan\u0131r.\n\nYapra\u011f\u0131n anatomik yap\u0131s\u0131 \n\nYapraklar tipik olarak \u00fc\u00e7 ana dokudan olu\u015fur: \u00dcstderi (epidermis), mezofil ve iletimdoku\n\nYapra\u011f\u0131n hem alt hem de \u00fcst y\u00fczeyini kaplayan \u00fcstderi (epidermis) tek s\u0131ral\u0131 bir h\u00fccre katman\u0131 halindeki koruyucu bir dokudur. \u00dcstderi h\u00fccrelerin d\u0131\u015f \u00e7eperleri k\u00fctikula denen ince, mumsu bir maddeyle \u00f6rt\u00fcl\u00fcd\u00fcr. Mumsu k\u00fctikula su ge\u00e7irmezdir, b\u00f6ylece yaprak y\u00fczeyinden olacak su kayb\u0131n\u0131 minimum seviyeye indirir. K\u00fctikula, yapra\u011f\u0131n \u00fcst y\u00fczeyinde genelde daha kal\u0131nd\u0131r, bu nedenle oranla daha parlak g\u00f6z\u00fck\u00fcr. \u00dcstderi h\u00fccreleri aras\u0131nda yapra\u011f\u0131n atmosferle gaz al\u0131\u015fveri\u015fini sa\u011flayan g\u00f6zenekler bulunur. Bu g\u00f6zeneklere stoma ad\u0131 verilir. Karbondioksit ile oksijen'in bitkiye giri\u015fini sa\u011flarken, su buhar\u0131n\u0131n da d\u0131\u015far\u0131 at\u0131lmas\u0131n\u0131 sa\u011flar. Her stoma bir \u00e7ift kilit h\u00fccreyle \u00e7evrilmi\u015ftir ki bunlar bitkideki su bas\u0131nc\u0131na g\u00f6re stoman\u0131n (aral\u0131\u011f\u0131n-g\u00f6zene\u011fin) b\u00fcy\u00fckl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc ayarlarlar. G\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131na daha \u00e7ok maruz kalan \u00fcst y\u00fczeyden su kayb\u0131n\u0131n \u00f6nlenmesi i\u00e7in yapra\u011f\u0131n \u00fcst y\u00fczeyinde alt y\u00fczeyine oranla \u00e7ok daha az stoma (g\u00f6zenek) bulunur.\n\nYapra\u011f\u0131n i\u00e7 katman\u0131 olan mezofil b\u00f6l\u00fcm\u00fc klorofilce zengin, s\u0131k h\u00fccre dizileri halindeki palizat \u00f6zekdokusu ile h\u00fccreleri aras\u0131nda geni\u015f bo\u015fluklar bulunan s\u00fcnger \u00f6zekdokusunu kapsar. \u00dcst y\u00fczeye, b\u00f6ylece de \u0131\u015f\u0131\u011fa, daha yak\u0131nda bulunan palizat \u00f6zekdoku h\u00fccreleri bulundurduklar\u0131 yo\u011fun klorofil oran\u0131 ile fotosentezin en yo\u011fun yer ald\u0131\u011f\u0131 h\u00fccrelerdir. S\u00fcnger \u00f6zekdoku ise bulundurdu\u011fu geni\u015f bo\u015fluklar ile gaz al\u0131\u015f veri\u015finde b\u00fcy\u00fck bir rol oynar. Aralar\u0131nda bulunan bu hava bo\u015fluklar\u0131 mezofil katman\u0131 ile yapra\u011f\u0131n alt y\u00fczeyindeki g\u00f6zenekler (stomata) aras\u0131nda gaz al\u0131\u015f veri\u015finin verimli olmas\u0131 i\u00e7in bir ba\u011flant\u0131 olu\u015fturur.\n\n\u0130letim dokularda (vask\u00fcler sistem, vask\u00fcler doku) damarlar\u0131 olu\u015fturur. Bitki i\u00e7indeki madde al\u0131\u015f veri\u015finde g\u00f6rev alan doku \u00e7e\u015fididir. Ksilem (odun borusu) ve floem (soymuk borusu) diye ikiye ayr\u0131l\u0131r. Ksilem inorganik maddelerin (su ve mineraller gibi) iletimini sa\u011flarken, floem organik maddelerin (fotosentez sonucu olu\u015fan besin maddeleri gibi) iletimini sa\u011flar. Ksilem cans\u0131z h\u00fccrelerden olu\u015furken, floem canl\u0131 h\u00fccrelerden olu\u015fur.\n\nDamarlar \n\nYaprak damarlar\u0131 su ve minerallerini sa\u011flar, \u00fcretilen besini yapraktan d\u0131\u015far\u0131 ta\u015f\u0131r. \u00c7o\u011fu yaprakta bir orta damar ve bunun etraf\u0131nda dallanan damarlar vard\u0131r.\n\nS\u00fcnger tabaka \n\nBu tabakada d\u00fczensiz \u015fekilli s\u00fcnger h\u00fccreleri ve gazlar\u0131n dola\u015ft\u0131\u011f\u0131 hava bo\u015fluklar\u0131 vard\u0131r. S\u00fcnger ve palizat, mezofil tabakay\u0131 olu\u015fturur.\n\nPalizat tabaka \n\n\u00c7ok say\u0131da kloroplast i\u00e7eren palizat h\u00fccrelerinin oldu\u011fu tabakad\u0131r.\n\nStoma \n\nSu ve gaz de\u011fi\u015fiminin ger\u00e7ekle\u015fti\u011fi k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6zeneklerdir. Genelde alt y\u00fczeyde bulunur.Bek\u00e7i,kilit ya da kapatma h\u00fccresi de denir.\n\nBek\u00e7i h\u00fccreler \n\nStoman\u0131n iki yan\u0131nda bulunan, hilal \u015fekilli bu h\u00fccreler su ve gaz de\u011fi\u015fimini kontrol eder.\n\nKaynak\u00e7a \n\n \nBitki anatomisi", "Ate\u015f yan\u0131kl\u0131\u011f\u0131, Erwinia amylovora adl\u0131 bakteri t\u00fcr\u00fcn\u00fcn Da\u011fmu\u015fmulas\u0131, al\u0131\u00e7, ayva, ceviz,elma,armut ve \u00fcvez t\u00fcrlerinde neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\nYaprak renkleri kahve-siyah renge d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr ve dalda kavrulmu\u015f bir \u015fekilde uzun s\u00fcre as\u0131l\u0131 kal\u0131r. \u00c7i\u00e7eklerin renkleri, \u00f6nceleri kahverengi daha sonra siyaha d\u00f6ner. Gen\u00e7 s\u00fcrg\u00fcnlerin renkleri esmerle\u015fir; s\u00fcrg\u00fcnler yang\u0131n ge\u00e7irmi\u015f bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm al\u0131r. Dallar\u0131n kabuklar\u0131nda zamanla beyaz bir ak\u0131nt\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n\nSava\u015f\u0131\n\n\u00c7i\u00e7eklenmeden \u00f6nce %5'lik borda bulamac\u0131 kullan\u0131l\u0131r.\n\nT\u00fcm d\u00f6nemlerde 50/150 ml/100 lt suya veya dekara Bak\u0131r S\u00fclfat Pentahidrat.\n\nKaynak\u00e7a\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Cumhuriyetin ilan\u0131, hukuksal olarak \u0130kinci D\u00f6nem T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisinin 29 Ekim 1923 g\u00fcn\u00fc ger\u00e7ekle\u015fen oturumunda Mustafa Kemal'in haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi teklifinin kabul edilmesiyle T\u00fcrkiye Devleti'nin y\u00f6netim \u015feklinin cumhuriyet olarak belirlenmesidir.\n\nDaha geni\u015f anlam\u0131yla cumhuriyetin ilan\u0131; T\u00fcrk toplumunu \u00e7a\u011fda\u015fla\u015ft\u0131rmay\u0131 ama\u00e7layan T\u00fcrk devriminin bir par\u00e7as\u0131d\u0131r, di\u011fer yenile\u015fme ve reformlar\u0131n da \u00f6n\u00fcn\u00fc a\u00e7an bir siyasal ink\u0131lap hareketidir.\n\n\"29 Ekim 1339 (1923) tarih ve 364 say\u0131l\u0131 Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esas\u00eeye Kanununun Baz\u0131 Mevadd\u0131n\u0131n Tavzihan Tadiline Dair Kanun\" ile 1921 Te\u015fkil\u00e2t-\u0131 Esas\u00eeye Kanunu'nun alt\u0131 maddesinde (1, 2, 4, 10, 11 ve 12. maddeler) de\u011fi\u015fiklik yap\u0131lm\u0131\u015f; birinci maddesi \u015fu \u015fekilde de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir:\n\n\"H\u00e2kimiyet, bil\u00e2kayd\u00fc \u015fart Milletindir. \u0130dare us\u00fbl\u00fc halk\u0131n mukadderat\u0131n\u0131 bizzat ve bilfiil idare etmesi esas\u0131na m\u00fcstenittir. T\u00fcrkiye Devletinin \u015fekl-i H\u00fck\u00fbmeti, Cumhuriyettir.\"\n\nAnayasan\u0131n di\u011fer maddelerinde yap\u0131lan de\u011fi\u015fiklikler ile cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 makam\u0131 olu\u015fturulmu\u015f; Cumhurba\u015fkan\u0131n\u0131n T\u00fcrkiye B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi taraf\u0131ndan kendi \u00fcyeleri aras\u0131ndan se\u00e7ilece\u011fi \u00f6ng\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015f; h\u00fck\u00fbmetin kurulu\u015f usul\u00fc de\u011fi\u015ftirilmi\u015ftir. H\u00fck\u00fbmetin kurulu\u015f \u015femas\u0131 bak\u0131m\u0131ndan meclis h\u00fck\u00fbmeti sisteminden vazge\u00e7ilerek parlamenter sisteme ge\u00e7ilmi\u015ftir.\n\nArka plan \nOsmanl\u0131 Devleti, 1876 y\u0131l\u0131na kadar mutlak monar\u015fi ile y\u00f6netilmi\u015ftir. Bu d\u00f6nemde padi\u015fahl\u0131k kurumu, halk \u00fczerinde mutlak bir egemenlik s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Tanzimat d\u00f6nemiyle beraber, cumhuriyet d\u00fc\u015f\u00fcncesinden s\u00f6z edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015fsa da Osmanl\u0131 ayd\u0131nlar\u0131 me\u015frutiyetin kurulmas\u0131n\u0131 yeterli g\u00f6rm\u00fc\u015flerdi; me\u015frutiyetin daha ilerisine gidilmedi veya talep edilmedi. Osmanl\u0131 Devleti, 1876-1878 ve 1908-1918 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda me\u015fruti monar\u015fi ile y\u00f6netildi.\n\nOsmanl\u0131 Devleti'nin y\u0131k\u0131lmas\u0131 ile sonu\u00e7lanan I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131'n\u0131n ard\u0131ndan Mustafa Kemal Pa\u015fa \u00f6nderli\u011finde ba\u015flat\u0131lan ulusal m\u00fccadelenin daha ilk y\u0131llar\u0131ndan itibaren art\u0131k y\u00f6netimde halk iradesinin egemen olaca\u011f\u0131 a\u00e7\u0131k\u00e7a ilan edilmi\u015ftir. Erzurum Kongresi'nin ard\u0131ndan 23 Temmuz 1919 tarihinde yay\u0131mlanan bildirinin 3. maddesindeki \"Ulusal Kuvvetleri etken ve ulusal iradeyi egemen k\u0131lmak esast\u0131r\" karar\u0131 bu anlay\u0131\u015f\u0131n bir ifadesiydi.\n\nUlusal iradeyi somut olarak g\u00f6sterecek meclis, \u0130stanbul'un i\u015fgal edilip Mebusan Meclisi'nin da\u011f\u0131t\u0131lmas\u0131 \u00fczerine, \"B\u00fcy\u00fck Millet Meclisi\" ad\u0131yla 23 Nisan 1920'de Ankara'da topland\u0131. Ola\u011fan\u00fcst\u00fc yetkilerle donat\u0131lm\u0131\u015f 390 ki\u015filik meclisin ba\u015fkan\u0131 ayn\u0131 zamanda h\u00fck\u00fbmet ve devlet ba\u015fkan\u0131 olarak adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131.\n\nMeclisin 20 Ocak 1921'de kabul etti\u011fi ve bir anayasa niteli\u011finde olan Te\u015fkilat-\u0131 Esasiye Kanunu adl\u0131 yasa ile egemenli\u011fin T\u00fcrk ulusuna ait oldu\u011fu ilan edildi. Saltanat h\u00fck\u00fbmetinin kendini hal\u00e2 T\u00fcrk ulusunun temsilcisi saymas\u0131na kar\u015f\u0131 bir tepki olarak meclis, 1 Kas\u0131m 1922'de ald\u0131\u011f\u0131 kararla saltanat\u0131 kald\u0131rd\u0131.\n\nBirinci meclisin se\u00e7imin yenilenmesine karar vererek 1 Nisan 1923'te da\u011f\u0131lmas\u0131ndan sonra yeni meclis toplan\u0131ncaya kadar Mustafa Kemal'in direktifi ile yeni bir anayasa tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131 ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Mevcut anayasa, ulusal iradenin T\u00fcrk ulusuna ait oldu\u011funu, bu iradeyi ulus ad\u0131na temsil yetkisinin Meclis'e tan\u0131nd\u0131\u011f\u0131n\u0131 onaylam\u0131\u015ft\u0131 ancak devletin y\u00f6netim \u015feklini ve ba\u015fkentini ilan etmemi\u015fti. Yeni anayasa tasar\u0131s\u0131 haz\u0131rl\u0131klar\u0131 s\u0131ras\u0131nda Mustafa Kemal, \u00e7evresindekilerle Cumhuriyetin ilan\u0131 ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015fmeler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Mustafa Kemal'in Wieber Neue Freie Presse muhabirine 22 Eyl\u00fcl 1923'te verdi\u011fi ve T\u00fcrk\u00e7e bir \u00f6zeti ilk defa \u0130kdam gazetesinde yay\u0131mlanan deme\u00e7te, muhabirin sorusu \u00fczerine ilk defa cumhuriyet kelimesini a\u00e7\u0131k\u00e7a ortaya atmas\u0131 \u00fclkede ve yurtd\u0131\u015f\u0131nda b\u00fcy\u00fck yank\u0131 uyand\u0131rd\u0131. Ekim 1923'te \u0130smet Pa\u015fa ve bir grup meb'us Ankara'n\u0131n H\u00fck\u00fbmet merkezi olarak kabul edilmesi yolunda bir kanun teklifi verdi. 13 Ekim 1923'te TBMM'de kabul edilen tek maddelik yasa ile Ankara, devletin ba\u015fkenti oldu. Devlet merkezinin \u0130stanbul olaca\u011f\u0131 yolundaki \u00e7eki\u015fmelere son veren bu yasa ile Cumhuriyetin ilan\u0131 i\u00e7in de bir ad\u0131m at\u0131lm\u0131\u015f oldu.\n\nS\u00fcre\u00e7\n\nH\u00fck\u00fbmet bunal\u0131m\u0131 \n1 Kas\u0131m 1922'den itibaren art\u0131k saltanat\u0131n olmad\u0131\u011f\u0131 \u00fclke, meclis h\u00fck\u00fbmeti taraf\u0131ndan y\u00f6netilmekteydi. Bu h\u00fck\u00fbmet sisteminde her bakan meclis taraf\u0131ndan se\u00e7ildi\u011finden uyumsuz ki\u015filerin bir araya geldi\u011fi h\u00fck\u00fbmet bi\u00e7imine yol a\u00e7maktayd\u0131; ayr\u0131ca her bir bakanl\u0131k i\u00e7in uzun s\u00fcren tart\u0131\u015fmalar ya\u015fanmaktayd\u0131. Yeni Meclis se\u00e7ildikten sonra kurulan \u0130cra Vekilleri Heyeti'nin \u00fcyeleri bu \u015fartlar alt\u0131na \u00e7al\u0131\u015fman\u0131n g\u00fc\u00e7l\u00fcklerinden \u015fikayet\u00e7i idi. H\u00fck\u00fbmetin zay\u0131fl\u0131\u011f\u0131, 23 Ekim'de net bir \u015fekilde ortaya \u00e7\u0131kt\u0131. Ayn\u0131 zamanda Dahiliye Vekili olan \u0130cra Vekilleri Heyeti Ba\u015fkan\u0131 Fethi Bey, Dahiliye Vekilli\u011fini Ferit Tek Bey'e b\u0131rakmak istemi\u015f ancak meclis bunu kabul etmeyerek Erzincan milletvekili Sabit Bey'i se\u00e7mi\u015fti. TBMM ikinci ba\u015fkan\u0131 Ali Fuat Bey de g\u00f6revi b\u0131rakmak isteyip yerine Yusuf Kemal Bey'i aday g\u00f6stermi\u015f ancak meclis kabul etmeyerek Rauf Bey'i se\u00e7mi\u015ftir.\n\nBu durum \u00fczerine Meclis Ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal, 25 Ekim 1923 ak\u015fam\u0131 h\u00fck\u00fbmeti \u00c7ankaya'da toplad\u0131. Toplant\u0131da, Vekiller Heyeti'nin istifa etmesine ve yeni se\u00e7ilecek Vekiller Heyeti'nde g\u00f6rev almamas\u0131na karar verildi. B\u00f6ylece \u00fclkeyi Cumhuriyet rejiminin ilan\u0131na g\u00f6t\u00fcrecek bir h\u00fck\u00fbmet bunal\u0131m\u0131 olu\u015fturuldu.\n\nAnayasa de\u011fi\u015fiklik tasar\u0131s\u0131 \n27 Ekim 1923'te Vekiller Heyeti'nin istifas\u0131 TBMM'de okunduktan sonra, yeni bir vekiller heyeti kurma yolunda \u00e7al\u0131\u015fmalar ba\u015flad\u0131. Muhalefetin yeni h\u00fck\u00fbmet kurma \u00e7abas\u0131nda bir sonu\u00e7 al\u0131namad\u0131. 28 Ekim'de \u00c7ankaya K\u00f6\u015fk\u00fc'ndeki ak\u015fam yeme\u011finde \u0130smet Pa\u015fa, Fethi Bey, Kaz\u0131m Pa\u015fa (\u00d6zalp), Kemalettin Sami Pa\u015fa, Halit Pa\u015fa, Rize mebusu Fuat ve Afyon mebusu Ru\u015fen E\u015fref Bey'i misafir olarak a\u011f\u0131rlayan Mustafa Kemal Pa\u015fa, kabine bunal\u0131m\u0131ndan \u00e7\u0131kma yolu \u00fczerine g\u00f6r\u00fc\u015ft\u00fc ve misafirlerine \"yar\u0131n Cumhuriyet ilan edece\u011fiz\" dedi. Yemekten sonra Mustafa Kemal Pa\u015fa ve \u0130smet Pa\u015fa birlikte kanun tasar\u0131s\u0131n\u0131 haz\u0131rlad\u0131.\n\nHalk F\u0131rkas\u0131 Grubu toplant\u0131s\u0131 \nMecliste 29 Ekim 1923 sabah\u0131 toplanan Halk F\u0131rkas\u0131 Grubu kabine de\u011fi\u015fikli\u011fi i\u00e7in g\u00f6r\u00fc\u015fmelere ba\u015flad\u0131. G\u00f6r\u00fc\u015fmelerin \u00e7\u0131kmaza girmesi \u00fczerine Mustafa Kemal Pa\u015fa'n\u0131n meselenin halli i\u00e7in g\u00f6revlendirilmesine karar verildi. \u00c7\u00f6z\u00fcm i\u00e7in bir saat izin isteyen Mustafa Kemal, bir saat sonra k\u00fcrs\u00fcye \u00e7\u0131karak y\u00f6netim bi\u00e7iminin Cumhuriyet olmas\u0131 halinde h\u00fck\u00fbmet bunal\u0131mlar\u0131n\u0131n ya\u015fanmayaca\u011f\u0131n\u0131n, bunun i\u00e7in rejimin Cumhuriyet olarak tescil edilmesi ve y\u00f6netim bi\u00e7iminin buna g\u00f6re d\u00fczenlenmesi gerekti\u011fini ifade etti ve anayasa de\u011fi\u015fikli\u011fi teklifini sundu. F\u0131rka toplant\u0131s\u0131nda yap\u0131lan konu\u015fmalar\u0131n ard\u0131ndan teklifin \u00f6nce b\u00fct\u00fcn\u00fc, sonra ayr\u0131 ayr\u0131 maddeleri okunarak kabul edildi.\n\nMeclis toplant\u0131s\u0131 \nHalk F\u0131rkas\u0131 Grubunun toplant\u0131s\u0131ndan hemen sonra meclis toplant\u0131s\u0131 a\u00e7\u0131ld\u0131. Meclis ba\u015fka konularla me\u015fgul okurken, teklif edilen kanun tasar\u0131s\u0131 Kanun-\u0131 Esas\u00ee Enc\u00fcmeni taraf\u0131ndan usulen incelenip tutana\u011f\u0131 haz\u0131rland\u0131. Kanun, bir\u00e7ok konu\u015fmac\u0131n\u0131n \"Ya\u015fas\u0131n Cumhuriyet!\" sesleriyle alk\u0131\u015flanan konu\u015fmalar\u0131yla kabul edildi. Ard\u0131ndan cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 se\u00e7imi yap\u0131ld\u0131. 158 \u00fcyenin oybirli\u011fi ile Ankara Milletvekili Gazi Mustafa Kemal cumhurba\u015fkan\u0131 se\u00e7ildi.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n 29 Ekim Cumhuriyet Bayram\u0131\n TBMM'nin a\u00e7\u0131lmas\u0131\n Saltanat\u0131n kald\u0131r\u0131lmas\u0131\n Hil\u00e2fetin kald\u0131r\u0131lmas\u0131\n T\u00fcrkiye'de cumhuriyetin 100. y\u0131l\u0131 kutlamalar\u0131\n\nKaynak\u00e7a \n\n1923'te T\u00fcrkiye\n1917-23 Devrimleri", "Amerika di\u015fbuda\u011f\u0131 (Fraxinus americana), zeytingiller (Oleaceae) familyas\u0131ndan ABD'nin do\u011fusunda do\u011fal olarak yeti\u015fen di\u015fbudak t\u00fcr\u00fc.\n\n35\u201340 m kadar boy yapar. Yumurta bi\u00e7iminde bir taca sahiptir. Yapraklar\u0131 t\u00fcys\u00fc yaprak bi\u00e7iminde, 7-9 yaprak\u00e7\u0131ktan olu\u015fmu\u015ftur. Yaprak\u00e7\u0131klar 7\u201315\u00a0cm uzunlukta, kenarlar\u0131 tam, \u00fcst y\u00fcz\u00fc koyu ye\u015fil, alt y\u00fcz\u00fc boz renklidir. Sonbaharda k\u0131z\u0131l-sar\u0131 bir renk al\u0131rlar.\n\nFraxinus\nCarl Linnaeus taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f taksonlar", "Michelle Marie Pfeiffer (d. 29 Nisan 1958), Amerikal\u0131 oyuncudur. Film kariyerinin ba\u015flang\u0131c\u0131n\u0131 1980 y\u0131l\u0131nda rol ald\u0131\u011f\u0131 The Hollywood Knights'la yapt\u0131. Ama ilk defa Scarface (1983) filmindeki performans\u0131yla dikkatleri \u00fczerine \u00e7ekti. Pfeiffer Dangerous Liaisons filmindeki performans\u0131yla En \u0130yi Yard\u0131mc\u0131 Kad\u0131n Oyuncu Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc'ne ve The Fabulous Baker Boys (1989) ve Love Field (1992) filmleriyle En \u0130yi Kad\u0131n Oyuncu Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc'ne aday g\u00f6sterildi. Ticari a\u00e7\u0131dan b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131 yakalayan filmleri ise Batman Returns (1992), What Lies Beneath (2000) ve Hairspray (2007) 'dir. Oynad\u0131\u011f\u0131 di\u011fer filmler aras\u0131nda Ladyhawke (1985), The Witches of Eastwick (1987), Married to the Mob (1988), The Age of Innocence (1993), Wolf (1994), Dangerous Minds (1995), I Am Sam (2001) gibi yap\u0131mlar vard\u0131r.\n\nFilmografi\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n \n\n1958 do\u011fumlular\nSanta Ana, Kaliforniya do\u011fumlular\nKaliforniya do\u011fumlu kad\u0131n oyuncular\n20. y\u00fczy\u0131lda Amerikal\u0131 kad\u0131n oyuncular\n21. y\u00fczy\u0131lda Amerikal\u0131 kad\u0131n oyuncular\nAmerikal\u0131 kad\u0131n dizi oyuncular\u0131\nAmerikal\u0131 kad\u0131n sinema oyuncular\u0131\nAmerikal\u0131 veganlar\nAlt\u0131n K\u00fcre \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nG\u00fcm\u00fc\u015f Ay\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi oyuncular\nYa\u015fayan insanlar\nEn \u0130yi Kad\u0131n Drama Filmi Oyuncusu Alt\u0131n K\u00fcre \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nBAFTA En \u0130yi Yard\u0131mc\u0131 Kad\u0131n Oyuncu \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nEn \u0130yi Kad\u0131n Oyuncu National Board of Review \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nBAFTA \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nNational Board of Review \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nNew York Film Ele\u015ftirmenleri Birli\u011fi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nNew York Film Ele\u015ftirmenleri Birli\u011fi En \u0130yi Kad\u0131n Oyuncu \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nG\u00fcm\u00fc\u015f Ay\u0131 En \u0130yi Kad\u0131n Oyuncu \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nAmerikal\u0131 kad\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar", "Geri Halliwell (d. 6 A\u011fustos 1972, Watford), 1990'lar\u0131n \u00fcnl\u00fc pop m\u00fczik toplulu\u011fu The Spice Girls'\u00fcn Ginger ve seksi Spice lakapl\u0131 \u00fcyesi olarak \u00fcnlenen, \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 solo alb\u00fcmlerle b\u00fcy\u00fck bir hayran kitlesi edinen, k\u0131z\u0131l sa\u00e7l\u0131 \u015fark\u0131c\u0131. Bir d\u00f6nem, T\u00fcrkiye televizyonlar\u0131nda Erhan Yaz\u0131c\u0131o\u011flu'nun sundu\u011fu \"Se\u00e7 Bakal\u0131m\" adl\u0131 yar\u0131\u015fma program\u0131nda hosteslik yapan Geri, It's Raining Men, Look At Me, Lift Me Up ve Mi Chico Latino gibi hitlerle tan\u0131n\u0131yor.\n\nGeri Halliwell Spice Girls grubuyla \u00fcnlendi. Grubun lideri ve en \u00e7ok dikkat \u00e7eken ismiydi. Grubun en g\u00fczel k\u0131z\u0131yd\u0131. Ginger Spice olarak tan\u0131l\u0131r. 1998 y\u0131l\u0131nda grup zirve g\u00fcnlerini ya\u015farken, d\u00fcnya turnesi s\u0131ras\u0131nda gruptan ayr\u0131lmas\u0131yla \u00e7ok konu\u015fuldu. Gruptan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra otobiyogrofisini bir kitapta toplad\u0131. B\u00fcy\u00fck bir sat\u0131\u015f rakam\u0131na ula\u015ft\u0131. Kimse Geri'nin gruptan ayr\u0131ld\u0131ktan sonra ba\u015far\u0131l\u0131 olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fcyordu. Fakat sanat\u00e7\u0131 onlar\u0131 4 tane 1 numara single ve birbirinden ba\u015far\u0131l\u0131 alb\u00fcmlerle susturdu. 2007 y\u0131l\u0131nda Spice Girls'\u00fcn birle\u015fmesinde Geri'nin \u00e7ok yarar\u0131 oldu.\n\n2008 y\u0131l\u0131nda piyasaya s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Ugenia Lavender ismindeki \u00e7ocuk kitaplar\u0131 serisiyle tekrar g\u00fcndeme gelen Halliwell'\u0131n serinin Hollywood adaptasyonunda senaryo yazaca\u011f\u0131 konu\u015fuluyor.\n\nYa\u015fayan insanlar\n1972 do\u011fumlular\n\u0130sve\u00e7 as\u0131ll\u0131 \u0130ngilizler\n\u0130spanyol as\u0131ll\u0131 \u0130ngilizler\n1990'lar\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\n2000'lerin \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\n2010'lar\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\n\u0130ngiliz kad\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar\n\u0130ngiliz pop \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\nSpice Girls \u00fcyeleri\nVideo oyun m\u00fczisyenleri\n21. y\u00fczy\u0131l kad\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\n20. y\u00fczy\u0131l kad\u0131n \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l \u0130ngiliz \u015fark\u0131c\u0131lar\u0131", "Adi di\u015fbudak (Fraxinus excelsior), zeytingiller (Oleaceae) familyas\u0131ndan anavatan\u0131 Avrupa ve T\u00fcrkiye olan di\u015fbudak t\u00fcr\u00fc.\n\n40 m kadar boylan\u0131r. G\u00f6vde kabu\u011fu soluk sar\u0131 renklidir. Tomurcuklar siyah renkli, t\u00fcys\u00fc yapraklar\u0131, 7-11 yaprak\u00e7\u0131ktan meydana gelmi\u015ftir. Yaprak\u00e7\u0131klar 5\u201310\u00a0cm uzunlukta, kenarlar\u0131 testere di\u015fli, \u00fcst y\u00fcz\u00fc koyu ye\u015fil renkli, meyvesi 3\u20134\u00a0cm uzunluktad\u0131r. Yapraklar\u0131 sonbaharda sar\u0131 renge d\u00f6ner.\n\nFraxinus\nT\u00fcrkiye'deki odunsu taksonlar\nCarl Linnaeus taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f taksonlar", "T\u00fcrk (, ) s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn k\u00f6ken bilimini, s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn ge\u00e7irdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen s\u00fcre\u00e7leri ve bu ismi kullanan halklar\u0131 ifade eder.\n\n\u0130lk kullan\u0131m\u0131 \nT\u00fcrk ad\u0131n\u0131n bilim \u00e7evrelerince kabul edilen ilk kullan\u0131m\u0131 MS 1. y\u00fczy\u0131lda Pomponius Mela ve Plinius adl\u0131 Romal\u0131 tarih\u00e7ilerce kaydedilmi\u015ftir. Azak'\u0131n do\u011fusunda ya\u015fayan insanlar Turcae/Tyrcae ad\u0131 ile kayda ge\u00e7mi\u015ftir. \"T\u00fcrk\" s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcne yak\u0131n ifadeler \u00c7in kaynaklar\u0131nda M.\u00d6. 3. y\u00fczy\u0131lda ge\u00e7mektedir. \u00c7in y\u0131ll\u0131klar\u0131nda T\u2019ieh-l\u00ea, T\u2019u-c\u00fceh, Ting-ling \u015feklinde de\u011fi\u015fik bi\u00e7imlerle ifade edilmi\u015ftir. Eldeki belgelere g\u00f6re T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n resm\u00ee olarak kullan\u0131m\u0131 6. y\u00fczy\u0131ldaki G\u00f6kt\u00fcrk Devleti'nde kesinle\u015fir. Orhun Yaz\u0131tlar\u0131'ndaki yaz\u0131nsal dil ve T\u00fcrk ad\u0131n\u0131n yo\u011fun kullan\u0131m\u0131 da T\u00fcrk s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn s\u00f6zl\u00fc ve yaz\u0131l\u0131 olarak daha \u00f6nceden kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir.\n\nT\u00fcrk\u00e7e kaynaklarda \nT\u00fcrk ad\u0131 Orhun Yaz\u0131tlar\u0131nda \ud803\udc45\ud803\udc07\ud803\udc3c\ud803\udc30 T\u00fcr\u00fck olarak ge\u00e7er. T\u00fcrk\u00e7e belgelere g\u00f6re T\u00fcrk ad\u0131 () ilk defa C\u00fccen Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131 y\u0131k\u0131p G\u00f6kt\u00fcrk Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131 kuran kabileye (A\u015fina olarak da bilinir) verilmi\u015ftir.[Peoples of Western Asia By Marshall Cavendish Corporation - \"An Introduction to the History of the Turkish Peoples, p. 121-122] G\u00f6kt\u00fcrkler zaman\u0131nda g\u00f6\u00e7ebe olarak ya\u015fam\u0131\u015ft\u0131r. Bu g\u00f6\u00e7ebeler Orta Asya'da Mo\u011folistan'\u0131n kuzeyindeki Altay Da\u011flar\u0131 civar\u0131nda ya\u015fam\u0131\u015flard\u0131r. G\u00f6kt\u00fcrkler 6. y\u00fczy\u0131ldan 8. y\u00fczy\u0131la kadar Mavera\u00fcnnehir olarak da bilinen Aral Denizi Hinduku\u015f Da\u011flar\u0131 aras\u0131ndaki b\u00f6lgede etki g\u00f6steren Ka\u011fanlar taraf\u0131ndan y\u00f6netilmi\u015flerdir. Sekizinci y\u00fczy\u0131lda, i\u00e7inde O\u011fuzlar\u0131n da yer ald\u0131\u011f\u0131 baz\u0131 T\u00fcrk kabileleri Ceyhun nehrinin g\u00fcneyine gitmi\u015flerdir. Di\u011ferlerinin ise bat\u0131ya, Karadeniz'in kuzey k\u0131y\u0131lar\u0131na g\u00f6\u00e7 etti\u011fi iddia edilmektedir.\n\nT\u00fcrk ismi, G\u00f6kt\u00fcrk egemenli\u011fi alt\u0131nda bulunan T\u00fcrk veya T\u00fcrk olmayan ki\u015filere verilen siyasi bir unvan olarak yay\u0131ld\u0131. Daha sonradan, T\u00fcrklerle ba\u011flant\u0131 kuran M\u00fcsl\u00fcman halk\u0131 taraf\u0131ndan Orta Asya'daki T\u00fcrk\u00e7e konu\u015fan \u00e7o\u011fu kabileye bu isim verildi.\n\nAncak T\u00fcrk s\u00f6zc\u00fc\u011f\u00fc, \u00c7in kaynaklar\u0131nda; \u4e01\u96f6 (Pinyin: d\u012bng l\u00edng), \u4e01\u970a (d\u012bng l\u00edng), \u6555\u52d2 (ch\u00ec l\u00e8), \u9244\u52d2 (ti\u011b l\u00e8'') \u015feklinde kullan\u0131ld\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir.\n\n10. y\u00fczy\u0131la ait Uygurca metinlerde T\u00fcrk, \"g\u00fc\u00e7, kuvvet\" anlam\u0131nda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak G\u00f6kt\u00fcrk Ka\u011fanl\u0131\u011f\u0131'n\u0131n \u00e7\u00f6z\u00fclmesinden iki y\u00fczy\u0131l sonras\u0131na ait olan bu kullan\u0131m\u0131n, siyasi/tarihi bir referansa sahip olmas\u0131 olas\u0131l\u0131\u011f\u0131 g\u00fc\u00e7l\u00fcd\u00fcr.\n\nT\u00fcrk Kelimesinin Anlam\u0131na Dair \u0130ddalar \n\u00c7in Kaynaklar\u0131: G\u00f6k T\u00fcrk d\u00f6nemindeki Sui-\u015eu adl\u0131 \u00c7in kayna\u011f\u0131nda Tu-kie s\u00f6z\u00fcn\u00fcn T\u00fcrk dilinde mi\u011ffer anlam\u0131na geldi\u011fi belirtilmekte. Bu kayna\u011fa g\u00f6re, T\u00fcrkler adlar\u0131n\u0131 eteklerinde oturduklar\u0131 mi\u011ffere benzer da\u011flar\u0131n \u015feklinden alm\u0131\u015flard\u0131r. \u00c7inliler T\u00fcrk kelimesini kendi fonetiklerine g\u00f6re ancak \u201cT\u2019u-kue\u201d veya \u201cT\u2019u-ch\u00fceh\u201d \u015feklinde yazabilmi\u015flerdir. G\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc \u00fczere bu kelimede fazla ve eksik harfler bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca bu kelime tek de\u011fil, \u00e7ift heceli g\u00f6r\u00fcnmektedir. Bundan da anla\u015f\u0131ld\u0131\u011f\u0131 \u00fczere \u00c7inliler \u201cT\u2019u-kue\u201d kelimesini, \u201cT\u00fcrk\u201d de\u011fil, \u201cT\u00fcr\u00fck\u201d veya \u201cT\u00fcrk\u00fct\u201d kelimesinin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 olarak yazm\u0131\u015flard\u0131r.\n\n\u0130slam Kaynaklar\u0131: \u0130slam kaynaklar\u0131nda T\u00fcrkler i\u00e7in Ye'c\u00fcc-Me'c\u00fcc seddinin arkas\u0131nda \u201cterk\u201d edilmi\u015f olduklar\u0131ndan bu ad\u0131 ald\u0131klar\u0131 belirtilmi\u015ftir. Etimolojik a\u00e7\u0131dan da desteklenebilirli\u011fi s\u00f6z konusu olan idda Arap\u00e7a'daki T\u00fcrk: \u0623\u062a\u0631\u0627\u0643 (atr\u0101k) isminin ''trk'' k\u00f6kenli bir kelime olmas\u0131d\u0131r. Trk k\u00f6k\u00fcnden t\u00fcreyen kelimelere bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda bir \u015feyi b\u0131rakmak, terk etmek manalar\u0131na gelmektedirler; \u062a\u0631\u0643 (Tark): \u201cb\u0131rakma, b\u0131rak\u0131p gitme\u201d \u0645\u062a\u0631\u0648\u0643 (matr\u016bk): \u201cb\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f, terk edilmi\u015f\u201d, \u0645\u062a\u0627\u0631\u0643\u0629 (mut\u0101rakat): \u201cb\u0131rak\u0131\u015fma, kavgay\u0131 terk etme\u201d.\n\nUygur Kaynaklar\u0131: T\u00fcrk\u00e7e \u201cg\u00fc\u00e7, kuvvet, kudret\u201d anlam\u0131na gelen ''T\u00fcrk'' kelimesi \u201cerk\u201d kelimesiyle birlikte e\u015f anlaml\u0131 kavram olarak kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nLouis Bazin: T\u00fcrk kelimesi \u201cT\u00f6r\u00fck\u201d veya \u201dT\u00fcr\u00fck\u201d, \u201cvar olmu\u015f, \u015fekil kazanm\u0131\u015f\u201d anlamlar\u0131na gelmektedir.\n\nArminius Vambery: T\u00fcrk kelimesini ilk defa etimolojik a\u00e7\u0131klamas\u0131n\u0131 H. Vambery yapm\u0131\u015ft\u0131r. Vambery'e g\u00f6re, \u201cT\u00fcrk\u201d, T\u00fcrk\u00e7ede \u201ct\u00fcremek\u201d kelimesinden t\u00fcreyip \u201ct\u00fcre\u201d, \u201ct\u00f6re\u201d kelimesi ile de ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r ve \u201cyarat\u0131lm\u0131\u015f\u201d \u201cyarat\u0131k\u201d anlam\u0131na gelmektedir \u201cT\u00f6r\u00fck\u201d kelimesinde \u201c\u00f6\u201d sesi zamanla \u201c\u00fc\u201dye d\u00f6n\u00fc\u015ferek, kelime \u201ct\u00fcr\u00fck\u201d \u015feklini alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a \n\nT\u00fcrk (etimoloji)\nEtimoloji", "T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti'nin tabiyetinde bulunan ki\u015fi. Y\u00fcr\u00fcrl\u00fckteki 1982 tarihli Anayasa'n\u0131n 66. maddesine g\u00f6re, \"T\u00fcrk Devletine vatanda\u015fl\u0131k ba\u011f\u0131 ile ba\u011fl\u0131 olan herkes T\u00fcrkt\u00fcr.\" tan\u0131m\u0131 yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Temel olarak jus sanguinis ilkesine dayanan T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 kanununa g\u00f6re, T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olan erkek veya kad\u0131n herkesin \u00e7ocuklar\u0131 T\u00fcrkiye Cumhuriyeti s\u0131n\u0131rlar\u0131nda veya d\u0131\u015f\u0131nda do\u011fmas\u0131na bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n do\u011fumla T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olur.\n\nVatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m\u0131 \nSon de\u011fi\u015fikliklerden sonra, 1982 tarihli T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131'nda vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n tan\u0131m\u0131 66. maddede a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:\n\nTarihi \nT\u00fcrkiye Cumhuriyeti'nde kullan\u0131lm\u0131\u015f ve kullan\u0131lan anayasalara g\u00f6re T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n \u00f6nceki \u00fc\u00e7 tan\u0131m\u0131 ise \u015f\u00f6yledir:\n\n1924 Anayasas\u0131\n\n\u0130lk h\u00e2liyle \nT\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131, 1924 Anayasas\u0131'n\u0131n ilk h\u00e2linin 88. maddesinde iki f\u0131kra h\u00e2linde yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r:\n\n1937'deki h\u00e2liyle \nT\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n tan\u0131m\u0131 1924 Anayasas\u0131'n\u0131n 5. de\u011fi\u015fiklikten sonraki h\u00e2linde yine 88. maddede b\u00fct\u00fcn olarak \u015fu \u015fekilde bulunur:\n\n1961 Anayasas\u0131 \n27 May\u0131s darbesinden sonra haz\u0131rlanan anayasada ise a\u015fa\u011f\u0131daki \u015fekilde ge\u00e7mi\u015ftir:\n\nVatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 ve kayb\u0131 \nVatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 ve kayb\u0131 ile ilgili i\u015flemler \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131'na ba\u011fl\u0131 N\u00fcfus ve Vatanda\u015fl\u0131k \u0130\u015fleri Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc taraf\u0131ndan d\u00fczenlenir ve belli kanunlara tabidir.\n\nAyr\u0131ca baz\u0131 \u00fclkeler (Almanya, Avusturya, \u0130sve\u00e7, Norve\u00e7 ve Danimarka) T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n kendi vatanda\u015fl\u0131klar\u0131na ge\u00e7mesi i\u00e7in T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan vazge\u00e7meleri \u00f6n ko\u015fulunu getirmektedirler.\n\nKazan\u0131lmas\u0131 \n\nBir T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 taraf\u0131ndan evlat edinilen bir \u00e7ocuk, evlat edinme talebinde bulunulan tarihte 18 ya\u015f\u0131ndan k\u00fc\u00e7\u00fckse direkt olarak T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olur.\n\nZorunluluk olmamas\u0131na ra\u011fmen, yabanc\u0131 bir ada sahip baz\u0131 ki\u015filer T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131na ba\u015fvurduklar\u0131nda biraz geleneksel olarak adlar\u0131n\u0131 T\u00fcrk\u00e7e bir adla (M\u00fcsl\u00fcman ad\u0131 olmayabilir) de\u011fi\u015ftirirler. \u00d6rn. Colin Kaz\u0131m-Richards, Mehmet Aurelio.