File size: 343,859 Bytes
fc1c893
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
1
2
3
4
5
6
7
8
9
10
11
12
13
14
15
16
17
18
19
20
21
22
23
24
25
26
27
28
29
30
31
32
33
34
35
36
37
38
39
40
41
42
43
44
45
46
47
48
49
50
51
52
53
54
55
56
57
58
59
60
61
62
63
64
65
66
67
68
69
70
71
72
73
74
75
76
77
78
79
80
81
82
83
84
85
86
87
88
89
90
91
92
93
94
95
96
97
98
99
100
101
102
103
104
105
106
107
108
109
110
111
112
113
114
115
116
117
118
119
120
121
122
123
124
125
126
127
128
129
130
131
132
133
134
135
136
137
138
139
140
141
142
143
144
145
146
147
148
149
150
151
152
153
154
155
156
157
158
159
160
161
162
163
164
165
166
167
168
169
170
171
172
173
174
175
176
177
178
179
180
181
182
183
184
185
186
187
188
189
190
191
192
193
194
195
196
197
198
199
200
201
202
203
204
205
206
207
208
209
210
211
212
213
214
215
216
217
218
219
220
221
222
223
224
225
226
227
228
229
230
231
232
233
234
235
236
237
238
239
240
241
242
243
244
245
246
247
248
249
250
251
252
253
254
255
256
257
258
259
260
261
262
263
264
265
266
267
268
269
270
271
272
273
274
275
276
277
278
279
280
281
282
283
284
285
286
287
288
289
290
291
292
293
294
295
296
297
298
299
300
301
302
303
304
305
306
307
308
309
310
311
312
313
314
315
316
317
318
319
320
321
322
323
324
325
326
327
328
329
330
331
332
333
334
335
336
337
338
339
340
341
342
343
344
345
346
347
348
349
350
351
352
353
354
355
356
357
358
359
360
361
362
363
364
365
366
367
368
369
370
371
372
373
374
375
376
377
378
379
380
381
382
383
384
385
386
387
388
389
390
391
392
393
394
395
396
397
398
399
400
401
402
403
404
405
406
407
408
409
410
411
412
413
414
415
416
417
418
419
420
421
422
423
424
425
426
427
428
429
430
431
432
433
434
435
436
437
438
439
440
441
442
443
444
445
446
447
448
449
450
451
452
453
454
455
456
457
458
459
460
461
462
463
464
465
466
467
468
469
470
471
472
473
474
475
476
477
478
479
480
481
482
483
484
485
486
487
488
489
490
491
492
493
494
495
496
497
498
499
500
501
502
503
504
505
506
507
508
509
510
511
512
513
514
515
516
517
518
519
520
521
522
523
524
525
526
527
528
529
530
531
532
533
534
535
536
537
538
539
540
541
542
543
544
545
546
547
548
549
550
551
552
553
554
555
556
557
558
559
560
561
562
563
564
565
566
567
568
569
570
571
572
573
574
575
576
577
578
579
580
581
582
583
584
585
586
587
588
589
590
591
592
593
594
595
596
597
598
599
600
601
602
603
604
605
606
607
608
609
610
611
612
613
614
615
616
617
618
619
620
621
622
623
624
625
626
627
628
629
630
631
632
633
634
635
636
637
638
639
640
641
642
643
644
645
646
647
648
649
650
651
652
653
654
655
656
657
658
659
660
661
662
663
664
665
666
667
668
669
670
671
672
673
674
675
676
677
678
679
680
681
682
683
684
685
686
687
688
689
690
691
692
693
694
695
696
697
698
699
700
701
702
703
704
705
706
707
708
709
710
711
712
713
714
715
716
717
718
719
720
721
722
723
724
725
726
727
728
729
730
731
732
733
734
735
736
737
738
739
740
741
742
743
744
745
746
747
748
749
750
751
752
753
754
755
756
757
758
759
760
761
762
763
764
765
766
767
768
769
770
771
772
773
774
775
776
777
778
779
780
781
782
783
784
785
786
787
788
789
790
791
792
793
794
795
796
797
798
799
800
801
802
803
804
805
806
807
808
809
810
811
812
813
814
815
816
817
818
819
820
821
822
823
824
825
826
827
828
829
830
831
832
833
834
835
836
837
838
839
840
841
842
843
844
845
846
847
848
849
850
851
852
853
854
855
856
857
858
859
860
861
862
863
864
865
866
867
868
869
870
871
872
873
874
875
876
877
878
879
880
881
882
883
884
885
886
887
888
889
890
891
892
893
894
895
896
897
898
899
900
901
902
903
904
905
906
907
908
909
910
911
912
913
914
915
916
917
918
919
920
921
922
923
924
925
926
927
928
929
930
931
932
933
934
935
936
937
938
939
940
941
942
943
944
945
946
947
948
949
950
951
952
953
954
955
956
957
958
959
960
961
962
963
964
965
966
967
968
969
970
971
972
973
974
975
976
977
978
979
980
981
982
983
984
985
986
987
988
989
990
991
992
993
994
995
996
997
998
999
1000
1001
1002
1003
1004
1005
1006
1007
1008
1009
1010
1011
1012
1013
1014
1015
1016
1017
1018
1019
1020
1021
1022
1023
1024
1025
1026
1027
1028
1029
1030
1031
1032
1033
1034
1035
1036
1037
1038
1039
1040
1041
1042
1043
1044
1045
1046
1047
1048
1049
1050
1051
1052
1053
1054
1055
1056
1057
1058
1059
1060
1061
1062
1063
1064
1065
1066
1067
1068
1069
1070
1071
1072
1073
1074
1075
1076
1077
1078
1079
1080
1081
1082
1083
1084
1085
1086
1087
1088
1089
1090
1091
1092
1093
1094
1095
1096
1097
1098
1099
1100
1101
1102
1103
1104
1105
1106
1107
1108
1109
1110
1111
1112
1113
1114
1115
1116
1117
1118
1119
1120
1121
1122
1123
1124
1125
1126
1127
1128
1129
1130
1131
1132
1133
1134
1135
1136
1137
1138
1139
1140
1141
1142
1143
1144
1145
1146
1147
1148
1149
1150
1151
1152
1153
1154
1155
1156
1157
1158
1159
1160
1161
1162
1163
1164
1165
1166
1167
1168
1169
1170
1171
1172
1173
1174
1175
1176
1177
1178
1179
1180
1181
1182
1183
1184
1185
1186
1187
1188
1189
1190
1191
1192
1193
1194
1195
1196
1197
1198
1199
1200
1201
1202
1203
1204
1205
1206
1207
1208
1209
1210
1211
1212
1213
1214
1215
1216
1217
1218
1219
1220
1221
1222
1223
1224
1225
1226
1227
1228
1229
1230
1231
1232
1233
1234
1235
1236
1237
1238
1239
1240
1241
1242
1243
1244
1245
1246
1247
1248
1249
1250
1251
1252
1253
1254
1255
1256
1257
1258
1259
1260
1261
1262
1263
1264
1265
1266
1267
1268
1269
1270
1271
1272
1273
1274
1275
1276
1277
1278
1279
1280
1281
1282
1283
1284
1285
1286
1287
1288
1289
1290
1291
1292
1293
1294
1295
1296
1297
1298
1299
1300
1301
1302
1303
1304
1305
1306
1307
1308
1309
1310
1311
1312
1313
1314
1315
1316
1317
1318
1319
1320
1321
1322
1323
1324
1325
1326
1327
1328
1329
1330
1331
1332
1333
1334
1335
1336
1337
1338
1339
1340
1341
1342
1343
1344
1345
1346
1347
1348
1349
1350
1351
1352
1353
1354
1355
1356
1357
1358
1359
1360
1361
1362
1363
1364
1365
1366
1367
1368
1369
1370
1371
1372
1373
1374
1375
1376
1377
1378
1379
1380
1381
1382
1383
1384
1385
1386
1387
1388
1389
1390
1391
1392
1393
1394
1395
1396
1397
1398
1399
1400
1401
1402
1403
1404
1405
1406
1407
1408
1409
1410
1411
1412
1413
1414
1415
1416
1417
1418
1419
1420
1421
1422
1423
1424
1425
1426
1427
1428
1429
1430
1431
1432
1433
1434
1435
1436
1437
1438
1439
1440
1441
1442
1443
1444
1445
1446
1447
1448
1449
1450
1451
1452
1453
1454
1455
1456
1457
1458
1459
1460
1461
1462
1463
1464
1465
1466
1467
1468
1469
1470
1471
1472
1473
1474
1475
1476
1477
1478
1479
1480
1481
1482
1483
1484
1485
1486
1487
1488
1489
1490
1491
1492
1493
1494
1495
1496
1497
1498
1499
1500
1501
1502
1503
1504
1505
1506
1507
1508
1509
1510
1511
1512
1513
1514
1515
1516
1517
1518
1519
1520
1521
1522
1523
1524
1525
1526
1527
1528
1529
1530
1531
1532
1533
1534
1535
1536
1537
1538
1539
1540
1541
1542
1543
1544
1545
1546
1547
1548
1549
1550
1551
1552
1553
1554
1555
1556
1557
1558
1559
1560
1561
1562
1563
1564
1565
1566
1567
1568
1569
1570
1571
1572
1573
1574
1575
1576
1577
1578
1579
1580
1581
1582
1583
1584
1585
1586
1587
1588
1589
1590
1591
1592
1593
1594
1595
1596
1597
1598
1599
1600
1601
1602
1603
1604
1605
1606
1607
1608
1609
1610
1611
1612
1613
1614
1615
1616
1617
1618
1619
1620
1621
1622
1623
1624
1625
1626
1627
1628
1629
1630
1631
1632
1633
1634
1635
1636
1637
1638
1639
1640
1641
1642
1643
1644
1645
1646
1647
1648
1649
1650
1651
1652
1653
1654
1655
1656
1657
1658
1659
1660
1661
1662
1663
1664
1665
1666
1667
1668
1669
1670
1671
1672
1673
1674
1675
1676
1677
1678
1679
1680
1681
1682
1683
1684
1685
1686
1687
1688
1689
1690
1691
1692
1693
1694
1695
1696
1697
1698
1699
1700
1701
1702
1703
1704
1705
1706
1707
1708
1709
1710
1711
1712
1713
1714
1715
1716
1717
1718
1719
1720
1721
1722
1723
1724
1725
1726
1727
1728
1729
1730
1731
1732
1733
1734
1735
1736
1737
1738
1739
1740
1741
1742
1743
1744
1745
1746
1747
1748
1749
1750
1751
1752
1753
1754
1755
1756
1757
1758
1759
1760
1761
1762
1763
1764
1765
1766
1767
1768
1769
1770
1771
1772
1773
1774
1775
1776
1777
1778
1779
1780
1781
1782
1783
1784
1785
1786
1787
1788
1789
1790
1791
1792
1793
1794
1795
1796
1797
1798
1799
1800
1801
1802
1803
1804
1805
1806
1807
1808
1809
1810
1811
1812
1813
1814
1815
1816
1817
1818
1819
1820
1821
1822
1823
1824
1825
1826
1827
1828
1829
1830
1831
1832
1833
1834
1835
1836
1837
1838
1839
1840
1841
1842
1843
1844
1845
1846
1847
1848
1849
1850
1851
1852
1853
1854
1855
1856
1857
1858
1859
1860
1861
1862
1863
1864
1865
1866
1867
1868
1869
1870
1871
1872
1873
1874
1875
1876
1877
1878
1879
1880
1881
1882
1883
1884
1885
1886
1887
1888
1889
1890
1891
1892
1893
1894
1895
1896
1897
1898
1899
1900
1901
1902
1903
1904
1905
1906
1907
1908
1909
1910
1911
1912
1913
1914
1915
1916
1917
1918
1919
1920
1921
1922
1923
1924
1925
1926
1927
1928
1929
1930
1931
1932
1933
1934
1935
1936
1937
1938
1939
1940
1941
1942
1943
1944
1945
1946
1947
1948
1949
1950
1951
1952
1953
1954
1955
1956
1957
1958
1959
1960
1961
1962
1963
1964
1965
1966
1967
1968
1969
1970
1971
1972
1973
1974
1975
1976
1977
1978
1979
1980
1981
1982
1983
1984
1985
1986
1987
1988
1989
1990
1991
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
1999
2000
2001
2002
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
2018
2019
2020
2021
2022
2023
2024
2025
2026
2027
2028
2029
2030
2031
2032
2033
2034
2035
2036
2037
2038
2039
2040
2041
2042
2043
2044
2045
2046
2047
2048
2049
2050
2051
2052
2053
2054
2055
2056
2057
2058
2059
2060
2061
2062
2063
2064
2065
2066
2067
2068
2069
2070
2071
2072
2073
2074
2075
2076
2077
2078
2079
2080
2081
2082
2083
2084
2085
2086
2087
2088
2089
2090
2091
2092
2093
2094
2095
2096
2097
2098
2099
2100
2101
2102
2103
2104
2105
2106
2107
2108
2109
2110
2111
2112
2113
2114
2115
2116
2117
2118
2119
2120
2121
2122
2123
2124
2125
2126
2127
2128
2129
2130
2131
2132
2133
2134
2135
2136
2137
2138
2139
2140
2141
2142
2143
2144
2145
2146
2147
2148
2149
2150
2151
2152
2153
2154
2155
2156
2157
2158
2159
2160
2161
2162
2163
2164
2165
2166
2167
2168
2169
2170
2171
2172
2173
2174
2175
2176
2177
2178
2179
2180
2181
2182
2183
2184
2185
2186
2187
2188
2189
2190
2191
2192
2193
2194
2195
2196
2197
2198
2199
2200
2201
2202
2203
2204
2205
2206
2207
2208
2209
2210
2211
2212
2213
2214
2215
2216
2217
2218
2219
2220
2221
2222
2223
2224
2225
2226
2227
2228
2229
2230
2231
2232
2233
2234
2235
2236
2237
2238
2239
2240
2241
2242
2243
2244
2245
2246
2247
2248
2249
2250
2251
2252
2253
2254
2255
2256
2257
2258
2259
2260
2261
2262
2263
2264
2265
2266
2267
2268
2269
2270
2271
2272
2273
2274
2275
2276
2277
2278
2279
2280
2281
2282
2283
2284
2285
2286
2287
2288
2289
2290
2291
2292
2293
2294
2295
2296
2297
2298
2299
2300
2301
2302
2303
2304
2305
2306
2307
2308
2309
2310
2311
2312
2313
2314
2315
2316
2317
2318
2319
2320
2321
2322
2323
2324
2325
2326
2327
2328
2329
2330
2331
2332
2333
2334
2335
2336
2337
2338
2339
2340
2341
2342
2343
2344
2345
2346
2347
2348
2349
2350
2351
2352
2353
2354
2355
2356
2357
2358
2359
2360
2361
2362
2363
2364
2365
2366
2367
2368
2369
2370
2371
2372
2373
2374
2375
2376
2377
2378
2379
2380
2381
2382
2383
2384
2385
2386
2387
2388
2389
2390
2391
2392
2393
2394
2395
2396
2397
2398
2399
2400
2401
2402
2403
2404
2405
2406
2407
2408
2409
2410
2411
2412
2413
2414
2415
2416
2417
2418
2419
2420
2421
2422
2423
2424
2425
2426
2427
2428
2429
2430
2431
2432
2433
2434
2435
2436
2437
2438
2439
2440
2441
2442
2443
2444
2445
2446
2447
2448
2449
2450
2451
2452
2453
2454
2455
2456
2457
2458
2459
2460
2461
2462
2463
2464
2465
2466
2467
2468
2469
2470
2471
2472
2473
2474
2475
2476
2477
2478
2479
2480
2481
2482
2483
2484
2485
2486
2487
2488
2489
2490
2491
2492
2493
2494
2495
2496
2497
2498
2499
2500
2501
2502
2503
2504
2505
2506
2507
2508
2509
2510
2511
2512
2513
2514
2515
2516
2517
2518
2519
2520
2521
2522
2523
2524
2525
2526
2527
2528
2529
2530
2531
2532
2533
2534
2535
2536
2537
2538
2539
2540
2541
2542
2543
2544
2545
2546
2547
2548
2549
2550
2551
2552
2553
2554
2555
2556
2557
2558
2559
2560
2561
2562
2563
2564
2565
2566
2567
2568
2569
2570
2571
2572
2573
2574
2575
2576
2577
2578
2579
2580
2581
2582
2583
2584
2585
2586
2587
2588
2589
2590
2591
2592
2593
2594
2595
2596
2597
2598
2599
2600
2601
2602
2603
2604
2605
2606
2607
2608
2609
2610
2611
2612
2613
2614
2615
2616
2617
2618
2619
2620
2621
2622
2623
2624
2625
2626
2627
2628
2629
2630
2631
2632
2633
2634
2635
2636
2637
2638
2639
2640
2641
2642
2643
2644
2645
2646
2647
2648
2649
2650
2651
2652
2653
2654
2655
2656
2657
2658
2659
2660
2661
2662
2663
2664
2665
2666
2667
2668
2669
2670
2671
2672
2673
2674
2675
2676
2677
2678
2679
2680
2681
2682
2683
2684
2685
2686
2687
2688
2689
2690
2691
2692
2693
2694
2695
2696
2697
2698
2699
2700
2701
2702
2703
2704
2705
2706
2707
2708
2709
2710
2711
2712
2713
2714
2715
2716
2717
2718
2719
2720
2721
2722
2723
2724
2725
2726
2727
2728
2729
2730
2731
2732
2733
2734
2735
2736
2737
2738
2739
2740
2741
2742
2743
2744
2745
2746
2747
2748
2749
2750
2751
2752
2753
2754
2755
2756
2757
2758
2759
2760
2761
2762
2763
2764
2765
2766
2767
2768
2769
2770
2771
2772
2773
2774
2775
2776
2777
2778
2779
2780
2781
2782
2783
2784
2785
2786
2787
2788
2789
2790
2791
2792
2793
2794
2795
2796
2797
2798
2799
2800
2801
2802
2803
2804
2805
2806
2807
2808
2809
2810
2811
2812
2813
2814
2815
2816
2817
2818
2819
2820
2821
2822
2823
2824
2825
2826
2827
2828
2829
2830
2831
2832
2833
2834
2835
2836
2837
2838
2839
2840
2841
2842
2843
2844
2845
2846
2847
2848
2849
2850
2851
2852
2853
2854
2855
2856
2857
2858
2859
2860
2861
2862
2863
2864
2865
2866
2867
2868
2869
2870
2871
2872
2873
2874
2875
2876
2877
2878
2879
2880
2881
2882
2883
2884
2885
2886
2887
2888
2889
2890
2891
2892
2893
2894
2895
2896
2897
2898
2899
2900
2901
2902
2903
2904
2905
2906
2907
2908
2909
2910
2911
2912
2913
2914
2915
2916
2917
2918
2919
2920
2921
2922
2923
2924
2925
2926
2927
2928
2929
2930
2931
2932
2933
2934
2935
2936
2937
2938
2939
2940
2941
2942
2943
2944
2945
2946
2947
2948
2949
2950
2951
2952
2953
2954
2955
2956
2957
2958
2959
2960
2961
2962
2963
2964
2965
2966
2967
2968
2969
2970
2971
2972
2973
2974
2975
2976
2977
2978
2979
2980
2981
2982
2983
2984
2985
2986
2987
2988
2989
2990
2991
2992
2993
2994
2995
2996
2997
2998
2999
3000
3001
3002
3003
3004
3005
3006
3007
3008
3009
3010
3011
3012
3013
3014
3015
3016
3017
3018
3019
3020
3021
3022
3023
3024
3025
3026
3027
3028
3029
3030
3031
3032
3033
3034
3035
3036
3037
3038
3039
3040
3041
3042
3043
3044
3045
3046
3047
3048
3049
3050
3051
3052
3053
3054
3055
3056
3057
3058
3059
3060
3061
3062
3063
3064
3065
3066
3067
3068
3069
3070
3071
3072
3073
3074
3075
3076
3077
3078
3079
3080
3081
3082
3083
3084
3085
3086
3087
3088
3089
3090
3091
3092
3093
3094
3095
3096
3097
3098
3099
3100
3101
3102
3103
3104
3105
3106
3107
3108
3109
3110
3111
3112
3113
3114
3115
3116
3117
3118
3119
3120
3121
3122
3123
3124
3125
3126
3127
3128
3129
3130
3131
3132
3133
3134
3135
3136
3137
3138
3139
3140
3141
3142
3143
3144
3145
3146
3147
3148
3149
3150
3151
3152
3153
3154
3155
3156
3157
3158
3159
3160
3161
3162
3163
3164
3165
3166
3167
3168
3169
3170
3171
3172
3173
3174
3175
3176
3177
3178
3179
3180
3181
3182
3183
3184
3185
3186
3187
3188
3189
3190
3191
3192
3193
3194
3195
3196
3197
3198
3199
3200
3201
3202
3203
3204
3205
3206
3207
3208
3209
3210
3211
3212
3213
3214
3215
3216
3217
3218
3219
3220
3221
3222
3223
3224
3225
3226
3227
3228
3229
3230
3231
3232
3233
3234
3235
3236
3237
3238
3239
3240
3241
3242
3243
3244
3245
3246
3247
3248
3249
3250
3251
3252
3253
3254
3255
3256
3257
3258
3259
3260
3261
3262
3263
3264
3265
3266
3267
3268
3269
3270
3271
3272
3273
3274
3275
3276
3277
3278
3279
3280
3281
3282
3283
3284
3285
3286
3287
3288
3289
3290
3291
3292
3293
3294
3295
3296
3297
3298
3299
3300
3301
3302
3303
3304
3305
3306
3307
3308
3309
3310
3311
3312
3313
3314
3315
3316
3317
3318
3319
3320
3321
3322
3323
3324
3325
3326
3327
3328
3329
3330
3331
3332
3333
3334
3335
3336
3337
3338
3339
3340
3341
3342
3343
3344
3345
3346
3347
3348
3349
3350
3351
3352
3353
3354
3355
3356
3357
3358
3359
3360
3361
3362
3363
3364
3365
3366
3367
3368
3369
3370
3371
3372
3373
3374
3375
3376
3377
3378
3379
3380
3381
3382
3383
3384
3385
3386
3387
3388
3389
3390
3391
3392
3393
3394
3395
3396
3397
3398
3399
3400
3401
3402
3403
3404
3405
3406
3407
3408
3409
3410
3411
3412
3413
3414
3415
3416
3417
3418
3419
3420
3421
3422
3423
3424
3425
3426
3427
3428
3429
3430
3431
3432
3433
3434
3435
3436
3437
3438
3439
3440
3441
3442
3443
3444
3445
3446
3447
3448
3449
3450
3451
3452
3453
3454
3455
3456
3457
3458
3459
3460
3461
3462
3463
3464
3465
3466
3467
3468
3469
3470
3471
3472
3473
3474
3475
3476
3477
3478
3479
3480
3481
3482
3483
3484
3485
3486
3487
3488
3489
3490
3491
3492
3493
3494
3495
3496
3497
3498
3499
3500
3501
3502
3503
3504
3505
3506
3507
3508
3509
3510
3511
3512
3513
3514
3515
3516
3517
3518
3519
3520
3521
3522
3523
3524
3525
3526
3527
3528
3529
3530
3531
3532
3533
3534
3535
3536
3537
3538
3539
3540
3541
3542
3543
3544
3545
3546
3547
3548
3549
3550
3551
3552
3553
3554
3555
3556
3557
3558
3559
3560
3561
3562
3563
3564
3565
3566
3567
3568
3569
3570
3571
3572
3573
3574
3575
3576
3577
3578
3579
3580
3581
3582
3583
3584
3585
3586
3587
3588
3589
3590
3591
3592
3593
3594
3595
3596
3597
3598
3599
3600
3601
3602
3603
3604
3605
3606
3607
3608
3609
3610
3611
3612
3613
3614
3615
3616
3617
3618
3619
3620
3621
3622
3623
3624
3625
3626
3627
3628
3629
3630
3631
3632
3633
3634
3635
3636
3637
3638
3639
3640
3641
3642
3643
3644
3645
3646
3647
3648
3649
3650
3651
3652
3653
3654
3655
3656
3657
3658
3659
3660
3661
3662
3663
3664
3665
3666
3667
3668
3669
3670
3671
3672
3673
3674
3675
3676
3677
3678
3679
3680
3681
3682
3683
3684
3685
3686
3687
3688
3689
3690
3691
3692
3693
3694
3695
3696
3697
3698
3699
3700
3701
3702
3703
3704
3705
3706
3707
3708
3709
3710
3711
3712
3713
3714
3715
3716
3717
3718
3719
3720
3721
3722
3723
3724
3725
3726
3727
3728
3729
3730
3731
3732
3733
3734
3735
3736
3737
3738
3739
3740
3741
3742
3743
3744
3745
3746
3747
3748
3749
3750
3751
3752
3753
3754
3755
3756
3757
3758
3759
3760
3761
3762
3763
3764
3765
3766
3767
3768
3769
3770
3771
3772
3773
3774
3775
3776
3777
3778
3779
3780
3781
3782
3783
3784
3785
3786
3787
3788
3789
3790
3791
3792
3793
3794
3795
3796
3797
3798
3799
3800
3801
3802
3803
3804
3805
3806
3807
3808
3809
3810
3811
3812
3813
3814
3815
3816
3817
3818
3819
3820
3821
3822
3823
3824
3825
3826
3827
3828
3829
3830
3831
3832
3833
3834
3835
3836
3837
3838
3839
3840
3841
3842
3843
3844
3845
3846
3847
3848
3849
3850
3851
3852
3853
3854
3855
3856
3857
3858
3859
3860
3861
3862
3863
3864
3865
3866
3867
3868
3869
3870
3871
3872
3873
3874
3875
3876
3877
3878
3879
3880
3881
3882
3883
3884
3885
3886
3887
3888
3889
3890
3891
3892
3893
3894
3895
3896
3897
3898
3899
3900
3901
3902
3903
3904
3905
3906
3907
3908
3909
3910
3911
3912
3913
3914
3915
3916
3917
3918
3919
3920
3921
3922
3923
3924
3925
3926
3927
3928
3929
3930
3931
3932
3933
3934
3935
3936
3937
3938
3939
3940
3941
3942
3943
3944
3945
3946
3947
3948
3949
3950
3951
3952
3953
3954
3955
3956
3957
3958
3959
3960
3961
3962
3963
3964
3965
3966
3967
3968
3969
3970
3971
3972
3973
3974
3975
3976
3977
3978
3979
3980
3981
3982
3983
3984
3985
3986
3987
3988
3989
3990
3991
3992
3993
3994
3995
3996
3997
3998
3999
4000
4001
4002
4003
4004
4005
4006
4007
4008
4009
4010
4011
4012
4013
4014
4015
4016
4017
4018
4019
4020
4021
4022
4023
4024
4025
4026
4027
4028
4029
4030
4031
4032
4033
4034
4035
4036
4037
4038
4039
4040
4041
4042
4043
4044
4045
4046
4047
4048
4049
4050
4051
4052
4053
4054
4055
4056
4057
4058
4059
4060
4061
4062
4063
4064
4065
4066
4067
4068
4069
4070
4071
4072
4073
4074
4075
4076
4077
4078
4079
4080
4081
4082
4083
4084
4085
4086
4087
4088
4089
4090
4091
4092
4093
4094
4095
4096
4097
4098
4099
4100
4101
4102
4103
4104
4105
4106
4107
4108
4109
4110
4111
4112
4113
4114
4115
4116
4117
4118
4119
4120
4121
4122
4123
4124
4125
4126
4127
4128
4129
4130
4131
4132
4133
4134
4135
4136
4137
4138
4139
4140
4141
4142
4143
4144
4145
4146
4147
4148
4149
4150
4151
4152
4153
4154
4155
4156
4157
4158
4159
4160
4161
4162
4163
4164
4165
4166
4167
4168
4169
4170
4171
4172
4173
4174
4175
4176
4177
4178
4179
4180
4181
4182
4183
4184
4185
4186
4187
4188
4189
4190
4191
4192
4193
4194
4195
4196
4197
4198
4199
4200
4201
4202
4203
4204
4205
4206
4207
4208
4209
4210
4211
4212
4213
4214
4215
4216
4217
4218
4219
4220
4221
4222
4223
4224
4225
4226
4227
4228
4229
4230
4231
4232
4233
4234
4235
4236
4237
4238
4239
4240
4241
4242
4243
4244
4245
4246
4247
4248
4249
4250
4251
4252
4253
4254
4255
4256
4257
4258
4259
4260
4261
4262
4263
4264
4265
4266
4267
4268
4269
4270
4271
4272
4273
4274
4275
4276
4277
4278
4279
4280
4281
4282
4283
4284
4285
4286
4287
4288
4289
4290
4291
4292
4293
4294
4295
4296
4297
4298
4299
4300
4301
4302
4303
4304
4305
4306
4307
4308
4309
4310
4311
4312
4313
4314
4315
4316
4317
4318
4319
4320
4321
4322
4323
4324
4325
4326
4327
4328
4329
4330
4331
4332
4333
4334
4335
4336
4337
4338
4339
4340
4341
4342
4343
4344
4345
4346
4347
4348
4349
4350
4351
4352
4353
4354
4355
4356
4357
4358
4359
4360
4361
4362
4363
4364
4365
4366
4367
4368
4369
4370
4371
4372
4373
4374
4375
4376
4377
4378
4379
4380
4381
4382
4383
4384
4385
4386
4387
4388
4389
4390
4391
4392
4393
4394
4395
4396
4397
4398
4399
4400
4401
4402
4403
4404
4405
4406
4407
4408
4409
4410
4411
4412
4413
4414
4415
4416
4417
4418
4419
4420
4421
4422
4423
4424
4425
4426
4427
4428
4429
4430
4431
4432
4433
4434
4435
4436
4437
4438
4439
4440
4441
4442
4443
4444
4445
4446
4447
4448
4449
4450
4451
4452
4453
4454
4455
4456
4457
4458
4459
4460
4461
4462
4463
4464
4465
4466
4467
4468
4469
4470
4471
4472
4473
4474
4475
4476
4477
4478
4479
4480
4481
4482
4483
4484
4485
4486
4487
4488
4489
4490
4491
4492
4493
4494
4495
4496
4497
4498
4499
4500
4501
4502
4503
4504
4505
4506
4507
4508
4509
4510
4511
4512
4513
4514
4515
4516
4517
4518
4519
4520
4521
4522
4523
4524
4525
4526
4527
4528
4529
4530
4531
4532
4533
4534
4535
4536
4537
4538
4539
4540
4541
4542
4543
4544
4545
4546
4547
4548
4549
4550
4551
4552
4553
4554
4555
4556
4557
4558
4559
4560
4561
4562
4563
4564
4565
4566
4567
4568
4569
4570
4571
4572
4573
4574
4575
4576
4577
4578
4579
4580
4581
4582
4583
4584
4585
4586
4587
4588
4589
4590
4591
4592
4593
4594
4595
4596
4597
4598
4599
4600
4601
4602
4603
4604
4605
4606
4607
4608
4609
4610
4611
4612
4613
4614
4615
4616
4617
4618
4619
4620
4621
4622
4623
4624
4625
4626
4627
4628
4629
4630
4631
4632
4633
4634
4635
4636
4637
4638
4639
4640
4641
4642
4643
4644
4645
4646
4647
4648
4649
4650
4651
4652
4653
4654
4655
4656
4657
4658
4659
4660
4661
4662
4663
4664
4665
4666
4667
4668
4669
4670
4671
4672
4673
4674
4675
4676
4677
4678
4679
4680
4681
4682
4683
4684
4685
4686
4687
4688
4689
4690
4691
4692
4693
4694
4695
4696
4697
4698
4699
4700
4701
4702
4703
4704
4705
4706
4707
4708
4709
4710
4711
4712
4713
4714
4715
4716
4717
4718
4719
4720
4721
4722
4723
4724
4725
4726
4727
4728
4729
4730
4731
4732
4733
4734
4735
4736
4737
4738
4739
4740
4741
4742
4743
4744
4745
4746
4747
4748
4749
4750
4751
4752
4753
4754
4755
4756
4757
4758
4759
4760
4761
4762
4763
4764
4765
4766
4767
4768
4769
4770
4771
4772
4773
4774
4775
4776
4777
4778
4779
4780
4781
4782
4783
4784
4785
4786
4787
4788
4789
4790
4791
4792
4793
4794
4795
4796
4797
4798
4799
4800
4801
4802
4803
4804
4805
4806
4807
4808
4809
4810
4811
4812
4813
4814
4815
4816
4817
4818
4819
4820
4821
4822
4823
4824
4825
4826
4827
4828
4829
4830
4831
4832
4833
4834
4835
4836
4837
4838
4839
4840
4841
4842
4843
4844
4845
4846
4847
4848
4849
4850
4851
4852
4853
4854
4855
4856
4857
4858
4859
4860
4861
4862
4863
4864
4865
4866
4867
4868
4869
4870
4871
4872
4873
4874
4875
4876
4877
4878
4879
4880
4881
4882
4883
4884
4885
4886
4887
4888
4889
4890
4891
4892
4893
4894
4895
4896
4897
4898
4899
4900
4901
4902
4903
4904
4905
4906
4907
4908
4909
4910
4911
4912
4913
4914
4915
4916
4917
4918
4919
4920
4921
4922
4923
4924
4925
4926
4927
4928
4929
4930
4931
4932
4933
4934
4935
4936
4937
4938
4939
4940
4941
4942
4943
4944
4945
4946
4947
4948
4949
4950
4951
4952
4953
4954
4955
4956
4957
4958
4959
4960
4961
4962
4963
4964
4965
4966
4967
4968
4969
4970
4971
4972
4973
4974
4975
4976
4977
4978
4979
4980
4981
4982
4983
4984
4985
4986
4987
4988
4989
4990
4991
4992
4993
4994
4995
4996
4997
4998
4999
5000
5001
5002
5003
5004
5005
5006
5007
5008
5009
5010
5011
5012
5013
5014
5015
5016
5017
5018
5019
5020
5021
5022
5023
5024
5025
5026
5027
5028
5029
5030
5031
5032
5033
5034
5035
5036
5037
5038
5039
5040
5041
5042
5043
5044
5045
5046
5047
5048
5049
5050
5051
5052
5053
5054
5055
5056
5057
5058
5059
5060
5061
5062
5063
5064
5065
5066
5067
5068
5069
5070
5071
5072
5073
5074
5075
5076
5077
5078
5079
5080
5081
5082
5083
5084
5085
5086
5087
5088
5089
5090
5091
5092
5093
5094
5095
5096
5097
5098
5099
5100
5101
5102
5103
5104
5105
5106
5107
5108
5109
5110
5111
5112
5113
5114
5115
5116
5117
5118
5119
5120
5121
5122
5123
5124
5125
5126
5127
5128
5129
5130
5131
5132
5133
5134
5135
5136
5137
5138
5139
5140
5141
5142
5143
5144
5145
5146
5147
5148
5149
5150
5151
5152
5153
5154
5155
5156
5157
5158
5159
5160
5161
5162
5163
5164
5165
5166
5167
5168
5169
5170
5171
5172
5173
5174
5175
5176
5177
5178
5179
5180
5181
5182
5183
5184
5185
5186
5187
5188
5189
5190
5191
5192
5193
5194
5195
5196
5197
5198
5199
5200
5201
5202
5203
5204
5205
5206
5207
5208
5209
5210
5211
5212
5213
5214
5215
5216
5217
5218
5219
5220
5221
5222
5223
5224
5225
5226
5227
5228
5229
5230
5231
5232
5233
5234
5235
5236
5237
5238
5239
5240
5241
5242
5243
5244
5245
5246
5247
5248
5249
5250
5251
5252
5253
5254
5255
5256
5257
5258
5259
5260
5261
5262
5263
5264
5265
5266
5267
5268
5269
5270
5271
5272
5273
5274
5275
5276
5277
5278
5279
5280
5281
5282
5283
5284
5285
5286
5287
5288
5289
5290
5291
5292
5293
5294
5295
5296
5297
5298
5299
5300
5301
5302
5303
5304
5305
5306
5307
5308
5309
5310
5311
5312
5313
5314
5315
5316
5317
5318
5319
5320
5321
5322
5323
5324
5325
5326
5327
5328
5329
5330
5331
5332
5333
5334
5335
5336
5337
5338
5339
5340
5341
5342
5343
5344
5345
5346
5347
5348
5349
5350
5351
5352
5353
5354
5355
5356
5357
5358
5359
5360
5361
5362
5363
5364
5365
5366
5367
5368
5369
5370
5371
5372
5373
5374
5375
5376
5377
5378
5379
5380
5381
5382
5383
5384
5385
5386
5387
5388
5389
5390
5391
5392
5393
5394
5395
5396
5397
5398
5399
5400
5401
5402
5403
5404
5405
5406
5407
5408
5409
5410
5411
5412
5413
5414
5415
5416
5417
5418
5419
5420
5421
5422
5423
5424
5425
5426
5427
5428
5429
5430
5431
5432
5433
5434
5435
5436
5437
5438
5439
5440
5441
5442
5443
5444
5445
5446
5447
5448
5449
5450
5451
5452
5453
5454
5455
5456
5457
5458
5459
5460
5461
5462
5463
5464
5465
5466
5467
5468
5469
5470
5471
5472
5473
5474
5475
5476
5477
5478
5479
5480
5481
5482
5483
5484
5485
5486
5487
5488
5489
5490
5491
5492
5493
5494
5495
5496
5497
5498
5499
5500
5501
5502
5503
5504
5505
5506
5507
5508
5509
5510
5511
5512
5513
5514
5515
5516
5517
5518
5519
5520
5521
5522
5523
5524
5525
5526
5527
5528
5529
5530
5531
5532
5533
5534
5535
5536
5537
5538
5539
5540
5541
5542
5543
5544
5545
5546
5547
5548
5549
5550
5551
5552
5553
5554
5555
5556
5557
5558
5559
5560
5561
5562
5563
5564
5565
5566
5567
5568
5569
5570
5571
5572
5573
5574
5575
5576
5577
5578
5579
5580
5581
5582
5583
5584
5585
5586
5587
5588
5589
5590
5591
5592
5593
5594
5595
5596
5597
5598
5599
5600
5601
5602
5603
5604
5605
5606
5607
5608
5609
5610
5611
5612
5613
5614
5615
5616
5617
5618
5619
5620
5621
5622
5623
5624
5625
5626
5627
5628
5629
5630
5631
5632
5633
5634
5635
5636
5637
5638
5639
5640
5641
5642
5643
5644
5645
5646
5647
5648
5649
5650
5651
5652
5653
5654
5655
5656
5657
5658
5659
5660
5661
5662
5663
5664
5665
5666
5667
5668
5669
5670
5671
5672
5673
5674
5675
5676
5677
5678
5679
5680
5681
5682
5683
5684
5685
5686
5687
5688
5689
5690
5691
5692
5693
5694
5695
5696
5697
5698
5699
5700
5701
5702
5703
5704
5705
5706
5707
5708
5709
5710
5711
5712
5713
5714
5715
5716
5717
5718
5719
5720
5721
5722
5723
5724
5725
5726
5727
5728
5729
5730
5731
5732
5733
5734
5735
5736
5737
5738
5739
5740
5741
5742
5743
5744
5745
5746
5747
5748
5749
5750
5751
5752
5753
5754
5755
5756
5757
5758
5759
5760
5761
5762
5763
5764
5765
5766
5767
5768
5769
5770
5771
5772
5773
5774
5775
5776
5777
5778
5779
5780
5781
5782
5783
5784
5785
5786
5787
5788
5789
5790
5791
5792
5793
5794
5795
5796
5797
5798
5799
5800
5801
5802
5803
5804
5805
5806
5807
5808
5809
5810
5811
5812
5813
5814
5815
5816
5817
5818
5819
5820
5821
5822
5823
5824
5825
5826
5827
5828
5829
5830
5831
5832
5833
5834
5835
5836
5837
5838
5839
5840
5841
5842
5843
5844
5845
5846
5847
5848
5849
5850
5851
5852
5853
5854
5855
5856
5857
5858
5859
5860
5861
5862
5863
5864
5865
5866
5867
5868
5869
5870
5871
5872
5873
5874
5875
5876
5877
5878
5879
5880
5881
5882
5883
5884
5885
5886
5887
5888
5889
5890
5891
5892
5893
5894
5895
5896
5897
5898
5899
5900
5901
5902
5903
5904
5905
5906
5907
5908
5909
5910
5911
5912
5913
5914
5915
5916
5917
5918
5919
5920
5921
5922
5923
5924
5925
5926
5927
5928
5929
5930
5931
5932
5933
5934
5935
5936
5937
5938
5939
5940
5941
5942
5943
5944
5945
5946
5947
5948
5949
5950
5951
5952
5953
5954
5955
5956
5957
5958
5959
5960
5961
5962
5963
5964
5965
5966
5967
5968
5969
5970
5971
5972
5973
5974
5975
5976
5977
5978
5979
5980
5981
5982
5983
5984
5985
5986
5987
5988
5989
5990
5991
5992
5993
5994
5995
5996
5997
5998
5999
6000
6001
6002
6003
6004
6005
6006
6007
6008
6009
6010
6011
6012
6013
6014
6015
6016
6017
6018
6019
6020
6021
6022
6023
6024
6025
6026
6027
6028
6029
6030
6031
6032
6033
6034
6035
6036
6037
6038
6039
6040
6041
6042
6043
6044
6045
6046
6047
6048
6049
6050
6051
6052
6053
6054
6055
6056
6057
6058
6059
6060
6061
6062
6063
6064
6065
6066
6067
6068
6069
6070
6071
6072
6073
6074
6075
6076
6077
6078
6079
6080
6081
6082
6083
6084
6085
6086
6087
6088
6089
6090
6091
6092
6093
6094
6095
6096
6097
6098
6099
6100
6101
6102
6103
6104
6105
6106
6107
6108
6109
6110
6111
6112
6113
6114
6115
6116
6117
6118
6119
6120
6121
6122
6123
6124
6125
6126
6127
6128
6129
6130
6131
6132
6133
6134
6135
6136
6137
6138
6139
6140
6141
6142
6143
6144
6145
6146
6147
6148
6149
6150
6151
6152
6153
6154
6155
6156
6157
6158
6159
6160
6161
6162
6163
6164
6165
6166
6167
6168
6169
6170
6171
6172
6173
6174
6175
6176
6177
6178
6179
6180
6181
6182
6183
6184
6185
6186
6187
6188
6189
6190
6191
6192
6193
6194
6195
6196
6197
6198
6199
6200
6201
6202
6203
6204
6205
6206
6207
6208
6209
6210
6211
6212
6213
6214
6215
6216
6217
6218
6219
6220
6221
6222
6223
6224
6225
6226
6227
6228
6229
6230
6231
6232
6233
6234
6235
6236
6237
6238
6239
6240
6241
6242
6243
6244
6245
6246
6247
6248
6249
6250
6251
6252
6253
6254
6255
6256
6257
6258
6259
6260
6261
6262
6263
6264
6265
6266
6267
6268
6269
6270
6271
6272
6273
6274
6275
6276
6277
6278
6279
6280
6281
6282
6283
6284
6285
6286
6287
6288
6289
6290
6291
6292
6293
6294
6295
6296
6297
6298
6299
6300
6301
6302
6303
6304
6305
6306
6307
6308
6309
6310
6311
6312
6313
6314
6315
6316
6317
6318
6319
6320
6321
6322
6323
6324
6325
6326
6327
6328
6329
6330
6331
6332
6333
6334
6335
6336
6337
6338
6339
6340
6341
6342
6343
6344
6345
6346
6347
6348
6349
6350
6351
6352
6353
6354
6355
6356
6357
6358
6359
6360
6361
6362
6363
6364
6365
6366
6367
6368
6369
6370
6371
6372
6373
6374
6375
6376
6377
6378
6379
6380
6381
6382
6383
6384
6385
6386
6387
6388
6389
6390
6391
6392
6393
6394
6395
6396
6397
6398
6399
6400
6401
6402
6403
6404
6405
6406
6407
6408
6409
6410
6411
6412
6413
6414
6415
6416
6417
6418
6419
6420
6421
6422
6423
6424
6425
6426
6427
6428
6429
6430
6431
6432
6433
6434
6435
6436
6437
6438
6439
6440
6441
6442
6443
6444
6445
6446
6447
6448
6449
6450
6451
6452
6453
6454
6455
6456
6457
6458
6459
6460
6461
6462
6463
6464
6465
6466
6467
6468
6469
6470
6471
6472
6473
6474
6475
6476
6477
6478
6479
6480
6481
6482
6483
6484
6485
6486
6487
6488
6489
6490
6491
6492
6493
6494
6495
6496
6497
6498
6499
6500
6501
6502
6503
6504
6505
6506
6507
6508
6509
6510
6511
6512
6513
6514
6515
6516
6517
6518
6519
6520
6521
6522
6523
6524
6525
6526
6527
6528
6529
6530
6531
6532
6533
6534
6535
6536
6537
6538
6539
6540
6541
6542
6543
6544
6545
6546
6547
6548
6549
6550
6551
6552
6553
6554
6555
6556
6557
6558
6559
6560
6561
6562
6563
6564
6565
6566
6567
6568
6569
6570
6571
6572
6573
6574
6575
6576
6577
6578
6579
6580
6581
6582
6583
6584
6585
6586
6587
6588
6589
6590
6591
6592
6593
6594
6595
6596
6597
6598
6599
6600
6601
6602
6603
6604
6605
6606
6607
6608
6609
6610
6611
6612
6613
6614
6615
6616
6617
6618
6619
6620
6621
6622
6623
6624
6625
6626
6627
6628
6629
6630
6631
6632
6633
6634
6635
6636
6637
6638
6639
6640
6641
6642
6643
6644
6645
6646
6647
6648
6649
6650
6651
6652
6653
6654
6655
6656
6657
6658
6659
6660
6661
6662
6663
6664
6665
6666
6667
6668
6669
6670
6671
6672
6673
6674
6675
6676
6677
6678
6679
6680
6681
6682
6683
6684
6685
6686
6687
6688
6689
6690
6691
6692
6693
6694
6695
6696
6697
6698
6699
6700
6701
6702
6703
6704
6705
6706
6707
6708
6709
6710
6711
6712
6713
6714
6715
6716
6717
6718
6719
6720
6721
6722
6723
6724
6725
6726
6727
6728
6729
6730
6731
6732
6733
6734
6735
6736
6737
6738
6739
6740
6741
6742
6743
6744
6745
6746
6747
6748
6749
6750
6751
6752
6753
6754
6755
6756
6757
6758
6759
6760
6761
6762
6763
6764
6765
6766
6767
6768
6769
6770
6771
6772
6773
6774
6775
6776
6777
6778
6779
6780
6781
6782
6783
6784
6785
6786
6787
6788
6789
6790
6791
6792
6793
6794
6795
6796
6797
6798
6799
6800
6801
6802
6803
6804
6805
6806
6807
6808
6809
6810
6811
6812
6813
6814
6815
6816
6817
6818
6819
6820
6821
6822
6823
6824
6825
6826
6827
6828
6829
6830
6831
6832
6833
6834
6835
6836
6837
6838
6839
6840
6841
6842
6843
6844
6845
6846
6847
6848
6849
6850
6851
6852
6853
6854
6855
6856
6857
6858
6859
6860
6861
6862
6863
6864
6865
6866
6867
6868
6869
6870
6871
6872
6873
6874
6875
6876
6877
6878
6879
6880
6881
6882
6883
6884
6885
6886
6887
6888
6889
6890
6891
6892
6893
6894
6895
6896
6897
6898
6899
6900
6901
6902
6903
6904
6905
6906
6907
6908
6909
6910
6911
6912
6913
6914
6915
6916
6917
6918
6919
6920
6921
6922
6923
6924
6925
6926
6927
6928
6929
6930
6931
6932
6933
6934
6935
6936
6937
6938
6939
6940
6941
6942
6943
6944
6945
6946
6947
6948
6949
6950
6951
6952
6953
6954
6955
6956
6957
6958
6959
6960
6961
6962
6963
6964
6965
6966
6967
6968
6969
6970
6971
6972
6973
6974
6975
6976
6977
6978
6979
6980
6981
6982
6983
6984
6985
6986
6987
6988
6989
6990
6991
6992
6993
6994
6995
6996
6997
6998
6999
7000
7001
7002
7003
7004
7005
7006
7007
7008
7009
7010
7011
7012
7013
7014
7015
7016
7017
7018
7019
7020
7021
7022
7023
7024
7025
7026
7027
7028
7029
7030
7031
7032
7033
7034
7035
7036
7037
7038
7039
7040
7041
7042
7043
7044
7045
7046
7047
7048
7049
7050
7051
7052
7053
7054
7055
7056
7057
7058
7059
7060
7061
7062
7063
7064
7065
7066
7067
7068
7069
7070
7071
7072
7073
7074
7075
7076
7077
7078
7079
7080
7081
7082
7083
7084
7085
7086
7087
7088
7089
7090
7091
7092
7093
7094
7095
7096
7097
7098
7099
7100
7101
7102
7103
7104
7105
7106
7107
7108
7109
7110
7111
7112
7113
7114
7115
7116
7117
7118
7119
7120
7121
7122
7123
7124
7125
7126
7127
7128
7129
7130
7131
7132
7133
7134
7135
7136
7137
7138
7139
7140
7141
7142
7143
7144
7145
7146
7147
7148
7149
7150
7151
7152
7153
7154
7155
7156
7157
7158
7159
7160
7161
7162
7163
7164
7165
7166
7167
7168
7169
7170
7171
7172
7173
7174
7175
7176
7177
7178
7179
7180
7181
7182
7183
7184
7185
7186
7187
7188
7189
7190
7191
7192
7193
7194
7195
7196
7197
7198
7199
7200
7201
7202
7203
7204
7205
7206
7207
7208
7209
7210
7211
7212
7213
7214
7215
7216
7217
7218
7219
7220
7221
7222
7223
7224
7225
7226
7227
7228
7229
7230
7231
7232
7233
7234
7235
7236
7237
7238
7239
7240
7241
7242
7243
7244
7245
7246
7247
7248
7249
7250
7251
7252
7253
7254
7255
7256
7257
7258
7259
7260
7261
7262
7263
7264
7265
7266
7267
7268
7269
7270
7271
7272
7273
7274
7275
7276
7277
7278
7279
7280
7281
7282
7283
7284
7285
7286
7287
7288
7289
7290
7291
7292
7293
7294
7295
7296
7297
7298
7299
7300
7301
7302
7303
7304
7305
7306
7307
7308
7309
7310
7311
7312
7313
7314
7315
7316
7317
7318
7319
7320
7321
7322
7323
7324
7325
7326
7327
7328
7329
7330
7331
7332
7333
7334
7335
7336
7337
7338
7339
7340
7341
7342
7343
7344
7345
7346
7347
7348
7349
7350
7351
7352
7353
7354
7355
7356
7357
7358
7359
7360
7361
7362
7363
7364
7365
7366
7367
7368
7369
7370
7371
7372
7373
7374
7375
7376
7377
7378
7379
7380
7381
7382
7383
7384
7385
7386
7387
7388
7389
7390
7391
7392
7393
7394
7395
7396
7397
7398
7399
7400
7401
7402
7403
7404
7405
7406
7407
7408
7409
7410
7411
7412
7413
7414
7415
7416
7417
7418
7419
7420
7421
7422
7423
7424
7425
7426
7427
7428
7429
7430
7431
7432
7433
7434
7435
7436
7437
7438
7439
7440
7441
7442
7443
7444
7445
7446
7447
7448
7449
7450
7451
7452
7453
7454
7455
7456
7457
7458
7459
7460
7461
7462
7463
7464
7465
7466
7467
7468
7469
7470
7471
7472
7473
7474
7475
7476
7477
7478
7479
7480
7481
7482
7483
7484
7485
7486
7487
7488
7489
7490
7491
7492
7493
7494
7495
7496
7497
7498
7499
7500
7501
7502
7503
7504
7505
7506
7507
7508
7509
7510
7511
7512
7513
7514
7515
7516
7517
7518
7519
7520
7521
7522
7523
7524
7525
7526
7527
7528
7529
7530
7531
7532
7533
7534
7535
7536
7537
7538
7539
7540
7541
7542
7543
7544
7545
7546
7547
7548
7549
7550
7551
7552
7553
7554
7555
7556
7557
7558
7559
7560
7561
7562
7563
7564
7565
7566
7567
7568
7569
7570
7571
7572
7573
7574
7575
7576
7577
7578
7579
7580
7581
7582
7583
7584
7585
7586
7587
7588
7589
7590
7591
7592
7593
7594
7595
7596
7597
7598
7599
7600
7601
7602
7603
7604
7605
7606
7607
7608
7609
7610
7611
7612
7613
7614
7615
7616
7617
7618
7619
7620
7621
7622
7623
7624
7625
7626
7627
7628
7629
7630
7631
7632
7633
7634
7635
7636
7637
7638
7639
7640
7641
7642
7643
7644
7645
7646
7647
7648
7649
7650
7651
7652
7653
7654
7655
7656
7657
7658
7659
7660
7661
7662
7663
7664
7665
7666
7667
7668
7669
7670
7671
7672
7673
7674
7675
7676
7677
7678
7679
7680
7681
7682
7683
7684
7685
7686
7687
7688
7689
7690
7691
7692
7693
7694
7695
7696
7697
7698
7699
7700
7701
7702
7703
7704
7705
7706
7707
7708
7709
7710
7711
7712
7713
7714
7715
7716
7717
7718
7719
7720
7721
7722
7723
7724
7725
7726
7727
7728
7729
7730
7731
7732
7733
7734
7735
7736
7737
7738
7739
7740
7741
7742
7743
7744
7745
7746
7747
7748
7749
7750
7751
7752
7753
7754
7755
7756
7757
7758
7759
7760
7761
7762
7763
7764
7765
7766
7767
7768
7769
7770
7771
7772
7773
7774
7775
7776
7777
7778
7779
7780
7781
7782
7783
7784
7785
7786
7787
7788
7789
7790
7791
7792
7793
7794
7795
7796
7797
7798
7799
7800
7801
7802
7803
7804
7805
7806
7807
7808
7809
7810
7811
7812
7813
7814
7815
7816
7817
7818
7819
7820
7821
7822
7823
7824
7825
7826
7827
7828
7829
7830
7831
7832
7833
7834
7835
7836
7837
7838
7839
7840
7841
7842
7843
7844
7845
7846
7847
7848
7849
7850
7851
7852
7853
7854
7855
7856
7857
7858
7859
7860
7861
7862
7863
7864
7865
7866
7867
7868
7869
7870
7871
7872
7873
7874
7875
7876
Ubwoko,Category,Igice ,INTERURO,Umutwe,Ibyiciro by'ingingo,Akiciro,Itegeko,Discription,Ibihano
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA MBERE: ICYO IRI
TEGEKO RIGAMIJE
N’IBISOBANURO BY’AMAGAMBO",,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya mbere: Icyo iri tegeko rigamije,"Iri tegeko riteganya:
1º amahame rusange agenga ibyaha
n’ibihano;
2º ibyaha n’ibihano muri rusange.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA MBERE: ICYO IRI
TEGEKO RIGAMIJE
N’IBISOBANURO BY’AMAGAMBO",,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 2: Ibisobanuro by’amagambo,"Muri iri tegeko, amagambo akurikira afite
ibisobanuro bikurikira:
1º icyaha: igikorwa kibujijwe n’itegeko
cyangwa kwanga gukora igitegetswe ku
buryo bihungabanya umutekano mu bantu
kandi hari itegeko ribiteganyiriza igihano;
2º Ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda: ubusesure
bw’ubutaka, imigezi, inzuzi, ibiyaga
n’ikirere bya Repubulika y’u Rwanda
kugeza ku mbibi zayo na za Ambasade z’u
Rwanda mu bindi bihugu;  3º uwakoze icyaha: uwakoze igikorwa
gihanwa n’itegeko cyangwa uwanze gukora
igikorwa gitegetswe n’itegeko;
4º umufatanyacyaha: uwafatanyije ku buryo
butaziguye n’uwakoze icyaha;
5º icyitso: umuntu wafashije uwakoze icyaha
mu byagiteguye bigaragarira muri kimwe
mu bikorwa bikurikira:
a) utuma hakorwa icyaha akoresheje
igihembo, isezerano ry’igihembo,
iterabwoba, agakabyo k’ubutegetsi
cyangwa k’ububasha cyangwa
amabwiriza agamije gukoresha
icyaha;
b) ufasha uwakoze icyaha mu
byagiteguye, mu byoroheje imikorere
yacyo cyangwa mu byakinonosoye
kandi yarabikoze abizi, cyangwa
uwashishikaje uwakoze icyaha;
c) utuma undi akora icyaha akoresheje
imbwirwaruhame, urusaku
rushishikaza cyangwa iterabwoba,
bibereye ahantu hateraniye abantu
barenze babiri (2), inyandiko, ibitabo
cyangwa ibindi byanditswe n’icapiro,
biguzwe cyangwa bitangiwe ubuntu
cyangwa byatangarijwe ahantu
hateraniye abantu benshi, amatangazo
amanitse cyangwa yeretswe rubanda; d) uwahishe uwakoze icyaha,
umufatanyacyaha cyangwa uwahishe
icyitso kugira ngo ataboneka
cyangwa adafatwa, umufasha
kwihisha cyangwa gucika cyangwa
umuha aho kwihisha cyangwa
uwamufashije guhisha ibintu
byakoreshejwe cyangwa byagenewe
gukoreshwa icyaha;
e) uwahishe abizi ikintu cyangwa
ibikoresho byakoreshejwe cyangwa
byagenewe gukoresha icyaha;
f) uwiba, uhisha cyangwa wonona
nkana ku buryo ubwo aribwo bwose
ibintu byagombye gufasha kugenza
icyaha, gutahura ibimenyetso
cyangwa guhana abakoze icyaha;
6º kugambirira icyaha: umugambi umuntu
yiyemeje mbere yo gukora icyaha;
7º gutega igico: gutegera umuntu ahantu
hamwe cyangwa henshi ugambiriye
kumwica cyangwa kumugirira nabi;
8º umwana: umuntu utarageza ku myaka
cumi n’umunani (18) y’amavuko; 9º uruhame: ahantu hateraniye abantu
barenze babiri (2). Ibintu bitangajwe kuri
interinete, ku rubuga nkoranyambaga, mu
bitangazamakuru cyangwa byohererejwe
undi nabyo bifatwa nk’ibikorewe mu
ruhame.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 3: Nta gihano hatari itegeko,"Nta muntu ushobora guhanwa kubera
gukora ikibujijwe cyangwa kwanga gukora
igitegetswe bitari icyaha hakurikijwe
amategeko y’igihugu cyangwa
mpuzamahanga mu gihe byakorwaga.
Nta muntu ushobora guhanishwa igihano
kiruta icyari giteganyijwe n’itegeko mu
gihe icyaha cyakorwaga.
Nta cyaha gihanishwa igihano kitari
giteganyijwe n’itegeko ryatangajwe mbere
y’uko gikorwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 4: Ikoreshwa ry’amategeko ahana,"Amategeko ahana agomba gufatwa uko
ateye, ntashobora gukoreshwa ku buryo
butandukira.
Inkiko zibujijwe guca imanza ku buryo
bugenekereje.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 5: Itegeko rikoreshwa igihe
hari amategeko menshi ahana icyaha
kimwe","Iyo hari amategeko menshi ahana icyaha
kimwe, itegeko ryihariye ni ryo rikoreshwa
mu mwanya w’itegeko rusange, keretse
iyo hari itegeko ribiteganya ukundi.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 6: Itegeko rikurikizwa igihe
hari impurirane y’amategeko ahana","Mu gihe hari amategeko ahana, rimwe
ryariho mu gihe icyaha cyakorwaga, irindi
ryaratangajwe nyuma y’uko icyaha
gikorwa, ariko urubanza rutaracibwa
burundu, itegeko rishya ni ryo rikurikizwa
iyo riteganya igihano cyoroheje.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 7: Kudahanirwa icyaha kimwe inshuro irenze imwe,Nta muntu ushobora guhanwa inshuro zirenze imwe ku cyaha kimwe nyir’izina yakoze.,
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 8: Igihe itegeko rireka gukurikizwa,"Itegeko rireka gukurikizwa ku cyaha
cyakozwe rikiriho iyo ryavuyeho urubanza
kuri icyo cyaha rutaracibwa burundu,
keretse iyo itegeko rishya ribiteganya
ukundi.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 9 : Icyaha gikorewe mu ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda,"Icyaha cyitwa ko cyakorewe mu ifasi
y’Igihugu cy’u Rwanda, iyo nibura kimwe
mu bikorwa bihamya imwe mu ngingo
z’ishingiro z’icyo cyaha, ari zo kuba
cyagambiriwe, cyashyizwe mu bikorwa
kandi gihanwa n’amategeko, cyakorewe
mu Rwanda.
Icyaha cyitwa kandi ko cyakorewe mu
ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda, iyo cyakozwe
n’Umunyarwanda cyangwa cyakorewe
Umunyarwanda, gikorewe ahantu hatagira
igihugu kihategeka cyangwa gikozwe
n’umuntu wese uri mu bwato bw’u
Rwanda kandi buri mu mazi atagira  igihugu kiyategeka cyangwa uri mu ndege
ifite icyapa cy’u Rwanda iyo iri mu ifasi
itagira igihugu kiyitegeka.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 10: Itegeko rikurikizwa mu
guhana icyaha gikorewe mu ifasi
y’Igihugu cy’u Rwanda","Icyaha cyose gikorewe mu ifasi y’Igihugu
cy’u Rwanda, cyaba gikozwe
n’Umunyarwanda cyangwa
umunyamahanga, gihanishwa itegeko ry’u
Rwanda.
Icyakora, ibivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo ntibikurikizwa ku bafite
ubudahangarwa burengerwa
n’amasezerano mpuzamahanga u Rwanda
rwemeje burundu cyangwa umuco
amahanga yose ahuriyeho.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 11: Ihanwa
ry’Umunyarwanda wakoreye icyaha
hanze y’ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda
","Umunyarwanda wakoreye icyaha
cy’ubugome cyangwa gikomeye hanze
y’ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda
 ashobora
guhanwa hakurikijwe amategeko y’u
Rwanda nk’aho icyo cyaha cyakorewe mu Rwanda mu gihe icyo cyaha gihanwa
n’amategeko y’u Rwanda",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 12: Ihanwa ry’icyaha
kibangamira inyungu z’u Rwanda
gikorewe hanze y’ifasi y’Igihugu cy’u
Rwanda ","Umunyarwanda wese cyangwa umunyamahanga wese wakoreye hanze
y‘ifasi y’Igihugu cy’u Rwanda, icyaha
cy'ubugome cyangwa gikomeye
kibangamiye inyungu z’u Rwanda  cyangwa
umunyarwanda, ashobora gukurikiranwa
no gucirwa urubanza hakurikije itegeko
ry’u Rwanda nkaho icyaha cyaba
cyarakorewe mu Rwanda.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 13: Ihanwa ry’icyitso ku cyaha cyakorewe mu mahanga,"Umuntu wese wabaye icyitso ku cyaha cy’ubugome cyangwa icyaha gikomeye
cyakorewe mu mahanga, uri ku ifasi
y’Igihugu cy’u Rwanda ashobora guhanwa
n’inkiko z’u Rwanda,  iyo icyo cyaha
gihanwa n’itegeko ry’igihugu
cyakorewemo n’itegeko ry’u Rwanda.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 14: Icyaha mpuzamahanga n’icyaha cyambuka imbibi,"Icyaha mpuzamahanga ni icyaha
giteganywa gutyo n’Amategeko
Mpuzamahanga. Ibyaha mpuzamahanga ni ibi bikurikira:
1º icyaha cya jenocide;
2º icyaha cyibasira inyokomuntu;
3º ibyaha by’intambara.
Icyaha cyambuka imbibi iyo kimwe mu
bikorwa bikigize gikorewe hanze
y’imipaka y’u Rwanda.
Umuntu wese, yaba Umunyarwanda
cyangwa umunyamahanga, imiryango ya
Leta cyangwa itari iya Leta yo mu Rwanda
cyangwa mu mahanga, ukoreye ku ifasi
y’Igihugu cy’u Rwanda cyangwa mu
mahanga icyaha mpuzamahanga cyangwa
icyaha cyambuka imbibi ashobora, iyo
afatiwe ku ifasi y’Igihugu cy‘u Rwanda,
guhanwa hakurikijwe amategeko y’u
Rwanda.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA MBERE: AMAHAME RUSANGE,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 15: Isuzumwa ry’ubwenegihugu nyarwanda,"Umunyarwanda uvugwa mu ngingo ya 9,
iya 10, iya 11, iya 12, iya 14, iya 191 n’iya
192 z’iri tegeko ni uwari ufite
ubwenegihugu nyarwanda igihe icyaha
cyakorwaga.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA II: IBYICIRO BY’IBYAHA,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 16: Ubusumbane bw’ibyaha,"Ibyaha bisumbana hakurikijwe uburemere bwabyo ku buryo bukurikira: 1º icyaha cy’ubugome;
2º icyaha gikomeye;
3º icyaha cyoroheje.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA II: IBYICIRO BY’IBYAHA,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 17: Icyaha cy’ubugome,"Icyaha c y’ u bu go me ni icyaha itegeko rihanisha igihano cy’iremezo cy’igifungo
kirenze imyaka itanu (5) cyangwa igifungo
