Datasets:
LocalDoc
/
AzTC

Dataset card Data Studio Files
xet
 Community
Search is not available for this dataset
text
stringlengths
10
518k
8 mart - Əfqanların İsfahana daxil olması və Səfəvi hökmdarı şah Sultan Hüseyn Səfəvinin taxtdan salınması.Əfqan üsyanı.
Nadir şahın Əfqanıstana yürüşü.
Səfəvilər dövlətində (1501-1736) II Təhmasibin (1722-1732) hakimiyyətə gəldi.
15 iyun- Rusiya imperatoru İ Pyotr (1682-1725) tərəfindən Azərbaycan dilində "Bəyannamə" nəşr etdilərək Şirvana və Xəzəryanı bölgələrə göndərilməsi.
18 iyun- I Pyotrun Xəzərsahili vilayətlərə yürüşünün (1722-1723) başlanması.
23 avqust- Rus qoşunları tərəfindən Dərbəndin işğal edilməsi.
5 sentyabr - Rus ordusunun yürüşünün dayandırılması və I Pyotrun Rusiyaya dönməsi.
dekabr - Hacı Davudun Türkiyənin himayəsinə qəbul edilməsi və Şirvan xanı təsdiq olunması.
dekabr - Rus eskadrasının Rəşt şəhərini zəbt etməsi.
1 Pyotrun "Rütbələrə dair cədvəl" hazırlanması Con Malboro Çörçill Filippe Kolombe
8 mart - Əfqanların İsfahana daxil olması və Səfəvi hökmdarı şah Sultan Hüseyn Səfəvinin taxtdan salınması.Əfqan üsyanı.
Nadir şahın Əfqanıstana yürüşü.
Səfəvilər dövlətində (1501-1736) II Təhmasibin (1722-1732) hakimiyyətə gəldi.
15 iyun- Rusiya imperatoru İ Pyotr (1682-1725) tərəfindən Azərbaycan dilində "Bəyannamə" nəşr etdilərək Şirvana və Xəzəryanı bölgələrə göndərilməsi.
18 iyun- I Pyotrun Xəzərsahili vilayətlərə yürüşünün (1722-1723) başlanması.
23 avqust- Rus qoşunları tərəfindən Dərbəndin işğal edilməsi.
5 sentyabr - Rus ordusunun yürüşünün dayandırılması və I Pyotrun Rusiyaya dönməsi.
dekabr - Hacı Davudun Türkiyənin himayəsinə qəbul edilməsi və Şirvan xanı təsdiq olunması.
dekabr - Rus eskadrasının Rəşt şəhərini zəbt etməsi.
1 Pyotrun "Rütbələrə dair cədvəl" hazırlanması Con Malboro Çörçill Filippe Kolombe
Cunqarların Mərkəzi Asiya və Qazaxıstana dağıdıcı yürüşlərinin baş verməsi.
Kazanda slavyan-latın məktəbinin fəaliyyətə başlaması.
6 iyul - Rus eskadrasının Bakı körfəzinə daxil olması.
28 iyul- Ruslar tərəfindən Bakının işğal edilməsi.
12 sentyabr - Səfəvilərlə Rusiya arasında Peterburq sülh müqaviləsinin imzalanması.
Oktyabr - Osmanlı qoşunlarinın Gəncəyə hücum etməsi.
5 iyun – Adam Smit, şotland iqtisadçı.
Cunqarların Mərkəzi Asiya və Qazaxıstana dağıdıcı yürüşlərinin baş verməsi.
Kazanda slavyan-latın məktəbinin fəaliyyətə başlaması.
6 iyul - Rus eskadrasının Bakı körfəzinə daxil olması.
28 iyul- Ruslar tərəfindən Bakının işğal edilməsi.
12 sentyabr - Səfəvilərlə Rusiya arasında Peterburq sülh müqaviləsinin imzalanması.
Oktyabr - Osmanlı qoşunlarinın Gəncəyə hücum etməsi.
5 iyun – Adam Smit, şotland iqtisadçı.
