Datasets:
DatarrX
/
my-sentences-3K

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
1
text
stringlengths
10
793
မြန်မာ့သမိုင်းနှင့် မွန်ရာဇဝင်တို့တွင် သုဝဏ္ဏဘူမိ သထုံပြည်သည် အောက်မြန်မာနိုင်ငံ ရေကြောင်းကုန်သွယ်ရေးနှင့် ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ ထွန်းကားပြန့်ပွားရာ အဓိက မုခ်ဦးဒေသကြီးအဖြစ် အလွန် ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။
ဒါဟာ ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် မစတင်မီ ၅၄ နှစ်ခန့် စောစီးစွာကတည်းက မြို့ပြနိုင်ငံတစ်ခုအဖြစ် အခြေတည် နေထိုင်ခဲ့ကြတာကို ပြသနေတာပါ။
တစ်ဖက်မှာလည်း မွန်ရာဇဝင်ကျမ်းတွေရဲ့ အဆိုအရ သထုံမြို့တော်ကို သီဟရာဇာ မင်းဆက်ရဲ့ ၆ ဆက်မြောက် မင်းဖြစ်တဲ့ ဥပဒေဝမင်းက မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံတော်မူပြီး နှစ်ပေါင်း ၂၀၀ ကျော်ခန့်မှာ စတင် တည်ထောင်ခဲ့တယ်လို့လည်း ကွဲပြားစွာ ဖော်ပြကြပါတယ်။
ဘယ်လိုပင်ဖြစ်စေ သထုံဒေသဟာ ဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ သို့မဟုတ် သာသနာတော် စတင် ထွန်းကားစ ကာလတွေကတည်းက ပင်လယ်ရေကြောင်း ကုန်သွယ်မှု ဗဟိုပြုကာ မြို့ပြအဆောက်အအုံ စနစ်တကျ တည်ဆောက် ထွန်းကားခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်း မွန်မြို့တော်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်တယ်ဆိုတာကတော့ ငြင်းပယ်လို့ မရတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
သာသနာနှစ် ၁၃၇ ခုနှစ် ရောက်တဲ့အခါ ပင်လယ်ဒီရေ သို့မဟုတ် မြစ်ရေကြီးမှုကြောင့် သထုံတစ်ပြည်လုံး ရေလွှမ်းမိုးခြင်း ဒဏ်ကို အကြီးအကျယ် ခံခဲ့ရပါတယ်။
အဲဒီ မြို့သစ်ကို "သုဓမ္မဝတီ" လို့ အမည်သမုတ်ပြီး မင်းနေပြည်တော်အဖြစ် ဆက်လက် စိုးစံခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီ သုဓမ္မဝတီ မြို့သစ်မှာ မင်းဆက်ပေါင်း ၁၀ ဆက်တိုင်တိုင် အုပ်ချုပ် စိုးစံခဲ့ပြီးနောက်မှာတော့ နဂို မူလ ရေဘေးသင့်ခဲ့တဲ့ သထုံမြို့ဟောင်း နေရာဆီကို ပြန်လည် ပြောင်းရွှေ့ကာ မြို့တော်သစ် ပြန်လည် တည်ဆောက် စိုးစံခဲ့ကြပြန်ပါတယ်။
ဤသို့ဖြင့် သထုံမြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးဟာ ပထဝီဝင် အပြောင်းအလဲများကြားကနေ မင်းဆက်ပေါင်း ၅၉ ဆက်တိုင်တိုင် ထီးနန်းအစဉ်အဆက် မပြတ်ဘဲ နှစ်ပေါင်း ၁,၄၀၀ ကျော်တိုင် စည်ပင်ဝပြောစွာ ရပ်တည်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီ ရှည်လျားလှတဲ့ ကာလတစ်လျှောက်မှာ သထုံပြည်ဟာ အိန္ဒိယနှင့် အရှေ့တောင်အာရှ ကုန်သွယ်မှု လမ်းကြောင်းပေါ်မှာ အချက်အချာ ကျခဲ့သလို ပါဠိစာပေ၊ ပိဋကတ်တော်များနှင့် မွန်ယဉ်ကျေးမှု အနုပညာတွေ ထွန်းကားရာ ဗဟိုချက်အဖြစ် အထွတ်အထိပ် ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။
အနော်ရထာမင်းဟာ မနူဟာမင်းနဲ့တကွ တော်ဝင်မိသားစုဝင်များ၊ သံဃာတော်များ၊ ပိဋကတ်တော် အစုံ ၃၀ နှင့် မွန်ပညာရှင်၊ လက်မှုပညာသည် အမြောက်အမြားကို ပုဂံပြည်ဆီသို့ ပင့်ဆောင် ဖမ်းဆီးခေါ်ဆောင်သွားခဲ့ပါတယ်။
ဒီလို သိမ်းပိုက်ခံရမှုဟာ သထုံပြည်အတွက် မြို့တော်သက်တမ်း အပြီးတိုင် ကုန်ဆုံးသွားစေခဲ့တဲ့ အဓိက အကြောင်းရင်း ဖြစ်ခဲ့ပါတယ်။