cya burundu.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA II: IBYICIRO BY’IBYAHA,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 18: Icyaha gikomeye,"Icyaha gikomeye ni icyaha itegeko rihanisha igihano cy’iremezo  cy’igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze imyaka itanu (5).
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA",UMUTWE WA II: IBYICIRO BY’IBYAHA,Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 19: Icyaha cyoroheje,"Icyaha cyoroheje ni icyaha itegeko rihanisha gusa igihano cy’iremezo
cy’igifungo kitageze ku mezi atandatu (6),
icy’ihazabu cyangwa igihano cy’imirimo
y’inyungu rusange.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA","UMUTWE WA III: GUCURA
UMUGAMBI WO GUKORA ICYAHA
N’UBWINJIRACYAHA",Icyiciro cya mbere: Gucura umugambi,,Ingingo ya 20: Gucura umugambi wo gukora icyaha,"Gucura umugambi wo gukora icyaha ni
ubwumvikane hagati y’abantu babiri (2)
cyangwa benshi bugamije gukora icyaha
cyakorwa n’umwe cyangwa benshi muri bo.
Gucura umugambi wo gukora icyaha
bihanishwa igihano giteganyirijwe icyaha
cyacuriwe umugambi.
Umuntu wese uri mu mugambi wo
gutegura, akabimenyesha ubutegetsi
bw’igihugu, inzego z’ubutabera cyangwa
iz’umutekano, ko hategurwa ibyaha,
akabumenyesha n’amazina y’abagome
n’ay’ibyitso byabo, asonerwa igihano
giteganyirijwe icyaha cyo gucura
umugambi mu gihe ibyo abikoze mbere
y’uko icyaha gicurirwa umugambi
gikorwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA","UMUTWE WA III: GUCURA
UMUGAMBI WO GUKORA ICYAHA
N’UBWINJIRACYAHA",Icyiciro cya 2: Ubwinjiracyaha,,Ingingo ya 21: Ihanwa ry’ubwinjiracyaha,"Ubwinjiracyaha buhanirwa iyo umugambi
wo gukora icyaha wagaragajwe n’igikorwa
kimwe cyangwa byinshi biboneka,
bidashidikanywa by’intangiriro y’icyaha
biganisha ku ikorwa ryacyo, nyuma
bigahagarikwa, bikabuzwa kugera ku
cyifuzo cyangwa bikazitirwa n’impamvu
zidakomoka ku bushake bwa nyir’ugukora
icyaha.
Ubwinjiracyaha burahanirwa n’ubwo
icyari kigambiriwe kitashoboraga
kugerwaho bitewe n’impamvu
nyir’ugukora icyaha atashoboye kumenya.
Ubwinjiracyaha bw’icyaha cy’ubugome
cyangwa icyaha gikomeye buhanishwa
kimwe cya kabiri (1/2) cy’igihano
giteganyirijwe icyo cyaha. Ku cyaha
gihanishwa igifungo cya burundu,
ubwinjiracyaha buhanishwa igihano
cy’igifungo kingana n’imyaka
makumyabiri n’itanu (25).
Ubwinjiracyaha bw’icyaha cyoroheje
ntibuhanirwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ","INTERURO YA II: AMAHAME
RUSANGE, IBYICIRO BY’IBYAHA,
GUCURA UMUGAMBI WO GUKORA
ICYAHA N’UBWINJIRACYAHA","UMUTWE WA III: GUCURA
UMUGAMBI WO GUKORA ICYAHA
N’UBWINJIRACYAHA",Icyiciro cya 2: Ubwinjiracyaha,,Ingingo ya 22: Kwigarura k’uwari ugambiriye gukora icyaha," Iyo uwari ugambiriye gukora icyaha yigaruye ku bushake bwe ntahanwa, keretse
iyo ibyo yamaze gukora ubwabyo ari
icyaha.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO",Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,Ingingo ya 23: Ibihano by’iremezo bihabwa abantu ku giti cyabo,"Ibihano by’iremezo bihabwa abantu ku giti cyabo ni ibi bikurikira: 1º igifungo;
2º ihazabu;
3º imirimo y’inyungu rusange.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO",Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 24: Ibihano by’ingereka
bihabwa abantu ku giti cyabo","Ibihano by’ingereka bihabwa abantu ku giti cyabo ni ibi bikurikira: 1º ubunyagwe bwihariye;
2º kubuzwa cyangwa gutegekwa kuba ahantu;
3º kwamburwa uburenganzira mboneragihugu
umuntu afite mu gihugu;
4º gutangaza icyaha cyakozwe n’igihano
cyatanzwe n’urukiko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO",Icyiciro cya mbere: Ibyiciro by’ibihano,,"Ingingo ya 25: Ibihano bihabwa ibigo
n’imiryango bya Leta cyangwa
imiryango itari iya Leta ifite
ubuzimagatozi","Ibihano bihabwa ibigo bya Leta, imiryango
ya Leta, amasosiyete, amakoperative,
imiryango itari iya Leta bifite
ubuzimagatozi ni ibi bikurikira:
1º ihazabu;
2º kubuzwa mu gihe runaka gukora kimwe
cyangwa byinshi mu bikorwa yiyemeje;
3º kunyagwa ikintu cyifashishijwe cyangwa
cyari kigenewe gukora icyaha cyangwa
icyagikomotseho;
4º gutangaza igihano cyatanzwe. Amasosiyete, amakoperative, imiryango
itari iya Leta ifite ubuzimagatozi ishobora
no guhanishwa kandi ibi bihano bikurikira:
1° iseswa;
2° gufunga burundu ibyakorewemo cyangwa
ibyifashishijwe mu gukora ibikorwa
bibujijwe;
3° guhezwa burundu mu masoko ya Leta
cyangwa mu gihe giteganywa n’amategeko
abigenga;
4° kubuzwa gutanga sheki, ikarita ihesha
amafaranga cyangwa impapuro
mvunjwafaranga;
5° gushyira ku bugenzurwe bw’ubucamanza",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka mbere: Igihano cy’igifungo,Ingingo ya 26: Igihe igihano cy’igifungo kimara,Igihano cy’igifungo gishobora kumara igihe kizwi cyangwa kikaba icya burundu.,
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka mbere: Igihano cy’igifungo,Ingingo ya 27: Igifungo kimara igihe kizwi,"Igifungo kimara igihe kizwi, kimara nibura umunsi umwe (1) ) kandi ntikirenza imyaka
makumyabiri n’itanu (25), keretse iyo
itegeko ribiteganya ukundi. Igifungo kimara igihe kizwi kibarirwa ku
minsi, amezi cyangwa imyaka bya
kalendari isanzwe.
Igifungo cy’umunsi umwe ni amasaha
makumyabiri n’ane (24), icy’ukwezi
kumwe (1) ni iminsi mirongo itatu (30),
icy’umwaka umwe (1) ni amezi cumi n’abiri
(12).
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka mbere: Igihano cy’igifungo,Ingingo ya 28: Ibarwa ry’igifungo kimara igihe kizwi,"Igihe cy’igifungo gitangira kubarwa kuva
ku munsi urubanza ruhana umuntu rwabaye
ndakuka.
 Igihe umuntu amaze afunzwe n’inzego
zabiherewe ububasha n’itegeko kivanwa
mu gihe cy’igifungo urukiko rwategetse. Mu kubara igihe igifungo cyategetswe
kizamara, ntihitabwa ku gihe uwakatiwe
yihungishije ubwe igihano. Iyo umuntu akatiwe ibihano by’igifungo
birenze kimwe, igifungo gikurikira
gitangira kubarwa ikikibanziriza kirangiye",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka mbere: Igihano cy’igifungo,Ingingo ya 29: Igihano cy’igifungo cya burundu,"Igihano cy’igifungo cya burundu ni
igifungo kimara ubuzima bwose
uwagikatiwe asigaje kubaho.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 2: Igihano cy’ihazabu,Ingingo ya 30: Ingano y’ihazabu,Ihazabu igizwe nibura n’ifaranga rimwe (1) ry’u Rwanda.,
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 2: Igihano cy’ihazabu,Ingingo ya 31: Itangwa ry’igihano cy’ihazabu,"Igihano cy’ihazabu gihabwa buri muntu ku
giti cye mu bakatiwe, hakurikijwe uburemere
bw’icyaha.
Urukiko rushyiraho igihe ntarengwa
ihazabu itangirwamo. Icyo gihe
ntigishobora kurenga umwaka umwe (1)
kuva urubanza rubaye ndakuka.
Urukiko rushobora kwemeza ko ihazabu
yishyurwa mu byiciro cyangwa isimbuzwa
imirimo y’inyungu rusange.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 2: Igihano cy’ihazabu,Ingingo ya 32: Impurirane y’ihazabu n’ibindi byishyurwa,"Iyo umutungo w’uwakatiwe udashobora
kuvamo ihazabu, gusubiza iby’abandi
n’indishyi z’akababaro, habanza
gusubizwa iby’abandi no kwishyura
indishyi z’akababaro.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 2: Igihano cy’ihazabu,"Ingingo ya 33: Ubufatanye
bw’abahamwe n’icyaha mu kwishyura
ibisubizwa, indishyi z’akababaro
cyangwa amagarama y’urubanza
","Abantu bose bahaniwe icyaha kimwe
bafatanya kwishyura ibisubizwa, indishyi
z’akababaro n’amagarama y’urubanza.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 2: Igihano cy’ihazabu,"Ingingo ya 34: Gusubiza ibyarigishijwe,
ibyibwe, ibyambuwe cyangwa
ibyatanzwe bitari ngombwa","Mu rubanza rw’inshinjabyaha rugennye
igihano, iyo hari ibyarigishijwe, ibyibwe,
ibyambuwe ku buryo bw’uburiganya
cyangwa ibyatanzwe bitari ngombwa
urukiko rugomba gutegeka kubisubiza.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 3: Igihano cy’imirimo y’inyungu rusange,"Ingingo ya 35: Itangwa ry’igihano
cy’imirimo y’inyungu rusange","Ingingo ya 35: Itangwa ry’igihano
cy’imirimo y’inyungu rusange
Iyo igihano cy’imirimo y’inyungu rusange
gitanzwe nk’igihano cy’iremezo, urukiko
rugena igihe ntarengwa kizamara. Icyo gihe
ntigishobora kurenga amezi atandatu (6).
Igihano cy’imirimo y’inyungu rusange
gishobora gutangwa gisimbura ikindi
gihano cy’iremezo. Muri icyo gihe,
gitangwa ku buryo bukurikira:
1º iyo icyaha gihanishwa igifungo kirenze
amezi atandatu (6) ariko kitarenze imyaka
itanu (5), urukiko rushobora gutegeka
uwagikatiwe kurangiza icya kabiri (1/2)
cy’igihano akora igihano cy’imirimo
y’inyungu rusange;
2º iyo icyaha gihanishwa igifungo kitageza ku
mezi atandatu (6), urukiko rushobora
kumutegeka gukora igihano cy’imirimo
y’inyungu rusange mu gihe kidashobora
kurenga igihe ntarengwa cyo hejuru
cy’igifungo giteganywa n’itegeko kuri icyo
cyaha.
Iyo uwahamwe n’icyaha adakoze neza
igihano cy’imirimo y’inyungu rusange,
ahatirwa kurangiriza muri gereza igihano
gisigaye yakatiwe.
Iteka rya Perezida rigena uburyo bwo
gukora igihano cy’imirimo y’inyungu
rusange.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 3: Igihano cy’imirimo y’inyungu rusange,"Ingingo ya 36: Igihano cy’imirimo
y’inyungu rusange igihe uwakatiwe
adashoboye kubahiriza ibyo yategetswe
n’urukiko
","Mu gihe urukiko ruciye ihazabu,
amafaranga y’urubanza, ubwishyu ubwo ari
bwo bwose bugenewe isanduku ya Leta
n’ibintu bigomba gusubizwa cyangwa
indishyi z’akababaro bigenewe uwakorewe
icyaha, rugena igihe cyo gukora igihano
cy’imirimo y’inyungu rusange mu gihe
uwakatiwe adashoboye kubahiriza ibyo
yategetswe n’urukiko.
Iyo urukiko rutegetse isubizwa ry’ibintu
cyangwa indishyi z’akababaro bigenewe
uwakorewe icyaha, imirimo y’inyungu
rusange ntabwo ikuraho uburenganzira
bw’uwakorewe icyaha kuri iryo subizwa
cyangwa indishyi.
Uwakatiwe igihano cy’imirimo y’inyungu
rusange ntakomeza kugikora iyo yishyuye.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 4: Ubunyagwe,Ingingo ya 37: Ubunyagwe bwihariye,"Igihe hakozwe icyaha cy’ubugome
cyangwa icyaha gikomeye, kunyagwa
kw’ibintu bigize icyaha, ibyagikoreshejwe,
ibyagenewe kugikora cyangwa
ibyagikomotseho, cyangwa igihembo
kijyanye no gukora icyaha byemezwa mu
icibwa ry’urubanza, bikongerwa ku gihano
cy’iremezo, iyo ibyo bintu ari
iby’uwakatiwe. Iyo atari iby’uwakatiwe
cyangwa iyo icyaha cyakozwe ari
icyoroheje, ubunyagwe bwemezwa gusa
mu bihe biteganywa n’amategeko.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 4: Ubunyagwe,Ingingo ya 38: Ibuzwa ry’inyagwa rusange,"Inyagwa rusange ry’ibintu byose
uwahanwe atunze n’ubw’ibyo ashobora
kuzatunga, rirabujijwe.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 4: Ubunyagwe,Ingingo ya 39: Imicungire y’ibintu byanyazwe,"Ibintu byanyazwe bishyirwa mu maboko
ya Leta.
Iteka rya Minisitiri ufite ubutabera mu
nshingano ze rigena uburyo ibintu
byanyazwe bicungwa",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 5: Kubuza cyangwa gutegeka kuba ahantu,"Ingingo ya 40: Itangwa ry’igihano cyo
kubuza cyangwa gutegeka kuba ahantu ","Uretse igihe itegeko ribiteganya ukundi,
urukiko rushobora kubuza cyangwa
gutegeka umuntu kuba ahantu mu bihe
bikurikira:
1º iyo umuntu yahanishijwe igifungo kirenze
imyaka itanu (5);
2º iyo umuntu wigeze guhanishwa igifungo
kingana cyangwa kirenze amezi atandatu
(6), yongeye guhanishwa igifungo kingana
cyangwa kirenze amezi atandatu (6) mu
myaka itanu (5) kuva arangije icyo gihano
cyangwa igihe cyo gukurikirana irangiza
ryacyo cyararenze.
Kubuza kuba ahantu cyangwa gutegeka
kuba ahantu ntibishobora kurenza igihe
cy’umwaka umwe (1). ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 5: Kubuza cyangwa gutegeka kuba ahantu,"Ingingo ya 41: Ibarwa ry’igihano cyo
kubuza cyangwa gutegeka kuba ahantu
n’uburyo gishyirwa mu bikorwa","Igihano cyo kubuza cyangwa gutegeka
kuba ahantu gitangira ku itariki uwahamwe
n’icyaha arangirijeho igihano cy’igifungo.
Iyo uwakatiwe afunguwe by’agateganyo,
igihano cyo kubuza cyangwa gutegeka
kuba ahantu gitangira ku munsi
afunguriweho.
Iyo uwakatiwe afunguwe by’agateganyo
yongeye gufungwa, igihe yamaze mu
gihano cyo kubuzwa cyangwa gutegekwa
kuba ahantu gikurwa mu gihano yakatiwe
n’urukiko.
Iteka rya Minisitiri ufite ubutabera mu
nshingano ze rigena uburyo bwo gushyira
mu bikorwa igihano cyo kubuza cyangwa
gutegeka kuba ahantu.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 6: Kwamburwa uburenganzira mboneragihugu,"Ingingo ya 42: Kwamburwa
uburenganzira mboneragihugu","Kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu ni:
1º gukurwa mu murimo wa Leta cyangwa
kubuzwa kuwujyamo;
2º kubuzwa uburenganzira bwose cyangwa
bumwe umuntu afite mu gihugu
bwerekeye politiki;
3º kubuzwa uburenganzira bwo kwambara
impeta z’ishimwe;
4º kutemererwa gutanga ubuhamya
nk’umuhanga cyangwa
nk’umutangabuhamya mu byemezo no mu
manza, uretse kuba yatanga amakuru;
5º kutemererwa kuba mu bagize inama
y’umuryango, umwishingizi, gushingwa
ibintu, gusimbura umwishingizi,
kureberera abadafite ubwenge buhagije,
uretse gusa kubigirira abana be bwite;
6º kubuzwa uburenganzira bwo gutunga
intwaro; 7º kubuzwa gukoresha urupapuro
mvunjwafaranga cyangwa ikarita iguhesha
amafaranga;
8º guhezwa mu masoko ya Leta;
9º kubuzwa uburenganzira bwo kujya mu
mahanga;
10º kubuzwa imirimo imwe n’imwe yagenwa
n’urukiko.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 6: Kwamburwa uburenganzira mboneragihugu,"Ingingo ya 43: Itangwa ry’igihano cyo
kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu","Nta muntu ushobora kwamburwa
icyarimwe uburenganzira mboneragihugu
keretse ku bakatiwe igihano cy’igifungo
cya burundu.
Uretse ku bakatiwe igifungo cya burundu,
kwamburwa uburenganzira mboneragihugu
ntibishobora kurenga igihe cy’imyaka
icumi (10).
Kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu bishobora guhagarikwa,
gukurwaho cyangwa kugabanywa,
hakurikijwe ibiteganywa ku gihano
cy’igifungo. Kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu, bishobora kuvanwaho iyo
uwakatiwe yagiriye igihugu akamaro
gahebuje cyangwa yaritangiye gutsura
amajyambere y’abaturage.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 6: Kwamburwa uburenganzira mboneragihugu,"Ingingo ya 44: Iyamburwa
ry’uburenganzira mboneragihugu ku
wakatiwe igihano cy’igifungo cya
burundu
","Igihano cy’igifungo cya burundu kijyana
no kwamburwa ku buryo buhoraho
uburenganzira mboneragihugu.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 6: Kwamburwa uburenganzira mboneragihugu,"Ingingo ya 45: Igihe igihano cyo
kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu gishobora gutangwa","Kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu buteganywa mu ngingo ya
42 y’iri tegeko bishobora gutangwa
bikongerwa ku gihano cy’iremezo
cy’igifungo kingana cyangwa kirenze
imyaka itanu (5).
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA MBERE: IBYICIRO
BINYURANYE BY’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Ingingo zihariye ku bihano
bimwe na bimwe",Akiciro ka 7: Gutangaza igihano cyatanzwe,"Ingingo ya 46: Uburyo bw’itangazwa
ry’igihano","Urukiko rushobora gutegeka gutangaza
igihano cyatanzwe bikongerwa ku gihano cy’iremezo cy’igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5).
Urukiko rugena uburyo bwo gutangaza
igihano cyatanzwe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya mbere: Ibikurikizwa mu ica
ry’urubanza no mu itangwa ry’ibihano",,"Ingingo ya 47: Iyubahirizwa ry’itegeko
mu ica ry’urubanza
","Urukiko ruca urubanza rukurikije ibyo
itegeko riteganya, kandi rugomba
kugaragaza impamvu rwashingiyeho mu
gufata icyemezo.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya mbere: Ibikurikizwa mu ica
ry’urubanza no mu itangwa ry’ibihano",,Ingingo ya 48: Igabanyagihano,"Nta cyaha gishobora kugabanyirizwa
igihano keretse mu bihe no mu buryo
buteganywa n’itegeko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya mbere: Ibikurikizwa mu ica
ry’urubanza no mu itangwa ry’ibihano",,"Ingingo ya 49: Ibyo umucamanza
akurikiza mu gutanga igihano","Umucamanza atanga igihano akurikije
uburemere bw'icyaha, ingaruka icyaha
cyateye, impamvu zatumye agikora, uko
uwagikoze yari asanzwe yitwara, imibereho
ye bwite n’uburyo icyaha cyakozwemo. Iyo hari impurirane z’impamvu
zashingirwaho, umucamanza agomba kwita
ku rutonde rukurikira mu kugena igihano:
1º impamvu nkomezacyaha;
2º impamvu nyoroshyacyaha.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 2: Impamvu nkomezacyaha,,"Ingingo ya 50: Igenwa ry’impamvu
nkomezacyaha","Impamvu nkomezacyaha ziteganywa gusa
n’itegeko. Umucamanza ubwe ntashobora
kuzigena.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 2: Impamvu nkomezacyaha,,"Ingingo ya 51: Inkurikizi z’impamvu
nkomezacyaha
","Impamvu nkomezacyaha zongera
uburemere bw’igihano mu buryo
buteganywa n’itegeko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Isubiracyaha,,"Ingingo ya 52: Isubiracyaha n’uko
rihanwa","Ku byaha by’ubugome, isubiracyaha ribaho
igihe cyose umuntu yongeye gukora icyaha nyuma yo gukatirwa mu rubanza rwabaye
ndakuka.
Ku byaha bikomeye, isubiracyaha ribaho
iyo, kuva igihe umuntu yakatiwe mu
rubanza rwabaye ndakuka kugeza mu gihe
cy’imyaka itanu (5), ibarwa uhereye igihe
igihano cyarangirijwe cyangwa se nyuma
y’ubusaze bwacyo, yongeye gukora icyaha.
Umuntu wese ugaragaweho isubiracyaha
ahanishwa igihano ntarengwa
cyateganyijwe n’itegeko kandi icyo gihano
gishobora kongerwa kugeza ku nshuro
ebyiri zacyo.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Isubiracyaha,,Ingingo ya 53: Igihe hatabaho isubiracyaha,"Nta subiracyaha ribaho iyo:
1 º icyaha cya mbere ari icyaha cyoroheje;
2 º igihano cyahanishijwe icyaha cya mbere
cyahanaguwe n’imbabazi zitangwa
n’itegeko cyangwa n’ihanagurabusembwa;
3 º umuntu wahaniwe icyaha cya gisirikare,
yongeye gukora icyaha cy’ubugome
cyangwa gikomeye, keretse iyo igihano cya
mbere cyatangiwe icyaha gishobora
guhanishwa amategeko asanzwe y’ibihano.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 4: Impamvu
nyoroshyacyaha ziteganywa n’itegeko",Akiciro ka mbere: Ubutoya,"Ingingo ya 54: Ihanwa ry’umuntu ufite
imyaka iri hagati ya cumi n’ine (14) na
cumi n’umunani (18) y’amavuko
","Iyo uwahamwe n’icyaha yari afite nibura
imyaka cumi n’ine (14) y’amavuko ariko
atarageza ku myaka cumi n’umunani (18)
mu gihe icyaha cyakorwaga, ibihano
bitangwa ni ibi bikurikira:
1º igifungo cy’imyaka itari munsi y’icumi
(10) ariko itarenga cumi n’itanu (15) iyo
yari guhanishwa igifungo cya burundu;
2º igihano kidashobora kurenga kimwe cya
kabiri (1/2) cy’igihano yagombaga
guhanishwa, iyo yari guhanishwa igifungo
kimara igihe kizwi cyangwa igihano
cy’ihazabu.
Ibihano bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo ni nabyo bihabwa icyitso iyo cyari
gifite nibura imyaka cumi n’ine (14)
y’amavuko ariko kitarageza ku myaka cumi
n’umunani (18) mu gihe icyaha
cyakorwaga.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 4: Impamvu
nyoroshyacyaha ziteganywa n’itegeko",Akiciro ka 2: Ubusembure,"Ingingo ya 55: Ibihano mu gihe
cy’ubusembure","Ibihano ku cyaha biragabanywa, iyo
uwagikoze yasembuwe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 4: Impamvu
nyoroshyacyaha ziteganywa n’itegeko",Akiciro ka 2: Ubusembure,"Ingingo ya 56: Kugaragaza mu rubanza
ko habaye ubusembure","Igihe habaye ubusembure, umucamanza
agaragaza mu cyemezo cy’urukiko ingingo
zerekana ko imyitwarire y’uwakorewe
icyaha ari yo yatumye icyo cyaha gikorwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 4: Impamvu
nyoroshyacyaha ziteganywa n’itegeko",Akiciro ka 2: Ubusembure,"Ingingo ya 57: Igabanya ry’igihano mu
gihe habaye ubusembure ","Iyo umucamanza yemeye impamvu
zishingiye ku busemburwe bw’uwakoze
icyaha, ibihano bigabanywa ku buryo
bukurikira :
1º ku cyaha cy’ubugome gihanishwa igifungo
cya burundu, igihano kiragabanywa kikaba
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itanu (5);
2º ku cyaha cy’ubugome gihanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu
(25), igihano kiragabanywa kikaba igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2);
3º ku cyaha gikomeye, igihano kiragabanyuka
kikaba igifungo kitari munsi y’iminsi
umunani (8) ariko kitageze ku mezi
atandatu (6);
4º ku cyaha cyoroheje, nta gihano gitangwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 5: Impamvu
nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza
",,"Ingingo ya 58: Iyemerwa ry’impamvu
nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza
","Umucamanza ubwe ni we ugena niba
impamvu nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza zahabwa agaciro.
Kwemeza impamvu nyoroshyacyaha
bigomba gusobanurwa mu cyemezo
cy’urukiko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 5: Impamvu
nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza
",,"Ingingo ya 59: Zimwe mu mpamvu
nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza","Umucamanza ashobora kugabanya ibihano
nk’iyo: 1º ushinjwa, mbere yo gukurikiranwa, yemeye
icyaha akagisabira imbabazi uwo yakoreye
icyaha n’umuryango nyarwanda mu buryo
budashidikanywa, akicuza kandi akishyura
ibyo yangije nk’uko bari babimutegerejeho;
2º ushinjwa yishyikirije urwego rw’ubutabera
rubifitiye ububasha, mbere y’uko
akurikiranwa cyangwa se mu gihe
hatangiye ibikorwa by’ikurikirana;
3º mu ntangiriro z’iburanisha ku rwego rwa
mbere, ushinjwa yireze akemera icyaha mu
buryo budashidikanywa;
4º icyaha cyakozwe nta ngaruka zikomeye
cyateje.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO","Icyiciro cya 5: Impamvu
nyoroshyacyaha zemezwa
n’umucamanza
",,"Ingingo ya 60: Igabanya ry’igihano mu
gihe hari impamvu zigabanya ububi
bw’icyaha zemezwa n’umucamanza","Iyo hari impamvu zigabanya ububi
bw’icyaha, ibihano bishobora kugabanywa
ku buryo bukurikira:
1º haseguriwe ibiteganywa mu ngingo ya 107
igihano cyo gufungwa burundu gishobora
kugabanywa ariko ntikijye munsi y’imyaka
makumyabiri n’itanu (25);
2º igihano cy’igifungo kimara igihe kizwi
cyangwa ihazabu bishobora kugabanywa
ariko ntibijye munsi y’igihano gito  ntarengwa giteganyirijwe icyaha
cyakozwe.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 6: Impurirane y’ibyaha,,"Ingingo ya 61: Igisobanuro
cy’impurirane y’ibyaha","Haba impurirane y’ibyaha iyo umuntu
umwe (1) yakoze ibyaha byinshi kandi nta
na kimwe muri byo cyaciriwe urubanza
rwabaye ndakuka.
Impurirane y’ibyaha ishobora kuba
mbonezamugambi cyangwa
mbonezabyaha.
Impurirane mbonezamugambi ibaho iyo:
1 º igikorwa kimwe ubwacyo gikubiyemo
ibyaha byinshi;
2 º ibikorwa bitandukanye bigize ubwabyo
ibyaha bitandukanye, bihujwe n’uko
bigamije umugambi w’icyaha kimwe.
Impurirane mbonezabyaha ibaho iyo
ibikorwa bitandukanye ubwabyo byakozwe
bikurikirana kandi bikabyara ibyaha
bidafitanye isano.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 6: Impurirane y’ibyaha,,"Ingingo ya 62: Ibihano mu gihe habaye
impurirane y’ibyaha","Mu gihe cy’impurirane mbonezamugambi
ivugwa mu gace ka mbere k’igika cya 3
cy’ingingo ya 61 y’iri tegeko, umucamanza
atanga ibihano byateganyirijwe icyaha
kirushije ibindi gukomera.
Mu gihe cy’impurirane mbonezamugambi
ivugwa mu gace ka 2° k’igika cya 3
cy’ingingo ya 61 y’iri tegeko, umucamanza
atanga igihano ntarengwa cyo hejuru
giteganyirijwe icyaha kirusha ibindi
gukomera.
Mu gihe cy’impurirane mbonezabyaha,
umucamanza atanga ibihano kuri buri
cyaha maze akabiteranya, ariko akubahiriza
ibi bikurikira:
1 º igihano cy’igifungo cya burundu
kiburizamo ibindi bihano byose
by’igifungo;
2 º igiteranyo cy’ibihano by’igifungo kimara
igihe kizwi ntigishora kurenga inshuro
ebyiri (2) z’urwego ntarengwa rw’igihano
kirushije ibindi gukomera;
3 º igiteranyo cy’imirimo y’inyungu rusange
ntikigomba kurenga imyaka ibiri (2);                                                                                                                                                                                                                                                    4 º igiteranyo cy’ibihano by’ihazabu
ntigishora kurenga inshuro ebyiri (2)
z’urwego ntarengwa rw’igihano kirushije
ibindi gukomera;
5 º igiteranyo cy’ibihano byo kubuza cyangwa
gutegeka kuba ahantu, cyangwa icy’ibihano
byo kubuza uburenganzira mboneragihugu
ntigishobora kurenga imyaka makumyabiri
n’itanu (25).
Igihano cyose cy’ingereka kiratangwa
n’ubwo cyaba giteganyijwe ku cyaha
kimwe mu bigize impurirane",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 6: Impurirane y’ibyaha,,Ingingo ya 63: Uko ibihano birutana,"Igihano kiruta ibindi ni igifite urwego
ntarengwa rwo hejuru rusumba urw’ibindi
bihano.
Iyo ibihano bibiri (2) bihwanyije urwego
ntarengwa rwo hejuru, igihano kiruta ikindi
ni icyisumbuye mu rwego ntarengwa rwo
hasi.
Iyo ibihano byombi binganya urwego
ntarengwa rwo hejuru n’urwego ntarengwa
rwo hasi, igihano kiruta ikindi ni
icyongereweho igihano cy’ihazabu.
Igihe cyose, igihano cy’igifungo kiruta
igihano cy’imirimo y’inyungu rusange
n’icy’ihazabu. Igihano cy’imirimo y’inyungu rusange
kiruta icy’ihazabu.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 7: Isubikagihano,,Ingingo ya 64: Igihe habaho isubikagihano,"Isubikagihano ni icyemezo cy’urukiko
gihagarika irangizarubanza ku gihano
itegeko riteganyiriza igifungo kitarengeje
imyaka itanu (5). Isubikagihano ritangwa
hashingiwe ku buremere bw’icyaha.
Icyemezo cy’urukiko gisubika igihano
kigomba kuba kigaragaza impamvu
zashingiweho kandi gifatwa mu rubanza
rumwe n’urw’icyaha ruburanisha.
Gishobora gutegeka isubika ry’igifungo
cyose cyangwa igice cyacyo.
Igihano cy’ihazabu n’icy’imirimo
y’inyungu rusange ntibishobora
gusubikwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 7: Isubikagihano,,"Ingingo ya 65: Guta agaciro kw’igihano
gisubitswe
","Igihano gitanzwe kandi kigasubikwa kiba
gitaye agaciro, iyo mu gihe cyemejwe kandi
kidashobora kujya hasi y’umwaka umwe
(1) no kurenga imyaka itanu (5), uwakatiwe
atongeye guhamwa n’icyaha cy’ubugome
cyangwa icyaha gikomeye yakoze kuva ku munsi icyemezo gihagarika
irangizarubanza cyabaye ndakuka.
Iyo bitabaye bityo, igihano cyari
cyarasubitswe kimwe n’igihano ku cyaha
gishya birateranywa kandi bikarangirizwa
rimwe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA II: ITANGWA
RY’IBIHANO",Icyiciro cya 7: Isubikagihano,,"Ingingo ya 66: Inkurikizi
z’isubikagihano ku bindi byemezo
byafashwe n’urukiko","Isubikagihano ntirisonera uwakatiwe
kwishyura amagarama y’urubanza, indishyi
z’akababaro no kwamburwa uburenganzira
mboneragihugu. Icyakora, kwamburwa
uburenganzira mboneragihugu bivaho iyo
igihano cyataye agaciro nk’uko biteganywa
mu ngingo ya 65 y’iri tegeko.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",,,Ingingo ya 67: Impamvu zituma igihano kizima,"Igihano kizima kubera irangizwa ryacyo,
urupfu rw’uwakatiwe, imbabazi zitanzwe
n’itegeko, imbabazi za Perezida wa
Repubulika cyangwa ubusaze bwacyo. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO","Icyiciro cya mbere: Imbabazi zitangwa
n’itegeko",,"Ingingo ya 68: Igisobanuro cy’imbabazi
zitangwa n’itegeko","Imbabazi zitangwa n’itegeko ni imbabazi
zitangwa mu nyungu rusange zihabwa
abantu ku bihano bari barakatiwe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",,,"Ingingo ya 69: Inkurikizi z’imbabazi
zitangwa n’itegeko","Imbabazi zitangwa n’itegeko zivanaho
igihano cyatanzwe hamwe n’ingaruka zose
z’icyaha.
Icyakora, imbabazi zitangwa n’itegeko
ntizibuza uwakatiwe gutanga indishyi
zikomoka ku cyaha yategetswe n’icyemezo
cy’urukiko kimukatira igihano. Ntizibuza
kandi ko hatangwa ikirego
cy’imbonezamubano gishingiye ku cyaha.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika",,"Ingingo ya 70: Imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika","Imbabazi zitangwa na Perezida wa
Repubulika zitangwa mu bushishozi bwe
kandi ku nyungu rusange z’Igihugu. Zishobora guhabwa umuntu umwe
cyangwa benshi.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika",,"Ingingo ya 71: Ibihano bishobora
gutangirwa imbabazi za Perezida wa
Repubulika","Imbabazi zishobora gutangirwa ibihano
byose by’iremezo n’iby’ingereka kandi
bikomoka ku rubanza rwaciwe burundu.
Iyo igihano cyarangijwe kuri bimwe,
imbabazi zishobora gutangirwa igihano
cyose gisigaye cyangwa igice cyacyo.
Igihano giteganya isubikagihano
ntigishobora gutangirwa imbabazi igihe
cyose isubikagihano ritaravanwaho.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika",,"Ingingo ya 72: Inkurikizi z’imbabazi
zitangwa na Perezida wa Repubulika","Imbabazi zitanzwe na Perezida wa
Repubulika zivanaho ibihano byose
cyangwa bimwe uwakatiwe yaciwe
cyangwa zikabisimbuza ibindi bihano bito
ugereranyije n’ibyo yari yahawe.
Imbabazi zitangwa na Perezida wa
Repubulika ntizivanaho ibihano
by’ingereka bitavuzwe mu cyemezo
kizitanga cyangwa inkurikizi z’ikatirwa, nk’izerekeye isubiracyaha, ubusubike
bw’irangizagihano mu gihe habayeho
ikurikiranwa ry’ibyaha bishya
n’ugutsindirwa kuriha, nko gusubiza
iby’abandi no gutanga indishyi
z’akababaro.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO","Icyiciro cya 2: Imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika",,"Ingingo ya 73: Guhagarika irangiza
ry’igihano
","Iyo irangizwa ry’igihano cy’ihazabu
cyangwa icy’igifungo kingana n’amezi
atatu (3) cyangwa kiri hasi yayo
ritaratangira, rirahagarikwa mu gihe cyose
cy’iperereza rya dosiye kugeza ku munsi
icyemezo cy’imbabazi zitangwa na
Perezida wa Repubulika gishyiriweho.
Icyakora, mu bihe byose Minisitiri ufite
ubutabera mu nshingano ze, ashobora
gutegeka ko irangiza ry’ibihano rihagarara
muri icyo gihe, ari ku byerekeye ibihano
byose bitaratangira ari no ku byerekeye
ibihano byatangiye kubahirizwa.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 74: Igisobanuro cy’ubusaze
bw’igihano","Ubusaze bw’igihano ni igihe gishira
igihano kikaba kitagishoboye gushyirwa
mu bikorwa.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 75: Ubusaze bw’igihano
cy’igifungo","Igihano cy’igifungo kitageze ku mezi
atandatu (6) gisaza mu gihe cy’imyaka
ibiri (2).
Igihano cy’igifungo kingana cyangwa
kirenze amezi atandatu (6) ariko
kitarenze imyaka itanu (5) gisaza mu gihe
cy’imyaka icumi (10).
Igihano cy’igifungo kirenze imyaka itanu
(5) ariko kitari icya burundu gisaza mu gihe
cy’imyaka makumyabiri (20).
Igihano cy’igifungo cya burundu ku byaha
bisaza, gisaza mu gihe cy’imyaka mirongo
itatu (30).
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 76: Ubusaze bw’igihano
cy’imirimo y’inyungu rusange","Igihano cy’imirimo y’inyungu rusange
gisaza mu gihe cy’imyaka icumi (10)",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 77: Ubusaze bw’igihano
cy’ihazabu","Igihano cy’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atarenze ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) gisaza mu gihe cy’imyaka
ibiri (2), naho igihano cy’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda ari hejuru
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
gisaza mu gihe cy’imyaka icumi (10)",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 78: Ubusaze bw’ibihano
by’ingereka","Ibihano by’ingereka bisazira rimwe
n’ibihano by’iremezo. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 79: Ibarwa ry’igihe
cy’ubusaze bw’ibihano","Ibihe by’ubusaze bw’ibihano bitangira
kubarwa ku munsi icyemezo gitanga
igihano cyangwa gikuraho isubikagihano
cyabaye ndakuka.
Icyakora, iyo uwakatiwe yihungishije
irangiza ry’urubanza, ibihe by’ubusaze
bibarwa iyo yigaragarije inzego zishinzwe
gushyira mu bikorwa ibyemezo by’inkiko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 80: Ikurwaho ry’ibihe
by’ubusaze bw’ibihano","Ifatwa cyangwa ifungwa ry’uwakatiwe
rikuraho ibihe by’ubusaze bw’ibihano
uwakatiwe yari amaze adafunze.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 81: Ihagarikwa ry’ibihe
by’ubusaze bw’ibihano","Ibihe by’ubusaze bw’igihano bihagarikwa
igihe cyose irangizarubanza ridashoboka ku
mpamvu zikomoka ku itegeko cyangwa ku
nzitizi itigobotorwa. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA III: IBIHANO MURI RUSANGE,"UMUTWE WA III: UBUZIME
BW’IBIHANO",Icyiciro cya 3: Ubusaze bw’ibihano,,"Ingingo ya 82: Ubusaze bw’ibihano ku
byaha bidasaza","Ibihano ku byaha bidasaza, ntibisaza.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"UMUTWE WA MBERE: ABANTU KU
GITI CYABO",Icyiciro cya mbere: Uburyozwacyaha,,"Ingingo ya 83: Uburyozwacyaha n’igihe
bubaho","Icyaha kiryozwa uwagikoze ubwe,
uwafatanyije na we kugikora cyangwa
icyitso cye.
Umuntu ukora icyaha abishaka ni we
uhanwa. Icyakora, iyo itegeko ribiteganya habaho icyaha iyo umuntu yagize
ubushishoze buke, ububuraburyo,
uburangare, umwete muke cyangwa ubundi
buteshuke.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"UMUTWE WA MBERE: ABANTU KU
GITI CYABO",Icyiciro cya mbere: Uburyozwacyaha,,"Ingingo ya 84: Ihanwa
ry’umufatanyacyaha n’iry’icyitso","Umufatanyacyaha ahanwa nk’uwakoze
icyaha.
Icyitso ntigihanwa kimwe n’uwakoze
icyaha keretse igihe:
1 º itegeko ribiteganya ukundi;
2 º umucamanza abona ko uruhare rw’icyitso
mu gukora icyaha rungana cyangwa ruruta
urw’uwakoze icyaha.
Icyitso gishobora gukurikiranwa n’ubwo
icyaha kitashoboye gukurikiranwa ku
wagikoze kubera impamvu zimureba ku giti
cye nk’urupfu, uburwayi bwo mu mutwe
cyangwa kutamenyekana.
Icyakora, iyo abantu bavugwa mu gace ka
5 d), aka 5 e) n’aka 5 f) tw’ingingo ya 2 y’iri
tegeko ari uwashyingiranywe n’uwakoze
icyaha cyangwa uwo bafitanye isano
kugera ku rwego rwa kane (4) bashobora
gusonerwa n’urukiko ibihano bigenewe
icyitso.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"UMUTWE WA MBERE: ABANTU KU
GITI CYABO",Icyiciro cya mbere: Uburyozwacyaha,,"Ingingo ya 85: Impamvu zituma
hatabaho uburyozwacyaha","Nta buryozwacyaha bubaho iyo:
1 º ushinjwa ari umwana utarageza ku myaka
cumi n’ine (14) y’amavuko;
2 º ushinjwa yari afite uburwayi bwo mu
mutwe mu gihe yakoraga icyaha;
Uwitesheje ubwenge yabishatse mu gihe
cyo gukora icyaha aryozwa icyaha yakoze
n’ubwo yaba yaritesheje ubwenge
atagambiriye gukora icyaha.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"UMUTWE WA MBERE: ABANTU KU
GITI CYABO",Icyiciro cya mbere: Uburyozwacyaha,,"Ingingo ya 86: Impamvu zikuraho
uburyozwacyaha","Impamvu zikuraho uburyozwacyaha
zishingiye ku wakoze icyaha zibaho iyo:
1º umuntu yakoreshejwe icyaha ku ngufu
cyangwa ku gahato atashoboraga
kwigobotora;
2º umuntu akoze igikorwa ategetswe
n’umuyobozi wemewe n’amategeko, uretse
igihe icyo gikorwa bigaragara ko
kinyuranye n’amategeko; 3º umuntu ukoze icyaha kubera kwibeshya
bidashidikanywaho haba ku ngingo
y’itegeko cyangwa ku gikorwa iyo uko
kwibeshya gukuraho burundu ubushake
bwo gukora icyaha;
Impamvu zikuraho uburyozwacyaha
zishingiye ku gikorwa zibaho iyo:
1º umuntu yitabara mu bihe bikurikira:
a) yirukana uwinjiye ahantu hatuwe aciye
icyuho, yakoresheje ingufu cyangwa
uburiganya;
b) ahanganye n’abajura cyangwa abandi
bagizi ba nabi;
2º umuntu akoze ibi bikurikira:
a) igikorwa cyo kwirwanaho yugarijwe
n’amakuba;
b) igikorwa cyo kurwana ku wundi muntu
wugarijwe n’amakuba;
c) igikorwa cyo guhagarika icyaha cyo
konona umutungo awurwanaho.
Kugira ngo hakurweho uburyozwacyaha,
kubera impamvu zivugwa mu gika cya 2  cy’iyi ngingo, uwakoze icyaha agomba
kuba yakoresheje uburyo butarenze kure
uburemere bwo kwitabara cyangwa
ubw’amakuba yari amwugarije cyangwa
yari yugarije undi muntu yarwanagaho
cyangwa bwo guhagarika konona
umutungo yarwanagaho.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"UMUTWE WA MBERE: ABANTU KU
GITI CYABO",Icyiciro cya mbere: Uburyozwacyaha,,"Ingingo ya 87: Inkurikizi z’impamvu
zituma hatabaho uburyozwacyaha
n’izikuraho uburyozwacyaha","Impamvu zituma hatabaho
uburyozwacyaha n’izikuraho
uburyozwacyaha zishingiye ku wakoze
icyaha ubwe ntizikurikizwa ku bafatanyije
na we kugikora cyangwa ku byitso bye.
Izo mpamvu ntizibuza kandi, iyo bibaye
ngombwa, ko habaho uburyozwe
bw’indishyi.
Ibivugwa mu gika cya mbere n’icya 2
by’iyi ngingo ntibikurikizwa igihe
habayeho impamvu zikuraho
uburyozwacyaha zishingiye ku gikorwa. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"]UMUTWE WA II: INZEGO ZA LETA,
AMASOSIYETE, AMAKOPERATIVE,
IBIGO BYA LETA CYANGWA
BYIGENGA CYANGWA
IMIRYANGO ITARI IYA LETA
BIFITE UBUZIMAGATOZI",nta cyiciro gihari,,"Ingingo ya 88: Uburyozwacyaha
bw’inzego za Leta cyangwa imiryango
ifite ubuzimagatozi","Inzego za Leta, amasosiyete,
amakoperative, ibigo bya Leta cyangwa
byigenga cyangwa imiryango itari iya Leta
bifite ubuzimagatozi biryozwa ibyaha
byakozwe mu izina ryabyo n’inzego zabyo
cyangwa ababihagarariye.
Ubwo buryozwacyaha bubaho iyo ababikoze
bari bashingiye kuri ibi bikurikira:
1º ububasha bwo kubihagararira;
2º ububasha bwo gufata ibyemezo;
3º ububasha bwo kugenzura.
Uburyozwacyaha bw’inzego za Leta,
amasosiyete, amakoperative, ibigo bya Leta
cyangwa byigenga cyangwa imiryango
itari iya Leta bifite ubuzimagatozi
ntibukuraho uburyozwacyaha
bw’ababihagarariye, abari mu nzego z’ubuyobozi bwabyo cyangwa
ubw’abafatanyacyaha n’ubw’ibyitso byabo
kuri icyo cyaha.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"]UMUTWE WA II: INZEGO ZA LETA,
AMASOSIYETE, AMAKOPERATIVE,
IBIGO BYA LETA CYANGWA
BYIGENGA CYANGWA
IMIRYANGO ITARI IYA LETA
BIFITE UBUZIMAGATOZI",nta cyiciro gihari,,"Ingingo ya 89: Itangwa ry’ibihano
bihabwa inzego za Leta cyangwa
imiryango ifite ubuzimagatozi","Mu gihe habaye uburyozwacyaha bw’inzego
za Leta, amasosiyete, amakoperative, ibigo
bya Leta cyangwa byigenga cyangwa
imiryango itari iya Leta bifite
ubuzimagatozi, urukiko rushobora gutanga
igihano kimwe cyangwa byinshi mu bihano
biteganyijwe mu ngingo ya 25 y’iri tegeko,
bitewe n’icyaha cyakozwe.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA MBERE: INGINGO
RUSANGE ",INTERURO YA IV: ABAHANWA,"]UMUTWE WA II: INZEGO ZA LETA,
AMASOSIYETE, AMAKOPERATIVE,
IBIGO BYA LETA CYANGWA
BYIGENGA CYANGWA
IMIRYANGO ITARI IYA LETA
BIFITE UBUZIMAGATOZI",nta cyiciro gihari,,"Ingingo ya 90: Itangwa ry’igihano cyo
gushyirwa ku bugenzurwe
bw’ubucamanza","Icyemezo cy’urukiko cyo gushyira ku
bugenzurwe bw’ubucamanza isosiyete,
koperative, ikigo cyangwa umuryango
bitari ibya Leta bifite ubuzimagatozi
gishyiraho n’intumwa ibihagararira,
yishyurwa na byo, urukiko rukanayigenera
inshingano. Izo nshingano zirebana gusa
n’ibikorwa byari icyaha cyangwa byatumye
habaho icyaha.
Ashingiye kuri raporo y’intumwa ivugwa
mu gika cya mbere cy’iyi ngingo, umucamanza ashobora gutanga ikindi
gihano cyangwa agahagarika igihano cyari
cyaratanzwe cyo gushyira mu bugenzurwe
bw’ubucamanza, abisabwe
n’Ubushinjacyaha",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya mbere: Icyaha cya Jenoside
n’ibihano byacyo",,"Ingingo ya 91: Igisobanuro cy’icyaha cya
Jenoside","Icyaha cya Jenoside ni kimwe mu bikorwa
bikurikira, gikozwe kigambiriwe, kigamije
kurimbura abantu bose cyangwa bamwe
muri bo, bahuriye ku bwenegihugu, ku
bwoko, ku ibara ry’uruhu cyangwa ku idini,
bazira icyo bari cyo, haba mu bihe
bisanzwe cyangwa mu bihe by'intambara:
1º kwica abo bantu;
2º kubatera ubumuga bw'umubiri cyangwa
bwo mu mutwe; 3º kubashyira, ubigambiriye, mu mibereho
ishobora gutuma barimbuka bose cyangwa
harimbuka igice cyabo;
4º gufata ibyemezo bibabuza kubyara;
5º kubambura ku ngufu urubyaro rwabo
ukaruha abandi bantu badahuje.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya mbere: Icyaha cya Jenoside
n’ibihano byacyo",,"Ingingo ya 92: Ihanwa ry’icyaha cya
Jenoside",,"Umuntu wese ukoze kimwe mu bikorwa
bivugwa mu ngingo ya 91 y’iri tegeko aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko
ahanishwa igifungo cya burundu
kidashobora kugabanywa kubera impamvu
nyoroshyacyaha.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya mbere: Icyaha cya Jenoside
n’ibihano byacyo",,"Ingingo ya 93: Ibindi bikorwa bihanwa
nk’icyaha cya Jenoside","Bitabangamiye ibiteganywa n’izindi
ngingo z’iri tegeko ku byerekeye
ubwinjiracyaha, gucura umugambi wo
gukora icyaha n’ubufatanyacyaha,
ibikorwa bikurikira bihanishwa ibihano
biteganyirijwe icyaha cya Jenoside:
1º gucura umugambi wo gukora Jenoside;
2º gutegura Jenoside; 3º gushishikariza ku buryo buziguye cyangwa
ku buryo butaziguye abantu gukora
Jenoside ;
4º kugerageza gukora Jenoside ;
5º ubufatanyacyaha muri Jenoside.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 2: Ibyaha byibasira
inyokomuntu n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 94: Igisobanuro cy’icyaha
cyibasiye inyokomuntu","Icyaha cyibasiye inyokomuntu ni kimwe
mu bikorwa bikurikira gikozwe mu bitero
rusange cyangwa bya simusiga byibasiye
abaturage batari abasirikare:
1º kwica;
2º kurimbura;
3º gushyira mu bucakara;
4º gutwara bunyago cyangwa kubimura ku
ngufu aho bari batuye;
5º gufunga umuntu cyangwa kumwambura
uburenganzira bwe bwo kujya aho ashaka
mu buryo bunyuranyije n'amategeko;
6º kwica urubozo; 7º gusambanya ku gahato, ubucakara
bushingiye ku gitsina, gukoresha uburaya
ku gahato, guhagarika urubyaro ku gahato
cyangwa ikindi gikorwa icyo ari cyo cyose
cy'ihohotera rishingiye ku gitsina risa
n'ibimaze kuvugwa;
8º gutoteza umuntu umuziza ibitekerezo bye
bya politiki, ubwoko, idini cyangwa se
ushingiye ku rindi vangura iryo ari ryo
ryose;
9º kurigisa abantu;
10º ivangura rishingiye ku ibara ry’uruhu;
11º ibindi bikorwa birenze kamere-muntu bisa
n'ibimaze kuvugwa bikozwe ku bushake
bigamije kubabaza cyangwa kwangiza
bikabije umubiri cyangwa ubwenge.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 2: Ibyaha byibasira
inyokomuntu n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 95: Ihanwa ry’icyaha
cyibasiye inyokomuntu",,"Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gace ka 1°,
aka 2°, aka 3°, aka 6°, aka 7°, aka 9° n’aka
11° tw’ingingo ya 94 y’iri tegeko,
ahanishwa igihano cy’igifungo cya
burundu.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gace ka 4°,
aka 5°, aka 8° n’aka 10° tw’ingingo ya 94
y’iri tegeko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu
(25).
Iyo ibikorwa bigize icyaha cyibasiye
inyokomuntu, bivugwa mu gika cya 2
cy’iyi ngingo, byakozwe biherekejwe
n’agashinyaguro, igihano kiba igifungo cya
burundu. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 96: Igisobanuro cy’icyaha
cy’intambara","Icyaha cy'intambara ni igikorwa icyo ari
cyo cyose mu bikorwa bikurikira gikozwe
mu mirwano ikoreshejwe intwaro gikorewe
abantu cyangwa umutungo, birengerwa
n'Amasezerano Mpuzamahanga y'i Genève
yo ku wa 12 Kanama 1949 n’amasezerano
y’inyongera, aya I n'aya II, yo ku wa 8
Kamena 1977 n’aya III yo ku wa 8 Ukuboza
2005:
1º kwica umuntu ubishaka;
2º kwica umuntu urubozo cyangwa kumufata
nabi birenze kamere muntu, harimo
kumukoreraho ubushakashatsi;
3º kubabaza cyane ku bushake cyangwa
kubangamira bikomeye ubusugire
bw'umubiri n'ubuzima; 4º gusenya no kwigabiza ibintu by'abantu
bidashingiye ku mpamvu za gisirikari kandi
bikorewe ahantu hanini ku buryo
bunyuranyije n'amategeko kandi
burenganya, nk'amazu yagenewe amadini,
ay'abagiraneza cyangwa ay'inyigisho,
inyubako ndangamateka z'ibikorwa
by'ubugeni n'ibikorwa by'ubumenyi;
5º gutegeka imfungwa y'intambara cyangwa
umusiviri kurwanirira ingabo z'umwanzi,
kuzikorera mu biro by'iperereza cyangwa
mu butegetsi;
6º kubuza ku bushake imfungwa y'intambara,
yaba umusirikari cyangwa umusiviri,
uburenganzira bwe bwo kuburanishirizwa
igihe kandi mu mucyo;
7º gutwara ku gahato, kwimura abaturage
b'abasiviri cyangwa kubohereza no
kubafungira mu bigo by'imbohe cyangwa
ibigo bikorerwamo imirimo y'uburetwa;
8º gufata abantu bunyago no kubashyiraho
iterabwoba;
 9º kugaba igitero ku baturage b'abasiviri
cyangwa ku mitungo yabo, uzi neza ko
bazakigwamo, bazahakomerekera cyangwa
imitungo yabo ikangirika ku buryo bukabije ugereranyije n'inyungu yari iteganyijwe ku
rwego rwa gisirikari;
10º gukoresha mu buriganya ibimenyetso
biranga imiryango itabara imbabare
cyangwa ibindi bimenyetso birengera
abantu cyangwa ibintu byemewe
n'amategeko mpuzamahanga kugira ngo
wice, ukomeretse cyangwa ufate uwo
murwana;
11º kugaba igitero, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, mu turere tutarinzwe cyangwa
tutagomba kurangwamo intambara ku
buryo buzwi;
12º ivangura rishingiye ku ibara ry’uruhu n'indi
mikorere irenze kamere muntu kandi itesha
umuntu icyubahiro ishingiye ku ivangura
ry'amoko bibangamiye icyubahiro cye;
13º kwimurira abaturage cyangwa bamwe muri
bo ahafashwe n'uruhande rumwe mu
barwana, kubimurira ku butaka bwafashwe
cyangwa inyuma yabwo ku ngufu kandi
bitari mu nyungu z'abaturage;
14º gutinda uko ari ko kose kudasobanutse mu
gucyura imfungwa z'intambara cyangwa
z'abasiviri nyuma y'irangira ry'imirwano; 15º guhanisha umuntu igihano no kukirangiza
hatabanje kubaho urubanza rwaciwe
n'urukiko rubifitiye ububasha kandi
hatubahirijwe uburenganzira bwe;
16º kwica cyangwa gukomeretsa umuntu uzi
neza ko atari mu mirwano cyangwa mu gihe
yarwanaga yashyize intwaro hasi cyangwa
atagifite uburyo bwo kwirengera",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 97: Abantu barengerwa
n’Amasezerano y’i Jeneve","Abantu barengerwa n’Amasezerano y’i
Jeneve yo ku wa 12 Kanama 1949
n’amasezerano y’inyongera, aya I n’aya II,
yo ku wa 8 Kamena 1977 ni aba bakurikira:
1º abaturage b’abasiviri;
2º abasiviri baherereye mu bice by’abarwana;
3º inkomere, abarwayi, abari mu ngorane zo
kurohama b’abasiviri cyangwa abasirikari;
4º abanyamadini, abavuzi n’abakozi b’ibitaro
batari mu mirwano;
5º imfungwa z’intambara n’abasiviri
bafungiwe ahantu; 6º abasiviri n’abasirikari bafungiye impamvu
zifitanye isano n’intambara;
7º abasirikari batakiri mu mirwano ku
mpamvu iyo ari yo yose.
Abasiviri bitwara gisirikare ntibarebwa
n’iyi ngingo.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 98: Ihanwa ry’ibyaha
by’intambara
",,"Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
icyaha giteganyijwe mu ngingo ya 96 y’iri
tegeko, ahanwa ku buryo bukurikira:
1º igifungo cya burundu iyo yakoze kimwe
mu bikorwa biteganyijwe mu gace ka 1°,
aka 2°, aka 3°, aka 9°, aka 11° n’aka 16o
;
2º igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)
iyo yakoze kimwe mu bikorwa
biteganyijwe mu gace ka 6°, aka 7°, aka 8°,
aka 10° n’aka 12o
;
3º igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5)
ariko kitarenze imyaka icumi (10) iyo
yakoze kimwe mu byaha biteganyijwe mu
gace ka 4°, aka 5°, aka 13°, aka 14° n’aka
15°.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 99: Ibindi bikorwa byitwa
ibyaha by’intambara","Igikorwa cyose mu bikurikira gikozwe mu
mirwano ikoreshejwe intwaro cyitwa kandi
icyaha cy’intambara:
1º gukoresha intwaro z'ubumara cyangwa
izindi ntwaro zibabaza abantu bitari
ngombwa;
2º gusahura ibintu bya Leta cyangwa
by'abantu ku giti cyabo;
3º guhana abantu ikivunge udakurikije ibyaha
bya buri muntu;
4º gutesha umuntu icyubahiro, by'umwihariko
kumusambanya ku gahato, kwangiza
imyanya ndangagitsina, gushora umuntu
mu buraya ku gahato n'ubundi buryo bwose
bw'icyaha cy'urukozasoni;
5º gushyira abantu mu bucakara no
kubacuruza nk'abacakara, ibikorwa bijyana
na byo n'imirimo y'uburetwa y'uburyo
ubwo ari bwo bwose;
6º gushyira abantu b'abasiviri imbere ku
rugamba bituma baba agakingirizo
k'amasasu;
7º ibikorwa bya kiboko bigamije gutera
ubwoba abaturage cyangwa bamwe muri
bo; 8º gushyira igitugu ku basiviri barimo
n’abana, ngo bajye mu mirwano cyangwa
ngo bakore imirimo ijyanye n'inshingano za
gisirikare;
9º kwicisha abaturage inzara no kubabuza ko
imfashanyo zagenewe kubagoboka
zibageraho;
10º gutandukanya ubigambiriye abana
n'ababyeyi babo cyangwa n'abandi
bashinzwe umutekano n'imibereho myiza
byabo;
11º kutavura inkomere, abarwayi, abarohamye
n'abandi bantu babujijwe uburenganzira
bwabo ku mpamvu zifitanye isano
n'intambara;
12º gufata nabi imfungwa cyangwa abantu
bahurijwe ahantu hamwe.

