File size: 19,813 Bytes
0ab2566 | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 208 209 210 211 212 213 214 215 216 217 218 219 220 221 222 223 224 225 226 227 228 229 230 231 232 233 234 235 236 237 238 239 240 241 242 243 244 245 246 247 248 249 250 251 252 253 254 255 256 257 258 259 260 261 262 263 264 265 266 267 268 269 270 271 272 273 274 275 276 277 278 279 280 281 282 283 284 285 286 287 288 289 290 291 292 293 294 295 296 297 298 299 300 301 302 303 304 305 306 307 308 309 310 311 312 313 314 315 316 317 318 319 320 321 322 323 324 325 326 327 328 329 330 331 332 333 334 335 336 337 338 339 340 341 342 343 344 345 346 347 348 349 350 351 352 353 354 355 356 357 358 359 360 361 362 363 364 365 366 367 368 369 370 371 372 373 374 375 376 377 378 379 380 381 382 383 384 385 386 387 388 389 390 391 392 393 394 395 396 397 398 399 400 401 402 403 404 405 406 407 408 409 410 411 412 413 414 415 416 417 418 419 420 421 422 423 424 425 426 427 428 429 430 431 432 433 434 435 436 437 438 439 440 441 442 443 444 445 446 447 448 449 450 451 452 453 454 455 456 457 458 459 460 461 462 463 464 465 466 467 468 469 470 471 472 473 474 475 476 477 478 479 480 481 482 483 484 485 486 487 488 489 490 | """
Collapse Analysis Visualization (PMPS vs CODI)
Generates publication-quality figures for latent representation collapse analysis:
Fig 1: Pairwise cosine similarity heatmaps (side-by-side CODI vs PMPS)
Fig 2: Off-diagonal cosine similarity distribution (violin plot)
Fig 3: Singular value spectrum comparison
Fig 4: Effective rank distribution comparison
Fig 5: t-SNE / PCA visualization of latent embeddings
Usage:
python analysis/plot_collapse_analysis.py \
--pmps_dir analysis/results/pmps \
--codi_dir analysis/results/codi \
--output_dir analysis/figures/collapse
"""
import os
import json
import argparse
import numpy as np
import matplotlib
matplotlib.use('Agg')
import matplotlib.pyplot as plt
import matplotlib.gridspec as gridspec
from matplotlib.colors import LinearSegmentedColormap
from sklearn.decomposition import PCA
from sklearn.manifold import TSNE
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Global style
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
plt.rcParams.update({
'font.family': 'serif',
'font.serif': ['Times New Roman', 'DejaVu Serif'],
'font.size': 11,
'axes.titlesize': 13,
'axes.labelsize': 12,
'xtick.labelsize': 10,
'ytick.labelsize': 10,
'legend.fontsize': 10,
'figure.dpi': 300,
'savefig.bbox': 'tight',
'savefig.pad_inches': 0.05,
'axes.linewidth': 0.8,
'axes.grid': False,
})
COLORS = {
'codi': '#E74C3C',
'pmps': '#2E86C1',
'simcot': '#27AE60',
'cot': '#8E44AD',
}
METHOD_LABELS = {
'codi': 'CODI',
'pmps': 'PMPS (Ours)',
'simcot': 'Sim-CoT',
}
def load_results(result_dir):
"""Load extracted metrics from a result directory."""
metrics_path = os.path.join(result_dir, 'metrics.json')
latent_path = os.path.join(result_dir, 'latent_hiddens.npy')
with open(metrics_path, 'r') as f:
metrics = json.load(f)
latent_hiddens = np.load(latent_path) # (num_samples, N_l, D)
return metrics, latent_hiddens
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Fig 1: Pairwise Cosine Similarity Heatmaps
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def plot_similarity_heatmaps(metrics_dict, output_path, methods=None):
"""Side-by-side average pairwise cosine similarity heatmaps."""