နောက်ပိုင်း ပေါ်ထွန်းလာတဲ့ မွန်မင်းဆက်တွေဟာလည်း သထုံကို ပြန်လည် မြို့တော်မပြုကြတော့ဘဲ ပထဝီအနေအထား ပိုမို ကောင်းမွန်သည့် မုတ္တမနှင့် ဟံသာဝတီ (ပဲခူး) ဒေသတွေကိုသာ မြို့တော်အဖြစ် ပြောင်းလဲ တည်ထောင် စိုးစံခဲ့ကြတာကြောင့် သထုံမြို့ဟာ မင်းနေပြည်တော် အဆင့်အတန်းသို့ တစ်ဖန် ပြန်လည် မရောက်ရှိတော့ပါဘူး။
သို့သော်လည်း သထုံမြို့တော် ကျဆုံးသွားခြင်းကတစ်ဆင့် မွန်တို့ရဲ့ ထေရဝါဒ ဗုဒ္ဓသာသနာ၊ စာပေကျမ်းဂန်နှင့် ဗိသုကာ ယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေဟာ ပုဂံအင်ပါယာထဲကို တိုက်ရိုက် စီးဝင် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပြီး မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ ရွှေရောင်လွှမ်းသော ပုဂံယဉ်ကျေးမှုကြီး ပေါ်ထွန်းလာစေရန် အရေးပါသော အခြေခံအုတ်မြစ်ကြီး ဖြစ်လာခဲ့ပါတော့တယ်။
“မြန်မာအစ တကောင်းက” လို့ လူအများ ပြောလေ့ရှိကြပေမဲ့ သမိုင်းသုတေသန ရှုထောင့်ကနေ နက်နက်နဲနဲ လေ့လာကြည့်ရင် တကောင်းမြို့ပြနိုင်ငံ မထွန်းကားမီ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ထောင်ပေါင်းများစွာ ကတည်းက မြန်မာ့မြေပေါ်မှာ လူသားတွေ နေထိုင်ကျက်စားခဲ့ကြတာကို ခိုင်မာစွာ တွေ့ရှိရပါတယ်။
မြန်မာပြည် အနှံ့အပြားမှာ တူးဖော်တွေ့ရှိရတဲ့ ကျောက်ခေတ်ဟောင်း၊ ကျောက်ခေတ်သစ် လက်နက်ကိရိယာတွေဟာ အဲဒီခေတ် လူသားတွေရဲ့ ရှင်သန်ရုန်းကန်မှုကို သက်သေပြနေပါတယ်။
ဒီရှေးဦးလူသားတွေဟာ ရေကြည်ရာ၊ မြက်နုရာကို လှည့်လည်သွားလာရင်း တောလိုက်မုဆိုးဘဝ၊ သစ်ဥသစ်ဖု ရှာဖွေစားသောက်သူ ဘဝတွေနဲ့ အစုအဖွဲ့လေးတွေ ဖွဲ့စည်း နေထိုင်ခဲ့ကြပြီး အစောပိုင်း ကာလတွေမှာတော့ နီဂရီတို (Negrito) လို့ ခေါ်တဲ့ လူမျိုးနွယ်စုတွေရဲ့ ခေတ်အထိ ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။
အဓိကအားဖြင့် မွန်ခမာ အနွယ်ဝင်တွေ၊ တိဘက်-မြန်မာ အနွယ်ဝင်တွေနဲ့ ထိုင်း-ရှမ်း အနွယ်ဝင်တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။
အဲဒီလို အင်အားကြီးတဲ့ နွယ်စုတွေ အဆင့်ဆင့် ဝင်ရောက်လာတဲ့အခါ မူလ ရှိရင်းစွဲ နီဂရီတို လူမျိုးတွေဟာ တောင်ပိုင်း ကမ်းရိုးတန်းနဲ့ ကျွန်းဆွယ်တွေဘက်ကို ရွေ့လျား ဆုတ်ခွာသွားခဲ့ကြရပါတယ်။
ဒီလို ဝင်ရောက် အခြေချလာကြတဲ့ နွယ်စုတွေဟာ သဘာဝ ပထဝီဝင် အခြေအနေအရ တောင်တန်းတွေ၊ မြစ်ဝှမ်းတွေမှာ သီးခြားစီ အခြေချ နေထိုင်ရင်း ဘာသာစကား၊ ဓလေ့ထုံးတမ်းနဲ့ ယဉ်ကျေးမှုတွေ ကွဲပြားလာခဲ့ကြပါတယ်။
* ချင်း၊ ကချင်၊ ကဒူး၊ ပျူ၊ ကမ်းယံနဲ့ သက်လူမျိုးတွေဟာ တိဘက်-မြန်မာ အနွယ်ဝင်တွေ ဖြစ်ကြပါတယ်။
* ရှမ်း၊ ကရင်၊ ပအိုဝ်း (တောင်သူ) နဲ့ ပဒေါင် စတဲ့ လူမျိုးတွေကတော့ ထိုင်း-ရှမ်း အနွယ်ဝင်တွေ အဖြစ် အခြေတည် လာခဲ့ကြပါတယ်။
ဒီလို မျိုးနွယ်စုတွေ အစုလိုက် အပြုံလိုက် အခြေစိုက်လာချိန်မှာ ဧရာဝတီမြစ်ညာဒေသ တကောင်းအရပ်မှာ စနစ်ကျတဲ့ မြို့ပြနိုင်ငံ ထီးနန်းအုပ်ချုပ်ရေး စတင် ထွန်းကားလာခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မမူမီ လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်ပေါင်း ၂,၈၀၀ ကျော် ကာလလောက်မှာ အိန္ဒိယနိုင်ငံ မဇ္ဈိမဒေသ ကပိလဝတ်ပြည် သာကီဝင်မင်းတွေနဲ့ ပဉ္စလရာဇ်မင်းတို့ကြား မျိုးရိုးဆက်နွှယ်တဲ့ အရေးကိစ္စနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ပြဿနာ စတင် ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပါတယ်။