",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 100: Ibihano ku bindi
bikorwa byitwa ibyaha by’intambara",,"Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu byaha biteganyijwe mu ngingo
ya 99 y’iri tegeko ahanwa ku buryo
bukurikira:
1º igifungo cya burundu iyo akoze kimwe mu
bikorwa biteganyijwe mu gace ka 1°, aka
4°, aka 5°, aka 6°, aka 9° n’aka 10°; 2º igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)
iyo yakoze kimwe mu byaha biteganyijwe
mu gace ka 3°, aka 8°, aka 11° n’aka 12°;
3º igihano cy’igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka icumi (10)
iyo yakoze kimwe mu byaha biteganyijwe
mu gace ka 2° n’aka 7°.

"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 3: Ibyaha by’intambara
n’ibihano byabyo",,"Ingingo ya 101: Gukoresha ku mwanzi
uburyo cyangwa intwaro bibujijwe",,"Umuntu wese ukoresha cyangwa utegeka
gukoresha ku mwanzi uburyo cyangwa
intwaro bibujijwe n'amategeko n'imico
bikurikizwa mu bihe by'intambara
n'amasezerano mpuzamahanga u Rwanda
rwemeje burundu, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15)
ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20).
Iyo uburyo n'intwaro byakoreshejwe
cyangwa byategetswe gukoreshwa byateye
urupfu rw'umuntu, igihano kiba igifungo
cya burundu.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 4: Ibyaha bibangamira
imiryango itabara imbabare",,"Ingingo ya 102: Ihanwa ry’ibyaha
bibangamira imiryango itabara
imbabare mu gihe cy’intambara",,"Umuntu wese:
1º ubangamira abakozi b’imiryango itabara
imbabare mu mirimo yabo y’ubutabazi;
2º usenya cyangwa wangiza ku bushake mu
gihe cy’imirwano, ibikoresho, inyubako
cyangwa ububiko bw’ibintu by’iyo
miryango cyangwa bicungwa na yo;
aba akoze icyaha.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500,000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 4: Ibyaha bibangamira
imiryango itabara imbabare",,"Ingingo ya 103: Gukoresha ikirango
cy’umuryango utabara imbabare mu
buryo bunyuranyije n’amategeko",,"Umuntu wese, abigambiriye, ukoresha,
wambara cyangwa witwaza ikirango cy’imiryango itabara imbabare mu buryo
bunyuranyije n’amategeko cyangwa ikindi
kirango cy’icyiganano gishobora gutera
urujijo, aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500,000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW)
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 5: Ingingo zihuriweho
n’icyaha cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara",,"Ingingo ya 104: Icyaha cya Jenoside
n’icyaha cyibasira inyokomuntu
bikozwe n’inzego zigenga zifite
ubuzimagatozi
",,"Amasosiyete, amakoperative, ibigo
byigenga bifite ubuzimagatozi
bishyigikiye, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, icyaha cya Jenoside n’icyaha
cyibasira inyokomuntu bivugwa mu ngingo
ya 91, iya 93 n'iya 94 z'iri tegeko,
bihanishwa guseswa cyangwa kwamburwa
uburenganzira bwo gukorera mu Rwanda."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 5: Ingingo zihuriweho
n’icyaha cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara",,"Ingingo ya 105: Uburyozwacyaha
bw’umuyobozi n’ubw’uyoborwa",,"Icyaha cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara
bikozwe n’uyoborwa, ntibibuza umuyobozi
we kubiryozwa mu gihe azi cyangwa
yagombaga kumenya ko uwo ayobora yari
yiteguye kubikora cyangwa ko yabikoze
ntabe yarafashe ibyemezo bya ngombwa
kandi bishyize mu gaciro kugira ngo abuze
ko icyo cyaha gikorwa cyangwa ngo afatire
ibyemezo uwagikoze kandi abimenyeshe
inzego zibishinzwe.
Kuba ushinjwa yarakoze icyaha yubahiriza
amabwiriza ya Guverinoma cyangwa
y’umuyobozi we ntibimuhanaguraho
uburyozwacyaha mu gihe byagaragaraga
ko kubahiriza ayo mabwiriza byashoboraga
gutuma hakorwa kimwe mu byaha bivugwa
mu gika cya mbere cy’iyi ngingo."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA MBERE:IBYAHA BYA
JENOSIDE, IBYAHA BYIBASIYE
INYOKOMUNTU N’IBYAHA
BY’INTAMBARA ","Icyiciro cya 5: Ingingo zihuriweho
n’icyaha cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara",,"Ingingo ya 106: Ukudasaza kw’icyaha
cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara",,"Icyaha cya Jenoside, ibyaha byibasiye
inyokomuntu n’ibyaha by’intambara
kimwe n’ibihano byatanzwe kuri ibyo
byaha ntibisaza."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya mbere: Ubwicanyi buturutse
ku bushake n’ubwicanyi budaturutse ku
bushake",,"Ingingo ya 107: Ubwicanyi buturutse ku
bushake n’uko buhanwa",,"Umuntu wica undi abishaka, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igihano cy’igifungo cya
burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya mbere: Ubwicanyi buturutse
ku bushake n’ubwicanyi budaturutse ku
bushake",,"Ingingo ya 108: Kwica umwana
wibyariye",,"Umugore wese, abishaka cyangwa
biturutse ku kudakora ikigomba gukorwa,
wica umwana yabyaye utarengeje amezi
cumi n’abiri (12) ariko mu gihe cyo gukora
icyaha ubwenge bwe bukaba budakora neza
bitewe n’inkurikizi zituruka ku kubyara
cyangwa guhembera k’umubyeyi aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya mbere: Ubwicanyi buturutse
ku bushake n’ubwicanyi budaturutse ku
bushake",,Ingingo ya 109: Guhuta umurwayi,,"Umuntu wese wica umuntu urwaye
hagamijwe kurangiza ububabare bukabije
bwe butewe n’uburwayi budakira kandi
bisabwe na nyir’ukwicwa nta gahato, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya mbere: Ubwicanyi buturutse
ku bushake n’ubwicanyi budaturutse ku
bushake",,Ingingo ya 110: Kuroga,,"Umuntu uha undi ibintu bishobora kwica
bwangu cyangwa bitinze, hatitawe ku
byakoreshejwe cyangwa uko byahawe
nyir’ukubigirirwa n’inkurikizi zabyo aba
akoze icyaha .
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya mbere: Ubwicanyi buturutse
ku bushake n’ubwicanyi budaturutse ku
bushake",,"Ingingo ya 111: Ubwicanyi budaturutse
ku bushake n’uko buhanwa",,"Umuntu wica undi bw’ububuraburyo,
uburangare, ubushishozi buke, umwete
muke, kudakurikiza amabwiriza cyangwa
ubundi buteshuke bwose ariko adafite
umugambi wo kumwica, aba akoze icyaha. Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora icyaha
cyo kwica bidaturutse ku bushake
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 2: Iyicarubozo no kwangiza
imyanya ndangabitsina ",,Ingingo ya 112: Iyicarubozo,"Muri iri tegeko, iyicarubozo risobanura
igikorwa icyo ari cyo cyose gitera uburibwe
cyangwa ububabare haba ku mubiri
cyangwa ku bwenge, gikorewe umuntu ku
bushake hagamijwe kumushakaho amakuru
cyangwa kuyashaka ku wundi muntu
cyangwa ukwemera icyaha, kumuryoza
igikorwa yakoze cyangwa cyakozwe
n’undi muntu cyangwa akekwaho kuba
yarakoze, cyangwa kumukangisha
cyangwa kumuhatira we ubwe cyangwa
undi muntu, cyangwa kubera impamvu iyo
ariyo yose ishingiye ku ivangura iryo ari
ryo ryose.
Umuntu wese ukora kimwe mu byaha
bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo
aba akoze icyaha.
Icyaha cy’iyicarubozo ntigisaza",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 2: Iyicarubozo no kwangiza
imyanya ndangabitsina ",,"Ingingo ya 113: Igihano ku cyaha
cy’iyicarubozo
",,"Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
icyaha cy’iyicarubozo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20)
ariko kitarenze imyaka makumyabiri
n’itanu (25).
Iyo iyicarubozo riteye urikorewe indwara
idakira, ubumuga buhoraho butuma atagira
icyo yikorera, kubuza burundu umwanya
w’umubiri gukora, gutakaza igice
cy’umubiri gikomeye, urupfu cyangwa
rikozwe n’umuntu ukora umurimo wa Leta
mu mirimo ashinzwe, igihano kiba igifungo
cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 2: Iyicarubozo no kwangiza
imyanya ndangabitsina ",,"Ingingo ya 114: Kwangiza imyanya
ndangagitsina",,"Umuntu wese wangiza imyanya
ndangagitsina y’undi muntu aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 3: Kubabaza umubiri,,"Ingingo ya 115: Guha umuntu ikintu
gishobora kwica cyangwa gushegesha
ubuzima",,"Umuntu wese utera undi indwara cyangwa
kudashobora kwikorera umurimo, amuhaye
mu buryo ubwo aribwo bwose abishaka,
ariko atagendereye kwica, ikintu gishobora
kwica cyangwa ibintu n’ubwo bitagira
ubushobozi bwo kwica, bifite nyamara
ubushobozi bwo gushegesha ubuzima, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW).
Iyo ikintu cyatanzwe giteye indwara
idakira, ukudashobora kugira icyo umuntu
yikorera burundu cyangwa ukudashobora
gukoresha na busa urugingo rw’umubiri,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze
imyaka makumyabiri n’itanu (25)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
arenze ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 3: Kubabaza umubiri,,"Ingingo ya 116: Gushishikariza no
gufasha kwiyahura",,"Umuntu wese ushishikariza undi
kwiyahura, umufasha kwiyahura cyangwa
utuma yiyahura kubera kumutoteza agamije
ko yiyahura, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko
kitarenze imyaka itanu (5)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 3: Kubabaza umubiri,,Ingingo ya 117: Kwanduza undi indwara,,"Umuntu wese abishaka wanduza undi
indwara ishobora gutera ubumuga aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
ibiri (2) ariko kitarenze imyaka itatu (3)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW).
Iyo indwara yandujwe ari indwara idakira,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze
imyaka makumyabiri n’itanu (25)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
arenze ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 3: Kubabaza umubiri,,"Ingingo ya 118: Kubabaza umubiri
bidaturutse ku bushake",,"Umuntu wese ubabaza umubiri w’undi
muntu ku buryo buke, ubwitonzi buke
uburangare, umwete muke, ubuteshuke
n’ubuteganye buke ariko adafite umugambi
wo kumugirira nabi, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitarenze amezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Iyo icyaha kivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo giteje urupfu, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 3: Kubabaza umubiri,,"Ingingo ya 119: Gutera undi ikintu
gishobora kumubangamira cyangwa
kumwanduza",,"Umuntu wese, ku bw’inabi, utera undi
ikintu icyo ari cyo cyose gishobora kumubangamira cyangwa kumwanduza,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa
ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana abiri (200.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atatu (300.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 4: Gukubita cyangwa
gukomeretsa umuntu",,"Ingingo ya 120: Gukubita cyangwa
gukomeretsa umuntu bidaturutse ku
bushake ",,"Umuntu wese ukubita cyangwa ukomeretsa
undi biturutse ku buryo buke, ubwitonzi
buke, uburangare, umwete muke,
ubuteshuke n’ubuteganye buke, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’iminsi umunani (8)
ariko kitarenze amezi abiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana abiri (200.000
FRW).
Iyo uwakoze icyaha yakomerekeje abantu
benshi, ahanishwa igifungo kirenze amezi
abiri (2) ariko kitageze ku mezi atatu (3)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 4: Gukubita cyangwa
gukomeretsa umuntu",,"Ingingo ya 121: Gukubita cyangwa
gukomeretsa ku bushake
",,"Umuntu wese, abishaka, ukomeretsa undi,
umukubita cyangwa umusagarira ku buryo
bwa kiboko bubabaje aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW). Iyo icyaha cyakorewe umwana,
umubyeyi, uwo bashyingiranywe cyangwa
umuntu udashoboye kwitabara kubera
imiterere ye ku mubiri cyangwa mu
bwenge, ahanishwa igifungo kirenze
imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
umunani (8) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenga miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW).
Iyo gukubita cyangwa gukomeretsa
byateye indwara cyangwa kudashobora
kugira icyo umuntu yikorera ku buryo
budahoraho, igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze
imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW). Iyo byateye indwara idakira,
ubumuga buhoraho butuma ntacyo
yikorera, kubuza burundu urugingo
rw’umubiri gukora no gutakaza igice
cy’umubiri, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze
imyaka cumi n’itanu (15) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
Iyo gukubita cyangwa gukomeretsa
byagambiriwe, byategewe igico, uwakoze
icyaha ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW).
Iyo gukubita cyangwa gukomeretsa
byateye urupfu, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri (20)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA","Icyiciro cya 5: Kutita ku muntu
ushinzwe no guhutaza undi",,"Ingingo ya 122: Kutita ku muntu
ushinzwe gucungira ubuzima",,"Umuntu wese ufite inshingano yo kwita ku
mibereho y’umuntu, ku bw’inabi,
umwicisha inzara, inyota, utamuvuza
cyangwa umwima ikintu cyose
cyashoboraga kurinda ubuzima bwe
guhungabana ariko atagambiriye kwica,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7).
Iyo icyaha kivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo gikorewe umwana cyangwa
umuntu udashoboye kwirwanaho kubera
imiterere y’umubiri cyangwa y’ubwenge,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’itanu (15).
Iyo uwakoze icyaha yari afite ubushake
bwo kwica, igihano kiba igifungo cya
burundu.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 6: Gukuramo inda,,Ingingo ya 123: Kwikuramo inda,,"Umuntu wese wikuyemo inda, aba akoze
icyaha.Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana abiri (200.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 6: Gukuramo inda,,Ingingo ya 124: Gukuramo undi inda,,"Umuntu wese ukuramo undi muntu inda,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5).
Umuntu wese, ku bw’uburangare cyangwa
umwete muke, utuma umuntu akuramo
inda, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi y’ibihumbi magana
atatu (300.000 FRW) ariko atarenze
ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.
Iyo gukuramo inda biteye ubumuga
byemejwe n’umuganga ubifitiye ububasha,
uwakoze icyaha ahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu
(25).
Iyo gukuramo inda biteye urupfu,
uwakuriwemo inda yaba yabyemeye
cyangwa atabyemeye, uwakoze icyaha
ahanishwa igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 6: Gukuramo inda,,"Ingingo ya 125: Ukutaryozwa icyaha cyo
gukuramo inda",,"Nta buryozwacyaha bubaho iyo gukuramo
inda byakozwe kubera impamvu zikurikira:
1º kuba utwite ari umwana;
2º kuba uwakuriwemo inda yarakoreshejwe
imibonano mpuzabitsina ku gahato;
3º kuba uwakuriwemo inda yarayitwaye
nyuma yo kubanishwa n’undi nk’umugore
n’umugabo ku gahato;
4º kuba uwakuriwemo inda yaratewe inda
n’uwo bafitanye isano ya hafi kugera ku
gisanira cya kabiri;
5º kuba inda ibangamiye ubuzima bw’utwite
cyangwa ubw’umwana atwite.
Gukurirwamo inda bikorwa na muganga
wemewe na Leta.
Ibigomba kubahirizwa kugira ngo muganga
akuremo inda bigenwa n’iteka rya
Minisitiri ufite ubuvuzi mu nshingano ze. Iyo nyuma yo gukurirwamo inda
bigaragaye ko uwayikuriwemo yabisabye
nta mpamvu yemewe n’itegeko ashingiraho
ahanwa nk’uwikuyemo inda."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 6: Gukuramo inda,,"Ingingo ya 126: Uko umwana asabirwa
gukurirwamo inda","Iyo ushaka gukurirwamo inda ari umwana,
abisabirwa n’abamufiteho ububasha bwa
kibyeyi nyuma yo kubyumvikanaho.
Iyo abafite ububasha bwa kibyeyi ku
mwana batumvikanye hagati yabo cyangwa
se batumvikanye n’umwana, icyifuzo
cy’umwana nicyo kitabwaho.
Usaba ko umwana afiteho ububasha bwa
kibyeyi akurirwamo inda, abisaba
umuganga wemewe na Leta yitwaje
inyandiko y’ivuka igaragaza igihe umwana
yavukiye.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA II: UBWICANYI,
GUKUBITA CYANGWA
GUKOMERETSA, KUBABAZA
UMUBIRI NO GUKURAMO INDA",Icyiciro cya 6: Gukuramo inda,,"Ingingo ya 127: Kwamamaza ibikoresho
byo gukuramo inda",,"Umuntu wese wamamaza, akoresheje
uburyo ubwo ari bwo bwose, imiti, ibikoresho cyangwa ibindi bivugwaho
ubushobozi bwo gukuramo inda, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni ebyiri (2.000.000) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA III: IBIKANGISHO
BYO KUGIRIRA NABI UMUNTU",,,Ingingo ya 128: Gukoresha ibikangisho,,"Umuntu wese ukoresha ibikangisho
agamije kugirira nabi undi, ibyo bikangisho
byaba mu magambo, mu marenga, mu
bimenyetso, mu mashusho cyangwa mu
nyandiko, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW).
Iyo ibyo bikangisho biherekejwe
n’agahato, bikozwe kugira ngo habeho
kwigura ku wabikorewe cyangwa
kumuvutsa ibye, igihano kiba igifungo kirenze imyaka ibiri (2) ariko kitarenze
imyaka itatu (3) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni ebyiri
(2.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshatu (3.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA III: IBIKANGISHO
BYO KUGIRIRA NABI UMUNTU",,,Ingingo ya 129: Gukangisha gusebanya,,"Gukangisha gusebanya ni igikorwa cyo
gusaba umuntu umukono ku nyandiko,
ukwemera cyangwa uguhakana inshingano,
ugutangaza ibanga, uguhabwa amafaranga,
inyandiko mvunjwafaranga cyangwa ikindi
kintu icyo ari cyo cyose hakoreshejwe
gukangisha uwo muntu cyangwa undi
muntu ikangwa rye ryagira ingaruka ku
wakorewe icyaha, kumurega, gutangaza
cyangwa kumuvugaho ibintu bishobora
kumutesha agaciro cyangwa icyubahiro,
byaba ari ukuri cyangwa se atari ukuri.
Umuntu wese ukangisha gusebanya, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana atatu (300.000
FRW).
Iyo uwakoze icyaha cyo gukangisha
gusebanya ashyize ibikangisho bye mu
bikorwa, igihano kiba igifungo kirenze imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA IV: IBINDI BIKORWA
BIBUJIJWE",,,"Ingingo ya 130: Guhisha cyangwa
gutaburura umurambo w’umuntu,
kuwucaho umwanya w’umubiri
cyangwa kuwushinyagurira",,"Umuntu wese uhisha cyangwa utaburura ku
bugome umurambo w’umuntu cyangwa
uwucaho umwanya w’umubiri cyangwa
uwushinyagurira ku buryo ubwo ari bwo
bwose, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA IV: IBINDI BIKORWA
BIBUJIJWE",,,Ingingo ya 131: Kurya inyama z’umuntu,,"Umuntu wese urya cyangwa ugaburira
abandi inyama z’umuntu, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA IV: IBINDI BIKORWA
BIBUJIJWE",,,"Ingingo ya 132: Gutanga amakuru
atariyo",,"Bitabangamiye ibihano byo mu rwego
rw’ubutegetsi cyangwa byo mu rwego
rw’akazi, umuntu usabwa, kubw’imirimo
ashinzwe, gutanga amakuru yifashishwa
mu igenamigambi ry’Igihugu, utanga
amakuru azi cyangwa yashoboraga
kumenya ko ayo makuru anyuranyije
n’ukuri, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni (1,000,0000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bishingiye ku
gitsina
",,Ingingo ya 133: Gusambanya umwana,,"Umuntu wese ukorera ku mwana kimwe
mu bikorwa bishingiye ku gitsina
bikurikira, aba akoze icyaha:1º gushyira igitsina mu gitsina, mu kibuno
cyangwa mu kanwa k’umwana;
2º gushyira urugingo urwo arirwo rwose
rw’umubiri w’umuntu mu gitsina, cyangwa
mu kibuno cy’umwana;
3º gukora ikindi gikorwa cyose ku mubiri
w’umwana hagamijwe ishimishamubiri.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25).
Iyo gusambanya umwana byakorewe ku
mwana uri munsi y’imyaka cumi n’ine (14),
igihano kiba igifungo cya burundu
kidashobora kugabanywa kubera impamvu
nyoroshyacyaha.
Iyo gusambanya umwana ufite cyangwa
urengeje imyaka cumi n’ine (14)
byamuteye indwara idakira cyangwa
ubumuga, igihano kiba igifungo cya
burundu.
Iyo gusambanya umwana byakurikiwe no
kubana nk’umugabo n’umugore, igihano
kiba igifungo cya burundu kidashobora
kugabanywa kubera impamvu
nyoroshyacyaha.
Iyo icyaha cyo gusambanya umwana
cyakozwe hagati y’abana bafite nibura imyaka cumi n’ine (14) nta kiboko
cyangwa ibikangisho byakoreshejwe, nta
gihano gitangwa. Icyakora, iyo umwana
ufite imyaka cumi n’ine (14) ariko
utarageza ku myaka cumi n’umunani (18)
asambanyije umwana uri munsi y’imyaka
cumi n’ine (14), ahanwa hakurikijwe
ibiteganywa mu ngingo ya 54 y’iri tegeko."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bishingiye ku
gitsina
",,"Ingingo ya 134: Gukoresha undi
imibonano mpuzabitsina ku gahato
",,"Umuntu wese ukoresha undi kimwe mu
bikorwa bikurikira nta bwumvikane
bubayeho, hakoreshejwe imbaraga,
iterabwoba, uburiganya, ububasha
amufiteho cyangwa abikoze ku bw’intege
nke z’uwakorewe icyaha, aba akoze icyaha:
1º gushyira igitsina mu gitsina, mu kibuno
cyangwa mu kanwa k’undi muntu;
2º gushyira urugingo urwo arirwo rwose
rw’umubiri w’umuntu cyangwa ikindi
kintu icyo aricyo cyose mu gitsina cyangwa
mu kibuno by’undi muntu.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko
gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’itanu (15) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW).
Iyo gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato byakozwe ku muntu ufite hejuru
y’imyaka mirongo itandatu n’itanu (65), ku
muntu ufite ubumuga cyangwa uburwayi
butuma adashobora kwirwanaho, igihano
kiba igifungo kirenze imyaka cumi n’itanu
(15) ariko kitageze ku myaka makumyabiri
(20) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000
FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri
(2.000.000 FRW).
Iyo gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato byateye indwara idakira cyangwa
ubumuga, uwabikoze ahanishwa igifungo
kirenze imyaka makumyabiri (20) ariko
itarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).
Igihano kiba igifungo cya burundu iyo
gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato:
1° byakozwe n’abantu barenze umwe;
2° byateye urupfu uwabikorewe;
3° byakozwe ku muntu bafitanye isano kugeza
ku gisanira cya kabiri;4° byakozwe hagamijwe kumwanduza
indwara idakira."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bishingiye ku
gitsina
",,Ingingo ya 135: Urukozasoni,,"Umuntu wese ukora igikorwa gikoza isoni
mu buryo ubwo aribwo bwose ku mubiri
w’undi, nyiri ukubikorerwa atabishaka, aba
akoze icyaha.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
icyaha cy’urukozasoni, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana atatu (300.000
FRW).
Iyo icyaha cy’urukozasoni cyakorewe mu
ruhame, uwakoze icyaha ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Ibihano biteganyijwe mu gika cya 2 n’icya
3 by’iyi ngingo byikuba kabiri iyo uwakoze
icyaha:
1º ari ukomoka cyangwa ukomokwaho
n’umuntu wakorewe icyaha; 2º ari mu rwego rw’abamutegeka;
3º ari umwigisha;
4º ari umukozi wa Leta, uhagarariye
ubutegetsi cyangwa uhagarariye idini
yishingikirije iyo mirimo ye kugira ngo
agikore cyangwa umuganga cyangwa
umukozi wo kwa muganga, abigiriye ku
muntu ashinzwe k’ubw’umwuga we;
5º yagifashijwemo n’umuntu umwe cyangwa
benshi;
6º yakoresheje agahato cyangwa ibikangisho."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 136: Ubusambanyi, uko
buhanwa n’uko bukurikiranwa",,"Umuntu wese washyingiwe ukorana
imibonano mpuzabitsina n’uwo
batashyingiranywe, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1).
Gukurikirana icyaha cy’ubusambanyi
ntibishobora kuba hatareze uwahemukiwe
mu bashyingiranywe ku buryo bwemewe
n’amategeko. Muri icyo gihe, hakurikiranwa uwarezwe n’uwakoranye
icyaha na we.
Uwahemukiwe ashobora gusaba
guhagarika ikurikirana ry’urubanza, aho
rwaba rugeze hose, iyo yisubiyeho akareka
ikirego cye.
Icyakora, iyo dosiye yarangije kuregerwa
urukiko cyangwa gufatwaho icyemezo,
kwisubiraho ntibihita bihagarika isuzumwa
ry’urubanza cyangwa irangiza ryarwo.
Umucamanza arabisuzuma akaba
yabyemera cyangwa akabyanga
akanasobanura impamvu.
Iyo umucamanza yemeye ukwisubiraho
k’uwahemukiwe, kureka urubanza
cyangwa irangiza ryarwo bigira ingaruka
no kuwakoranye icyaha n’uregwa."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 137: Guhohotera bishingiye
ku gitsina uwo bashyingiranyw",,"Umuntu ukorera uwo bishyingiranywe
igikorwa cy’ihohotera kibabaza umubiri
kandi gishingiye ku gitsina, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,Ingingo ya 138: Ubushoreke,,"Umuntu ubana nk’umugabo n’umugore
n’uwo batashyingiranywe umwe muri bo
cyangwa bombi bafite uwo
bashyingiranywe, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kirenze umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,Ingingo ya 139: Guta urugo,,"Umwe mu bashyingiranywe uta urugo rwe
mu gihe kirenze amezi abiri (2) nta
mpamvu zikomeye akihunza ibyo
ategetswe, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitarenze amezi atandatu (6).
Ibihano bivugwa mu gika cya 2 cy’iyi
ngingo nibyo bihabwa umugabo utaye
umugore we ku bushake, nta mpamvu
ikomeye, mu gihe kirenze ukwezi kumwe
(1) azi ko atwite.
Icyakora, kutabana bitewe n’uko umwe mu
bashyingiranywe afashwe nabi ntabwo
byitwa guta urugo mu gihe yagiye
abimenyesheje ubuyobozi bumwegereye
bigakorerwa inyandiko.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 140: Ikurikirana ry’icyaha
cy’ubushoreke n’icyo guta urugo","Gukurikirana icyaha cy’ubushoreke n’icyo
guta urugo ntibishobora kuba hatareze
uwahemukiwe mu bashyingiranywe.
Uwahemukiwe ashobora gusaba
guhagarika ikurikirana ry’urubanza, aho
rwaba rugeze hose, iyo yisubiyeho akareka
ikirego cye.
Icyakora, iyo dosiye yarangije kuregerwa
urukiko cyangwa gufatwaho icyemezo,
kwisubiraho ntibihita bihagarika isuzumwa
ry’urubanza cyangwa irangiza ryarwo.
Umucamanza arabisuzuma akaba
yabyemera cyangwa akabyanga
akanasobanura impamvu.
",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 141: Gukora amasezerano yo
gushyingirwa andi ataraseswa cyangwa
kwakira bene ayo masezerano",,"Umuntu wese:
1º ukora amasezerano yo gushyingirwa aya
mbere agifite agaciro; 2º ushyingirwa azi neza ko uwo
bashyingiranwa afite amasezerano yo
gushyingirwa ataraseswa;
3º uwakira amasezerano yo gushyingirwa azi
neza ko ushyingirwa afite andi masezerano;
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igihano
cy’igifungo kitari munsi y’umwaka umwe
(1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 142: Gukora igikorwa
gishingiye ku gitsina ku nyamaswa ",,"Umuntu wese ukora igikorwa gishingiye ku
gitsina ku nyamaswa, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1).
Umuntu wese, mu buryo ubwo ari bwo
bwose, utuma undi akora igikorwa
gishingiye ku gitsina ku nyamaswa,
ahanishwa igihano cy’igifungo kitari munsi
y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka icumi (10) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA V: IBYAHA
BISHINGIYE KU GITSINA
N’IBYAHA BINYURANYIJE
N’IMYIFATIRE MYIZA","Icyiciro cya 2: Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza",,"Ingingo ya 143:Gukora ibiterasoni mu
ruhame
",,"Umuntu wese ukora ibiterasoni mu ruhame
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko ahanishwa igihano cy’igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VI: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU
BADASHOBOYE KWIRWANAHO",,,"Ingingo ya 144: Guta umuntu ushinzwe
udashoboye kwirwanaho ",,"Umuntu wese uta ahantu hagaragara
cyangwa utererana umuntu ashinzwe
udashoboye kwirwanaho kubera imiterere
ku mubiri cyangwa mu bwenge kimwe
n’umuntu utuma undi amuta, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi ijana (100.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana abiri
(200.000 FRW). Iyo umuntu udashoboye kwirwanaho
yatawe ahantu hatagaragara agamije
kumuhisha, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze
imyaka itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi y’ibihumbi magana
atatu (300.000 FRW) ariko atarenze
ibihumbi magana atanu (500.000 FRW).
Iyo guta cyangwa gutererana umuntu
byatumye arwara bikomeye, atakaza umwe
mu myanya y’umubiri cyangwa amugara,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10).
Iyo guta cyangwa gutererana umuntu
byamuviriyemo urupfu, igihano kiba
igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VI: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU
BADASHOBOYE KWIRWANAHO",,,Ingingo ya 145: Guha akato umuntu urwaye,,"Umuntu wese uha akato umuntu urwaye,
atagamije kurinda umurwayi cyangwa
abandi bantu, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’ukwezi kumwe (1) ariko
kitageze ku mezi atandatu (6) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 146: Kugira uruhare mu
kubanisha umuntu n’undi nk’umugabo
n’umugore ku gahato",,"Umuntu wese ugira uruhare mu kubanisha
umuntu n’undi nk’umugabo n’umugore ku
gahato, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana abiri (200.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atatu
(300.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 147: Guhoza ku nkeke uwo
bashyingiranywe ",,"Umuntu wese uhoza ku nkeke uwo
bashyingiranywe hagamijwe kumubuza
kubaho mu mudendezo, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 148: Kubuza ubwisanzure mu
kuboneza urubyaro",,"Umuntu wese witwaza ubushyingirane,
agahohotera uwo bashyingiranywe
cyangwa akamuhoza ku nkeke kubera
icyemezo yafashe ku birebana no kuboneza
urubyaro, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi abiri (2) ariko
kitarenze amezi atandatu (6)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 149: Guhoza undi ku nkeke
bifitanye isano n’imibonano
mpuzabitsina",,"Guhoza undi muntu ku nkeke ni igikorwa
kibangamye cyo kubwira umuntu
amagambo cyangwa gukora ibikorwa ku
buryo buhoraho bifitanye isano n’igitsina,
bishobora kwangiza icyubahiro cye bitewe
n’uko bitesha agaciro cyangwa icyubahiro
nyir’ukubikorerwa cyangwa kumutera
ubwoba cyangwa ikimwaro.
Umuntu ukora kimwe mu bikorwa bivugwa
mu gika cya mbere cy’iyi ngingo, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko kitarenze umwaka (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi ijana (100.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi mangana abiri
(200.000 FRW).
Iyo uwakoze icyaha ari umukoresha
cyangwa undi wese witwaza imirimo
ashinzwe agahoza uwo akuriye mu kazi ku
nkeke akoresheje amabwiriza, ibikangisho
cyangwa iterabwoba agamije kwishimisha
bishingiye ku gitsina, ahanishwa igifungo
kirenze umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi y’ibihumbi magana
abiri (200.000 FRW) ariko atarenze
ibihumbi magana atatu (300.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 150: Gukoresha umutungo
w’urugo ku buryo bw’uburiganya",,"Umuntu wese utanga, ugurisha, ugwatiriza
cyangwa ukoresha umutungo w’urugo
ariganyije uwo bashyingiranywe, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atatu (3) ariko kitageze ku mezi atandatu
(6).
Iyo ukurikiranyweho icyaha kivugwa mu
gika cya mbere cy’iyi ngingo agaruye
umutungo mbere y’uko urukiko rumuhamya icyaha, ikurikiranacyaha
rirahagarara."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,"Ingingo ya 151: Itwarwa n’ifungiranwa
ry’umuntu bitemewe n’amategeko",,"Umuntu wese, akoresheje kiboko,
ubushukanyi cyangwa ibikangisho, utwara
cyangwa utuma batwara, ufungirana
cyangwa utuma bafungirana umuntu uwo
ari we wese mu buryo butemewe
n’amategeko, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7).
Iyo uwakorewe kimwe mu bikorwa
bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo
ari umwana, igihano kiba igifungo kirenze
imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka
icumi (10).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya mbere: Ibyaha bibangamira
uburenganzira bwa muntu",,Ingingo 152: Kurega undi umubeshyera,,"Umuntu wese urega undi ku
mugenzacyaha, ku mushinjacyaha cyangwa
ku mucamanza kandi azi neza ko
amubeshyera, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi abiri (2)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bibangamira
uburenganzira mu bijyanye
n’iyobokamana",,"Ingingo ya 153: Kubangamira
imigendekere myiza y’imihango y’idini",,"Umuntu wese:
1º ukoresha kiboko, ibitutsi cyangwa
ibikangisho, agahatira cyangwa akabuza
umuntu umwe cyangwa benshi gukurikiza
imihango y’idini cyangwa guteranira mu
mihango y’idini ryemewe n’amategeko;
2º utera impagarara cyangwa akajagari,
ubuza, utinza cyangwa uhagarika imihango
y’idini ikorewe mu ruhame mu buryo
bwemewe n’amategeko;
aba akoze icyaha.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) cyangwa ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW). Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe n’abantu benshi
bishyize hamwe, igihano kiba igifungo
kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko
itarenze imyaka itanu (5) cyangwa ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VII: IBYAHA
BIBANGAMIRA UBURENGANZIRA
BWA MUNTU N’UBURENGANZIRA
BUJYANYE N’IYOBOKAMANA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bibangamira
uburenganzira mu bijyanye
n’iyobokamana",,"Ingingo ya 154: Gusebya mu ruhame
imihango y’idini",,"Umuntu wese usebya mu ruhame imihango
y’idini, ibimenyetso byaryo n’ibikoresho
by’imihango yaryo akoresheje ibikorwa,
amagambo, ibimenyetso, inyandiko,
amarenga cyangwa ibikangisho abigiriye
aho imihango y’idini igenewe gukorerwa
cyangwa isanzwe ikorerwa, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’iminsi cumi n’itanu
(15) ariko kitageze ku mezi atatu (3)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi ijana (100.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana abiri
(200.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 155: Kwinjira aho umuntu
atuye mu buryo butemewe",,"Uretse mu bihe biteganywa n’amategeko,
umuntu wese winjira mu rugo, mu nzu, mu
cyumba cyangwa mu icumbi rituwemo
n’undi muntu, atabyemerewe n’uhatuye aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).
Iyo kwinjira aho umuntu atuye
byakoreshejwe ibikangisho, guca icyuho
cyangwa gufunguza imfunguzo
zidakoreshejwe na nyirazo, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni
imwe (1.000.000 FRW) ariko atageze kuri
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) cyangwa
kimwe gusa muri ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 156: Kumviriza ibiganiro,
gufata amashusho cyangwa kubitangaza",,"Umuntu wese, ku bw’inabi, mu buryo ubwo
ari bwo bwose, wivanga mu mibereho
bwite y’undi akoresheje:
1º kumviriza cyangwa gutangaza amagambo
abantu bavugiye mu muhezo atabiherewe
uruhushya;
2º gufata ifoto, amajwi cyangwa amashusho
cyangwa kubitangaza nyirayo atabitangiye
uruhushya;
aba akoze icyaha.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo byabaye bene byo babibona
kandi babizi, ntibabyamagane kandi
bashoboraga kubyamagana, bifatwa nk’aho
babyemeye.
Ibihano bivugwa mu gika cya 2 cy’iyi
ngingo ni byo bihabwa umuntu, ku
bw’inabi, usakaza hakoreshejwe uburyo
ubwo ari bwo bwose, ifoto, amajwi
n’amashusho, ifatamajwi cyangwa
inyandiko yabonywe hakoreshejwe
igikorwa kimwe mu bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 157: Gutangaza amagambo
cyangwa amashusho binyuranye n’uko
byafashwe",,"Umuntu wese utangaza, ku bw’inabi
hakoreshejwe uburyo ubwo ari bwo bwose,
amagambo yahinduwe agatangazwa uko
atavuzwe cyangwa amashusho n’amafoto
by’umuntu byagaragajwe uko bitafashwe,
ntagaragaze ko binyuranyije n’uko
byafashwe, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,Ingingo ya 158: Kumena ibanga ry’akazi,,"Umuntu wese umena ibanga kandi
ashinzwe kuribika, ku mpamvu z’akazi,
z’umwuga cyangwa z’idini, yaba akiri mu kazi cyangwa yarakavuyemo, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).
Icyakora, ntibyitwa kumena ibanga:
1 º iyo itegeko riteganya cyangwa ryemera
kumena ibanga ry’akazi;
2 º ku muntu uha amakuru inzego z’ubutabera"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 159: Ibyaha bikorerwa
ubutumwa mu nzira zitandukanye
z’itumanaho",,"Umuntu wese ukoresha uburiganya, mu
buryo ubwo ari bwo bwose, mu gufungura,
kurigisa, gutinza, kuyobya amabaruwa
cyangwa izindi nyandiko byageze iyo bijya
cyangwa bitaragerayo aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).
Ibihano bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo ni byo bihanishwa igikorwa cyo
gufata, kumviriza, kuyobya cyangwa
gutangaza ubutumwa, bwoherejwe
cyangwa bwakiriwe hakurikijwe inzira
z’itumanaho izo ari zo zose cyangwa
gushyiraho ibyuma byagenewe kumviriza
nta burenganzira butanzwe n’urukiko
cyangwa ubushinjacyaha.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 160: Gukusanya amakuru
yerekeye abantu muri za mudasobwa",,"Umuntu wese ku bw’inabi ufata amajwi,
ukusanya amakuru yerekeye umuntu,
ushyingura cyangwa ukoresha ubundi
buryo bwo kubika muri za mudasobwa
n’ibindi byuma kabuhariwe amakuru
y’umuntu cyangwa ibiranga umuntu ku
buryo byagira ingaruka mbi ku cyubahiro
cyangwa ku mibereho ye bwite, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW).
Ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe mu rwego
rw’umwuga cyangwa rw’akazi byemewe
n’amategeko ntibyitwa icyaha.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,Ingingo ya 161: Gutukana mu ruhame,,"Umuntu wese utuka undi mu ruhame aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’iminsi
cumi n’itanu (15) ariko kitarenze amezi
abiri (2); ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi y’ibihumbi ijana
(100.000 FRW) ariko atarenze ibihumbi
magana abiri (200.000 FRW); imirimo
y’inyungu rusange mu gihe kitarenze iminsi
cumi n’itanu (15) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Gutukana bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo ni ikimenyetso,
imigenzereze, ijambo cyangwa inyandiko
bigambiriye gukomeretsa umuntu ku
bushake kandi ku buryo butaziguye. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA VIII: IBYAHA
BIBANGAMIRA IMIBEREHO BWITE
Y’ABANTU",------,,"Ingingo ya 162: Ikurikirana ry’ibyaha
bibangamira imibereho bwite y’abantu
",,"Ibyaha bivugwa muri uyu mutwe
ntibishobora gukurikiranwa bidasabwe
n’uwahemukiwe, umuhagarariye mu buryo bwemewe n’amategeko cyangwa
umufiteho uburenganzira. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA IX: ICYAHA
CY’IVANGURA N’ICYO GUKURURA
AMACAKUBIRI ",------,,Ingingo ya 163: Icyaha cy’ivangura,,"Umuntu wese ukoze kimwe mu bikorwa
bikurikira:
1 º igikorwa kibangamira umuntu umwe
cyangwa abantu benshi cyangwa
gitandukanya umuntu cyangwa abantu
benshi hashingiwe ku isano muzi, ubwoko,
inkomoko, umuryango, inzu, ibara
ry’uruhu, igitsina, akarere, ubwenegihugu,
idini, ibitekerezo bya politiki, ibyiciro
by’ubukungu, umuco, ururimi, imibereho
muri sosiyete, ubumuga bw’umubiri
cyangwa bwo mu mutwe cyangwa isura
y’umubiri;
2 º igikorwa kigamije kuvutsa umuntu umwe
cyangwa benshi uburenganzira bwabo
buteganywa mu mategeko y’u Rwanda
cyangwa mu masezerano mpuzamahanga u
Rwanda rwemeje hashingiwe ku isano
muzi, ubwoko, inkomoko, umuryango,
inzu, ibara ry’uruhu, igitsina, akarere,
ubwenegihugu, idini, ibitekerezo bya
politiki, ibyiciro by’ubukungu, umuco,
ururimi, imibereho muri sosiyete, ubumuga bw’umubiri cyangwa bwo mu mutwe
cyangwa isura y’umubiri;
3 º igikorwa cyose gishishikariza umuntu
kuvutsa undi muntu cyangwa abantu benshi
uburenganzira bwabo buteganywa mu
mategeko y’u Rwanda cyangwa mu
masezerano mpuzamahanga u Rwanda
rwemeje hashingiwe ku isano muzi,
ubwoko, inkomoko, umuryango, inzu, ibara
ry’uruhu, igitsina, akarere, ubwenegihugu,
idini, ibitekerezo bya politiki, ibyiciro
by’ubukungu, umuco, ururimi, imibereho
muri sosiyete, ubumuga bw’umubiri
cyangwa bwo mu mutwe cyangwa indi
miterere y’umubiri,
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA MBERE: IBYAHA
BIKORERWA ABANTU","UMUTWE WA IX: ICYAHA
CY’IVANGURA N’ICYO GUKURURA
AMACAKUBIRI ",------,,"Ingingo ya 164: Icyaha cyo gukurura
amacakubiri",,"Umuntu ukoresha imvugo, inyandiko,
cyangwa igikorwa icyo ari cyo cyose
gitanya abantu, byatuma abantu bashyamirana, cyangwa bigatera intugunda
mu bantu, bishingiye ku ivangura aba akoze
icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya mbere: Ibisobanuro
by’amagambo",,"Ingingo ya 165: Ibisobanuro
by’amagambo","ibisobanuro bikuriki
ra:
1º kwiba: gutwara ikintu cy’undi
atabiguhereye uburenganzira
nyir’ukugitwara agamije kukigira icye
cyangwa kugikoresha; 2º kwiba witwaje intwaro: kwiba witwaje
igikoresho icyo ari cyo cyose, imbunda,
icyuma cyangwa ikindi kintu cyose gitema,
gitobora cyangwa gisekura, gishobora
kwica, gukomeretsa cyangwa gukubitishwa
kigaragara cyangwa gihishe cyangwa
kibonetse hafi y’aho icyaha cyakorewe;
3º ubujura bwa nijoro: ubujura bubaye
hagati ya saa kumi n’ebyiri za nimugoroba
na saa kumi n’ebyiri za mu gitondo;
4º inzu ituwemo: inyubako yose, inzu yose,
icyumba cyose, inzu yimukanwa cyangwa
ahandi hantu hatuwe cyangwa haba abantu;
5º ibikikije inzu ituwemo: ibibuga, ubusitani,
inzu z’amatungo n’ibihubatse ibyo ari byo
byose n’iyo byaba bifite urugo rwabyo;
6º guca icyuho:
a) uguhata, konona, kumena, gucukura,
gusenya uruzitiro, urukuta, amadirishya,
inzugi, igisenge by’inzu cyangwa inyubako
izo ari zo zose, cyangwa bikozwe ku
modoka, ubwato, indege cyangwa
gariyamoshi;
b) ugukingura ku gahato utubati cyangwa
ibintu byose bikinze, bibikwamo ibintu ibyo ari byo byose n’aho icyo cyuho cyaba
kitaciriwe aho ibintu byari biri. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA",Icyiciro cya 2: Icyaha cyo kwiba,,"Ingingo ya 166: Igihano ku cyaha cyo
kwiba
",,"Umuntu wese uhamijwe n’urukiko icyaha
cyo kwiba, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) ,ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW), imirimo
y’inyungu rusange mu gihe cy’amezi
atandatu (6) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA",Icyiciro cya 2: Icyaha cyo kwiba,,"Ingingo ya 167: Impamvu
nkomezacyaha ku cyaha cyo kwiba",,"Ibihano ku cyaha cyo kwiba byikuba kabiri
(2) iyo:
1° uwibye yakoresheje guca icyuho, kurira
cyangwa yakoresheje igikoresho icyo
aricyo cyose gifungura aho utemerewe
kwinjira;
2° kwiba byakozwe mu nzu ituwemo cyangwa
isanzwe ibamo abantu cyangwa mu
nyubako ziyikikije; 3° kwiba byakozwe n’umukozi wa Leta
yishingikirije imirimo ye cyangwa umuntu
ushinzwe imirimo iyo ari yo yose ifitiye
abaturage akamaro;
4° uwakoze icyaha yiyitiriye izina cyangwa
yitwaje ibimenyetso biranga umukozi wa
Leta cyangwa by’umuntu ushinzwe
umurimo rusange ufitiye abaturage
akamaro abeshya ko yabitumwe n’urwego
rwa Leta;
5° kwiba byakozwe nijoro;
6° kwiba byakozwe n’abantu barenze umwe
(1).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA",Icyiciro cya 2: Icyaha cyo kwiba,,"Ingingo ya 168: Ibihano ku bujura
bukoreshejwe kiboko cyangwa
ibikangisho",,"Kwiba hakoreshejwe kiboko cyangwa
ibikangisho bihanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze
imyaka irindwi (7) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW).
Iyo kiboko cyangwa ibikangisho
byakoreshejwe ubujura byateye indwara
cyangwa kubuza umuntu kugira icyo
yikorera ku buryo budahoraho, uwakoze
icyaha ahanishwa igifungo kirenze imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka icumi
(10).
Iyo kiboko cyangwa ibikangisho byateye
indwara idakira, ubumuga buhoraho
butuma umuntu atagira icyo yikorera
cyangwa byateye kubura burundu
umwanya w’umubiri, uwakoze icyaha
ahanishwa igifungo kirenze imyaka icumi
(10) ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu
(15).
Iyo kiboko cyangwa ibikangisho
byakoreshejwe hatagamije kwica ariko
bigatera urupfu, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu
(25)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA",Icyiciro cya 2: Icyaha cyo kwiba,,"Ingingo ya 169: Kwiba ikinyabiziga
hagamijwe kukijyana mu kindi gihugu",,"Umuntu wese wiba ikinyabiziga gifite
moteri agamije kukijyana mu kindi gihugu
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kirenze
imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu
(5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
icumi (10.000.000 FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA",Icyiciro cya 2: Icyaha cyo kwiba,,"Ingingo ya 170: Kwiba hakoreshejwe
intwaro ",,"Umuntu wese wiba akoresheje intwaro, aba
akoze icyaha cyo kwiba hakoreshejwe
intwaro.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000
FRW).
Igihano kiba igifungo kirenze imyaka cumi
n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri (20) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu
(5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
zirindwi (7.000.000 FRW) iyo:
1 º kwiba byakozwe n’abantu barenze umwe
(1);
2 º intwaro yitwajwe yakoreshejwe;
3 º kwiba byakorewe mu nzu ituwemo
cyangwa mu biyikikije, kabone n’iyo yaba
ituwemo by’agateganyo cyangwa mu nzu
ikorerwamo. Iyo kwiba hakoreshejwe intwaro byateje
urupfu cyangwa iyo byakozwe n’agatsiko
kishyize hamwe, igihano kiba igifungo cya
burundu.