if methods is None:
methods = list(metrics_dict.keys())
n_methods = len(methods)
fig, axes = plt.subplots(1, n_methods, figsize=(4.5 * n_methods, 4))
if n_methods == 1:
axes = [axes]
cmap = LinearSegmentedColormap.from_list(
'sim', ['#FFFFFF', '#AED6F1', '#3498DB', '#1A5276'], N=256
)
for idx, method in enumerate(methods):
metrics = metrics_dict[method]
sim_matrices = [np.array(m['cos_sim_matrix']) for m in metrics]
N_l = sim_matrices[0].shape[0]
avg_matrix = np.mean(sim_matrices, axis=0)
ax = axes[idx]
im = ax.imshow(avg_matrix, cmap=cmap, vmin=0.0, vmax=1.0, aspect='equal')
for i in range(N_l):
for j in range(N_l):
color = 'white' if avg_matrix[i, j] > 0.7 else 'black'
ax.text(j, i, f'{avg_matrix[i, j]:.2f}',
ha='center', va='center', fontsize=9, color=color)
ax.set_title(METHOD_LABELS.get(method, method), fontsize=14, fontweight='bold')
ax.set_xlabel('Latent Token Index')
ax.set_ylabel('Latent Token Index')
ax.set_xticks(range(N_l))
ax.set_yticks(range(N_l))
ax.set_xticklabels([f'$l_{{{i+1}}}$' for i in range(N_l)])
ax.set_yticklabels([f'$l_{{{i+1}}}$' for i in range(N_l)])
fig.colorbar(im, ax=axes, label='Cosine Similarity', shrink=0.8, pad=0.02)
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Fig 2: Off-diagonal Cosine Similarity Distribution
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def plot_similarity_distribution(metrics_dict, output_path, methods=None):
"""Violin + box plot of off-diagonal cosine similarities."""
if methods is None:
methods = list(metrics_dict.keys())
fig, ax = plt.subplots(figsize=(3 + 1.5 * len(methods), 4.5))
data_list = []
labels = []
colors = []
for method in methods:
metrics = metrics_dict[method]
off_diag_sims = []
for m in metrics:
sim_matrix = np.array(m['cos_sim_matrix'])
N_l = sim_matrix.shape[0]
mask = ~np.eye(N_l, dtype=bool)
off_diag_sims.extend(sim_matrix[mask].tolist())
data_list.append(off_diag_sims)
labels.append(METHOD_LABELS.get(method, method))
colors.append(COLORS.get(method, '#888888'))
positions = range(1, len(methods) + 1)
parts = ax.violinplot(data_list, positions=positions, showmedians=False, showextrema=False)
for pc, color in zip(parts['bodies'], colors):
pc.set_facecolor(color)
pc.set_alpha(0.3)
bp = ax.boxplot(data_list, positions=positions, widths=0.15,
patch_artist=True, showfliers=False,
medianprops={'color': 'black', 'linewidth': 2})
for patch, color in zip(bp['boxes'], colors):
patch.set_facecolor(color)
patch.set_alpha(0.8)
for i, (d, color) in enumerate(zip(data_list, colors)):
mean_val = np.mean(d)
ax.plot(i + 1, mean_val, 'D', color='white', markeredgecolor=color,
markersize=7, markeredgewidth=1.5, zorder=5)
ax.annotate(f'{mean_val:.3f}', (i + 1, mean_val),
textcoords='offset points', xytext=(15, 5),
fontsize=9, color=color, fontweight='bold')
ax.set_xticks(positions)
ax.set_xticklabels(labels, fontsize=12)
ax.set_ylabel('Off-Diagonal Cosine Similarity', fontsize=12)
ax.set_title('Latent Token Pairwise Similarity\n(Lower = Less Collapse)', fontsize=13)
ax.axhline(y=1.0, color='gray', linestyle='--', alpha=0.4, label='Perfect Collapse')
ax.legend(loc='lower right', fontsize=9)
plt.tight_layout()
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Fig 3: Singular Value Spectrum
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def plot_singular_values(metrics_dict, output_path, methods=None):
"""Normalized singular value spectrum comparison."""
if methods is None:
methods = list(metrics_dict.keys())
fig, axes = plt.subplots(1, 2, figsize=(11, 4.5))
# Left: Normalized singular value spectrum (bar chart)
ax = axes[0]
bar_width = 0.8 / len(methods)
for m_idx, method in enumerate(methods):
metrics = metrics_dict[method]
all_sv_norm = [m['singular_values_normalized'] for m in metrics]
N_l = len(all_sv_norm[0])
avg_sv = np.mean(all_sv_norm, axis=0)
std_sv = np.std(all_sv_norm, axis=0)
x = np.arange(N_l) + m_idx * bar_width
ax.bar(x, avg_sv, width=bar_width, yerr=std_sv, capsize=3,
color=COLORS.get(method, '#888'), alpha=0.8,
label=METHOD_LABELS.get(method, method))
ax.set_xlabel('Singular Value Index')
ax.set_ylabel('Normalized Magnitude ($\\sigma_i / \\sum \\sigma_j$)')
ax.set_title('(a) Singular Value Spectrum')
ax.set_xticks(np.arange(N_l) + bar_width * (len(methods) - 1) / 2)
ax.set_xticklabels([f'$\\sigma_{{{i+1}}}$' for i in range(N_l)])
ax.legend()
# Right: Cumulative explained variance
ax2 = axes[1]
for method in methods:
metrics = metrics_dict[method]
all_cum_var = [m['cumulative_variance'] for m in metrics]
avg_cum = np.mean(all_cum_var, axis=0)
std_cum = np.std(all_cum_var, axis=0)
x = np.arange(1, len(avg_cum) + 1)
ax2.plot(x, avg_cum, 'o-', color=COLORS.get(method, '#888'),
linewidth=2, markersize=7, label=METHOD_LABELS.get(method, method))
ax2.fill_between(x, avg_cum - std_cum, np.minimum(avg_cum + std_cum, 1.0),
alpha=0.15, color=COLORS.get(method, '#888'))
ax2.axhline(y=0.95, color='gray', linestyle='--', alpha=0.5)
ax2.text(0.5, 0.96, '95%', color='gray', fontsize=9)
ax2.set_xlabel('Number of Components')
ax2.set_ylabel('Cumulative Explained Variance')
ax2.set_title('(b) Cumulative Variance')
ax2.set_xticks(range(1, N_l + 1))
ax2.legend()
plt.tight_layout()
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Fig 4: Effective Rank Distribution
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def plot_effective_rank(metrics_dict, output_path, methods=None):
"""Effective rank comparison bar chart with individual sample scatter."""