သာကီဝင်တွေ စစ်ရှုံးပြီး ၃ စု ကွဲပြား ပြေးလွှားကြရတဲ့အခါ ကပိလဝတ်ပြည်က သာကီဝင်မင်းတစ်ပါး ဖြစ်တဲ့ အဘိရာဇာ ဟာ စစ်သည်ဗိုလ်ပါ အလုံးအရင်းနဲ့အတူ ကုန်းလမ်းခရီးကတစ်ဆင့် မြန်မာနိုင်ငံ မြောက်ပိုင်းဆီကို ရောက်ရှိလာခဲ့ပါတယ်။
အဘိရာဇာမင်းဟာ ဧရာဝတီမြစ်ကမ်းရှိ တကောင်းအရပ်မှာ "သင်္ကဿရဋ္ဌ" လို့ ဘွဲ့သမုတ်ကာ မြို့ပြ တည်ထောင်ပြီး မူလ ရှိနှင့်ပြီးသား တိုင်းရင်းသား လူမျိုးစုတွေကို အုပ်ချုပ် စည်းရုံးခဲ့ပါတယ်။
အဘိရာဇာမင်း နတ်ရွာစံတဲ့အခါ သားတော်ကြီး ကံရာဇာကြီးနဲ့ သားတော်ငယ် ကံရာဇာငယ်တို့ ထီးနန်းလုပွဲ ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
မှူးမတ်တွေရဲ့ အကြံပေးချက်အရ တစ်ညတည်း အပြီး ကောင်းမှု အဆောက်အအုံ ဆောက်လုပ် ပြိုင်ဆိုင်ကြရာမှာ ကံရာဇာငယ်က သစ်ငယ်၊ ဝါးငယ်တွေနဲ့ လိမ္မာပါးနပ်စွာ အမြန် ဆောက်လုပ်ခဲ့လို့ ညတွင်းချင်း ပြီးစီးကာ တကောင်း ထီးနန်းကို ဆက်ခံခွင့် ရရှိသွားခဲ့ပါတယ်။
ထီးနန်းမရခဲ့တဲ့ သားတော်ကြီး ကံရာဇာကြီးကတော့ ချင်းတွင်းမြစ်ကို ဆန်တက်ပြီး ကလေးတောင်ညိုအရပ်မှာ မြို့တည်ကာ ၆ လခန့် စစ်သည်ဗိုလ်ပါ စုဆောင်းခဲ့ပါတယ်။
တကောင်းမှာ ကျန်ရစ်တဲ့ ကံရာဇာငယ်ကတော့ သားစဉ်မြေးဆက် မင်းဆက်ပေါင်း ၃၃ ဆက်တိုင်တိုင် တကောင်းပြည်ကို အုပ်စိုးခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ မင်း ၃၃ ပါးမှာ ၁။ အဘိရာဇာ၊ ၂။ သားတော် ကံရာဇာငယ်၊ ၃။ သားတော် ဇမ္ဗူဒီပရာဇာ၊ ၄။ သားတော် သင်္ကဿရာဇာ၊ ၅။ သားတော် ဝိပန္နရာဇာ၊ ၆။ သားတော် ဒေဝတရာဇာ၊ ၇။ ဘထွေးတော် မုနိကရာဇာ၊ ၈။ ညီတော် နာဂရာဇာ၊ ၉။ သားတော် ဣန္ဒကရာဇာ၊ ၁၀။ သားတော် သမုတိရာဇာ၊ ၁၁။ သားတော် ဒေဝရာဇာ၊ ၁၂။ သားတော် မဟိန္ဒရာဇာ၊ ၁၃။ သားတော် ဝိမာလရာဇာ၊ ၁၄။ သားတော် သီဟနုရ...
ဒီလို စည်ပင်ခဲ့ပေမဲ့ ၃၃ ဆက်မြောက် ဘိန္နကရာဇာမင်း လက်ထက်မှာတော့ တရုတ်ပြည် စိန့်နယ်ဘက်က ကျူးကျော် နှောင့်ယှက် တိုက်ခိုက်လာတာကြောင့် သင်္ကဿရဋ္ဌ တကောင်းပြည်ကြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
မင်းကြီးဟာ လက်ကျန် စစ်သည်ဗိုလ်ပါတွေကို စုစည်းပြီး မလည်အရပ်မှာ သွားရောက် ခိုလှုံခဲ့ရပါတယ်။
အဲဒီအရပ်မှာ ဘိန္နကရာဇာမင်း နတ်ရွာစံ ကွယ်လွန်သွားတဲ့အခါ လက်ကျန် ပြည်သူဗိုလ်ပါတွေလည်း အရပ်ရပ် ကွဲပြား သွားခဲ့ကြရပါတော့တယ်။
ပထမတကောင်း ပျက်စီးပြီး မရှေးမနှောင်း ကာလမှာပဲ အိန္ဒိယနိုင်ငံ သာဝတ္ထိပြည်ရှင် ပဿေနဒီ ကောသလမင်းဟာ ကပိလဝတ်ပြည် မဟာနာမမင်းထံ သမီးကညာ တောင်းယူခဲ့ပါတယ်။
သာကီဝင်မင်းတွေက ဇာတ်နိမ့်တွေနဲ့ သွေးနှောပြီး မျိုးရိုးပျက်စီးမှာကို စိုးရိမ်တာကြောင့် မင်းသမီးစစ်စစ်ကို မပေးဘဲ ကျွန်မတစ်ယောက်က မွေးဖွားတဲ့ ဇာတ်နိမ့် ဝါသဘခတ္တိယ မင်းသမီးကို ဟန်ဆောင် ပေးအပ်ခဲ့ပါတယ်။
ဝိဋဋူဘ အရွယ်ရောက်လို့ ကပိလဝတ်ပြည်ကို ဆွေမျိုးတွေဆီ သွားရောက် လည်ပတ် ကန်တော့တဲ့အခါ သူ ပြန်သွားတာနဲ့ "ဒါ ကျွန်မသား ထိုင်တဲ့နေရာ" ဆိုပြီး သူ ထိုင်ခဲ့တဲ့ နေရာကို နို့ရည်နဲ့ ဆေးကြော သန့်စင်ခဲ့ကြပါတယ်။
ဝိဋဋူဘမင်းသား ဒါကို ပြန်လည် သိရှိသွားတဲ့အခါ အရှက်ရပြီး မခံမရပ်နိုင် ဖြစ်ကာ အငြိုးအတေး ကြီးစွာ ထားခဲ့ပါတယ်။