"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 3: Ubwambuzi no guhamana
ku bw’uburiganya ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 171: Ubwambuzi
bukoreshejwe kiboko cyangwa agahato",,"Umuntu wese ukora ubwambuzi akoresheje
kiboko cyangwa agahato agasinyisha undi,
akamuteza igikumwe cyangwa agahabwa
inyandiko iyo ari yo yose irimo cyangwa
iturukaho umwenda, uburonke cyangwa
ubwishyu, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 3: Ubwambuzi no guhamana
ku bw’uburiganya ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 172: Kugumana ku
bw’uburiganya ikintu cy’undi
cyatoraguwe",,"Umuntu wese utoragura ikintu cy’undi
cyimukanwa cyangwa wakibonye ku buryo
bumugwiririye, akakigumana kubw’uburiganya cyangwa akagiha abatari
bene cyo k’ubw’uburiganya, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) cyangwa imirimo
y’inyungu rusange mu gihe kitari munsi
y’iminsi cumi n’itanu (15) ariko kitarenze
iminsi mirongo itatu (30). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 3: Ubwambuzi no guhamana
ku bw’uburiganya ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 173: Kwigana cyangwa
guhindura imfunguzo",,"Umuntu wese, mu buryo bw’uburiganya,
wigana cyangwa uhindura imfunguzo
cyangwa ukoresha urufunguzo rufungura
hose, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Iyo uwakoze icyaha ari umunyamwuga wo
gukora amaserire, imfunguzo cyangwa
ibindi byose bishobora gufungura,
ahanishwa igifungo kirenze umwaka umwe
(1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
arenze miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 3: Ubwambuzi no guhamana
ku bw’uburiganya ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 174: Kwihesha ikintu cy’undi
hakoreshejwe uburiganya",,"Umuntu wese wihesha umutungo w’undi,
imari ye yose cyangwa igice cyayo mu
buryo bw’uburiganya yiyitiriye izina ritari
ryo cyangwa umurimo adafitiye ububasha
cyangwa akizeza icyiza cyangwa
agatinyisha ko hari ikibi kizaba, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
Iyo icyo cyaha gikozwe n’umuntu kugira
ngo atange impapuro z’inyemezamigabane,
z’inyemezamyenda, inyandiko
zigereranywa n’amafaranga, imigabane
cyangwa indi nyandiko yose ifite agaciro
k’ifaranga ari ibya sosiyete y’ubucuruzi,
iby’ikigo gicuruza cyangwa iby’uruganda,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda arenze miliyoni eshanu (5.000.000FRW) ariko atarenze miliyoni zirindwi
(7.000.000 FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 3: Ubwambuzi no guhamana
ku bw’uburiganya ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 175: Kwaka ikitari
bwishyurwe",,"Umuntu wese, uzi neza ko adashobora
kwishyura, waka ikintu cyose gikoreshwa
ntikibe kicyongeye gukoreshwa cyangwa
gusubizwa, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’iminsi cumi n’itanu
(15) ariko kitarenze amezi abiri (2), ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana abiri (200.000
FRW) n’imirimo y’inyungu rusange mu
gihe kitarenze iminsi cumi n’itanu (15)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano .
Ubwishyu bw’ibyatwawe
n’ibyakoreshejwe mu kubigaruza
n’ubw’amagarama y’urubanza cyangwa
ukureka ikirego k’uwahemukiwe
bihagarika ikurikiranarubanza.
Icyaha giteganyijwe mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo gikurikiranwa gusa iyo
kiregewe n’uwahemukiwe."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 4: Ubuhemu, kurigisa
cyangwa kugwatiriza ikintu cy’undi",,Ingingo ya 176: Icyaha cy’ubuhemu,,"Umuntu wese wahawe ikintu cyangwa
wakirindishijwe kandi agomba kugisubiza
cyangwa kugikoresha umurimo abwiwe,
akacyigarurira, akakirigisa, akagitagaguza
cyangwa akagiha undi muntu, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 4: Ubuhemu, kurigisa
cyangwa kugwatiriza ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 177: Kugurisha ikintu
cy’undi cyangwa kugitangaho ingwate",,"Umuntu wese ugurisha cyangwa utangaho
ingwate ikintu cyimukanwa cyangwa
kitimukanwa azi ko atari icye aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA MBERE:
KWIGARURIRA IBY’ABANDI MU
BURYO BW’UBURIGANYA","Icyiciro cya 4: Ubuhemu, kurigisa
cyangwa kugwatiriza ikintu cy’undi",,"Ingingo ya 178: Kurigisa cyangwa
kwangiza ibyatanzweho ingwate",,"Umuntu wese urimo umwenda, uwagujije
cyangwa undi muntu wese watanze
ingwate, wangije cyangwa warigishije
ibintu yatanzeho ingwate, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000) ariko atarenze
miliyoni ebyiri (2.000.000)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya mbere: Itwika,,Ingingo ya 179: Kwitwikira,,"Umuntu wese ku bw’uburiganya witwikira
inyubako, ibigenewe gutwara abantu
cyangwa ibintu cyangwa ibindi bintu bifite
agaciro, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya mbere: Itwika,,"Ingingo ya 180: Gutwikira undi ku
bushake inyubako, ibigenewe gutwara
abantu cyangwa ibintu cyangwa ahandi
hantu
",,"Umuntu wese utwikira undi abishaka,
inyubako, ibigenewe gutwara abantu
cyangwa ibintu cyangwa gutwika ahandi
hantu hose hashobora kuba hari abantu, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
Iyo itwika ryateye urupfu rw’umuntu
nyamara uwabikoze atari azi ko aho
yatwitse harimo umuntu washoboraga
gupfiramo, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
arenze miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni icumi (10.000.000
FRW). Iyo ikintu cyatwitswe gihaye inkongi icyo
atashakaga gutwika, uwabikoze ahanwa
nkaho byose yashakaga kubitwika."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya mbere: Itwika,,"Ingingo ya 181: Gutwikira undi ibindi
bintu",,"Umuntu wese utwikira undi ku bushake
ibindi bintu bitavuzwe mu ngingo ya 180
y’iri tegeko, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.
Iyo gutwikira undi byatewe n’uburangare
cyangwa ubwitonzi buke, ububuraburyo,
igihano kiba igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW).
(500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya 2: Isenya,,"Ingingo ya 182: Gusenya cyangwa
konona inyubako ku bushake utari
nyirayo",,"Umuntu wese usenya cyangwa wonona ku
bw’inabi, ku buryo ubwo ari bwo bwose,
inyubako yose cyangwa igice kimwe
cyayo, inzu, iteme, urugomero, uruhombo
rw’amazi n’inzira yarwo, inzira ya gari ya
moshi cyangwa ibikoresho ibyo ari byo
byose by’itumanaho cyangwa by’ingufu
z’amashanyarazi, amariba cyangwa izindi
nyubako zose bitari ibye, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
Iyo gusenya cyangwa konona inyubako
zivugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo
byakozwe ku bushake, hakoreshejwe
urutambi, ibisasu, intwaro cyangwa ikindi
kintu giturika, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshanu
(5.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
zirindwi (7.000.000 FRW). Iyo uko gusenya cyangwa konona ku
bushake byateje urupfu, ariko nyir’ugukora
icyaha atari agambiriye kwica, igihano kiba
igifungo kirenze imyaka cumi n’itanu (15)
ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya 2: Isenya,,Ingingo ya 183: Gusenya amashusho,,"Umuntu wese usenya, uhirika, umanyura
cyangwa wonona amashusho cyangwa
ibindi bintu byashyiriweho umuteguro
rusange, byubakishijwe n’ubuyobozi
bubifitiye ububasha cyangwa
bwarabitangiye uruhushya, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni eshatu (3.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
bikozwe ku mashusho afitanye isano
n’amateka, umuco w’igihugu cyangwa
agamije inyigisho, igihano kiba igifungo
kitari munsi y’imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000
FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya 2: Isenya,,"Ingingo ya 184: Gusenya imva,
ibimenyetso by’urwibutso cyangwa
gukorera ku mva cyangwa ku irimbi
ibikorwa bihatesha agaciro",,"Umuntu wese usenya, uhirika, umanyura
cyangwa wonona imva, ibimenyetso
by’urwibutso mu buryo bunyuranyije
n’amategeko cyangwa ukorera ku mva
cyangwa ku irimbi ibikorwa bihatesha
agaciro, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW) cyangwa kimwe
gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU",Icyiciro cya 2: Isenya,,"Ingingo ya 185: Gucuruza cyangwa
gukoresha ibintu bikomoka ku byaha
bivugwa muri iki cyiciro",,"Umuntu wese ufatanywe ibintu
bikomokoka ku byaha bivugwa muri iki
cyiciro, ubicuruza cyangwa ubikoresha mu
bikorwa bye cyangwa ubiha undi mu nzira
iyo ari yo yose, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko ahanishwa ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Iyo gucuruza, kugura cyangwa gukoresha
bikozwe ku mashusho afitanye isano
n’amateka, umuco w’igihugu cyangwa
agamije inyigisho, igihano kiba igifungo
kitari munsi y’imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshanu (5.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni zirindwi (7.000.000
FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU","Icyiciro cya 3: Kwangiza ibintu, gufata
nabi amatungo, kubangamira
abaturanyi cyangwa inyungu rusange",,"Ingingo ya 186: Kwangiza cyangwa
konona ikintu cy’undi ",,"Umuntu wese ku bw’inabi, wangiza
cyangwa wonona ikintu cy’undi
cyimukanwa cyangwa kitimukanwa, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
Rwandan francs) ariko atarenze ibihumbi
magana atanu (500.000 Rwandan francs)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU","Icyiciro cya 3: Kwangiza ibintu, gufata
nabi amatungo, kubangamira
abaturanyi cyangwa inyungu rusange",,"Ingingo ya 187: Kwangiza cyangwa
konona ibiti, imyaka n’ibikoresho
by’ubuhinzi n’ubworozi",,"Umuntu wese, ku bw’inabi, wangiza
cyangwa wonona, ibiti, imyaka, ibikoresho
by’ubuhinzi n’ubworozi n’ibindi bintu
by’undi cyangwa bye ariko bifite ingaruka
ku bandi, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW) cyangwa kimwe
gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU","Icyiciro cya 3: Kwangiza ibintu, gufata
nabi amatungo, kubangamira
abaturanyi cyangwa inyungu rusange",,"Ingingo ya 188: Kuvanaho cyangwa
kwimura ibimenyetso cyangwa
ibirangabutaka",,"Umuntu wese, utabiherewe uburenganzira,
uvanaho cyangwa wimura ibimenyetso
cyangwa ibirangabutaka cyangwa uhindura
isura yabyo, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU","Icyiciro cya 3: Kwangiza ibintu, gufata
nabi amatungo, kubangamira
abaturanyi cyangwa inyungu rusange",,"Ingingo ya 189: Gukuraho, kwimura
imbibi cyangwa kuzonona",,"Umuntu wese, atabifitiye uburenganzira,
ukuraho, wimura cyangwa wonona, ku
bw’inabi, imbibi cyangwa ibiti byaterewe
cyangwa byemeweho kuba imbago, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi y’ibihumbi mirongo
itanu (50.000 FRW) ariko atarenze
ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
cyangwa imirimo y’inyungu rusange mu
gihe kitari munsi y’iminsi cumi n’itanu (15)
ariko kitarenze iminsi mirongo itatu (30).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA II: IBYAHA
BIKORERWA KU MITUNGO","UMUTWE WA II: ITWIKA, ISENYA
N’IYANGIZA RY’IBINTU","Icyiciro cya 3: Kwangiza ibintu, gufata
nabi amatungo, kubangamira
abaturanyi cyangwa inyungu rusange",,"Ingingo ya 190: Gufata nabi amatungo
yororerwa mu rugo, kuyakomeretsa
cyangwa kuyica",,"Umuntu wese, ku bw’inabi, ufata nabi
amatungo cyangwa inyamaswa zororerwa
mu rugo cyangwa uyatwara nabi ku buryo
bubangamira ubuzima bwayo, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’iminsi
umunani (8) ariko kitarenze amezi abiri (2),
ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi mirongo itanu (50.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi ijana
(100.000 FRW) n’imirimo y’inyungu
rusange mu gihe kitarenze iminsi cumi
n’itanu (15) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano.
Iyo gufata amatungo nabi cyangwa
kuyatwara nabi byayaviriyemo
gukomereka cyane cyangwa urupfu,
igihano kiba igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitarenze amezi atandatu (6).
Umuntu wese, ku bw’inabi wica cyangwa
ukomeretsa bikomeye amatungo ye
cyangwa ay’undi, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,Ingingo ya 191: Ubugambanyi,"Umunyarwanda wese:
1º ukoresha iterabwoba, imvururu, igitero
cyitwaje intwaro cyangwa gukangisha
kugira nabi, ashaka komeka u Rwanda
cyangwa igice cyarwo ku gihugu
cy’amahanga;
2º ugerageza gushyira Repubulika y’u
Rwanda cyangwa igice cyayo mu bucakara
bw’igihugu cy’amahanga;
3º urwanya Leta akoresheje intwaro;
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25)",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 192: Ibyaha bifatwa
nk’ubugambanyi cyangwa ubutasi
n’ibihano byabyo",,"Umuntu wese:
1 º umena ibanga rya Leta abishaka, ku buryo
ubwo ari bwo bwose kandi agendereye
kugirira nabi Repubulika y’u Rwanda ;
2 º ushakisha ibanga rya Leta akaribona,
abigiriye kurimena;
3 º wangiza ikintu cyose kibitsweho ibanga rya
Leta cyangwa ureka undi akacyangiza,
agamije gushyira imbere inyungu z’ikindi
gihugu;
4 º ufite uburenganzira bwo kumenya ibanga
rya Leta akarikoresha mu buryo
bunyuranyije n’amategeko;
5 º umenera utabigenewe ku bwende bwe,
ibanga rya Leta yaheshejwe cyangwa
yamenyeshejwe ku bw’umurimo ashinzwe
cyangwa inshingano yahawe;
6 º ugirana, unoza cyangwa ukomeza umubano
na Leta y’amahanga, umutwe wa politiki,
umuryango, inzego za Leta byo mu
mahanga cyangwa akawugirana
n’ubakorera ashaka kumena amabanga ya
Leta;
7 º ukora ibikorwa by’ubugambanyi
agambiriye kugirira nabi ubwirengere bwa
Leta y’u Rwanda, umubano wayo
n’amahanga cyangwa ubukungu shingiro
bw’igihugu;
aba akoze icyaha cy’ubugambanyi iyo
gikozwe n’umunyarwanda cyangwa
cy’ubutasi iyo gikozwe n’umunyamahanga.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa, mu
gihe cy’intambara, igifungo kitari munsi
y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze
imyaka makumyabiri n’itanu (25). Mu gihe
cy’amahoro, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka icumi (10) kugeza ku
myaka cumi n’itanu (15).
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe
kubw’ububuraburyo, ubushishozi buke
cyangwa uburangare, igihano kiba mu gihe
cy’intambara, igifungo kirenze imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7).
Mu gihe cy’amahoro, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka itatu (3).
Muri iri tegeko, amabanga ya Leta ni
igikorwa cyangwa ibintu byose, ubumenyi,
inyandiko izo ari zo zose aho zaba ziri hose
cyangwa ibisobanuro bibujijwe
n’amategeko kubera akamaro ko kurengera
igihugu.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 193: Kugirana umubano na
Leta y’amahanga bigiriwe gushoza
intambara",,"Umuntu wese ugirana umubano na Leta
cyangwa inzego za Leta byo mu mahanga
cyangwa abakozi babyo mu buryo ubwo
aribwo bwose, abigiriye gushoza cyangwa
gushyigikira intambara, igitero cyangwa
ibikorwa bikomeye birwanya Repubulika
y’u Rwanda, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa, mu
gihe cy’intambara, igifungo cya burundu.
Mu gihe cy’amahoro, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20)
ariko kitarenze imyaka makumyabiri
n’itanu (25).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 194: Gukwiza amakuru
atariyo cyangwa icengezamatwara
bigamije kwangisha Leta y’u Rwanda
mu bihugu by’amahanga
",,"Umuntu wese ukwiza amakuru atari yo
cyangwa icengezamatwara bigamije
kwangisha rubanda Leta y’u Rwanda
cyangwa ayo makuru cyangwa
icengezamatwara byatera cyangwa
bishobora gutera rubanda cyangwa
amahanga kwanga Leta y’u Rwanda, aba
akoze icyaha. Iyo abihamije n’urukiko, ahanishwa, mu
gihe cy’intambara, igifungo cya burundu.
Mu gihe cy’amahoro, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 195: Gushyira mu maboko
y’amahanga ifasi, ingabo cyangwa
ibikoresho by’intambara",,"Umuntu wese:
1º ushyira mu maboko y’ubutegetsi
bw’amahanga cyangwa ababukorera
ingabo, ifasi, imijyi, ingerero, ibyubakiwe
intambara, ibigo, amangazini, uruganda
n’ububiko bw’intwaro, ibikoresho,
amasasu, amato, amazu cyangwa indege,
ibikoresho byo kugendera mu kirere bya
Leta y’u Rwanda cyangwa byagenewe
kuyirwanirira;
2º usenya cyangwa wiba ubwato, indege,
ibikoresho byo kugendera mu kirere,
ingemu, amazu cyangwa imashini izo ari zo
zose cyangwa ubyangije ku buryo bitera
amakuba, agamije gutambamira
ubwirengere bw’igihugu;
aba akoze icyaha.
Iyo ahamijwe n’urukiko gukora kimwe mu
bikorwa bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo, ahanishwa, mu gihe cy’intambara,  igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25). Mu gihe
cy’amahoro, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze
imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 196: Gushyigikira igihugu
cy’amahanga kirwana na Leta y’u
Rwanda ",,"Umuntu wese:
1º woshya ingabo z’u Rwanda kurwanirira
igihugu cy’amahanga, uzifasha kujyayo
cyangwa ushakira abasirikare igihugu
kirwana na Leta y’u Rwanda;
2º wumvikana n’igihugu cy’amahanga
cyangwa abakozi bacyo agira ngo agifashe
mu mirwano gifitanye na Leta y’u Rwanda;
3º ukora igikorwa abizi gica intege ingabo z’u
Rwanda cyangwa abaturage bacyo, ashaka
gutambamira ubwirengere bw’igihugu;
aba akoze icyaha.
Iyo ahamijwe n’urukiko gukora kimwe mu
bikorwa bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo, ahanishwa, mu gihe cy’intambara,
igifungo kitari munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25). Mu gihe
cy’amahoro, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze
imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 197: Gutuma u Rwanda
rushorwa mu ntambara cyangwa
rushyamirana n’ikindi gihugu",,"Umuntu wese:
1º ukora ibikorwa bitemewe na Leta, agatuma
u Rwanda rugirana intambara n’igihugu
cy’amahanga;
2º ukora ibikorwa bitemewe na Leta bituma u
Rwanda rushyamirana n’ikindi gihugu;
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa, mu
gihe cy’intambara, igifungo kuva ku myaka
icumi (10) kugeza ku myaka cumi n’itanu
(15), mu gihe cy’amahoro, agahanishwa
igifungo kirenze imyaka itanu (5) kugeza
ku myaka icumi (10)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 198: Itangwa n’iyemerwa
ry’ikiguzi kugira ngo uteze intambara
mu Rwanda",,"Umuntu wese utanga ikiguzi cyangwa
ugisezeranya kugira ngo hakorwe ibikorwa bivugwa mu ngingo ya 195 y’iri tegeko,
uwemera icyo kiguzi cyangwa ayo
masezerano, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa, mu
gihe cy’intambara, igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko itarenga imyaka
icumi n’itanu (15). Mu gihe cy’amahoro,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka icumi (10)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 199: Kubangamira
ubwirengere bw’Igihugu",,"Umuntu wese, mu gihe cy’intambara, ukora
abizi, igikorwa gishobora kubangamira
ubwirengere bw’igihugu, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 200: Kurema umutwe
w’ingabo utemewe cyangwa kuwujyamo",,"Umuntu wese urema umutwe w’ingabo
utemewe, ushishikariza abandi
kuwujyamo, utuma uremwa cyangwa
ugirana amasezerano na wo, abikoresheje
impano, igihembo, iterabwoba, igitugu
cyangwa kwizezwa izindi nyungu abigirira
gushyigikira igitero cy’intambara
cy’ingabo zindi zitari izemewe z’igihugu, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’itanu (15).
Umuntu wese wemera, ku bushake,
kwinjira cyangwa gutorerwa kujya mu
mutwe w’ingabo zitari ingabo zemewe
z’igihugu, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10).
Ibyaha bivugwa mu gika cya mbere n’icya
2 by’iyi ngingo bikurikiranwa biregewe
cyangwa bitangiwe uruhushya
n’Umushinjacyaha Mukuru cyangwa
Umushinjacyaha Mukuru wa Gisikare
bitewe n’uwakoze icyaha."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya mbere: Ubugambanyi,
ubutasi n’ibyaha bihungabanya
umudendezo wa Leta n’ibindi bihugu",,"Ingingo ya 201: Ihanwa ry’ibyaha
byakorewe ibihugu bifatanyije n’u
Rwanda kurwanya umwanzi",,"Iyo ibikorwa bivugwa mu ngingo ya 192,
iya 193, iya 194, iya 195, iya 196, iya 197,
iya 198, iya 199 n’iya 200 bikorewe
igihugu cy’inshuti ya Leta y’u Rwanda mu
gikorwa ifatanyije na yo kurwanya
umwanzi rusange, uwabikoze ahanishwa
ibihano bimwe nk’aho byakorewe u
Rwanda."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 202: Kugirira nabi ubutegetsi
buriho cyangwa Perezida wa Repubulika",,"Umuntu wese:
1º ukora igikorwa cyo kugirira nabi ubutegetsi
buriho cyangwa cyo kubuhirika akoresheje
intambara cyangwa izindi mbaraga zose;
2º ukora igikorwa kigamije kugirira nabi
Perezida wa Repubulika agamije kugirira
nabi ubutegetsi buriho cyangwa cyo
kubuhirika ;
aba koze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa
igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 203: Ubugambanyi ku cyaha
cyo kugirira nabi ubutegetsi buriho
cyangwa Perezida wa Repubulika",,"Umuntu wese ukora ubugambanyi
bugamije ibyaha bivugwa mu ngingo ya
199 y’iri tegeko, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukuko ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko itarenze makumyabiri n’itanu (25), niba hari
icyakozwe icyo ari cyo cyose gitegura
ubwo bugambanyi.
Iyo habayeho ubwoshye bw’ubugambanyi
buvugwa mu gika cya mbere cy’iyi ngingo,
ariko ntibwemerwe, uwoheje ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka cumi
n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri (20)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 204: Guteza imvururu
cyangwa imidugararo muri rubanda",,"Umuntu wese, mu ruhame, ukoresha
imvugo, inyandiko z’ubwoko bwose,
amashusho cyangwa ibimenyetso
by’amoko yose, bimanitswe, bitanzwe,
biguzwe cyangwa bigurishijwe cyangwa
bitangajwe mu bundi buryo bwose,
uwangisha rubanda ubutegetsi buriho, utera
imvururu mu baturage ashaka ko
basubiranamo cyangwa utera rubanda
intugunda ashaka kubyutsa imidugararo
muri Repubulika y’u Rwanda, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 205: Kurwanya ububasha
bw’amategeko",,"Umuntu wese ushishikariza abandi
kwigomeka kubyo amategeko ateganya,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kirenze imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7).
Ibihano bivugwa mu gika cya kabiri cy’iyi
ngingo, bikubwa kabiri iyo uko
gushishikariza kwagize ingaruka mbi."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 206: Kuyogoza igihugu,
kugisahura cyangwa koreka imbaga",,"Umuntu wese ugerageza kuyogoza
Igihugu, wica bitsemba imbaga cyangwa
usahura, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko kitarenze
imyaka makumyabiri n’itanu (25).
Ubugambanyi bugamije ibyaha bivuzwe
mu gika cya mbere cy’iyi ngingo
buhanishwa igifungo kuva ku myaka icumi
(10) kugeza ku myaka cumi n’itanu (15)
niba hari icyakozwe gitegura imikorere
y’icyo cyaha Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo byateje urupfu rw’abantu,
igihano kiba igifungo cya burundu"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 207: Kwigira umugaba
w’igitero cy’abagome",,"Umuntu wese wigira umugaba w’igitero
cy’abagome cyangwa akakigiramo itegeko
cyangwa umurimo uwo ari wo wose
agamije gukora kimwe mu bikorwa
bikurikira:
1° kwiba amafaranga y’Igihugu;
2° gutera ibigo, amangazini, uruganda
n’ububiko bw’intwaro, ibyambu, indege,
amato, amazu cyangwa ibindi bintu bya
Leta;
3° gusahura cyangwa kwigabagabanya ibintu
by’Igihugu;
4° gutera cyangwa kurwanya abashinzwe
umutekano bahagurukira kurwanya
abakora ibyo byaha;
5° kuyobora igitero cy’abagome cyangwa
kugira umurimo uwo ari wo wose muri
icyo;
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 208: Ibihano bihabwa
uwafatiwe mu gaco k’ubwigomeke ",,"Umuntu wese ufatiwe mu gaco
k’ubwigomeke bugambiriye kugirira nabi
ubutegetsi buriho cyangwa Perezida wa
Repubulika n’iyo yaba atari mu bagize
ubuyobozi bwako cyangwa ngo abe afite
umurimo ashinzwe muri ako gaco, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka cumi
n’itanu (15) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri (20).
Umuntu wese uyobora ako gaco, ufite
umurimo cyangwa ugira uruhare urwo ari
rwo rwose mu butegetsi bw’ako gaco n’aho
yaba atagafatiwemo, ahanishwa igifungo
kirenze imyaka makumyabiri (20) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri n’itanu
(25).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 209: Kuba mu bagize agaco
cyangwa ibitero by’ubwigomeke",,"Uretse igihe agaco k’ubwigomeke kari
kuba kagamije cyangwa se kagambiriye gukora icyaha giteganyijwe mu ngingo ya
202 y’iri tegeko, umuntu wagize ibitero
bivugwa mu ngingo ya 207 n’iya 208 z’iri
tegeko kandi agafatirwa mu gaco, nta
ruhare yagize mu buyobozi bwako cyangwa
se ngo agiremo urundi ruhare, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10).
Ibihano biteganyijwe mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo byikuba kabiri ku muyobozi
w’agaco cyangwa undi wese ufite umurimo
ashinzwe muri ako gaco."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 210: Guha icumbi cyangwa
ubwihisho ibitero by’ubwigomeke",,"Umuntu wese umenya imigambi cyangwa
amatwara y’ibitero by’ubwigomeke agaha
inteko yabyo cyangwa imitwe yabyo
amacumbi, ubwihisho, aho baremera inama
cyangwa akagira ikindi abifashaho, ahanwa
kimwe n’icyitso."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 211: Ubwigomeke
budahanirwa",,"Umuntu uri mu mutwe w’ubwigomeke
akivanamo ku bushake bwe cyangwa
akimara kuburirwa cyangwa kubitegekwa
n’abategetsi b’abasiviri cyangwa
b’abasirikare ntahanirwa icyaha
cy’ubwigomeke. Ni nako bigenda igihe ufatiwe ahatari mu
mutwe w’ubwigomeke adateye amahane
kandi adafite intwaro. Icyakora, ahanirwa
gusa ibyaha bindi yakoze ku bwe.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 212: Ibisobanuro
by’amagambo ubugande bwo
kwivumbagatanya n’abashinzwe
umutekano",,"Abantu bose, mu gihe cy’ubugande bwo
kwivumbagatanya baba:
1º ku bushake bwo gutera cyangwa kurwanya
abashinzwe umutekano, bigaruriye intwaro cyangwa amasasu ku mugaragaro cyangwa
rwihishwa;
2º babigiriye impamvu zimwe n’izivugwa mu
gace ka 1º k’iki gika, bafashe ku ngufu
cyangwa bigaruriye amazu ya Leta,
cyangwa amazu atuwemo cyangwa
adatuwemo, imihanda, ahagenewe
igiterane cy’abantu cyangwa ahandi hantu
hose;
3º bashyizeho, bashyirishijeho cyangwa
bafashije gushyiraho cyangwa
gushyirishaho inzitiro cyangwa inkomyi
zindi zose, bagendereye gutambamira
ubugobotsi bw’abashinzwe umutekano
cyangwa kubuza abaturage gutambuka;
4º ku bw’igitugu cyangwa ibikangisho,
babujije itumirwa cyangwa iterana
by’abashinzwe umutekano;
5º basembuye cyangwa bafashije gukoranya
ibyigomeke, babikoresheje ari agahato
k’igitugu cyangwa ibikangisho, ari
ugutanga amategeko cyangwa amatangazo,
ari uguserukana amabendera cyangwa
ibindi bimenyetso byo kwikoranya, ari
ubundi buryo bwose bwo guhamagarana;
6º batwayeho iminyago intwaro cyangwa
amasasu, ari ku bw’imbaraga cyangwa
ibikangisho, ari ku bw’isahura
ry’amangazini cyangwa ry’amazu ya Leta, ari ukwambura intwaro abashinzwe
umutekano;
7º binjiye, ku bw’imbaraga cyangwa
ibikangisho mu nzu ituwemo cyangwa
idatuwemo;
8º babujije, ku buryo ubwo ari bwo bwose,
abashinzwe umutekano gutabara cyangwa
basuzuguje amategeko y’abategetsi
b’igihugu;
baba bakoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka cumi n’itanu (15)
ariko kitarenze imyaka makumyabiri (20)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 2: Ibyaha bivutsa
umudendezo mu gihugu",,"Ingingo ya 214: Abagaba b’ubugande
bwo kwivumbagatanya",,"Abagaba b’ubugande bwo
kwivumbagatanya buvugwa mu ngingo ya
213 y’iri tegeko, bahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka makumyabiri (20) ariko
itarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 3: Ingingo zihuriweho ku
cyiciro cya mbere n’icya 2 by’uyu mutwe",,"Ingingo ya 215: Kutamenyekanisha
imigambi y’ubugambanyi, ubutasi
cyangwa ikindi gikorwa gishobora
gutambamira ubwirengere bw’igihugu",,"Umuntu wese umenya, mu gihe
cy’intambara, imigambi cyangwa ibikorwa
by’ubugambanyi, by’ubutasi cyangwa
ibindi bikorwa bishobora gutambamira
ubwirengere bw’igihugu, ntabimenyeshe
abashinzwe umutekano cyangwa ubundi
buyobozi bwa Leta, kabone n’iyo yaba ari
mu bemerewe kubika ibanga, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 3: Ingingo zihuriweho ku
cyiciro cya mbere n’icya 2 by’uyu mutwe",,"Ingingo ya 216: Impamvu
nyoroshyacyaha ku byaha byo
guhungabanya umudendezo wa Leta","Umuntu wese ukoze icyaha cyo
guhungabanya umudendezo wa Leta
agabanyirizwa ibihano iyo:
1 º kuvananamo bibaye icyaha cyakozwe ariko
anketi y’icyaha itaratangira; 2 º anketi imaze gutangira, umwe mu bakoze
icyaha, afatishije abo bagikoranye n’ibyitso
byabo cyangwa abakoze ibindi byaha
nk’ibyo cyangwa bihwanyije ubugome.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 4: Ibikorwa by’ubugizi bwa
nabi bikorewe abakuru b’ibihugu
by’amahanga n’abandi bayobozi bakuru",,"Ingingo ya 217: Kugirira nabi abakuru
b’ibihugu by’amahanga cyangwa
ababihagarariye cyangwa
abahagarariye imiryango
mpuzamahanga mu Rwanda",,"Umuntu wese ugirira nabi mu buryo
bubabaza umubiri:
1 º Umukuru w’igihugu cy’amahanga;
2 º abahagarariye ibihugu byabo cyangwa
imiryango mpuzamahanga mu gihe bari mu
Rwanda mu rwego rw’akazi;
aba akoze icyaha.
Iyo ahamijwe n’urukiko gukora kimwe mu
bikorwa bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10), bitabujije ibihano
birushijeho gukomera biteganyijwe
n’izindi ngingo z’iri tegeko.Umuntu wese uhamijwe n’urukiko guteza
umutekano muke cyangwa kwangiza
abigambiriye amazu abantu bavugwa mu
gika cya mbere cy’iyi ngingo bakoreramo,
ayo batuyemo cyangwa ibyo bagenderamo,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7)
bitabujije ibindi bihano birushijeho
gukomera biteganywa n’iri tegeko.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 4: Ibikorwa by’ubugizi bwa
nabi bikorewe abakuru b’ibihugu
by’amahanga n’abandi bayobozi bakuru",,"Ingingo ya 218: Gusebya cyangwa
gutuka umwe mu bavugwa mu ngingo ya
217",,"Umuntu wese usebya cyangwa utuka mu
ruhame, umwe mu bavugwa mu ngingo ya
217 y’iri tegeko, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 4: Ibikorwa by’ubugizi bwa
nabi bikorewe abakuru b’ibihugu
by’amahanga n’abandi bayobozi bakuru",,"Ingingo ya 219: Gutesha agaciro
ibendera cyangwa ibimenyetso biranga
ubutegetsi bw’ikindi gihugu",,"Umuntu wese utwara, ushwanyaguza,
wangiza cyangwa usuzugura ibendera
cyangwa ibimenyetso biranga ubutegetsi
bw’ikindi gihugu, bizamuwe cyangwa
bishyizwe ahagaragara, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 4: Ibikorwa by’ubugizi bwa
nabi bikorewe abakuru b’ibihugu
by’amahanga n’abandi bayobozi bakuru",,"Ingingo ya 220: Ikurikirana ry’ibyaha
bikorewe ibindi bihugu","Ibyaha bivugwa muri iki cyiciro
bikurikiranwa gusa biregewe n’uwakorewe
icyaha, inzego zibifitiye ububasha mu
Rwanda, Leta cyangwa umuryango
mpuzamahanga ahagarariye.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 5: Ibyaha bikorewe ifaranga
ry’igihugu",,"Ingingo ya 221: Kugayisha agaciro
k’ifaranga ry’igihugu",,"Umuntu wese, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, ukwiza impuha muri rubanda
abishaka, zigayisha, ku buryo bweruye
cyangwa buteruye, agaciro k’ifaranga
ry’Igihugu cyangwa ibishobora
kuvunjwamo ifaranga, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 5: Ibyaha bikorewe ifaranga
ry’igihugu",,"Ingingo ya 222: Gushishikariza rubanda
guhungabanya urwego rw’imari",,"Umuntu wese, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, ushishikariza rubanda
guhungabanya urwego rw’imari, hakorwa
ibikorwa bikurikira:
1º kubikuza amafaranga yabo mu isanduku ya
Leta, mu masanduku y’ibigo bya Leta
cyangwa ibigo by’imari bishinzwe kubika
amafaranga;
2º kugurisha ibintu bifite agaciro k’ifaranga,
kubuza kubigura cyangwa kubuza
iyubahiriza ry’amasezerano yo kubigura;
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka ibiri (2) ariko
kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa buri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA MBERE: IBYAHA
BIHUNGABANYA LETA","Icyiciro cya 5: Ibyaha bikorewe ifaranga
ry’igihugu",,"Ingingo ya 223: Gucuruza cyangwa
kuvunja amafaranga mu buryo
butemewe n’amategeko",,"Umuntu wese, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, ucuruza cyangwa uvunja
amafaranga y’Igihugu cyangwa
amafaranga y’amahanga, mu buryo
bunyuranyije n’amategeko, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana abiri (200.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni eshatu (3.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa buri ibyo
bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE","Icyiciro cya mbere: Umutwe w’abagizi
ba nabi",,"Ingingo ya 224: Gushyiraho umutwe
w’abagizi ba nabi cyangwa kuwujyamo",,"Umuntu wese urema umutwe ugamije
kugirira nabi abantu cyangwa ibyabo,
hatitawe ku mubare w’abawugize cyangwa
igihe uzamara, ufasha kuwushyiraho. uwuyobora, uwutunganya, uwujyamo,
uwoshya abandi kuwujyamo, uwushyiramo
abantu ku gahato, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10).
Bitabangamiye ibiteganywa mu ngingo ya
52 y’iri tegeko, mu gihe habaye
isubiracyaha, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka cumi n’itanu (15) ariko
kitarenze imyaka makumyabiri (20)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE","Icyiciro cya 2: Imyigaragambyo mu
nzira nyabagendwa cyangwa inama
ikoreshejwe ku mugaragaro mu buryo
bunyuranyije n’amategeko",,"Ingingo ya 225: Kwigaragambya
cyangwa gukoresha inama mu buryo
bunyuranyije n’amategeko 
",,"Umuntu wese wigaragambya cyangwa
ukoresha inama mu buryo bunyuranyije
n’amategeko cyangwa wigaragambya mu
nzira nyabagendwa atabiherewe
uburenganzira, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’iminsi umunani (8)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Mu gihe ibikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo byahungabanyije
umutekano, ituze cyangwa ubuzima,
igihano kiba igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
atari munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000
FRW) ariko atarenze miliyoni eshanu
(5.000.000 FRW).
Kwigaragambya bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ni igikorwa
cy’agatsiko k’abantu bateraniye ahantu
hahurirwa n’abantu benshi, kugirango
berekane ikibari ku mutima cyangwa icyo
batekereza, bavuga, bagira icyo bakora
cyangwa basakuza. Naho Inama
ikoreshejwe ku mugaragaro ni inama yose
rubanda rwemerewe kuzamo cyangwa
rwatumiwemo.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE","Icyiciro cya 3: Ugutoroka kw’imfungwa
cyangwa abagororwa
",,"Ingingo ya 226: Ibisobanuro
by’amagambo","Muri iki cyiciro, amagambo akurikira afite
ibisobanuro bikurikira: 1º imfungwa: umuntu wese uri mu maboko
y’inzego zibifitiye ububasha yaba ari muri
kasho cyangwa atarayigeramo, kubera
icyemezo cy’ubugenzacyaha cyangwa
cy’ubushinjacyaha cyangwa umuntu wese
uri muri gereza kubera icyemezo cyafashwe
n’urukiko kandi utaraburana ngo akatirwe;
2º umugororwa: umuntu wakatiwe n’urukiko
urimo kurangiza igihano cy’igifungo;
3º gutoroka: igikorwa cy’imfungwa cyangwa
cy’umugororwa cyo kuva ahantu yari
afungiwe, akoresheje uburyo ubwo ari bwo
bwose butemewe n’amategeko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE","Icyiciro cya 3: Ugutoroka kw’imfungwa
cyangwa abagororwa
",,"Ingingo ya 227: Ibihano ku cyaha cyo
gutoroka kw’imfungwa cyangwa
umugororwa",,"Imfungwa cyangwa umugororwa utoroka,
aba akoze icyaha. Iyo ibihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5).
Bitabangamiye ibindi bihano biteganyijwe
muri iri tegeko, imfungwa cyangwa
umugororwa wese utoroka abanje guca
icyuho, gutanga ruswa cyangwa akoresheje
kiboko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi y’ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) ariko atarenze
miliyoni imwe (1.000.000 FRW).
Iyo hakoreshejwe intwaro iturika, ikintu
giturika cyangwa igisinziriza, igihano kiba
igifungo kirenze imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE","Icyiciro cya 3: Ugutoroka kw’imfungwa
cyangwa abagororwa
",,"Ingingo ya 228: Gufasha imfungwa
cyangwa umugororwa gutoroka",,"Umuntu wese ushinzwe gucunga imfungwa
cyangwa umugororwa, akamufasha
gutoroka cyangwa akamufasha mu
myiteguro yo gutoroka n’iyo yaba
yakoresheje kwifata ntagire icyo akora, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5)
ariko kitarenze imyaka irindwi (7)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA II: IBYAHA
BIHUNGABANYA UMUTEKANO
RUSANGE",Icyiciro cya 4: Uburengambibi,,"Ingingo ya 229: Ihanwa ry’icyaha
cy’uburengambibi",,"Umuntu wese urukiko rwahanishije igihano
cyo kubuza cyangwa gutegeka kuba ahantu,
ntabyubahirize, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kingana nibura n’igihe yari asigaje
kugira ngo arangize igihano cyo kubuza
kuba ahantu cyangwa gutegeka kuba
ahantu. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya mbere: Kwigomeka ku
buyobozi ",,Ingingo ya 230: Kwigomeka ku buyobozi,,"Umuntu wese urwanya ku buryo ubwo ari
bwo bwose, unanirana bya kiboko,
usagarira cyangwa ukoresha ibikangisho
bikorewe abayobozi cyangwa abakozi ba
Leta cyangwa abikorera, abashinzwe
umutekano mu gihe bubahiriza amategeko,
amabwiriza, ibyemezo by’ubutegetsi
cyangwa ibyemezo by’urukiko, aba akoze
icyaha cyo kwigomeka ku buyobozi. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1).
Iyo uwigometse ku buyobozi yari afite
intwaro, igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka ibiri (2) ariko kitarenze imyaka
itatu (3).
Iyo kwigomeka ku buyobozi byakozwe
n’abantu benshi batari bafite intwaro kandi
batabanje kubijyamo inama, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitageze ku myaka ibiri (2).
Iyo kwigomeka ku buyobozi byakozwe
n’abantu benshi bitwaje intwaro kandi
batabanje kubijyamo inama, igihano kiba
igifungo kirenze imyaka itatu (3) ariko
kitarenze imyaka itanu (5).
Ibihano bivugwa mu gika cya 2 n’icya 3
by’iyi ngingo, ntibihabwa umuntu waretse
ibikorwa byo kwigomeka akimara
kubisabwa n’ubuyobozi iyo nta ruhare yari
afite mu buyobozi bw’ibyo bikorwa. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya mbere: Kwigomeka ku
buyobozi ",,"Ingingo ya 231: Gutambamira ishyirwa
mu bikorwa ry’imirimo yategetswe",,"Umuntu wese, ku bw’urugomo, ubuza
imirimo yategetswe cyangwa yemewe
n’ubuyobozi bubigenewe gukorwa, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
Iyo kubuza imirimo gukorwa biturutse ku
bantu baremye agatsiko kandi bakoresha
kiboko, urugomo cyangwa ibikangisho,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka ibiri (2) ariko kitarenze imyaka
itatu (3)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya mbere: Kwigomeka ku
buyobozi ",,"Ingingo ya 232: Gusuzugura ibimenyetso
by’umurimo
",,"Umuntu wese usuzugura ibimenyetso
by’umurimo byashyizweho n’ubuyobozi
kugira ngo birange umwanya umuntu
ashinzwe, inyandiko cyangwa ibindi bintu
bitangirwa kubahiriza amategeko cyangwa
ubuyobozi, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 2: Gukoza isoni no
gusagarira abayobozi n’abashinzwe
umutekano",,"Ingingo ya 233: Gukoza isoni abayobozi
b’igihugu n’abashinzwe umurimo
rusange w’Igihugu",,"Umuntu wese ukoza isoni mu magambo,
mu bimenyetso cyangwa ibikangisho,
inyandiko cyangwa ibishushanyo, umwe
mu bagize Inteko Ishinga Amategeko mu
gihe akora umurimo yatorewe cyangwa
biturutse kuri uwo murimo, umwe mu
bagize Guverinoma, abashinzwe
umutekano cyangwa undi wese ushinzwe
umurimo rusange w’igihugu mu gihe akora
umurimo ashinzwe cyangwa ari wo
biturutseho, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitageze ku myaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Niba gukoza isoni byabereye mu nama
y’Inteko Ishinga Amategeko cyangwa
byakorewe umwe mu bayobozi b’ikirenga
b’Igihugu, ibihano biteganyijwe mu gika
cya mbere cy’iyi ngingo byikuba kabiri. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 2: Gukoza isoni no
gusagarira abayobozi n’abashinzwe
umutekano",,"Ingingo ya 234: Gukubita cyangwa
kugirira urugomo abayobozi mu nzego
za Leta",,"Umuntu wese ukubita cyangwa ugirira
urugomo urwo ari rwo rwose umwe mu
bagize Inteko Ishinga Amategeko, ugize
Guverinoma, ushinzwe umutekano wa Leta
cyangwa undi muyobozi, mu gihe akora
umurimo ashinzwe cyangwa ari wo
biturutseho, aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko
kitarenze imyaka itanu (5).
Iyo gukubita byateye ibikomere, igihano
kiba igifungo kirenze imyaka itanu (5)
ariko kitageze ku myaka irindwi (7).
Iyo urwo rugomo rwakozwe byagambiriwe
cyangwa byategewe igico, igihano kiba igifungo kirenze imyaka irindwi (7) ariko
kitarenze imyaka icumi (10).
Iyo urwo rugomo rwakozwe rugamije
kwica, igihano kiba igifungo cya burundu"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 2: Gukoza isoni no
gusagarira abayobozi n’abashinzwe
umutekano",,"Ingingo ya 235: Kugirira urugomo
cyangwa gusagarira Perezida wa
Repubulika",,"Umuntu wese ugirira urugomo cyangwa
usagarira Perezida wa Repubulika, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
icumi (10) ariko kitarenze imyaka cumi
n’itanu (15).
Iyo kugirira urugomo cyangwa gusagarira
Perezida wa Repubulika, byateguriwe
umugambi cyangwa se byategewe igico,
igihano kiba igifungo kirenze imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25).
Iyo kugirira urugomo cyangwa gusagarira
Perezida wa Repubulika biteye urupfu
cyangwa byakozwe hagamijwe kwica,
uwakoze icyaha ahanishwa igifungo cya
burundu.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 2: Gukoza isoni no
gusagarira abayobozi n’abashinzwe
umutekano",,"Ingingo ya 236: Gutuka cyangwa
gusebya Perezida wa Repubulika",,"Umuntu wese utuka cyangwa usebya
Perezida wa Repubulika, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5)
ariko itarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW) ariko atarenze
miliyoni zirindwi (7.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 3: Ibyaha bibangamira
imikorere y’inzego nkuru z’Igihugu
zashyizweho n’Itegeko Nshinga",,"Ingingo ya 237: Kubangamira
imigendekere myiza y’imirimo y’Inteko
Ishinga Amategeko",,"Umuntu wese usembura, ushora cyangwa
ufasha abandi mu midugararo, mu kurema
uduco, mu myigaragambyo itemewe
n’amategeko mu ngoro y’Inteko Ishinga
Amategeko cyangwa mu mpande zayo,
abigiriye kubangamira imirimo y’Inteko
Ishinga Amategeko, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya  miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.
Umuntu wese, anyuranyije n’amategeko
kandi akoresheje ingufu cyangwa
ibikangisho, ubuza umwe mu bagize Inteko
Inshiga Amategeko kujya mu mirimo
y’Inteko Ishinga Amategeko, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 3: Ibyaha bibangamira
imikorere y’inzego nkuru z’Igihugu
zashyizweho n’Itegeko Nshinga",,"Ingingo ya 238: Kwinjira mu Nteko
Ishinga Amategeko hagamijwe kugira
nabi
",,"Umuntu wese winjira mu nyubako
zikorerwamo imirimo y’Inteko Ishinga
Amategeko, agamije kugira nabi, ukora
ibikorwa, uvuga amagambo cyangwa
akagira imigenzereze iyo ari yo yose
ishobora guhungabanya imirimo y’Inteko
Ishinga Amategeko, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko
itarenze imyaka itanu (5)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 3: Ibyaha bibangamira
imikorere y’inzego nkuru z’Igihugu
zashyizweho n’Itegeko Nshinga",,"Ingingo ya 239: Kubangamira imirimo
ikorerwa muri Perezidansi ya
Repubulika cyangwa mu Nama
y’Abaminisitiri
",,"Umuntu wese ukorera ibyaha biteganyijwe
mu ngingo ya 237 n’iya 238 z’iri tegeko,
mu mpande y’inyubako za Perezidansi ya
Repubulika cyangwa aho Inama
y'Abaminisitiri iteraniye, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igihano ntarengwa kivugwa muri izo
ngingo.
Iyo ibyaha biteganyijwe mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bibereye aho izindi nzego
z’ubutegetsi bwa Leta zisanzwe zikorera
cyangwa ahandi hose irimo gukorera,
uwabikoze ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW) cyangwa kimwe
gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 4: Kuvanaho ibimenyetso
bibuza gufungura",,"Ingingo ya 240: Ikurwaho
ry’ibimenyetso bibuza gufungura
ritemewe n’amategeko",,"Umuntu wese ubigira nkana akavanaho
ibimenyetso bibuza gufungura kandi itegeko ritabimuhereye ububasha, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000
FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri
(2.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Mu gihe ibimenyetso bibuza gufungura
byashyizweho n’ubuyobozi bikuweho,
kubera uburangare bw’abarinzi, abo barinzi
bahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitarenze amezi atandatu (6)
ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
Iyo uwavanyeho ibimenyetso ari umurinzi
ubwe cyangwa umukozi w’urwego
rwabishyizeho, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi y’ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) ariko atarenze
miliyoni imwe (1000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 4: Kuvanaho ibimenyetso
bibuza gufungura",,"Ingingo ya 241: Kuvanaho ibimenyetso
byashyizweho n’inzego z’ubutabera
cyangwa abahesha b’inkiko ku
byafatiriwe",,"Umuntu wese uvanaho ibimenyetso
byashyizweho n’inzego z’ubutabera
cyangwa abahesha b’inkiko ku byafatiriwe,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW) cyangwa kimwe muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 242: Kwanga kwitaba
ubugenzacyaha, ubushinjacyaha
cyangwa ubundi buyobozi",,"Uretse igihe cy’inkomyi ntarengwa,
umuntu wese wanga kwitaba, yahamagajwe
ku buryo bwemewe n’amategeko kandi yahamagajwe mu rwego rw’akazi, atumiwe
n’umushinjacyaha, umugenzacyaha
cyangwa ubundi buyobozi, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’ukwezi kumwe (1)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana abiri (200.000
FRW) ariko itarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 243: Kutamenyekanisha
icyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye",,"Umuntu wese umenya ko icyaha
cy’ubugome cyangwa gikomeye kigiye
gukorwa cyangwa cyakozwe ntahite
abimenyesha kandi abishoboye inzego
zishinzwe umutekano, iz’ubutabera
cyangwa iz’ubuyobozi kandi byari
kukibuza gukorwa cyangwa kugabanya
ingaruka zacyo, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi ijana (100.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atatu
(300.000 FRW) Iyo kutamenyekanisha icyaha byatumye
gikorwa cyangwa kutamenyekanisha ko
icyaha cyakozwe byagize ingaruka igihano
kiba igifungo kirenze umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda arenze ibihumbi
magana atutu (300.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana atanu (500.000
FRW).
Iyo icyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye
kigiye gukorwa cyangwa cyakozwe ku
mwana, ibihano bivugwa mu giha cya 2
n’icya 3 by’iyi ngingo byikuba kabiri."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 244: Kwirengagiza gutabara
umuntu uri mu kaga",,"Umuntu wese wirengagiza gutabara
umuntu uri mu kaga kandi yashoboraga
kumutabara ubwe cyangwa kumutabariza
ntibigire ingaruka kuri we cyangwa ku
bandi, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 245: Kuzimanganya
ibimenyetso",,"Umuntu wese ukora kimwe mu bikorwa
bikurikira, agamije kuzimanganya
ibimenyetso:
1º guhindura imiterere y’ahakorewe icyaha
akoresheje uburyo ubwo aribwo bwose;
2º gutwika, kurigisa, guhisha cyangwa
kwangiza ku buryo ubwo ari bwo bwose
ibimenyetso cyangwa ikindi kintu
cyashoboraga koroshya itahurwa ry’icyaha,
imenyekana ry’abatangabuhamya cyangwa
ihanwa ry’abakoze icyaha;
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka ibiri (2) ariko
kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Iyo ibikorwa bivugwa muri iyi ngingo
byakozwe n’uwari wiyambajwe n’inzego
z’ubutabera kugira ngo ukuri kugaragare
kubera ubumenyi bwe cyangwa umukozi
wese wo mu rwego rw’ubutabera, igihano kiba igifungo kitari munsi y’imyaka itatu
(3) ariko kitarenze imyaka itanu (5)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 246: Guhisha ibintu
byakoreshejwe cyangwa byagenewe
gukoreshwa icyaha",,"Umuntu wese, uretse nyir’ugukora icyaha
cyangwa icyitso cye ukora kimwe mu
bikorwa bikurikira, aba akoze icyaha:
1º uhisha abizi ikintu cyangwa ibikoresho
byakoreshejwe cyangwa byagenewe
gukoreshwa icyaha cy’ubugome cyangwa
gikomeye;
2º wiba, uhisha, uhindura cyangwa wonona
nkana ku buryo ubwo ari bwo bwose ibintu
byagombye gufasha kugenza icyaha
cy’ubugome cyangwa gikomeye, gutahura
ibimenyetso cyangwa guhana;
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ahanwa nk’icyitso
cy’uwakoze icyaha.
Urukiko rushobora gusonera igihano cyari
gikwiye uwashyingiranywe n’uwakoze icyaha n’abafitanye isano nawe kugeza ku
rwego rwa kane (4).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 247: Guhisha ibintu
bikomoka ku cyaha",,"Umuntu wese uhisha ibintu cyangwa igice
cyabyo, azi ko byambuwe, byarigishijwe
cyangwa bikomoka ku cyaha gikomeye
cyangwa icyaha cy’ubugome, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana atatu (300.000
FRW).
Ibihano bivugwa mu gika cya 2 ni nabyo
bihanishwa umuntu wese, ubizi, ubona
inyungu, ku buryo ubwo ari bwo bwose,
ituruka ku kintu cyahishwe gikomoka ku
cyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 248: Kwangiza cyangwa
kurigisa nkana ibyafatiriwe cyangwa
ibyanyazwe",,"Umuntu wese ushinzwe kurinda
ibyafatiriwe cyangwa ibyanyazwe
ubirigisa, ubyonona cyangwa ubyangiza
nkana, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 249: Guhisha umurambo
w’umuntu wishwe",,"Umuntu wese uhisha umurambo w’umuntu
wishwe, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 250: Gukoresha ibikangisho
bigamije guha umurongo uyu n’uyu
ikirego
",,"Umuntu wese akoresheje amayeri, ikiguzi
cyangwa ibikangisho ku muntu ku buryo
ubwo ari bwo bwose bigamije guha
umurongo uyu n’uyu ikirego, kumutegeka
cyangwa kumubuza kurega cyangwa
kureka ikirego, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW) ariko atarenga miliyoni imwe (1.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 251: Kwanga gutanga
ubuhamya ",,"Umuntu wese uzi akarengane k’umuntu
ukurikiranywe cyangwa wakatiwe kubera
icyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye,
wanga ku bushake bwe, gutanga ubuhamya
mu nzego z’ubutabera, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW).
Umuntu wese ufite ibimenyetso ku ikorwa
ry’icyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye,
wanga ku bushake bwe gutanga ubuhamya
mu nzego z’ubutabera, ahanishwa ibihano
bimwe n’ibiteganyijwe mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 252: Kwanga gusubiza
ibibazo by’inzego z’ubutabera",,"Umuntu wese uzi uwakoze icyaha cyangwa
uzi imikorerwe cy’icyaha cy’ubugome cyangwa gikomeye, akanga gusubiza
ibibazo by’abacamanza, abashinjacyaha
n’abagenzacyaha birebana n’icyo cyaha,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 253: Kwanga gusubiza
ibibazo by’inzego zishinzwe iperereza
cyangwa iz’umutekano ",,"Umuntu wese wanga gusubiza ibibazo
abajijwe n’abakozi b’inzego zishinzwe
iperereza cyangwa iz’umutekano mu gihe
bakora imirimo yabo cyangwa agasubiza
ibinyoma abishaka ku bibazo abajijwe, aba
akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’ukwezi kumwe (1)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 254: Kwanga gusubiza
ibibazo kudahanirwa","Kwanga gusubiza ibibazo by’inzego
z’ubutabera, iz’iperereza cyangwa
iz’umutekano ntibifatwa nk’icyaha iyo
usabwa kubisubiza abona ko byamuviramo
kwishinja. ",