\n\nKayb\u0131 \n\nKanunda vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n kaybedilmesi h\u00fckm\u00fcn\u00fc i\u00e7eren cezalar neticesine T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 kaybedilebilir.\n\nYetkili makam karar\u0131 ile T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kayb\u0131\n\nVatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131nman\u0131n iptali \n\u0130lgili ki\u015fi vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131n\u0131rken yalan beyanda bulunmu\u015f veya baz\u0131 \u00f6nemli hususlar\u0131 gizlemi\u015fse ve vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131m\u0131n\u0131n \u00fczerinden 5 y\u0131l ge\u00e7memi\u015fse Bakanlar Kurulu ki\u015finin vatanda\u015fl\u0131\u011fa al\u0131nma karar\u0131n\u0131 iptal edebilir.\n\nVatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n bakanl\u0131k izniyle kayb\u0131 \n403 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 Kanununun 20 inci maddesi uyar\u0131nca T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131ndan \u00e7\u0131kma izni \u0130\u00e7i\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131\u2019nca verilebilir. Herhangi bir nedenle yabanc\u0131 devlet vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanm\u0131\u015f veya ba\u015fka bir devlet vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanaca\u011f\u0131na ili\u015fkin inand\u0131r\u0131c\u0131 belirtileri bulunan re\u015fit ki\u015filerden, herhangi bir su\u00e7 nedeniyle aranmakta olmamak ayr\u0131ca hakk\u0131ndaki herhangi bir mali ve cezai tahdidi bulunmamak ko\u015fulu aran\u0131r. Erkeklerden T\u00fcrkiye'de askerlik hizmetini yapm\u0131\u015f ya da bu hizmetten muaf olmalar\u0131 gibi bir ko\u015ful aranmaz. Do\u011fumla T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olup da \u00e7\u0131kma izni almak suretiyle T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kaybedenler ve b\u00f6ylelikle de art\u0131k yabanc\u0131 durumunda olanlar, isterlerse bu ki\u015filere \u00f6zel \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015f 5901 Say\u0131l\u0131 T\u00fcrk Vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 Kanununun 25 inci maddesi uyar\u0131nca Mavi Kart edinebilirler. Mavi Kart sahibi yabanc\u0131lar se\u00e7me-se\u00e7ilme, kamu g\u00f6revlerine girme gibi haklar hari\u00e7 T\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131na tan\u0131nan t\u00fcm haklardan aynen yararlanmaya devam ederler.\n\n\u00c7ifte vatanda\u015fl\u0131k \nAyn\u0131 anda iki vatanda\u015fl\u0131\u011fa sahip olmak ve iki devletin vatanda\u015fl\u0131k kanunundan faydalan\u0131p bunlara tabi olmak, uluslararas\u0131 hukukta vatanda\u015fl\u0131k edinimi ile ilgili bir kural birli\u011fi olmamas\u0131 sebebiyle m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\n\nT\u00fcrk kanunlar\u0131, do\u011fumda edinilmi\u015f herhangi bir vatanda\u015fl\u0131\u011fa ve do\u011fum yerine bak\u0131lmaks\u0131z\u0131n k\u00f6kenin T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 bir ebeveyne dayanmas\u0131 neticesinde vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n edinimine imk\u00e2n tan\u0131r. T\u00fcrkiye'de yabanc\u0131 bir \u00e7iftin \u00e7ocu\u011fu olarak do\u011fan bir birey, ancak ebeveynlerden herhangi birinin T\u00fcrk vatanda\u015f\u0131 olmas\u0131 h\u00e2linde vatanda\u015fl\u0131k hakk\u0131 edinebilir. Ba\u015fka bir vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131n otomatik olarak edinimi veya kayb\u0131 T\u00fcrk vatanda\u015fl\u0131\u011f\u0131 stat\u00fcs\u00fcn\u00fc etkilemez. T\u00fcrk kanunlar\u0131n\u0131n, \u00e7ift vatanda\u015fl\u0131kla do\u011fan bir bireyin yeti\u015fkin oldu\u011funda vatanda\u015fl\u0131klardan birini se\u00e7mesi gerekti\u011fine dair bir \u00f6ng\u00f6r\u00fcs\u00fc yoktur.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \nT\u00fcrkiye T\u00fcrkleri\nT\u00fcrk vatanda\u015flar\u0131n\u0131n tabi oldu\u011fu vize uygulamalar\u0131\n\nKaynak\u00e7a\n\nNotlar\n\nKaynak\u00e7a \n\nVatanda\u015fl\u0131k hukuku\nT\u00fcrkiye", "Pelin, bir kad\u0131n ismi ve soyad\u0131, \u015fu anlamlara gelebilir:\n\nKad\u0131n ismi Pelin olanlar\nPelin Karahan (d. 1984), T\u00fcrk oyuncu ve sunucu\nPelin \u00c7elik ((d. 1982), T\u00fcrk eski mill\u00ee voleybolcu\nPelin Bilgi\u00e7 ((d. 1994), mill\u00ee T\u00fcrk basketbolcu\nPelin Akil (d. 1986), T\u00fcrk sinema, dizi ve tiyatro oyuncusu\nPelin \u00d6ztekin (d. 1987), T\u00fcrk oyuncu\nPelin \u00c7ift (d. 1978), T\u00fcrk sunucu ve haberci\nPelin Batu (d. 1978), T\u00fcrk oyuncu, \u015fair ve tarih\u00e7i\nPelin Buzluk (d. 1984), T\u00fcrk yazar\nPelin Esmer (d. 1972), T\u00fcrk y\u00f6netmen, senarist ve yap\u0131mc\u0131\nPelin \u00d6zk\u0131l\u0131\u00e7c\u0131 (d. 1999), T\u00fcrk voleybolcu\nPelin K\u00f6rm\u00fck\u00e7\u00fc (d. 1970), T\u00fcrk tiyatro, sinema ve dizi oyuncusu, seslendirme sanat\u00e7\u0131s\u0131\nPelin Do\u011fru (d. 1983), T\u00fcrk aktris ve tiyatrocu\nPelin G\u00fcnde\u015f Bak\u0131r (d. 1972), T\u00fcrk in\u015faat m\u00fchendisi ve siyaset\u00e7i\nPelin Ceylan (d. 1992), T\u00fcrk voleybolcu\nPelin Alpk\u00f6kin (d. 1972), T\u00fcrk ula\u015ft\u0131rma m\u00fchendisi ve akademisyen\n\nSoyad\u0131 Pelin olanlar\n Elin Pelin (1877\u20131949), Bulgar yazar\n\nT\u00fcrk\u00e7e soyadlar\u0131\nK\u00fcrt\u00e7e kad\u0131n isimleri\nT\u00fcrk\u00e7e kad\u0131n isimleri", ", Amerikan Donanmas\u0131'na ait Adjutant s\u0131n\u0131f\u0131 bir may\u0131n tarama gemisi olan AMS-144 (AMS-Motor Minesweeper) II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131, Kaliforniya eyaletindeki Newport Beach kentinde kurulu South Coast tersanesi taraf\u0131ndan 14 \u015eubat 1953'te k\u0131za\u011fa kondu. 22 A\u011fustos 1953 tarihinde denize indirilen tekne ilk olarak M-699 FS Tulipe ad\u0131 ile Frans\u0131z Donanmas\u0131\u2019na transfer edilecekti. Ancak daha sonra bu plan iptal edildi ve gemi 16 Aral\u0131k 1954'te Yashima ismi ile Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri\u2019ne kat\u0131ld\u0131. D\u00f6rt \u00fcniteden olu\u015fan Yashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemilerinin isim gemisidir.\n\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta Yokosuka Donanma B\u00f6lgesi\u2019ne tahsis edilen geminin tan\u0131mlamas\u0131 Amerikan Donanmas\u0131 taraf\u0131ndan 7 \u015eubat 1955 tarihinde MSC-144 (MSC-Mine Sweeper Coast) olarak de\u011fi\u015ftirildi. 25 Mart 1956\u2019da Sasebo Donanma B\u00f6lgesi\u2019ne daha sonra 5 Nisan 1956\u2019da 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 21nci Filosu\u2019na tahsis edildi. Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri Yashima gemisine 1 Eyl\u00fcl 1957\u2019de MSC-651 borda numaras\u0131n\u0131 verdi.\n\n1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 15 Mart 1969\u2019da \u00d6z Savunma Filosu\u2019na do\u011frudan ba\u011fland\u0131. 2 Mart 1970 tarihinde YAS-46 \u00f6zel hizmet gemisi olarak yeniden tan\u0131mlanan ve may\u0131n tarama g\u00f6revine son verilen tekne, 20 Mart 1978\u2019de hizmet d\u0131\u015f\u0131 kald\u0131.\n\nYashima = Honshu Adas\u0131'ndaki Yamaguchi ilinde bulunan bir yerle\u015fim.\n\nNot \n\nYashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemisi\nJapon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri may\u0131n tarama gemileri", ", Amerikan Donanmas\u0131\u2019na ait Adjutant s\u0131n\u0131f\u0131 bir may\u0131n tarama gemisi olan AMS-95 (AMS-Motor Minesweeper) II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131, Kaliforniya eyaletindeki San Diego kentinde kurulu National Steel and Shipbuilding tersanesi taraf\u0131ndan k\u0131za\u011fa kondu. 11 Ocak 1954 tarihinde denize indirilen tekne 7 May\u0131s 1954'te tamamland\u0131 ve 6 Ekim 1954'te M-690 FS Narcisse ad\u0131 ile Frans\u0131z Donanmas\u0131\u2019na transfer edildi. Ancak k\u0131sa bir s\u00fcre sonra 3 Haziran 1955'te gemi Hashima ismi ile Japon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri\u2019ne kat\u0131ld\u0131. D\u00f6rt \u00fcniteden olu\u015fan Yashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemilerinin ikinci gemisidir.\n\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta Sasebo Donanma B\u00f6lgesi\u2019ne tahsis edilen geminin tan\u0131mlamas\u0131 Amerikan Donanmas\u0131 taraf\u0131ndan 7 \u015eubat 1955 tarihinde MSC-95 (MSC-Mine Sweeper Coast) olarak de\u011fi\u015ftirildi. 16 Ocak 1956\u2019da 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 21nci Filosu\u2019na tahsis edildi. Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri Hashima gemisine 1 Eyl\u00fcl 1957\u2019de MSC-652 borda numaras\u0131n\u0131 verdi.\n\n1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 15 Mart 1969\u2019da \u00d6z Savunma Filosu\u2019na do\u011frudan ba\u011fland\u0131. 2 Mart 1970 tarihinde YAS-47 \u00f6zel hizmet gemisi olarak yeniden tan\u0131mlanan ve may\u0131n tarama g\u00f6revine son verilen tekne, 31 Mart 1976\u2019da hizmet d\u0131\u015f\u0131 kald\u0131 ve s\u00f6k\u00fcld\u00fc.\n\nHashima = Honshu Adas\u0131\u2019ndaki Shizuoka ilinde bulunan bir ada.\n\nNot \n\nYashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemisi\nDeniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri (Japonya) may\u0131n tarama gemileri", ", Amerika Birle\u015fik Devletleri Donanmas\u0131'na ait MSC-218 s\u0131n\u0131f\u0131 bir may\u0131n tarama gemisi olan AMS-258 (AMS-Motor Minesweeper) II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 sonras\u0131, Kaliforniya eyaletindeki Stockton kentinde kurulu Stephens Brothers tersanesi taraf\u0131ndan Japon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri i\u00e7in k\u0131za\u011fa kondu. Geminin tan\u0131mlamas\u0131 Amerikan Donanmas\u0131 taraf\u0131ndan 7 \u015eubat 1955 tarihinde MSC-258 (MSC-Mine Sweeper Coast) olarak de\u011fi\u015ftirildi. 28 Ocak 1957\u2019de tamamlanan tekne 1 \u015eubat 1957\u2019de Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri\u2019ne Toshima ismi ile transfer edildi. D\u00f6rt \u00fcniteden olu\u015fan Yashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemilerinin d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc gemisidir.\n\nBa\u015flang\u0131\u00e7ta Yokosuka Donanma B\u00f6lgesi\u2019ne tahsis edilen tekne 30 Temmuz 1957\u2019de Sasebo Donanma B\u00f6lgesi\u2019ne daha sonra ise 18 A\u011fustos 1957\u2019de 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 21nci Filosu\u2019na tahsis edildi. Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri Toshima gemisine 1 Eyl\u00fcl 1957\u2019de MSC-654 borda numaras\u0131n\u0131 verdi.\n\nToshima, 1 Haziran 1961 tarihinde 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131\u2019n\u0131n 35nci Filosu\u2019na tahsis edildi. 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131, 15 Mart 1969\u2019da \u00d6z Savunma Filosu\u2019na do\u011frudan ba\u011fland\u0131. Tekne 2 Mart 1970'te tekrar 1nci May\u0131n Tarama Filotillas\u0131\u2019n\u0131n 21nci Filosu\u2019nun kumandas\u0131 alt\u0131na girdi. 31 Mart 1973 tarihinde ise Sasebo Donanma B\u00f6lgesi\u2019nin Shimonoseki deniz \u00fcss\u00fcne destek vermeye ba\u015flad\u0131. 2 Temmuz 1973'te YAS-61 \u00f6zel hizmet gemisi olarak yeniden tan\u0131mlanan ve may\u0131n tarama g\u00f6revine son verilen tekne, 20 Mart 1978\u2019de hizmet d\u0131\u015f\u0131 kald\u0131.\n\nToshima = Honshu Adas\u0131\u2019ndaki Kyoto ilinde bir ada.\n\nNot \n\nYashima s\u0131n\u0131f\u0131 may\u0131n tarama gemisi\nJapon Deniz \u00d6z Savunma Kuvvetleri may\u0131n tarama gemileri", "Nev\u015fehirli Damad \u0130brahim Pa\u015fa (1660, Mu\u015fkara - 16 Ekim 1730, \u0130stanbul), III. Ahmed saltanat\u0131nda, 9 Nisan 1718 - 1 Ekim 1730 tarihleri aras\u0131nda sadrazaml\u0131k yapm\u0131\u015f T\u00fcrk as\u0131ll\u0131 Osmanl\u0131 devlet adam\u0131. O\u011fuzlar'\u0131n Beydilli boyuna mensup Boynuinceli a\u015firetindendir. \u0130smi Lale Devri ve Nev\u015fehir ile \u00f6zde\u015fle\u015fmi\u015ftir. Enderundan yeti\u015fen sadrazamlar\u0131n on \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc ve Osmanl\u0131 sadrazamlar\u0131n\u0131n y\u00fcz otuzuncusudur.\n\nHayat\u0131 \nNev\u015fehir'de (Mu\u015fkara) d\u00fcnyaya geldi. Babas\u0131, \u0130zdin Voyvodas\u0131 Ali A\u011fa idi.\n\n\u0130\u015f bulmak i\u00e7in \u0130stanbul'a gelmi\u015f ve eski saray masraf katibi Mustafa Efendi'nin del\u00e2letiyle (tavsiyesiyle) 1689'da saray\u0131n helvac\u0131 oca\u011f\u0131na, daha sonra eski saray baltac\u0131lar oca\u011f\u0131na kaydolmu\u015ftur. \u0130brahim Efendi, hizmetleri ile zamanla terf\u00ee ederek dar\u00fcssa\u00e2de a\u011fas\u0131n\u0131n yaz\u0131c\u0131 halifesi olarak ba\u015fkent Edirne'ye gitti. \u015eehzade Ahmed'in padi\u015fah olmas\u0131ndan sonra 1703'te dar\u00fcssa\u00e2de a\u011fas\u0131 yaz\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131na tayin edildi. Bu vazifedeyken padi\u015fah\u0131n itimat ve tevecc\u00fch\u00fcn\u00fc kazand\u0131. Ancak sadrazam olan \u00c7orlulu Ali Pa\u015fa onu Edirne'ye g\u00f6nderdi.\n\n1715'te Mora Seferi'ne \u00e7\u0131kan Veziriazam Silahdar Damad Ali Pa\u015fa, \u0130brahim Efendi'yi mevkufat\u00e7\u0131l\u0131kla beraberinde g\u00f6t\u00fcrd\u00fc. Buran\u0131n al\u0131nmas\u0131ndan sonra da tahrir (katiplik) i\u015fi ile vazifelendirildi.\n\n\u0130brahim Efendi, 1716 y\u0131l\u0131nda Avusturyal\u0131lar'la yap\u0131lan Petrovaradin Muharebesi'nde bulundu. Ma\u011flubiyetten ve sadrazam ve serdar-i ekrem olan Silahdar Damad Ali Pa\u015fa \u00f6ld\u00fckten sonra vaziyeti padi\u015faha arz etmek \u00fczere bir ar\u0131za ile ordu taraf\u0131ndan Edirne'ye g\u00f6nderildi. III. Ahmed \u00e7ok g\u00fcvendi\u011fi \u0130brahim Efendi'yi geri g\u00f6ndermeyerek birinci ruznameci yapt\u0131. Birka\u00e7 g\u00fcn sonra da 3 Ekim 1716'da sadaret kaymakaml\u0131\u011f\u0131na tayin etti.\n\n\u0130brahim Pa\u015fa, \u015fehit Silahdar Damad Ali Pa\u015fa'nin dul kalm\u0131\u015f bulunan III. Ahmed'in k\u0131z\u0131 Fatma Sultan'la 1717'de nik\u00e2hlanarak Damat oldu. \u0130brahim Pa\u015fa'n\u0131n te\u015febb\u00fcsleri sayesinde Avusturyal\u0131lar'la bar\u0131\u015f yap\u0131lmas\u0131n\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra, 1718'de sadrazaml\u0131\u011fa getirilerek Avusturya ile Pasarof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131'n\u0131 imzalad\u0131. Ayn\u0131 y\u0131l Venedikliler'le de bar\u0131\u015f yap\u0131ld\u0131.\n\n\u0130brahim Pa\u015fa'n\u0131n on \u00fc\u00e7 y\u0131l s\u00fcren sadrazaml\u0131\u011f\u0131 zaman\u0131nda \u0130ran ile bir kez sava\u015f yap\u0131ld\u0131. Ancak olu\u015fturulan genel bar\u0131\u015f ortam\u0131nda devlet bir huzur d\u00f6nemine girmi\u015ftir.\n\nLale, \u00c7\u0131ra\u011fan, Sadabad ve di\u011fer mesirelerde, helva sohbetleri d\u00fczenlenmesi de bu d\u00f6nemde oldu. Bunun yan\u0131 s\u0131ra ilk matbaan\u0131n tesisi ve sanayi m\u00fcesseselerinin kurulmas\u0131 onun gayretleri ile ger\u00e7ekle\u015fti.\n\n\u0130brahim Pa\u015fa, Eyl\u00fcl 1730'da meydana gelen Patrona Halil \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda Sultan III. Ahmed'in heyetiyle birlikte vard\u0131\u011f\u0131 karar uyar\u0131nca \u00f6ld\u00fcr\u00fclerek cesedi isyanc\u0131lara teslim edildi. Cesedi parampar\u00e7a edildi.\n\nAyn\u0131 zamanda oyuncu Halit Ak\u00e7atepe'nin de b\u00fcy\u00fck dedesidir.\n\nDe\u011ferlendirme \nDevlet i\u015flerine vak\u0131f, d\u00fc\u015f\u00fcnceli, mutedil, kadir\u015finas, kabiliyetli insanlar\u0131n kadrini bilen bir devlet adam\u0131yd\u0131. Padi\u015fah\u0131n tevecc\u00fch\u00fcn\u00fc (sevgi ve yak\u0131nl\u0131k) kazanmakla ve b\u00fct\u00fcn i\u015fleri eline almakla \u015f\u0131marmam\u0131\u015f, kendisine fenal\u0131k yapanlara dahi iyilikte bulunmu\u015ftur.\n\nNev\u015fehirli Damat \u0130brahim Pa\u015fa, bir\u00e7ok yak\u0131n\u0131n\u0131, \u00f6nemli makamlara atam\u0131\u015ft\u0131.Bu k\u00f6t\u00fc gidi\u015fi, Sultan III. Ahmet'in k\u00e2tibi Kil\u00e2r\u00ee Z\u00fchdi Bey \u015f\u00f6yle ifade etmektedir:\n\n\"Bu gidi\u015fle zev\u00e2l gelir m\u00fclke \u00e7\u00fcnki c\u00e2hil girer b\u00fct\u00fcn silke(T\u00e2rih-i At\u00e2,c. IV, s. 209)\n\nEserleri \nDamat \u0130brahim Pa\u015fa'n\u0131n hay\u0131r eserleri olduk\u00e7a fazlad\u0131r. Bunlar\u0131n ba\u015f\u0131nda, e\u015fi Fatma Sultan ile beraber \u0130stanbul'da \u015eehzade Camii yak\u0131n\u0131nda yapt\u0131rd\u0131klar\u0131 dershane (Dar\u00fclhadis), talebeye mahsus odalar, sebil, k\u00fct\u00fcphane gelir. \u0130stanbul'un muhtelif yerlerinde \u00e7e\u015fme, sebil ve mesire yerleri yapt\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Ayr\u0131ca do\u011fum yeri olan ve o tarihte Ni\u011fde'ye ba\u011fl\u0131 olan Mu\u015fkara k\u00f6y\u00fcn\u00fc, ba\u015fka yerlerden ahaliyi getirip, a\u015firetleri iskan ile buray\u0131 kaza yapt\u0131 ve kasabay\u0131 sur ile geni\u015fletti. Mu\u015fkara ad\u0131n\u0131 kald\u0131r\u0131p Nev\u015fehir diye adland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bu yerde iki cami, bir medrese ve medrese talebesiyle fakir halk i\u00e7in imaret yapt\u0131rd\u0131.\n\n\u0130stanbul'da kitap satan esnafta bulunan nadide kitaplar\u0131n, ucuz fiyatla sat\u0131n al\u0131narak Avrupa'ya g\u00f6nderildi\u011fini \u00f6\u011frenen \u0130brahim Pa\u015fa, bu eserlerin yurt d\u0131\u015f\u0131na \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n\u0131 yasaklay\u0131p k\u00fct\u00fcphaneler tesis etti. Ayr\u0131ca \u0130stanbul'da bir \u00e7ini fabrikas\u0131 ve \u00e7uha fabrikas\u0131n\u0131n yan\u0131nda Hatayi ismi verilen kuma\u015f fabrikas\u0131n\u0131n tesisi, \u0130brahim Pa\u015fa'n\u0131n gayret ve \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla olmu\u015ftur. Lale Devri ile ba\u015flayan park ve bah\u00e7elik de bu gayretli sadrazam sayesinde ger\u00e7ekle\u015fti. Ancak 1730 y\u0131l\u0131ndaki Patrona Halil \u0130syan\u0131'ndan sonra bu bah\u00e7eler yak\u0131l\u0131p y\u0131k\u0131ld\u0131.\n\nPop\u00fcler k\u00fclt\u00fcrdeki yeri \n2012 y\u0131l\u0131nda TRT 1'de yay\u0131nlanan Bir Zamanlar Osmanl\u0131 dizisinde H\u00e2z\u0131m K\u00f6rm\u00fck\u00e7\u00fc taraf\u0131ndan canland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Dan\u0131\u015fmend, \u0130smail H\u00e2mi, (1961) Osmanl\u0131 Devlet Erk\u00e2n\u0131, \u0130stanbul:T\u00fcrkiye Yay\u0131nevi.\n Buz, Ayhan (2009) Osmanl\u0131 Sadrazamlar\u0131, \u0130stanbul: Neden Kitap, ISBN 978-975-254-278-5\n Aktepe, M. M\u00fcnir, \"Damad \u0130brahim Pa\u015fa, Nev\u015fehirli\", in: T\u00fcrkiye Diyanet Vakf\u0131 \u0130sl\u00e2m Ansiklopedisi, Bd. 8, S. 441\u2013443, \u0130stanbul 1993\n\n1660 do\u011fumlular\n1730 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nOsmanl\u0131 sadrazamlar\u0131\nIII. Ahmed\nOsmanl\u0131 padi\u015fah damatlar\u0131\nNev\u015fehir tarihi\nLale Devri\nNev\u015fehir do\u011fumlular\n\u0130stanbul'da \u00f6lenler", "Balmumu, ar\u0131lar\u0131n peteklerini yapmak i\u00e7in kar\u0131n halkalar\u0131nda (segmentlerde) bulunan balmumu bezlerinden salg\u0131lad\u0131klar\u0131 yumu\u015fak sar\u0131 veya daha koyu madde. Genellikle balmumu deyince ar\u0131n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 petekteki mum anla\u015f\u0131l\u0131r. Bunun yan\u0131nda sanayide haz\u0131rlanan maddeye de balmumu denir.\n\n\u00dcretimi\nAr\u0131n\u0131n abdomen denilen kar\u0131n b\u00f6lgesini olu\u015fturan segmentlerde sa\u011fl\u0131-sollu bir \u00e7ift mum salg\u0131 bezi (balmumu aynas\u0131) i\u015f\u00e7i ar\u0131lar\u0131n balmumu yapma d\u00f6neminde kal\u0131nla\u015farak mum salg\u0131lama yetene\u011fini kazanmaktad\u0131rlar. S\u0131v\u0131 olarak aynalar \u00fczerine salg\u0131lanan mumlar, mum ceplerinde kat\u0131la\u015farak k\u00fc\u00e7\u00fck pulcuklar halini al\u0131r. Ar\u0131lar zincirleme birbirine tutunarak \u00f6zel hareketlerle balmumu s\u0131zd\u0131r\u0131rlar. Ar\u0131 ayaklar\u0131 yard\u0131m\u0131yla a\u011fz\u0131na g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc balmumu pulcuklar\u0131n\u0131 \u00e7i\u011fneyerek yumu\u015fat\u0131p yo\u011furmakta ve b\u00f6ylece petek g\u00f6zlerinin yap\u0131m\u0131nda kullanmaktad\u0131r. Mum \u00f6rme d\u00f6nemini tamamlayan i\u015f\u00e7i ar\u0131larda mum salg\u0131 bezleri dejenere olur ve birer s\u0131ra h\u00fccre tabakas\u0131na d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.\n\nKimyasal Yap\u0131s\u0131\nBalmumu; molek\u00fcl a\u011f\u0131rl\u0131\u011f\u0131 y\u00fcksek, doymu\u015f veya doymam\u0131\u015f baz\u0131 asitler, alkol ve ester kar\u0131\u015f\u0131m\u0131d\u0131r. Bunlar alkali esterler (%72), serbest ya\u011f asitleri (%14), hidrokarbonlar (%11), serbest alkoller (%1) ve bilinmeyen maddelerdir (%2). Balmumunun yo\u011funlu\u011fu bire yak\u0131nd\u0131r (0,966). Erime noktas\u0131 62-64\u00a0\u00b0C derecedir.\n\nKullan\u0131m\u0131\nAr\u0131c\u0131l\u0131kta eski peteklerden elde edilen balmumu tekrar kullan\u0131labilir. Balmumunu elde etmek i\u00e7in, \u00f6nce petekler baldan ayr\u0131l\u0131r. Sonra kaynar suya at\u0131l\u0131r. Y\u00fczeyde toplanan balmumu al\u0131n\u0131r. Balmumunun erime s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 62-65\u00a0\u00b0C'dir. Bu nedenle eritildi\u011finde su \u00fczerinde toplan\u0131r. Balmumu ar\u0131lar i\u00e7in zararl\u0131 olabilecek baz\u0131 hastal\u0131klar ta\u015f\u0131yabilece\u011finden T\u00fcrkiye'deki standartlara g\u00f6re temel petek yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131lacak balmumunun 110\u00a0\u00b0C'da 12 saat s\u00fcreyle sterilize edilmesi gerekmektedir.\n\nBalmumun i\u00e7ine, tebe\u015fir, i\u00e7 ya\u011f\u0131 ve kola gibi maddeler kat\u0131l\u0131nca bunlar\u0131n tespiti \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fcr. Sar\u0131 balmumu parke cilalamas\u0131nda, heykel, baz\u0131 boya ve mum yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Safla\u015ft\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, temizlenmi\u015f beyaz balmumu ise ila\u00e7 sanayiinde, kremlerin yap\u0131m\u0131nda kullan\u0131l\u0131r. Kiliselerde yak\u0131lan mumlarda en az %32 oran\u0131nda balmumu bulunmas\u0131 gerekti\u011finden mum yapma sanayiinde de ciddi miktarlarda kullan\u0131l\u0131r.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Balmumu heykel\n\nAr\u0131 \u00fcr\u00fcnleri\nBiyokimya\n\u0130la\u00e7lara k\u0131vam veren maddeler", "Anadolu Lisesi, T\u00fcrkiye'de e\u011fitim veren bir lise t\u00fcr\u00fc. Bu liselerin kurulu\u015f amac\u0131 \u00fcst\u00fcn nitelikli \u00f6\u011frenci\nyeti\u015ftirilmesi ve \u00fcniversite giri\u015f s\u0131navlar\u0131nda y\u00fcksek ba\u015far\u0131 g\u00f6sterilmesi olarak belirlenmi\u015ftir. Anadolu liselerinin baz\u0131lar\u0131 4 y\u0131l, baz\u0131lar\u0131 da haz\u0131rl\u0131k+4 y\u0131l sistemiyle \u00f6\u011frenci yeti\u015ftirmektedirler. Eskiden Anadolu liselerinin hepsinde \u00f6\u011frenciler ilk y\u0131l \u0130ngilizce haz\u0131rl\u0131k s\u0131n\u0131f\u0131 okurlard\u0131; ancak g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00e7o\u011funda haz\u0131rl\u0131k s\u0131n\u0131flar\u0131 kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r, sadece ba\u015fvuru yapan baz\u0131 okullarda haz\u0131rl\u0131k e\u011fitimi verilmesine Mill\u00ee E\u011fitim Bakanl\u0131\u011f\u0131 taraf\u0131ndan izin verilmi\u015ftir. S\u0131n\u0131flar 34 ki\u015fiden fazla olamaz.\n\nAnadolu lisesi \u00f6\u011frencileri YKS'de cidd\u00ee ba\u015far\u0131lar elde etmi\u015flerdir. \u00d6\u011frencileri, farkl\u0131 alanlarda \u00fcniversite tercihi yapma avantaj\u0131na sahiplerdir.\n\n2023 y\u0131l\u0131 LGS ilk yerle\u015ftirme sonu\u00e7lar\u0131na g\u00f6re en y\u00fcksek puanla \u00f6\u011frenci alan Anadolu lisesi \u0130stanbul'un Beyo\u011flu il\u00e7esindeki Galatasaray semtinde bulunan Galatasaray Lisesi'dir.\n\nAlanlar \n Say\u0131sal (MF)\n E\u015fit A\u011f\u0131rl\u0131k (TM)\n S\u00f6zel (TS)\n Yabanc\u0131 Dil (YD)\n\nKaynak\u00e7a", "H\u00fcrriyet, \u015fu anlamlara gelebilir:\n\n H\u00fcrriyet (felsefe)\n H\u00fcrriyet (gazete, 1868)\n H\u00fcrriyet, bir T\u00fcrk\u00e7e g\u00fcnl\u00fck gazete.\n H\u00fcrriyet Abidesi\n H\u00fcrriyet Film, T\u00fcrkiye'de bir film prod\u00fcksiyon \u015firketi. \n H\u00fcrriyet G\u00f6steri, Sanat Edebiyat Dergisi\n H\u00fcrriyet (\u015fiir)\n\nYerle\u015fim birimleri \n H\u00fcrriyet, Alt\u0131nordu, Ordu'nun Alt\u0131nordu il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Ba\u011fc\u0131lar, \u0130stanbul ili Ba\u011fc\u0131lar il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Bah\u00e7elievler, \u0130stanbul ili Bah\u00e7elievler il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, B\u00fcy\u00fck\u00e7ekmece, \u0130stanbul ili B\u00fcy\u00fck\u00e7ekmece il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, \u00c7ar\u015famba, Samsun ili \u00c7ar\u015famba il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Gaziosmanpa\u015fa, \u0130stanbul ili Gaziosmanpa\u015fa il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, \u0130ncirliova, Ayd\u0131n'\u0131n \u0130ncirliova il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, K\u00e2\u011f\u0131thane, \u0130stanbul ili K\u00e2\u011f\u0131thane il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Karasu, Sakarya'n\u0131n Karasu il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Kartal, \u0130stanbul ili Kartal il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Kemalpa\u015fa, \u0130zmir ili Kemalpa\u015fa il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Oniki\u015fubat, Kahramanmara\u015f'\u0131n Oniki\u015fubat il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Osmangazi, Bursa'n\u0131n Osmangazi il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Pazarc\u0131k, Kahramanmara\u015f'\u0131n Pazarc\u0131k il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n Kavakl\u0131 H\u00fcrriyet, Silivri, \u0130stanbul ili Silivri il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle\n H\u00fcrriyet, Tarsus, Mersin'in Tarsus il\u00e7esine ba\u011fl\u0131 mahalle", "REXX (REstructured eXtended eXecutor) programlama dili, IBM'in \u00fcretti\u011fi, yorumlay\u0131c\u0131 temelli bir betik programlama dilidir.\n\n20 Mart 1979 da ba\u015flayan ve 1982 y\u0131l\u0131n\u0131n ortalar\u0131na kadar s\u00fcren, IBM'de \u00e7al\u0131\u015fan Mike Cowlishaw taraf\u0131ndan y\u00fcr\u00fct\u00fclen bir proje olarak ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 ilk y\u0131llarda kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131n olan ana\u00e7at\u0131 (mainframe) bilgisayarlar\u0131 \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015fletim dizgelerine ait \u00fcst-seviye programlama dillerinin hantall\u0131\u011f\u0131n\u0131 geride b\u0131rakacak kadar h\u0131zl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fan programlar\u0131n geli\u015ftirilmesinde kullan\u0131lan REXX, zaman i\u00e7erisinde orta-boy i\u015f istasyonlar\u0131, ki\u015fisel i\u015f istasyonlar\u0131 ve ki\u015fisel bilgisayarlar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fan i\u015fletim dizgelerinde de kullan\u0131l\u0131r hale gelmi\u015ftir.\n\nKendisini yorumlayabilen \u00f6zel yaz\u0131mlay\u0131c\u0131lar\u0131n ve orta-katman yaz\u0131l\u0131m \u00fcr\u00fcnlerinin ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131 ile birlikte, REXX programlama dili bir makro programlama dili olarak kullan\u0131lmaya ba\u015fland\u0131. Bu konudaki ilk uygulamalar; VM/CMS i\u015fletim dizgesi yaz\u0131mlay\u0131c\u0131s\u0131 XEDIT edit\u00f6r\u00fc, OS/2 i\u015fletim dizgesi EPM.EXE program\u0131, ISPF t\u00fcmle\u015fik geli\u015ftirme ortam\u0131 ve Lotus T\u00fcmle\u015fik Ofis Otomasyon yaz\u0131l\u0131m\u0131d\u0131r.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde nesne y\u00f6nelimli programlamaya y\u00f6nelik uyarlamas\u0131 olan Object REXX ve insan y\u00f6nelimli programlamaya y\u00f6nelik uyarlamas\u0131 olan Net REXX ismindeki iki farkl\u0131 t\u00fcrevi vard\u0131r.\n\nT\u00fcrkiye'de tam olarak bilinmeyen ve kullan\u0131m\u0131 yayg\u0131n olmayan REXX programlama dili, d\u00fcnya \u00fczerinde geni\u015f bir kullan\u0131m alan\u0131na sahiptir. \u00dcstelik kendisi hakk\u0131nda uluslararas\u0131 konumda \"REXX Language Association\" isimli bir dernek de mevcuttur\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n REXX Programlama Dili Birli\u011fi Resmi Sitesi (REXX Language Association)\n IBM'in REXX sayfas\u0131\n Mike Cowlishaw'un IBM'deki sayfas\u0131\n\nBetik dilleri\nMetin tabanl\u0131 programlama dilleri\nKabuk programlama\n\u00c7apraz platform yaz\u0131l\u0131mlar\u0131\nProgramlama dilleri", "K\u00fclleme. Erysiphe betae t\u00fcr\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\nYaprak \u00fczerinde y\u0131ld\u0131z \u015feklinde gri mantar miseli hastal\u0131\u011f\u0131n ilk belirtileridir. \u00d6ncelikle yapraklar\u0131n \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde gri-beyaz veya beyaz unumsu mantar tabakas\u0131 olu\u015fur. Hastal\u0131k \u015fiddetli g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde yapraklar a\u00e7\u0131k ye\u015fil g\u00f6r\u00fcn\u00fcm al\u0131r, sarar\u0131r ve \u00f6l\u00fcr.\n\nNispi nemin % 50\u2019nin alt\u0131na d\u00fc\u015fmesi; en uygun s\u0131cakl\u0131klar 25-30 santigrat derecedir. S\u00fcrekli \u00e7i\u011f olu\u015fmas\u0131 ve d\u00fc\u015f\u00fck nispi nemle birlikte kuru\u2013s\u0131cak iklim ko\u015fullar\u0131 hastal\u0131\u011f\u0131 te\u015fvik etmektedir. Uzun s\u00fcren ya\u011fmurlar yapraklarda olu\u015fan mantar tabakas\u0131n\u0131n y\u0131kanmas\u0131na sebep olabilir.\n\nSistemik etkili (Bayfidan, Calixin) ve kontak etkili (k\u00fck\u00fcrt) fungisitler ile ila\u00e7l\u0131 m\u00fccadelesi m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr.\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Mildiy\u00f6, Peronospora farinosa t\u00fcr\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\nYapraklar\u0131n alt k\u0131sm\u0131nda gri mantar yap\u0131s\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131. Hastal\u0131\u011fa yakalanm\u0131\u015f yapraklar a\u015fa\u011f\u0131ya do\u011fru k\u0131vr\u0131l\u0131r, kal\u0131nla\u015f\u0131r ve yapraklar\u0131n \u00f6n y\u00fcz\u00fcnde renk de\u011fi\u015fimi olur. Hastal\u0131\u011fa yakalanan\nyapraklar\u0131n geli\u015fmesi durur.\n\nNemli ve serin iklim ko\u015fullar\u0131 (y\u00fcksek nispi rutubet ve 10-17 oC aras\u0131nda seyreden s\u0131cakl\u0131klar) enfeksiyonu te\u015fvik eder. Erken ilkbaharda ve sonbaharda hastal\u0131k g\u00f6r\u00fclebilir.\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Bakteri yaprak lekesi, Pseudomonas syringae t\u00fcr\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\n\u0130lk \u00f6nce yaprak kenarlar\u0131nda ve yaprak ayas\u0131nda d\u00fczensiz \u015fekilde ve b\u00fcy\u00fckl\u00fckte kahverengi-siyah lekeler olu\u015fur. Lekeler \u00fczerinde \u00f6l\u00fc dokunun ortas\u0131nda \u00e7atlaklar meydana gelir. Kurak ve s\u0131cak \u015fartlarda lekeler giderek b\u00fcy\u00fcr.\n\nUzun s\u00fcren nemli ve serin iklim ko\u015fullar\u0131 enfeksiyonu te\u015fvik eder.\nHastal\u0131k etmeni do\u011fal g\u00f6zeneklerden veya yaralardan (dolu, b\u00f6cek)\nyaprak dokusuna girer.\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Nadir, nadiren, az bulunan, az rastlanan. \u00d6r: \"Sinemaya ender giderdi.\"\n T\u00fcrk\u00e7ede a\u011f\u0131rl\u0131kl\u0131 olarak erkeklere konulan bir isim. \u00d6r: \"Ender \u00c7etinkaya, Ender Oy\"\n Orson Scott Card'\u0131n yazm\u0131\u015f oldu\u011fu Ender's Game adl\u0131 bilimkurgu roman\u0131n ba\u015fkahraman\u0131, tam ad\u0131yla Ender Wiggins.", "Elma k\u00fcllemesi Prodosphaera Ieucotricha adl\u0131 mantar t\u00fcr\u00fcn\u00fcn neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\nHastal\u0131k, filizlenmeden (g\u00f6zlerin kabarmas\u0131ndan) hemen sonra yeni s\u00fcrg\u00fcnlerde, yapraklarda, \u00f6zellikle yapraklar\u0131n alt y\u00fczeyinde, \u00e7i\u00e7ek ve \u00e7i\u00e7ek tomurcuklar\u0131nda, s\u00fcrg\u00fcn u\u00e7lar\u0131nda beyaz unlu bir tabaka \u015feklinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Hastal\u0131kl\u0131 yapraklar geli\u015femez, yava\u015f yava\u015f kahverengi bir renk al\u0131r, daha sonra b\u00fcz\u00fcl\u00fcp k\u0131vr\u0131l\u0131r ve kururlar. \u00c7i\u00e7ek ta\u00e7 yapraklar\u0131 ise, ye\u015fil bir renk al\u0131r, geli\u015femez, c\u0131l\u0131zla\u015f\u0131r ve sonunda kururlar.