သူ မင်းဖြစ်လာတဲ့အခါ ကပိလဝတ်ပြည် သာကီဝင်တွေကို စစ်သည် အလုံးအရင်းနဲ့ ရက်စက်စွာ ပြန်လည် ချေမှုန်း တိုက်ခိုက်ခဲ့တာကြောင့် ဒုတိယအကြိမ် သာကီဝင် မင်းဆက်တွေ ကွဲပြား ပျက်စီးခဲ့ရပြန်ပါတယ်။
အဲဒီလို သာကီဝင်တွေ ထွက်ပြေးရတဲ့အထဲက ဓဇရာဇာ မင်းဟာ ပင်လယ်ကမ်းခြေ ရေကြောင်းခရီးကတစ်ဆင့် ရခိုင်ပြည်ကို ရောက်လာပြီး မောရိယမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီကနေ ရိုးမတောင်တန်းတွေကို ကျော်ဖြတ်ကာ အထက်အညာ ဒေသဆီ ဆန်တက်လာခဲ့ရာ မလည်အရပ်မှာ ခိုလှုံနေတဲ့ နတ်ရွာစံ ဘိန္နကရာဇာမင်းရဲ့ မိဖုရား နာဂဆိန်နဲ့ တွေ့ဆုံခဲ့ပါတယ်။
သာကီဝင် အနွယ်ဝင်ချင်း ဖြစ်တာကြောင့် နှစ်ဦး သင့်မြတ် ပေါင်းဖက်ကြပြီး အညာပုဂံပြည်ကို စတင် တည်ထောင် စိုးစံခဲ့ပါတယ်။
မကြာမီ သားတော် ဝိရာဂကို ဖွားမြင်ပြီးတဲ့နောက် မူလ တကောင်းပြည် နေရာဟောင်းမှာ "ပဉ္စာလရာဇ်" (ပဉ္စာတကောင်း) မြို့ကို ပြန်လည် ထူထောင်ကာ "သတိုးဇမ္ဗူဒီပ ဓဇရာဇာ" ဘွဲ့တံဆိပ်တော်ကို ခံယူခဲ့ပါတယ်။
ဓဇရာဇာမင်းက စတင်ပြီး ဒုတိယတကောင်း မင်းဆက်ပေါင်း ၁၇ ဆက်တိုင်တိုင် ဆက်လက် စိုးစံခဲ့ပါတယ်။
အဲဒီ မင်း ၁၇ ပါးမှာ ၁။ သတိုးဇမ္ဗူဒီပဓဇ၊ ၂။ သတိုးတိုင်းရရာဇာ၊ ၃။ သတိုးရထားရ၊ ၄။ သတိုးတမ်းခွန်ရ၊ ၅။ သတိုးလှံရ၊ ၆။ သတိုးလှေရ (သတိုးရွှေ)၊ ၇။ သတိုးဂဠုန်ရ၊ ၈။ သတိုးနဂါးရ၊ ၉။ သတိုးနဂါးနိုင်၊ ၁၀။ သတိုးရလောဟာ၊ ၁၁။ သတိုးပေါင်ရှည်၊ ၁၂။ သတိုးကျောက်ရှည်၊ ၁၃။ သတိုးဆင်လောက်၊ ၁၄။ သတိုးဆင်ထိန်း၊ ၁၅။ သတိုးတိုင်းချစ်၊ ၁၆။ သတိုးမင်းကြီး၊...
ဒုတိယတကောင်း မင်းဆက် ၁၇ ဆက်မြောက် သတိုးမဟာရာဇာမင်း လက်ထက်မှာတော့ သားတော်သမီးတော် မထွန်းကားတာကြောင့် မိဖုရားကြီး ကိန္နရာဝတီရဲ့ မောင်တော်ဖြစ်သူ ခေပဒူတ ကို အိမ်ရှေ့အရာ ပေးအပ် ချီးမြှောက်ထားခဲ့ပါတယ်။
ဒီကာလဟာ အိန္ဒိယပြည်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန် စံလွန်တော်မူပြီး စတင် ရေတွက်တဲ့ သာသနာနှစ် ၄၀ ခန့် ကာလ ဖြစ်ပါတယ်။
တစ်နေ့မှာတော့ တကောင်းပြည်တွင်းကို အရွယ်အစား ကြီးမားလှတဲ့ တောဝက်ကြီးတစ်ကောင် ဝင်ရောက် သောင်းကျန်း ဖျက်ဆီးပါတော့တယ်။
ဧရာဝတီမြစ်ကြောင်းအတိုင်း တောင်ဘက်ဆီ စုန်ဆင်း လိုက်လံရင်းနဲ့ ကာလကြာမြင့်လာပြီး နောက်ဆုံး နောင်အခါ သရေခေတ္တရာ ဖြစ်လာမယ့် နေရာအနီး ကျွန်းတစ်ကျွန်းပေါ် အရောက်မှာ ဝက်ကြီးကို အောင်မြင်စွာ ထိုးသတ်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကာလကြာမြင့်စွာ တောတွင်း လှည့်လည်ခဲ့ရတာကြောင့် လောကီ စည်းစိမ်တွေကို ငြီးငွေ့သွားတဲ့ ခေပဒူတဟာ နေပြည်တော်ဆီ မပြန်တော့ဘဲ အဲဒီအရပ်မှာပဲ ရသေ့ဝတ်နဲ့ တရားဘာဝနာ ပွားများ နေထိုင်သွားပါတော့တယ်။
အဲဒီ ဒေသ သကျအင်းအရပ်မှာ ရှိတဲ့ ပျူလူမျိုးတို့ကလည်း ရသေ့ကြီးကို ကြည်ညိုစွာ ဆည်းကပ် ကိုးကွယ်ခဲ့ကြပါတယ်။
ခေပဒူတ တကောင်းကနေ ထွက်ခွာသွားတဲ့ နှစ်မှာပဲ တကောင်း နန်းတော်ထဲမှာ မင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားကနေ မဟာသမ္ဘဝနဲ့ စူဠသမ္ဘဝ ဆိုတဲ့ မျက်မမြင် အမြွှာ မင်းသားနှစ်ပါးကို ဖွားမြင်ခဲ့ပါတယ်။
ခမည်းတော် သတိုးမဟာရာဇာမင်းက သားတော်တွေ မျက်စိ မမြင်တာကို ရှက်ရွံ့ မနှစ်သက်တာကြောင့် ဖျောက်ဖျက် သတ်ပစ်ဖို့ အမိန့်ပေးခဲ့ပေမဲ့ မယ်တော်က သနားကြင်နာလွန်းလို့ လျှို့ဝှက် ဝှက်ထားခဲ့ပါတယ်။