if methods is None:
methods = list(metrics_dict.keys())
fig, ax = plt.subplots(figsize=(3 + 1.2 * len(methods), 4.5))
for m_idx, method in enumerate(methods):
metrics = metrics_dict[method]
ranks = [m['effective_rank'] for m in metrics]
mean_rank = np.mean(ranks)
std_rank = np.std(ranks)
color = COLORS.get(method, '#888')
ax.bar(m_idx, mean_rank, width=0.5, yerr=std_rank, capsize=5,
color=color, alpha=0.7, label=METHOD_LABELS.get(method, method))
jitter = np.random.normal(0, 0.05, len(ranks))
ax.scatter(m_idx + jitter, ranks, color=color, alpha=0.15, s=10, zorder=3)
ax.text(m_idx, mean_rank + std_rank + 0.1, f'{mean_rank:.2f}',
ha='center', fontsize=11, fontweight='bold', color=color)
N_l = len(metrics_dict[methods[0]][0]['cos_sim_matrix'])
ax.axhline(y=N_l, color='gray', linestyle='--', alpha=0.4)
ax.text(len(methods) - 0.5, N_l + 0.05, f'Max = {N_l}', color='gray', fontsize=9)
ax.axhline(y=1.0, color='red', linestyle='--', alpha=0.3)
ax.text(len(methods) - 0.5, 1.05, 'Full Collapse', color='red', fontsize=9)
ax.set_xticks(range(len(methods)))
ax.set_xticklabels([METHOD_LABELS.get(m, m) for m in methods], fontsize=12)
ax.set_ylabel('Effective Rank', fontsize=12)
ax.set_title('Effective Rank of Latent Embeddings\n(Higher = More Diverse)', fontsize=13)
ax.set_ylim(0, N_l + 1)
plt.tight_layout()
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Fig 5: t-SNE / PCA Visualization
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def plot_tsne_visualization(hiddens_dict, output_path, methods=None,
max_samples=100, perplexity=30):
"""t-SNE visualization of latent embeddings colored by latent position."""
if methods is None:
methods = list(hiddens_dict.keys())
n_methods = len(methods)
fig, axes = plt.subplots(1, n_methods, figsize=(5.5 * n_methods, 5))
if n_methods == 1:
axes = [axes]
all_embeddings = []
all_labels = []
all_method_labels = []
for method in methods:
hiddens = hiddens_dict[method][:max_samples] # (S, N_l, D)
S, N_l, D = hiddens.shape
flat = hiddens.reshape(-1, D)
positions = np.tile(np.arange(N_l), S)
method_ids = np.full(len(positions), methods.index(method))
all_embeddings.append(flat)
all_labels.append(positions)
all_method_labels.append(method_ids)
combined = np.concatenate(all_embeddings, axis=0)
combined_labels = np.concatenate(all_labels, axis=0)
combined_methods = np.concatenate(all_method_labels, axis=0)
# Fit PCA first to reduce dimensionality, then t-SNE
pca = PCA(n_components=min(50, combined.shape[1]))
combined_pca = pca.fit_transform(combined)
tsne = TSNE(n_components=2, perplexity=perplexity, random_state=42, max_iter=1000)
combined_2d = tsne.fit_transform(combined_pca)
N_l = hiddens_dict[methods[0]].shape[1]
cmap = plt.cm.get_cmap('tab10', N_l)
offset = 0
for m_idx, method in enumerate(methods):
n_points = hiddens_dict[method][:max_samples].shape[0] * N_l
points = combined_2d[offset:offset + n_points]
labels = combined_labels[offset:offset + n_points]
offset += n_points
ax = axes[m_idx]
for lat_idx in range(N_l):
mask = labels == lat_idx
ax.scatter(points[mask, 0], points[mask, 1],
c=[cmap(lat_idx)], s=15, alpha=0.5,
label=f'$l_{{{lat_idx+1}}}$')
ax.set_title(METHOD_LABELS.get(method, method), fontsize=14, fontweight='bold')
ax.set_xlabel('t-SNE 1')
ax.set_ylabel('t-SNE 2')
if m_idx == n_methods - 1:
ax.legend(bbox_to_anchor=(1.02, 1), loc='upper left',
fontsize=9, markerscale=1.5)
plt.tight_layout()
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
def plot_pca_visualization(hiddens_dict, output_path, methods=None, max_samples=100):
"""PCA visualization β same idea as t-SNE but deterministic and faster."""
