| """Türkçe ses bilgisi — ek seçimini belirleyen bütün kurallar tek yerde. |
| |
| NEDEN AYRI DOSYA |
| Bütün üretim buradan geçer. Kıyasın altın verisi LLM'den değil bu dosyadan |
| gelecek, dolayısıyla burada tek bir hata milyonlarca biçimi zehirler. Kural |
| motoru ikinci kez bağımsız yazılıp karşılaştırılacak (`ses2.py`); iki uygulama |
| aynı sonucu vermezse madde insana gider. |
| |
| NEDEN ÇÖZÜMLEYİCİ KULLANMIYORUZ |
| Açık Türkçe morfolojik çözümleyicilerin doğruluğu %38-72 aralığında ölçülmüş |
| (TRmorph %38, TRMOR %72, 2019). Böyle bir aracı altın kaynak yapmak külliyata |
| %28-62 hata enjekte eder. Bunun yerine: keyfi kelimeyi ÇÖZÜMLEMİYORUZ, altını |
| inşadan belli olan biçimi ÜRETİYORUZ. Gövdeyi ve kuralı biz seçiyoruz. |
| |
| Zemberek'ten aldığımız tek şey SÖZLÜK — yani hangi gövdenin düzensiz |
| davrandığı (Apache-2.0). Çözümleyicisini kullanmıyoruz. Sözlükteki bayraklar |
| insan tarafından işaretlenmiş sözlüksel bilgi; çözümleyici doğruluğuyla ilgisi |
| yok. |
| |
| GÖSTERİM |
| Ek şablonlarında büyük harfler değişkendir: |
| A -> a/e büyük ünlü uyumu (2 yönlü) |
| I -> ı/i/u/ü küçük ünlü uyumu (4 yönlü) |
| D -> d/t ünsüz benzeşmesi |
| C -> c/ç ünsüz benzeşmesi |
| Parantezli harf düşebilir: "(y)A" ünlüyle biten gövdede y alır. |
| """ |
|
|
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| |
| UNLULER = "aeıioöuüâîû" |
| KALIN = set("aıouâû") |
| INCE = set("eiöüî") |
| YUVARLAK = set("oöuüû") |
| DUZ = set("aeıiâî") |
|
|
| |
| |
| OTUMSUZ = set("fstkçşhp") |
|
|
| |
| |
| YUMUSAMA = {"p": "b", "ç": "c", "t": "d", "k": "ğ", "g": "ğ"} |
|
|
|
|
| def unluler(s): |
| return [c for c in s if c in UNLULER] |
|
|
|
|
| def son_unlu(s): |
| for c in reversed(s): |
| if c in UNLULER: |
| return c |
| return None |
|
|
|
|
| def hece_sayisi(s): |
| """Türkçede hece sayısı = ünlü sayısı. Ünsüz kümesi hece açmaz.""" |
| return len(unluler(s)) |
|
|
|
|
| def buyuk_uyum(gv, ters=False): |
| """A -> a/e. `ters` bayrağı uyum kırıcı alıntılar içindir (kalp -> kalbe).""" |
| v = son_unlu(gv) |
| kalin = (v in KALIN) if v else True |
| if ters: |
| kalin = not kalin |
| return "a" if kalin else "e" |
|
|
|
|
| def kucuk_uyum(gv, ters=False): |
| """I -> ı/i/u/ü. Son ünlünün hem kalınlığı hem yuvarlaklığı belirler.""" |
| v = son_unlu(gv) |
| if v is None: |
| return "ı" if not ters else "i" |
| kalin = v in KALIN |
| yuvarlak = v in YUVARLAK |
| if ters: |
| kalin = not kalin |
| if kalin: |
| return "u" if yuvarlak else "ı" |
| return "ü" if yuvarlak else "i" |
|
|
|
|
| def otumsuz_biter(gv): |
| return bool(gv) and gv[-1] in OTUMSUZ |
|
|
|
|
| def yumusat(gv): |
| """Ünlüyle başlayan ek önünde son ünsüzü yumuşatır. |
| |
| n'den sonra k -> g (renk->rengi, ahenk->ahengi), diğer yerlerde k -> ğ. |
| Bu ayrım önemli: tek kural yazılırsa 'rengi' yerine 'renği' üretilir. |
| |
| ÖTÜMSÜZ ÜNSÜZDEN SONRA YUMUŞAMA OLMAZ. üst->üstü, dost->dostu, çift->çifti, |
| taht->tahtı. Bu denetim yokken uydurma gövdelerde 'caşost' -> 'caşosdu' |