မင်းသားတွေ အသက် ၂၀ အရွယ် ရောက်တဲ့အခါ မင်းကြီး သိရှိသွားပြီး ထပ်မံ အသတ်ခိုင်းပြန်တာကြောင့် မယ်တော်ဟာ မသတ်ရက်ဘဲ ဧရာဝတီမြစ်ထဲ ဖောင်နဲ့ မျှောချ စွန့်ပစ်လိုက်ရပါတယ်။
ဖောင်နဲ့ မျောပါလာတဲ့ မင်းသားညီနောင်ဟာ လမ်းခရီး စလင်းအရပ် ရောက်တဲ့အခါ ဆေးဝါးအစွမ်း (ဒဏ္ဍာရီအရ စန္ဒမုခိ ဘီလူးမ ကုသပေးမှု) ကြောင့် အံ့ဩဖွယ်ရာ မျက်စိ အလင်းရောင် ပြန်လည် ရရှိခဲ့ကြပါတယ်။
မြစ်ရိုးအတိုင်း ဆက်လက် စုန်ဆင်းလာကြရင်း ဦးရီးတော် ခေပဒူတ သီတင်းသုံး နေထိုင်တဲ့ သရေခေတ္တရာ ဆိပ်ကမ်းဆီ ရောက်ရှိသွားခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီမှာ ရသေ့ကြီး မွေးစားထားတဲ့ သမီးတော် ဗေဒါရီနဲ့ တွေ့ဆုံကာ ဦးရီးတော်ထံ လိုက်ပါသွားခဲ့ကြပြီး ဆွေမျိုးတော်စပ်ကြောင်း သိရှိ သဘောပေါက်ခဲ့ကြပါတယ်။
သာသနာနှစ် ၆၀ ပြည့်နှစ် ရောက်တဲ့အခါ ဦးရီးတော် ရသေ့ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်နဲ့ ဗေဒါရီနဲ့ မဟာသမ္ဘဝတို့ကို ထိမ်းမြား လက်ထပ်ပေးခဲ့ပြီး မဟာသမ္ဘဝနဲ့ စူဠသမ္ဘဝ ညီနောင်တို့ဟာ ပျူလူမျိုးတို့ကို ဦးဆောင်ကာ သရေခေတ္တရာ မြို့ပြနိုင်ငံတော်ကြီးကို စတင် တည်ထောင် စိုးစံခဲ့ကြပါတယ်။
ဤသို့ဖြင့် အထက်မြန်မာပြည်က နှစ်ပေါင်း ၄၀၀ ကျော် သက်တမ်းရှည်ခဲ့တဲ့ တကောင်းမြို့တော်ကြီးဟာ နိုင်ငံရေး ဗဟိုချက် အပြောင်းအလဲ ဖြစ်ပေါ်ကာ တဖြည်းဖြည်း တိမ်ကော ပျောက်ကွယ်သွားခဲ့ပြီး၊ သရေခေတ္တရာ ဆိုတဲ့ အောက်မြန်မာပြည် ပျူယဉ်ကျေးမှု ခေတ်သစ်ကြီး အဖြစ်သို့ အောင်မြင်စွာ ကူးပြောင်း အမြစ်တွယ် သွားခဲ့ပါတော့တယ်။
တို့မြန်မာ့သမိုင်းရဲ့ အစဦးဆုံး စာမျက်နှာတွေကို လှန်ကြည့်လိုက်မယ်ဆိုရင် ဒဏ္ဍာရီဆန်ဆန် ရှေးဟောင်း တကောင်းခေတ်ကနေ စတင်ပြီး တွေ့ကြရမှာပါ။
မြတ်စွာဘုရား မပွင့်မီ ရှေးရှေးတုန်းက အိန္ဒိယဘက်မှာ ပဉ္စလရာဇ်မင်းနဲ့ ကောလိယ သာကီဝင်မင်းတို့ သမီးကညာ တောင်းဆိုရာကနေ စကားအခြေအတင်ဖြစ်ပြီး စစ်ပွဲတွေ ဖြစ်ပွားခဲ့ကြပါတယ်။
အဲဒီ စစ်ပွဲမှာ သာကီဝင်တို့ စစ်ရှုံးပြီး ပြေးလွှားကြရင်း အဘိရာဇာ ဆိုတဲ့ သာကီဝင်မင်းဟာ မြန်မာပြည်တွင်းကို ရောက်လာပြီး တကောင်းပြည်ကို တည်ထောင်စိုးစံခဲ့ပါတယ်။
အဘိရာဇာ နတ်ရွာစံပြီးတဲ့နောက် သားတော်ကြီး ကံရာဇာကြီးက ကလေးတောင်ညိုဘက်ကို သွားရောက်ကာ မင်းပြုပြီး သူ့ရဲ့ သား မုဒုစိတ္တကတော့ ကျောက်ပန်းတောင်းမြို့ကို တည်ထောင်ခဲ့သလို ဓညဝတီ ရခိုင်ပြည်ဘက်အထိပါ မင်းဆက်တွေ ဆက်လက် ပျံ့နှံ့သွားခဲ့ပါတယ်။
သားတော်ငယ် ကံရာဇာငယ်ကတော့ တကောင်းပြည်မှာပဲ ဆက်လက် အုပ်စိုးခဲ့ရာကနေ မင်းဆက် ၃၃ ဆက်အကြာ ဘိန္နကရာဇာမင်း လက်ထက်ကျတော့ တရုတ်ပြည် ဂန္ဓာလရာဇ်မင်းရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ပထမတကောင်းပြည်ကြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တကောင်းပြည်ရဲ့ သမိုင်းက အဲဒီမှာတင် မပြီးဆုံးသွားသေးပါဘူး။
မြတ်စွာဘုရားရှင် ပွင့်တော်မူတဲ့ ကာလမှာလည်း သာဝတ္ထိပြည် ပဿေနဒီ ကောသလမင်းနဲ့ ကပိလဝတ်ပြည် မဟာနာမမင်းတို့ သမီးကညာ တောင်းယူရာကနေ မကျေလည်မှုတွေ ဖြစ်ပြီး ဝိဋဋူဘမင်းသား စစ်ချီတိုက်ခိုက်တဲ့အတွက် သာကီဝင်တွေ နောက်တစ်ကြိမ် ထပ်မံ ပြေးလွှားခဲ့ရပြန်ပါတယ်။