\n\nHastal\u0131\u011f\u0131n ilkbahar ve yaz aylar\u0131nda, gelecek y\u0131l\u0131n tomurcuklar\u0131na bula\u015fmamas\u0131 i\u00e7in ila\u00e7 uygulan\u0131r. \u0130l\u00e2\u00e7lamaya, g\u00f6zlerin patlama devresinden (filizlenmeden) hemen sonra ba\u015flanmal\u0131d\u0131r. S\u00fcrg\u00fcn\u00fcn b\u00fcy\u00fcmesi ve geli\u015fmesi nihayete erinceye kadar (tahminen Temmuzun ilk haftas\u0131nda biter) 7-10 g\u00fcnl\u00fck muntazam aral\u0131klarla il\u00e2\u00e7lamaya devam edilir. Hastal\u0131\u011fa kar\u015f\u0131 yaln\u0131z kimyevi m\u00fccadele de\u011fil, bunun yan\u0131nda toprak bak\u0131m\u0131, g\u00fcbreleme, bilhassa potas \u00e7ok \u00f6nemlidir. A\u011fa\u00e7lar birbirlerine \u00e7ok yak\u0131n dikilmeyip b\u00f6ylece iyi bir hava dola\u015f\u0131m\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131l\u0131nmal\u0131d\u0131r. K\u0131\u015f budamalar\u0131nda son g\u00f6z 2-3 yan g\u00f6z dahil hasta dallar kesilmelidir. G\u00f6zlerin kabarma\u011fa ba\u015flamas\u0131ndan sonra, \u00e7i\u00e7ekten \u00f6nce k\u00fcllemeye tutulmu\u015f s\u00fcrg\u00fcnler at\u0131lmal\u0131d\u0131r, hatta yaz\u0131n ikinci enfeksiyon sonunda ortaya \u00e7\u0131kan k\u00fcllemeli s\u00fcrg\u00fcnler de kesilmelidir.\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Elma kara leke hastal\u0131\u011f\u0131, Venturia inaequalis adl\u0131 mantar\u0131n neden oldu\u011fu bitki hastal\u0131\u011f\u0131.\n\nHastal\u0131\u011f\u0131n belirtileri a\u011fac\u0131n yaprak, meyve ve s\u00fcrg\u00fcnlerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Yapra\u011f\u0131n \u00fcst ve alt y\u00fczeyinde olu\u015fan lekeler ba\u015flang\u0131\u00e7ta ya\u011fl\u0131ms\u0131 g\u00f6r\u00fcn\u00fcmdedir, giderek zeytin rengini al\u0131r ve daha sonra kahverengile\u015fir. Lekeler kadifemsi yap\u0131dad\u0131r ve bu k\u0131s\u0131mdaki dokular zamanla \u00f6l\u00fcr, \u00fczerinde \u00e7atlaklar ve delikler olu\u015fur. A\u011f\u0131r hastal\u0131kl\u0131 yapraklar erkenden sarararak d\u00f6k\u00fcl\u00fcrler.\nMeyvelerdeki lekeler ye\u015filimt\u0131rak olup zamanla kahverengine d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. K\u00fc\u00e7\u00fck lekeler zamanla birle\u015firler ve bu k\u0131s\u0131mlarda meyvenin geli\u015fmesi durdu\u011fu i\u00e7in \u015fekilsiz meyveler olu\u015fur.\n\nBitki hastal\u0131klar\u0131", "Doksisiklin, bir t\u00fcr tetrasiklin antibiyoti\u011fidir. Doktorlar taraf\u0131ndan genellikle akne ve enfeksiyon tedavileri i\u00e7in tavsiye edilir. Bunlar\u0131n d\u0131\u015f\u0131nda bir\u00e7ok bakteriyel enfeksiyonun tedavisinde kullan\u0131l\u0131r, idrar yolu enfeksiyonlar\u0131 ve belso\u011fuklu\u011fu gibi. Profilaktik, yani hastal\u0131\u011f\u0131 \u00f6nleyici, olarak Bacillus anthracis (\u015farbon) tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. Bunun d\u0131\u015f\u0131nda Yersinia pestis ve s\u0131tmaya kar\u015f\u0131 da etkilidir.\n\nHamileler ve \u00e7ocuklarda kullan\u0131lmas\u0131 \u00f6nerilmez. V\u00fccuda al\u0131nd\u0131ktan sonra karaci\u011ferde metabolizma edilir. I\u015f\u0131\u011fa duyarl\u0131 (fotosensitif) alerjik reaksiyonlara yol a\u00e7\u0131p, UV \u0131\u015f\u0131nlar\u0131na uzun s\u00fcre maruz kald\u0131\u011f\u0131nda deride d\u00f6k\u00fcnt\u00fc olu\u015fmas\u0131na neden olabilir.\n\nT\u00fcrkiye'de MONODOKS 100 mg kaps\u00fcl ve TETRADOX 100 mg 14 kaps\u00fcl ticari isimleriyle mevcuttur.\n\nMolek\u00fcl DS\u00d6'n\u00fcn Temel \u0130la\u00e7lar Listesi'nde yer almaktad\u0131r.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Antibiyotik\n Tetrasiklin\n\nKaynak\u00e7a \n \u0130ngilizce Vikipedi Doksisiklin sayfas\u0131 \n\nTetrasiklin antibiyotikleri\nD\u00fcnya Sa\u011fl\u0131k \u00d6rg\u00fct\u00fc ana ila\u00e7lar\u0131", "Minosiklin hidroklor\u00fcr, veya Minosiklin, tetrasiklin s\u0131n\u0131f\u0131ndan bir antibiyotiktir. Genellikle akne tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. Minosiklin en uzun etkili tetrasiklin t\u00fcr\u00fcd\u00fcr. V\u00fccutta, karaci\u011ferde metabolizma edilir.\n\n\u015eu s\u0131ralar Minosiklin'in Huntington hastal\u0131\u011f\u0131'n\u0131n ilerlemesini \u00f6nleyici etkileri \u00fczerine ara\u015ft\u0131rmalar yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nSistemik lupus eritamozus'a yol a\u00e7t\u0131\u011f\u0131 kan\u0131tlanm\u0131\u015ft\u0131r\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Tetrasiklin\n Antibiyotik\n\nKaynak\u00e7a \n \u0130ngilizce Vikipedi Minosiklin sayfas\u0131 \n\nTetrasiklin antibiyotikleri", "Demeklosiklin, tetrasiklin s\u0131n\u0131f\u0131ndan bir antibiyotiktir. Baz\u0131 bakteriyel enfeksiyonlar\u0131n tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. Streptomyces aureofaciens taraf\u0131ndan \u00fcretilir. Form\u00fcl\u00fc: C21H21ClN2O8'dir.\n\nAkne ve bron\u015fit tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. Y\u0131llard\u0131r s\u00fcren fazla kullan\u0131m\u0131 y\u00fcz\u00fcnden bug\u00fcn diren\u00e7li bakteriler ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. 30S ve 50S RNA'ya ba\u011flanarak bakterinin protein sentezini (translasyon) engeller, b\u00f6ylece bakterinin geli\u015fimini \u00f6nlemi\u015f olur. Bu nedenle etkisi biyostatiktir. Demeklosiklin anti-ADH etkisi g\u00f6sterir, bu nedenle diabetes insipidus`a neden olabilir. Bu etkisi onun Uygunsuz ADH Sal\u0131n\u0131m\u0131 Sendromunda (SIADH) kullan\u0131labilmesine yol a\u00e7ar.\nYan etki olarak g\u00fcne\u015f \u0131\u015f\u0131\u011f\u0131ndan kaynaklanan deride d\u00f6k\u00fcnt\u00fc vb. vakalar ile kar\u015f\u0131la\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Di\u011fer tetrasiklinler gibi \u00e7ocuklarda ve gebelerde kullan\u0131m\u0131 tavsiye edilmez.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Tetrasiklin\n Antibiyotik\n\nKaynak\u00e7a \n \u0130ngilizce Vikipedi Demeklosiklin sayfas\u0131\n\nTetrasiklin antibiyotikleri", "Oksitetrasiklin, Streptomyces rimosus taraf\u0131ndan \u00fcretilen Oksitetrasiklin bulunan ikinci t\u00fcr tetrasiklin s\u0131n\u0131f\u0131 antibiyoti\u011fidir. Geni\u015f spektrumlu oldu\u011fu i\u00e7in bir\u00e7ok farkl\u0131 enfeksiyonun tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. Form\u00fcl\u00fc 1953 y\u0131l\u0131nda Robert Woodward taraf\u0131ndan ke\u015ffedildi. Woodward'\u0131n bu ke\u015ffi daha sonralar\u0131 Oksitetrasiklin'in bir t\u00fcrevi olan ve bug\u00fcn belki de en yayg\u0131n kullan\u0131lan tetrasiklin antibiyoti\u011fi olan Doksisiklin'in sentezi i\u00e7in \u00e7ok \u00f6nemli bir ad\u0131md\u0131r.\n\nSolunum yolu, sin\u00fcs, orta kulak, deri, idrar yollar\u0131 iltihaplar\u0131ndan belso\u011fuklu\u011funa kadar bir\u00e7ok enfeksiyonun tedavisinde Oksitetrasiklin kullan\u0131labilir. Ayr\u0131ca \u015earbon, Bruselloz, Tularemi, Kolera ve Yersinia pestis tedavilerinde kullan\u0131labilir. A\u011f\u0131r akne tedavisinde de s\u0131k\u00e7a kullan\u0131l\u0131r. Ayr\u0131ca akvaryum bal\u0131klar\u0131ndaki kar\u0131n \u00e7\u00f6kmelerinde de kullan\u0131l\u0131r. \u00c7\u00fcnk\u00fc kar\u0131n \u00e7\u00f6kmeleri sindirim sistemi parazitlerinde ortaya \u00e7\u0131kar.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Tetrasiklin\n Antibiyotik\n\nKaynak\u00e7a \n \u0130ngilizce Vikipedi Oksitetrasiklin sayfa \n\nTetrasiklin antibiyotikleri", "Develi, Kayseri ilinin il merkezinden sonraki en b\u00fcy\u00fck yerle\u015fim yeri olup, \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi'nin Orta K\u0131z\u0131l\u0131rmak B\u00f6l\u00fcm\u00fc'nde bulunmaktad\u0131r. Eski ad\u0131 Everek'tir. Erciyes Da\u011f\u0131\u2019n\u0131n 6\u00a0km g\u00fcneyinde kurulmu\u015ftur. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde do\u011fusunda Tomarza il\u00e7esi ve Adana ilinin Tufanbeyli \u0130l\u00e7esi, g\u00fcneyinde Yahyal\u0131 il\u00e7esi ile Adana ilinin Saimbeyli ve Feke il\u00e7eleri, bat\u0131s\u0131nda Ye\u015filhisar \u0130l\u00e7esi, kuzeybat\u0131s\u0131nda \u0130ncesu il\u00e7esi yer al\u0131r. 1926'ya Kadar Kozan'a ba\u011fl\u0131 olan Develi Kozan ilinin 1926'da il\u00e7eye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesiyle Kayseri'ye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u0130l\u00e7e, Tekir Yaylas\u0131 g\u00fczerg\u00e2h\u0131ndan Kayseri\u2019ye 45\u00a0km \u0130ncesu g\u00fczerg\u00e2h\u0131ndan 86\u00a0km uzakl\u0131kta olup, Kayseri'nin en b\u00fcy\u00fck il\u00e7esidir. Y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc 1887\u00a0km\u00b2 olup, deniz seviyesinden y\u00fcksekli\u011fi 1150 metredir. En b\u00fcy\u00fck da\u011f\u0131 Kayseri'nin sembol\u00fc durumundaki Erciyes Da\u011f\u0131'd\u0131r. Ayr\u0131ca Karasivri Da\u011f\u0131, B\u00fcy\u00fck Kart\u0131n (Peri Kart\u0131n), G\u00f6ktepe (Ye\u015fil Tepe), S\u00fcmengen (S\u00fcvegen) ve Bak\u0131r Da\u011f\u0131 da Develi co\u011frafyas\u0131 i\u00e7indedir. En \u00f6nemli akarsular\u0131 Seyhan Nehri'nin en b\u00fcy\u00fck kolu olan Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131, Develi \u00c7ay\u0131 (Fenese Suyu), Elbiz ve K\u00f6\u015fkp\u0131nar\u0131\u2019d\u0131r. En \u00f6nemli g\u00f6lleri Kurba\u011fa G\u00f6l\u00fc ile Sultan Sazl\u0131\u011f\u0131\u2019d\u0131r.\n\nTarih \nKasaban\u0131n tarihi ad\u0131 Everek olup, Ermenicede Averak (\u00f6ren, harabe) olarak ge\u00e7er. On d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc as\u0131rda ya\u015fayan tarih\u00e7i, co\u011frafyac\u0131 Mustavfi kasab\u0131n\u0131n ismini Davalu olarak verir. Ona g\u00f6re orta \u00f6l\u00e7ekli bir \u015fehirdi ve surlar\u0131n\u0131 Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 Al\u00e2eddin yeniden in\u015fa ettirmi\u015fti. On yedinci y\u00fczy\u0131lda yaz\u0131lm\u0131\u015f Cihann\u00fcm\u00e2 adl\u0131 eserde kasaba ismi Davahlu olarak ge\u00e7er.\n\nTarihi kaynaklara g\u00f6re Develi M.\u00d6.2500-2000 y\u0131llar\u0131nda ya\u015fayan uygarl\u0131klar\u0131n k\u00fclt\u00fcr izlerine rastlanm\u0131\u015ft\u0131r. Bak\u0131r \u00c7a\u011f\u0131, Bronz \u00c7a\u011f\u0131 ile Sel\u00e7uklu D\u00f6nemi aras\u0131ndaki tarihi s\u00fcre\u00e7 i\u00e7erisinde bir\u00e7ok uygarl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7inde bar\u0131nd\u0131ran Develi'de, h\u00e2len bilimsel ara\u015ft\u0131rmalara ihtiya\u00e7 vard\u0131r.\n\n1071 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrklerin Anadolu'ya girmesiyle O\u011fuz boylar\u0131ndan Develio\u011fullar\u0131 obas\u0131n\u0131n b\u00f6lgeye yerle\u015fti\u011fi bilinmektedir. Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 Alparslan'\u0131n ye\u011feni Develi'nin \u015fimdiki Develi b\u00f6lgesini fethetmesiyle Sel\u00e7uklu topraklar\u0131na eklenmi\u015f olup, beldenin ad\u0131 Develi olarak kalm\u0131\u015ft\u0131r. H\u00e2len Devali'nin t\u00fcrbesi bulunmaktad\u0131r.\n\nFatih Sultan Mehmet d\u00f6neminde Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kat\u0131lan il\u00e7e T\u00fcrk Kurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda Ha\u00e7in cephesi gibi \u00f6nemli m\u00fccadelelerin ge\u00e7ti\u011fi bir cephede aktif rol alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKurtulu\u015f Sava\u015f\u0131 m\u00fccadelesinde \u00f6n saflarda bulunan Kanberli Osman Bey, Osman Co\u015fkun Bey, Yakup Kenan Bey, Hadi Bey, Pa\u015fazade Osman Bey, Op. Dr. Osman Bey, At\u0131f Bey, Numan Efendi (Kara M\u00fcft\u00fc), A. Haz\u0131m Bey ve Veli Civan Bey gibi kahramanlar da Develilidir.\n\nB\u00f6ylesi geni\u015f bir tarihi s\u00fcre\u00e7 ya\u015fayan il\u00e7ede \u00e7ok \u00f6nemli tarihi eserler g\u00fcn\u00fcm\u00fcze ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bunlar Sivasi Hatun Camii, Devali T\u00fcrbesi, Seydi \u015eerif T\u00fcrbesi, H\u0131z\u0131r \u0130lyas T\u00fcrbesi, \u015eeyh \u00dcmmi T\u00fcrbesi, Eb\u00e7e Sultan T\u00fcrbesi, Hamidiye Medresesi, Havadan K\u00fclliyesi, Gereme Harabeleri, \u00c7omakl\u0131 Yer Alt\u0131 \u015eehri, \u015eahmelik, Ay\u015fep\u0131nar, Tombak, Develi ve Gazi, Develi Kasabas\u0131 Kaya Oyma Ma\u011faralar\u0131, F\u0131rakt\u0131n Yaz\u0131l\u0131 Kayalar\u0131, \u00d6ks\u00fct Kalesi gibi nice tarihi eserlerdir.\n\n\u0130klim \n\n\u0130l\u00e7ede karasal iklim h\u00fck\u00fcm s\u00fcrer. Yazlar\u0131 s\u0131cak ve kurak, k\u0131\u015flar\u0131 so\u011fuk ve kar ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ge\u00e7er. Ya\u011f\u0131\u015flar daha \u00e7ok ilkbahar ve sonbahar mevsimlerinde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130lkbahar ve sonbahar mevsimlerinin sakin ve a\u00e7\u0131k g\u00fcnlerinde k\u0131ra\u011f\u0131 ve don olay\u0131 m\u00fc\u015fahede edilir. Bu olaylar tar\u0131m\u0131 olumsuz etkiler. Ortalama ya\u011f\u0131\u015f miktar\u0131 366,6\u00a0mm\u2019dir.\n\n\u0130l\u00e7e topraklar\u0131nda genellikle bozk\u0131r bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc h\u00e2kimdir. Y\u00fcksek kesimlerde yer yer orman alanlar\u0131na rastlan\u0131lsa da genel olarak bozk\u0131r ve \u00e7al\u0131l\u0131k ile kapl\u0131d\u0131r. \u0130l\u00e7ede meyvecili\u011fe y\u00f6nelik meyve bah\u00e7eleri geli\u015fmi\u015f durumdad\u0131r.\n\nN\u00fcfus \nT\u00dc\u0130K 2009 verilerine g\u00f6re \u015fehir merkezi n\u00fcfusu 36.439, k\u00f6ylerin n\u00fcfusu 29.105 olup, toplam n\u00fcfus 65.544 t\u00fcr. Y\u0131ll\u0131k n\u00fcfus art\u0131\u015f h\u0131z\u0131 \u015fehir merkezinde binde 6.24, k\u00f6ylerde ise binde -10.72 olup, toplamda ise binde \u20132.69 n\u00fcfus azalmas\u0131 g\u00f6r\u00fclmektedir. Develi d\u0131\u015f\u0131nda ba\u015fta \u0130stanbul ve Ankara olmak \u00fczere 300.000'den fazla Develili vard\u0131r.\n\nUla\u015f\u0131m\n\nDeveli'de ula\u015f\u0131m araclar\u0131\n\nOtob\u00fcs/Minib\u00fcs Hatlar\u0131\n \n 832 - Develi-A\u015f\u0131k Seyrani\n 833 - Develi-Ayg\u00f6zme\n 834 - Develi-Bahcelievler\n 835 - Develi-G\u00fcney Yukar\u0131\n 917 - Develi-Yahyal\u0131\n\n\u015eehirleraras\u0131 Ula\u015f\u0131m\n Develi Otob\u00fcs Terminali\n\n\u0130dari \n\u0130l\u00e7e m\u00fclki s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde biri merkez olmak \u00fczere 4 kasaba belediyesi, 45 k\u00f6y ile 5 k\u00f6ye ba\u011fl\u0131 7 mezra bulunmaktad\u0131r. 25\u2019i il\u00e7e merkezinde 11\u2019i kasabalarda olmak \u00fczere toplam 36 mahalle vard\u0131r. Develi 1957 y\u0131l\u0131ndan bu yana il olma \u00e7abas\u0131 i\u00e7erisindedir.\n\nEkonomi \n\u0130l\u00e7enin ba\u015fl\u0131ca gelir kaynaklar\u0131ndan biri tar\u0131m ve hayvanc\u0131l\u0131k olup; lokomotif i\u015f kolu olan in\u015faat sekt\u00f6r\u00fc de \u00f6nemli bir yer tutmaktad\u0131r. \u0130l\u00e7e tar\u0131m arazisinin bitki \u00f6rt\u00fcs\u00fc ve ekim alanlar\u0131na g\u00f6re da\u011f\u0131l\u0131m\u0131 49.500 ha Hububat ekimi (bu\u011fday, arpa, \u00e7avdar, nohut, mercimek ve fasulye) ayr\u0131ca sanayi bitkilerinden \u015feker pancar\u0131 ve ay\u00e7i\u00e7e\u011fi ekilmektedir. Meyve ve sebze \u00fcretimi de tar\u0131mda hat\u0131r\u0131 say\u0131l\u0131r bir paya sahiptir. Ep\u00e7e, Tombak, Sar\u0131ca, Gazi, Karacaviran, Sindelh\u00f6y\u00fck, Soysall\u0131, \u00c7ay\u0131r\u00f6z\u00fc, Zile ve Merkez olmak \u00fczere 10 adet sulama kooperatifi mevcuttur. Ayr\u0131ca merkez, kasaba ve k\u00f6ylerde 10 adet kalk\u0131nma kooperatifi vard\u0131r.\n\n\u0130l\u00e7ede yo\u011fun olarak koyun ve s\u0131\u011f\u0131r yeti\u015ftiricili\u011fi yan\u0131nda kanatl\u0131 ve tek t\u0131rnakl\u0131 hayvan yeti\u015ftiricili\u011fi de yap\u0131lmaktad\u0131r. \u0130l\u00e7ede 55.000 b\u00fcy\u00fckba\u015f, 62.000 k\u00fc\u00e7\u00fckba\u015f hayvan mevcudu vard\u0131r.\n\nGeleneksel el sanatlar\u0131 olarak k\u00f6ylerde hal\u0131c\u0131l\u0131k ve Sindelh\u00f6y\u00fck kasabas\u0131 ile Yenihayat k\u00f6y\u00fcnde has\u0131rc\u0131l\u0131k yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nDeveli\u2019de K\u00fc\u00e7\u00fck Sanayi Sitesi\u2019nin hizmete girmesi ile Hal\u0131 Fabrikas\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 adeta bir d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olmu\u015ftur. H\u00e2len faaliyette bulunan ve \u00fclke \u00e7ap\u0131nda \u00fcretim yapan 3 firmada yakla\u015f\u0131k olarak 1600 ki\u015fi istihdam edilmektedir. \u0130l\u00e7ede bol miktarda \u00e7inko, kur\u015fun, ponza yataklar\u0131 mevcuttur. \u0130l\u00e7ede ayr\u0131ca tar\u0131m alet ve makineleri imal eden iki firma bulunmaktad\u0131r. Bu firmalar \u00fcr\u00fcnlerini yurt i\u00e7ine ve yurt d\u0131\u015f\u0131na pazarlamaktad\u0131r.\n\n\u0130l\u00e7ede \u00fc\u00e7 \u00f6nemli fabrika d\u0131\u015f\u0131nda, 1994 y\u0131l\u0131ndan itibaren yat\u0131r\u0131mlar nedeniyle artan fabrika say\u0131s\u0131 1999 y\u0131l\u0131nda 11\u2019e kadar \u00e7\u0131km\u0131\u015fken bug\u00fcn itibar\u0131yla 9\u2019a d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u0130\u015f ve \u00e7al\u0131\u015fma hayat\u0131n\u0131 engelleyen ciddi bir problem bulunmamaktad\u0131r.\n\nE\u011fitim \nOkuma-yazma oran\u0131 %97 civar\u0131ndad\u0131r. Develi'de 69 ilk\u00f6\u011fretim okulu vard\u0131r. End\u00fcstri Meslek Lisesi, Ticaret Meslek Lisesi, K\u0131z Meslek Lisesi, Sa\u011fl\u0131k Meslek Lisesi, \u0130mam Hatip Lisesi, Anadolu Lisesi, Develi \u0130MKB Fen Lisesi, Develi Lisesi, Ayhan Y\u0131ld\u0131r\u0131m Anadolu Lisesi,Fahri Mor Turizm Lisesi ve bir\u00e7ok yat\u0131l\u0131 ilk\u00f6\u011fretim okuluyla bir \u0130\u015fitme Engelliler Okulu bulunmaktad\u0131r. Ayr\u0131ca Erciyes \u00dcniversitesi'nin \u00e7e\u015fitli fak\u00fclteleri ve meslek y\u00fcksekokullar\u0131 da e\u011fitim hizmeti vermektedir. Develi'nin edebiyat tarihinde \u00f6nemli yer tutan bir\u00e7ok \u015fahsiyeti vard\u0131r.\n\nSosyal \n\nKonutlar genelde y\u0131\u011fma, k\u00e2gir ve betonarme olup, son y\u0131llarda betonarme yap\u0131lar\u0131n say\u0131s\u0131 h\u0131zla artmaktad\u0131r. Yap\u0131 kooperatif\u00e7ili\u011fi ile toplu ya\u015fama ge\u00e7i\u015f s\u00fcreci h\u0131zlanm\u0131\u015ft\u0131r. Yerle\u015fim yerleri genel olarak toplu halde olup, k\u0131\u015f, yaz rahatl\u0131kla ula\u015f\u0131m sa\u011flanmaktad\u0131r. Sosyo-K\u00fclt\u00fcrel yap\u0131lar olarak; bir kapal\u0131 spor salonu ile il\u00e7e stadyumu bulunmaktad\u0131r. \u0130\u015f yerleri \u015fehrin merkez\u00ee k\u0131s\u0131mlar\u0131nda genellikle i\u015f han\u0131 ve \u00e7ar\u015f\u0131larda topland\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n\nHalk geleneklerine s\u0131k\u0131 s\u0131k\u0131ya ba\u011fl\u0131d\u0131r. \u0130l\u00e7e genelinde giyim ku\u015fam \u015f\u0131k bir g\u00f6r\u00fcn\u00fcm arz eder. K\u00fclt\u00fcrel de\u011ferlerin en \u00f6nemlisi her y\u0131l yap\u0131lmakta olan geleneksel A\u015f\u0131k Seyrani K\u00fclt\u00fcr ve Sanat Festivalidir.\n\n\u0130l\u00e7ede 1. Amat\u00f6r k\u00fcmede m\u00fccadele eden 2, ikinci amat\u00f6r k\u00fcmede m\u00fccadele eden 2 futbol tak\u0131m\u0131 il\u00e7eyi temsil etmektedir.\n\nTarihi \u015eahsiyetler \n Dev Ali\n A\u015f\u0131k Seyrani\n H\u0131z\u0131r \u0130lyas\n Kabak \u015eeyh\n Mustafa As\u0131m K\u00f6ksal\n Nas\u0131f Binba\u015f\u0131o\u011flu\n Nevzat \u00dcst\u00fcn\n\n \u0130zzet \u00d6zilhan\n\n Ahmed \u0130slamo\u011flu\n\nY\u00f6resel yemekler \n C\u0131v\u0131kl\u0131\n Tahinli\n Mant\u0131\n P\u0131rt\u0131mp\u0131rt\n P\u0131tp\u0131t\u0131\n Makarna a\u015f\u0131\n K\u00f6fte a\u015f\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Kayseri'nin mahalleleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Develi Belediyesi \n Develi Kaymakaml\u0131\u011f\u0131", "Yass\u0131ba\u015f kedi (Prionailurus planiceps), kedigiller (Felidae) familyas\u0131ndan G\u00fcneydo\u011fu Asya'da bulunan k\u00fc\u00e7\u00fck vah\u015fi bir kedi t\u00fcr\u00fc.\n\nTehlikedeki hayvanlar\nPrionailurus\nAsya et\u00e7illeri\nBorneo faunas\u0131\nEndonezya'daki memeliler\nMalezya'daki memeliler\nSumatra\nTayland'daki memeliler\n1827'de bilim", "Super Video CD veya SVCD normal CD'ler \u00fczerine video g\u00f6r\u00fcnt\u00fclerin kaydedilmesi i\u00e7in kullan\u0131lan bir kay\u0131t standard\u0131d\u0131r. G\u00f6r\u00fcnt\u00fc kalitesi VCD'den daha \u00fcst\u00fcn, ama DVD'den daha d\u00fc\u015f\u00fckt\u00fcr.\n\nSVCD'ler MPEG-2 format\u0131nda ve NTSC televizyon sistemi i\u00e7in 480x480 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc eleman\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde, PAL televizyon sistemi i\u00e7in ise 480x576 g\u00f6r\u00fcnt\u00fc eleman\u0131 \u00e7\u00f6z\u00fcn\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnde say\u0131sal g\u00f6r\u00fcnt\u00fc saklayabilirler. Normal CD'lere yakla\u015f\u0131k 35 ile 60 dakika aras\u0131nda SVCD kalitesinde ses ve g\u00f6r\u00fcnt\u00fc kayd\u0131 yap\u0131labilmektedir.\n\nVeri depolama", "Gary Carl (Muhammad) Legenhausen 1953 y\u0131l\u0131nda New York'ta do\u011fdu. Felsefe \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 s\u0131ras\u0131nda varolu\u015f\u00e7uluk ve pozitivizmden etkilenerek ailesinin Katolik inanc\u0131ndan uzakla\u015fan yazar 1979 y\u0131l\u0131nda Teksas \u00dcniversitesindeki m\u00fcsl\u00fcman \u00f6\u011frencilerle tan\u0131\u015fmas\u0131, Rice \u00dcniversitesinde felsefe dal\u0131ndaki doktora tezini savundu\u011fu 1983 y\u0131l\u0131nda \u0130slamiyeti se\u00e7i\u015fiyle son buldu. 1985 y\u0131l\u0131nda \u0130ran'\u0131 ziyaret etti. 1989 y\u0131l\u0131nda Tahran'daki \u0130ran Akademisinde din felsefesi \u00f6\u011fretimi i\u00e7in \u0130ran'a davet edildi. Halen \u0130ran'da \u0130mam Humeyni Ara\u015ft\u0131rma ve E\u011fitim Enstit\u00fcs\u00fcnde Bat\u0131 felsefesi ve din bilimleri e\u011fitimi vermeye devam ediyor. Yazar\u0131n \"Islam and Religious Pluralism\" ad\u0131nda bir kitab\u0131 ve Ayetullah Misbah Yazdi'den \"Contemporary Topics of Islamic Thought\" ba\u015fl\u0131\u011f\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir \u00e7evirisi ve \u00e7e\u015fitli \u0130ngilizce ve Fars\u00e7a makaleleri bulunmaktad\u0131r. Legenhausen \u00f6zellikle dini \u00e7o\u011fulculuk ve Tradisyonalizm ele\u015ftirileriyle tan\u0131nmaktad\u0131r.\n\nYazar\u0131n Baz\u0131 Makaleleri \n Why I am not a Traditionalist\n Islam and Religious Pluralism\n Religious Pluralisms of Seyyed Hossein Nasr and John Hick \n The Relationship between Philosophy and Theology in the Postmodern Age\n\n1953 do\u011fumlular\n20. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 yazarlar\u0131\n21. y\u00fczy\u0131l Amerikal\u0131 yazarlar\u0131\nYa\u015fayan insanlar", "Mark Sedgwick Kahire Amerikan \u00dcniversitesi'nde modern Orta Do\u011fu Tarihi alan\u0131nda yard\u0131mc\u0131 profes\u00f6r olarak ders veren ve Sufism: The Essentials ve tradisyonalizm ak\u0131m\u0131n\u0131 tan\u0131t\u0131p ele\u015ftirdi\u011fi Against the Modern World: Traditionalism and the Secret Intellectual History of the Twentieth Century gibi kitaplar\u0131yla tan\u0131nan d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcrd\u00fcr.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Tradisyonalizm\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Traditionalism hakk\u0131nda bir s\u00f6yle\u015fisi (\u0130ngilizce)\n\n1960 do\u011fumlular\n20. y\u00fczy\u0131l Britanyal\u0131 tarih\u00e7ileri\n21. y\u00fczy\u0131l Britanyal\u0131 tarih\u00e7ileri\nTradisyonalizm\nYa\u015fayan insanlar", "\u0130lk\u00f6\u011fretim, e\u011fitimin ilk a\u015famas\u0131d\u0131r. Okul \u00f6ncesi e\u011fitimin ard\u0131ndan ger\u00e7ekle\u015ftirilir.\n\nGenellikle \u00e7o\u011fu \u00fclkelerde, \u00e7ocuklar i\u00e7in ilk\u00f6\u011fretim zorunludur, ancak bu i\u015flem sadece ebeveynlerin iste\u011fi ile ger\u00e7ekle\u015ftirilebilir haldedir. Bunun ard\u0131ndan gelen orta \u00f6\u011fretim, bir bak\u0131ma iste\u011fe ba\u011fl\u0131d\u0131r, ama bu genellikle 11, 12 ya\u015flar\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fmektedir. Baz\u0131 e\u011fitim sistemleri son b\u00f6l\u00fcme ge\u00e7ebilmesi i\u00e7in 14 ya\u015f\u0131nda ba\u015flayan orta okullara sahiptir.\n\n\u0130lk\u00f6\u011fretimin en b\u00fcy\u00fck hedefi, b\u00fct\u00fcn \u00f6\u011frencilerine okuma yazmay\u0131 ve say\u0131 saymay\u0131 \u00f6\u011fretmek, ayr\u0131ca bilim, co\u011frafya, tarih ve di\u011fer sosyal bilimlerin temellerini \u00f6\u011fretmektir. \u00c7e\u015fitli alanlar\u0131n yak\u0131ndan \u00f6nceli\u011fini, ve metotlar\u0131 kullanarak onlara \u00f6\u011fretmek, \u00f6nemli politik bir tart\u0131\u015fman\u0131n alan\u0131d\u0131r. Bunun i\u00e7in performans \u00f6devleri ve Powerpoint sunumlar\u0131 \u00f6\u011frenciler taraf\u0131ndan haz\u0131rlan\u0131r.\n\nGenel olarak, ilk\u00f6\u011fretimi bitirip lise ve orta \u00f6\u011fretim'e ge\u00e7meden \u00f6nce devaml\u0131 olarak geli\u015fen s\u0131n\u0131flarda yap\u0131lan e\u011fitim okullarda ger\u00e7ekle\u015ftirilir. \u00c7ocuklar o y\u0131l boyunca kendi e\u011fitimleri ve refah d\u00fczeyinin \u00fcst d\u00fczeyde olmas\u0131 i\u00e7in bir \u00f6\u011fretmenin sorumlulu\u011fu alt\u0131nda bir s\u0131n\u0131fta bulunurlar. Bu \u00f6\u011fretmenler belirli bir alanda, genellikle m\u00fczik ve fiziksel e\u011fitim derecesinden dereceye sahip \u00f6\u011fretmenlerdir. Gidi\u015fat\u0131n tek bir \u00f6\u011fretmenle sa\u011flanmas\u0131 ve yak\u0131n ili\u015fkiler kurulmas\u0131 ilk\u00f6\u011fretimin not edilebilir \u00f6zelliklerinden bir tanesidir.\n\n\u0130lk\u00f6\u011fretim not d\u00fczeni", "\u0130lkokul, \u00e7ocuklar\u0131n okul \u00f6ncesi e\u011fitiminden sonra ba\u015flayaca\u011f\u0131 ilk \u00f6\u011fretimi ifade eder. Erken \u00e7ocukluk e\u011fitimi ve \u00e7ocuk bak\u0131m\u0131'nda \u00f6nemli yer tutar.\n\nT\u00fcrkiye'de ilkokul \nT\u00fcrkiye'de ilkokul; Anaokulu'ndan sonra,Ortaokul'dan \u00f6ncedir. 4 y\u0131ll\u0131k e\u011fitim verilir. Sadece 4. s\u0131n\u0131f \u00f6\u011frencilerine \u00f6d\u00fcl belgesi(takdir belgesi vb.) verilir.\n\nKronoloji \n1997 \u00f6ncesinde zorunlu \u00f6\u011frenim \u00e7a\u011f\u0131ndaki \u00e7ocuklar\u0131n temel e\u011fitim ve \u00f6\u011fretimini sa\u011flamak i\u00e7in devlet\u00e7e a\u00e7\u0131lan ya da a\u00e7\u0131lmas\u0131na izin verilen be\u015f y\u0131ll\u0131k okuldu.\n\n1997 y\u0131l\u0131nda \u00e7\u0131kart\u0131lan ve sekiz y\u0131l zorunlu e\u011fitimi \u00f6ng\u00f6ren yasadan sonra ilkokul, ortaokulla birle\u015ftirilerek \"ilk\u00f6\u011fretim okulu\" ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n2012 y\u0131l\u0131nda yap\u0131lan d\u00fczenlemelerden sonra; \u00f6\u011frencilerin \u00f6\u011frenim g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc birinci 4 y\u0131l (1, 2, 3, 4. s\u0131n\u0131flar) ilkokul, ikinci 4 y\u0131l (5, 6, 7, 8. s\u0131n\u0131flar) ortaokul ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc 4 y\u0131l (9, 10, 11, 12. s\u0131n\u0131flar) ise lise \u015feklinde isimlendirilmi\u015ftir.\n\nOkul ve \u00f6\u011frenci say\u0131lar\u0131\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Anaokulu\n \u0130lkokul\n Ortaokul\n Lise\n \u00dcniversite\n\nKaynak\u00e7a \n\n\u0130lk\u00f6\u011fretim\nT\u00fcrkiye'de e\u011fitim\nTiplerine g\u00f6re okullar\n\u0130lk\u00f6\u011fretim okullar\u0131\nE\u011fitim a\u015famalar\u0131\nOkul t\u00fcrleri\nOkul terminolojisi", "Kesme\u015feker, 1990'lar\u0131n ba\u015f\u0131nda Kad\u0131k\u00f6y'de Cenk Taner (vokal, gitar), Belen \u00dcnal (gitar), Tayfun \u00c7a\u011flar (vokal bas), Melih Rona (davul) ve Metin Kara\u015fahin (perk\u00fcsyon) taraf\u0131ndan kurulmu\u015f Rock m\u00fczik grubu.\n\nGrup g\u00fcn\u00fcm\u00fcze dek 8 alb\u00fcm \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. \u015eark\u0131 s\u00f6zlerinde kent insan\u0131n\u0131n sosyal, ekonomik ve siyasal tart\u0131\u015fmalar aras\u0131ndaki yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 ve s\u0131k\u0131\u015fm\u0131\u015fl\u0131\u011f\u0131 kadar d\u00fcnya \u00e7ap\u0131nda geli\u015fen sorunlara y\u00f6nelik dolayl\u0131 tepkiler, futbol muhabbeti, edebi g\u00f6ndermeler ve sufi gelene\u011fe sayg\u0131 duru\u015fu da bulunur. M\u00fczikal a\u00e7\u0131dan temiz bir rock soundu tutturmaya \u00f6zen g\u00f6steren Kesme\u015feker, piyano ve yayl\u0131lar gibi enstr\u00fcmanlara da zaman zaman bestelerinde yer verir.\n\nGrubun bir\u00e7ok \u00fcyesi zaman i\u00e7inde de\u011fi\u015fse de kurucu \u00fcyelerden Cenk Taner, \"Kesme\u015feker\" ad\u0131yla \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na devam etmektedir. Grup en son 2017 y\u0131l\u0131n\u0131n sonunda Kad\u0131k\u00f6y isimli bir alb\u00fcm \u00e7\u0131karm\u0131\u015ft\u0131r. 2021 itibar\u0131yla 30. y\u0131l\u0131n\u0131 kutlayan Kesme\u015feker, yeni alb\u00fcm haz\u0131rl\u0131\u011f\u0131 i\u00e7erisindedir.\n\nAyr\u0131ca Kesme\u015feker, 90'l\u0131 y\u0131llar\u0131n T\u00fcrk\u00e7e rock m\u00fczi\u011finde yer tutan gruplar\u0131n yer ald\u0131\u011f\u0131 2016 yap\u0131m\u0131 \"Sar Doksana\" adl\u0131 belgesele de konu olmu\u015ftur.\n\nKad\u0131k\u00f6y alb\u00fcm\u00fcnde Canay Cengen (bas gitar) ve G\u00f6khan \u00d6zcan (davul) ile \u00e7alan Cenk Taner, yeni alb\u00fcm \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na Demirhan Baylan ile devam etmektedir.\n\nAlb\u00fcmler\n\nDipten ve Derinden (1991)\n\u015eark\u0131 Listesi:\n\n \u0130stanbul \u0130stanbul\n Tek Sorumlu\n Hamd\u0131k, Pi\u015ftik, Olduk\n S.O.S\n Malum Zaman Teknoloji\n Ola\u011fan Durumlar\n G\u00fcney Afrika\u2019da\n Senin \u0130\u00e7in\n Ben Bir Yolcuyum\n Dipten ve Derinden\n\nGrubun ilk alb\u00fcm\u00fc Kalan M\u00fczik etiketiyle \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Cenk Taner o s\u00fcreci \u015f\u00f6yle aktar\u0131yor: \"\u00c7ok az param\u0131z vard\u0131, \u00e7ok k\u0131sa s\u00fcrede her \u015feyi bitirdik, hi\u00e7 tan\u0131mad\u0131\u011f\u0131m\u0131z \u0130M\u00c7\u2019ye gittik. \u0130ki tane plak \u015firketine, Kalan ve G\u00fcne\u015f\u2019e gittik, ikisi de kabul etti. Kalan\u2019a verdik hasbelkader. O alb\u00fcmle grubu tutanlar, bir daha grubu hi\u00e7 b\u0131rakmad\u0131lar (...) Her \u015fey vard\u0131 o alb\u00fcmde, reggae de vard\u0131, rock da. Rock gruplar\u0131n\u0131n al\u0131\u015f\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131 konu\u015fur gibi bir vokalim vard\u0131, s\u00f6zlere aban\u0131yordum.\"\n\nAlb\u00fcme ad\u0131n\u0131 veren Dipten ve Derinden \u015fark\u0131s\u0131, Mevlana'n\u0131n \"ya oldu\u011fun gibi g\u00f6r\u00fcn ya da g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fcn gibi ol\" s\u00f6zlerine yap\u0131lm\u0131\u015f bir bestedir. Grubun di\u011fer alb\u00fcmlerinde de devam edecek sufi g\u00f6ndermelerin temeli bu \u015fark\u0131yla at\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcney Afrika'da \u015fark\u0131s\u0131, o d\u00f6nem bu \u00fclkede ya\u015fanan apartheid uygulamalar\u0131na kar\u015f\u0131 bir ele\u015ftiri ta\u015f\u0131r. Grubun sloganik olmasa da politik tavr\u0131n\u0131n varl\u0131\u011f\u0131\u0131n ve d\u00fcnyaya sorunlar\u0131na kar\u015f\u0131 duyarl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Alb\u00fcm\u00fcn a\u00e7\u0131l\u0131\u015f\u0131 \u015fark\u0131s\u0131 (\u0130stanbul \u0130stanbul) grubun sonraki d\u00f6nemlerde en bilindik \u015fark\u0131lar\u0131ndan biri olmu\u015ftur. Tek Sorumlu ve S.O.S \u015fark\u0131lar\u0131 da konserlerde halen s\u0131k\u00e7a \u00e7al\u0131nmaktad\u0131r.\n\nA\u015fk ve Para (1993)\n\u015eark\u0131 Listesi: \nT\u00fcm Tercihim Senden Yana\n\u015eampiyon\nVah\u015fi\nA\u015fk ve Para\nGer\u00e7ekten \u00d6zleyince\nEl Mecbur\nGitme Kal\nTek Fark\u0131m\u0131z\nSon Tango\nKaranl\u0131ktan Korkan Bebekler\nEkme\u011fin Emrindeyim\n\nGrubun kurucu kadrosu b\u00fcy\u00fck oranda de\u011fi\u015fmi\u015f ve Cenk Taner bu alb\u00fcmde Serdar \u00d6ztop (gitar), Demirhan Baylan (bas) ve Cem G\u00fcvener (perk\u00fcsyon) ile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Kay\u0131t \u00f6ncesinde, bir Alman radyosunun \u0130stanbul'daki rock gruplar\u0131yla ilgili yapt\u0131\u011f\u0131 haber ve kay\u0131t i\u00e7in gruba \u00f6dedi\u011fi bin markl\u0131k telif \u00fccreti, alb\u00fcm\u00fc \u00e7\u0131kmas\u0131nda yard\u0131mc\u0131 olmu\u015ftur. Uzelli M\u00fczik etiketiyle \u00e7\u0131kan alb\u00fcmde Ger\u00e7ekten \u00d6zleyince \u015fark\u0131s\u0131na klip \u00e7ekilmi\u015ftir.\n\nTut Beni D\u00fc\u015fmeden (1995)\n\u015eark\u0131 Listesi: \nMister Brown\nTut Beni D\u00fc\u015fmeden\nHer \u015eey Yolunda Derken\nYa\u011fmur\nDe\u011fi\u015ftim Ben Sevgilim\nYa a\u015fk\u0131m ol, ya dostum ol\nYolculuk Bitti\nYan\u0131yor T\u00fcm Gen\u00e7li\u011fim\nTarzan \u0130nce Dallarda\nGene Gel\n\nAlb\u00fcm Ada M\u00fczik'ten \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Sonraki alb\u00fcmler de bu \u015firketten \u00e7\u0131kmaya devam etmi\u015ftir. Mister Brown, Ankara Havas\u0131 ritmlerini kullanarak ABD'nin K\u00f6rfez Sava\u015f\u0131 ile yapt\u0131\u011f\u0131 m\u00fcdahaleleri ele\u015ftiren g\u00fc\u00e7l\u00fc bir giri\u015fe sahip \u015fark\u0131s\u0131 olarak o d\u00f6nem ses getirmi\u015ftir.\n\n\u0130ns\u00fclin (1998)\n\u015eark\u0131 Listesi: \nYoksulluk \nAc\u0131lar\u0131n Kral\u0131\n\u0130\u015fte g\u00fcne\u015f!\nFeridun Bey\nFail\u00fcn me\u00e7h\u00fbl\u00fcn\nPara, pul, vs.