if methods is None:
methods = list(hiddens_dict.keys())
n_methods = len(methods)
fig, axes = plt.subplots(1, n_methods, figsize=(5.5 * n_methods, 5))
if n_methods == 1:
axes = [axes]
all_embeddings = []
for method in methods:
hiddens = hiddens_dict[method][:max_samples]
flat = hiddens.reshape(-1, hiddens.shape[-1])
all_embeddings.append(flat)
combined = np.concatenate(all_embeddings, axis=0)
pca = PCA(n_components=2)
combined_2d = pca.fit_transform(combined)
N_l = hiddens_dict[methods[0]].shape[1]
cmap = plt.cm.get_cmap('tab10', N_l)
offset = 0
for m_idx, method in enumerate(methods):
S = min(max_samples, hiddens_dict[method].shape[0])
n_points = S * N_l
points = combined_2d[offset:offset + n_points]
offset += n_points
labels = np.tile(np.arange(N_l), S)
ax = axes[m_idx]
for lat_idx in range(N_l):
mask = labels == lat_idx
ax.scatter(points[mask, 0], points[mask, 1],
c=[cmap(lat_idx)], s=15, alpha=0.5,
label=f'$l_{{{lat_idx+1}}}$')
ax.set_title(METHOD_LABELS.get(method, method), fontsize=14, fontweight='bold')
ax.set_xlabel(f'PC1 ({pca.explained_variance_ratio_[0]:.1%})')
ax.set_ylabel(f'PC2 ({pca.explained_variance_ratio_[1]:.1%})')
if m_idx == n_methods - 1:
ax.legend(bbox_to_anchor=(1.02, 1), loc='upper left',
fontsize=9, markerscale=1.5)
plt.tight_layout()
plt.savefig(output_path, dpi=300)
plt.savefig(output_path.replace('.png', '.pdf'), dpi=300)
plt.close()
print(f' Saved: {output_path}')
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
# Main
# βββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββββ
def main():
parser = argparse.ArgumentParser()
parser.add_argument('--pmps_dir', type=str, required=True)
parser.add_argument('--codi_dir', type=str, required=True)
parser.add_argument('--simcot_dir', type=str, default=None)
parser.add_argument('--output_dir', type=str, default='analysis/figures/collapse')
args = parser.parse_args()
os.makedirs(args.output_dir, exist_ok=True)
methods = ['codi', 'pmps']
dirs = {'codi': args.codi_dir, 'pmps': args.pmps_dir}
if args.simcot_dir:
methods.append('simcot')
dirs['simcot'] = args.simcot_dir
print('Loading results...')
metrics_dict = {}
hiddens_dict = {}
for method in methods:
m, h = load_results(dirs[method])
metrics_dict[method] = m
hiddens_dict[method] = h
print(f' {method}: {len(m)} samples, latent shape {h.shape}')
print('\nGenerating figures...')
plot_similarity_heatmaps(
metrics_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_similarity_heatmap.png'),
methods=methods,
)
plot_similarity_distribution(
metrics_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_similarity_distribution.png'),
methods=methods,
)
plot_singular_values(
metrics_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_singular_values.png'),
methods=methods,
)
plot_effective_rank(
metrics_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_effective_rank.png'),
methods=methods,
)
plot_tsne_visualization(
hiddens_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_tsne.png'),
methods=methods,
)
plot_pca_visualization(
hiddens_dict,
os.path.join(args.output_dir, 'fig_pca.png'),
methods=methods,
)
print(f'\nAll figures saved to: {args.output_dir}')
if __name__ == '__main__':
main()
|