File size: 8,457 Bytes
e590240 | 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 47 48 49 50 51 52 53 54 55 56 57 58 59 60 61 62 63 64 65 66 67 68 69 70 71 72 73 74 75 76 77 78 79 80 81 82 83 84 85 86 87 88 89 90 91 92 93 94 95 96 97 98 99 100 101 102 103 104 105 106 107 108 109 110 111 112 113 114 115 116 117 118 119 120 121 122 123 124 125 126 127 128 129 130 131 132 133 134 135 136 137 138 139 140 141 142 143 144 145 146 147 148 149 150 151 152 153 154 155 156 157 158 159 160 161 162 163 164 165 166 167 168 169 170 171 172 173 174 175 176 177 178 179 180 181 182 183 184 185 186 187 188 189 190 191 192 193 194 195 196 197 198 199 200 201 202 203 204 205 206 207 | """Zorunlu seçim — çeldiriciler tesadüfi değil, her biri BELİRLİ bir kural ihlali.
NEDEN ZORUNLU SEÇİM BİRİNCİL ÖLÇÜM
Serbest üretimde modelin cevabını okumak kırılgan: model dolgu metin yazar,
soruyu tekrarlar, açıklama ekler. Bugün bu yüzden bir ölçüm elli puan
yanıldı. Zorunlu seçimde ayrıştırma yoktur — adaylar bizden, model yalnız
aralarından seçer. Serbest üretim kıyasta kalır ama ikincildir.
NEDEN ÇELDİRİCİLER KURAL İHLALİ OLMALI
Rastgele çeldirici "yanlış" der ve biter. Her çeldirici tek bir kuralı
bozarsa, modelin hangi kuralı bilmediği doğrudan okunur. Kıyasın vaadi olan
teşhis raporu buradan doğar:
kitap + belirtme hâli
altın kitabı doğru
uyum_hatasi kitabi küçük ünlü uyumu bilinmiyor
yumusama_yok kitapı ünsüz yumuşaması bilinmiyor
kaynastirma kitapyı kaynaştırma ünsüzü yanlış yerde
ikisi_birden kitapi ikisi de bilinmiyor
Model "kitapı" seçtiyse uyumu biliyor ama yumuşamayı bilmiyor. Tek bir
doğruluk sayısı bunu söylemez.
ÇELDİRİCİ GEÇERLİLİK KURALI
Bir çeldirici altınla AYNI çıkarsa kullanılmaz. Örneğin yumuşamayan bir
gövdede "yumusama_yok" çeldiricisi altının kendisidir; o madde o eksende
sınanamaz ve sessizce elenir. Aksi hâlde doğru cevabı iki kez listelemiş
oluruz ve madde ölçmez.
"""
import ses
import ad_cekim
def _uyum_bozuk(altin, govde, sablon):
"""Ek ünlüsünü yanlış uyuma çevir: kitabı -> kitabi."""
dogru_ek = ses.coz(sablon, govde)
ters_ek = ses.coz(sablon, govde, ters=True)
if ters_ek == dogru_ek or not altin.endswith(dogru_ek):
return None
return altin[: len(altin) - len(dogru_ek)] + ters_ek
def _yumusama_bozuk(madde, hal):
"""Yumuşamayı uygulama (ya da uygulanmayan yerde uygula)."""
gv = madde.govde
sablon = ad_cekim.HAL[hal]
if not sablon or not ses.unluyle_baslar(sablon, gv):
return None
yumusuyor = ad_cekim._yumusar_mi(madde)
if yumusuyor:
bozuk_govde = gv # yumuşatma
else:
if gv[-1] not in ses.YUMUSAMA:
return None
bozuk_govde = ses.yumusat(gv) # olmaması gereken yerde yumuşat
ters = "InverseHarmony" in madde.bayrak
return bozuk_govde + ses.coz(sablon, bozuk_govde, ters)
def _benzesme_bozuk(madde, hal):
"""Ünsüz benzeşmesini bozar: kuşta -> kuşda, ağaçtan -> ağaçdan.
Bu çeldirici ilk sürümde YOKTU ve dört temel kuraldan birini sınamıyorduk.
Eksikliği madde üretiminde ortaya çıktı: 63 bin madde "yeterli çeldirici
yok" diye eleniyordu, çünkü -DA ve -DAn eklerinde uyum dışında bozulacak
bir şey kalmıyordu. Oysa benzeşme tam da o eklerin kuralı."""
sablon = ad_cekim.HAL[hal]
if not sablon or ("D" not in sablon and "C" not in sablon):
return None
hazir, ters = ad_cekim._govde_hazirla(madde, sablon)
dogru = ses.coz(sablon, hazir, ters)
# D/C'yi ters ötümlülükte çöz
ters_sablon = sablon
bozuk = []
for c in sablon:
if c == "D":
bozuk.append("t" if not ses.otumsuz_biter(hazir) else "d")
elif c == "C":
bozuk.append("ç" if not ses.otumsuz_biter(hazir) else "c")
else:
bozuk.append(c)
y = hazir + ses.coz("".join(bozuk), hazir, ters)
return y if y != hazir + dogru else None
def _kaynastirma_bozuk(madde, hal):
"""Kaynaştırma ünsüzünü yanlış tarafa koy: araba -> arabaı, ev -> evyi."""
gv = madde.govde
sablon = ad_cekim.HAL[hal]
if not sablon or "(" not in sablon:
return None
ic = sablon[sablon.index("(") + 1: sablon.index(")")]
kalan = sablon[sablon.index(")") + 1:]
unlu_bitti = gv[-1] in ses.UNLULER
hazir, ters = ad_cekim._govde_hazirla(madde, sablon)
if unlu_bitti:
return hazir + ses.coz(kalan, hazir, ters) # tamponu düşür
return hazir + ses.coz(ic, hazir, ters) + ses.coz(kalan, hazir, ters) # fazladan tampon
def celdiriciler(madde, hal="belirtme"):
"""Altın biçim + kural ihlali çeldiricileri.