\nHen\u00fcz onlar bunlar\u0131 bilmiyor\nKusursuz cinayetler \u00e7a\u011f\u0131nda\nEn \u00e7ok seni\nSakin sular\n\nAlb\u00fcm kapa\u011f\u0131nda grup \u00fcyelerinin g\u00f6r\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc ve ayr\u0131ca bir \u015fark\u0131 ile ad\u0131 e\u015fle\u015fmeyen ilk alb\u00fcmd\u00fcr. Alb\u00fcm\u00fcn o d\u00f6nem artan faili me\u00e7hul cinayetler ve \u015fiddet olaylar\u0131 etkisiyle en \u00e7ok siyasi g\u00f6ndermeye sahip alb\u00fcm\u00fc oldu\u011fu s\u00f6ylenebilir. \u0130\u015fte G\u00fcne\u015f \u015fark\u0131s\u0131na klip \u00e7ekilmi\u015ftir. Alb\u00fcme Cenk Taner'in s\u00f6zleri kadar di\u011fer grup \u00fcyelerinin de katk\u0131 verdi\u011fi g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n\n\u0130\u00e7inde \u0130\u00e7indekiler Vard\u0131r (1999)\n\u015eark\u0131 Listesi:\nA\u015fklar bizi terk etti\nOl dedin, bak oldum\nMaria \n23.20\nKonya\u2019dan, Hindistan\u2019dan \nKaptan\nD\u00fc\u015f\u00fcn, sabaha kadar d\u00fc\u015f\u00fcn\nOlmaz, olmaz\nS\u0131rad\u0131\u015f\u0131 makinalar\nEyersiz atlar\nUyand\u0131r o ate\u015fi\nSanalo\u011flan\n\u015eekerbond\n\nAlb\u00fcm, h\u00fccum kay\u0131t y\u00f6netimiyle kaydedilmi\u015ftir. Son \u015fark\u0131, \u015eekerbond, grubun alb\u00fcmlerinde yer verdi\u011fi ilk enstr\u00fcmantal kayd\u0131d\u0131r. \u00d6zellikle Tansu K\u0131z\u0131l\u0131rmak ve Tayfun \u00c7a\u011flar geri vokalleri \u00f6ne \u00e7\u0131kar. Kimi \u015fark\u0131larda sample ve ses efektleri kullanarak daha \u00f6nce yapmad\u0131klar\u0131 tarzda d\u00fczenlemeler yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. A\u015fklar bizi terk etti'ye klip \u00e7ekilmi\u015ftir.\n\nKum (2004) \n\u015eark\u0131 Listesi:\nDers bitti\nNe Zaman Gitti Tren?\nEyalet \u00c7ocuklar\u0131\n\u015eeyler Aras\u0131nda\nDeve\nBir Avu\u00e7 Kum\nKalbi K\u0131r\u0131klar Bankas\u0131nda\nYa\u015f\u0131yorum, \u00f6l\u00fcyorum\nTek Ki\u015fiyim Ben Hala\nDuymu\u015ftum, \u015fehirdeydim\nJaponca\nZaten\n\nGrubun, \u00f6nceki alb\u00fcm aral\u0131klar\u0131na g\u00f6re uzun bir s\u00fcre sonra \u00e7\u0131kard\u0131\u011f\u0131 2000'lerdeki ilk alb\u00fcm\u00fcd\u00fcr. Kapakta, \u00f6nceki iki alb\u00fcmden farkl\u0131 olarak bu kez sadece Cenk Taner foto\u011fraf\u0131 dikkat \u00e7eker. Bu alb\u00fcmde yine \u00f6nceki iki alb\u00fcme g\u00f6re daha az ki\u015fiyle, bass'larda Demirhan Baylan ve davulda Cengiz Baysal ile \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Alb\u00fcm kayd\u0131n\u0131 da Demirhan Baylan \u00fcstlenmi\u015ftir. Geli\u015fen teknoloji kadar, Demirhan Baylan'\u0131n da etkisiyle, kay\u0131t kalitesi \u00f6nceki alb\u00fcmlerden daha \u00f6ndedir. Ne Zaman Gitti Tren \u015fark\u0131s\u0131na klip \u00e7ekilirken, bu \u015fark\u0131da piyanoyu Pelin Batu \u00e7alm\u0131\u015ft\u0131r. Eyalet \u00c7ocuklar\u0131, yine ABD'nin m\u00fcdahalelerine tepkiyi i\u00e7erir.\n\nDo\u011fdum Ben Memlekette (2011) \n\n\u015eark\u0131 Listesi:\nAtlar D\u00f6nmedi\nS\u0131cak ve Kurak\nDo\u011fdum Ben Memlekette\nHer \u015eey Sermaye \u0130\u00e7in Sevgilim\nBenim Ad\u0131m Ne\nE\u011f Ba\u015f\u0131n\u0131 E\u011feceksen\n\u0130smail\nMetin Kurt Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131\nKim Sessizse O A\u011flas\u0131n\nGitti\u011fin G\u00fcn\nTezatlar Kitab\u0131\n\nAlb\u00fcm, yine uzun bir aran\u0131n sonras\u0131nda \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Kay\u0131tlarda eski \u00fcyelerden baz\u0131lar\u0131 (Cenk Alper, Tansu K\u0131z\u0131l\u0131rmak, Emre Sar\u0131tunal\u0131lar) gruba kat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kapakta Galatasaray'da 1970'lerde sol kanat oyuncu olarak oynayan ve bir \u015fark\u0131ya da konu olan Metin Kurt, mill\u00ee formas\u0131yla yer al\u0131r. Atlar D\u00f6nmedi ve Her \u015eey Sermaye \u0130\u00e7in Sevgilim \u015fark\u0131lar\u0131na klipler \u00e7ekilirken, Metin Kurt Yaln\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da en pop\u00fcler \u015fark\u0131lardan biri olmu\u015ftur. Do\u011fdum Ben Memlekette \u015fark\u0131s\u0131, Bruce Springsteen'in Born In the USA \u015fark\u0131s\u0131ndan; \u0130smail \u015fark\u0131s\u0131 Moby Dick kitab\u0131ndan ilhamlar i\u00e7erir.\n\nKad\u0131k\u00f6y (2017) \n\n\u015eark\u0131 Listesi:\nDe\u011fi\u015fti Zaman\nKe\u00e7i\n\u00d6nce Nar Sonra Pancar\nKad\u0131k\u00f6y\u2019de \u00c7ok G\u00fczel Solduk Biz\nO\nSonbahar\nLitra\n-Dahi \u00c7ocuklar\u0131 D\u00fc\u015flerinden Vururlar\nKad\u0131k\u00f6y\u2019de Zen\nAz Ya Da \u00c7ok\n\nCenk Taner'in, Mehmet \u015eenol \u015ei\u015fli ve Veysi \u00c7olak ile kaydetti\u011fi solo alb\u00fcmden (Yoldan \u00c7\u0131km\u0131\u015f \u015eark\u0131lar) sonra \u00e7\u0131kan bu alb\u00fcmde yine yeni isimlerle \u00e7al\u0131\u015f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kad\u0131k\u00f6y'de \u00c7ok G\u00fczel Solduk \u015fark\u0131s\u0131na klip \u00e7ekilirken, Ke\u00e7i \u015fark\u0131s\u0131nda ilk kez ba\u011flama kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Gezi Park\u0131 olaylar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda yaz\u0131lm\u0131\u015f -Dahi \u00c7ocuklar\u0131 D\u00fc\u015flerinden Vururlar, Cenk Taner'in \u00f6nceki yaz\u0131lar\u0131ndan birine dayan\u0131r.\n\n30 (EP, 2021)\n\u015eark\u0131 Listesi:\nAda\nYa A\u015fk\u0131m Ol Ya Dostum Ol\nA\u011fla A\u011fla\nTut Beni D\u00fc\u015fmeden\n\nGrubun kurulu\u015funun 30. y\u0131ld\u00f6n\u00fcm\u00fc an\u0131s\u0131na 19 \u015eubat 2021'de \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r. Cenk Taner'in yan\u0131 s\u0131ra piyano'da \u00d6zg\u00fcr Ulusoy, basgitar'da Demirhan Baylan ve davulda G\u00f6khan \u00d6zcan kay\u0131tta yer alm\u0131\u015ft\u0131r. Bu alb\u00fcmde sadece Ada \u015fark\u0131s\u0131 yeni bir bestedir; di\u011fer \u00fc\u00e7 \u015fark\u0131, \u00f6nceki alb\u00fcmlerdeki (A\u011fla A\u011fla, Cenk Taner'in solo alb\u00fcm\u00fc \u0130zin Vermedi Yaln\u0131zl\u0131k'tad\u0131r) \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n yeniden d\u00fczenlenmesini i\u00e7erir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Resmi Spotify Sayfas\u0131 \n Resmi Site: Kesme\u015feker.org \n Milyonlar\u0131n Sevgilisi R\u00f6portaj\u0131 \n\nT\u00fcrk rock m\u00fczik gruplar\u0131\nT\u00fcrk alternatif rock gruplar\u0131\n1990'da kurulan m\u00fczik gruplar\u0131\nAda M\u00fczik sanat\u00e7\u0131lar\u0131\nUzelli M\u00fczik sanat\u00e7\u0131lar\u0131\n\u0130stanbul k\u00f6kenli m\u00fczik gruplar\u0131", "Mesnev\u00ee, Mesnev\u00ee-i \u015eerif ya da Mesnev\u00ee-yi Manev\u00ee (Fars\u00e7a: \u0645\u062b\u0646\u0648\u06cc \u0645\u0639\u0646\u0648\u06cc), Mevl\u00e2n\u00e2 Cel\u00e2ledd\u00een-i R\u00fbm\u00ee'nin alt\u0131 ciltlik Fars\u00e7a eseri. Mesnev\u00ee, do\u011fu klasik edebiyat\u0131nda, uyak\u00e7a m\u00fcstakil beyitlerinin, iki\u015fer m\u0131sras\u0131 kafiyeli olan bir naz\u0131m t\u00fcr\u00fcd\u00fcr ve muhtelif \u015fairlerin ne\u015frettikleri birer \"Mesnev\u00ee\" vard\u0131r. Yaln\u0131z, Mevl\u00e2n\u00e2 Cel\u00e2ledd\u00een-i R\u00fbm\u00ee'nin \u00e7a\u011f\u0131ndan beri, Mesnev\u00ee dendi\u011fi zaman bu kitap oldu\u011fu anla\u015f\u0131l\u0131yor.\n\nYaz\u0131m\u0131 \nYaz\u0131m\u0131na 656 y\u0131l\u0131ndan evvel ba\u015flan\u0131lan eser, D\u00eev\u00e2n-\u0131 Keb\u00eer ile birlikte Mevl\u00e2n\u00e2 k\u00fclliyat\u0131n\u0131n ekseriyetini te\u015fkil eder. Mevl\u00e2n\u00e2'n\u0131n \"Birlik D\u00fckk\u00e2n\u0131\" addetti\u011fi Mesnev\u00ee, i\u00e7inde Hint, \u0130ran, Yunan, Roma mitolojisi; Yarad\u0131l\u0131\u015f Destan\u0131, erenlerin k\u0131ssalar\u0131, \u00e2\u015f\u0131k masallar\u0131, halk \u00f6yk\u00fcleri bar\u0131nd\u0131ran; \"d\u00fcnya cenneti\"nde insan h\u00fcrriyetinin anahtarlar\u0131n\u0131 ard\u0131\u015f\u0131k \u00f6yk\u00fcler i\u00e7inde vermeyi gaye edinmi\u015f bir eserdir. Mesnev\u00ee 25.632 beyitten olu\u015fmakta olup \"Ma\u011fz-\u0131 Kur'an\" yani \"Kur'an'\u0131n \u00f6z\u00fc\" denmektedir. \u00c7\u00fcnk\u00fc Mevl\u00e2n\u00e2 adeta Kur'an'\u0131 bizlere anlatmak istedi\u011fini hik\u00e2yeler; k\u0131ssalar ve deyimler arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla anlatm\u0131\u015ft\u0131r. Mesnev\u00ee'deki hik\u00e2yelerin hi\u00e7biri birbirini tamamlamaz bir hik\u00e2ye anlat\u0131l\u0131rken ba\u015fka bir hik\u00e2yeye ge\u00e7ilir o hik\u00e2ye ba\u015fka bir hik\u00e2yeyi ba\u015flat\u0131r ve b\u00f6yle devam eder. \u0130\u00e7inde ibretlik hik\u00e2yeler de vard\u0131r. Eser bizzat Mevlan\u00e2 taraf\u0131ndan kaleme al\u0131nmam\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6\u011frencisi H\u00fcsamettin \u00c7elebi taraf\u0131ndan, Mevlana'n\u0131n muhtelif zamanlarda s\u00f6yledi\u011fi beyitlerin yaz\u0131lmas\u0131yla olu\u015fmu\u015ftur.\n\nEdeb\u00ee tarz\u0131 \nMesnev\u00ee n\u00e2z\u0131m bi\u00e7iminde her beyitin iki dizesi birbiri ile uyakl\u0131d\u0131r. Mevl\u00e2n\u00e2, alt\u0131 ciltlik Mesnev\u00ee'sinde tasavvufi fikir ve d\u00fc\u015f\u00fcncelerini, birbirine eklenmi\u015f hik\u00e2yeler h\u00e2linde anlatmaktad\u0131r.\n\n\"\u00d6mr\u00fcm\u00fcn \u00f6zeti \u015fu \u00fc\u00e7 s\u00f6zden ibarettir: Hamd\u0131m, pi\u015ftim, yand\u0131m.\"\n-Mevl\u00e2n\u00e2\n\nMesnev\u00ee ad\u0131n\u0131, eserine bizzat Mevl\u00e2n\u00e2 vermi\u015ftir. Asl\u0131nda mesnev\u00ee, do\u011fu edebiyatlar\u0131nda; her beyti kendi aras\u0131nda kafiyeli, ayn\u0131 vezinle yaz\u0131lm\u0131\u015f manzumelere verilen ortak bir isimdir. Ancak Mevl\u00e2n\u00e2'n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00ads\u00fcz eseri yaz\u0131ld\u0131ktan sonra, mesnev\u00ee denilince; ilk olarak onun alt\u0131 ciltlik bir hazine olan ve \"Mesnev\u00ee-\u00ee \u015eer\u00eef\" veya \"Mesnev\u00ee-\u00ee Manev\u00ee\" gibi isimlerle an\u0131lan eseri hat\u0131rlanmaktad\u0131r.\n\n\u0130lk 18 Beyit \nMevl\u00e2n\u00e2 taraf\u0131ndan bizzat s\u00f6ylendi\u011fi i\u00e7in, Mesnev\u00ee'nin ilk on sekiz beytine Mevlev\u00eeler pek b\u00fcy\u00fck bir ehemmiyet verirler. A\u015fa\u011f\u0131daki, T\u00fcrk\u00e7ede Mesnev\u00ee'nin \u00f6nemli \u015farihlerinden biri say\u0131lan Abd\u00fclbaki G\u00f6lp\u0131narl\u0131'n\u0131n terc\u00fcmesiyle Mesnev\u00ee'nin Mevlev\u00eelerce eserin bir t\u00fcr \u00f6zetini te\u015fkil eden bu ilk dokuz beytidir:\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Mesnevi ve Mevl\u00e2n\u00e2 Hakk\u0131nda Yap\u0131lm\u0131\u015f Doktora ve Y\u00fcksek Lisans \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131\n\n \nEdebiyat kitaplar\u0131", "Beden toplum bilimi; insanlar\u0131n bir araya gelmesiyle bilin\u00e7sizle\u015fmesi, kendi akl\u0131n\u0131 kullanamamas\u0131d\u0131r.\n\nKi\u015fiselle\u015fememi\u015f, ki\u015filiksiz insandan bahseder. Kendi kendini y\u00f6netemezken, toplum i\u00e7erisinde kendine kimlik bulur, o toplumun yasal veya yasal olmayan her t\u00fcrl\u00fc hareketine ortak olur.\n\nBat\u0131 dillerinde; beden ile cisim genellikle ayn\u0131 s\u00f6zle kar\u015f\u0131lanmaktad\u0131r. Yani canl\u0131 bir varl\u0131\u011f\u0131n bedensel ger\u00e7ekli\u011fi ile cans\u0131z bir varl\u0131\u011f\u0131n fiziksel ger\u00e7ekli\u011fi ayn\u0131 kavram alt\u0131nda d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmektedir. Genel olarak bat\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcncesinde hakim olan g\u00f6r\u00fc\u015f \u201cbedenin akl\u0131n kar\u015f\u0131t\u0131\u201d olarak de\u011ferlendirilmesidir. Beden, zihne kar\u015f\u0131t olumsuz niteliklerle an\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBeden, Antik Yunan Felsefesi\u2019nden ba\u015flayarak insan ruhunu tutsak etmi\u015f bir kafes olarak g\u00f6r\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nFoucault\u2019ya g\u00f6re sosyoloji beden meselesini \u00e7ok ihmal etmi\u015ftir. \n\nSosyoloji dallar\u0131", "Yahyal\u0131, \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi'nde Kayseri iline ba\u011fl\u0131 il\u00e7edir.\n\nTarih\u00e7e \n\u0130l\u00e7e, Anadoluya gelen T\u00fcrk g\u00fc\u00e7lerince kurulmu\u015ftur. Bu g\u00fc\u00e7lerin \u00f6nderli\u011fini Seyyid Ali ve Yahya Ali (Yahya Gazi) yapm\u0131\u015flard\u0131r. Seyyid Ali\u2019ye ait t\u00fcrbe Yahyal\u0131 Devlet Hastanesi bah\u00e7esinde, Yahya Gazi\u2019ye ait t\u00fcrbe ise Yahyal\u0131 Ulu Camii avlusundad\u0131r. 1926'ya kadar Kozan'a ba\u011fl\u0131 olan Yahyal\u0131, Kozan \u0130linin 1926'da \u0130l\u00e7eye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fclmesinden sonra Kayseri'ye ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131r\n\nCo\u011frafi yap\u0131\n\nKonum\n\u0130l\u00e7e merkezi ve kuzeyindeki oval\u0131k kesim \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi'nde olup, il\u00e7enin g\u00fcneyindeki Alada\u011flar'\u0131n bulundu\u011fu ormanl\u0131k kesim Akdeniz B\u00f6lgesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindedir. Denizden y\u00fcksekli\u011fi 1210 metredir. \u0130l\u00e7e s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinden ge\u00e7en Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131, Kapuzba\u015f\u0131 \u015eelaleleri \u00e7ay\u0131, Dereba\u011f \u015eelalesi \u00e7ay\u0131 ve \u0130l\u00e7e\u2019nin i\u00e7erisinden akmakta olan Koca\u00e7ay ba\u015fl\u0131ca akarsulard\u0131r. \u0130l\u00e7e, Erciyes Da\u011f\u0131'n\u0131n g\u00fcney y\u00f6n\u00fcnde kalan Sultan Sazl\u0131\u011f\u0131'n\u0131 ku\u015fatan d\u00fczl\u00fcklerin ve Sak\u0131z Da\u011f\u0131n\u0131n do\u011fuya bakan yama\u00e7lar\u0131nda bir vadi i\u00e7inde kurulmu\u015ftur. \u0130l\u00e7e, Kayseri \u0130linin g\u00fcneyinde kurulmu\u015f olup, kuzeyi Develi, G\u00fcneydo\u011fusu Adana\u2019n\u0131n Feke \u0130l\u00e7esi, Bat\u0131s\u0131 Ni\u011fde'nin D\u00fcndarl\u0131 kasabas\u0131, G\u00fcneybat\u0131s\u0131 ve G\u00fcneyi Ni\u011fde\u2019nin \u00c7amard\u0131 ve Kuzeybat\u0131s\u0131 Kayseri\u2019nin Ye\u015filhisar il\u00e7eleri ile kom\u015fudur. Bir \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fc ovas\u0131 olan Develi Ovas\u0131n\u0131n devam\u0131 olan Yahyal\u0131, \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc derece deprem ku\u015fa\u011f\u0131ndad\u0131r. Oval\u0131k alanda bol miktarda elma bah\u00e7esi bulunmakta, \u0130l\u00e7enin g\u00fcney k\u0131s\u0131mlar\u0131 da\u011fl\u0131k olmakla birlikte Adana s\u0131n\u0131rlar\u0131na yak\u0131n olan g\u00fcneydo\u011fusunda 11.674 hektar verimli, 33.034 hektar bozuk olmak \u00fczere 44.709 hektar ormanl\u0131k alan mevcuttur. Mera vas\u0131fl\u0131 arazi miktar\u0131 ise 558,4 hektard\u0131r.\n\n\u0130klim\nTipik \u0130\u00e7 Anadolu B\u00f6lgesi karasal ikliminin hakim oldu\u011fu il\u00e7enin g\u00fcneyindeki rak\u0131m\u0131 d\u00fc\u015f\u00fck ormanl\u0131k b\u00f6lgede tam olmasa da Akdeniz ikliminin etkileri g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. \u0130l\u00e7e yazlar\u0131 20\u00a0\u00b0C, k\u0131\u015flar\u0131 ise -18\u00a0\u00b0C s\u0131cakl\u0131k ortalamas\u0131na sahiptir. Y\u0131ll\u0131k maksimum ya\u011f\u0131\u015f ortalamas\u0131 500\u00a0mm'dir.\n\nTurizm \nAlada\u011flar Mill\u00ee Park\u0131 Kayseri, Adana ve Ni\u011fde illerinin s\u0131n\u0131rlar\u0131n\u0131n kesi\u015fti\u011fi noktalarda ilan edilmi\u015f bir mill\u00ee parkt\u0131r. Mill\u00ee park alan\u0131n\u0131n %60'\u0131 Kayseri ili, %30'u Adana ili, %10'u da Ni\u011fde ili hudutlar\u0131 dahilindedir. T\u00fcrk turizminin gelece\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00e7ok m\u00fchim olan Alada\u011flar Mill\u00ee Park\u0131'n\u0131n, Yahyal\u0131 s\u0131n\u0131rlar\u0131nda do\u011fa harikalar\u0131ndan Kapuzba\u015f\u0131 \u015eelaleleri, Hacer Orman\u0131 ve Yedig\u00f6ller bulunmaktad\u0131r.\n\nHacer Orman\u0131 T\u00fcrkiye'nin en iyi post orman\u0131 olmas\u0131 \u00f6zelli\u011fini ta\u015f\u0131maktad\u0131r.Etraf\u0131 \u00e7ok dik yama\u00e7lardan olu\u015fmu\u015f, Yedig\u00f6llere giri\u015f ve \u00e7\u0131k\u0131\u015f\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirildi\u011fi, yaban hayat\u0131n\u0131n varolmas\u0131 ve helikopter ini\u015f pistinin bulunmas\u0131 Hacer Orman\u0131'n\u0131 \u00f6nemli k\u0131lan fakt\u00f6rlerdendir.T\u00fcrkiye'nin en g\u00fczel peyzaj alan\u0131 Alada\u011flar-Yedig\u00f6ller'den sonra, Toros Alada\u011flar Mill\u00ee Park\u0131'n\u0131n en \u00f6nemli ve isim yapm\u0131\u015f co\u011frafyas\u0131; kendine has vadi, bo\u011faz ve buzul kayal\u0131klar\u0131n\u0131n g\u00fczellikleriyle Yedig\u00f6ller, Kapuzba\u015f\u0131 kaynak \u015felaleleri aras\u0131nda yer alan ve her iki b\u00f6lgeyi birbirine ba\u011flayan \u2018Hacer Orman\u0131'd\u0131r. Kayseri'nin Yahyal\u0131 il\u00e7esi Ulup\u0131nar k\u00f6y\u00fcn\u00fcn s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer alan ve deniz seviyesinden 2200 m y\u00fckseklikte bulunan Hacer Orman\u0131'n\u0131 kuzey ve g\u00fcneyden son derece dik ve y\u00fcksekli\u011fi 3000 m'nin \u00fczerinde gen\u00e7 buzul kayal\u0131klar\u0131 \u00e7evirir. \u00c7ok dik ve gen\u00e7 buzul kayal\u0131klar\u0131n\u0131n aras\u0131nda olu\u015fan basamak katlarda yaban ke\u00e7ileri ya\u015farlar. Hacer Orman\u0131'nda bulunan d\u00f6rt su kayna\u011f\u0131ndan en \u00f6nemlisi, orman merkezinde bulunan ve \u00e7evresi kamp alan\u0131 olarak de\u011ferlendirilen \u2018So\u011fuk P\u0131nar'd\u0131r. 2750 hektar bir alana sahip Hacer Orman\u0131'n\u0131n floras\u0131n\u0131; g\u00f6knar, me\u015fe, sedir, ard\u0131\u00e7, g\u00fcrgen, titrek kavak ve kara\u00e7am olu\u015fturmaktad\u0131r. Hacer Vadisi ve Orman\u0131'nda ke\u015ffedilmeyi bekleyen ma\u011faralar\u0131n yan\u0131nda, bilinenlerin en \u00f6nemlisi Ulup\u0131nar k\u00f6yl\u00fcs\u00fc taraf\u0131ndan \u2018do\u011fal so\u011fuk hava deposu' olarak kullan\u0131lan \u2018Toprak Ta\u015f' ma\u011faras\u0131d\u0131r. Hacer Orman\u0131 turizm, ma\u011farac\u0131l\u0131k, da\u011fc\u0131l\u0131k, manzara g\u00fczelli\u011fi ile Alada\u011flara tak\u0131lm\u0131\u015f bir inci gerdanl\u0131k gibidir.\n\nSultan Sazl\u0131\u011f\u0131 Mill\u00ee Park\u0131(Ku\u015f Cenneti) Son g\u00fcnlerde avc\u0131l\u0131k, turizm, \u00e7evrecilik a\u00e7\u0131s\u0131ndan T\u00fcrkiye'nin say\u0131l\u0131 ku\u015f cennetleri aras\u0131nda yer alan ve g\u00fcn ge\u00e7tik\u00e7e \u00f6nemi artan Sultansazl\u0131\u011f\u0131 hemen yan\u0131 ba\u015f\u0131nda tuzlu eko sisteme sahip Yay G\u00f6l\u00fc ile birlikte 17.200 hektara sahip bir kaynak de\u011ferdir.Erciyes Da\u011f\u0131, Alada\u011f tabiat park\u0131, Kapadokya mill\u00ee park\u0131 aras\u0131nda yer almas\u0131 ve onlar\u0131n kendine has \u00f6zellikleriyle b\u00fct\u00fcnle\u015fmesi, Sultasazl\u0131\u011f\u0131 ve Yay G\u00f6l\u00fc'n\u00fc b\u00f6lgede daha dikkate de\u011fer bir konuma getirmektedir.\u0130dari bak\u0131mdan Yahyal\u0131 Orman \u0130\u015fletme M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc Av Koruma ve \u00dcretme \u015eefli\u011fine ba\u011fl\u0131 olmas\u0131 nedeniyle bu ku\u015f cennetinin Yahyal\u0131 ile ilgisi do\u011frudan ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r.Deniz seviyesinden y\u00fcksekli\u011fi 1072 m olan Sultansazl\u0131\u011f\u0131n\u0131n g\u00f6l derinli\u011fi en fazla 1,5 m'dir. Yahyal\u0131'ya 23\u00a0km mesafededir.Tatl\u0131 su eko sistemi b\u00fcnyesinde tutan Yay G\u00f6l\u00fc bitki ve hayvanlar i\u00e7in adeta bir cennet olu\u015fturmaktad\u0131r. B\u00f6lgede 600.000 k\u0131rm\u0131z\u0131 kanatl\u0131 flamingo ile birlikte 1.250.000 civar\u0131nda \u00e7e\u015fitli t\u00fcrlerden ku\u015flar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 ger\u00e7e\u011fi b\u00f6lgenin ger\u00e7ekten bir ku\u015f cenneti oldu\u011funu en g\u00fczel \u015fekilde ifade eder. Saha 1968 y\u0131l\u0131nda \u0130smet Sezer taraf\u0131ndan ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.1971 y\u0131l\u0131nda ise Kara Avc\u0131l\u0131\u011f\u0131 Koruma dayan\u0131larak Tar\u0131m Orman ve K\u00f6y \u0130\u015fleri Bakanl\u0131\u011f\u0131nca \u2018Su Ku\u015flar\u0131 Koruma ve \u00dcretme Sahas\u0131' olarak tefrik ve tesis edilmi\u015ftir. 1971 y\u0131l\u0131ndan bu yana da koruma ve \u00fcretim \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 Orman Genel M\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcnce s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir.Sahay\u0131 tehdit eden en b\u00fcy\u00fck tehlike Saysall\u0131, D\u00fcndarl\u0131 ve Yahyal\u0131 Koca\u00e7ay sular\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcne yap\u0131lan barajlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131d\u0131r. Art\u0131k bu sular Sultansazl\u0131\u011f\u0131'na ula\u015fam\u0131yor. Ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 giden havalarda ku\u015flar beslenebilecekleri suya kavu\u015fmaktad\u0131r.Aksi takdirde durak giden havalarda Sultansazl\u0131\u011f\u0131 ve Yay G\u00f6l\u00fc kuruma tehlikesi ile kar\u015f\u0131 kar\u015f\u0131ya kalmakta ve ku\u015flar i\u00e7in g\u00fcvenilir bir alan olmaktan \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. \u0130stikbaldeki en iyi \u00e7\u00f6z\u00fcm ise Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131'ndan A\u011fca\u015far Baraj\u0131'na su basacak olan \u2018Zamant\u0131 Projesi'nin biran \u00f6nce tamamlanmas\u0131 gerekmektedir. Sultan Sazl\u0131\u011f\u0131 asl\u0131nda Ye\u015filhisar il\u00e7esine ba\u011fl\u0131d\u0131r. Ye\u015filhisar'a yakla\u015f\u0131k 30 dakika mesafededir.\n\nZamant\u0131 Vadisi Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131'n\u0131n ta\u015f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 vadi olup, il\u00e7e hudutlar\u0131 i\u00e7erisindeki uzunlu\u011fu 50\u00a0km'dir. Vadi i\u00e7erisinde bulunan Ye\u015filk\u00f6y k\u00f6y\u00fc ile B\u00fcy\u00fck\u00e7ak\u0131r aras\u0131 \u2018Rafting' i\u00e7in bulunmaz bir aland\u0131r.Bu alan Autdoor Spor, ser\u00fcven ve hobi dergisinin 1997 y\u0131l\u0131 Ocak say\u0131s\u0131nda; Bakir suda be\u015f \u00e7\u0131lg\u0131n, kah durgun, kah \u00e7\u0131lg\u0131n sular\u0131yla \u2018Rafting' i\u00e7in yepyeni bir imk\u00e2n olan Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131nda; sanki rafting yapm\u0131yoruz da, 20. Y\u00fczy\u0131l sonunda \u2018SADABAD'da geziyoruz...' diyerek Zamant\u0131 Vadisi'nin bu spor dal\u0131 i\u00e7in ne kadar elveri\u015fli oldu\u011fu vurgulanm\u0131\u015f olmaktad\u0131r.Ayr\u0131ca Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131 \u00fczerinde 4-5 ve 6. derece zorlu\u011funda \u00e7ok say\u0131da parkurun bulundu\u011fu ifade edilmektedir. Yine Zamant\u0131 Vadisi i\u00e7erisinde 10\u00a0km'lik \u00e7ok dik yama\u00e7larla \u00e7evrili bir alanda mevcut olup, bu alan \u2018Do\u011fa Y\u00fcr\u00fcy\u00fc\u015f\u00fc' yapmak i\u00e7in \u00e7ok uygundur.Zamant\u0131 Vadisinde Nisan-May\u0131s aylar\u0131nda 150\u2013250 m. mesafelerden d\u00fc\u015fen en az 10 adet \u015felale olu\u015fur ve Zamant\u0131 Nehri'ne d\u00f6k\u00fcl\u00fcr. Ancak zamanla bu \u015felalelerin suyu \u00e7ekilir.\n\nZamant\u0131 Kanyonu Yakla\u015f\u0131k olarak 10\u00a0km uzunlu\u011funda, Zebil \u015eelalesini de i\u00e7ine alan bir b\u00f6lgedir. Bir Alman televizyonu taraf\u0131ndan haz\u0131rlanan belgeselde bu kanyon i\u00e7in \u2018Grand Kanyonu'nu g\u00f6rmek i\u00e7in Amerikalara gitmeye ne hacet' deniliyor. Uzun yayladan \u00e7\u0131kan Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131, Alma da\u011f\u0131n\u0131n bat\u0131 eteklerinden korkun\u00e7 girdaplar\u0131 hat\u0131rlatan bir vadiden ge\u00e7er. \u0130\u015fte bu korkun\u00e7 girdaplar\u0131 hat\u0131rlatan vadi \u2018Zamant\u0131 Kanyonu'dur.\n\n\u015eelaleler \nKapuzba\u015f\u0131 \u015felaleleri 500 m\u00b2'lik bir alan i\u00e7erisinde 7 adet \u015felaleden ibaret do\u011fa \u00e7atla\u011f\u0131ndan, kayalar aras\u0131ndan f\u0131\u015fk\u0131ran, 30\u201376 m. y\u00fcksekliklerden \u00e7ok b\u00fcy\u00fck su debisi ile d\u00f6k\u00fclen, ayr\u0131ca yaz ve k\u0131\u015f aylar\u0131nda devaml\u0131 surette akan kaynak \u015felaleleridir.\n\nKapuzba\u015f\u0131 \u015eelaleleri Yahyal\u0131'ya 76\u00a0km mesafede Kapuzba\u015f\u0131 k\u00f6y\u00fc s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisinde yer almaktad\u0131r. Ensenin tepe adl\u0131 blok kayadan \u00e7\u0131kan \u015felalelerin be\u015fi tepenin do\u011fusunda, ikisi g\u00fcneyinde yer almaktad\u0131r. 30\u201376 m aras\u0131nda de\u011fi\u015fen \u015felalelerin sular\u0131, Alada\u011f-Aksu sular, ile birle\u015ferek Zamant\u0131 Irma\u011f\u0131na, oradan da Seyhan Nehri'ne kar\u0131\u015f\u0131rlar. \u00c7epe\u00e7evre bir orman i\u00e7inden (V) \u015feklinde dar bir vadiye akan, debisi son derece b\u00fcy\u00fck olan sular g\u00fcr\u00fclt\u00fc ve ses ile birlikte deh\u015fetli bir manzara arzederler. Alada\u011f zirvelerinde bulunan kar ve buzullar\u0131n erimesiyle beslenen, yaz-k\u0131\u015f sular\u0131 hi\u00e7 kesilmeyen \u015felalelerden do\u011fudaki 3 \u015felale Tak\u0131m \u015felale ad\u0131n\u0131 al\u0131rlar ve y\u00fckseklikleriyle tan\u0131n\u0131rlar. Elif \u015felalesi ile yayvan ve da\u011f\u0131n\u0131k olup \u00e7evresi mesire yeridir.\n \nElif \u015eelalesi \u00c7\u0131k\u0131\u015f ve bir arada bulunma \u00f6zellikleri itibar\u0131yla toplam debisi yaz aylar\u0131nda saniyede 27500 litreye ula\u015fan ve deniz seviyesinden 700 m. Y\u00fckseklikte olan Kapuzba\u015f\u0131 tak\u0131m \u015felaleleri, \u00e7a\u011flayan sular\u0131n\u0131n sesi ve s\u00fctbeyaz rengi ile vah\u015fi do\u011fan\u0131n en g\u00f6rkemli g\u00f6r\u00fcnt\u00fcs\u00fcn\u00fc ve kar\u015f\u0131 koyulmaz g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortaya koymaktad\u0131r. \u015eelale sular\u0131n\u0131n bo\u015fald\u0131\u011f\u0131 vadi taban\u0131nda, ancak \u00e7ok temiz sularda ya\u015fayan k\u0131rm\u0131z\u0131 fosfor benekli \u015felalelere \u00f6zg\u00fc alabal\u0131klar\u0131 ya\u015famaktad\u0131r.\n \nYe\u015filk\u00f6y \u015eelaleleri Ye\u015filk\u00f6y k\u00f6y\u00fcne 3\u00a0km. mesafedeki ziyaret mevkilerinde bulunan \u015felaleler, Zamant\u0131 \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n iki yakas\u0131ndan akmakta olup Antalya-D\u00fcden \u015felalesinin benzeri niteli\u011findedir. Zamant\u0131 \u0131rma\u011f\u0131n\u0131n \u00fcst\u00fcn\u00fc kapatan tabi bir k\u00f6pr\u00fcn\u00fcn ba\u015f k\u0131sm\u0131nda yer alan \u015felalelerin b\u00fcy\u00fc\u011f\u00fc 20 m., k\u00fc\u00e7\u00fc\u011f\u00fc 10 m Y\u00fcksekli\u011findedir. G\u00fcn\u00fcn belirli saatlerinde d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcml\u00fc olarak \u00e7ekilen ve geri gelen sular\u0131yla halk aras\u0131nda bir tak\u0131m efsanelerin do\u011fmas\u0131na yol a\u00e7an Ye\u015filk\u00f6y \u015felaleleri, turistlerin oldu\u011fu kadar son g\u00fcnlerde bilim adamlar\u0131n\u0131n da u\u011frak yeri haline gelmi\u015ftir. Ye\u015filk\u00f6y \u015eelalesinin d\u00f6k\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc yer ile bu yerin biraz yukar\u0131s\u0131nda do\u011fal olarak meydana gelmi\u015f iki adet do\u011fal yer k\u00f6pr\u00fcs\u00fc mevcut olup bu yerlerde Zamant\u0131 \u0131rma\u011f\u0131 kaybolup tekrar ortaya \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. Olduk\u00e7a ilgin\u00e7 tabi varl\u0131klard\u0131r.\n\nDereba\u011f \u015eelalesi Yahyal\u0131'ya 10\u00a0km mesafede olup Dereba\u011f Kasabas\u0131, \u00c7a\u011flayan Mahallesi s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7erisindedir. Yayvan ak\u0131\u015fl\u0131 kaynak \u00e7a\u011flayanlardan olan Dereba\u011f \u015eelalesi 15 m y\u00fcksekli\u011findedir. \u0130ki ma\u011fara i\u00e7inden \u00e7\u0131kan temiz ve berrak kaynak sular\u0131 daha sonra dar bir vadiden akarak Yahyal\u0131'ya ula\u015f\u0131r. \u00c7evresi piknik alan\u0131 olarak d\u00fczenlenmi\u015ftir.\n\nN\u00fcfus\n\nEkonomik yap\u0131 \nYahyal\u0131; hal\u0131s\u0131yla, elmas\u0131 ve \u015felalesiyle \u00fcnl\u00fcd\u00fcr. \u0130l\u00e7e do\u011fal kaynaklar bak\u0131m\u0131ndan T\u00fcrkiye'nin ender olan il\u00e7elerinden biridir. Demir cevheri, alt\u0131n kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 kur\u015fun, g\u00fcm\u00fc\u015f kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 \u00e7inko ve krom bak\u0131m\u0131ndan zengin ocaklara sahiptir. Mevcut y\u0131ll\u0131k \u00fcretim miktar\u0131 2-2,5 milyon ton civar\u0131ndad\u0131r. \u0130l\u00e7enin g\u00f6r\u00fcn\u00fcr rezerv miktar\u0131 20 milyon ton demir, 2 milyon ton \u00e7inko ve \u00e7inko kar\u0131\u015f\u0131m\u0131 kur\u015fun rezervinin yan\u0131 s\u0131ra hen\u00fcz rezerv miktar\u0131 tespit edilememi\u015f zengin krom yataklar\u0131n\u0131n bulundu\u011fu bilinmektedir. \u0130l\u00e7ede hal\u0131c\u0131l\u0131k en eski faaliyet olarak devam etmektedir. Ayr\u0131ca elmac\u0131l\u0131k, hayvanc\u0131l\u0131k ve madencili\u011fe ba\u011fl\u0131 nakliyecilik ba\u015fl\u0131ca ekonomik faaliyetleri te\u015fkil etmektedir. Maden nakliyesi lokomotif sekt\u00f6r olarak geli\u015fmi\u015ftir. Mobilyac\u0131l\u0131k ve tekstil de ekonomik faaliyetlerden geli\u015fmi\u015ftir\n\nSosyal yap\u0131 \n\u0130l\u00e7e merkezindeki binalar betonarme yap\u0131lard\u0131r. Ta\u015f ve kerpi\u00e7 yap\u0131lar yok denecek kadar azd\u0131r. \u0130n\u015faatlar\u0131n b\u00fcy\u00fck \u00e7o\u011funlu\u011fu iki \u00fc\u00e7 katl\u0131 binalardan olu\u015fmaktad\u0131r. 8-10 katl\u0131 binalar da bulunmaktad\u0131r. K\u00f6ylerdeki yap\u0131la\u015fma il\u00e7e merkezinin tersine ta\u015f ve kerpi\u00e7 binalardan olu\u015fmaktad\u0131r. \u0130l\u00e7enin g\u00fcneyindeki ormanl\u0131k b\u00f6lgelerde ya\u015fayan k\u00f6yl\u00fclerin evleri ah\u015fap yap\u0131 tarz\u0131ndad\u0131r.\n\nGenel bilgiler \n Belediye say\u0131s\u0131: 1\n Mahalle Say\u0131s\u0131: 41\n \u0130l Merkezine Uzakl\u0131\u011f\u0131: 95km.\n\nGaleri\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Kayseri'nin mahalleleri\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n Yahyal\u0131 Kaymakaml\u0131\u011f\u0131 \n Yahyal\u0131ca \n Yahyal\u0131 Belediyesi", "Jacques Tati (asl\u0131nda Jacques Tatischeff; 9 Ekim 1907; Le Pecq (Yvelines) - 4 Kas\u0131m 1982, Paris), Frans\u0131z y\u00f6netmen ve akt\u00f6r.\n\nSanat ve M\u00fchendislik okudu. Tati, g\u00f6rsel komedi sanat\u0131n\u0131 yenir yo\u011funluk, detay zenginli\u011fi ve yeni bir kompozisyon netli\u011fi getirerek yorumlad\u0131; g\u00f6rselli\u011fe yeni bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131 getiren bir avu\u00e7 sinema sanat\u00e7\u0131s\u0131ndan (di\u011ferleri Griffith, Eisenstein, Murnau ve Bresson) biriydi.\n\n1930'lu y\u0131llar\u0131n ba\u015f\u0131nda Frans\u0131z m\u00fczikal \u00e7evresine girdi; g\u00f6sterisi d\u00f6nemin spor y\u0131ld\u0131zlar\u0131n\u0131n pandomimlerinden olu\u015fmaktayd\u0131 ve baz\u0131lar\u0131 filme al\u0131nd\u0131, sava\u015ftan sonra da uzun metrajl\u0131 hale getirildi; Jour de f\u00eate (Bayram G\u00fcn\u00fc, 1949), b\u00fct\u00fcn \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131nda ba\u015ftan sona g\u00f6zlemlenen hicivli teman\u0131n (modern teknolojinin so\u011fuklu\u011fu) yan\u0131 s\u0131ra g\u00f6rsel \u00fcslubu da son derece geli\u015fmi\u015ftir.\n\nTati, kariyerinin geri kalan s\u00fcresi boyunca oynayaca\u011f\u0131 karakteri tan\u0131tt\u0131\u011f\u0131 yeni filmi Les Vacances de monsieur Hulot (Bay Hulot'nun Tatili, 1953) i\u00e7in d\u00f6rt y\u0131l \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Yarat\u0131lan karakterin s\u0131cakl\u0131\u011f\u0131 ve g\u00fcl\u00fctlerin parlak yarat\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131 Bay Hulot'ya uluslararas\u0131 bir ba\u015far\u0131 kazand\u0131rd\u0131. Hulot (konu\u015f: \u00dcl\u00f4), mizah\u0131n kayna\u011f\u0131 ve oda\u011f\u0131 olmak anlam\u0131nda bir komedyen de\u011fildir; daha ziyade, etraf\u0131ndaki d\u00fcnyan\u0131n mizah\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131\u011fa \u00e7\u0131karan bir tav\u0131r, bir i\u015faret dire\u011fi ve bir perspektiftir.\n\nMon oncle (Amcam, 1958), bir ge\u00e7i\u015f filmidir; Hulot, her ne kadar star stat\u00fcs\u00fcn\u00fc terk etmi\u015f bile olsa di\u011fer karakterlerin aras\u0131nda tuhaf marjinalli\u011fi ile \u00f6ne \u00e7\u0131kmaktad\u0131r. 9 y\u0131ll\u0131k pahal\u0131 ve yorucu bir \u00e7al\u0131\u015fmadan sonra g\u00f6sterime giren Playtime (Oyun Vakti, 1967) ile Tati'nin niyeti daha belirginle\u015fti. Art\u0131k Hulot, Joyce'un Ulysess'indeki Mackintosh Man gibi, sahneye giren ve \u00e7\u0131kan bir\u00e7ok fig\u00fcrden yaln\u0131zca birisi haline gelmi\u015fti. Yani akt\u00f6r Tati, canland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 karakterin seyirciyi film boyunca y\u00f6nlendirmesini, y\u00f6netmen Tati de yak\u0131n \u00e7ekimleri, empatik kamera a\u00e7\u0131lar\u0131n\u0131 veya montaj\u0131 kullanarak seyirciyi g\u00f6r\u00fcnt\u00fcdeki mizaha y\u00f6nlendirmeyi reddediyordu.\n\nAncak, neyi g\u00f6receklerinin s\u00f6ylenmesine al\u0131\u015fm\u0131\u015f olan seyirci, Playtime'daki \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc can s\u0131k\u0131c\u0131 buldu. Film (\u00e7e\u015fitli versiyonlarda g\u00f6sterime girdi) ticari bir fiyaskoydu ve Tati'yi ki\u015fisel borca soktu. Son tiyatral filmi olan Trafic (1971), bir ba\u015fkas\u0131 taraf\u0131ndan yap\u0131lm\u0131\u015f olsayd\u0131 ba\u015fyap\u0131t olarak g\u00f6r\u00fclebilirdi; ancak Tati i\u00e7in daha geleneksel bir \u00fcsluba korunmal\u0131 bir d\u00f6n\u00fc\u015f oldu.