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 255: Gutanga ubuhamya
bw’ibinyoma",,"Umuntu wese utanga, abigambiriye,
ubuhamya bw’ibinyoma mu nzego
z’ubutabera, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Iyo ubuhamya bw’ibinyoma bwatanzwe
mu rubanza rw’inshinjabyaha uregwa
yakatiwemo igifungo kirenga imyaka itanu
(5), uwamutanzeho ubuhamya
bw’ibinyoma abigambiriye ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 256: Kuyobya
abatangabuhamya cyangwa
abacamanza ",,"Umuntu wese utangaza ibitekerezo agamije
kuyobya abatangabuhamya cyangwa
icyemezo cy’umucamanza mbere y’uko
urubanza rucibwa, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kuva ku mwaka umwe (1) kugeza
ku myaka ibiri (2) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda kuva kuri miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) kugeza kuri miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 257: Kwanga kurahira
imbere y’inzego z’ubutabera cyangwa
iz’iperereza
",,"Umuntu wese wasabwe kurahira mu nzego
z’ubutabera cyangwa iz’iperereza
akabyanga, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa
igihano cy’igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 258: Koshya abitabajwe mu
nzego z’ubutabera",,"Umuntu wese woshya umutangabuhamya,
umuhanga cyangwa umusemuzi witabajwe
n’inkiko kuvuga ibinyoma, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka mbere: Kubangamira
ubutabera n’umutekano mu gihugu","Ingingo ya 259: Kuvuga ibinyoma
k’umuntu witabajwe mu nzego
z’ubutabera nk’umuhanga",,"Umuntu wese witabajwe mu nzego
z’ubutabera nk’umuhanga gusobanura
cyangwa gusemura cyangwa guhindura
inyandiko kubera ubumenyi bwe, akavuga
cyangwa akandika ibinyoma, abigambiriye,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka 2: Gutesha agaciro ubutabera
no gusagarira abakora mu nzego
z’ubutabera","Ingingo ya 260: Gutuka cyangwa
gusagarira abari mu nzego z’ubutabera",,"Umuntu wese utuka cyangwa usagararira
umugenzacyaha, umushinjacyaha,
umucamanza, uwunganira abandi mu
nkiko, intumwa ya Leta, umwanditsi
w’inkiko, umuhesha w’inkiko, umwunzi
cyangwa umukemurampaka mu kazi ke
cyangwa se ku bw’akazi ke bigamije
kumwandagaza cyangwa kumutesha
icyubahiro ahabwa n’akazi ke,
hakoreshejwe amagambo, amarenga,
ibimenyetso, ibikangisho, inyandiko,
ishusho iyo ari yo yose, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW).
Iyo gutukana cyangwa gusagarira bikozwe
mu gihe cy’iburanisha, ibihano biba
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko itarenze imyaka itatu (3).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka 2: Gutesha agaciro ubutabera
no gusagarira abakora mu nzego
z’ubutabera","Ingingo ya 261: Gushyira ibikangisho ku
bantu bakora umurimo w’ubutabera",,"Umuntu wese ushyira ibikangisho ibyo ari
byo byose ku mugenzacyaha,
umushinjacyaha, umucamanza,
umukemurampaka, uwunganira abandi mu
nkiko, umuhesha w’inkiko, umwunzi,
umuhanga witabajwe n’ubucamanza,
uhindura inyandiko n’undi muntu wese
ukora umurimo yatumwe n’inzego
z’ubutabera, agamije kumukoresha ibyo
ashatse mu kazi ke, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 5: Gutambamira
imigendekere myiza y’ubutabera
n’umutekano by’Igihugu","Akiciro ka 2: Gutesha agaciro ubutabera
no gusagarira abakora mu nzego
z’ubutabera","Ingingo ya 262: Gutesha agaciro
icyemezo cy’inzego z’ubutabera",,"Umuntu wese utesha agaciro igikorwa
cyangwa icyemezo cy’inzego z’ubutabera
mu buryo busagarira ububasha cyangwa
ubwigenge bwazo, hakoreshejwe
amagambo, ibyanditse, amashusho
cyangwa ibikorwa ibyo ari byo byose, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 6: Ikoreshwa
ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo n’ibindi bibujijwe",,"Ingingo ya 263: Gukora ibikorwa
byerekeranye n’ibiyobyabwenge
cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa
nka byo ",,"Umuntu wese ufatanwa, urya, unywa,
witera, uhumeka cyangwa wisiga mu buryo
ubwo aribwo bwose ibiyobyabwenge bito
cyangwa urusobe rw’imiti ikoreshwa nka
byo, aba akoze icyaha.
Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2) cyangwa imirimo
y’inyungu rusange.
Umuntu wese ukora, uhinga, uhindura,
utunda, ubika, uha undi, ugurisha mu
gihugu ibiyobyabwenge cyangwa urusobe
rw’imiti ikoreshwa nka byo mu buryo
bunyuranije n’amategeko, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa:
1 º igifungo cya burundu n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni
makumyabiri (20.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni mirongo itatu
(30.000.000 FRW) ku byerekeye
ibiyobyabwenge bihambaye;
2 º igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni cumi n’eshanu (15.000.000 FRW)
ariko atarenze mililiyoni makumyabiri
(20.000.000 FRW) kubyerekeye
ibiyobyabwenge bikomeye;
3 º igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshanu (5.000.000 FRW)
ariko atageze kuri miliyoni icumi
(10.000.000 FRW) ku byerekeye
ibiyobyabwenge byoroheje.
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya 2 n’icya
3 by’iyi ngingo bikorewe ku mwana
cyangwa bikozwe ku rwego
mpuzamahanga, igihano kiba igifungo cya
burundu n’ihazabu y’amagaranga y’u
Rwanda arenze miliyoni mirongo itatu
(30.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
(50.000.000 FRW) mirongo itanu. Iteka rya Minisitiri ufite ubuzima mu
nshingano ze rishyiraho urutonde
rw’ibiyobyabwenge bigize buri cyiciro.