ဒီ ဒုတိယတကောင်းမင်းဆက် ၁၇ ဆက်မြောက် သတိုးမဟာမင်း လက်ထက်မှာတော့ သားသမီး မထွန်းကားတာကြောင့် ယောက်ဖတော် ခေပဒူတကို အိမ်ရှေ့မင်း ပေးအပ်ခဲ့ရပြီး ခေပဒူတဟာ တောဝက်ကြီးကို လိုက်ရင်းကနေ ဧရာဝတီမြစ်ရိုးအတိုင်း စုန်ဆင်းလာကာ သရေခေတ္တရာ တည်မယ့်နေရာအရပ်မှာ ရသေ့ဝတ်နဲ့ပဲ နေထိုင်သွားပါတော့တယ်။
နောက်ပိုင်းမှာ မင်းကြီးရဲ့ မိဖုရားကနေ မျက်မမြင် သားတော်နှစ်ပါးဖြစ်တဲ့ မဟာသမ္ဘဝနဲ့ စူဠသမ္ဘဝတို့ကို ဖွားမြင်ခဲ့ပြီး ဖောင်နဲ့ မျှောချခံရရာကနေ စန္ဒမုခိ ဘီလူးမရဲ့ ကုသမှုကြောင့် မျက်စိ ပြန်လည် မြင်လာခဲ့ရပါတယ်။
အဲဒီ မင်းသားနှစ်ပါးဟာ ဦးရီးတော် ရသေ့ရဲ့ သမီး ဗေဒါရီနဲ့ တွေ့ဆုံပြီး သာသနာသက္ကရာဇ် ၆၀ ပြည့်နှစ်မှာ ဦးရီးတော်ရဲ့ ခွင့်ပြုချက်နဲ့ သရေခေတ္တရာ မြို့ပြကြီးကို စတင် တည်ထောင် စိုးစံခဲ့ကြပါတယ်။
သရေခေတ္တရာမှာ မဟာသမ္ဘဝက ပျူလူမျိုးတို့ကို ၆ နှစ်တိုင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး ကွယ်လွန်သွားတဲ့အခါ ညီတော် စူဠသမ္ဘဝက ဆက်လက် မင်းပြုခဲ့သလို သူတို့ကနေ မွေးဖွားလာတဲ့ ဒွတ္တပေါင်မင်းကြီးဟာလည်း ထင်ရှားတဲ့ ဧကရာဇ်တစ်ပါး ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒီ သရေခေတ္တရာ ထီးနန်းဟာ မဟာသမ္ဘဝမင်းကနေ စတင် ရေတွက်ရင် မင်းဆက် ၂၇ ဆက်မြောက် သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်း လက်ထက်အထိ စည်ပင်ခဲ့ပြီး သာသနာနှစ် ၁၆ ရာစုဝန်းကျင်မှာတော့ မြို့ရွာတွေ တိမ်ကောကာ ပြည်သူတွေ ထွက်ပြေးတိမ်းရှောင်ရရင်း ပြည်ကြီး ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
သရေခေတ္တရာ ပျက်စီးပြီး မကြာမီမှာပဲ သုပညာနဂရဆိန္ဒမင်းရဲ့ တူတော် သမုတိရာဇ်မင်းသားဟာ ယုန်လွှတ်ကျွန်း အရပ်မှာ ရွာ ၁၉ ရွာကို စုစည်းပြီး ပုဂံမြို့ပြသမိုင်းကို အုတ်မြစ်ချခဲ့ပါတယ်။
ပုဂံခေတ်ဟာ ဘာသာသာသနာရော ယဉ်ကျေးမှုပါ အထွတ်အထိပ် ရောက်ခဲ့ပေမဲ့ ၅၂ ဆက်မြောက် မင်းဖြစ်တဲ့ နရသီဟပတေ့ (တရုတ်ပြေးမင်း) လက်ထက် ပုဂံသက္ကရာဇ် ၆၄၅ ခုနှစ်မှာတော့ မွန်ဂိုတရုတ်တို့ရဲ့ ဝင်ရောက် ကျူးကျော်မှုကို ခံခဲ့ရပါတယ်။
မင်းကြီး ကိုယ်တိုင် ပုသိမ်ဘက်အထိ ပြေးလွှားခဲ့ရပြီး ပုဂံကို ပြန်အလာ ပြည်မြို့အရောက်မှာ သားတော် သီဟသူရဲ့ လုပ်ကြံမှုကြောင့် ကွယ်လွန်ခဲ့ရပါတယ်။
အဲဒီနောက် သားတော် ကျော်စွာ၊ စောနစ်နဲ့ စောမွန်နစ်တို့ ဆက်လက် မင်းပြုခဲ့ကြပေမဲ့ ပုဂံရဲ့ အာဏာစက်ဟာ ယခင်လို မစည်ပင်နိုင်တော့ဘဲ နောက်ဆုံးမှာ မင်းဆက် ပြတ်တောက်သွားခဲ့ရပါတယ်။
ပုဂံအာဏာ မှေးမှိန်သွားချိန်မှာတော့ နရသီဟပတေ့မင်း မြှောက်စားခဲ့တဲ့ ရှမ်းညီနောင် သုံးဦးဖြစ်တဲ့ အသင်္ခယာ၊ ရာဇသင်္ကြန်နဲ့ သီဟသူတို့ဟာ မြင်စိုင်း၊ မက္ခရာနဲ့ ပင်လယ်မြို့တွေမှာ အသီးသီး နန်းပြိုင် စိုးစံလာခဲ့ကြပါတယ်။
ညီနောင် သုံးဦး အပြိုင်အဆိုင် အုပ်ချုပ်နေကြရင်း ရာဇသင်္ကြန် ကွယ်လွန်သွားတဲ့အခါ သီဟသူက အစ်ကိုကြီး အသင်္ခယာကို လုပ်ကြံပြီး တစ်ဦးတည်းသော အာဏာရှင်အဖြစ် သက္ကရာဇ် ၆၇၂ ခုနှစ်မှာ ပင်းယမြို့ကို စတင် တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။