| üretiliyordu; ölçüm sırasında yakalandı.""" |
| if not gv or gv[-1] not in YUMUSAMA: |
| return gv |
| if len(gv) >= 2 and gv[-2] in OTUMSUZ: |
| return gv |
| son = gv[-1] |
| if son == "k" and len(gv) >= 2 and gv[-2] == "n": |
| return gv[:-1] + "g" |
| return gv[:-1] + YUMUSAMA[son] |
|
|
|
|
| def nk_ile_biter(gv): |
| """-nk her zaman yumuşar: renk->rengi, denk->dengi, ahenk->ahengi. |
| |
| Sözlükte bu gövdeler bayraksız duruyor; 'tek heceli yumuşamaz' |
| varsayılanına takılırsak 'renki' üretiriz. Ses bilgisel kural, sözlüksel |
| bilgi değil — bu yüzden burada, bayraklarda değil.""" |
| return len(gv) >= 2 and gv[-2:] == "nk" |
|
|
|
|
| def son_unlu_dusur(gv): |
| """Son hecenin ünlüsünü düşürür: burun -> burn, ağız -> ağz, akıl -> akl. |
| |
| Yalnız A:LastVowelDrop bayraklı gövdelerde çağrılır; kuralla tahmin |
| edilemez, sözlüksel bilgidir.""" |
| for i in range(len(gv) - 1, -1, -1): |
| if gv[i] in UNLULER: |
| return gv[:i] + gv[i + 1:] |
| return gv |
|
|
|
|
| def ikizlestir(gv): |
| """Son ünsüzü ikizler: hak -> hakk, sır -> sırr, af -> aff, his -> hiss. |
| |
| Arapça kökenli tek heceli gövdelerde ünlüyle başlayan ek önünde olur. |
| A:Doubling bayrağına bağlı.""" |
| return gv + gv[-1] if gv else gv |
|
|
|
|
| def _parantez_yazilir(ic, unlu_bitti): |
| """Parantez İKİ AYRI İŞ yapıyor ve yönleri terstir — karıştırılırsa |
| 'evim' yerine 'evm', 'arabam' yerine 'arabaIm' çıkar. |
| |
| (y) (s) (n) (l) kaynaştırma ÜNSÜZÜ -> gövde ÜNLÜYLE bitiyorsa yazılır |
| araba-y-ı, araba-s-ı, araba-n-ın |
| (I) (A) yardımcı ÜNLÜ -> gövde ÜNSÜZLE bitiyorsa yazılır |
| ev-i-m, ev-i-miz |
| """ |
| unlu_sablonu = ic in ("I", "A") or (ic and ic[0] in UNLULER) |
| return (not unlu_bitti) if unlu_sablonu else unlu_bitti |
|
|
|
|
| def coz(sablon, gv, ters=False): |
| """Ek şablonunu gövdeye göre somutlaştırır.""" |
| cik = [] |
| i = 0 |
| unlu_bitti = bool(gv) and gv[-1] in UNLULER |
| while i < len(sablon): |
| c = sablon[i] |
| if c == "(": |
| kapali = sablon.index(")", i) |
| ic = sablon[i + 1:kapali] |
| if _parantez_yazilir(ic, unlu_bitti): |
| cik.append(coz(ic, gv, ters)) |
| i = kapali + 1 |
| continue |
| if c == "A": |
| cik.append(buyuk_uyum(gv, ters)) |
| elif c == "I": |
| cik.append(kucuk_uyum(gv, ters)) |
| elif c == "D": |
| cik.append("t" if otumsuz_biter(gv) else "d") |
| elif c == "C": |
| cik.append("ç" if otumsuz_biter(gv) else "c") |
| else: |
| cik.append(c) |
| i += 1 |
| return "".join(cik) |
|
|
|
|
| def unluyle_baslar(sablon, gv): |
| """Şablon bu gövdeye eklendiğinde ünlüyle mi başlıyor? Yumuşamayı bu belirler. |
| |
| "(y)I" ünsüzle biten gövdede 'ı' ile başlar -> yumuşama olur (kitap->kitabı). |
| Ünlüyle biten gövdede 'y' ile başlar -> yumuşama sorusu zaten doğmaz. |
| Tek doğru yol şablonu gerçekten çözmek; elle kestirmek yukarıdaki iki yönlü |
| parantez kuralını ikinci kez yazmak demek olur ve orada hata yapılmıştı.""" |
| somut = coz(sablon, gv) |
| return bool(somut) and somut[0] in UNLULER |
|
|