Döndürür: (altin, {hata_turu: bicim}). Altınla aynı çıkan ya da
üretilemeyen çeldiriciler listeye girmez.
"""
altin = ad_cekim.cekim(madde, hal=hal)
gv = madde.govde
sablon = ad_cekim.HAL[hal]
cik = {}
if sablon:
u = _uyum_bozuk(altin, gv, sablon)
if u and u != altin:
cik["uyum"] = u
y = _yumusama_bozuk(madde, hal)
if y and y != altin:
cik["yumusama"] = y
k = _kaynastirma_bozuk(madde, hal)
if k and k != altin:
cik["kaynastirma"] = k
b = _benzesme_bozuk(madde, hal)
if b and b != altin and b not in cik.values():
cik["benzesme"] = b
if u and y:
# iki kuralı birden bozan biçim: yumuşamasız gövdeye ters uyumlu ek
gv2 = gv if ad_cekim._yumusar_mi(madde) else ses.yumusat(gv)
if gv2 != gv:
i = gv2 + ses.coz(sablon, gv2, ters=True)
if i != altin and i not in cik.values():
cik["ikisi"] = i
return altin, cik
def bilesik_celdiriciler(madde, cokluk="tek", iyelik="yok", hal="belirtme"):
"""Çokluk + iyelik + hâl yığını için çeldiriciler.
Yalnız hâl ekini sınamak paradigmanın altıda birini kullanmak demekti;
üstelik ZAMİR n'si hiç sınanmıyordu. Oysa 3. kişi iyeliğinden sonra hâl
eki -n- ile bağlanır (kitab-ı-n-a) ve bunu bilmeyen model 'kitabıya'
üretir — Türkçede en sık görülen model hatalarından biri.
Çeldiriciler:
zamir_n 3. kişi iyeliğinden sonra n düşürülür ya da olmayan yere konur
uyum son ekin ünlüsü ters uyuma çevrilir
iyelik_unlu iyelik ekinin yardımcı ünlüsü düşürülür (evim -> evm)
"""
altin = ad_cekim.cekim(madde, cokluk, iyelik, hal)
cik = {}
hs = ad_cekim.HAL[hal]
if not hs:
return altin, cik
# zamir n'si: 3. kişi iyeliğinde n'yi düşür, diğerlerinde ekle
govde_iy = ad_cekim.cekim(madde, cokluk, iyelik, "yalin")
ucuncu = iyelik in ad_cekim.UCUNCU or "CompoundP3sg" in madde.bayrak
if ucuncu:
y = govde_iy + ses.coz(hs, govde_iy) # n'siz
else:
sb = hs[hs.index(")") + 1:] if hs.startswith("(") else hs
y = govde_iy + "n" + ses.coz(sb, govde_iy) # gereksiz n
if y != altin:
cik["zamir_n"] = y
# son ekin uyumu
dogru = ses.coz(hs if not ucuncu else ("n" + (hs[hs.index(")")+1:] if hs.startswith("(") else hs)), govde_iy)
ters = ses.coz(hs if not ucuncu else ("n" + (hs[hs.index(")")+1:] if hs.startswith("(") else hs)), govde_iy, ters=True)
if ters != dogru and altin.endswith(dogru):
u = altin[:len(altin) - len(dogru)] + ters
if u != altin and u not in cik.values():
cik["uyum"] = u
# iyelik yardımcı ünlüsü düşürülmüş
if iyelik != "yok":
sab = ad_cekim.IYELIK[iyelik]
if sab and sab.startswith("("):
ic = sab[1:sab.index(")")]
kalan = sab[sab.index(")") + 1:]
on = ad_cekim.cekim(madde, cokluk, "yok", "yalin")
bozuk = on + ses.coz(kalan, on)
b2 = bozuk + ses.coz(("n" + (hs[hs.index(")")+1:] if hs.startswith("(") else hs)) if ucuncu else hs, bozuk)
if b2 != altin and b2 not in cik.values():
cik["iyelik_unlu"] = b2
return altin, cik
def bilesik_madde_kur(madde, cokluk="tek", iyelik="yok", hal="belirtme", en_az=2):
altin, cel = bilesik_celdiriciler(madde, cokluk, iyelik, hal)
if len(cel) < en_az:
return None
return {"govde": madde.govde, "yuva": (cokluk, iyelik, hal), "altin": altin,
"celdirici": cel, "secenek": [altin] + list(cel.values())}
def madde_kur(madde, hal="belirtme", en_az=2):
"""Kıyas maddesi: altın + çeldiriciler. Yeterli çeldirici yoksa None.
`en_az` altında madde ölçmez — iki seçenekli bir soruda şans %50'dir ve
o madde kıyasa bilgi katmaz.
"""
altin, cel = celdiriciler(madde, hal)
if len(cel) < en_az:
return None
return {"govde": madde.govde, "hal": hal, "altin": altin,
"celdirici": cel, "secenek": [altin] + list(cel.values())}
|