12 iyul - Osmanlı imperiyası ilə Rusiya arasında İstanbul sülh müqaviləsinin imzalanması.
Osmanlı qoşunlarının Salmas, Xoy və Mərəndə yiyələnməsi.
İrəvan qalası, Naxçıvan və Ordubad şəhərləri, Qazax və Şəmşəddil ellərinin könüllü surətdə Osmanlı hakimiyyətini qəbul etməsi.
Alman filosofu İ. Kant
12 iyul - Osmanlı imperiyası ilə Rusiya arasında İstanbul sülh müqaviləsinin imzalanması.
Osmanlı qoşunlarının Salmas, Xoy və Mərəndə yiyələnməsi.
İrəvan qalası, Naxçıvan və Ordubad şəhərləri, Qazax və Şəmşəddil ellərinin könüllü surətdə Osmanlı hakimiyyətini qəbul etməsi.
Alman filosofu İ. Kant
Müqavilənin imzalandığı siyasi şərait 1722–1723-cü illərdə Pyotrun Xəzəryanı bölgələrə yürüşü və Peterburq sülhünün imzalanması Osmanlıda böyük narahatlıq və narazılıqla qarşılanmışdı.
Sultan III Əhməd hökümətinin vəziri İbrahim paşa Rusiyanın İstanbuldakı konsulu İ. Nepluyevə 1722-ci ilin noyabrında etiraz bəyənatı verdi.
Bəyənatda bildiridi ki, rus qoşunları İrana tabe olan torpaqlarda olduqca türk xalq rahatlıq tapa bilməyəcək.
Həmin ilin oktyabr ayında Osmanlı dövləti Hacı Davudun Şirvan üzərində hakimiyyətini tanıyaraq onu öz himayəsinə götürdü.
Hacı Davud Krım xanı hüququ, yəni Osmanlı imperatorluğu tərkibində vassal hökmdar hüququ aldı.
Ona sultanın ayrıca fərmanı, ikibuncuqlu (birinci dərəcəli) paşa şərafəti, quyruqlu bayraq, 30 min çervon, pul verildi.
Dekabr ayında böyük vəzir İbrahim paşa, iki dövlət arasında savaş olmasın deyə, Nepluyev vasitəsilə çar Pyotra yenidən öz tövsiyəsini bildirdi: "Bir yaxşı dost, iki imperatorluq arasında sülh saxlamaq istəyən bir adam kimi qoşunlarını alıb öz məmləkətinə varıb getsin".
Pyotrun Xəzər yürüşü onun qılıncını birbaşa İstanbul ilə deyil, London ilə toqquşdurdu.
Britaniya rusların Xəzər dənizində ağalığının gələcəyini bəlkə də hamıdan yaxşı anlayırdı.
Rusiyanın quzey uğurlarım ingilis hökuməti özü üçün bir fəlakət sanırdı, çünki təkcə ipək ticarəti deyil, bütün Hindistan ticarəti üzərində Rusiyanın bölünməz inhisarı yarana bilərdi.
Bu, ingilis millətinin varlanma açarı olan Ost-Hind və Levant şirkətlərinin işini heçə endirə bilərdi.
Buna görə Britaniya krallığı Osmanlı dövlətinin siyasətini müdafiə edirdi.
Dərbənddən Moskvaya qayıdan Pyotr 13 fevral 1723-cü ildə Türkiyə elçisi Nişli Məhəmməd Ağa ilə görüşdü.
Davud bəyin Türkiyə himayəsinə götürüldüyünü rəsmən bildirən bu elçi qoşunları Xəzər vilayətlərindən çıxarmaq haqqında öz hökumətinin tələbini yenidən Pyotra bildirdi.
Həmin ilin yazında Türkiyə ordusu Kartliyə və kaxetiyaya girdi.
Peterburqda qondarma "Rusiya-iran müqaviləsi" bağlandığı gün (12 sentyabr 1723-cü il), bu qoşun Tiflisi tutdu, sonra Gəncə, İrəvan və Naxçıvan üzərinə yürüdü.
Sultan hökuməti barışıq barədə eşitmək belə istəmirdi.