"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 6: Ikoreshwa
ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo n’ibindi bibujijwe",,"Ingingo ya 264: Korohereza umuntu
gukoresha ibiyobyabwenge cyangwa
urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo",,"Umuntu wese ufasha undi kubona uburyo
bumworoheye bwo gukoresha
ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW).
Ibihano bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo nibyo bihabwa umuntu wese utanga
ibiyobyabwenge cyangwa urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo ashingiye ku mpapuro
abona ko zitarimo ukuri. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 6: Ikoreshwa
ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo n’ibindi bibujijwe",,"Ingingo ya 265: Inyagwa
ry’ibiyobyabwenge cyangwa urusobe
rw’imiti ikoreshwa nkabyo",,"Mu gihe hakozwe ibyaha biteganywa mu
ngingo ya 263 n’iya 264, urukiko rutegeka
inyagwa ry’ibiyobyabwenge cyangwa
urusobe rw’imiti ikoreshwa nka byo,
ibibikomokaho n’ibyo bikomokaho
n’inyagwa ry’ibikoresho n’inyubako
byafashije kubikora, kubihindura,
kubikoresha, kubicuruza, kubibika,
kubitwara no guhinga ibiyobyabwenge.
Igihano cy’ubunyagwe gishobora
gutangwa n’iyo nyir’ugukora icyaha yaba
atari nyir’ibintu byavuzwe mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, mu gihe nyirabyo yari
azi icyo bikoreshwa.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 6: Ikoreshwa
ry’ibiyobyabwenge n’urusobe rw’imiti
ikoreshwa nka byo n’ibindi bibujijwe",,"Ingingo ya 266: Gukora, kugurisha,
gutanga ibintu bibujijwe mu buvuzi",,"Umuntu wese ukora, ugurisha, utanga
ibintu bibujijwe bikurikira:
1 º umuti;
2 º ibintu bihumanya;
3 º ibintu binoza cyangwa bisukura umubiri; 4 º ibindi bikomoka ku bimera;
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni eshatu (3.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshanu (5.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 7: Guteza urusaku no
gusinda ku mugaragaro",,Ingingo ya 267: Gutera urusaku,,"Umuntu wese utera urusaku ku buryo
bihungabanya umutuzo w’abaturage nta
mpamvu igaragara cyangwa atabiherewe
uburenganzira, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).
Iyo habaye isubiracyaha, ibihano biba
igifungo kitari munsi y’iminsi umunani (8)
ariko kitarenze ukwezi kumwe (1)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
arenze miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA III: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBUTEGETSI","Icyiciro cya 7: Guteza urusaku no
gusinda ku mugaragaro",,Ingingo ya 268: Gusinda ku mugaragaro,,"Umuntu wese usinda ku mugaragaro, mu
muhanda, mu kibuga, mu nzira, mu kabari,
mu nzu y’imikino cyangwa ahandi hose
hateranira abantu, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’iminsi umunani (8) ariko
kitarenze amezi abiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi makumyabiri (20.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi ijana (100.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
Iyo nyir’akabari n’abakozi be bemeye
kwinjiza mu kigo cyabo abantu
bigaragaraho ko basinze ku buryo bukabije
bakabaha ibisindisha, bahanishwa igifungo
kitari munsi y’iminsi umunani (8) ariko
kitarenze amezi abiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi mirongo itanu (50.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana abiri
(200.000 FRW) cyangwa kimwe gusa muri
ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya mbere: Kwigana no
guhindura ibimenyetso by’amafaranga",,"Ingingo ya 269: Kwigana, guhindura
amafaranga cyangwa ibyitiranywa nayo
cyangwa kubikwirakwiza",,"hindura amafaranga y’ibiceri cyangwa
inoti akoreshwa mu Rwanda cyangwa mu
mahanga, ibyakwitiranywa nayo, impapuro
zifite agaciro k’amafaranga y’igihugu
zashyizweho umukono n’inzego zibifitiye
ububasha, ziriho tembure yayo cyangwa
ikirango cyayo, cyangwa izindi mpapuro
zikoreshwa mu Rwanda cyangwa mu
mahanga, uzana cyangwa ukwiza mu
Rwanda izo mpapuro n’izo noti azi ko
ziganywe cyangwa ko zahinduwe, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7).
Iyo icyaha kivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo gikozwe ku rwego
mpuzamahanga, igihano kiba igifungo
kirenze imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni
zirindwi (7.000.000 FRW) ariko atarenze
miliyoni icumi (10.000.000 FRW). Umuntu wese wihesheje cyangwa wakiriye
amafaranga y’ibiceri cyangwa y’inoti azi
neza ko yiganywe cyangwa yahinduwe,
nubwo ataba umwe mu bakoze ayo
mafaranga cyangwa abayinjije mu gihugu,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka itatu (3)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya mbere: Kwigana no
guhindura ibimenyetso by’amafaranga",,Ingingo ya 270: Konona amafaranga,,"Umuntu wese ku bw’inabi wonona
amafaranga, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi abiri (2)
ariko kitarenze amezi atatu (3)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya mbere: Kwigana no
guhindura ibimenyetso by’amafaranga",,"Ingingo ya 271: Guhimba impapuro
zivunjwamo amafaranga, kuzikoresha
cyangwa kuzikwirakwiza ",,"Umuntu wese uhimba, ukoresha cyangwa
ukwirakwiza mu buryo ubwo ari bwo
bwose impapuro zivunjwamo amafaranga,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda yikubye inshuro kuva kuri ebyiri
(2) kugeza ku icumi (10) z’agaciro
k’amafaranga y’amahimbano. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya mbere: Kwigana no
guhindura ibimenyetso by’amafaranga",,"Ingingo ya 272: Inyagwa ry’amafaranga
y’amahimbano",,"Ku byaha biteganyijwe mu ngingo ya 269
n’iya 271 z’iri tegeko, urukiko rutegeka
inyagwa ry’amafaranga cyangwa ry’ibindi
bimenyetso bihwanye na yo
n’iry’ibikoresho byifashishijwe mu gukora
icyaha."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 2: Kwigana cyangwa
guhindura za kashe, tembure n’ibindi
birango",,"Ingingo ya 273: Guhindura ibirango bya
Leta, iby’umuntu ku giti cye, iby’ibigo
cyangwa imiryango bitari ibya Leta
bifite cyangwa bidafite ubuzima gatozi",,"Umuntu wese:
1º wigana ikirango cya Leta;
2º wigana cyangwa uhindura tembure,
impapuro zifite agaciro k’amatembure
n’ibirango bikoreshwa mu izina rya Leta;
3º wigana kashe, tembure cyangwa ikirango
bikoreshwa n’umuyobozi uwo ari we wese; 4º wigana impapuro ziranga aho zigenewe
gukoreshwa cyangwa impapuro
z’ubuyobozi;
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).
Mu gihe ibyiganywe cyangwa
ibyakoreshejwe mu buryo bunyuranyije
n’amategeko ari iby’umuntu ku giti cye,
iby’ibigo cyangwa imiryango bitari ibya
Leta bifite cyangwa bidafite ubuzima
gatozi, igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) n’ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
ebyiri (2.000.000 FRW). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 2: Kwigana cyangwa
guhindura za kashe, tembure n’ibindi
birango",,"Ingingo ya 274: Gukoresha ibirango mu
buryo butari bwo",,"Bitabangamiye ibindi bihano birushijeho
gukomera, umuntu wese ukoresha cyangwa
ukwiza mu buryo ubwo ari bwo bwose
inyandiko cyangwa ikimenyetso cyose ku bw’imiterere yazo zisa n’izikoreshwa
n’inzego za Leta, bikaba byatera rubanda
kuzemeraho ukuri, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2). 
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 2: Kwigana cyangwa
guhindura za kashe, tembure n’ibindi
birango",,"Ingingo ya 275: Inyagwa ry’ibirango
byiganywe, byahinduwe cyangwa
byononwe ",,"Ku byaha biteganywa mu ngingo ya 273
n’iya 274 z’iri tegeko, urukiko rutegeka
inyagwa ry’ibirango byiganywe,
byahinduwe cyangwa byononwe. "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo ya 276: Guhimba, guhindura
inyandiko cyangwa gukoresha inyandiko
mpimbano",,"Umuntu wese uhimba cyangwa uhindura
mu buryo ubwo ari bwo bwose inyandiko
cyangwa ikindi kintu cyanditseho
igitekerezo, ashyiraho umukono cyangwa
igikumwe bitari byo, yonona inyandiko
cyangwa imikono, asimbuza abantu abandi,
ahimba amasezerano, imiterere y’ingingo
zayo, igitegetswe gukorwa cyangwa icyarangije kwemeranywa, aba akoze
icyaha.
Umuntu wese, ku bw’uburiganya, wandika,
wandikisha ibintu bidahuye n’ukuri
cyangwa ukora imenyekanisha ritari ryo
afatwa nk’uwakoze icyaha cyo gukora
ibihimbano.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itanu (5)
ariko kitarenze imyaka irindwi (7)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000 FRW)
ariko atarenga miliyoni eshanu (5.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
Umuntu wese uzi ko inyandiko ari
impimbano, akayikoresha ku buryo ubwo
ari bwo bwose, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa ibihano
biteganyijwe mu gika cya 3 cy’iyi ngingo.
Iyo guhimba byakozwe n’umukozi wa Leta
mu murimo ashinzwe cyangwa n’undi
ushinzwe umurimo w’igihugu, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni eshatu (3.000.000
FRW) cyangwa kimwe gusa muri ibyo
bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo ya 277: Guhabwa ku
bw’uburiganya cyangwa gukora no
gukoresha inyandiko n’impapuro
bitangwa n’inzego zabigenewe",,"Umuntu wese ku bw’uburiganya wihesha,
ukora cyangwa ukoresha atabikwiye,
impapuro z’inzira zikoreshwa mu gihugu
cyangwa ku bajya mu mahanga,
impamyabumenyi cyangwa
impamyabushobozi, urupapuro
rw’amanota, impushya zo gutwara
ibinyabiziga n’izindi mpapuro cyangwa
inyandiko cyangwa ibyemezo bitangwa
n’inzego zabigenewe;
aba akoze icyaha.
Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itanu (5) ariko
kitarenze imyaka irindwi (7) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo ya 278: Guha umuntu inyandiko
udakwiye kuyihabwa",,"Umuntu wese uha cyangwa uhesha undi
muntu imwe mu nyandiko ziteganyijwe mu
ngingo ya 277 y’iri tegeko, azi ko adakwiye
kuyihabwa, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano.
Iyo bikozwe n’umukozi wa Leta, ibihano
biba igifungo kitari munsi y’imyaka itanu
(5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo ya 279: Kwiha ububasha ku
mirimo itari iyawe no kwambara
umwambaro utagenewe ugamije
kuyobya rubanda",,"Umuntu wese utabigenewe, wivanga mu
mirimo y’ubutegetsi ya gisivili cyangwa iya
gisirikare cyangwa wiha gukora umwe muri
iyo mirimo, wiyita umukozi wa Leta atari
we cyangwa wambara ku mugaragaro
umwambaro w’ubutegetsi, umwambaro
uhuriweho n’abahuje umurimo, urwibutso
cyangwa ikimenyetso, agambiriye kuyobya
rubanda, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atatu (300.000 FRW)
ariko atarenze ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW).
Iyo umwambaro w’ubutegetsi cyangwa
w’abahuje umurimo, urwibutso cyangwa
ikimenyetso bitagenewe ubwabyo
kugaragaza umurimo wa Leta umuntu
ashinzwe ariko kubera kugira ishusho imwe
bikaba byatera rubanda kubyitiranya
n’iby’ubutegetsi, ubyambara ku
mugaragaro, ureka uwo akoresha cyangwa
ayobora akabyambara cyangwa
akamutegeka kubyambara ku mugaragaro,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitarenze amezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo 280: Kwambara amapeti
n’ibindi bimenyetso utabigenewe",,"Uretse mu mikino yigana ikinirwa mu
ruhame, umuntu wese wambara ku mugaragaro ipeti cyangwa ibindi
bimenyetso by’urwego atarimo cyangwa
wagize icyo abikoresha, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’ukwezi kumwe (1)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 3: Gukora ibihimbano no
kwiha ububasha",,"Ingingo ya 281: Kwiyitirira urwego
rw’umwuga, impamyabushobozi,
impamyabumenyi cyangwa ubushobozi
buhabwa umuntu wujuje ibyangombwa",,"Umuntu wese wiyitirira urwego
rw’umwuga wemewe n’ubutegetsi,
impamyabushobozi, impamyabumenyi
zitangwa n’urwego rubifitiye ububasha
cyangwa ubushobozi buhabwa umuntu
wujuje ibyangombwa bashyizweho
n’urwego rubitiye ububasha, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’ukwezi
kumwe (1) ariko kitageze ku mezi atandatu
(6) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
atari munsi y’ibihumbi magana atanu
(500.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
imwe (1.000.000 FRW) cyangwa kimwe
gusa muri ibyo bihano.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 4: Ibindi bikorwa
binyuranyije n’amategeko bikorwa
n’abakora imirimo ya Leta",,"Ingingo ya 282: Gufata icyemezo kibuza
iyubahirizwa ry’itegeko",,"Umuntu wese, wahawe ububasha
n’igihugu, ufata mu kazi ke icyemezo
kigamije kuburizamo iyubahirizwa
ry’itegeko, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’imyaka itatu (3) ariko
kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW).
Iyo icyaha kivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo cyageze ku mugambi, igihano
kiba igifungo kirenze imyaka itanu (5)
ariko kitarenze imyaka irindwi (7)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi ya miliyoni eshatu (3.000.000 Frw)
ariko atarenze miliyoni eshanu (5.000.000
FRW)"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 4: Ibindi bikorwa
binyuranyije n’amategeko bikorwa
n’abakora imirimo ya Leta",,"Ingingo ya 283: Gukomeza gukoresha
ububasha nyuma y’ihagarika
ry’imirimo mu buryo buteganywa
n’amategeko",,"Umuntu wese, wahawe ububasha n’igihugu
cyangwa wahawe ubutumwa mu rwego
rw’umurimo rusange w’igihugu cyangwa
wahawe inshingano ku bw’amatora,
ukomeza imirimo nyuma yo kumenyeshwa
ko atakiri muri iyo mirimo cyangwa nyuma
yo kurangiza manda ye, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000
FRW)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 4: Ibindi bikorwa
binyuranyije n’amategeko bikorwa
n’abakora imirimo ya Leta",,"Ingingo ya 284: Gukora igikorwa
kibangamira ubwisanzure bwa muntu",,"Umuntu wese, wahawe ububasha mu
gihugu cyangwa wahawe ubutumwa mu
rwego rw’umurimo rusange w’igihugu, mu
kazi ke cyangwa ku bw’imikorere y’akazi
ke, utegeka cyangwa ukora ubwe igikorwa
kibangamira uburenganzira bwo kwishyira
ukizana bwa muntu, uretse igihe
biteganywa n’amategeko, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA III: IBYAHA
BIKORERWA IGIHUGU","UMUTWE WA IV: IBYAHA
BIHUNGABANYA UBWIZERE
BW’IGIHUGU","Icyiciro cya 4: Ibindi bikorwa
binyuranyije n’amategeko bikorwa
n’abakora imirimo ya Leta",,"Ingingo ya 285: Gushyira umuntu mu
buroko cyangwa kumurekeramo mu
buryo bunyuranyije n’amategeko",,"Umukozi wa Leta wese ushyira umuntu
muri kasho cyangwa muri gereza cyangwa
akamurekeramo binyuranyije n’amategeko,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kingana
n’icyo uwo yarenganyije yamazemo
kinyuranye n’amategeko n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni imwe (1.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 286: Ibisobanuro
by’amagambo","Muri iyi nteruro, amagambo akurikira afite
ibisobanuro bikurikira:
1º umukuru: umusirikare urusha undi ipeti
cyangwa umurusha inshingano mu kazi
igihe banganya ipeti cyangwa umurusha uburambe mu kazi igihe banganya
inshingano;
2º umurinzi: umusirikare wahawe umurimo
wo kurinda ahantu hazwi;",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 287: Uko ibihano bitangwa ku
byaha byakozwe n’abasirikare","Mu guhana ibyaha byakozwe n’abasirikare,
hatangwa ibihano ku buryo bukurikira:
1º ku byaha bya gisirikare, ibihano bitangwa
biteganywa mu ngingo zihana ibyaha bya
gisirikari;
2º inkiko za gisirikare zihanisha ibyaha
bisanzwe byakozwe n’abasirikare hagati
yabo cyangwa babikoreye abandi, ibihano
biteganywa n’iri tegeko n’andi mategeko
ahana asanzwe;
3º igihe cy’imidugararo gifatwa nk’igihe
cy’intambara ku byerekeranye no guhana
ibyaha bya gisirikare. Inkiko za gisirikare
zihanisha ibyaha bikozwe mu gihe
cy’imidugararo ibihano biteganyirijwe
ibyaha bikozwe mu gihe cy’intambara.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 288: Ubwoko bw’ibihano
bihabwa abasirikare","Ibihano by’iremezo bihabwa abasirikare ni
ibi bikurikira:
1º igifungo;
2º ihazabu.
Ibihano by’ingereka bihabwa abasirikare ni
ibi bikurikira:
1º kunyagwa amapeti ya gisirikare;
2º gusubizwa inyuma mu ntera.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,Ingingo ya 289: Igihano cy’igifungo,"Umusirikare wakatiwe igihano cy’igifungo
arangiza igihano cye muri gereza yemewe
n’amategeko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 290: Itangwa ry’igihano
cy’ihazabu","Ihazabu igenwa kandi igatangwa mu buryo
buteganyijwe mu ngingo ya 30, iya 31, iya
32, iya 33 n’iya 34 z’iri tegeko.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 291: Kunyagwa amapeti ya
gisirikare","Igihano cyo kunyagwa amapeti ya
gisirikare gihabwa umusirikare iyo: 1º yakoze icyaha cy’ubugambanyi;
2º yeguriye umwanzi ikigo cyangwa ahantu
ashinzwe cyangwa yatereranye abandi
basirikare ku rugamba;
3º yakoze ubugande cyangwa ubwivumbure
mu gihe cy’intambara;
4º yahurujwe mu gihe cy’intambara ntajye aho
ahamagarirwa kuba ari;
5º yatorotse igisirikare;
6º yakoze icyaha cya Jenoside;
7º yakoze ibyaha byibasiye inyokomuntu;
8º yakoze icyaha cyo gukoresha imibonano
mpuzabitsina ku gahato;
9º yakoze icyaha cyo gusambanya umwana;
10º yakatiwe igifungo kiri hejuru y’imyaka
itanu (5).",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 292: Inkurikizi zo kunyagwa
amapeti ya gisirikare","Inyagwa ry’amapeti ya gisirikare rigira
inkurikizi zikurikira: 1 º ukwakwa ipeti n’uburenganzira bwo
kwambara ibimenyetso byaryo
n‟umwambaro wa gisirikare;
2 º ukudashobora kubona umurimo uwo ari wo
wose mu Ngabo z’u Rwanda;
3 º ukwamburwa uburenganzira bwo kubona
umwanya mu mirimo rusange y’Igihugu;
4 º ukwamburwa uburenganzira bwerekeye
gutora no gutorwa;
5 º ukwakwa uburenganzira bwo kwambara
impeta cyangwa ikindi kimenyetso
cy’ishimwe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 293: Ibyaha bihanishwa
ugusubizwa inyuma mu ntera","Urukiko rushobora guha umusirikare
wakoze ibyaha bya gisirikare cyangwa
kimwe mu byaha bisanzwe bikurikira
igihano cyo gusubizwa inyuma mu ntera:
1º gusinda mu kazi;
2º ibyaha by’urukozasoni;
3º gukubita cyangwa gukomeretsa bikabije;
4º ubwambuzi bushukana;
 5º ubujura;
6º ubuhemu",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA MBERE: INGINGO
RUSANGE",,,"Ingingo ya 294: Inkurikizi z’ugusubizwa
inyuma mu ntera","Gusubizwa inyuma mu ntera, bituma
umusirikare wakatiwe icyo gihano
yamburwa ipeti yari agezeho, agasubizwa
ku ipeti ribanziriza iryo yari afite, mu gihe
kiri hagati y’amezi atandatu (6) n’imyaka
itatu (3).
Uburambe ku ipeti umusirikare yari
asanganywe burasubikwa mu gihe
yasubijwe inyuma mu ntera.
Igihano cyo gusubizwa inyuma mu ntera
ntigihabwa abasirikare bafite ipeti rya
Soluda na Suliyetona.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,"Ingingo ya 295: Kwegurira umwanzi
ikigo cyangwa ahantu cyangwa
gutererana abandi basirikare ku
rugamba
",,"Umusirikare wese, ku rugamba, wegurira
umwanzi ikigo cyangwa ahantu ashinzwe bidatewe no kurushwa imbaraga, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
makumyabiri (20) ariko kitarenze imyaka
makumyabiri n’itanu (25).
Ibihano bivugwa mu gika cya mbere cy’iyi
ngingo, ni nabyo bihabwa umusirikare
wese utererana abandi basirikare ku
rugamba.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,"Ingingo ya 296: Guta izamu cyangwa
kudakurikiza amabwiriza y’izamu",,"Umurinzi wese uri ku izamu akarita
cyangwa udakurikiza amabwiriza y’izamu
yahawe, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’amezi abiri (2) ariko kitageze ku mezi
atandatu (6).
Iyo abikoze mu gihe cy’intambara,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2).
Iyo abikoze umwanzi yugarije, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,Ingingo ya 297: Gusinzirira ku burinzi,,"Umusirikare wese usinzira ari ku burinzi
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’iminsi umunani (8) ariko kitarenze amezi
abiri (2), iyo icyaha gikozwe mu gihe
cy’amahoro.
Iyo gusinzira ku burinzi byakozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’amezi atandatu (6) ariko kitarenze
umwaka umwe (1).
Iyo gusinzira ku burinzi byakozwe mu gihe
cy’intambara kandi umwanzi yugarije,
igihano kiba igifungo kirenze umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,Ingingo ya 298: Gusindira ku burinzi,,"Umusirikare wese usinda ari ku burinzi, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’ukwezi
kumwe (1) ariko kitageze ku mezi atandatu
(6) iyo gusinda byakozwe mu gihe
cy’amahoro.
Iyo icyaha cyakozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’amezi atandatu (6) ariko kitarenze
umwaka umwe (1). Iyo icyaha cyakoze mu gihe cy’intambara
kandi umwanzi yugarije, igihano kiba
igifungo kirenze umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,Ingingo ya 299: Guta umurimo,,"Umusirikare wese utari umurinzi, uta
umurimo, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’ukwezi kumwe (1) ariko
kitageze ku mezi atandatu (6), iyo bikozwe
mu gihe cy’amahoro. Iyo bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2).
Iyo guta umurimo bikozwe n’umusirikari
ushinzwe ubuyobozi bw’umurimo,
uwakoze icyaha ahanishwa igihano
ntarengwa cyo hejuru.
Iyo guta umurimo byakozwe mu gihe
cy’intambara kandi umwanzi yugarije,
uwakoze icyaha wese yaba ari umuyobozi
w’umurimo cyangwa atariwe, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka icumi (10)
ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya mbere: Kwica akazi
nshinganwa ka gisirikare",,"Ingingo ya 300: Kubura ku murimo mu
gihe cy’intambara cyangwa igihe ingabo
zihurujwe",,"Umusirikare wese, mu gihe cy’intambara
cyangwa igihe ingabo zihurujwe, ubura ku
murimo ashinzwe, mu gihe yahawe cyo
kuba ahari, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 2: Ubugande, ubwivumbure
no kwigaragambya",,Ingingo ya 301: Ubugande,,"Umusirikare wese wanga kumvira
amabwiriza y’umutegeka cyangwa uwanga
nkana gukurikiza amategeko yahawe
yerekeye akazi, aba akoze icyaha
cy’ubugande. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1).
Mu gihe cy’intambara, iyo uwahamijwe
n’urukiko gukora icyaha atari Ofisiye,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2). Iyo ari Ofisiye, igihano
kiba igifungo kitari munsi y’imyaka itanu
(5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7). Iyo ubugande bukozwe imbere y’umwanzi,
Ofisiye ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’itanu (15), utari Ofisiye
agahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5).
Icyakora, ntibyitwa ubugande ku muntu
utubahirije amabwiriza anyuranyije
n’amategeko."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 2: Ubugande, ubwivumbure
no kwigaragambya",,Ingingo ya 302: Ubwivumbure,,"Iyo abasirikare babiri (2) cyangwa barenga
bangiye rimwe amabwiriza yerekeye akazi
atanzwe n’ubategeka, baba bakoze icyaha
cy’ubwivumbure.
Iyo babihamijwe n’urukiko bahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6), mu
gihe cy’amahoro. Iyo kwivumbura
byakozwe mu gihe cy’intambara, igihano
kiba igifungo kitari munsi y’umwaka umwe
(1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2).
Abasirikare bahamijwe n’urukiko gukora
icyaha cyo kwimvubura bikomotse ku
kagambane, bahanishwa igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka itatu (3 ) iyo babikoze mu gihe
cy’amahoro. Iyo kwivumbura bikomotse ku kagambane bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka itanu (5) ariko kitarenze
imyaka irindwi (7).
Aboheje ubwivumbure cyangwa
ababutegetse bahanishwa igihano
ntarengwa giteganyirijwe icyo cyaha,
bitewe n’igihe n’uburyo cyakozwemo.
Ofisiye uhamijwe n’urukiko gufatanya
n’abandi basirikare kwivumbura,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5).
Iyo yabikoze mu gihe cy’intambara,
igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10)
Iyo ubwivumbure bukozwe imbere
y’umwanzi, uwakoze icyaha wese, yaba
Ofisiye cyangwa atari Ofisiye, ahanishwa
igifungo kirenze imyaka icumi (10) ariko
kitarenze imyaka cumi n’itanu (15).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 2: Ubugande, ubwivumbure
no kwigaragambya",,Ingingo ya 303: Kwigaragambya,,"Umusirikare wese wigaragambya, yaba ari
kumwe n’abandi basirikare cyangwa ari
kumwe n’abasivili, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1). Iyo umusirikare ari we woheje abandi,
wategetse cyangwa wayoboye iyo
myigaragambyo, igihano kiba igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 3: Gukoza isoni no guhutaza
umukuru cyangwa umurinzi",,Ingingo ya 304: Gukoza isoni umukuru,,"Umusirikare wese ukoza isoni umukuru,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’amezi abiri (2) ariko kitageze ku mezi
atandatu (6).
Iyo umusirikare akojeje isoni umukuru mu
gihe cy’akazi cyangwa ku mpamvu z’akazi,
igihano kiba igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 3: Gukoza isoni no guhutaza
umukuru cyangwa umurinzi",,"Ingingo ya 305: Guhutaza umurinzi
cyangwa kumukoreshaho ibikangisho",,"Umusirikare wese uhutaza umurinzi
cyangwa umukoreshaho ibikangisho, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1). Iyo guhutaza umurinzi cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byamuteye
indwara, gukomereka cyangwa ubumuga
cyangwa kutagira icyo yikorera mu buryo
budahoraho, igihano kiba igifungo kirenze
umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka
ibiri (2).
Iyo guhutaza umurinzi cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byamuteye
indwara idakira, ubumuga buhoraho
butuma ntacyo ashobora gukora, kubuza
burundu umwanya w’umubiri gukora
cyangwa gutakaza igice cy’umubiri
gikomeye, igihano kiba igifungo kirenze
imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka
icumi (10).
Iyo guhutaza umurinzi cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byakozwe mu
gihe cy’intambara, ibihano ntarengwa byo
hejuru bivugwa muri iyi ngingo byikuba
kabiri.
Iyo guhutaza umurinzi cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byateye
umurinzi urupfu, igihano kiba igifungo cya
burundu.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 3: Gukoza isoni no guhutaza
umukuru cyangwa umurinzi",,"Ingingo ya 306: Guhutaza umukuru
cyangwa kumukoreshaho ibikangisho ",,"Umusirikare wese uhutaza umukuru
cyangwa umukoreshaho ibikangisho aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2).
Iyo guhutaza umukuru cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byamuteye
indwara, gukomereka cyangwa ubumuga
cyangwa kutagira icyo yikorera mu buryo
budahoraho, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze
imyaka itanu (5).
Iyo guhutaza umukuru cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho byamuteye
indwara idakira, ubumuga buhoraho
butuma ntacyo ashobora gukora, kubuza
burundu umwanya w’umubiri gukora
cyangwa gutakaza igice cy’umubiri
gikomeye, igihano kiba igifungo kirenze
imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7).
Iyo guhutaza umukuru cyangwa
kumukoreshaho ibikangisho
byamuviriyemo urupfu, igihano kiba
igifungo cya burundu."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 3: Gukoza isoni no guhutaza
umukuru cyangwa umurinzi",,"Ingingo ya 307: Guhutaza umukuru
cyangwa kumukoreshaho ibikangisho
mu gihe cy’intambara",,"Umusirikare wese uhutaza umukuru
cyangwa umukoreshaho ibikangisho mu
gihe cy’intambara, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2) ariko
kitarenze imyaka itanu (5).
Iyo umusirikare ahutaje umukuru cyangwa
amukoreshejeho ibikangisho mu gihe
cy’akazi cyangwa ku mpamvu z’akazi, mu
gihe cy’intambara, igihano kiba igifungo
kirenze imyaka itanu (5) ariko kitarenze
imyaka irindwi (7).
Iyo guhutaza umukuru cyangwa
kumukoreshejeho ibikangisho mu gihe
cy’intambara byamuviriyemo indwara
cyangwa kutabasha kugira icyo akora mu
buryo budahoraho, igihano kiba igifungo
kirenze imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10).
Iyo byamuteye indwara idakira, ubumuga
buhoraho butuma ntacyo akora, kubuza
burundu umwanya w’umubiri gukora
cyangwa gutakaza igice cy’umubiri
gikomeye, igihano kiba igifungo kirenze
imyaka icumi (10) ariko kitarenze imyaka
cumi n’ibiri (12).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 3: Gukoza isoni no guhutaza
umukuru cyangwa umurinzi",,Ingingo ya 308: Kwica umukuru,,"Umusirikare wese wica umukuru amuhoye
akazi cyangwa ku mpamvu z’akazi, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko
ahanishwa igifungo cya burundu"
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 309: Gutoroka bikozwe na
Ofisiye",,"Ofisiye wese:
1º ubura mu mutwe agomba kubamo, mu gihe
kirenze ukwezi kumwe (1) cyangwa uva
mu Rwanda nta ruhushya, akabura iminsi
irenga cumi n’itanu (15), mu gihe
cy’amahoro;
2º ubura mu mutwe agomba kubamo mu gihe
kirenze iminsi itandatu (6) cyangwa uva mu
Rwanda atabifitiye uruhushya, mu gihe
cy’intambara;
aba akoze icyaha.
Ofisiye uhamijwe n’urukiko gukora kimwe
mu bikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo, ahanishwa igifungo kitari
munsi y’imyaka ibiri (2) ariko kitarenze
imyaka itatu (3).
Iyo Ofisiye:
1º yacikanye imbunda, indege, ubwato,
imodoka cyangwa ibindi bikoresho bya
gisirikare;
2º yatorotse ari ku kazi k’irondo, k’izamu, ko
kurinda ahantu cyangwa yari ku kandi kazi
gakoranwa imbunda;
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwi (7)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 310: Kwiha ikiruhuko
cyangwa uruhushya birenze iminsi
ofisiye yahawe",,"Ofisiye wese ujya mu kiruhuko cyangwa
uhabwa uruhushya, ntagaruke mu mutwe
agomba kubamo, bikarenga iminsi itandatu
(6) mu gihe cy’intambara cyangwa ukwezi
kumwe (1) mu gihe cy’amahoro, kuva
ikiruhuko cye cyangwa uruhushya
birangiye cyangwa kuva igihe abonye
itegeko ryo kugaruka ku kazi, aba akoze
icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 311: Gutoroka mu gihe
cy’amahoro bikozwe n’utari Ofisiye",,"Umusirikare wese utari Ofisiye, mu gihe
cy’amahoro:
1º umara iminsi irenga cumi n’itanu (15)
yarabuze mu mutwe agomba kubamo cyangwa mu gice cy’abasirikare bajyanye
ku kazi atabifitiye uruhushya;
2º wahawe uruhushya akarenza ukwezi
kumwe (1) kubarwa uhereye igihe
uruhushya cyangwa ikiruhuko yahawe
byarangiriye cyangwa igihe yaherewe
itegeko ryo kugaruka ku kazi ataragaruka
mu mutwe agomba kubamo;
aba akoze icyaha.
Umusirikare uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 312: Gutoroka bikozwe
n’utari Ofisiye mu gihe cy’intambara",,"Mu gihe cy’intambara, umusirikare wese
utari Ofisiye umara iminsi itandatu (6)
cyangwa ufite uruhushya cyangwa uri mu
kiruhuko umara iminsi itandatu (6) ibarwa
uhereye igihe uruhushya cyangwa
ikiruhuko yahawe byarangiriye cyangwa
igihe yaherewe itegeko ryo kugaruka ku
kazi ataragaruka mu mutwe agomba
kubamo, aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 313: Gutoroka bikozwe
n’utari Ofisiye igihe hari impamvu
nkomezacyaha",,"Iyo umusirikare utari Ofisiye ahamijwe
n’urukiko gukora icyaha cyo gutoroka:
1º yigeze guhanirwa gutoroka;
2º yarenze imipaka y’u Rwanda;
3º yitwaje konji cyangwa uruhushya
bishingiye ku nyandiko y’inyiganano
cyangwa yahinduwe;
4º yarengeje amezi atandatu (6) yaratorotse;
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, igihano kiba
igifungo kirenze imyaka itatu (3) ariko
kitarenze imyaka itanu (5).
Iyo umusirikare utari Ofisiye watorotse:
1º yacikanye imbunda, indege, ubwato,
imodoka cyangwa ibindi bikoresho bya
gisirikare; 2º yari ari ku kazi k’irondo, k’izamu, ko
kurinda ahantu cyangwa yari ku kandi kazi
gakoranwa imbunda;
igihano giteganijwe mu gika cya 2 cy’iyi
ngingo cyikuba kabiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,Ingingo ya 314: Gutoroka ku kagambane,,"Iyo ugutoroka uko ari ko kose kugiriwe
umugambi n’abasirikare barenze umwe (1),
byitwa gutoroka ku kagambane.
Umusirikare wese utoroka ku kagambane,
aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kirenze imyaka ibiri (2) ariko
kitarenze imyaka itatu (3), iyo ari mu gihe
cy’amahoro. Iyo ari mu gihe cy’intambara,
ahanishwa igifungo kirenze imyaka itatu
(3) ariko kitarenze imyaka itanu (5).
Umuyobozi w’akagambane ko gutoroka
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itanu (5) ariko kitarenze imyaka irindwui
(7) iyo ari mu gihe cy’amahoro. Iyo abikoze
mu gihe cy’intambara, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 4: Ugutoroka,,"Ingingo ya 315: Gutoroka mu gihe
umwanzi yugarije",,"Umusirikare wese utoroka mu gihe
umwanzi yugarije, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kirenze imyaka itanu (5) ariko kitarenze
imyaka irindwi (7).
Iyo gutoroka byakozwe na ofisiye, igihano
kiba igifungo kirenze imyaka irindwi (7)
ariko kitarenze imyaka icumi (10).
Umusirikare wese utoroka agana umwanzi,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
icumi (10) ariko kitarenze imyaka cumi
n’itanu (15).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 5: Kwiyononera umubiri ku
bushake",,"Ingingo ya 316: Kwiyononera umubiri
ku bushake mu gihe cy’intambara",,"Umusirikare wese utari Ofisiye wiyononera
umubiri ku bushake mu gihe cy’intambara,
utuma bamwononera umubiri cyangwa
ukoresha ubundi buryo ubwo ari bwo
bwose bwamumugaza kugira ngo adakora
akazi n’iyo haba ari mu gihe gito, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’umwaka
umwe (1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2). Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe na Ofisiye, igihano
kiba igifungo kitari munsi y’imyaka itatu
(3) ariko kitarenze imyaka itanu (5). "