\n\n25 y\u0131lda 5 film, stat\u00fcn\u00fcn genellikle verimlilikle \u00f6l\u00e7\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc bir ortam i\u00e7in etkileyici bir performans olmasa da, tek ba\u015f\u0131na Playtime bile d\u00fcnyaya bak\u0131\u015f eylemini serbestle\u015ftiren, canland\u0131ran bir film olarak hayat boyu bir ba\u015far\u0131d\u0131r. Tati 4 Kas\u0131m 1982'de Paris'te \u00f6ld\u00fc.\n\nFilmografi\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Avrupa Filmleri Festivali \n Tati merakl\u0131lar\u0131 \n\n1907 do\u011fumlular\n1982 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nFrans\u0131z film y\u00f6netmenleri\nFrans\u0131z erkek sinema oyuncular\u0131\nRus erkek sinema oyuncular\u0131\nRus as\u0131ll\u0131 Frans\u0131zlar\nFrans\u0131z pandomim oyuncular\u0131\nParis'te \u00f6lenler\nYvelines do\u011fumlular\nEn \u0130yi Uluslararas\u0131 Film Akademi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahibi y\u00f6netmenler", "G\u00fclibri\u015fim (Albizia julibrissin), baklagiller (Fabaceae) familyas\u0131ndan 15 m'ye kadar boy yapabilen k\u00fc\u00e7\u00fck bir a\u011fa\u00e7.\n\n\u0130kili t\u00fcys\u00fc yapraklar kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 dizilmi\u015ftir. \u00c7ok say\u0131da k\u00fc\u00e7\u00fck yaprak\u00e7\u0131k bulunur, yaprak kenarlar\u0131 tamd\u0131r. Er di\u015fi \u00e7i\u00e7ekler pembe renklidir; \u00e7i\u00e7ekler yaz ortas\u0131nda (Temmuz ay\u0131nda) a\u00e7ar.\n\nPolenleri alerjik reaksiyona neden olabilir. Bakla tipi meyve g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Asya (\u0130ran) k\u00f6kenli bir bitki olmas\u0131na ra\u011fmen -15 derece so\u011fu\u011fa dayan\u0131kl\u0131d\u0131r.\n\n1749 senesinde bu a\u011fac\u0131 \u0130stanbul'da g\u00f6rerek Floransa'ya g\u00f6t\u00fcren Fiippledel Albizzi'ye ithafen yurt d\u0131\u015f\u0131nda a\u011faca Albizia ad\u0131 verilmi\u015ftir. \"Julibrissin\" t\u00fcr ad\u0131 T\u00fcrk\u00e7e \"G\u00fclibri\u015fim\" kelimesinden t\u00fcretilmi\u015ftir. Pers ipek a\u011fac\u0131 (\u0130ng:Persian silk tree) olarak da bilinir.\n\nG\u00fclibri\u015fim a\u011fac\u0131 \u00f6zellikleri sebebiyle peyzaj tasar\u0131mlar\u0131nda ve parklarda \u00e7ok\u00e7a tercih edilen bir s\u00fcs bitkisidir. A\u00e7\u0131k alanlarda, ref\u00fcjlerde ve ormanl\u0131k alanlarda, farkl\u0131 toprak t\u00fcrlerinde geli\u015febilme yetene\u011fi ve y\u00fcksek tohum \u00fcretim potansiyeli sebebiyle, dikildi\u011fi alandaki di\u011fer bitkiler i\u00e7in g\u00fc\u00e7l\u00fc bir rakiptir.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Well-illustrated, descriptive list of Albizia julibrissin varieties, forms and cultivars \n Albizia julibrissin images at bioimages.vanderbilt.edu\n Albizia julibrissin List of Chemicals (Dr. Duke's Databases)\n\njulibrissin\nYemler\n\u0130stilac\u0131 bitki t\u00fcrleri\nAlabama'da do\u011fa tarihi", "\u00c7\u0131nar yaprakl\u0131 ak\u00e7aa\u011fa\u00e7 veya Norve\u00e7 Ak\u00e7aa\u011fac\u0131 (Acer platanoides), Sapindaceae familyas\u0131ndan do\u011fal olarak Avrupa ve g\u00fcneybat\u0131 Asya, Fransa ile Rusya'dan \u0130skandinavya ve \u0130ran'a kadar yay\u0131l\u0131\u015f g\u00f6steren ak\u00e7aa\u011fa\u00e7 t\u00fcr\u00fc.\n\n20\u201330 m'ye kadar boylanan bu a\u011fac\u0131n geni\u015f bir tac\u0131 vard\u0131r. Yapraklar basit, kar\u015f\u0131l\u0131kl\u0131 ve elsi loplu (5-7 loplu) olup uzunlu\u011fu 12\u201325\u00a0cm kadar'd\u0131r. Damarlar\u0131n alt y\u00fcz\u00fc t\u00fcyl\u00fcd\u00fcr. Yaprak sap\u0131 kopar\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda s\u00fct \u00e7\u0131kar. \u00c7i\u00e7ekler sar\u0131ms\u0131-ye\u015fil olup, 3\u20134\u00a0mm uzunlu\u011funda 5 ta\u00e7 yapra\u011f\u0131 bulunur. Samara tipi meyvede iki kanatl\u0131 tohum bulunur, kanatlar 3\u20135\u00a0cm dir. Meyvenin kanatlar\u0131 aras\u0131nda hemen hemen 180 derecelik a\u00e7\u0131 bulunur.\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\nAcer\nAzerbaycan a\u011fa\u00e7lar\u0131\nT\u00fcrkiye'deki odunsu taksonlar\n1753'te tan\u0131mlanan bitkiler\nCarl Linnaeus taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f taksonlar", "Christoph Paul Daum (d. 24 Ekim 1953, Oelsnitz, Erzgeb, Do\u011fu Almanya), Alman teknik direkt\u00f6r ve eski futbolcudur. Almanya, T\u00fcrkiye ve Avusturya'da lig \u015fampiyonluklar\u0131 ya\u015fad\u0131. T\u00fcrkiye'de y\u0131llarca g\u00f6rev yap\u0131p Be\u015fikta\u015f ve Fenerbah\u00e7e'yi \u015fampiyon yapt\u0131. T\u00fcrkiye'de en son Bursaspor'u \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rd\u0131.\n\nFutbolculuk Kariyeri \n\nDaum, futbola 1971 y\u0131l\u0131nda Sportfreunde Hamborn 07 tak\u0131m\u0131nda ba\u015flad\u0131. Bir sezon burada futbol oynad\u0131ktan sonra 3 sezon boyunca Eintracht Duisburg formas\u0131 giydi. 1975'te 22 ya\u015f\u0131ndayken K\u00f6ln II tak\u0131m\u0131na transfer oldu. Daum'un buradaki en b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131s\u0131 1981'de kazand\u0131klar\u0131 Almanya Amat\u00f6r \u015eampiyonlu\u011fu oldu. Daum ise final ma\u00e7\u0131nda forma giymemi\u015fti. O sezon sonunda 28 ya\u015f\u0131nda futbol hayat\u0131na son verdi.\n\nTeknik Direkt\u00f6rl\u00fck Kariyeri \n\nTeknik direkt\u00f6rl\u00fck lisans\u0131n\u0131 ald\u0131ktan sonra 1981 y\u0131l\u0131nda amat\u00f6r olarak \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flad\u0131. Teknik direkt\u00f6rl\u00fck kariyeri boyunca 3 kez lider girdi\u011fi son haftalarda \u015fampiyonlu\u011fu kaybetmi\u015ftir. 1999-2000 sezonunda Bayer Leverkusen'de, 2005-2006 ve 2009-2010 sezonlar\u0131nda ise Fenerbah\u00e7e'de son haftada b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 puanlarla \u015fampiyonluklar\u0131 kaybetmi\u015ftir.\n\n1. FC K\u00f6ln\n\nBirinci d\u00f6nemi \n23 Eyl\u00fcl 1986'da yard\u0131mc\u0131 teknik direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc K\u00f6ln tak\u0131m\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. \u00d6nceki teknik direkt\u00f6r Georg Kessler, 8 haftada 1 galibiyet 2 beraberlik 5 ma\u011flubiyet alm\u0131\u015fti. Daum, tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde FC K\u00f6ln Bundesliga'da 15. s\u0131radayd\u0131. Ayr\u0131ca kul\u00fcp i\u00e7i problemler de \u00e7ok fazlayd\u0131. Kariyerinin ilk ma\u00e7\u0131 27 Eyl\u00fcl 1986'da Stuttgart kar\u015f\u0131s\u0131nda al\u0131nan beraberlik oldu. Bir hafta sonra ise deplasmanda Schalke 04'\u00fc yendi. O sezon i\u00e7inde kul\u00fcpte ba\u015fkanl\u0131k de\u011fi\u015fikli\u011fi ya\u015fand\u0131. Ayr\u0131ca tak\u0131m\u0131n birinci kalecisi Harald Schumacher tak\u0131mdan kovuldu. Daum, sars\u0131nt\u0131l\u0131 ge\u00e7en bu sezon sonunda, ge\u00e7en sezon d\u00fc\u015fmekten zor kurtulan tak\u0131m\u0131 10.lu\u011fa ta\u015f\u0131d\u0131.\n\n1987-88 sezonunda tak\u0131m\u0131 sezon boyunca ilk \u00fc\u00e7 s\u0131rada tuttu ve Bundesliga'y\u0131 \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak bitirdiler. 1988-89 sezonuna k\u00f6t\u00fc ba\u015flayan ekip, ikinci yar\u0131dan itibaren toparland\u0131 ve Bayern M\u00fcnih'in 5 puan ard\u0131ndan lig ikincisi olarak sezonu tamamlad\u0131. Ayr\u0131ca UEFA Kupas\u0131'nda \u00e7eyrek finale \u00e7\u0131kt\u0131lar. 1989-90 sezonunda da K\u00f6ln, M\u00fcnih'in ard\u0131ndan lig ikincisi oldu. Avrupa'da ise UEFA Kupas\u0131 yar\u0131 finallerine \u00e7\u0131k\u0131p, o sezon kupay\u0131 kazanacak Juventus'a elendiler. Sezon sonras\u0131, 1990 D\u00fcnya Kupas\u0131 oynan\u0131rken, K\u00f6ln kul\u00fcb\u00fc ba\u015fkan\u0131 Dietmar Artzinger-Bolten, Daum'u kovdu. Bolten'in Daum'u kovmas\u0131n\u0131n resm\u00ee nedeni h\u00e2len bilinmese de, Daum'un 2000'deki kokain skandal\u0131 s\u0131ras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 bir a\u00e7\u0131klama sonucu nedenin bu konuyla ilgili oldu\u011fu tahmin edilmektedir.\n\n\u0130kinci d\u00f6nemi \nY\u0131llar sonra 2. Bundesliga'da m\u00fccadele eden eski tak\u0131m\u0131 1. FC K\u00f6ln'\u00fcn ba\u015f\u0131na tekrar ge\u00e7ti. Lig sekizincisi olan K\u00f6ln'e devre aras\u0131nda eski tak\u0131m\u0131ndan Serhat Ak\u0131n ve Fabio Luciano'yu getirdi ancak tak\u0131m Bundesliga'ya \u00e7\u0131kamad\u0131. Sonraki sezon i\u00e7in yine T\u00fcrkiye'den Faryd Mondragon ve \u00dcmit \u00d6zat'\u0131 tak\u0131ma yerle\u015ftiren teknik direkt\u00f6r, K\u00f6ln ile lig \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc ya\u015fayarak tak\u0131m\u0131 Bundesliga'ya geri \u00e7\u0131kard\u0131. Uzun bir aradan sonra Bundesliga'da ge\u00e7irdi\u011fi ilk sezonda ligin ortalar\u0131nda yer ald\u0131 ve ba\u015far\u0131l\u0131 bir performans g\u00f6steremedi.\n\nVfB Stuttgart \nK\u00f6ln'deki ba\u015far\u0131l\u0131 sezonlar\u0131n ard\u0131ndan bir s\u00fcre tak\u0131m \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmayan Daum, 20 Kas\u0131m 1990'da Willi Entenmann'\u0131n kovulmas\u0131 ertesinde VfB Stuttgart'a ge\u00e7ti. Daum tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde Stuttgart, 14 ma\u00e7ta sadece 3 galibiyet alm\u0131\u015f ve 15. s\u0131rada bulunmaktayd\u0131. Daum, Stuttgart ile dikkat \u00e7ekici bir y\u00fckseli\u015f ya\u015fatt\u0131 ve ligi alt\u0131nc\u0131 olarak bitirdiler.\n\n1991-92 sezonu olduk\u00e7a \u00e7eki\u015fmeli bir sezon olarak ge\u00e7ti. Stuttgart, Borussia Dortmund ve Eintracht Frankfurt ile \u015fampiyonluk yar\u0131\u015f\u0131 veriyordu. Son haftaya 3 tak\u0131m da 50 puanla girdi. Eintracht Frankfurt, averaj \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ile birinci, Stuttgart ise ikinci durumdayd\u0131. Ma\u00e7lar\u0131n ilk yar\u0131lar\u0131 bitti\u011finde Borussia Dortmund, Duisburg kar\u015f\u0131s\u0131nda 1-0 \u00f6nde olarak liderlik koltu\u011fundayd\u0131. Eintracht Frankfurt ise Hansa Rostock kar\u015f\u0131s\u0131nda 0-0 berabere kalarak averajla ikinciydi. Daum'un Stuttgart'\u0131 ise Bayer Leverkusen deplasman\u0131nda 1-0 yenik duruma d\u00fc\u015fse de ilk yar\u0131n\u0131n sonlar\u0131nda durumu 1-1'e getirmi\u015fti. Stuttgart, 86. dakikada Guido Buchwald ile gol\u00fc bularak ma\u00e7ta 2-1 \u00f6ne ge\u00e7ti. Ancak 1-1 devam eden ma\u00e7ta Frankfurt'un bulaca\u011f\u0131 bir gol Stuttgart'\u0131 ikinci yapacakt\u0131. Ancak 89. dakikada Hansa Rostock gol\u00fc buldu ve Stuttgart, Borussia Dortmund'u averajla ge\u00e7erek \u015fampiyonlu\u011fa ula\u015ft\u0131. Daum da kariyerinin ilk Bundesliga \u015fampiyonlu\u011funu yakalad\u0131.\n\n1992-93 sezonunda Stuttgart ile kariyerinde ilk kez UEFA \u015eampiyonlar Ligi'ne kat\u0131lan Daum, ilk ma\u00e7ta evinde \u0130ngiliz ekibi Leeds United'\u0131 3-0 yendi. \u0130kinci ma\u00e7ta ise deplasmanda rakiplerine 4-1 yenildiler. Buna ra\u011fmen deplasmanda at\u0131lan gol kural\u0131 ile tur atlayacaklard\u0131. Ancak Daum, ma\u00e7ta 82. dakikada oyuna Jovica Simanic'i sokmu\u015ftu. O sene \u015eampiyonlar Ligi'nde 3 yabanc\u0131 kural\u0131 uygulanmaktayd\u0131 ve Simanic tak\u0131mdaki 4. yabanc\u0131 olmu\u015ftu. Bu nedenle Stuttgart ma\u00e7\u0131 h\u00fckmen 3-0 kaybetmi\u015f say\u0131ld\u0131. Bu olaydan sonra \u0130ngiliz The Sun gazetesi, kelime oyunu yaparak \"Christoph Dumb\" (Aptal Christoph) ba\u015fl\u0131\u011f\u0131n\u0131 att\u0131. Ma\u00e7lar 3-0'l\u0131k sonu\u00e7larla bitip deplasman kural\u0131 i\u015flemeyince bir play-off ma\u00e7\u0131 oynand\u0131. Barcelona'da oynanan ma\u00e7\u0131 Stuttgart 2-1 kaybedince ikinci tura kalamad\u0131. Bundesliga'da ise orta s\u0131ralarda seyreden tak\u0131m ligi 7. bitirebildi.\n\nDaum, 1993-94 sezonuna da Stuttgart'ta ba\u015flad\u0131. Ancak istenen sonu\u00e7lar gelmedi ve 20. haftada Daum ve Stuttgart yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131. Daum, 20 ma\u00e7ta sadece 5 galibiyet alabilmi\u015fti.\n\nBe\u015fikta\u015f JK\n\nBirinci d\u00f6nemi \n1993-94 sezonuna k\u00f6t\u00fc ba\u015flayan Be\u015fikta\u015f, uzun y\u0131llar beraber \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 teknik direkt\u00f6r\u00fc Gordon Milne ile yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131ktan sonra Daum'a teklif g\u00f6t\u00fcrd\u00fc ve 1994 Ocak ay\u0131nda Daum, ilk yurt d\u0131\u015f\u0131 kariyerine Be\u015fikta\u015f ile ba\u015flad\u0131. Daum, Be\u015fikta\u015f'\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde liderin 10 puan gerisinde 5. s\u0131radayd\u0131. \u0130kinci yar\u0131 \u00f6ncesi birka\u00e7 haz\u0131rl\u0131k ma\u00e7\u0131 sonras\u0131 ilk resm\u00ee ma\u00e7\u0131n\u0131 ezeli rakibi Fenerbah\u00e7e ile T\u00fcrkiye Kupas\u0131 kar\u015f\u0131la\u015fmas\u0131nda yapt\u0131 ve rakipleri 2-1 yenerek elediler. Daum lige de Gen\u00e7lerbirli\u011fi galibiyetiyle ba\u015flad\u0131. Be\u015fikta\u015f sezon sonunda lig d\u00f6rd\u00fcnc\u00fcs\u00fc olmu\u015ftu. T\u00fcrkiye Kupas\u0131'nda ise tak\u0131m\u0131 finale ta\u015f\u0131yan Daum, Galatasaray'la ilk ma\u00e7ta 0-0 berabere kal\u0131p, rakibini ikinci ma\u00e7ta 3-2 yenerek Be\u015fikta\u015f ile T\u00fcrkiye Kupas\u0131'n\u0131 kazand\u0131. Sezonu, Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kupas\u0131 ma\u00e7\u0131yla kapatan Daum'lu Be\u015fikta\u015f, Galatasaray'\u0131 3-1 yenerek bu kupay\u0131 da kazand\u0131.\n\nDaum, 1994-95 sezonuna \u00f6nemli transferlerle haz\u0131rland\u0131. Eski Alman mill\u00ee tak\u0131m kalecisi Raimond Aumann, Stuttgart'tan \u00f6\u011frencisi Eyj\u00f3lfur Sverrisson ve Norve\u00e7li futbolcu Ronny Johnsen'i transfer etti. Ayr\u0131ca tak\u0131ma Samsunspor'dan y\u00fcksek bir transfer \u00fccreti \u00f6denerek Ertu\u011frul Sa\u011flam kat\u0131ld\u0131. Sezonun ilk yar\u0131s\u0131n\u0131 Galatasaray'\u0131n ard\u0131ndan, rakibinden bir averaj k\u00f6t\u00fc durumda ikinci bitiren tak\u0131m, ikinci yar\u0131n\u0131n\u0131n ba\u015f\u0131nda liderli\u011fi ele ge\u00e7irdi ve sezon sonuna kadar birinci olarak devam etti. B\u00f6ylece Daum, kariyerindeki ikinci, T\u00fcrkiye'deki ilk \u015fampiyonlu\u011funa ula\u015ft\u0131. Avrupa'da ise Kupa Galipleri Kupas\u0131'nda sadece ikinci tura \u00e7\u0131kabildiler. T\u00fcrkiye Kupas\u0131 ve Cumhurba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 Kupas\u0131'nda ise ba\u015far\u0131 gelmedi.\n\n1995-96 sezonunda tak\u0131ma \u00fcnl\u00fc Alman futbolcu Stefan Kuntz dahil oldu. Be\u015fikta\u015f, ilk b\u00fcy\u00fck s\u0131nav\u0131n\u0131 UEFA \u015eampiyonlar Ligi elemelerinde verdi. Norve\u00e7 ekibi Rosenborg kar\u015f\u0131s\u0131nda deplasmanda 3-0'l\u0131k s\u00fcrpriz bir yenilgi alan Be\u015fikta\u015f, evindeki ma\u00e7\u0131 3-1 kazansa da gruplara kalamad\u0131. Ligde de bu sefer ba\u015far\u0131 gelemedi ve rakipleri Fenerbah\u00e7e ve Trabzonspor'un gerisinde kald\u0131lar. Kupada da \u00e7eyrek finalde Galatasaray'a elendiler. Daum, sezonun bitime 2 ma\u00e7 kala Be\u015fikta\u015f'tan istifa etti ve son iki ma\u00e7ta tak\u0131m\u0131 yard\u0131mc\u0131s\u0131 Roland Koch y\u00f6netti.\n\n\u0130kinci d\u00f6nemi \nKokain davas\u0131 sonras\u0131 Alman tak\u0131mlar\u0131ndan teklif alamayan Daum, 2001-02 sezonunda eski tak\u0131m\u0131 Be\u015fikta\u015f'a d\u00f6nd\u00fc. Be\u015fikta\u015f y\u00f6netimi, s\u00f6zle\u015fmesi devam eden Nevio Scala'y\u0131 sa\u011fl\u0131k sorunlar\u0131n\u0131 sebep g\u00f6stererek olayl\u0131 bir \u015fekilde kovdu. Mart 2001'de Be\u015fikta\u015f'\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7en Daum, Be\u015fikta\u015f'\u0131 d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc yapt\u0131. 2001-02 sezonunda ise Be\u015fikta\u015f, ligde pek varl\u0131k g\u00f6steremeyerek lig \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fcs\u00fc oldu. T\u00fcrkiye Kupas\u0131'nda tak\u0131m\u0131 finale \u00e7\u0131karsa da Kocaelispor'a 4-0 yenilerek kupay\u0131 kaybettiler. Almanya'da s\u00fcren kokain davas\u0131 y\u00fcz\u00fcnden s\u0131k s\u0131k Almanya'ya gitmek zorunda kalan Daum, ilk Be\u015fikta\u015f d\u00f6nemindeki ba\u015far\u0131lar\u0131 yakalayamad\u0131 ve sezon sonunda tak\u0131mdan ayr\u0131ld\u0131.\n\nBayer Leverkusen \n1996-97 sezonunda Almanya'ya d\u00f6nen Daum, Bayer 04 Leverkusen'in ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Daum'un geli\u015fiyle ofansif bir futbol anlay\u0131\u015f\u0131na d\u00f6nen Leverkusen, ligi Bayern M\u00fcnih'in arkas\u0131ndan ikinci olarak bitirerek tarihinin en ba\u015far\u0131l\u0131 derecesine ula\u015ft\u0131. 1997-98 sezonuna k\u00f6t\u00fc ba\u015flad\u0131lar, 8. hafta 15.li\u011fe kadar d\u00fc\u015fseler de daha sonra yukar\u0131lara gittiler ve ligi \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc olarak bitirdiler.\n\n1998-99 sezonuna Brezilyal\u0131 Ze Roberto'yu transfer ederek ba\u015flad\u0131lar. Yine \u00fcst s\u0131ralarda ge\u00e7en bir sezon sonunda Leverkusen, yine Bayern M\u00fcnih'in arkas\u0131nda ligi ikinci bitirdiler. 1999-2000 sezonunda ise Michael Ballack tak\u0131ma transfer edildi. Leverkusen, yine uzun s\u00fcre ligde ikinci durumdayd\u0131. 27. hafta liderli\u011fe y\u00fckselen tak\u0131m, 29. hafta liderli\u011fi averajla Bayern M\u00fcnih'e kapt\u0131rd\u0131. 30. hafta ise Leverkusen, Arminia Bielefeld'i yenerken, Bayern M\u00fcnih ise kendi evinde oynanan M\u00fcnih derbisinde 1860 M\u00fcnih'e yenildi ve Leverkusen 3 puan \u00f6ne ge\u00e7ti. Son haftaya kadar 3 puanl\u0131k fark devam etti. Bayern M\u00fcnih'in averaj\u0131 ise Leverkusen'den 3 puan fazlayd\u0131. Son hafta Leverkusen, SpVgg Unterhaching deplasman\u0131na gitti. Beraberli\u011fin \u015fampiyonlu\u011fu getirece\u011fi ma\u00e7ta 21. dakika Ballack'\u0131n kendi kalesine att\u0131\u011f\u0131 golle 1-0 yenik duruma d\u00fc\u015ft\u00fc. \u0130kinci yar\u0131da bir gol daha yedi ve 2-0 ma\u011flup oldu. Bayern M\u00fcnih ise kendi sahas\u0131nda Werder Bremen'i 3-1 yenerek \u015fampiyon oldu. B\u00f6ylece Daum, Leverkusen'deki 4. sezonunda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez ikinci olurken, Stuttgart'tan sonra ikinci kez son hafta \u015fampiyonlu\u011fu kaybetti.\n\n2000-01 sezonuna Daum, Leverkusen'de ba\u015flad\u0131. Ancak, Euro 2000 sonras\u0131 istifa eden Erich Ribbeck sonras\u0131 Almanya mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131n\u0131n teknik direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck adayd\u0131. 9 hafta tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131nda kalan Daum, birinci Bayern M\u00fcnih'in 3 puan ard\u0131ndan lig alt\u0131nc\u0131s\u0131yd\u0131. Ancak ad\u0131 kokain skandal\u0131na kar\u0131\u015f\u0131nda g\u00f6revinden istifa etti.\n\nAustria Wien \nEkim 2002'de Avusturya ekiplerinden Austria Wien'in ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Austria Wien, Daum ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti\u011finde halihaz\u0131rda lig birincisiydi. Daum ile 24 ma\u00e7ta 13 galibiyet alan tak\u0131m sezonun sonunda Bundesliga (Avusturya) \u015fampiyonlu\u011funa ula\u015f\u0131yordu. Bu da Daum'un \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir \u00fclkede \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc lig \u015fampiyonlu\u011fu oldu. Ayr\u0131ca \u00d6FB-Cup'ta \u00e7\u0131kt\u0131klar\u0131 4 ma\u00e7\u0131n hepsini gol yemeden kazanan tak\u0131m, bu kupan\u0131n da sahibi oluyordu. Daum, sezon sonunda ba\u015fka \u00fclkelerde \u015fans\u0131n\u0131 denemek istedi\u011fini s\u00f6yleyerek tak\u0131mdan ayr\u0131ld\u0131.\n\nFenerbah\u00e7e SK\n\nBirinci d\u00f6nemi \n2003-04 sezonu i\u00e7in T\u00fcrkiye'ye geri d\u00f6nen teknik adam, bu sefer bir ba\u015fka \u0130stanbul tak\u0131m\u0131 olan Fenerbah\u00e7e'n\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Sezona \u00e7ok k\u00f6t\u00fc bir ba\u015flang\u0131\u00e7 yapt\u0131. \u0130lk ma\u00e7ta \u0130stanbulspor'a 3-0 yenilen tak\u0131m, yeni transferleri Robert Enke'yi tak\u0131mdan g\u00f6ndererek, bir de kaleci sorunu ya\u015fad\u0131lar. Rakipleri Be\u015fikta\u015f'\u0131n \u00f6zellikle ikinci yar\u0131da ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fc\u015f\u00fcn yan\u0131nda Daum'un Fenerbah\u00e7e'si de \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir performans g\u00f6sterdi ve 76 puan ile Fenerbah\u00e7e ile ilk lig \u015fampiyonlu\u011funu elde etti.\n\n2004-05 sezonunda Fenerbah\u00e7e ile UEFA \u015eampiyonlar Ligi gruplar\u0131nda m\u00fccadele etti ve \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc oldu. Ligde ise \u00e7ok ba\u015far\u0131l\u0131 bir performans ile bir kez daha \u015fampiyon oldular. T\u00fcrkiye Kupas\u0131'nda da finale kalmay\u0131 ba\u015fard\u0131lar ancak finalde ezeli rakipleri Galatasaray'a 5-1 yenilerek tak\u0131m\u0131n kupa hasretine son veremediler.\n\nBir sonraki sezonda da \u00fc\u00e7 kulvarda m\u00fccadele ettiler. \u00d6nce UEFA \u015eampiyonlar Ligi gruplar\u0131na sadece 1 galibiyet ile veda ettiler. Daha sonra \u00e7eyrek finalinde Galatasaray'\u0131 eledikleri T\u00fcrkiye Kupas\u0131 finalinde Be\u015fikta\u015f'a uzatmalarda kaybedip, ikinci oldular. Ligde ise Galatasaray ile k\u0131ran k\u0131rana bir \u00e7eki\u015fme ya\u015fad\u0131lar. Son haftaya Galatasaray ile ayn\u0131 puanda ama +11 daha iyi averaj ile girdiler. Denizli'de Denizlispor kar\u015f\u0131s\u0131nda alacaklar\u0131 bir galibiyet ile bir kez daha \u015fampiyonluk sevinci ya\u015fayacakt\u0131. Olayl\u0131 ge\u00e7en ma\u00e7ta Denizlispor, 89. dakikada Mustafa Ke\u00e7eli ile son dakikaya \u00f6nde girdi. Fenerbah\u00e7e, bir dakika sonra Tuncay \u015eanl\u0131 ile beraberli\u011fi sa\u011flasa da 16 dakika uzayan ma\u00e7ta Fenerbah\u00e7eliler galibiyet gol\u00fcn\u00fc bulamay\u0131nca, Fenerbah\u00e7e tarihinde ilk kez \u00fcst \u00fcste \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez \u015fampiyon olmay\u0131 ba\u015faramad\u0131. Sezon sonunda bu duruma rahats\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da eklenince, tedavisi i\u00e7in tak\u0131mdan ayr\u0131lmak zorunda kald\u0131.\n\n\u0130kinci d\u00f6nemi \nFenerbah\u00e7e ba\u015fkan\u0131 Aziz Y\u0131ld\u0131r\u0131m, \u015fampiyonluk parolas\u0131 ile girdikleri 2009-10 sezonuna tak\u0131m\u0131 tan\u0131yan bir isim olarak Daum'u ikinci kez tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131na getirdi. Sezona 2 A\u011fustos 2009'da Be\u015fikta\u015f'\u0131 2-0 yenerek kazand\u0131klar\u0131 T\u00fcrkiye S\u00fcper Kupas\u0131 \u015fampiyonlu\u011fu ile ba\u015flad\u0131. Tak\u0131m sezona \u00e7ok iyi ba\u015flad\u0131. Ligde ilk 8 ma\u00e7\u0131n hepsini kazand\u0131lar. Daha sonra UEFA Kupas\u0131 gruplar\u0131nda 6 ma\u00e7ta 5 galibiyet ile \u00e7\u0131kma ba\u015far\u0131s\u0131 g\u00f6sterdiler. Ayr\u0131ca T\u00fcrkiye Kupas\u0131'nda da gruptan \u00e7\u0131k\u0131p ilerlediler. \u00d6nce \u015fubat ay\u0131nda UEFA Kupas\u0131'ndan elendiler. Daha sonra 5 May\u0131s 2010'da Trabzonspor'a 3-1 yenilerek T\u00fcrkiye Kupas\u0131'n\u0131 Daum zaman\u0131nda \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc kez finalde kaybettiler. Ligin son haftas\u0131na da en yak\u0131n rakipleri Bursaspor kar\u015f\u0131s\u0131nda 1 puan \u00f6nde girmi\u015flerdi. Ancak son ma\u00e7ta Trabzonspor ile Fenerbah\u00e7e \u015e\u00fckr\u00fc Saraco\u011flu Stadyumu'nda 1-1 berabere kal\u0131p puan kaybettiler. Di\u011fer ma\u00e7ta Bursaspor, Be\u015fikta\u015f'\u0131 2-1 yenince, Fenerbah\u00e7e'nin 1 puan \u00f6n\u00fcne ge\u00e7erek tarihinin ilk S\u00fcper Lig \u015fampiyonlu\u011funu ya\u015fad\u0131. Sezon sonunda y\u00f6netim taraf\u0131ndan g\u00f6nderilip yerine sportif direkt\u00f6r Aykut Kocaman'\u0131n gelece\u011fi konu\u015fuluyordu ancak Daum, tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131nda kalaca\u011f\u0131n\u0131 a\u00e7\u0131klay\u0131p istifa etmedi. Daha sonra s\u00f6zle\u015fmesi 2.3 milyon euro'ya feshedildi.\n\nEintracht Frankfurt \nDaum 2010-11 sezonunun sonlar\u0131nda Bundesliga'da kalma m\u00fccadelesi veren ve teknik direkt\u00f6r Michael Skibbe'yi g\u00f6nderen Eintracht Frankfurt teknik direkt\u00f6rl\u00fc\u011f\u00fcne getirildi. 22 Mart 2011'de ald\u0131\u011f\u0131 tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131nda sadece 7 lig ma\u00e7\u0131na \u00e7\u0131kan teknik adam galibiyet alamad\u0131. Ligde 14. s\u0131radaki Franfkurt ekibi \u00fc\u00e7 s\u0131ra daha a\u015fa\u011f\u0131ya inerek Bundesliga'dan d\u00fc\u015fen tak\u0131mlardan biri oldu.\n\nClub Brugge \n9 Kas\u0131m 2011 tarihinde Eintracht Frankfurt'tan ayr\u0131ld\u0131ktan alt\u0131 ay sonra Daum, Bel\u00e7ika'n\u0131n Club Brugge tak\u0131m\u0131 ile seneli\u011fi 1.5 milyon euro'ya yeni teknik direkt\u00f6r olarak anla\u015ft\u0131. Bu rakamla Bel\u00e7ika liginde en \u00e7ok kazanan teknik direkt\u00f6r unvan\u0131n\u0131 ald\u0131. Brugge ekibi ile iyi sonu\u00e7lar alan Daum, tak\u0131m\u0131 lig play-off'lar\u0131na ta\u015f\u0131may\u0131 ba\u015fard\u0131. Sezon sonunda Brugge ile Bel\u00e7ika ikincisi oldu. 2011-2012 sezonu sonunda Daum, s\u00fcrekli K\u00f6ln ile Brugge aras\u0131nda gidip gelmek zorunda kald\u0131\u011f\u0131n\u0131 ve ailesine yeterince vakit ay\u0131ramad\u0131\u011f\u0131n\u0131 gerek\u00e7e g\u00f6stererek Club Brugge tak\u0131m\u0131ndan kendi iste\u011fi ile ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBursaspor \n\nChristoph Daum 14 A\u011fustos 2013 tarihinde Bursaspor ile 2 y\u0131ll\u0131k s\u00f6zle\u015fme imzalad\u0131. Bursaspor'un UEFA Avrupa Ligi'nden elemesi sonras\u0131 sezonun ba\u015flamas\u0131na 4 g\u00fcn kala tak\u0131m\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7ti. Ligde istikrarl\u0131 bir performans g\u00f6steremedi. Buna ra\u011fmen tak\u0131m\u0131 T\u00fcrkiye Kupas\u0131'nda yar\u0131 finallere ta\u015f\u0131d\u0131. Ligin ikinci yar\u0131s\u0131nda \u00fcst \u00fcste al\u0131nan k\u00f6t\u00fc sonu\u00e7lar nedeniyle 22 Mart 2014'te ald\u0131\u011f\u0131 Konyaspor yenilgisinden bir g\u00fcn sonra tak\u0131m ile yollar\u0131n\u0131 ay\u0131rd\u0131.\n\nRomanya mili futbol tak\u0131m\u0131 \nRomanya Futbol Federasyonu 2016 y\u0131l\u0131nda Christoph Daum'u teknik direkt\u00f6rl\u00fck g\u00f6revine getirdi. Daum b\u00f6ylelikle ilk kez bir \u00fclkenin mill\u00ee tak\u0131m\u0131n\u0131 y\u00f6netme \u015fans\u0131 elde etti.\n\nKokain skandal\u0131 \n2000 y\u0131l\u0131nda Bayern M\u00fcnih menajeri Uli Hoeness'in Daum'un kokain kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 iddia etmesi Almanya'da b\u00fcy\u00fck bir skandala neden oldu. Daum da Hoeness'e dava a\u00e7arak, g\u00f6n\u00fcll\u00fc olarak sa\u00e7 \u00f6rne\u011fini mahkemeye teslim etti. 20 Eyl\u00fcl'de K\u00f6ln Adli T\u0131p Kurulu'nun incelemesi sonucunda Daum'un sa\u00e7 \u00f6rne\u011finden kokain kulland\u0131\u011f\u0131 tespit edildi. Bu sonu\u00e7 nedeniyle Daum, Bayer Leverkusen'deki g\u00f6revinden istifa etti ancak mahkeme sonucuna itiraz edece\u011fini belirtti. Buna ra\u011fmen Daum'un, Almanya Futbol Federasyonu ile devam eden s\u00f6zle\u015fme konu\u015fmalar\u0131, federasyon taraf\u0131ndan sonland\u0131r\u0131ld\u0131.\n\nDaum bu olaylardan sonra Almanya'dan ayr\u0131l\u0131p, bir s\u00fcre ABD'de kald\u0131. Orada yapt\u0131rd\u0131\u011f\u0131 bir sa\u00e7 testinde bu sefer kokain bulunmad\u0131. Alman yasalar\u0131na g\u00f6re Daum'un su\u00e7u kabul etmesi durumunda hapis cezas\u0131 para cezas\u0131na \u00e7evrilecekti. 2001'in Ocak ay\u0131nda Almanya'ya d\u00f6nen Daum, K\u00f6ln'de yapt\u0131\u011f\u0131 bas\u0131n a\u00e7\u0131klamas\u0131nda kokain kulland\u0131\u011f\u0131n\u0131 kabul etti. 2001 y\u0131l\u0131nda Be\u015fikta\u015f'\u0131 \u00e7al\u0131\u015ft\u0131r\u0131rken s\u0131k s\u0131k Almanya'da hakim huzuruna \u00e7\u0131kt\u0131. 2002 y\u0131l\u0131nda dava Daum'un para cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lmas\u0131yla sonland\u0131.\n\n\u0130statistikler\n\nBa\u015far\u0131lar\u0131 \n\n VfB Stuttgart (2 Kupa)\n Bundesliga (1): 1992\n DFL-Supercup (1): 1992\n\n Be\u015fikta\u015f (3 Kupa)\n S\u00fcper Lig (1): 1995\n T\u00fcrkiye Kupas\u0131 (1): 1994\n T\u00fcrkiye S\u00fcper Kupas\u0131 (1): 1994\n\n Austria Wien (2 Kupa)\n Bundesliga (1): 2003\n \u00d6FB-Cup (1): 2003\n\n Fenerbah\u00e7e (3 Kupa)\n S\u00fcper Lig (2): 2004, 2005\n T\u00fcrkiye S\u00fcper Kupas\u0131 (1): 2009\n\nKaynak\u00e7a\n\n1953 do\u011fumlular\nAlman futbolcular\n1. FC K\u00f6ln futbolcular\u0131\nOrta saha futbolcular\u0131\nAlman teknik direkt\u00f6rler\nFenerbah\u00e7e teknik direkt\u00f6rleri\nBe\u015fikta\u015f teknik direkt\u00f6rleri\nEintracht Frankfurt teknik direkt\u00f6rleri\nBayer 04 Leverkusen teknik direkt\u00f6rleri\nVfB Stuttgart teknik direkt\u00f6rleri\n1. FC K\u00f6ln teknik direkt\u00f6rleri\nS\u00fcper Lig \u015fampiyonlu\u011fu kazanan teknik direkt\u00f6rler\nYa\u015fayan insanlar\nBursaspor teknik direkt\u00f6rleri\nClub Brugge KV teknik direkt\u00f6rleri\nRomanya'daki gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nFK Austria Wien teknik direkt\u00f6rleri\nRomanya mill\u00ee futbol tak\u0131m\u0131 teknik direkt\u00f6rleri\nBundesliga teknik direkt\u00f6rleri\n2. Bundesliga teknik direkt\u00f6rleri\nS\u00fcper Lig teknik direkt\u00f6rleri\nAlman gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nT\u00fcrkiye'deki gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nAvusturya'daki gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nBel\u00e7ika'daki gurbet\u00e7i teknik direkt\u00f6rler\nT\u00fcrkiye'deki Alman gurbet\u00e7iler\nAvusturya'daki Alman gurbet\u00e7iler\nBel\u00e7ika'daki Alman gurbet\u00e7iler", "Sybase, 1984'te ABD'de kurulmu\u015f bir teknoloji firmas\u0131d\u0131r. 200+ \u00fcr\u00fcn\u00fcyle t\u00fcm BT ihtiya\u00e7lar\u0131na y\u00f6nelik \u00e7\u00f6z\u00fcmler sunar.\n2010 y\u0131l\u0131nda SAP Taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nKaliforniya merkezli \u015firketler\n1984'te kurulan \u015firketler\nAmerika Birle\u015fik Devletleri merkezli yaz\u0131l\u0131m \u015firketleri", "N\u00fckleer enerji m\u00fchendisli\u011fi, n\u00fckleer fizik ve radyasyonun madde ile etkile\u015fimi ilkelerine dayal\u0131 olarak atomun \u00e7ekirde\u011fi \u00fczerine pratik uygulamalar yapan bir bilim dal\u0131d\u0131r. Bu m\u00fchendislik alan\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fmalar genel olarak n\u00fckleer santrallerin ve reakt\u00f6rlerin, k\u0131sacas\u0131 n\u00fckleer fisyon sistemlerinin ve alt elemanlar\u0131n\u0131n tasar\u0131m\u0131, analizi, geli\u015ftirilmesi, bak\u0131m\u0131, test edilmesi, modellenmesi, in\u015faat\u0131, i\u015fletmeye al\u0131nmas\u0131 ve s\u00f6k\u00fclmesi gibi konular \u00fczerinde yo\u011funla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. N\u00fckleer enerji m\u00fchendisli\u011fi kapsam\u0131nda ayn\u0131 zamanda n\u00fckleer f\u00fczyon, radyasyonun t\u0131bbi uygulamalar\u0131, n\u00fckleer g\u00fcvenlik, \u0131s\u0131 transferi, n\u00fckleer yak\u0131t teknolojisi, n\u00fckleer verimlilik, radyoaktif at\u0131klar, atom bombalar\u0131 ve radyoaktivitenin \u00e7evreye olan etkileri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00e7ok yayg\u0131n bir \u015fekilde bulunmaktad\u0131r. T\u00fcrkiye'de n\u00fckleer enerji m\u00fchendisli\u011fi dal\u0131nda lisans e\u011fitimi veren kurulu\u015flar Hacettepe \u00dcniversitesi ve Sinop \u00dcniversitesi'dir.\n\nN\u00fckleer enerji m\u00fchendisli\u011fi B\u00f6l\u00fcm\u00fcnde a\u015fa\u011f\u0131daki konularda ara\u015ft\u0131rma yapmak i\u00e7in gerekli deneyim, bilgi birikimi ve teknik altyap\u0131 mevcuttur:\n\nEnerji planlamas\u0131\nProje y\u00f6netimi ve maliyet analizi\nN\u00fckleer teknoloji ve radyasyon konusunda hizmet i\u00e7i e\u011fitim\nN\u00fckleer teknoloji hakk\u0131nda dan\u0131\u015fmanl\u0131k hizmetleri\nN\u00fckleer Kaza Analizleri\nRisk ve G\u00fcvenilirlik Analizleri\nYak\u0131t Y\u00f6netimi Hesaplamalar\u0131\nN\u00fckleer Reakt\u00f6r Tasar\u0131m\u0131\nHalk\u0131 Ayd\u0131nlatma Projeleri\nUzaktan Radyasyon \u0130zleme ve \u00d6l\u00e7\u00fcm Projeleri\nReakt\u00f6r Bile\u015fenlerinin Deprem Ko\u015fullar\u0131nda Dinamik Analizi\n\n\u0130lgili konular \n N\u00fckleer enerji\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Hacettepe \u00dcniversitesi N\u00fckleer Enerji M\u00fchendisli\u011fi", "Yalanc\u0131 i\u011fde, \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya da Yer i\u011fdesi (Latince Hippophae rhamnoides) \u0130\u011fdegiller ailesindendir. 10 m y\u00fcksekli\u011finde, dikenli bir a\u011fa\u00e7t\u0131r. Gen\u00e7 dallar\u0131 g\u00fcm\u00fc\u015f gibi parlak olur; daha sonra pas tutmu\u015f gibi rengi solar. Ucu 7\u00a0cm dikendir. Yapraklar\u0131 bo\u011fumlu, \u00fcst\u00fc koyu ye\u015fil-gri, alt\u0131 sar\u0131ms\u0131 veya beyaz, g\u00fcm\u00fc\u015f gibi parlakt\u0131r. \u00c7i\u00e7ekleri \u00e7ift e\u015feylidir. K\u00fc\u00e7\u00fck \u00e7ekirdekli yemi\u015finin rengi k\u0131rm\u0131z\u0131 veya sar\u0131ms\u0131, tad\u0131 ek\u015fidir. Yemi\u015fi \u015f\u0131ral\u0131, yumu\u015fak ve \u00e7abuk ezilir. Da\u011fl\u0131k b\u00f6lgelerde, g\u00f6l ve akarsular\u0131n k\u0131y\u0131lar\u0131nda, kumlu ve ta\u015fl\u0131 b\u00f6lgelerde yeti\u015fir. Hammadde olarak pi\u015fmi\u015f yemi\u015fi toplan\u0131r. Yemi\u015fi hava so\u011fuyunca (-15C\u00b0) \u00e7\u0131rp\u0131larak toplan\u0131r.