Yalnız Böyük vəzirin çalışması sayəsində 1723-cü ilin sonunda müharibə elan edilmədi.
Razılaşdırılmış üç aylıq "gözləmədən" sonra dekabr ayında yeni danışıq başlandı.
Müqavilə və onun şərtləri 1724-cü il iyunun 12-də İstanbulda Osmanlı ilə Rusiya arasında müqavilə bağlandı.
Müqavilə 6 maddə və 1 nəticədən ibarət idi. Müqaviləyə əsasən Osmanlı tərəfi Rusiyanın işğal etdiyi Xəzərboyu əyalətlərin Rusiyaya güzəşt edilməsini təsdiq etdi.
Rusiya tərəfi isə Qərbi Qafqazın və Cənubi Azərbaycanın Osmanlıya çatmasına etiraz etmədiyini bildirdi.
İstanbul müqaviləsinə görə osmanlıların Şirvanda qoşun saxlamağa ixtiyarı yox idi. Şirvan osmanlıların himayəsi altında yarımmüstəqil xanlıq elan olunurdu.
Müqavilənin imzalanması sayəsində Osmanlı və Rusiya qoşunlarının Azərbaycan ərazisində toqquşmasının qarşısı alındı.
Preambulada müqavilənin rezident Neplyuyev və Böyük vəzir İbrahim paşa arasında İranda yalançı Mahmudun peyda olması, İran vilayətlərinin bu və ya digər dövlətin sərhədlərinə aidiyyatı üzrə Rusiya və Türkiyəyə birləşdirilməsinə Rusiya sarayı ilə Türkiyənin razılığı əsasında imzalanması göstərilir.
Mir Mahmudun Səfəvilərin paytaxtı İsfahanı tutub Şah Sultan Hüseyni həbs etdiyinə görə osmanlıların sərhəd torpaqlarını tutmaq üçün qoşun göndərməsi, Rusiyanın isə Dərbənd və Bakını tutması əsaslandırılır.
Preambulada daha sonra qeyd edilir ki, Qəzvin və Təbriz diyarlarında özünü Şah Hüseynin oğlu Təhmasib adlandıran bir kimsə peyda olub ki, Çar həzrətləri onunla müqavilələrində Şirvandakı Bakı və Dərbənd sərhədlərinin, Xəzər boyundakı Gilan, Mazandaran və Astrabad vilayətlərinin Çarın hakimiyyətində olması qərarlaşdırıl...
Həmin Çar da qarşılıqlı olaraq Təhmasibə söz verib ki, onun öz taxtına çıxması üçün qoşunla kömək edəcək, Mir Mahmudu qovacaq, Osmanlı sarayına müraciət edəcək ki, bu işə öz təsirini göstərsin, əvəzində İran əyalətlərinin bir hissəsini Osmanlı dövlətinə versin.
Bunun üçün də öz vəkilini İvan Neplyuyevi təyin etmişdir.
Bundan başqa Fransa sarayından Osmanlı sarayında səfir olan Markiz de Bonak vəkil edilmişdir.
Beləliklə, tərəflər arasında aşağıdakı maddələrdən ibarət qərar qəbul edilmişdir.
Osmanlı və Rusiyaya icazə verilirdi ki, Kür və Arazın birləşdiyi nöqtədə, yəni 3 dövlətin Rusiya, Osmanlı və Səfəvi sərhədlərinin toqquşduğu ərazidə istehkamlar və qarnizonlar saxlasın.Sərhədlərin hüdudlandırılması üçün tərəflər komissarlar ayırmalı, onlar Fransanın iştirakı ilə bu işi yerinə yetirməli idi. Qoyulmuş sə...
Kür və Araz çaylarının yaxınlaşdığı yerdən cənub hissə İran dövlətinə aid olacaq.
Bu üç sərhədin qovuşduğu yerdə Osmanlı Sarayı qala tikdirib qarnizon saxlaya bilərdi.
Çar da belə bir qala tikdirə bilərdi.