ပင်းယမှာ မင်း ၆ ဆက်မြောက် ဥဇနာပြောင် လက်ထက်အထိ မင်းပြုခဲ့ကြပေမဲ့ ၇၂၆ ခုနှစ်မှာတော့ အင်းဝကို တည်ထောင်မယ့် သတိုးမင်းဖျားက တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်လိုက်တာကြောင့် ပင်းယခေတ် နိဂုံးချုပ်သွားခဲ့ရပါတယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာပဲ စစ်ကိုင်းခေတ်ဟာ ပင်းယနဲ့ ခေတ်ပြိုင်အဖြစ် ထင်ရှားခဲ့ပါတယ်။
ပင်းယ သီဟသူမင်းကြီးဟာ သူ့ရဲ့ သားတော် အငယ်ဆုံးဖြစ်တဲ့ အသင်္ခယာစောယွန်းကို စစ်ကိုင်းမြို့ကို ပေးသနားပြီး မင်းပြိုင် ပြုစေခဲ့တာပါ။
စစ်ကိုင်းမှာ မင်းဆက် ၇ ဆက်မြောက် မင်းပြောက် လက်ထက် ရောက်တဲ့အခါ ပင်းယခေတ် ပျက်စီးချိန်နဲ့ တစ်ပြိုင်နက်တည်းမှာပဲ သတိုးမင်းဖျားရဲ့ သိမ်းပိုက်မှုကို ခံရပြီး စစ်ကိုင်း ထီးနန်းပါ ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
ပထမ အင်းဝခေတ်ဟာ မင်းဆက် ၁၃ ဆက်မြောက် ရွှေနန်းကြော့ရှင် နရပတိ လက်ထက်အထိ တည်တံ့ခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၈၈၈ ခုနှစ်မှာတော့ မြောက်ဘက်က ရှမ်းစော်ဘွားတွေ တိုက်ခိုက်လာတာကြောင့် ရှမ်းမင်း သိုဟန်ဘွား လက်အောက် ကျရောက်ခဲ့ရပါတယ်။
သိုဟန်ဘွားရဲ့ ရက်စက်ကြမ်းကြုတ်မှုတွေကို မခံရပ်နိုင်တဲ့အခါ မင်းကြီးရန်နောင် ဦးဆောင်ပြီး လုပ်ကြံခဲ့ကာ အုန်းဘောင်ခုံမှိုင်း၊ မိုးဗြဲနရပတိနဲ့ စည်သူကျော်ထင်တို့ အစဉ်အတိုင်း စိုးစံခဲ့ကြပြီး သက္ကရာဇ် ၉၁၆ ခုနှစ်မှာတော့ တောင်ငူဘက်က အင်အားကြီးမားလာတဲ့ ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးရဲ့ သိမ်းယူခြင်းကို ခံခဲ့ရပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တောင်ငူမင်းဆက်ရဲ့ အစကို ပြန်ကြည့်ရင် ပုဂံ နရပတိစည်သူမင်း လက်ထက်ကတည်းက သဝန်ကြီးနဲ့ သဝန်ငယ်တို့ စတင် တည်ထောင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပြီး ပုဂံ၊ ပင်းယ၊ စစ်ကိုင်း၊ အင်းဝ ခေတ်တွေနဲ့ ခေတ်ပြိုင် ရပ်တည်လာခဲ့တာပါ။
နောက်ပိုင်း သက္ကရာဇ် ၆၄၃ ခုနှစ်မှာ ဝါရီရူမင်းက မုတ္တမကို အခြေပြုပြီး မွန်မင်းဆက်ကို ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့သလို ၇ ဆက်မြောက် ဗညားဦးမင်း လက်ထက် ၇၁၅ ခုနှစ်မှာတော့ ဟံသာဝတီ ပဲခူးမြို့သစ်ကို ပြောင်းရွှေ့ တည်ထောင်ခဲ့ပါတယ်။
ဒီ မွန်မင်းဆက်ဟာ သုရှင်တကာရွတ်ပိ လက်ထက်အထိ စိုးစံခဲ့ပြီး သက္ကရာဇ် ၈၉၉ ခုနှစ်မှာ တောင်ငူ တပင်ရွှေထီးရဲ့ တိုက်ခိုက် သိမ်းပိုက်ခြင်းကို ခံခဲ့ရပါတယ်။
တပင်ရွှေထီး ကွယ်လွန်ပြီးနောက် ဆင်ဖြူရှင် ဘုရင့်နောင် မင်းတရားကြီးဟာ သက္ကရာဇ် ၉၂၈ ခုနှစ်မှာ ခမ်းနားထည်ဝါလှတဲ့ ဟံသာဝတီ ကမ္ဘောဇသာဒီ ရွှေနန်းတော်သစ်ကြီးကို တည်ထောင်ပြီး တစ်နိုင်ငံလုံးကို စုစည်း အုပ်ချုပ်ခဲ့ပါတယ်။
သို့သော်လည်း ဘုရင့်နောင် လွန်ပြီး သားတော် နန္ဒဘုရင် လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၉၆၀ ပြည့်နှစ်မှာတော့ တောင်ငူနဲ့ ရခိုင် မဟာမိတ်တပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဟံသာဝတီ မင်းဆက် ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
ဟံသာဝတီ မပြိုကွဲမီကတည်းက ဘုရင့်နောင်ရဲ့ သားတော်တစ်ပါးဖြစ်တဲ့ ညောင်ရမ်းမင်းတရား (မင်းရဲရန္တမိတ်) ဟာ အင်းဝကို ဗဟိုပြုပြီး အင်အားတွေ စုဆောင်းကာ ထီးနန်း ပြန်လည် ထူထောင်ခဲ့ပါတယ်။