\n\nBitkinin Latince ad\u0131, Hippo (at) ve Phaos (parlamak) kelimelerinin birle\u015fmesiyle olu\u015fturulmu\u015ftur \u00e7\u00fcnk\u00fc antik kaynaklara g\u00f6re meyveleri ve narin dallar\u0131 atlar\u0131n yemlerine kar\u0131\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda atlar\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmekte ve postlar\u0131n\u0131 parlak hale getirmektedir.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde Kuzey Avrupa ve ABD'de alternatif bir tar\u0131m \u00fcr\u00fcn\u00fc olarak incelenen bitki, \u00c7in'de fazla miktarda \u00fcretilmektedir.\n\nT\u0131pta \n\n\u0130ltihaba kar\u015f\u0131, mikrop \u00f6ld\u00fcr\u00fcc\u00fc, a\u011fr\u0131 kesici, yaralar\u0131 tedavi edici \u00f6zelliklere sahiptir. \u015e\u0131ras\u0131 s\u0131k\u0131l\u0131p al\u0131nd\u0131ktan sonra, kalan k\u0131sm\u0131, kurutulur ve sonra bitki ya\u011f\u0131nda bekletilir. Bu i\u015flem birka\u00e7 a\u015famadan ge\u00e7irilir ve sonu\u00e7ta yalanc\u0131 i\u011fde ya\u011f\u0131 elde edilir. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131, ciltte, mukozada olu\u015fan \u00e7e\u015fitli yaralar\u0131 tedavi eder. Bu y\u00fczden, bu ya\u011f, yemek borusundaki zararl\u0131 \u015fi\u015fliklerde, mide ve on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131ndaki yara hastal\u0131\u011f\u0131nda, ayr\u0131ca rahim a\u011fz\u0131 iltihab\u0131nda ve ba\u015fka jinekolojik hastal\u0131klar\u0131n tedavisinde kullan\u0131l\u0131r. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131, cilt hastal\u0131klar\u0131nda (egzema, erpes), uzun zamand\u0131r iyile\u015fmeyen yaralar\u0131n tedavisinde olumlu sonu\u00e7 verir. Tibet hekimli\u011finde, \u00e7\u0131\u00e7\u0131rgan\u0131n yapraklar\u0131 romatizmada kompres olarak kullan\u0131l\u0131r. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131ndan iltihapl\u0131 hastal\u0131klarda a\u011fr\u0131y\u0131 azaltmak ve dindirmek i\u00e7in yararlan\u0131rlar.\n\nRus kozmonotlar\u0131n uzay yolculuklar\u0131nda beslenme deste\u011fi olmas\u0131 i\u00e7in bu meyvenin suyunu i\u00e7tikleri ve kozmik radyasyona kar\u015f\u0131 yine bu meyvelerden elde edilen p\u00fcreyi ciltlerine s\u00fcrd\u00fckleri bilinmektedir.\n\nKozmetik ama\u00e7la, \u00e7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131ndan \u00f6zel bir maske haz\u0131rlanarak, ciltteki \u00e7e\u015fitli lekeleri, sivilcileri gidermek i\u00e7in ve sa\u00e7 d\u00f6k\u00fclmesinde faydalan\u0131l\u0131r.\n\n\u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131, mide suyunun fazla salg\u0131lanmas\u0131n\u0131 azalt\u0131r; karaci\u011fer hastal\u0131\u011f\u0131nda rastlan\u0131lan zehirlenmelere kar\u015f\u0131 etkilidir. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan\u0131n ya\u011f\u0131nda kat\u0131 ya\u011f\u0131 asitleri (linol, lipolen), ya\u011fda eriyen vitaminler (retinol, tokoferol), fosfolipitler, bitki sterinleri \u00e7ok say\u0131da bulunur; aterosklerozu \u00f6nlemekte kullan\u0131l\u0131r. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131, kandaki kolestrol d\u00fczeyinde azalma olunca da kullan\u0131labilir.\n\n\u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131, eczanelerde 50-100 ml'lik cam \u015fi\u015felerde sat\u0131l\u0131r. Ondaki karotinoillerin oran\u0131 %30\u00a0mg, %180\u00a0mg'd\u0131r. Ciltteki yaralar\u0131 tedavi ederken, gazl\u0131 bezi \u00e7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131nda \u0131slatarak, hastal\u0131kl\u0131 b\u00f6lge \u00f6rt\u00fcl\u00fcr. Bu i\u015flem her g\u00fcn tekrarlanarak uygulan\u0131r.\n\nYemek borusundaki zararl\u0131 \u015fi\u015fliklerin tedavisinde, g\u00fcnde 2-3 kez, 1/2 yemek ka\u015f\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131 verilir. Mide ve on iki parmak ba\u011f\u0131rsa\u011f\u0131n\u0131n yaralar\u0131nda ise, 2-3 kez yemekten 30-40 dakika \u00f6nce, 1 \u00e7ay ka\u015f\u0131\u011f\u0131 i\u00e7ilir. Rahim yaralar\u0131n\u0131n tedavisinde, yuvarlanm\u0131\u015f gazl\u0131 bez, \u00e7\u0131\u00e7\u0131rgan ya\u011f\u0131nda (5\u201310\u00a0mg) \u0131slat\u0131l\u0131r ve rahim a\u011fz\u0131ndaki yaraya yap\u0131\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r. Her g\u00fcn de\u011fi\u015ftirilmelidir. Kolpit tedavide 10-15; endoservisittet ve rahim a\u011fz\u0131 erozyonunda 8-12 kez i\u015flem uygulan\u0131r. Gerekti\u011finde 4-6 hafta dinlendikten sonra tedaviye devam edilebilir. \u00c7\u0131\u00e7\u0131rgan\u0131n yemi\u015fi, polivitaminli bir maddedir. Ondan ayr\u0131ca re\u00e7el, j\u00f6le, \u015farap haz\u0131rlan\u0131r.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n Avrupa floras\u0131 Hippophae \n Pakistan floras\u0131 Hippophae \n \u00c7in floras\u0131 Hippophae t\u00fcrler listesi \n Nevada \u00dcniversitesi veri dosyas\u0131 Hippophae\n\nrhamnoides\nMeyve\nDioik bitkiler\nCarl Linnaeus taraf\u0131ndan adland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f taksonlar", "\u00c7i\u011fdem Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131 (29 Ocak 1940 - 2 Mart 2017), T\u00fcrk bilim insan\u0131, psikolog.\n\nT\u00fcrkiye'de sosyal psikolojiye \u00e7ok b\u00fcy\u00fck katk\u0131lar yapm\u0131\u015f ve uluslararas\u0131 psikoloji d\u00fcnyas\u0131n\u0131n \u00f6nemli isimleri aras\u0131na girmi\u015f bir bilim insan\u0131d\u0131r.\n\nAra\u015ft\u0131rmalar\u0131nda, insan geli\u015fimi ve aile aras\u0131ndaki etkile\u015fimi k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla incelemi\u015f; geli\u015ftirdi\u011fi k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 benlik ve aile modeli ile ana ak\u0131m psikolojide kabul g\u00f6ren iki temel aile modeline alternatif \u00fc\u00e7\u00fcnc\u00fc bir model sunmu\u015ftur ve bu modeli psikoloji d\u00fcnyas\u0131nda kabul g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr. Okul \u00f6ncesi e\u011fitim ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 ile de tan\u0131nan Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, Anne \u00c7ocuk E\u011fitim Vakf\u0131'nda (A\u00c7EV) ana-\u00e7ocuk odakl\u0131 e\u011fitim projeleri uygulad\u0131.\n\nHayat\u0131\n1940 y\u0131l\u0131nda \u0130stanbul'da do\u011fdu. 1959'da Amerikan K\u0131z Koleji'nden mezun olan \u00c7i\u011fdem Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, Massachusetts'teki Wellesley College'de, psikoloji alan\u0131nda lisans e\u011fitimi ald\u0131 ve 1961 y\u0131l\u0131nda mezun oldu. Lisans\u00fcst\u00fc \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na klinik alan\u0131nda ba\u015flad\u0131ysa da bireysel y\u00f6nelimli klinik psikoloji bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131n\u0131 reddederek k\u00fclt\u00fcrel etkenlerle sosyal ba\u011flam \u00fczerinde konular\u0131 ele alabilece\u011fi sosyal psikolojiye y\u00f6neldi. Doktora tezini 1967 y\u0131l\u0131nda Berkeley'deki Kaliforniya \u00dcniversitesi'nde sosyal psikoloji alan\u0131nda verdi.\n\nKaliforniya'da bulundu\u011fu d\u00f6nemde O\u011fuz Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131 ile evlendi. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 otoriter ki\u015filik ve psikolojik etkileri \u00fczerine yo\u011funla\u015ft\u0131. Babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine ailesinin e\u011fitim kurumunu \u00e7al\u0131\u015ft\u0131rmada annesine yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in T\u00fcrkiye'ye d\u00f6nd\u00fc. 1969-1973 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda Orta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi'nin, 1973-1995 y\u0131llar\u0131nda Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi'nin psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fcnde g\u00f6rev yapt\u0131. 1972-1982 aras\u0131nda Bo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi'nde Psikoloji b\u00f6l\u00fcm\u00fc ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlendi. 1995 y\u0131l\u0131nda Ko\u00e7 \u00dcniversitesi'ne ge\u00e7ti; Ko\u00e7 \u00dcniversitesi Fen, \u0130nsani Bilimler ve Edebiyat Fak\u00fcltesi dekanl\u0131\u011f\u0131 (1998-2001) ve ayn\u0131 Fak\u00fcltede Y\u00f6netim Kurulu \u00fcyeli\u011fi yapt\u0131. \u00c7e\u015fitli d\u00f6nemlerde Duke, Columbia, Harvard ve Kaliforniya-Berkeley \u00fcniversitelerinde de misafir \u00f6\u011fretim \u00fcyesi olarak ders verdi.\n\nKa\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, 1975 y\u0131l\u0131nda dokuz \u00fclkeyi kapsayan \u00c7ocu\u011fun De\u011feri Ara\u015ft\u0131rmas\u0131'n\u0131n (\u00c7DA) T\u00fcrkiye'de \u00fclke \u00e7ap\u0131nda y\u00fcr\u00fctm\u00fc\u015ft\u00fcr. \u00c7ocu\u011fun aile i\u00e7in ta\u015f\u0131d\u0131\u011f\u0131 anlam, \u00e7ocu\u011fa atfedilen de\u011ferler, ailelerin neden \u00e7ocuk sahibi olduklar\u0131 gibi sorular\u0131n yan\u0131tlar\u0131n\u0131n aranmas\u0131n\u0131n hedefleyen bu \u00e7al\u0131\u015fma sonucunda 1980 y\u0131l\u0131nda \u00c7ocu\u011fu De\u011feri adl\u0131 eseriyle Sedat Simavi Sosyal Bilimler \u00d6d\u00fcl\u00fc'ne de\u011fer g\u00f6r\u00fcld\u00fc. Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131'n\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirdi\u011fi ilk T\u00fcrkiye \u00c7DA'n\u0131n temel bulgusu, sosyoekonomik geli\u015fme ve \u00f6zellikle artan e\u011fitim seviyesiyle birlikte \u00e7ocuklar\u0131n ekonomik/faydac\u0131l de\u011ferinin d\u00fc\u015fm\u00fc\u015f, psikolojik de\u011ferinin ise y\u00fckselmi\u015f oldu\u011fu idi. 2003 y\u0131l\u0131nda bu \u00e7al\u0131\u015fmay\u0131 g\u00fcncelleyen Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, 30 y\u0131l i\u00e7inde \u00e7ocu\u011fa atfedilen de\u011ferlerde ortaya \u00e7\u0131kan ku\u015faklararas\u0131 farkl\u0131l\u0131klar\u0131 belirledi ve bu yeni ara\u015ft\u0131rma sayesinde T\u00fcrkiye\u2019nin aile yap\u0131s\u0131ndaki de\u011fi\u015fimlere ayna tuttu.\n\nAra\u015ft\u0131rmalar\u0131nda, insan geli\u015fimi ve aile aras\u0131ndaki etkile\u015fimi k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 bir bak\u0131\u015f a\u00e7\u0131s\u0131yla inceledi. Geli\u015ftirdi\u011fi k\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 benlik ve aile modeli ile psikolojide ABD egemenli\u011fine kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. 1982 y\u0131l\u0131nda T\u00fcrk Erken Destek Program\u0131'n\u0131 geli\u015ftirmeye ba\u015flad\u0131; bu program ile sosyoekonomik olarak dezavantajl\u0131 \u00e7ocuklara yard\u0131m etmek i\u00e7in \u00e7al\u0131\u015ft\u0131.\n\n1993 y\u0131l\u0131nda kurulan Anne \u00c7ocuk E\u011fitim Vakf\u0131'n\u0131n (A\u00c7EV) kurucular\u0131ndan olan Ka\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, bu vak\u0131fta erken \u00e7ocukluk e\u011fitimi ve yeti\u015fkin e\u011fitimi alanlar\u0131nda bilimsel temele dayal\u0131 programlar geli\u015ftirmi\u015ftir. 1993 y\u0131l\u0131nda kurulan T\u00fcrkiye Bilimler Akademisi'nin de kurucu \u00fcyesidir.\n\nKa\u011f\u0131t\u00e7\u0131ba\u015f\u0131, T\u00fcrkiye'de ve geli\u015fmekte olan \u00fclkelerde \u00e7ocuk geli\u015fimi ile ilgili konularda UNICEF dan\u0131\u015fmanl\u0131\u011f\u0131 yapt\u0131; 1996-2000 y\u0131llar\u0131nda Uluslararas\u0131 Psikoloji Bilimi Birli\u011fi'nin yard\u0131mc\u0131 ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131n\u0131 y\u00fcr\u00fctt\u00fc. UNESCO'ya ba\u011fl\u0131 Uluslararas\u0131 Sosyal Bilim Konseyi\u2019nde (ISSC) ba\u015fkan yard\u0131mc\u0131l\u0131\u011f\u0131, Uluslararas\u0131 K\u00fclt\u00fcrler Aras\u0131 Psikoloji Derne\u011fi\u2019nin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131 g\u00f6revlerinde bulundu.\n\nT\u00fcrk\u00e7e ve \u0130ngilizce olarak kaleme ald\u0131\u011f\u0131, \u00e7e\u015fitli bilimsel dergi ve kitaplarda yay\u0131nlanan 200'e yak\u0131n makalesi vard\u0131r ve toplam 28 kitaba yazarl\u0131k yapm\u0131\u015ft\u0131r. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131, aile, ana-babal\u0131k, erken \u00e7ocukluk d\u00f6nemi ve k\u00fclt\u00fcrel ba\u011flamda insan geli\u015fimi \u00fczerine kuramsal ve uygulamal\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar\u0131 kapsamaktad\u0131r. 2007 y\u0131l\u0131nda de\u011fi\u015fen aile modelleri ve bu modellerin insan geli\u015fimine etkileri \u00fczerinde durdu\u011fu ve farkl\u0131 k\u00fclt\u00fcrlerin yans\u0131malar\u0131n\u0131 de\u011ferlendirdi\u011fi \"Families Across Cultures: a 30-Nation Psychological Study\u201d adl\u0131 kitab\u0131, Amerikan Psikoloji Kurulu\u015fu taraf\u0131ndan y\u0131l\u0131n en ba\u015far\u0131l\u0131 psikoloji kitab\u0131na verilen Ursula Gielen Global Psikoloji Kitab\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc'ne lay\u0131k g\u00f6r\u00fcld\u00fc.\n\n2 Mart 2017 g\u00fcn\u00fc sabaha kar\u015f\u0131 hayat\u0131n\u0131 kaybetmi\u015ftir.\n\n\u00d6d\u00fclleri \n\n Avrupa Geli\u015fim Psikoloji Kurulu\u015fu 2007 William T. Preyer \u0130nsan Geli\u015fimi \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131nda M\u00fckemmellik \u00d6d\u00fcl\u00fc.\n Ursula Gielen Global Psikoloji Kitab\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc, \"Families Across Cultures: A 30-Nation Psychological Study\u201d adl\u0131 kitab\u0131 ile (2007)\n The Academy of SciencesfortheDeveloping World \u201cTWAS \u00fcyeli\u011fi\u201d (2006)\n Hollanda \u0130leri Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc \u00dcyeli\u011fi (2005)\n Uluslararas\u0131 Uygulamal\u0131 Psikoloji Kurulu\u015fu \u201cPsikoloji Biliminin Uluslar aras\u0131 Geli\u015fimine Katk\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201d (1998)\n K\u00fclt\u00fcrleraras\u0131 Psikoloji Kurulu\u015fu Onur \u00dcyeli\u011fi (1998)\n WellesleyCollege Mezunlar Ba\u015far\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc (1997)\n Mustafa Parlar Bilim \u00d6d\u00fcl\u00fc (1996)\n Hollanda \u0130leri Ara\u015ft\u0131rmalar Enstit\u00fcs\u00fc \u00d6d\u00fcl\u00fc (1993\u201394)\n Amerikan Psikoloji Kurulu\u015fu \u201cUluslar aras\u0131 Psikolojinin Geli\u015fmesine Se\u00e7kin Katk\u0131 \u00d6d\u00fcl\u00fc\u201d (1993)\n Phi Beta \u2013 Kapa (1985).\nFulbright \u00d6d\u00fcl\u00fc (1983-84)\nSedat Simavi Sosyal Bilimler \u00d6d\u00fcl\u00fc (1980)\n\nKaynak\u00e7a \n\n1940 do\u011fumlular\n2017 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\nT\u00fcrk psikologlar\n\u0130stanbul do\u011fumlu bilim insanlar\u0131\nRobert Lisesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nWellesley Kolejinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nSedat Simavi \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nKo\u00e7 \u00dcniversitesi Fen, \u0130nsani Bilimler ve Edebiyat Fak\u00fcltesi dekanlar\u0131\nSosyal psikologlar\nOrta Do\u011fu Teknik \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nBo\u011fazi\u00e7i \u00dcniversitesi \u00f6\u011fretim \u00fcyeleri\nT\u00dcB\u0130TAK Bilim \u00d6d\u00fcl\u00fc sahipleri\nHasdal Mezarl\u0131\u011f\u0131'na defnedilenler\n\u0130stanbul do\u011fumlu akademisyenler", "{{Yerle\u015fim bilgi kutusu\n | ad = San Francisco, Kaliforniya\n | yerli_ad = \n | resmi_ad = City and County of San FranciscoSan Francisco \u015eehri ve Kontlu\u011fu\n | di\u011fer_ad = \n | takma_ad = K\u00f6rfezde \u015eehir, S.F., Frisco, Bat\u0131n\u0131n Paris'i \n | yerle\u015fim_t\u00fcr\u00fc = \u015eehir ve County\n | slogan = \"Oro en Paz, Fierro en Guerra\"\"Bar\u0131\u015fta Alt\u0131n; Sava\u015fta Demir\"\n | g\u00f6r\u00fcnt\u00fc = San Francisco California Montage.jpg\n | g\u00f6r\u00fcnt\u00fc_boyutu = 270px\n | g\u00f6r\u00fcnt\u00fc_a\u00e7\u0131klamas\u0131= San Francisco g\u00f6r\u00fcnt\u00fcler montaj\u0131 \n | harita = California county map (San Francisco County enlarged).svg\n | harita_boyutu = 200px\n | harita_a\u00e7\u0131klamas\u0131 = San Francisco Kontlu\u011fu'nun Kaliforniya i\u00e7indeki konumu.\n | raptiye_harita = USA\n | raptiye_harita_alternatif = Usa edcp location map.svg\n | raptiye_harita_a\u00e7\u0131klamas\u0131 = San Francisco'nun ABD'deki konumu. \n | bayrak = Flag of San Francisco.svg\n | bayrak_boyutu = 100px\n | damga = Seal of San Francisco.svg\n | damga_boyutu = 75\n | arma = \n | arma_boyutu = \n | altb\u00f6l\u00fcm_t\u00fcr\u00fc = \u00dclke\n | altb\u00f6l\u00fcm_ad\u0131 = ABD\n | altb\u00f6l\u00fcm_t\u00fcr\u00fc2 = Eyalet\n | altb\u00f6l\u00fcm_ad\u01312 = Kaliforniya\n | altb\u00f6l\u00fcm_t\u00fcr\u00fc3 = Konsolide Sehir ve Kontluk\n | altb\u00f6l\u00fcm_ad\u01313 = San Francisco Sehri ve County\n | altb\u00f6l\u00fcm_t\u00fcr\u00fc4 =\n | altb\u00f6l\u00fcm_ad\u01314 =\n | kurulu\u015f_s\u0131fat\u0131 = Assisili Francesco ad\u0131na \n | kurulu\u015f_tarihi = Kurulma:29 Haziran 1776\u015eehir olma:15 Nisan 1850[\n\nSan Francisco () (resmi ad\u0131yla City and County of San Francisco), Amerika Birle\u015fik Devletleri'nin Kaliforniya eyaletinin kuzeyindeki San Francisco K\u00f6rfezi B\u00f6lgesi'nin en \u00f6nemli k\u00fclt\u00fcrel, ticari ve finansal merkezi.\n\n\u015eehir, San Francisco Yar\u0131madas\u0131'n\u0131n kuzeyine kurulmu\u015ftur. \u015eehrin bat\u0131s\u0131nda B\u00fcy\u00fck Okyanus, kuzey ve do\u011fusunda ise San Francisco K\u00f6rfezi bulunur. Kaliforniya'da idari bak\u0131mdan San Francisco Konsololide Edilmi\u015f \u015eehir ve Kontlu\u011fu niteli\u011fini ta\u015f\u0131yan tek \u015fehirsel yerel idare birimidir. Bu idari b\u00f6lgenin y\u00fcz\u00f6l\u00e7\u00fcm\u00fc resmen 600,6\u00a0km2 olup bunun %79,79'u su alan\u0131 ve San Francisco Yar\u0131madas\u0131'n\u0131n kuzeyinde bulunan 121,4\u00a0km2'si ise kara alan\u0131d\u0131r.\n\n1776 y\u0131l\u0131nda \u0130spanyollar, bug\u00fcn Golden Gate K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'n\u00fcn bulundu\u011fu yere bir kale ve ad\u0131 Assisili Francesco ile an\u0131lan bir Hristiyan misyonerlik binas\u0131 yapt\u0131. 1848'de ba\u015flayan Kaliforniya Alt\u0131na H\u00fccum d\u00f6neminde \u015fehir \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde b\u00fcy\u00fcd\u00fc ve k\u0131sa s\u00fcrede Bat\u0131 K\u0131y\u0131s\u0131'n\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u015fehri konumuna ula\u015ft\u0131. San Francisco 1906 y\u0131l\u0131nda meydana gelen y\u0131k\u0131c\u0131 deprem ve yang\u0131nlarla adeta yok oldu, fakat k\u0131sa s\u00fcrede tekrar in\u015fa edildi. II. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 boyunca San Francisco Pasifik Cephesi'ne \u00e7ok say\u0131da asker g\u00f6ndermi\u015ftir. Sava\u015ftan sonra; g\u00f6revdeki askerlerin d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fc, b\u00fcy\u00fck g\u00f6\u00e7 dalgas\u0131, b\u00f6lgedeki liberalcilik ak\u0131m\u0131 ve di\u011fer fakt\u00f6rlerle \u015fehir h\u0131zla b\u00fcy\u00fcm\u00fc\u015ft\u00fcr. Geli\u015fen hippi ak\u0131m\u0131, gay haklar\u0131 hareketi ile San Francisco, Birle\u015fik Devletler i\u00e7erisinde liberalizmin adeta kalesi durumuna gelmi\u015ftir.\n\nG\u00fcn\u00fcm\u00fczde San Francisco bir uluslararas\u0131 finans, ula\u015f\u0131m ve k\u00fclt\u00fcr merkezidir. \u015eehir ayr\u0131ca yaz sisleri, dik kayalar\u0131, ilgin\u00e7 tramvay sistemi, \u00c7in mahalleleri ve i\u00e7lerinde Golden Gate K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'n\u00fc de bulunduran modern ve Viktorya Mimarisi ile pop\u00fcler bir turizm merkezidir.\n\nSan Francisco d\u00fcnyan\u0131n cinsel k\u00f6lelik merkezlerinden biridir.\n\nTarih \n\nSan Francisco \u015fehrine ait en eski yerle\u015fim ile ilgili arkeolojik kan\u0131tlar, ilk yerle\u015fimin M\u00d6 3000 y\u0131l\u0131nda yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Ohlone yerlileri b\u00f6lgeyi Kuzey Kaliforniya'y\u0131 6. y\u00fczy\u0131l civar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015flerdir. Bu kabilelerin bulundu\u011fu b\u00f6lgelere, 16. y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015f\u0131ndan itibaren \u0130spanya taraf\u0131ndan g\u00f6z dikildi. B\u00f6ylece b\u00f6lge halk\u0131 1769'a kadar Avrupal\u0131larla g\u00f6receli olarak ili\u015fkilerde bulundular. 1769'dan itibaren Gaspar de Portola'n\u0131n liderli\u011fini \u00fcstlendi\u011fi bir grup Yukar\u0131 Kaliforniya'y\u0131 s\u00f6m\u00fcrgele\u015ftirmek i\u00e7in bir tak\u0131m ke\u015fiflerde bulundular ve San Francisco K\u00f6rfez B\u00f6lgesi'nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6\u011frendiler. Yedi y\u0131l sonra, 1776'da, Juan Bautista de Anza taraf\u0131ndan y\u00f6netilen bir grup ke\u015fif\u00e7i, daha sonralar\u0131 Jos\u00e9 Joaquin Moraga taraf\u0131ndan kurulacak olan San Francisco Garnizonu i\u00e7in arazi belirlediler. Ayn\u0131 y\u0131l, Fransisken misyoneri Francisco Pal\u00f3u, Assisili Francesco Misyonerlik Binas\u0131'n\u0131 (Mission Dolores) kurdu. Ohlone yerlilerinden bir kabile olan ve b\u00f6lgede \u00e7ok say\u0131da yerle\u015fim yeri bulunan Yelamular b\u00f6lgedeki misyonerlik faaliyetleri ile Katolik mezhebine ge\u00e7mi\u015ftir.\n\nB\u00f6lge, 1821'de \u0130spanya'dan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 kazanarak Meksika'n\u0131n bir par\u00e7as\u0131 haline geldi. Meksika y\u00f6netimi alt\u0131ndaki b\u00f6lgede misyonerlik faaliyetleri kademeli olarak azalt\u0131ld\u0131 ve b\u00f6lge \u00f6zelle\u015ftirildi. 1835'te \u0130ngiliz William Richardson b\u00f6lgenin ilk ba\u011f\u0131ms\u0131z \u00e7iftli\u011fini Portsmouth Meydan\u0131 civar\u0131na kurdu. . Richardson, b\u00f6lgenin belediye ba\u015fkan\u0131 Francisco de Haro ile b\u00f6lgenin planlamas\u0131n\u0131 yapt\u0131 ve b\u00f6lgeyi Yerba Buena ad\u0131yla Amerikan yerle\u015fimcilerine a\u00e7t\u0131. Komodor John D. Sloat, Meksika-Amerika Sava\u015f\u0131 sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda, 7 Temmuz 1846'da Kaliforniya'y\u0131 Birle\u015fik Devletler'e katmak istedi ve Y\u00fczba\u015f\u0131 John B. Montgomery bu amaca iki g\u00fcn sonra ula\u015ft\u0131. Yerba Buena ad\u0131 ertesi y\u0131l San Francisco olarak de\u011fi\u015ftirildi ve Meksika b\u00f6lgeyi sava\u015f sonunda resmi olarak Birle\u015fik Devletler'e terk etti. San Francisco tersane ve liman a\u00e7\u0131s\u0131ndan bir cazibe merkezi olmas\u0131na ra\u011fmen zorlu co\u011frafyas\u0131 ile hala k\u00fc\u00e7\u00fck bir yerle\u015fim merkeziydi.\n\nKaliforniya Alt\u0131na H\u00fccumu bir sel gibi alt\u0131n aray\u0131c\u0131lar\u0131n\u0131 b\u00f6lgeye \u00e7ekti. Alt\u0131n aray\u0131c\u0131lar\u0131 San Francisco'dan, \u015fehrin h\u0131s\u0131m \u015fehri Benicia'ya kadar biriktiler. B\u00f6lgenin \u00e7ok say\u0131da insan \u00e7ekmesiyle 1848'de 1.000 civar\u0131 olan n\u00fcfus 1849'da 25.000'e ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131. Zenginlik vaadi o kadar b\u00fcy\u00fckt\u00fc ki San Francisco liman\u0131na ula\u015fan gemi tayfalar\u0131, limana gelir gelmez gemilerini y\u00fcz\u00fcst\u00fc b\u0131rakarak h\u0131zla limandan uzakla\u015f\u0131yor; alt\u0131n aramaya koyuluyorlard\u0131. Kaliforniya k\u0131sa s\u00fcrede imtiyazl\u0131 eyalet oldu ve Birle\u015fik Devletler Ordusu San Francisco K\u00f6rfezi'nin g\u00fcvenli\u011fini sa\u011flamak amac\u0131yla Golden Gate b\u00f6lgesinde Fort Point Kalesini ve Alcatraz Adas\u0131'na bir hisar kurdu. B\u00f6lgede g\u00fcm\u00fc\u015f\u00fcn bulunmas\u0131 ile n\u00fcfus inan\u0131lmaz derecede artt\u0131. S\u00fcrekli \u015fehre gelen madenciler ile \u015fehir geni\u015f bir alana yay\u0131ld\u0131. Kanunsuzluk yayg\u0131n hale geldi ve \u015fehrin Barbary Coast k\u0131sm\u0131 cinayet, fuhu\u015f ve kumar\u0131yla k\u00f6t\u00fc bir nam sald\u0131.\n\nGiri\u015fimciler, Alt\u0131na H\u00fccum'dan kaynaklanan zenginliklerini kullanmak istediler. Bu giri\u015fimler i\u00e7inde ilk kazananlar ilk fark edileni 1852'de kurulan Wells Fargo olmak \u00fczere bankac\u0131l\u0131k sekt\u00f6r\u00fc ve demiryolu sekt\u00f6r\u00fcyd\u00fc. San Francisco Liman\u0131'n\u0131n geli\u015fmesi ile \u015fehir bir ticaret merkezi haline geldi. B\u00f6lge halk\u0131n\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na cevap vermek ad\u0131na bir\u00e7ok firma a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Bunlardan baz\u0131lar\u0131 Levi Strauss'in kurdu\u011fu kuma\u015f mam\u00fclleri ticarethanesi ve Domingo Ghirardelli'nin kurdu\u011fu \u00e7ikolata fabrikas\u0131d\u0131r. \u015eehre yeni g\u00f6\u00e7 eden i\u015f\u00e7iler, \u015fehrin \u00e7ok dilli olmas\u0131na neden oldu. Demiryollar\u0131nda \u00e7al\u0131\u015fan \u00c7inliler, \u00c7in Mahallesi'ni kurdular. \u0130lk tramvay 1873 y\u0131l\u0131nda Clay Street'te faaliyete ge\u00e7mi\u015ftir. \u015eehirdeki Viktorya evleri bu d\u00f6nemde \u015feklini almaya ba\u015flam\u0131\u015f ve \u015fehrin sivil liderlerinin b\u00f6lgeye bir park a\u00e7\u0131lmas\u0131 ile ilgili kampanyalar\u0131, Golden Gate Park\u0131'n\u0131n planlanmas\u0131 ile sonu\u00e7lam\u0131\u015ft\u0131r. San Franciscolular nitelikli okullar, kiliseler, tiyatrolar gibi sosyal ya\u015fam binalar\u0131 in\u015fa etmi\u015flerdir. Sonraki y\u00fczy\u0131lda; San Francisco, dikkat \u00e7ekici stili, g\u00f6rkemli otelleri ve Nob Hill'deki g\u00f6steri\u015fli k\u00f6\u015fkleri ile bilinir oldu.\n\n18 Nisan 1906'da saat 5.12 sular\u0131nda, b\u00fcy\u00fck bir deprem San Francisco'yu ve Kuzey Kaliforniya'y\u0131 vurdu. Bir\u00e7ok binan\u0131n sars\u0131nt\u0131dan y\u0131k\u0131lmas\u0131yla birlikte, gaz hatlar\u0131ndaki kopmalar yang\u0131na sebep oldu. Yang\u0131n \u015fehre yay\u0131ld\u0131 ve birka\u00e7 g\u00fcn kontrol alt\u0131na al\u0131namad\u0131. Su \u015febekesinin servis d\u0131\u015f\u0131 kalmas\u0131yla beraber; askeri birimler yang\u0131n\u0131 frenlemek ad\u0131na bir yang\u0131n \u00f6nleme \u015feridi olu\u015fturmaya karar verdiler ve dinamitle baz\u0131 binalar\u0131 patlatt\u0131lar. San Francisco'nun \u00f6z\u00fcn\u00fc de olu\u015fturan \u015fehir merkezi de dahil olmak \u00fczere kentin d\u00f6rtte \u00fc\u00e7\u00fc k\u00fcle d\u00f6nd\u00fc. Yay\u0131mlanan raporda 498 ki\u015finin ya\u015fam\u0131n\u0131 yitirdi\u011fini a\u00e7\u0131klansa da, g\u00fcn\u00fcm\u00fcz tahminleri bu say\u0131n\u0131n 3000'den fazla oldu\u011funu g\u00f6steriyor. \u015eehrin o g\u00fcnk\u00fc n\u00fcfusu olan 400.000 ki\u015finin yar\u0131s\u0131ndan fazlas\u0131 da evsiz kalm\u0131\u015ft\u0131r. Evsizler ge\u00e7ici olarak Golden Gate Park\u0131'na, sahile ve bir\u00e7ok yere ge\u00e7ici \u00e7ad\u0131rlar kurmu\u015flard\u0131r. Bir\u00e7ok insan b\u00f6lgeyi terk ederek Do\u011fu K\u00f6rfezi'ne g\u00f6\u00e7 etmi\u015ftir.\n\nY\u0131k\u0131lan \u015fehir \u00e7ok h\u0131zl\u0131 bir \u015fekilde yeniden in\u015fa edildi. San Franciscolular, \u015fehri en k\u0131sa s\u00fcrede yeniden in\u015fa etmeyi, \u015fehrin tamam\u0131n\u0131 kare \u015feklinde dizayn etmeye tercih ettiler. Amadeo Giannini'nin daha sonra Amerika Bankas\u0131 ad\u0131n\u0131 alacak olan \u0130talya Bankas\u0131 ge\u00e7im kayna\u011f\u0131 yok olmu\u015f insanlara kredi verdi. Nob Hill'de y\u0131k\u0131lan k\u00f6\u015fklerin yerine b\u00fcy\u00fck oteller in\u015fa edildi. Belediye Binas\u0131 yeniden yerinde y\u00fckseldi ve \u015fehir Panama Kanal\u0131'n\u0131n a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 g\u00fcn 1915'te yeniden do\u011fumunu kutlad\u0131.\n\nTakip eden y\u0131llarda \u015fehir finansal bir merkez olma durumunu sa\u011flamla\u015ft\u0131rd\u0131; 1929 D\u00fcnya Ekonomik Bunal\u0131m\u0131 ger\u00e7ekle\u015fti\u011finde hi\u00e7bir San Francisco men\u015feli banka batmad\u0131. Ger\u00e7ekten de kriz San Francisco'yu te\u011fet ge\u00e7mi\u015fti. Krizin tepe noktas\u0131nda dahi San Francisco, iki devasa m\u00fchendislik projesini; San Francisco \u2013 Oakland K\u00f6rfez K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'n\u00fc ve Golden Gate K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'n\u00fc s\u0131ras\u0131yla 1936 ve 1937 y\u0131llar\u0131nda bitirmi\u015fti. Bu periyotta daha \u00f6nceleri askeri ama\u00e7la kullan\u0131lan Alcatraz, y\u00fcksek derecede su\u00e7 i\u015fleyen Al Capone gibi mahk\u00fbmlara ev sahipli\u011fi yapan bir cezaevine d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. San Francisco yeniden kazand\u0131\u011f\u0131 azametini D\u00fcnya Fuar\u0131'n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirerek g\u00f6stermi\u015ftir.\n\nII. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 boyunca San Francisco Tersanesi Pasifik Cephesi'ne yap\u0131lan operasyonlar i\u00e7in merkez konumuna geldi. Sava\u015f y\u00fcz\u00fcnden bir\u00e7ok insan askere al\u0131nd\u0131. Sava\u015f sonras\u0131nda g\u00f6reve gidenler geri d\u00f6nd\u00fc ve bunlar\u0131n yerine \u00e7al\u0131\u015fmaya gelenlerin \u00e7o\u011fu \u015fehirde kalmay\u0131 tercih ettiler. Birle\u015fmi\u015f Milletler kurulu\u015f belgesi olan Birle\u015fmi\u015f Milletler S\u00f6zle\u015fmesi 1945 y\u0131l\u0131nda Konferans bu kentte imzaland\u0131. Yine Japonya ile sava\u015f\u0131 bitiren antla\u015fmas\u0131 da 1951 y\u0131l\u0131nda bu kentte imzalanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n1950'ler ve 60'larda, kentsel d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm projesiyle \u00f6zellikle \u015fehrin bat\u0131 taraf\u0131nda geni\u015f bir y\u0131k\u0131m ve yeniden in\u015fa ger\u00e7ekle\u015fti. Daha \u00f6nceleri vatanda\u015flar taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131k\u0131lan ve yap\u0131m\u0131 durdurulan \u00e7evre yolu projeleri hayata ge\u00e7irildi. 1972 y\u0131l\u0131nda Transamerica Piramidi yap\u0131ld\u0131 ve 1980'lerdeki Manhattanl\u0131la\u015fma ile \u015fehir merkezi b\u00f6lgelerinde y\u00fcksek yap\u0131l\u0131 g\u00f6kdelenler y\u00fckseldi. B\u00f6lgedeki liman aktiviteleri Oakland'a kayd\u0131 ve \u015fehir turizme d\u00f6nd\u00fc. Turizm \u015fehir ekonomisinin en \u00f6nemli gelir kalemi oldu. Banliy\u00f6lerdeki h\u0131zl\u0131 b\u00fcy\u00fcme ile San Francisco b\u00fcy\u00fck bir demografik de\u011fi\u015fime u\u011frad\u0131. \u015eehirdeki en b\u00fcy\u00fck grup olan beyaz n\u00fcfus \u015fehri terk etti ve Amerika Birle\u015fik Devletleri'ne Asya ve Latin Amerika'dan yeni g\u00f6\u00e7 eden insanlar \u015fehrin en b\u00fcy\u00fck n\u00fcfus grubunu olu\u015fturdular. Bu s\u00fcre\u00e7te San Francisco kar\u015f\u0131t k\u00fclt\u00fcrlerin kav\u015fa\u011f\u0131 konumuna geldi. 1950'lerde Beat Ku\u015fa\u011f\u0131 San Francisco R\u00f6nesans\u0131'n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirdiler ve North Beach semtine yerle\u015ftiler. 1960'lar boyunca Hippiler Haight-Ashbury'de topland\u0131lar ve 1967'de Summer of Love'da doruk noktalar\u0131na ula\u015ft\u0131lar. 1970'lerde \u015fehir gay haklar\u0131 hareketinin merkezi konumuna geldi. The Castro kent b\u00f6lgesi, gay belediyesi haline geldi.\n\n1989 Loma Prieta depremi, K\u00f6rfez B\u00f6lgesi'nde y\u0131k\u0131ma ve ya\u015fam kay\u0131plar\u0131na neden oldu. Deprem San Francisco'da \u00f6zellikle Marina ve South of Market b\u00f6lgelerindeki binalarda hasara neden oldu. Embarcadero \u00c7evre yolu ve Merkezi \u00c7evre yolu \u00e7\u00f6k\u00fcnt\u00fclere u\u011frad\u0131. B\u00fct\u00fcn bunlar; \u015fehrin tarihi b\u00f6lgelerini \u0131slah etmesine neden oldu.\n\n1990'lar\u0131n sonuna kadar olan s\u00fcre\u00e7te internet teknolojisinin geli\u015fmesi yeni bir i\u015f sahas\u0131n\u0131n olu\u015fmas\u0131na ve bir\u00e7ok yeni \u015firketin a\u00e7\u0131lmas\u0131na vesile oldu. Yat\u0131r\u0131mc\u0131lar\u0131n ve bilgisayar m\u00fchendislerinin, daha sonra sat\u0131\u015f ve pazarlama uzmanlar\u0131n\u0131n \u015fehre g\u00f6\u00e7\u00fc ile sosyal manzara de\u011fi\u015fti. \u015eehrin fakir b\u00f6lgeleri h\u0131zla zenginle\u015fti. 2001 y\u0131l\u0131nda geli\u015fen olumsuz olaylarla, kurulmu\u015f bir\u00e7ok \u015firket batt\u0131 ve bu \u015firketin elemanlar\u0131 \u015fehri terk etti. Buna kar\u015f\u0131n y\u00fcksek teknoloji ve yat\u0131r\u0131mc\u0131l\u0131k, San Francisco ekonomisinin dayanak noktas\u0131n\u0131 olu\u015fturmaya devam etmektedir.