Ancaq bu qalalar sərhəddən üç saatlıq yolla aralıda tikilməli idi. Şirvan xanının iqamətgahı olan Şamaxıya xüsusi xanlıq statusu verilmişdir ki, bu statusu saxlamaqla Şamaxı istehkam olaraq daha da gücləndirilməli və burada Osmanlı dövlətinin əsgərləri saxlanılmamalıdır.
Ancaq Şamaxı xanı Osmanlı dövlətinə tabe olmaqdan boyun qaçırarsa və ya Şamaxı əhalisi üsyana qalxarsa Osmanlı ordusuna icazə verilirdi ki, Şamaxıya daxil olsun.
Lakin bu zaman Osmanlı ordusu bu barədə Kürü keçənə qədər Rus ordularının komandanına məlumat verməlidir.
Bütün Şərqi Gürcüstan və Azərbaycan ərazisinin böyük bir hissəsi Osmanlı hakimiyyətinə keçir.
Tiflis, Gəncə, Bərdə, Qarabağ, Naxçıvan, Rəvan, Təbriz, Mərənd, Marağa, Urmiya, Çoros, Həmədan və Kirmanşah torpaqları Osmanlı imperiyasının tərkibinə verilir.
Rusiya II Təhmasibə sözü gedən ərazilərin Osmanlıya verilməsi üçün təsir göstərəcəkdir.
II Təhmasib 3-cü maddədə göstərilən əraziləri Osmanlıya könüllü verdiyi təqdirdə Osmanlı və Rusiya əfqanların Səfəvi imperiyasından çıxarılmasına kömək edəcəkdir.
II Təhmasib bu şərtləri qəbul etmədiyi təqdirdə isə Osmanlı və Rusiyanın birləşmiş orduları onu taxtdan salacaq və Səfəvi taxtına öz adamlarını təyin edəcəkdirlər.
Yekun başlığında müqaviləni imzalayan tərəflərə keçən torpaqların onların əbədi zamanadək hakimiyyətində qalmasından, sülh və dostluğun möhkəmliyindən və s. bəhs olunurdu.
Bu müqavilə ilə Cənubi Qafqazın Xəzər sahili əraziləri istisna olmaqla bütün torpaqlar: Kartli, Kaxetiya, Gəncə-Qarabağ və Çuxursəd vilayətləri rəsmi olaraq Osmanlı imperiyasına birləşdirilmişdir.
Buna baxmayaraq Kartlidən başqa digər ərazilər faktiki olaraq Osmanlının idarəsində deyildi.
Bu səbəbdən Osmanlı imperiyası bu ərazilərin zorla özünə birləşdirilməsi üçün Səfəvi imperiyasına üç istiqamətdən yürüşlərə başladı.
Həmçinin bax Kirmanşah sülh müqaviləsi Nadir şah Əfşar
Rusiya imperatriçası I Yekaterinanın (1725-1727) hakimiyyətə gəlməsi.
Osmanlılar tərəfindən Təbriz, Gəncə və Ərdəbil şəhərlərinin ələ keçirilməsi.
27 iyul - Osmanlıların Təbrizi tutması.
1Pyotrun hakimiyyətdən getməsi(1682-1725) Ərdəbilin tutulmasına görə Istanbulda keçirilən atəşfəşanlıq 23 dekabr — Əhməd Şah Rusiya imperatoru I Pyotr.
Rusiya imperatriçası I Yekaterinanın (1725-1727) hakimiyyətə gəlməsi.
Osmanlılar tərəfindən Təbriz, Gəncə və Ərdəbil şəhərlərinin ələ keçirilməsi.
27 iyul - Osmanlıların Təbrizi tutması.
1Pyotrun hakimiyyətdən getməsi(1682-1725) Ərdəbilin tutulmasına görə Istanbulda keçirilən atəşfəşanlıq 23 dekabr — Əhməd Şah Rusiya imperatoru I Pyotr.
Rus qoşunları tərəfindən Lənkəran, Astara, Təngərud, Muğan, Şahsevən və digər Xəzəryanı bölgələrin işğal edilməsi.
Zəngəzurda Osmanlılar əleyhinə güclü üsyanın baş verməsi.