သို့ပေမဲ့လည်း ၁၀ ဆက်မြောက် မဟာဓမ္မရာဇာဓိပတိ (ဟံသာဝတီပါမင်း) လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၁၁၃ ခုနှစ်မှာတော့ ဟံသာဝတီက ပြန်လည် အားကောင်းလာတဲ့ မွန်တပ်တွေရဲ့ တိုက်ခိုက်မှုကြောင့် ဒုတိယအင်းဝ ထီးနန်းပါ ထပ်မံ ပျက်စီးသွားခဲ့ရပါတယ်။
အင်းဝ ကျဆုံးသွားချိန်မှာတော့ မုဆိုးဖို (ရွှေဘို) ရွာသူကြီး ဦးအောင်ဇေယျဟာ အလောင်းမင်းတရား ဘွဲ့ကို ခံယူပြီး မွန်တပ်တွေကို ရဲဝံ့စွာ တွန်းလှန် တိုက်ထုတ်ခဲ့ပါတယ်။
သက္ကရာဇ် ၁၁၁၅ ခုနှစ်မှာ ကုန်းဘောင် ရွှေဘိုထီးနန်းကို တည်ထောင်ခဲ့ပြီး မကြာမီမှာပဲ ဟံသာဝတီကိုပါ အပြီးသတ် သိမ်းပိုက်ကာ တတိယ မြန်မာနိုင်ငံတော်ကြီးကို အောင်မြင်စွာ ပြန်လည် စုစည်း တည်ဆောက်နိုင်ခဲ့ပါတယ်။
ကုန်းဘောင်မင်းဆက်ဟာ စစ်အင်အားရော နယ်မြေပါ အလွန် ကျယ်ပြန့်ခဲ့ပေမဲ့ ကမ္ဘာ့အခြေအနေ ပြောင်းလဲလာမှုနဲ့အတူ နယ်ချဲ့ ဗြိတိသျှတို့ရဲ့ မျက်စိကျခြင်းကို ခံခဲ့ရပါတယ်။
ဒုတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ ဖြစ်ပွားခဲ့တဲ့ ပုဂံမင်း လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၁၄ (အေဒီ ၁၈၅၂) မှာတော့ ပဲခူးအပါအဝင် အောက်မြန်မာပြည် တစ်ခုလုံးကို နယ်ချဲ့တို့ သိမ်းယူသွားခဲ့ပါတယ်။
နောက်ဆုံးမှာတော့ ၁၁ ဆက်မြောက် မင်းဖြစ်တဲ့ သီပေါမင်း လက်ထက် သက္ကရာဇ် ၁၂၄၇ (အေဒီ ၁၈၈၅) တတိယ အင်္ဂလိပ်-မြန်မာစစ်ပွဲ အပြီးမှာ နန်းစိုက်ရာ မန္တလေး ရတနာပုံ နေပြည်တော် ကျဆုံးခဲ့ရပြီး မြန်မာတစ်နိုင်ငံလုံး ဗြိတိသျှတို့ရဲ့ ကိုလိုနီဘဝအောက်ကို လုံးဝ ကျရောက်သွားခဲ့ရပါတော့တယ်။
ဗြိတိသျှတို့ သိမ်းပိုက်ပြီးနောက်မှာ မဟာဝန်ရှင်တော်မင်းကြီး ဆာချားလ်စ် ဘားနတ်ဒ် က စတင် အုပ်ချုပ်ခဲ့ပြီး နောက်ပိုင်းမှာ ဒုတိယဘုရင်ခံ အုပ်ချုပ်ရေး၊ အိန္ဒိယ ဥပဒေပြု အဖွဲ့အစည်း အက်ဥပဒေတွေနဲ့ နယ်ချဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးယန္တရားကို အဆင့်ဆင့် တည်ဆောက်ခဲ့ပါတယ်။
မြန်မာပြည်သူတွေဟာ နယ်ချဲ့လက်အောက်ကို ရောက်သွားပေမဲ့ ခေါင်းငုံ့မခံဘဲ အနယ်နယ်အရပ်ရပ်က မျိုးချစ်သူရဲကောင်းတွေဟာ လက်နက်စွဲကိုင်ပြီး မပြတ်မလပ် တော်လှန် ပုန်ကန်ခဲ့ကြပါတယ်။
ခေတ်စနစ် ပြောင်းလဲလာတာနဲ့အမျှ ဂျီစီဘီအေ စတဲ့ အသင်းအပင်းတွေ ဖွဲ့စည်းပြီး နိုင်ငံရေးနည်း၊ ဥပဒေဘောင်အတွင်း အနုနည်းတွေနဲ့ လွတ်လပ်ရေး တောင်းဆိုမှုတွေ ပြုလုပ်ခဲ့ကြပါတယ်။
၁၂၈၂ ခုနှစ် (၁၉၂၀) မှာ နယ်ချဲ့ ပညာရေးစနစ်ကို ဆန့်ကျင်တဲ့ သမိုင်းဝင် ရန်ကုန်တက္ကသိုလ် ကျောင်းသားသပိတ်ကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့ပြီး မြန်မာလူထုရဲ့ အမျိုးသားရေး နိုးကြားမှုကို အရှိန်အဟုန် မြှင့်တင်ပေးခဲ့ပါတယ်။
အုပ်ချုပ်ရေးပိုင်းမှာ ဒိုင်အာခီ စနစ်ကနေတစ်ဆင့် ၁၂၉၉ ခုနှစ် (၁၉၃၇) မှာ အိန္ဒိယနဲ့ မြန်မာကို ခွဲထုတ်ကာ ၉၁ ဌာန အုပ်ချုပ်ရေးအထိ အင်္ဂလိပ်တို့က ပြုပြင် ပြောင်းလဲပေးခဲ့ရပေမဲ့ ဒါတွေဟာ စစ်မှန်တဲ့ လွတ်လပ်ရေး မဟုတ်ခဲ့ပါဘူး။
၁၂၉၂ ခုနှစ် (၁၉၃၀) မှာ ဆရာစံ ဦးဆောင်တဲ့ တောင်သူလယ်သမား အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်ခဲ့သလို ၁၃၀၀ ပြည့်နှစ် (၁၉၃၈) မှာလည်း ကျောင်းသား၊ အလုပ်သမား၊ လယ်သမားတို့ ပူးပေါင်းပါဝင်တဲ့ ၁၃၀၀ ပြည့် အရေးတော်ပုံကြီး ပေါ်ပေါက်လာကာ နယ်ချဲ့ဆန့်ကျင်ရေး စိတ်ဓာတ်တွေ အထွတ်အထိပ်ကို ရောက်ရှိခဲ့ပါတယ်။