\n\nDemografi \n\nSan Francisco konsolide \u015fehir ve kontlu\u011fu s\u0131n\u0131rlar\u0131 i\u00e7inde bulunan toplam n\u00fcfus (2013 N\u00fcfus Tahmini itibar\u0131yla) 825.111 ki\u015fi olup b\u00f6ylece bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7indeki n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu 6.800 ki\u015fi/km2 olmaktad\u0131r. B\u00f6ylece bu s\u0131n\u0131rlar i\u00e7inde San Francisco, Kaliforniya eyaleti i\u00e7inde bulunan (200.000'den daha fazla n\u00fcfuslu olarak tan\u0131mlanan) b\u00fcy\u00fck \u015fehirlerden en yo\u011fun n\u00fcfuslu olan\u0131d\u0131r ve New York \u015eehrinden sonra t\u00fcm ABD'de ikinci s\u0131rada n\u00fcfus yo\u011funlu\u011fu olan b\u00fcy\u00fck \u015fehir olmaktad\u0131r. N\u00fcfus say\u0131s\u0131na g\u00f6re ise San Francisco Kaliforniya eyaletinde (Los Angeles, San Diego ve San Jose'den sonra) d\u00f6rd\u00fcnc\u00fc s\u0131rada ve t\u00fcm ABD \u015fehirleri i\u00e7inde ise 15. kalabal\u0131k \u015fehir s\u0131ras\u0131nda olmaktad\u0131r. \u015eehir ile varo\u015flar\u0131 ile birlikte olu\u015fan \"\u015eehirle\u015fmi\u015f B\u00fcy\u00fck San Francisco\" n\u00fcfusu 3.273.190 ki\u015fi ve \"ABD N\u00fcfus Say\u0131m B\u00fcrosu\"'nun metropoliten b\u00f6lge tan\u0131mlamas\u0131na g\u00f6re 9.128\u00a0km2 y\u00fczey alanl\u0131 \"San Francisco Metropoliten B\u00f6lgesi\"'nin n\u00fcfusu yakla\u015f\u0131k 4.335.391 ki\u015fi oldu\u011fu tahmin edilmi\u015ftir. Bunlardan daha b\u00fcy\u00fck \"San Francisco K\u00f6rfezi B\u00f6lgesi Birle\u015fik \u0130statistik B\u00f6lgesi\" veya \"San Jose-San Francisco-Oakland\" b\u00f6lgesinin n\u00fcfusunun ise yakla\u015f\u0131k 8.4 milyon ki\u015fi oldu\u011fu bildirilmektedir.\n\nSemtler \n\nSan Francisco Golden Gate K\u00f6pr\u00fcs\u00fc'n\u00fc haritan\u0131z\u0131n tepesine ald\u0131\u011f\u0131n\u0131zda kar\u015f\u0131n\u0131za asl\u0131nda son derece d\u00fczg\u00fcn yap\u0131lanm\u0131\u015f bir \u015fehir \u00e7\u0131kacakt\u0131r. Do\u011fusunda Golden Gate\u2019e gidene dek bir\u00e7ok Pier (r\u0131ht\u0131m), k\u00f6pr\u00fc giri\u015finin bat\u0131s\u0131nda ise Pasifik\u2019in en g\u00fczel manzaralar\u0131n\u0131 sunan sahil yollar\u0131 mevcuttur. Toplu ta\u015f\u0131man\u0131n kolayl\u0131kla sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bu \u015fehirde, (yine Kaliforniya eyaletinde bulunan Los Angeles\u2019a nazaran \u00e7ok k\u00fc\u00e7\u00fck oldu\u011fu i\u00e7in) bir b\u00f6lgeden di\u011ferine ge\u00e7i\u015f kolay ve \u00e7abuktur. Coit Tower ve Twin Peaks\u2019den \u015fehrin hemen t\u00fcm\u00fcn\u00fc ku\u015fbak\u0131\u015f\u0131 g\u00f6rebilir, Fisherman\u2019s Wharf\u2019tan Alcatraz\u2019a bakarken mahk\u00fbmlar\u0131n bu kadar k\u0131sa mesafeyi y\u00fczerek neden ka\u00e7mad\u0131\u011f\u0131na hayret edebilirsiniz. Russian Hill, Nobb Hill, China Town ve Golden Gate Park \u015fehri ilk ziyaret edenlerin g\u00f6zbebe\u011fi olmay\u0131 hak eder. Kaliforniya \u015farab\u0131n\u0131n tad\u0131na bakmak i\u00e7in do\u011fru b\u00f6lgedesiniz. \u00d6te yandan kom\u015fuluk, aile ve ghetto ya\u015fam\u0131n kayna\u015ft\u0131\u011f\u0131 Mission Street ise Hispanik, Yak\u0131ndo\u011fu ve Siyah k\u00fclt\u00fcr\u00fcn izlerini ta\u015f\u0131r.\n\nEkonomi\n\nAkademisyen Rob Wilson'a g\u00f6re San Francisco, \u015fehrin Kaliforniya Alt\u0131na H\u00fccum'daki pop\u00fclaritesinden \u00f6nceki durumuyla da bir k\u00fcresel \u015fehirdi. Bu t\u00fcr \u015fehirler, etnik k\u00fcmelenme, uluslararas\u0131 ba\u011flant\u0131 a\u011flar\u0131 ve teknolojik yeniliklerin yak\u0131nsamas\u0131 ile nitelendirilir. San Francisco gibi k\u00fcresel \u015fehirlerin karma\u015f\u0131k oldu\u011fu ve y\u00fcksek d\u00fczeyde yetenek ile d\u00fc\u015f\u00fck \u00fccretli geni\u015f i\u015f\u00e7i kitleleri gerektirdi\u011fi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcr. Etnik \u015fehirde genellikle alt s\u0131n\u0131f mahalleler ve yeni geli\u015fen binalar\u0131yla pahal\u0131 mahalleler aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcnme yarat\u0131l\u0131r. Bu da \u00e7o\u011fu g\u00f6\u00e7men olan ve her ikisi de artan say\u0131daki f\u0131rsatlardan etkilenen mavi yakal\u0131 i\u015f\u00e7ilerin yan\u0131 s\u0131ra y\u00fcksek e\u011fitimli, beyaz yakal\u0131 bireylerden olu\u015fan bir n\u00fcfus yarat\u0131r. Bu f\u0131rsatlar i\u00e7in rekabet, d\u00fcnya merkezlerinde b\u00fcy\u00fcmeyi ve uyumu zorlar.\n\nSan Francisco, finansal hizmetler, turizm ve (giderek artan bir \u015fekilde) y\u00fcksek teknoloji dahil olmak \u00fczere \u00e7ok \u00e7e\u015fitli profesyonel hizmetlere yay\u0131lm\u0131\u015f istihdam ile \u00e7e\u015fitlendirilmi\u015f hizmet ekonomisine sahiptir. 2016 y\u0131l\u0131nda, \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n yakla\u015f\u0131k %27'si profesyonel i\u015f hizmetlerinde; %14'\u00fc e\u011flence ve a\u011f\u0131rlamada; %13'\u00fc devlet hizmetlerinde; %12'si e\u011fitim ve sa\u011fl\u0131k hizmetlerinde; %11'i ticaret, ula\u015f\u0131m ve kamu hizmetlerinde; ve %8'i finansal faaliyetlerde idi. 2019'da be\u015f eyalette San Francisco metropol alan\u0131 GSY\u0130H, reel olarak %3,8 artarak 592 milyar dolara ula\u015ft\u0131. Ayr\u0131ca, 2019'da 14 il\u00e7enin San Jose\u2013San Francisco\u2013Oakland birle\u015fik istatistik alan\u0131n\u0131n GSY\u0130H'si 1.086\u00a0trilyon dolard\u0131, CSA'lar aras\u0131nda 3. s\u0131rada ve 16 \u00fclke'nin hepsinin \u00e7ok \u00f6n\u00fcndeydi. 2019 itibar\u0131yla, San Francisco \u0130l\u00e7esi ABD'de (3,142 il\u00e7e aras\u0131nda) 7. en y\u00fcksek gelirli il\u00e7eydi ve ki\u015fi ba\u015f\u0131na d\u00fc\u015fen ki\u015fisel gelir 139,405$ idi. Marin County, do\u011frudan Golden Gate K\u00f6pr\u00fcs\u00fc \u00fczerinden kuzeye ve San Mateo County, Yar\u0131mada, s\u0131ras\u0131yla 6. ve 9. en y\u00fcksek gelirli il\u00e7elerdi.\n\nKaliforniya'da alt\u0131na h\u00fccumun miras\u0131 San Francisco'yu yirminci y\u00fczy\u0131l\u0131n ba\u015flar\u0131nda Bat\u0131 K\u0131y\u0131s\u0131'n\u0131n ba\u015fl\u0131ca bankac\u0131l\u0131k ve finans merkezi yapt\u0131. Finans b\u00f6lgesi'ndeki Montgomery Caddesi, San Francisco Federal Rezerv Bankas\u0131'na, Wells Fargo \u015firket merkezine ve art\u0131k feshedilmi\u015f Pasifik K\u0131y\u0131s\u0131 Menkul K\u0131ymetler Borsas\u0131 'na ev sahipli\u011fi yapan \"Wall Street of the West\" olarak tan\u0131nd\u0131. Bankac\u0131l\u0131k hizmetlerini orta s\u0131n\u0131f i\u00e7in eri\u015filebilir hale getirmede \u00f6nc\u00fc olan Bank of America, San Francisco'da kuruldu ve 1960'larda \u015firket merkezi i\u00e7in 555 California Street adresinde d\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 niteli\u011findeki modern g\u00f6kdeleni in\u015fa etti. Bir\u00e7ok b\u00fcy\u00fck finans kurumu, \u00e7ok uluslu banka ve risk sermayesi \u015firketi \u015fehirde yerle\u015fmi\u015ftir veya b\u00f6lgesel merkezleri vard\u0131r. 30'dan fazla uluslararas\u0131 finans kurumu, alt\u0131 Fortune 500 \u015firketi, ve hukuk, halkla ili\u015fkiler, mimarisi ve tasar\u0131m dahil olmak \u00fczere profesyonel hizmetlerden olu\u015fan geni\u015f bir destek altyap\u0131s\u0131 ile San Francisco, Alfa(-) D\u00fcnya \u015eehri olarak belirlendi. 2017 K\u00fcresel Finans Merkezleri Endeksi, San Francisco'yu d\u00fcnyan\u0131n alt\u0131nc\u0131 en rekabet\u00e7i finans merkezi olarak s\u0131ralad\u0131.\n\n1990'lardan bu yana, San Francisco'nun ekonomisi finans ve turizmden giderek b\u00fcy\u00fcyen y\u00fcksek teknoloji, biyoteknoloji ve t\u0131bbi ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131na do\u011fru \u00e7e\u015fitlendi. Teknoloji meslekleri, 1990'da San Francisco ekonomisinin sadece y\u00fczde 1'ini olu\u015fturuyordu, 2010'da y\u00fczde 4'e ve 2013 sonunda y\u00fczde 8'e y\u00fckseldi. San Francisco, 1990'lar\u0131n dot-com balonu ve ard\u0131ndan 2000'lerin (ony\u0131l) sonlar\u0131nda sosyal medya patlamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u0130nternet'in yeni kurulan \u015firketler merkezi haline geldi. 2010'dan bu yana San Francisco, yak\u0131ndaki Silikon Vadisi ile kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131nda risk sermayesi yat\u0131r\u0131mlar\u0131ndan artan bir pay ald\u0131 ve 2013'te 4.58 milyar ABD Dolar\u0131 de\u011ferinde 423 finansman \u00e7ekti. \n2004 y\u0131l\u0131nda, \u015fehir Mission Bay mahallesinde, Kaliforniya \u00dcniversitesi, San Francisco (UCSF)'nun ikinci kamp\u00fcs\u00fc ve hastanesinin bulundu\u011fu b\u00f6lgede b\u00fcy\u00fcmeyi te\u015fvik etmek i\u00e7in biyoteknoloji \u015firketleri i\u00e7in bordro vergi muafiyetini onaylad\u0131. Mission Bay, UCSF T\u0131p Merkezi, Kaliforniya Rejeneratif T\u0131p Enstit\u00fcs\u00fc, Kaliforniya Kantitatif Biyolojik Bilimler Enstit\u00fcs\u00fc ve Gladstone Enstit\u00fcleri'nin yan\u0131 s\u0131ra 40'tan fazla \u00f6zel-sekt\u00f6r ya\u015fam bilimleri \u015firket kurulu\u015funa ev sahipli\u011fi yapar.\n\n\u015eehirdeki en b\u00fcy\u00fck i\u015fveren, \u015fehrin i\u015fg\u00fcc\u00fcn\u00fcn %5,6's\u0131n\u0131 (31,000+ ki\u015fi) istihdam eden \u015fehir y\u00f6netiminin kendisidir ve onu 25,000'den fazla \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan UCSF takip eder. En b\u00fcy\u00fck \u00f6zel sekt\u00f6r i\u015fvereni, 2018 itibar\u0131yla 8,500 \u00e7al\u0131\u015fan\u0131yla Salesforce'dur. 10'dan az \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler ve serbest meslek sahibi firmalar \u015fehir kurulu\u015flar\u0131n\u0131n %85'ini olu\u015fturur ve 1000'den fazla \u00e7al\u0131\u015fan\u0131 olan firmalar taraf\u0131ndan istihdam edilen San Fransiskanlar\u0131n say\u0131s\u0131 1977'den bu yana yar\u0131 yar\u0131ya azald\u0131.\n\nUlusal big box ve formula retail zincirlerinin \u015fehre b\u00fcy\u00fcmesi, siyasi ve sivil fikir birli\u011fi ile kas\u0131tl\u0131 olarak zorla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131. San Francisco'da k\u00fc\u00e7\u00fck \u00f6zel sekt\u00f6re ait i\u015fletmeleri desteklemek ve \u015fehrin benzersiz perakende ki\u015fili\u011fini korumak amac\u0131yla K\u00fc\u00e7\u00fck \u0130\u015fletme Komisyonu, yerel ekonomide perakende dolar\u0131n daha \u00e7ok pay\u0131n\u0131 korumak i\u00e7in 2004 y\u0131l\u0131nda bir tan\u0131t\u0131m kampanyas\u0131 ba\u015flatt\u0131, ve S\u00fcperviz\u00f6rler Kurulu, San Francisco se\u00e7menleri taraf\u0131ndan onaylanan bir \u00e7abayla form\u00fcl retail kurulu\u015flar\u0131n\u0131n d\u00fckk\u00e2n a\u00e7abilece\u011fi mahalleleri s\u0131n\u0131rlamak i\u00e7in planlama kodunu kulland\u0131. Bununla birlikte, 2016 y\u0131l\u0131na kadar San Francisco, bir \u0130\u015f Dostu Anketinde k\u00fc\u00e7\u00fck i\u015fletmeler taraf\u0131ndan d\u00fc\u015f\u00fck puan ald\u0131.\n\nBir\u00e7ok ABD \u015fehri gibi, San Francisco bir zamanlar 1969'da yakla\u015f\u0131k 60,000 i\u015f\u00e7i \u00e7al\u0131\u015ft\u0131ran \u00f6nemli bir imalat sekt\u00f6r\u00fcne sahipti ancak 1980'lerde neredeyse t\u00fcm \u00fcretim daha ucuz yerlere gitti. 2014 itibar\u0131yla San Francisco 2011'den bu yana ikiye katlanan 500 \u015firkette 4,000'den fazla imalat i\u015fiyle imalatta k\u00fc\u00e7\u00fck bir canlanma g\u00f6rd\u00fc. \u015eehrin en b\u00fcy\u00fck imalat i\u015fvereni Anchor Brewing Company ve en b\u00fcy\u00fck gelire g\u00f6re Timbuk2'dir.\n\nTeknoloji\nSan Francisco, 1990'lar\u0131n internet patlamas\u0131 s\u0131ras\u0131nda teknolojik g\u00fcd\u00fcml\u00fc ekonomik b\u00fcy\u00fcme i\u00e7in bir merkez haline geldi ve bug\u00fcn h\u00e2l\u00e2 d\u00fcnya \u015fehir a\u011f\u0131nda \u00f6nemli bir konuma sahiptir. \"yeni ekonomi\"ye y\u00f6nelik yo\u011fun yeniden geli\u015ftirme, i\u015fletmeyi daha teknolojik hale getirir. 1999 ve 2000 y\u0131llar\u0131 aras\u0131nda, i\u015f b\u00fcy\u00fcme oran\u0131 %4.9 idi ve teknoloji firmalar\u0131 ve internet i\u00e7erik \u00fcretiminde 50,000'den fazla i\u015f yarat\u0131ld\u0131. 2000'lerin ortalar\u0131nda sosyal medyan\u0131n y\u00f6nlendirdi\u011fi ikinci teknolojik patlamada San Francisco, Apple, Google, Facebook ve Twitter gibi \u015firketlerin teknoloji ofislerini kurmak ve \u00e7al\u0131\u015fanlar\u0131n\u0131n ya\u015famas\u0131 i\u00e7in bir yer haline geldi. O zamandan beri, teknoloji istihdam\u0131 artmaya devam etti. 2014 y\u0131l\u0131nda, San Francisco'nun teknoloji istihdam\u0131 2010 ile 2014 aras\u0131nda yakla\u015f\u0131k %90 oran\u0131nda b\u00fcy\u00fcyerek Silikon Vadisi'nin ayn\u0131 d\u00f6nemdeki %30'luk b\u00fcy\u00fcme oran\u0131n\u0131 geride b\u0131rakt\u0131.\n\nTeknoloji sekt\u00f6r\u00fcn\u00fcn K\u00f6rfez B\u00f6lgesi'ndeki hakimiyeti uluslararas\u0131 d\u00fczeyde tan\u0131nmakta ve d\u00fcnyan\u0131n her yerinden yeni i\u015fletmeleri ve gen\u00e7 giri\u015fimcileri \u00e7ekmeye devam etmektedir. San Francisco art\u0131k yeni teknoloji giri\u015fimleri i\u00e7in d\u00fcnyan\u0131n en \u00f6nemli \u015fehri olarak kabul ediliyor. B\u00f6lgeye giri\u015fim sermayesinde yak\u0131n zamanda 7\u00a0milyar dolarl\u0131k bir yat\u0131r\u0131m yap\u0131ld\u0131. Bu ba\u015flang\u0131\u00e7 \u015firketleri, \u015fehrin iyi e\u011fitimli bir vatanda\u015fa sahip olmas\u0131na yard\u0131mc\u0131 olan teknoloji end\u00fcstrisinde \u00e7al\u0131\u015fmak isteyen iyi e\u011fitimli bireyleri i\u015fe al\u0131yor. San Fransiskenlerin %50'den fazlas\u0131 d\u00f6rt y\u0131ll\u0131k \u00fcniversite diplomas\u0131na sahiptir, bu nedenle \u015fehir, n\u00fcfusunun e\u011fitim d\u00fczeyi a\u00e7\u0131s\u0131ndan \u00fcst s\u0131ralarda yer almaktad\u0131r.\n\nE\u011fitim\n\nKolejler ve \u00fcniversiteler\nSan Francisco'daki Kaliforniya \u00dcniversitesi, tamamen sa\u011fl\u0131k ve biyomedikal bilimler alan\u0131nda lisans\u00fcst\u00fc e\u011fitime ayr\u0131lm\u0131\u015f Kaliforniya \u00dcniversite sistemi'nin tek kamp\u00fcs\u00fcd\u00fcr. Amerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki en iyi be\u015f t\u0131p fak\u00fcltesinden biridir. \n\nKaliforniya \u00fcniversitesi, Kaliforniya'n\u0131n bir numaral\u0131, \u00fclkenin ise 5 numaral\u0131 hastanesi olan UCSF T\u0131p Merkezi'ni i\u015fletir. UCSF b\u00fcy\u00fckl\u00fckte il ve il\u00e7e y\u00f6netiminden sonra ikinci s\u0131rada olup b\u00fcy\u00fck bir i\u015fverendir. UCSF San Francisco'da 20'den fazla tesis i\u015fletmektedir. \n\n b\u00fcy\u00fckl\u00fckteki Mission Bay kamp\u00fcs\u00fc, Parnassus Heights'taki as\u0131l tesisini tamamlarak 2003 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kamp\u00fcs, Biyoteknoloji ve ya\u015fam bilimleri giri\u015fimcili\u011fini destekleyen ara\u015ft\u0131rma alanlar\u0131n\u0131 ve tesislerini kapsar. \n\n1878'de Civic Center'da kurulan Kaliforniya \u00dcniversitesi Hukuk fak\u00fcltesi, Kaliforniya'nun en eski hukuk fak\u00fcltesidir. San Francisco'nun iki Kaliforniya \u00dcniversite kurumu, Hukuk, Bilim ve Sa\u011fl\u0131k Politikas\u0131 \u00fczerine UCSF/UC Hukuk SF Konsorsiyumunda resmi ba\u011flant\u0131 kurmu\u015ftur.\n\nSan Francisco Eyalet \u00dcniversitesi, Kaliforniya Eyalet \u00dcniversite sisteminin par\u00e7as\u0131d\u0131r ve Merced g\u00f6l\u00fc'n\u00fcn yak\u0131n\u0131ndad\u0131r. Okulun yakla\u015f\u0131k 30.000 \u00f6\u011frencisi vard\u0131r ve 100'den fazla disiplinde lisans, y\u00fcksek lisans ve doktora derecesi verilir. \n\nAna tesisi Ingleside b\u00f6lgesindeki City College of San Francisco, \u00fclkedeki en b\u00fcy\u00fck iki y\u0131ll\u0131k devlet kolejleri'ndendir. Yakla\u015f\u0131k 100.000 kay\u0131tl\u0131 \u00f6\u011frencisi vard\u0131r ve kapsaml\u0131 s\u00fcrekli e\u011fitim program\u0131 sunar.\n\n1855 y\u0131l\u0131nda kurulan Lone Mountain'daki \u00f6zel bir Cizvit \u00fcniversitesi olan San Francisco \u00dcniversitesi, San Francisco'daki en eski y\u00fcksek \u00f6\u011frenim kurumudur ve Mississippi Nehri'nin bat\u0131s\u0131nda kurulmu\u015f en eski \u00fcniversitelerdendir. \n\nGolden Gate \u00dcniversitesi, 1901 y\u0131l\u0131nda kurulan ve Finans B\u00f6lgesi'nde \u00f6zel, mezhepsel olmayan, karma e\u011fitim veren bir \u00fcniversitedir.\n\n13.000 kay\u0131tl\u0131 \u00f6\u011frencisiyle Academy of Art University, \u00fclkedeki en b\u00fcy\u00fck sanat ve tasar\u0131m enstit\u00fcs\u00fcd\u00fcr. 1871'de kurulan San Francisco Art Institute Mississippi'nin bat\u0131s\u0131ndaki en eski sanat okulu'dur. \n\nPotrero Hill'in kuzeyindeki California College of the Arts'nda mimarl\u0131k, g\u00fczel sanatlar, tasar\u0131m ve yazarl\u0131k programlar\u0131 vard\u0131r. \n\nBat\u0131 Yakas\u0131'ndaki tek ba\u011f\u0131ms\u0131z m\u00fczik okulu olan San Francisco M\u00fczik Konservatuar\u0131'nda orkestra enstr\u00fcmanlar\u0131, oda m\u00fczi\u011fi, kompozisyon ve orkestra \u015fefli\u011fi dallar\u0131nda dereceler verilir.\n\nLe Cordon Bleu program\u0131yla ba\u011flant\u0131l\u0131 California Culinary Academy, mutfak sanatlar\u0131, f\u0131r\u0131nc\u0131l\u0131k ve pastac\u0131l\u0131k sanatlar\u0131 ile konaklama ve restoran y\u00f6netimi alanlar\u0131nda programlar sunar. \n\n1968 y\u0131l\u0131nda kurulan California Institute of Integral Studies, Profesyonel Psikoloji ve Sa\u011fl\u0131k ile Bilin\u00e7 ve D\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcm okullar\u0131nda \u00e7e\u015fitli y\u00fcksek lisans programlar\u0131 sunar.\n\nKarde\u015f \u015fehirler \n\nSan Francisco'nun resmen 19 tane karde\u015f \u015fehri vard\u0131r:\n\nPanoramalar\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Kaliforniya\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n\n San Francisco resmi websitesi \n DMOZ Open Directory Projesi \"San Francisco\" maddesi \n Wiki Voyage websitesi \"San_Francisco\" maddesi \n San Francisco Foto\u011frafl\u0131 Gezi Rehberi\n http://madeinatlantis.com/travel/san_francisco.htm \n San Francisco Resimleri \n \"Work and Travel USA\" websitesi San Francisco Rehberi \n\n \nKaliforniya'daki \u015fehirler\n1850'de Kaliforniya'da kurulan olu\u015fumlar\nSan Francisco K\u00f6rfez B\u00f6lgesi'ndeki \u015fehirler\nAmerika Birle\u015fik Devletleri'ndeki \u015fehir-kontluklar\nSan Francisco K\u00f6rfez B\u00f6lgesi'ndeki iller\nHudson's Bay Company ticaret karakollar\u0131\nKaliforniya'daki k\u0131y\u0131 yerle\u015fim birimleri\n1776'da kurulan yerle\u015fim birimleri", "Taksonomi, (Grek\u00e7e \u03c4\u03b1\u03be\u03b9\u03bd\u03bf\u03bc\u03af\u03b1 \"taksinomia\") biyolojide s\u0131n\u0131fland\u0131rma bilimidir. Canl\u0131lar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 ve bu s\u0131n\u0131fland\u0131rmada kullan\u0131lan kural ve prensipleri i\u00e7erir. Taksonomi terimi Antik Yunanca'da \"taksis\" (d\u00fczenleme) ve \"nomos\" (yasa) s\u00f6zc\u00fcklerinin birle\u015fmesinden t\u00fcretilmi\u015ftir.\n\nDeney tekniklerinin artmas\u0131 ve geli\u015fmesiyle sistematik ve s\u0131n\u0131fland\u0131rmadaki \u00e7al\u0131\u015fmalar da artt\u0131. Evrim teorisiyle birlikte \"biyolojik t\u00fcr\" kavram\u0131, \"kemotaksonomi\", \"immunotaksonomi\" ve \"say\u0131sal taksonomi\" gibi taksonominin alt kollar\u0131 olu\u015fmu\u015ftur.\n\nTaksonominin tarihi \nAsur uygarl\u0131\u011f\u0131ndaki baz\u0131 filozoflar k\u00f6pekgiller ve atgiller olarak bir gruplama yapm\u0131\u015flard\u0131r. Eski Yunan\u2019da ise Hippocrates hayvan isimlerini saym\u0131\u015ft\u0131r. Yap\u0131lan ayr\u0131mlar sistematik olmay\u0131p sadece grup \u015feklindedir. S\u0131n\u0131fland\u0131rman\u0131n kurucusu olarak bilinen ki\u015fi Aristoteles (M.\u00d6. 384-322)\u2019dir. 500 civar\u0131nda hayvan\u0131 tan\u0131mlad\u0131\u011f\u0131 bilinir. Hayvanlar\u0131 k\u0131rm\u0131z\u0131 kanl\u0131 ve k\u0131rm\u0131z\u0131 kans\u0131z hayvanlar olmak \u00fczere ikiye ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Kanl\u0131 olan grupta memeliler, ku\u015flar, s\u00fcr\u00fcngenler, amfibiler ve bal\u0131klar bulunur. Kans\u0131z grupta ise yumu\u015faklar, yumu\u015fak kabuklular, kertikliler ve sert kabuklular yer al\u0131r.\n\nAristoteles\u2019ten yakla\u015f\u0131k 2000 y\u0131l kadar ge\u00e7en bir s\u00fcrede onun anlay\u0131\u015f\u0131 \u00e7ok fazla de\u011fi\u015fmeden kullan\u0131lmaya devam etmi\u015ftir. \u0130slam d\u00fcnyas\u0131nda bilim anlam\u0131nda alt\u0131n \u00e7a\u011f\u0131n\u0131 ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 y\u00fczy\u0131llarda hayvanlar \u00fczerinde kitaplar yaz\u0131lm\u0131\u015f, \u00f6zelliklerin bahsedilmi\u015f ve tasvirleri yap\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nR\u00f6nesans d\u00f6neminde Aldrovandi (1522-1605) bu konuda \u00e7al\u0131\u015fma yapanlar aras\u0131ndad\u0131r. Bitkiler, hayvanlar ve mineraller hakk\u0131nda alfabetik bir s\u0131ralama yapm\u0131\u015ft\u0131r. Conrad Gesner (1516 -1565) Historiae Animalium adl\u0131 eserinde d\u00f6rt ayakl\u0131 hayvanlar, yumurtlayan d\u00f6rt ayakl\u0131 hayvanlar, ku\u015flar, bal\u0131klar, su hayvanlar\u0131, y\u0131lanlar olarak alfabetik s\u0131ralama yapm\u0131\u015ft\u0131r. Bu s\u0131ralamay\u0131 Aristoteles d\u00fc\u015f\u00fcncesi d\u0131\u015f\u0131nda yapmam\u0131\u015ft\u0131r.\n\nJohn Ray (1627-1705) s\u0131n\u0131fland\u0131rmada temel ve de\u011fi\u015fmeyen birimin t\u00fcr oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Bunu Historia Plantarum adl\u0131 eserinde vurgulam\u0131\u015ft\u0131r. Bal\u0131k, y\u0131lan, ku\u015f ve d\u00f6rt ayakl\u0131 hayvanlar, bitkiler hakk\u0131nda eserler yazm\u0131\u015ft\u0131r. Tek ve \u00e7ift \u00e7enekliler aras\u0131ndaki ayr\u0131m\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. B\u00f6cekler \u00fczerine yapt\u0131\u011f\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131yla \u00f6nc\u00fc olmu\u015ftur. Historia Insectorum adl\u0131 kitab\u0131 yay\u0131nlam\u0131\u015ft\u0131r. S\u0131n\u0131fland\u0131rmay\u0131, canl\u0131lar\u0131n yap\u0131s\u0131na ait b\u00fct\u00fcn \u00f6zelliklerine dayand\u0131rarak yapm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nCarolus Linnaeus (1707-1778) t\u00fcrlerin \u00f6zel olarak yarat\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131, zaman ve mek\u00e2na ba\u011fl\u0131 de\u011fi\u015fmedi\u011fini, say\u0131lar\u0131n\u0131n artmad\u0131\u011f\u0131na inanm\u0131\u015ft\u0131r. Her t\u00fcr\u00fcn belli bir tip tan\u0131m\u0131n\u0131n oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnm\u00fc\u015ft\u00fcr. Belirli tipe uymayanlar\u0131 varietus ad\u0131 alt\u0131nda bir grupta ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Species Plantarum adl\u0131 eserinde 8000 kadar bitki t\u00fcr\u00fc i\u00e7in ilk defa ikili isimlendirme tekni\u011fini kullanm\u0131\u015ft\u0131r. Bu teknik t\u00fcr\u00fcn belirlenmesinde pratik ve kolay oldu\u011fu i\u00e7in kullan\u0131m\u0131 k\u0131sa s\u00fcrede yayg\u0131nla\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Birinci isim canl\u0131n\u0131n ismi, ikinci isim ise canl\u0131n\u0131n t\u00fcr\u00fcn\u00fc ifade eder.\n\nJean Baptiste Lamarck (1741-1829) bitki ve hayvan \u00f6rneklerinin bilgili uzmanlar taraf\u0131ndan s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. M\u00fcze koleksiyonculu\u011fu kavram\u0131n\u0131 ilk defa ortaya atm\u0131\u015ft\u0131r. Omurgas\u0131zlar\u0131n temel organ ve yap\u0131lar\u0131n\u0131 incelemi\u015ftir.\n\nGeorges Cuvier (1769-1832) kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anatomi ve paleontolojinin temellerini atm\u0131\u015ft\u0131r. Hayvan v\u00fccudundaki her organ\u0131n anatomik yap\u0131s\u0131 ile b\u00fct\u00fcn di\u011fer organlar aras\u0131nda fonksiyonel bir ba\u011flant\u0131 oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftir. Bu yap\u0131 ve fonksiyonel \u00f6zellikler \u00e7evreyle etkile\u015fme sonucu olu\u015fmu\u015ftur. T\u00fcrlerin yarat\u0131l\u0131\u015flar\u0131n\u0131n bug\u00fcne kadar de\u011fi\u015fmedi\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. Buna delil olarak hayvan gruplar\u0131n\u0131 birbirinden ay\u0131ran\u00a0 anatomik \u00f6zelliklerini g\u00f6stermi\u015ftir. Le Regne Animal Distrubie Dapres Son Organisation adl\u0131 eserinde hayvanlar\u0131 anatomik olarak d\u00f6rt gruba ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Bu gruplar, omurgal\u0131lar, yumu\u015fak\u00e7alar, eklemliler ve \u0131\u015f\u0131nl\u0131lard\u0131r. Embranchment ad\u0131yla sistematik bir kategori kullanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nCharles Darwin (1809-1882)\u2019in \u00a0evrim teorisi do\u011frultusunda do\u011fal seleksiyon ad\u0131yla yeni bir d\u00fc\u015f\u00fcnce h\u0131zla yay\u0131lm\u0131\u015f ve taksonomiyi etkilemi\u015ftir. T\u00fcrlerin sabit olmad\u0131\u011f\u0131, do\u011fal gruplar\u0131n mevcut oldu\u011fu, t\u00fcrleri ay\u0131rmada fizyolojik durumun dikkate al\u0131nmas\u0131 gerekti\u011fi, varyasyon sonucu de\u011fi\u015fik v\u00fccut yap\u0131lar\u0131n\u0131 ve adaptasyonlar\u0131n oldu\u011fu anlay\u0131\u015flar\u0131 ortaya \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131r.\n\nErnst Mayr (1904-2005), modern sentetik evrim teorisinin kurucular\u0131ndan kabul edilir. Bu teori gen de\u011fi\u015fimi, genlerin yeniden d\u00fczenlenmesinde biyolojik s\u00fcre\u00e7leri, kromozom yap\u0131lar\u0131 ve fonksiyonel de\u011fi\u015fiklikleri ve \u00fcremeyi toplulu\u011fun fertleriyle s\u0131n\u0131rlayan mekanizma ve seleksiyonu te\u015fkil eder. Systhematics and Origin of Species ve Animal Species and Evolution adl\u0131 eserleriyle pop\u00fclasyona ba\u011fl\u0131 t\u00fcr de\u011fi\u015fimini geli\u015ftirmi\u015ftir.\n\nTan\u0131mlama ve adland\u0131rma \nLinnaeus taraf\u0131ndan t\u00fcrlere iki par\u00e7al\u0131 adlar verilmesi, g\u00fcn\u00fcm\u00fczde kullan\u0131lan adland\u0131rma sistemlerinin ba\u015flang\u0131c\u0131 kabul edilir. Zamanla ayr\u0131nt\u0131larda ortaya \u00e7\u0131kan farkl\u0131l\u0131klar\u0131 gidermek ve bilimsel adlar\u0131n uluslararas\u0131 kabul g\u00f6rm\u00fc\u015f kurallar\u0131n\u0131 olu\u015fturmak \u00fczere 19.yy'\u0131n ortalar\u0131ndan itibaren \u00e7e\u015fitli kurumlar taraf\u0131ndan y\u00f6nergeler olu\u015fturuldu. Bug\u00fcn i\u00e7in bunlar\u0131n ba\u015fl\u0131calar\u0131 \u015funlard\u0131r:\n Uluslararas\u0131 Su yosunlar\u0131, Mantarlar ve Bitkiler Adland\u0131rma Yasas\u0131 (International Code of Nomenclature for algae, fungi, and plants \u2013 ICN), Temmuz 2011'de kabul edilerek daha \u00f6nceki 'Uluslararas\u0131 Botanik Adland\u0131rma Yasas\u0131'n\u0131n (International Code of Botanical Nomenclature, ICBN) ve daha da eski Uluslararas\u0131 Botanik Adland\u0131rma Kurallar\u0131'n\u0131n (International Rules of Botanical Nomenclature) yerini alm\u0131\u015ft\u0131r.\n Uluslararas\u0131 Zoolojik Adland\u0131rma Yasas\u0131 (International Code of Zoological Nomenclature \u2013 ICZN)\n Uluslararas\u0131 Bakteri Adland\u0131rma Yasas\u0131 (International Code of Nomenclature of Bacteria \u2013 ICNB)\n Uluslararas\u0131 K\u00fcltivar Adland\u0131rma Yasas\u0131 (International Code of Nomenclature for Cultivated Plants \u2013 ICNCP)\n Uluslararas\u0131 Fitosenoz Adland\u0131rma Yasas\u0131 (International Code of Phytosociological Nomenclature)\nUluslararas\u0131 Vir\u00fcs Taksonometrisi Komitesi (International Committee on Taxonomy of Viruses \u2013 ICTV)\n\nTaksonomik kategoriler\n\nY\u00fcksek kategori \nTak\u0131m, s\u0131n\u0131f, \u015fube kategorilerini i\u00e7inde bulunduran familyan\u0131n \u00fczerinde bulunur. K\u0131yaslamal\u0131 bilgilerle meydana getirilir. Bu kategoriler sabittir.\n\nFamilya \nY\u00fcksek kategoriler i\u00e7erisinde de say\u0131labilir. Genel olarak d\u00fcnyan\u0131n t\u00fcm k\u0131talar\u0131na yay\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcrleri kapsayabilir. \u0130\u00e7erisinde altt\u00fcr, t\u00fcr, trib\u00fc ve altfamilyalar bulunur. Cins say\u0131s\u0131na g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131r. Bir familya tek bir cins ile temsil ediliyorsa buna monotipik familya, bir\u00e7ok cins ile temsil ediliyorsa politipik familya ad\u0131 verilir. \u00dcst familya, birbirlerine benzeyen familyalar\u0131n bir araya getirilmesiyle olu\u015fturulur. Alt familya, familya i\u00e7erisindeki birbirine benzeyen cinslerin bir araya getirilmesiyle olu\u015fturulur. Trib\u00fc ise altfamilya i\u00e7erisindeki birbirine benzeyen cinslerin bir araya getirilmesiyle olu\u015fur.\n\nCins \nBilimsel ismi genus, \u00e7o\u011ful olarak kullan\u0131m\u0131 ismi generad\u0131r. Y\u00fcksek kategorilerin en alt basama\u011f\u0131d\u0131r. Birbirine benzeyen veya birbirleriyle akraba olan bir veya bir\u00e7ok t\u00fcr\u00fcn meydana getirdi\u011fi taksonomik topluluktur. Bir cins, tip olarak se\u00e7ilen t\u00fcrler vas\u0131tas\u0131yla tespit edilir. Sahip oldu\u011fu t\u00fcr say\u0131s\u0131na g\u00f6re ikiye ayr\u0131l\u0131r. E\u011fer tek t\u00fcr i\u00e7eriyorsa monotipik cins, birden fazla t\u00fcre sahip ise politipik cinstir. B\u00fcy\u00fck cins toplulu\u011funa ba\u011fl\u0131 \u00e7ok say\u0131da t\u00fcr\u00fcn te\u015fhisinde ortaya \u00e7\u0131kan sorunlar i\u00e7in birbirlerine benzeyenler bir araya getirilir ve altcinsler olu\u015fturulur.\n\nT\u00fcr \nBu kavram\u0131n ilk kullan\u0131c\u0131s\u0131 John Ray olmu\u015ftur. Ortak \u00f6zellikler ta\u015f\u0131yan fertlerin toplam\u0131n\u0131 i\u00e7eren biyolojik bir gruptur. Morfolojik \u00f6zelliklerine g\u00f6re gruplara ayr\u0131l\u0131r. Bu gruplar: \u00c7evreye uyum sa\u011flamas\u0131na g\u00f6re dar ve geni\u015f toleransl\u0131, d\u00f6l say\u0131s\u0131na g\u00f6re \u00e7ok say\u0131da, y\u0131lda bir kere ve birka\u00e7 y\u0131lda bir kere, \u00fcreme \u015fekline g\u00f6re e\u015feyli, e\u015feysiz, hermafrodit ve ikiz, co\u011frafi da\u011f\u0131l\u0131\u015flar\u0131na g\u00f6re simpatrik ve allopatrik, son olarak sahip oldu\u011fu altt\u00fcr say\u0131s\u0131na g\u00f6re ise monotipik ve politipik\u2019tir. Altt\u00fcr, t\u00fcr\u00fcn alt\u0131nda yer alan en k\u00fc\u00e7\u00fck taksonomik kategoridir. Sadece politipik t\u00fcrlerde g\u00f6r\u00fcl\u00fcr. Bu terim bazen \u0131rk terimi ile ayn\u0131 anlamda kullan\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Co\u011frafi olarak belirli alana lokalize olmu\u015f topluluklard\u0131r. Tamamen ayn\u0131 ekolojik \u00f6zelliklere sahip ayn\u0131 alanlar bulunmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6re her altt\u00fcr, teorik olarak ekolojik \u0131rk\u00a0kabul edilir.\n\nAra veya ge\u00e7it pop\u00fclasyonlar \nAltt\u00fcrler birbirlerine yak\u0131n alanlarda bulunur ve aralar\u0131nda ciddi bir engel olmazsa bu altt\u00fcrlerin birbirlerine yak\u0131n oldu\u011fu yerlerde veya birle\u015fme alanlar\u0131nda ara/ge\u00e7it pop\u00fclasyonlar meydana gelir.\n\nN\u00f6tr terimler \nTaksonomide kullan\u0131l\u0131p, uluslararas\u0131 adland\u0131rma yasalar\u0131 i\u00e7inde yer almayan form, varyete, grup, kompleks, cohort, seksiyon, series, division gibi terimlerdir.\n\nTaksonomik karakterler \nT\u00fcrleri birbirinden ay\u0131rmak i\u00e7in taksonomik karakterlerini bulmak gerekir. \u0130lk taksonomistler sadece morfolojik karakterlere \u00f6nem vermi\u015flerdir. Bu modern taksonomide tek ba\u015f\u0131na yeterli olmam\u0131\u015f ve taksonomik karakterler be\u015f gruba ayr\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nMorfolojik karakterler \nKendi i\u00e7inde be\u015f gruba ayr\u0131l\u0131r:\n Genel d\u0131\u015f morfolojik \u00f6zellikler: Boy, genel yap\u0131, renk, v\u00fccut \u00f6rt\u00fcs\u00fc, k\u0131llanma durumu, ba\u015f durumu ve morfometrik \u00f6l\u00e7\u00fcmd\u00fcr.\n Genital organlar: \u00d6zellikle erkek genital organlar\u0131, b\u00f6ceklerin te\u015fhisinde yayg\u0131n olarak kullan\u0131l\u0131r. Genital organ yap\u0131lar\u0131 genel olarak benzerlik g\u00f6sterir.\n Anatomik \u00f6zellikler: Bu \u00f6zelliklerden y\u00fcksek taksonomi kategorilerinin belirlenmesinde yararlan\u0131l\u0131r.\n Ergin \u00f6ncesi d\u00f6nemler ve embriyoloji: Ergin \u00f6ncesi d\u00f6nemler daha \u00e7ok b\u00f6cek gruplar\u0131n\u0131 belirlemede yararlan\u0131l\u0131r. Emriyoloji ise daha \u00e7ok akrabal\u0131k ili\u015fkilerini belirlemede kullan\u0131l\u0131r.\n Kromozom \u00f6zellikleri: Kromozom say\u0131lar\u0131, tipleri ve boyutlar\u0131 taksonomide yararlan\u0131lan en \u00f6nemli kromozom \u00f6zelliklerindendir.\n\nFizyolojik karakterler \nMorfolojik karakterler ile beraber kullan\u0131l\u0131r. Zorunlu olmad\u0131k\u00e7a ba\u015fvurulmaz. Bunun nedeni canl\u0131 birey ve \u00f6zel aletlere olan ihtiya\u00e7t\u0131r.\n\nEkolojik karakterler \nMorfolojik karakterlerden sonra en \u00e7ok yararlan\u0131lan ikinci gruptur. Kendi i\u00e7erisinde be\u015f gruba ayr\u0131l\u0131r.\n Habitatlar: Her canl\u0131 t\u00fcr\u00fcn\u00fcn kendisi \u00f6zg\u00fc olan ya\u015fam alan\u0131d\u0131r.\n Konuk\u00e7u ve besin: Bitki t\u00fcrleri ve b\u00f6cekler aras\u0131ndaki ili\u015fkileri belirlemek i\u00e7in yararlan\u0131l\u0131r.\n Parazitoit ve predat\u00f6rler: Her t\u00fcr\u00fcn kendisine \u00f6zg\u00fc d\u00fc\u015fmanlar\u0131 bulunur. Bu d\u00fc\u015fmanlar\u0131 tan\u0131mlamak amac\u0131yla bu \u00f6zelliklerden yararlan\u0131l\u0131r.\n Konuk\u00e7u reaksiyonlar\u0131: Bitkilerin \u00fczerinden beslenenlere kar\u015f\u0131 g\u00f6sterdi\u011fi reaksiyonlard\u0131r.\n \u00c7evre fakt\u00f6rlerine tolerans: Birbirine \u00e7ok benzeyen baz\u0131 t\u00fcrlerin \u00e7evre fakt\u00f6rlerine g\u00f6re birbirinden ayr\u0131lmas\u0131d\u0131r.\n\nEtolojik karakterler \nBu karakterlerden yararlanmak i\u00e7in canl\u0131lar \u00fczerinde \u00e7al\u0131\u015fmak gerekir. Etolojik davran\u0131\u015f hareketleri ise, ses \u00e7\u0131karma, \u0131\u015f\u0131k verme, \u00e7iftleme, yumurta b\u0131rakma, zarar verme \u015fekli, yuva yapma ve biyolojik davran\u0131\u015flard\u0131r.