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 5: Kwiyononera umubiri ku
bushake",,"Ingingo ya 317: Kwimugaza bikozwe
umwanzi yugarije",,"Umusirikare wese wimugaza umwanzi
yugarije, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5).
Iyo kwimugaza umwanzi yugarije bikozwe
na Ofisiye, igihano kiba igifungo kuva ku
myaka irindwi (7) kugeza ku myaka icumi
(10).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 6: Gukoresha nabi
ibikoresho bya gisirikare ",,"Ingingo ya 318: Gukoresha intwaro
bidategetswe n’umukuru",,"Umusirikare wese ukoresha intwaro,
atabitegetswe n’umukuru, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 6: Gukoresha nabi
ibikoresho bya gisirikare ",,"Ingingo ya 319: Kwangiza, kugurisha,
kurigisa, kwiba, kuzimiza ku bushake
igikoresho cya gisirikare ",,"Umusirikare wese wangiza, ugurisha,
uzimiza ku bushake igikoresho
cy’itumanaho rya gisirikare, urigisa,
ugurisha cyangwa wiba intwaro, amasasu
cyangwa ibindi bikoresho bya gisirikare,
aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) mu gihe cy’amahoro.
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze
imyaka icumi (10)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 320: Ikoreshwa ry’andi
mategeko","Ingingo zigize iki cyiciro ntizibuza
ikoreshwa ry’ingingo z’amategeko ku
byaha bihungabanya umutekano wa Leta
n’ibindi byaha biteganyijwe mu yandi
mategeko",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 321: Itumanaho rya
gisirikare","Muri iri tegeko, itumanaho rya gisirikare ni
uburyo bwose bukoreshwa mu gutanga
cyangwa kwakira amakuru yerekeye
ingabo, hakoreshejwe ibikoresho
bitandukanye birimo ibyuma bifata
n’ibisohora amajwi, imizindaro,
elegitoroniki n’ibindi.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 322: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare bikozwe
n’umusivili","Umuntu wese utari umusirikare ukoze
ibyaha biteganyijwe muri iki cyiciro
aburanishwa n’inkiko zibifitiye ububasha
kandi ahanishwa ibihano bimwe
nk’ibihabwa abasirikare kuri ibyo byaha",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 323: Kumenyekanisha
urufefeko cyangwa ijambo ry’ibanga
rikoreshwa mu itumanaho rya gisirikare",,"Umusirikare wese uzi urufefeko cyangwa
ijambo ry’ibanga rikoreshwa mu itumanaho
rya gisirikare akabimenyesha abigambiriye
undi muntu utagomba kubimenya cyangwa
agahishurira, ku buryo ubwo ari bwo
bwose, undi utabigenewe uburyo
itumanaho rikoreshwa, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) mu gihe
cy’amahoro. Iyo abikoze mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kirenze
imyaka itanu (5) ariko kitarenze imyaka
irindwi (7).
Igihe abikoze ku bw’ububuraburyo,
uburangare, ubushishozi buke, umwete
muke, kudakurikiza amabwiriza cyangwa
ubundi buteshuke bwose, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’amezi abiri (2)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6) mu gihe
cy’amahoro. Iyo abikoze mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 324: Kwinjira mu miyoboro
y’itumanaho rya gisirikare nta
burenganzira",,"Umuntu wese, abishaka kandi nta
burenganzira abifitiye, winjira mu
miyoboro irinzwe y’itumanaho rya
gisirikare, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 325: Gukoresha itumanaho
rya gisirikare ukavugana n’umuntu
utemerewe kuvugana na we",,"Umuntu wese, wemerewe gukoresha
umuyoboro cyangwa kuvugira mu buryo
bukoreshwa mu itumanaho rya gisirikare
uvugana n’undi muntu atemerewe
kuvugana na we, aba akoze icyaha. Iyo
abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 326: Kubuza imikorere
y’itumanaho rya gisirikare",,"Umuntu wese, ku bw’uburiganya, ufunga
cyangwa ubuza itumanaho rya gisirikare
gukora, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itatu (3) ariko kitarenze imyaka
itanu (5) iyo abikoze mu gihe cy’amahoro.
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka icumi (10) ariko kitarenze
imyaka cumi n’itanu (15)."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 7: Guhungabanya
itumanaho rya gisirikare",,"Ingingo ya 327: Kubangamira
itumanaho rya gisirikare",,"Umuntu wese ukoresha uburyo
bubangamira itumanaho rikoreshwa mu
gisirikare avanaho cyangwa ahindura
amakuru, aba akoze icyaha. Iyo abihamijwe
n’urukiko, ahanishwa igifungo kitari munsi
y’imyaka itanu (5) ariko kitageze ku myaka
irindwi (7), iyo abikoze mu gihe
cy’amahoro.
Iyo abikoze mu gihe cy’intambara, igihano
kiba igifungo kitari munsi y’imyaka icumi
(10) ariko kitarenze imyaka cumi n’itanu
(15).
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe kubera uburangare
cyangwa ububuraburyo, igihano kiba
igifungo kitari munsi y’amezi abiri (2)
ariko kitageze ku mezi atandatu (6) mu gihe
cy’amahoro. Iyo bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kitari
munsi y’imyaka ibiri (2) ariko kitarenze
imyaka itanu (5).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 8: Ibyaha by’uburangare,,"Ingingo ya 328: Kwangiza cyangwa guta
ibikoresho bya gisirikare ku burangare",,"Umusirikare wangiza cyangwa uta
ibikoresho bya gisirikare ku burangare, aba
akoze icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1).
Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
cy’iyi ngingo bikozwe mu gihe
cy’intambara, igihano kiba igifungo kirenze
umwaka umwe (1) ariko kitarenze imyaka
ibiri (2).
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE",Icyiciro cya 8: Ibyaha by’uburangare,,"Ingingo ya 329: Uburangare butuma
hakomereka cyangwa hapfa umuntu ",,"Umusirikare ugira uburangare mu kazi
agatuma hakomereka umuntu, aba akoze
icyaha. Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
atandatu (6) ariko kitarenze umwaka umwe
(1).
Iyo uburangare buvugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo bwatumye hapfa
umuntu, igihano kiba igifungo kitari munsi
y’imyaka ibiri (2) ariko kitarenze imyaka
itatu (3). Iyo ibikorwa bivugwa mu gika cya mbere
n’icya 2 by’iyi ngingo bikozwe mu gihe
cy’intambara, ibihano ntarengwa byo
hejuru nibyo bitangwa.
"