\n\nCo\u011frafi Karakterler \nHayvanlar aleminin belirli sistematik gruplamalar\u0131n\u0131 belirli k\u0131talar \u00fczerinden belirmeye yarar.\n\nTaksonomik \u00e7al\u0131\u015fmalar \u00fc\u00e7 ana ba\u015fl\u0131k alt\u0131nda toplanabilir\n\nAlfa taksonomi \nSadece t\u00fcr, cins gibi kategorilerdeki taksonlar\u0131n isimlendirilmesi ve tan\u0131mlanmas\u0131 d\u00fczeyinde yap\u0131lan \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 kapsar. Bu t\u00fcr \u00e7al\u0131\u015fmalar Linne ile ba\u015flam\u0131\u015f olup g\u00fcn\u00fcm\u00fczde \u00f6zellikle t\u00fcr say\u0131s\u0131 bak\u0131m\u0131ndan \u00e7ok zengin hayvan ve bitki gruplar\u0131nda h\u00e2l\u00e2 s\u00fcrd\u00fcr\u00fclmektedir. Alfa taksonomi di\u011fer beta ve gamma tiplerine g\u00f6re daha ilkel de\u011fil, sadece farkl\u0131 \u00e7al\u0131\u015fma metotlar\u0131yla karakterize edilir. Her canl\u0131 grubunda ilk \u00e7al\u0131\u015fmalar alfa d\u00fczeyde yap\u0131lm\u0131\u015f, ancak sorunlar\u0131n art\u0131k \u00e7\u00f6z\u00fcmlenemedi\u011fi durumlarda beta ve gamma taksonomi metotlar\u0131na ba\u015f vurulmu\u015ftur. H\u00e2l\u00e2 alfa taksonomi \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131na ihtiya\u00e7 duyulan gruplarda bunu bir kenara b\u0131rak\u0131p beta ve gamma taksonomisi ile \u00e7al\u0131\u015fmaya kalkmak anlams\u0131zd\u0131r.\n\nBeta taksonomi \nBu tip \u00e7al\u0131\u015fmalarda t\u00fcr ve daha yukar\u0131 kategorilerdeki akrabal\u0131k durumlar\u0131 incelenir, daha \u00e7ok sa\u011flam bir s\u0131n\u0131fland\u0131rma sisteminin geli\u015fimi \u00fczerinde durulur.\n\nGamma taksonomi \nAlfa taksonomi ile ayr\u0131lm\u0131\u015f ve beta taksonomi ile y\u00fcksek kategoriler halinde s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lm\u0131\u015f t\u00fcrlerin nas\u0131l olu\u015ftu\u011fu ile ilgilenir. Gama taksonominin konusu t\u00fcrle\u015fmedir.\n\nTaksonomi Piramidi\n\nTaksonomik Ekler Tablosu\n\nS\u0131n\u0131fland\u0131rmada ortaya \u00e7\u0131kan baz\u0131 sorunlar\n\nE\u015f anlaml\u0131l\u0131k (sinonimlik) \nAyn\u0131 taksona farkl\u0131 isimlerin verilmesiyle ortaya \u00e7\u0131kan sorundur. Ara\u015ft\u0131rmac\u0131lar\u0131n bulduklar\u0131 canl\u0131ya farkl\u0131 isimler vermesi ve bu \u015fekilde yay\u0131nlamalar\u0131, o canl\u0131n\u0131n farkl\u0131 iki t\u00fcr olarak alg\u0131lanmas\u0131na yol a\u00e7ar. Bunun gibi durumlarda saptanma ve s\u0131ralanma a\u00e7\u0131s\u0131nda verilen isimlerden y\u0131l, ayn\u0131 y\u0131lda ise ay, ayn\u0131 ayda ise g\u00fcn, ayn\u0131 dergi i\u00e7inde ise sayfa, ayn\u0131 sayfada ise sat\u0131r \u00f6nceli\u011fine bak\u0131l\u0131r.\n\nE\u015f adl\u0131l\u0131k (homonimlik) \nAyn\u0131 bilimsel ismin iki veya daha fazla canl\u0131ya verilmesi sorunudur. E\u015f anlaml\u0131l\u0131kta ge\u00e7en \u00f6ncelik ilkesi burada da ge\u00e7erlidir. \u00d6nceki tarihte ge\u00e7en isim kullan\u0131l\u0131r, di\u011fer isim bir daha kullan\u0131lmaz.\n\nKaynak\u00e7a\n\nD\u0131\u015f ba\u011flant\u0131lar \n ICN metni \n ICZN web sitesi\n ICZN metni \n ZooBank: T\u00fcm D\u00fcnya Hayvan Adlar\u0131 Kayd\u0131 \n\n \nBiyolojik s\u0131n\u0131fland\u0131rma", "Sistematik kelimesinin farkl\u0131 anlamlar\u0131:\n\n Bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma veya biyolojik s\u0131n\u0131fland\u0131rma\n Y\u00f6ntemli, sistemli, d\u00fczenli", "Carl Linnaeus (sonra Carl von Linn\u00e9, Latince yaz\u0131l\u0131 kitaplarda Carolus Linnaeus) (23 May\u0131s 1707, R\u00e5shult, (Stenbrohult, G\u00fcney \u0130sve\u00e7) - 10 Ocak 1778 Uppsala), \u0130sve\u00e7li biyolog, hekim ve fizik\u00e7idir.\n\nHayat\u0131 \nLuteryen bir papaz\u0131n o\u011fludur. Babas\u0131 papazd\u0131, ama bitkilere ve ziraata kar\u015f\u0131 ilgi duyuyordu. Linnee de babas\u0131 gibi bitkilere ilgi duyan bir \u00e7ocuktu. \u00d6\u011frencili\u011finde fiziksel matematikte ba\u015far\u0131l\u0131yd\u0131. \u00d6\u011fretmeni Rothman, \u00f6\u011frencisinin\u00a0 do\u011fa bilimlerine olan bilgi ve kabiliyetini g\u00f6rerek ona Boerhaave ve Tournefort'un eserlerini verdi. Linnee, 1727'de Lund'da liseyi bitirdi ve yeni akademik y\u0131lda Uppsala'da t\u0131p e\u011fitime ba\u015flad\u0131. Bu d\u00f6nemde t\u0131p e\u011fitimi \u00e7ok ileri bir seviyedeydi. Linnee \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u00e7o\u011funu tek ba\u015f\u0131na y\u00fcr\u00fctt\u00fc. Daha sonraki y\u0131llarda \u00f6\u011fretmeni Celsius, onun kapasite ve kabiliyetini takdir ederek, onu evine ald\u0131 ve Linnee onun ailesiyle birlikte ya\u015famaya ba\u015flad\u0131. \u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131ndaki ba\u015far\u0131lar\u0131 sayesinde Linnee, daha mezun olmadan \u00fcniversitede ders vermeye ba\u015flad\u0131 ve b\u00fcy\u00fck bir \u00f6\u011frenci kitlesine hitap etti. Linnee ara\u015ft\u0131rmalar\u0131nda halktan b\u00fcy\u00fck yard\u0131m g\u00f6rd\u00fc. Lappland ve Dalecarlia\u2019 ya seyahatler yapt\u0131, bitki \u00f6rnekleri toplad\u0131 ve ayn\u0131 zamanda o b\u00f6lgelerde ya\u015fayan insanlar\u0131n adet ve gelenekleriyle ilgili bilgiler edindi. Daha sonraki seyahatinde ileride e\u015fi olacak kad\u0131nla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131.\n\nLinnee t\u0131p doktoru olmak istiyordu, fakat o d\u00f6nemde \u0130sve\u00e7'te b\u00f6yle bir derece yoktu. Linnee gelecekteki kay\u0131npederinin madd\u00ee yard\u0131m\u0131yla Hollanda'ya gitti ve orada birka\u00e7 hafta i\u00e7inde bu dereceyi ald\u0131. Daha sonra Amsterdam'a ve Leiden'a gitti. Bir\u00e7ok bilim insan\u0131 ve bilimle ilgilenen ki\u015fiyle tan\u0131\u015ft\u0131. Bunlar aras\u0131nda kitaplar\u0131n\u0131 okudu\u011fu Boerhaave de vard\u0131. Linnnee, 1735'te \u2018Systema Naturae\u2019 adl\u0131 eserini yazd\u0131 ve bu eseriyle \u00fcne kavu\u015ftu. On iki bask\u0131dan olu\u015fan eserin son bask\u0131s\u0131nda hayvanlar\u0131n ilke olarak birer makine olduklar\u0131n\u0131 kabul etmi\u015f bulunmaktayd\u0131. 1735'te t\u0131p doktoru unvan\u0131n\u0131 ald\u0131. Hatta ge\u00e7mi\u015f ve \u00e7a\u011fda\u015f bilim adamlar\u0131n\u0131 da askeri r\u00fctbelerle s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015f ve bu arada kendine general r\u00fctbesini uygun g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fc. Bunun ard\u0131ndan \u00fc\u00e7 y\u0131lda Hollanda'da patronlar\u0131n deste\u011finde birbirini takip eden \u015fahane eserler yay\u0131nlad\u0131. Linnee, memleketini \u00f6zlemi\u015fti, fakat oraya d\u00f6nmeden \u00f6nce \u0130ngiltere ve Fransa'y\u0131 ziyaret etti. Linnee, \u0130sve\u00e7'e, Avrupa'da \u015f\u00f6hret kazanm\u0131\u015f olarak d\u00f6nd\u00fc. 1741'e kadar Stokholm'da doktor olarak g\u00fc\u00e7 \u015fartlar alt\u0131nda \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. 1741'de Uppsala \u00dcniversitesi'ne t\u0131p ve bitki bilim profes\u00f6r\u00fc oldu ve \u00f6l\u00fcnceye kadar bu g\u00f6revini s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc. Stokholm'deyken bilim akademisinin kurulmas\u0131nda g\u00f6rev ald\u0131. \u00c7al\u0131\u015fma kapasitesi ve \u00f6\u011freticili\u011fi m\u00fckemmeldi. Linnee, Rudbeck zaman\u0131nda kurulmu\u015f olan botanik bah\u00e7esini geli\u015ftirdi ve Avrupa'daki en g\u00fczel botanik bah\u00e7esi haline getirdi. Linnee, ara\u015ft\u0131r\u0131lmam\u0131\u015f b\u00f6lgelere ara\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 olarak gruplar yollad\u0131; bir\u00e7ok ke\u015fif seyahatleri d\u00fczenledi ve bir\u00e7ok ki\u015finin \u00e7al\u0131\u015fmas\u0131nda \u00f6nderlik etti.\u00a0\n\nLinnaeus, minerallerin yer alt\u0131nda geli\u015fen canl\u0131 maddeler oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyordu. Linnaeus'un k\u00fct\u00fcphane ve koleksiyonlar\u0131 bir Londral\u0131 tabip olan J. E. Smith taraf\u0131ndan sat\u0131n al\u0131nd\u0131.\n\nLinnaeus, biyoloji ve botanikte s\u0131n\u0131fland\u0131rma esas\u0131n\u0131 getirmi\u015f, b\u00fct\u00fcn canl\u0131lar\u0131 bir cetvelde g\u00f6stermi\u015ftir. Onun bu metodu, bug\u00fcn de kullan\u0131lmaktad\u0131r.\n\n1737 y\u0131l\u0131nda yay\u0131nlad\u0131\u011f\u0131 Genera Plantarum (Bitki Cinsleri) adl\u0131 yap\u0131t\u0131nda bitkileri \u00e7i\u00e7ek yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re cins d\u00fczeyinde tavsif etmi\u015ftir. Linnaeus 1753'te derledi\u011fi Species Plantarum (Bitki T\u00fcrleri) kitab\u0131nda 6 bin kadar bitki t\u00fcr\u00fcne ikili adland\u0131rma sistemini uygulad\u0131. 1761'de kendisine asalet imtiyaz\u0131 verildi ve Carl von Linn\u00e9 diye an\u0131lmaya ba\u015fland\u0131.\n\nLinnaeus, bitki ve hayvanlarda ikili isimlendirmeyi ba\u015flatm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sistemde Latince veya Yunanca bir isimden sonra \u00f6zel bir ikinci isim gelmektedir. Bitkiler i\u00e7in yapt\u0131\u011f\u0131 s\u0131n\u0131fland\u0131rma ile, o g\u00fcne kadar tarif edilemeyen baz\u0131 bitkiler, kolayl\u0131kla tarif edilebildi. Bitki ve hayvanlar\u0131, i\u00e7 b\u00fcnyelerinin benzerli\u011fine g\u00f6re cins cins grupland\u0131rd\u0131. Botanik ve zoolojide bug\u00fcn de k\u0131smen kullan\u0131lan taksonomiyi (isimlendirmeyi) ba\u015flatt\u0131.\n\nBunlardan ba\u015fka, Linnaeus ila\u00e7lar \u00fczerinde, \u0130sve\u00e7 etnolojisi ve co\u011frafyas\u0131 \u00fczerinde de \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 bulunmaktad\u0131r. \u0130sve\u00e7'in geli\u015fmemi\u015f b\u00f6lgelerini gezmi\u015f ve g\u00f6rd\u00fcklerini anlatm\u0131\u015ft\u0131r.\n\n\u00c7al\u0131\u015fmalar\u0131 \n\n\u2018Methodus Plantarum\u2019da \u00a0Linnee, bitki ve hayvanlar\u0131n s\u0131n\u0131fland\u0131r\u0131lmas\u0131ndaki genel \u00f6zelliklerini i\u00e7eren belli ba\u015fl\u0131 prensipleri vermi\u015f ve bitkilerin tayini i\u00e7in \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131klanmas\u0131n\u0131 yapm\u0131\u015ft\u0131r. Nomenklatatur, e\u015fanlamlar, sistemin \u00e7e\u015fitli kategorilerinin karakteristikleri \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Linnee'nin do\u011fa anlay\u0131\u015f\u0131, d\u00f6nemindeki d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcr ve bilim adamlar\u0131n\u0131n d\u00fc\u015f\u00fcncelerinden farkl\u0131d\u0131r. O, asla Stahl Hoffmann ve Boerhaave gibi bir hayat fenomenleri geli\u015ftirmemi\u015ftir. Gen\u00e7lik eserlerinde son derece sade bir do\u011fa kavram\u0131 vard\u0131r. Linnee\u2019 ye g\u00f6re do\u011fa, Tanr\u0131'n\u0131n emri ile do\u011fa var olmu\u015ftur ve onun rehberli\u011finde var olmaya devam etmektedir. Linnee, \u2018Evrenin temeli nedir?\u2019 sorusuna yan\u0131t aram\u0131\u015ft\u0131r; ona g\u00f6re evrenin \u00f6z\u00fc, eski \u00e7a\u011f filozoflar\u0131nda g\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi d\u00f6rt element olan toprak, su, ate\u015f ve havad\u0131r. Linnee, hayvansal hayat\u0131, solunumla temin edilen eterik elektrik ate\u015fi arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla korunan hidrolik bir makine olarak tan\u0131mlam\u0131\u015ft\u0131r. Linnee'de Seneca'da g\u00f6r\u00fclen yar\u0131-panteistic bir tanr\u0131 anlay\u0131\u015f\u0131 vard\u0131r ve eserinde \u0130ncil'den al\u0131nt\u0131lar verir. Linnee'nin evren ve hayat ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flerini Aristo, Cesalpino ve van Helmont'tan ald\u0131\u011f\u0131 fikirlerle desteklemeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fcl\u00fcr.\n\nLinnee devrinde Aristocu olmakla su\u00e7lanm\u0131\u015ft\u0131r. Erken tarihlerde babas\u0131n\u0131n bah\u00e7esinde \u00e7al\u0131\u015fma imk\u00e2n\u0131 bulmu\u015ftur. Linnee, bir\u00e7ok yerde tespit etti\u011fi bitkileri kaydedip onlar\u0131 numaraland\u0131rm\u0131\u015f ve bu bitkileri daha \u00f6nce verilen bir\u00e7ok sisteme uygun bir \u015fekilde ele al\u0131p incelemi\u015f, ancak bunlardan tatmin olmam\u0131\u015ft\u0131r. Linnee, daha sonra bir gazeteden Camerarius'un bitkilerde cinsiyeti buldu\u011funu \u00f6\u011frenmi\u015ftir. Bunu \u00f6\u011frendi\u011finde \u00e7ok heyecanlanm\u0131\u015f ve derhal konuyu incelemeye ba\u015flam\u0131\u015f ve bitkilerin stamen ve pist\u00fcllerinin onlar\u0131n en hayati organlar\u0131 oldu\u011funu ve sistemati\u011fin temeline konmas\u0131 gerekti\u011fini \u00f6ne s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Bu, onun cinsiyete dayanan s\u0131n\u0131fland\u0131rma sisteminin ortaya \u00e7\u0131kmas\u0131na sebep olmu\u015ftur.\n\nLinnee, her \u015feyden \u00f6nce, d\u00f6neminde bilinen bitki ve hayvan t\u00fcrlerini (bunlara Latince adlar vermeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131) s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131yla tan\u0131n\u0131r. Bu iki kelimelik yap\u0131n\u0131n ilk kelimesi o ya\u015fam formunun ait oldu\u011fu cinsin ismidir. \u0130kinci kelime ise o cinsin de\u011fi\u015fik t\u00fcrlerini belirtmek i\u00e7in kullan\u0131lan ve t\u00fcr\u00fcn genel \u00f6zelliklerine ba\u011fl\u0131 olarak se\u00e7ilmi\u015f ba\u011f\u0131ms\u0131z bir kelimedir. Bu yakla\u015f\u0131m \u015fimdi kullan\u0131lan iki kelimelik isimlendirme i\u00e7in bir temel te\u015fkil etmi\u015ftir. Bu iki kelimelik isimler t\u00fcrlere ait bilimsel isimler veya t\u00fcrlerin sistematik isimleridir. T\u00fcrlerin ay\u0131rt edilmesini daha da kolayla\u015ft\u0131rmak i\u00e7in \u00fc\u00e7 kelimelik isimlendirme kullan\u0131lmaktad\u0131r. Bilimsel adlar\u0131n do\u011fru yaz\u0131lmas\u0131 i\u00e7in; cins isimleri b\u00fcy\u00fck harfle ba\u015flamal\u0131, t\u00fcr isimleri k\u00fc\u00e7\u00fck harfle ba\u015flamal\u0131 ve yazar ismi ve yay\u0131n notu eklenmelidir. Her canl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131 iki adla (1. cins ad\u0131, 2. T\u00fcr ad\u0131\n\n\u00d6rnek: kedi i\u00e7in Felis cadus, fasulye i\u00e7in Phaseolus vulgaris) adland\u0131rma y\u00f6ntemi olan ikili adland\u0131rma y\u00f6ntemini bulan Linnee'dir. Linnea ikili adland\u0131rma sistemini 1753'te geli\u015ftirmi\u015ftir. 1742'den sonra baz\u0131 bitkilerdeki de\u011fi\u015fiklikleri g\u00f6zleyen Linnee, bir b\u00f6lge ya da \u00fclkenin bitki ve hayvan topluluklar\u0131n\u0131 belirtmek i\u00e7in ilk kez flora (bitey) ve fauna (direy) terimlerini kulland\u0131.\n\nLinnaeus'dan \u00f6nce, bazen bir tan\u0131mlay\u0131c\u0131 s\u0131fat i\u00e7eren bazen ise farkl\u0131 bir\u00e7ok kelimeden olu\u015fan bir isimlendirme kullan\u0131l\u0131yordu. Bilim insanlar\u0131 ayn\u0131 t\u00fcr i\u00e7in farkl\u0131 isimlerde kullanabiliyorlard\u0131. Bu adland\u0131rma bilim d\u00fcnyas\u0131nda bir\u00e7ok kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011fa neden oldu. Linnaeus'un sistemi bitki ve hayvan t\u00fcrlerine verilen bu farkl\u0131 isimlendirmeleri bir standarda ve kolay anla\u015f\u0131lan bir \u015fekle kavu\u015fturdu. Linnaeus sistemini cins, tak\u0131m, s\u0131n\u0131f gruplar\u0131n\u0131 ekleyerek daha da geli\u015ftirdi ve \u00f6ld\u00fc.\n\nLinnee \u00fcnl\u00fc eseri, \u2018Systema Naturae\u2019 d\u00f6neminin en \u00f6nemli biyoloji eserlerinin ba\u015f\u0131nda gelir. Bu eserde, do\u011fan\u0131n \u00fc\u00e7 (bitkiler, hayvanlar, mineraller) alemi \u00fczerine do\u011fal bir sistem teklif eden Linnee, bu alemleri ordo, genus ve t\u00fcr taksonlar\u0131na ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Eser 1735'te Leiden'de\n\u2018Fundamenta Botanica\u2019 ile ayn\u0131 zamanda bas\u0131ld\u0131. Bunlardan \u00fc\u00e7 y\u0131l sonra Linnee'nin di\u011fer bir \u00f6nemli eseri olan \u2018Classes Plantarum\u2019 yay\u0131nland\u0131. Linnee t\u00fcr fikrini temel olarak alm\u0131\u015ft\u0131r. Linnee'ye g\u00f6re, canl\u0131lar yumurtadan olu\u015fmu\u015ftur ve her yumurta her y\u00f6nden ebeveynine benzer bir canl\u0131 meydana getirme kapasitesine sahiptir. B\u00f6ylece kendinden \u00fcremeye yer yoktur. Ba\u015flang\u0131\u00e7ta her t\u00fcr, bir tek \u00e7iften meydana gelmi\u015ftir. B\u00f6ylece ayn\u0131 t\u00fcr\u00fcn b\u00fct\u00fcn fertleri genel bir k\u00f6kene sahiptir. Bitki t\u00fcrleri aras\u0131nda say\u0131ca, \u015fekilce ve durumca farkl\u0131 \u00e7i\u00e7ekler kadar, \u00e7ok genus vard\u0131r. S\u0131n\u0131flar, genuslar toplam\u0131d\u0131r; belirli ana vas\u0131flar\u0131 \u00e7i\u00e7eklenme de ayn\u0131d\u0131r. Ordo, s\u0131n\u0131f\u0131n alt b\u00f6lmesidir, daha kolayca bir araya toplanacak genuslardan meydana gelmi\u015ftir. Linnaeaus'un genel\u00a0cinsiyete g\u00f6re s\u0131n\u0131flama sisteminde, s\u0131n\u0131flar esas olarak erkek organ, ordolar di\u015fi organ ba\u015f\u0131n\u0131n dilim say\u0131s\u0131na g\u00f6re belirlenir. Bu sistem organik sistem \u00fczerine temellendirilmi\u015ftir, bundan dolay\u0131 tek y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr.\n\nLinnee'nin hayvanlar alemi i\u00e7in teklif etti\u011fi s\u0131n\u0131fland\u0131rma bitkilerdeki kadar ba\u015far\u0131l\u0131 de\u011fildir. Linnee hayvanlar\u0131 alt\u0131 gruba ay\u0131r\u0131r;\n\nQuadrupedia\nAves\nAmphibia\nPiscus\nInsecta\nVermes\n\nQuadrupediler'i ve ku\u015flar\u0131 Linnee \u015f\u00f6yle betimler; Quadrupedler; k\u0131ll\u0131 v\u00fccutlu ve d\u00f6rt ayakl\u0131d\u0131r; di\u015fi yavruyu meydana getirir ve onu emzirir. Ku\u015flar\u0131n t\u00fcyl\u00fc v\u00fccudu, iki kanad\u0131, gagas\u0131 vard\u0131r; di\u015fi yumurta b\u0131rak\u0131r. Linnee canl\u0131lar\u0131 sadece iki gruba ay\u0131rmaktad\u0131r. Bal\u0131klar\u0131 Linnee, Artedi'ye g\u00f6re belirlemi\u015ftir. Basit organizasyonlu hayvanlardan sadece b\u00f6cekler onu ilgilendirmi\u015ftir. Linnee hayvan sistemati\u011fi i\u00e7in, \u2018Fundamenta Botanica\u2019 s\u0131na benzer herhangi bir genel prensip geli\u015ftirmemi\u015ftir. T\u00fcr terimini belirlemi\u015f ve bug\u00fcn de oldu\u011fu gibi s\u0131n\u0131fland\u0131rma sisteminin temeline koymu\u015ftur. Linnee t\u00fcrlerin de\u011fi\u015fmezli\u011fine inan\u0131yordu ve \u2018ini\u015f teorisi\u2019 ile ilgili g\u00f6r\u00fc\u015flere en \u015fiddetli tepki g\u00f6sterenler aras\u0131ndayd\u0131, \u00e7\u00fcnk\u00fc ona g\u00f6re canl\u0131lar ba\u015flang\u0131\u00e7ta yarat\u0131ld\u0131klar\u0131 zamandan beri sabittiler, herhangi bir de\u011fi\u015fikli\u011fe u\u011framam\u0131\u015flard\u0131. Linnee'ya g\u00f6re t\u00fcr, genel bir k\u00f6kene sahipmi\u015f gibi birbirine benzeyen fertlerin bir toplam\u0131 olarak kabul edilmektedir. Linnee'nin hayvan sistemati\u011finde yapt\u0131\u011f\u0131 en \u00f6nemli i\u015f, balinalar\u0131 d\u00f6rt ayakl\u0131larla birle\u015ftirmesidir. Daha sonra bu grup memeliler ad\u0131n\u0131 alacakt\u0131r. Bu s\u0131n\u0131f\u0131 d\u0131\u015f yap\u0131lar\u0131na g\u00f6re gruplara ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130nsan ve maymunlar\u0131 (apes) birle\u015ftiren Linnee, \u2018Systema Naturae\u2019\nn\u0131n son edisyonunda (1758) insan\u0131 Homo genus ve sapiens, Linn. \u015eekilde s\u0131n\u0131fland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Buna g\u00f6re \u2018Homo genus\u2019 ve \u2018sapiens\u2019 t\u00fcr ad\u0131d\u0131r. Homo grubuna\nLinnee orangutan\u0131 da dahil etmi\u015ftir. Orangutan\u0131 Homo troglodytes, yani ma\u011farada ya\u015fayan adam ad\u0131n\u0131 vermi\u015ftir.\n\n\u2018Philosophia Botanica\u2019 (1751) adl\u0131 eserinde bir\u00e7ok grup belirlemi\u015f ve bu gruplar\u0131 isimlendirmi\u015ftir. Ayn\u0131 zamanda melez t\u00fcrlerini bizzat kendi bah\u00e7esinde g\u00f6rm\u00fc\u015ft\u00fcr ve kendisi de ba\u015far\u0131l\u0131 melezler yapm\u0131\u015ft\u0131r. Orijinal yaratma doktrininden ka\u00e7\u0131namam\u0131\u015ft\u0131r, fakat genuslar\u0131n yarat\u0131lm\u0131\u015f olabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u2018Systema Naturae\u2019 n\u0131n bu edisyonunda, hi\u00e7bir yeni t\u00fcr\u00fcn kesinlikle ortaya \u00e7\u0131kmayaca\u011f\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcn\u00fc terk etmi\u015ftir. \u2018Philosophia Botanica\u2019 da Linnee, bitki alemine uygun bir organik teori geli\u015ftirmi\u015ftir. Burada bitkilerin \u00e7e\u015fitli k\u0131s\u0131mlar\u0131n\u0131n karakterleri form\u00fcle edilmi\u015ftir. Linnee'ye g\u00f6re, b\u00fct\u00fcn yapraklar gerek bitki yapra\u011f\u0131 gerekse \u00e7i\u00e7ek petali olsun genel bir geli\u015fim s\u00fcreci g\u00f6sterir. Bu ke\u015fifi Goethe'ye atfetmi\u015ftir.\n\nLinnee, kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmal\u0131 anatomide \u00f6zellikle bitki ve hayvanlar aras\u0131nda yapt\u0131\u011f\u0131 kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131rmalarda ba\u015far\u0131s\u0131z olmu\u015ftur. Linnee'nin bitki ve hayvanlar\u0131n hangi \u015fartlar alt\u0131nda do\u011fada ya\u015fad\u0131klar\u0131 konusunda yapt\u0131\u011f\u0131 katk\u0131, ola\u011fan\u00fcst\u00fc \u00e7ok y\u00f6nl\u00fcd\u00fcr. Linnee'ye g\u00f6re b\u00fct\u00fcn bitkiler e\u011fer ba\u015flang\u0131\u00e7tan beri mevcut olmasalard\u0131, Adem bunlardan \u0130ncil'de bahsetmezdi.\n\n Linnee d\u00fcnyan\u0131n d\u00f6rt bir yan\u0131ndan toplad\u0131\u011f\u0131 \u00f6rnekler \u00fczerine temellendirdi\u011fi bir bitki da\u011f\u0131l\u0131m teorisi geli\u015ftirmi\u015ftir. Bug\u00fcn bizim fenomenolojik, ekolojik ve co\u011frafik zooloiji ve botanik dedi\u011fimiz disiplinler ondan k\u00f6kenini al\u0131r.\n\nLinnee, do\u011fada arad\u0131\u011f\u0131 dengeyi, ahlaki alemde de aram\u0131\u015ft\u0131r ve \u2018Nemesis Divina\u2019 adl\u0131 eserini kaleme alm\u0131\u015ft\u0131r. Linnee, \u0130sve\u00e7li \u00f6\u011frencilerinin \u00e7o\u011funu, e\u011fitimlerini tamamlad\u0131ktan sonra yabanc\u0131 \u00fclkelere koleksiyon yapmak ve gittikleri \u00e7evreyi incelemek \u00fczere yollam\u0131\u015ft\u0131r. Bu \u00f6\u011frenciler seyahat edip koleksiyon yapm\u0131\u015flard\u0131r. Onun \u00f6\u011frencileri aras\u0131nda \u00f6rne\u011fin Christian Fabricius (1745-1808) b\u00f6cekler \u00fczerinde ba\u015far\u0131l\u0131 ara\u015ft\u0131rmalar yapm\u0131\u015f ve entomoloji konusunda eserler vermi\u015ftir. Fabricius, Linnee'nin s\u0131n\u0131fland\u0131rma metodunu b\u00f6ceklere uygulam\u0131\u015ft\u0131r. Linnee'nin koleksiyonlar\u0131 \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra \u0130ngiltere'ye ka\u00e7\u0131r\u0131lm\u0131\u015f ve burada bu koleksiyon incelenmek \u00fczere 1788'de Linnean Society kurulmu\u015ftur.\n\n\u0130nsan s\u0131n\u0131fland\u0131rmas\u0131 \n\nLinnaeus insan'\u0131n deri rengine g\u00f6re ay\u0131rt etti\u011fi d\u00f6rt de\u011fi\u015fik \u0131rk tan\u0131mlad\u0131. Linnee, insan\u0131 siyah veya negro, sar\u0131 veya Mo\u011fol, beyaz veya Avrupal\u0131, k\u0131rm\u0131z\u0131 ya da Amerikal\u0131 olarak \u0131rklara ay\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Onu izleyen biyologlar da fiziksel \u00f6zellikleri temel alan \u0131rk gruplar\u0131 \u00fcst\u00fcnde \u00e7al\u0131\u015ft\u0131lar. Ne var ki, bu t\u00fcr s\u0131n\u0131fland\u0131rmalar\u0131n bilimsel ve kesin olmad\u0131\u011f\u0131 daha sonra anla\u015f\u0131ld\u0131. \u0130nsan\u0131n fosil formlar\u0131ndan biri Homo neandertalis'tir bu t\u00fcr Avrupa\u2019da ya\u015fam\u0131\u015f bir insans\u0131 tipidir. Homo sapiens ile Homo neandertalis farkl\u0131 iki t\u00fcrd\u00fcr. Genellikle gagalar\u0131na g\u00f6re s\u0131n\u0131fland\u0131rd\u0131\u011f\u0131 ku\u015flar, bilindi\u011fi gibi yeniden grupland\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Linnee, Cartilagenei'yi amphibianlara, dahil etmi\u015ftir.\u00a0 Bu onlar\u0131n bal\u0131klar gibi solunga\u00e7lara sahip olmalar\u0131ndan do\u011fan yanl\u0131\u015f bir anlay\u0131\u015ft\u0131r. Linnee, sistemini g\u00f6zden ge\u00e7irirken omurgas\u0131zlar\u0131, b\u00f6cekler hari\u00e7, hi\u00e7 de\u011fi\u015ftirmemi\u015ftir.\n\nNotlar\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Bilimsel s\u0131n\u0131fland\u0131rma\n\nKaynak\u00e7a\n\n \n1707 do\u011fumlular\n1778 y\u0131l\u0131nda \u00f6lenler\n\u0130sve\u00e7li biyologlar\n\u0130sve\u00e7li fizik\u00e7iler\n\u0130sve\u00e7li hekimler\n\u0130sve\u00e7li entomologlar\nPrusya Bilim Akademisi \u00fcyeleri\nFrans\u0131z Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\n\u0130sve\u00e7li botanik\u00e7iler\n\u0130sve\u00e7li ornitologlar\n\u0130sve\u00e7li araknologlar\n\u0130sve\u00e7li Protestanlar\nL\u00fcterciler\n\u0130sve\u00e7 Kraliyet Bilimler Akademisi \u00fcyeleri\nRoyal Society \u00fcyeleri\nTaksonomistler\nTakson yazarlar\u0131\nUppsala'da defnedilenler\n18. y\u00fczy\u0131lda Latince eser veren yazarlar\n18. y\u00fczy\u0131l erkek yazarlar\u0131\n\u00d6zg\u00fcrl\u00fck d\u00f6neminde \u0130sve\u00e7liler\nBotanik adland\u0131rma sistemi\nBriyologlar\nAmerikan Felsefe Toplulu\u011fu \u00fcyeleri\n\u0130sve\u00e7li L\u00fcterciler\n\u0130sve\u00e7li soylular\nHarderwijk \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nUppsala \u00dcniversitesinde \u00f6\u011frenim g\u00f6renler\nTerminologlar", "Vakf\u0131kebir (Vakf-\u0131 Kebir, eski adlar\u0131: B\u00fcy\u00fck Liman, Fol (Rumca Phol\u00ed, yuva), Trabzon'un il\u00e7esi.\n\nTarih \nVakf\u0131kebir, kurulu\u015f tarihi kesin olarak bilinmemekle beraber eski bir yerle\u015fim yeridir. Tarih boyunca Hitit, Pers, Roma, Bizans ve Trabzon \u0130mparatorlu\u011fu\u2019nun h\u00e2kimiyetinde kalm\u0131\u015f, 1461 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu y\u00f6netimine girmi\u015ftir. Do\u011fal liman olmas\u0131 nedeniyle tarihte deniz ula\u015f\u0131m\u0131n\u0131n \u00f6nemli merkezlerinden biri olmu\u015ftur.\n\nBug\u00fcnk\u00fc ad\u0131n\u0131, Osmanl\u0131 sultan\u0131 I. Selim'in annesi G\u00fclbahar Hatun'dan alm\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fclbahar Hatun Trabzon\u2019da kurmu\u015f oldu\u011fu Hatuniye Vakf\u0131\u2019na Vakf\u0131kebir topraklar\u0131n\u0131n gelirlerini de dahil etmi\u015f, o zamanki ad\u0131yla B\u00fcy\u00fckliman olarak an\u0131lan kasaba bu tarihten sonra Vakf\u0131kebir olarak (B\u00fcy\u00fck Vak\u0131f) olarak an\u0131lmaya ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nBir rivayete g\u00f6re il\u00e7enin ad\u0131n\u0131n ortaya \u00e7\u0131k\u0131\u015f kayna\u011f\u0131 bir hik\u00e2yeye dayanmaktad\u0131r. \u0130stanbul'dan Trabzon'da bulunan I. Selim'i ziyarete gelen G\u00fclbahar Hatun, denizde f\u0131rt\u0131naya yakalanm\u0131\u015f ve karaya \u00e7\u0131kaca\u011f\u0131 ilk yeri vakfedece\u011fini s\u00f6ylemi\u015ftir. F\u0131rt\u0131na dinip, Trabzon'a ula\u015ft\u0131\u011f\u0131 yer Vakf\u0131kebir sahili olunca, G\u00fclbahar Hatun Vakf\u0131kebir topraklar\u0131n\u0131n gelirini kurdu\u011fu vakfa dahil etmi\u015ftir.\n\nVakf\u0131kebir 1874 y\u0131l\u0131nda Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu'nun bir kazas\u0131 olmu\u015ftur. Bu tarihte il\u00e7e Ak\u00e7aabat, Ma\u00e7ka, Yomra il\u00e7eleriyle Trabzon\u2019a ba\u011fl\u0131d\u0131r. Belediye Te\u015fkilat\u0131 1877 y\u0131l\u0131nda kurulmu\u015ftur. \u0130lk Belediye Ba\u015fkan\u0131 Bahad\u0131rzade Yusuf A\u011fa\u2019d\u0131r. \u0130l\u00e7ede 1888 y\u0131l\u0131nda ilk R\u00fc\u015ftiye okulu, 1892 y\u0131l\u0131nda ilk banka olarak Ziraat Bankas\u0131 a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.\n\nVakf\u0131kebir I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 s\u0131ras\u0131nda 20 Temmuz 1916\u2019da Rus \u0130mparatorlu\u011fu'nun i\u015fgaline u\u011fram\u0131\u015ft\u0131r, i\u015fgal 14 \u015eubat 1918 tarihine kadar s\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.\n\nVakf\u0131kebir il\u00e7esinden 1954 y\u0131l\u0131nda g\u00fcneyindeki Tonya, daha sonra 80 ve 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda s\u0131ras\u0131 ile bat\u0131s\u0131ndaki Be\u015fikd\u00fcz\u00fc, \u015ealpazar\u0131 ve do\u011fusundaki \u00c7ar\u015f\u0131ba\u015f\u0131 il\u00e7eleri ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z il\u00e7e olmu\u015flard\u0131r. 1994 y\u0131l\u0131ndan beri il\u00e7ede Vakf\u0131kebir Ekmek Festivali yap\u0131lmaktad\u0131r. 2018 Y\u0131l\u0131 N\u00fcfus bilgilerine g\u00f6re \u0130l\u00e7e merkezinin n\u00fcfusu 28,209'dur.\n\nCo\u011frafi yap\u0131 \nVakf\u0131kebir, Trabzon'un 40\u00a0km bat\u0131s\u0131nda olup, il\u00e7e topraklar\u0131 Do\u011fuda \u00c7ar\u015f\u0131ba\u015f\u0131, Bat\u0131da Be\u015fikd\u00fcz\u00fc, G\u00fcneyde Tonya il\u00e7eleri ve Kuzeyde Karadeniz ile \u00e7evrilidir. \u0130l\u00e7e merkezi; do\u011fuda I\u015f\u0131kl\u0131 (Yeros), bat\u0131da Zeytin (Yobol) burunlar\u0131 aras\u0131nda meydana gelmi\u015f geni\u015f\u00e7e bir merkezin en u\u00e7 noktas\u0131nda kuruludur. Bu nedenle il\u00e7e ad\u0131, Co\u011frafi kitaplar\u0131nda B\u00fcy\u00fckliman olarak da g\u00f6sterilir. I\u015f\u0131kl\u0131 fenerinden itibaren k\u0131y\u0131, g\u00fcney bat\u0131ya ve daha sonra Kuzey Bat\u0131ya y\u00f6nelerek B\u00fcy\u00fckliman ad\u0131yla an\u0131lan geni\u015f koyu meydana geldikten sonra Zeytinburnuna ula\u015f\u0131r. B\u00fcy\u00fckliman koyu, karayele k\u0131smen kapal\u0131 olup, denizciler i\u00e7in iyi say\u0131lan bir demir atma yeridir.\n\nVakf\u0131kebir, Karadeniz B\u00f6lgesi Do\u011fu b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn iklim \u015fartlar\u0131n\u0131n etkisi alt\u0131nda olup burada iklim, \u0131l\u0131man iklimin denizsel karakterini ta\u015f\u0131r. Yazlar orta s\u0131cakl\u0131kta, k\u0131\u015flar \u0131l\u0131k ve mevsimler ya\u011f\u0131\u015fl\u0131 ge\u00e7er. Ya\u011fmurun en yo\u011fun oldu\u011fu mevsim sonbahar, ilkbahar ve k\u0131\u015ft\u0131r.\n\nVakf\u0131kebir il\u00e7esinden 1954 y\u0131l\u0131nda g\u00fcneyindeki Tonya, daha sonra 80 ve 90\u2019l\u0131 y\u0131llarda s\u0131ras\u0131 ile bat\u0131s\u0131ndaki Be\u015fikd\u00fcz\u00fc, \u015ealpazar\u0131 ve do\u011fusundaki \u00c7ar\u015f\u0131ba\u015f\u0131 il\u00e7eleri ayr\u0131larak ba\u011f\u0131ms\u0131z il\u00e7e olmu\u015flard\u0131r. 1994 y\u0131l\u0131ndan beri il\u00e7ede Vakf\u0131kebir Ekmek Festivali yap\u0131lmaktad\u0131r.\n\nEkonomi \n\n\u0130l\u00e7enin ba\u015fl\u0131ca gelir kayna\u011f\u0131 tar\u0131m, hayvanc\u0131l\u0131k, f\u0131nd\u0131k ve bal\u0131k\u00e7\u0131l\u0131kt\u0131r. \u0130l\u00e7ede bir organize sanayi b\u00f6lgesi ile \u00e7e\u015fitli mand\u0131ralar bulunmaktad\u0131r. \u015eehir, ta\u015f f\u0131r\u0131nlar\u0131nda pi\u015fen Vakf\u0131kebir Ekme\u011fi ve tereya\u011f\u0131 ile \u00fcnl\u00fcd\u00fcr.\n\nE\u011fitim\n\n\u0130lk\u00f6\u011fretim okullar\u0131 \n\n\u0130l\u00e7enin ba\u015fl\u0131ca okullar\u0131 yukar\u0131da verilmi\u015ftir,\n\nLise ve Dengi Okullar\n\nY\u00fcksek\u00f6\u011fretim \n\nVakf\u0131kebir Meslek Y\u00fcksek Okulu, KT\u00dc b\u00fcnyesinde 1992 y\u0131l\u0131nda a\u00e7\u0131lm\u0131\u015f; 1994-1995 e\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda Ak\u00e7aabat'ta 2000-2001 e\u011fitim \u00f6\u011fretim y\u0131l\u0131nda Vakf\u0131kebir il\u00e7emizde faaliyete ge\u00e7mi\u015f olup; makine program\u0131, bilgisayar teknolojisi ve programlama program\u0131, muhasebe, pazarlama, iklimlendirme-so\u011futma program\u0131, b\u00fcro y\u00f6netimi ve sekreterlik, elektronik-haberle\u015fme ve i\u015fletme program\u0131 b\u00f6l\u00fcmleri gibi b\u00f6l\u00fcmlerle e\u011fitim vermeye devam etmektedir. Bu b\u00f6l\u00fcmlerde 435 k\u0131z ve 697 erkek olmak \u00fczere toplam 1156 \u00f6\u011frenci e\u011fitim-\u00f6\u011fretim g\u00f6rmektedir.\n\n\u00d6zel E\u011fitim \n\n\u0130l\u00e7ede \u0130MKB Vakf\u0131kebir Mesleki ve Teknik E\u011fitim Merkezi, Vakf\u0131kebir Anadolu Lisesi, Vakf\u0131kebir G\u00fclbahar Hatun Anadolu Lisesi K.T.\u00dc. ye ba\u011fl\u0131 olarak 1992 y\u0131l\u0131nda e\u011fitim \u00f6\u011fretime a\u00e7\u0131lan Vakf\u0131kebir Meslek Y\u00fcksek Okulu,, Vakf\u0131kebir \u00d6mer Nakka\u015f Anadolu Sa\u011fl\u0131k Meslek Lisesi, Vakf\u0131kebir Anadolu \u0130mam Hatip Lisesi, Vakf\u0131kebir Kemaliye \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu, Vakf\u0131kebir Atat\u00fcrk \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu, Vakf\u0131kebir Cumhuriyet \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu, Vakf\u0131kebir B\u00fcy\u00fckliman \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu ve Vakf\u0131kebir Osman Tan \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu ve Yal\u0131k\u00f6y beldesinde Yal\u0131k\u00f6y \u0130lk\u00f6\u011fretim Okulu bulunur. Yeti\u015fkinler i\u00e7in Vakf\u0131kebir halk e\u011fitimi merkezi m\u00fcd\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc faaliyetlerine sosyal ve k\u00fclt\u00fcrel alanda y\u00fcr\u00fctmektedir.\n\nSpor \n\u0130l\u00e7enin futbol tak\u0131m\u0131 Vakf\u0131kebir 1874 Futbol Kul\u00fcb\u00fc'd\u00fcr. Ayr\u0131ca Vakf\u0131kebir Kirazl\u0131kspor ve Vakf\u0131kebir B\u00fcy\u00fckliman Belediyespor da il\u00e7enin di\u011fer bir futbol tak\u0131m\u0131d\u0131r.\n\nN\u00fcfus \n2018 Y\u0131l\u0131 N\u00fcfus bilgilerine g\u00f6re \u0130l\u00e7e merkezinin n\u00fcfusu 28,209'dur.\n\nAyr\u0131ca bak\u0131n\u0131z \n Vakf\u0131kebir Ekme\u011fi\n\nKaynak\u00e7a"]]