"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA
30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA
N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 9: Ukwica amategeko
y’amahanga n’agaciro k’inyandiko
z’ubutegetsi bw’igihugu cy’amahanga",,"Ingingo ya 330: Kwica amategeko
cyangwa amabwiriza amwe n’amwe
y’ibindi bihugu kandi uri umusirikare",,"Umusirikare uri ku kazi mu kindi gihugu
akica amategeko yacyo, akurikiranwa kandi
agacibwa urubanza n’inkiko za gisirikari
z’u Rwanda, hakurikijwe amategeko y’u
Rwanda nk’aho icyo cyaha cyakorewe mu
Rwanda, mu gihe icyo cyaha gihanwa
n’amategeko y’u Rwanda.
Igihe igikorwa yakoze kidafatwa nk’icyaha
n’amategeko y’u Rwanda, ahanwa mu
rwego rw’imyitwarire."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA IV: IBYAHA BYA
GISIRIKARE","UMUTWE WA II: IHANWA
RY’IBYAHA BYA GISIRIKARE","Icyiciro cya 9: Ukwica amategeko
y’amahanga n’agaciro k’inyandiko
z’ubutegetsi bw’igihugu cy’amahanga",,"Ingingo ya 331: Agaciro k’inyandiko
zerekeranye n’ibyaha byakozwe
n’abasirikare b’u Rwanda mu mahanga",,"Inyandiko zerekeranye n’ibikorwa byica
amategeko byakozwe n’abasirikire b’u
Rwanda bari mu mahanga zigira agaciro mu nkiko z’u Rwanda hakurikijwe
amategeko y’u Rwanda."
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA V: INGINGO
ZINYURANYE, IZ’INZIBACYUHO
N’IZISOZA",,,,"Ingingo ya 332: Iyandikwa ry’ibihano
ku rutonde rwabigenewe","Ibihano byose byatanzwe n’inkiko kandi
byabaye ndakuka byandikwa ku rutonde
rwabugenewe.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA V: INGINGO
ZINYURANYE, IZ’INZIBACYUHO
N’IZISOZA",,,,"Ingingo ya 333: Itegurwa, isuzumwa
n’itorwa by’iri tegeko","Iri tegeko ryateguwe, risuzumwa kandi
ritorwa mu rurimi rw’Ikinyarwanda.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA V: INGINGO
ZINYURANYE, IZ’INZIBACYUHO
N’IZISOZA",,,,"Ingingo ya 334: Ivanwaho ry’ingingo
z’amategeko zinyuranyije n’iri tegeko","Ingingo zose z’amategeko abanziriza iri
kandi zinyuranyije na ryo zivanyweho.
Icyakora, icyaha cyakozwe mbere y’uko iri
tegeko ritangazwa mu Igazeti ya Leta ya
Repubulika y’u Rwanda gihanwa
hakurikijwe itegeko ryakigengaga keretse
mu gihe iri tegeko riteganya ibihano
byoroheje.",
"ITEGEKO Nº68/2018 RYO KU WA

30/08/2018 RITEGANYA IBYAHA

N’IBIHANO MURI RUSANGE ",INTEKO ISHINGA AMATEGEKO,"IGICE CYA II: IBYAHA N’IBIHANO
BYABYO","INTERURO YA V: INGINGO
ZINYURANYE, IZ’INZIBACYUHO
N’IZISOZA",,,,"Ingingo ya 335: Igihe iri tegeko ritangira
gukurikizwa
","Iri tegeko ritangira gukurikizwa ku munsi
ritangarijweho mu Igazeti ya Leta ya
Repubulika y’u Rwanda.
Icyakora, ibyaha bya Jenoside yakorewe
Abatutsi n’ibindi byaha byibasiye inyoko
muntu byakozwe hagati y’itariki ya mbere
Ukwakira 1990 n’iya 31 Ukuboza 1994
bihanwa hakurikijwe ibihano biteganyijwe
muri iri tegeko uretse ibiteganyijwe ukundi
n’itegeko.
",

"
Sexual offence: Child
Defilement ",NA,NA,Felony,133,"Insertion of sexual organ/body
part/object into a child's sexual
organ, anus, or mouth; any act
for bodily pleasure. ","20-25 years’ imprisonment.
Life imprisonment if the
child is under 14 or if it
results in incurable
illness/disability.",,,
"
sexual offence: Aggravated
Child
Defilement",NA,NA,Felony,133,"Committed on a child under 14
years. Either Resulting in an
incurable illness or disability.
Or followed by cohabitation as
husband and wife.",Life imprisonment,,,
sexual offence:Rape,NA,NA,Felony,144,"Forced sexual intercourse or
penetration by force, threats,
trickery, authority, or victim's
vulnerability.","10-15 years’ imprisonment
+ fine (FRW 1,000,000 -
FRW 2,000,000). Higher
penalties for specific
circumstances. ",,,

Sexual offences: Aggravated Rape,NA,NA,Felony,134,"Rape of a person over 65,
disabled, or unable to defend
themselves.","15-20 years’ imprisonment,
FRW 1M-2M fine ",,,

Sexual offences: Aggravated Rape,NA,NA,Felony,134,"Rape resulting in an incurable
illness or disability. ","
20-25 years’ imprisonment,
FRW 500K-1M fine ",,,

Sexual offences: Aggravated Rape,NA,NA,Felony,134,"Rape committed by multiple
persons, resulted in death, on a
second-degree relative, or
intended to infect with an
incurable illness. ",Life imprisonment,,,

"Sexual offence:Indecent
Assault  ",NA,NA,Misdemeanour,135,"Any indecent act on another
person’s body without their
consent.","1-2 years’ imprisonment +
fine (FRW 100,000 - FRW
300,000). Doubled penalties
for certain offenders. ",,,

"
Sexual offence: Aggravated
Indecent
Assault ",NA,NA,Misdemeanour,135,"
Committed in public.","2-3 years’ imprisonment,
FRW 500K-1M fine ",,,

"
Sexual offence: Indecent  Assault
(with aggravating factors)",NA,NA,Misdemeanour,135,"
Offender is a relative, teacher,
authority figure, medical
personnel, or used
threats/force. ","
Double the penalty of base
offence ",,,

offence against moralityAdultery,NA,NA,Misdemeanour,136,"Sexual intercourse with
someone other than one’s
spouse. ","6 months - 1 year
imprisonment. Only
prosecuted upon the
spouse’s complaint. ",,,

"

Offence against morality:Sexual  Violence
 Against a Spouse  ",NA,NA,Misdemeanour,137,"
Committing physical and
sexual violence against their
spouse.
Committing physical and
sexual violence against their
spouse.",3-5 years’ imprisonment.,,,
Offence against morarity Concubinage,NA,NA,Misdemeanour,138,"Living as husband and wife
with someone other than a
legal spouse while being
married.",1-2 years’ imprisonment.,,,
"Offences against morality: Desertion of
Marital
Home ",NA,NA,Petty Offence,139,"
Leaving the marital home for
more than 2 months without
serious reasons or
Husband deserts pregnant wife
for more than one month
without serious reason.","
3-6 months imprisonment.
If the wife is pregnant, the
husband is penalized for
desertion after 1 month. ",,,

Offence against morality: Bigamy,NA,NA,Misdemeanour,141,"Entering a new marriage while
still legally married.  ","1-2 years’ imprisonment +
fine (FRW 300,000 - FRW
500,000). ",,,

"
sexual offence: Bestiality ",NA,NA,Misdemeanour,142,"
Engaging in a sexual act with
an animal. ","6 months - 1 year
imprisonment ",,,

"Sexual offence:Aggravated
Bestiality",NA,NA,Felony,142,"Causing another person to
engage in a sexual act with an
animal.","
7-10 years’ imprisonment,
FRW 3M-5M fine",,,
"Offence against morality:Public
Indecency ",NA,NA,Misdemeanour,143,"Performing an indecent act in
public. ",6 months - 2 years’ imprisonment.,,,

"
Privacy offence: Violation of
Domicile ",NA,NA,Petty Offence,155,"
Unauthorized entry into
another person's home, house,
room, or accommodation.","
2 to 6 months
imprisonment, fine between
FRW 500,000 and FRW
1,000,000",,,
"Privacy offence: Aggravated
Violation of
Domicile ",NA,NA,Misdemeanour,155,"
Unauthorized entry using
threats, housebreaking, or false
keys. ","
3 to 5 years imprisonment,
fine between FRW
1,000,000 and FRW
2,000,000 or one of these
penalties.",,,
"
Privacy offence: Secretly Listening to
Conversations",NA,NA,Misdemeanour,156,"
Secretly listening to or
disclosing confidential
statements without
authorization. ","
6 months to 1 year
imprisonment, fine between
FRW 1,000,000 and FRW
2,000,000 or one of these
penalties.",,,
"
Privacy offence: Unauthorized Recording and
Disclosure ",NA,NA,Misdemeanour,156,"

Taking a photo, audio, or video
recording and disclosing them
without authorization.","
6 months to 1 year
imprisonment, fine between
FRW 1,000,000 and FRW
2,000,000 or one of these
penalties.",,,
"Privacy offence: Publication of Edited
Statements or Images ",NA,NA,Misdemeanour,157,"Publishing an edited version of
a person's statements or images
without stating it is edited. ","6 months to 1 year
imprisonment, fine between
FRW 1,000,000 and FRW
2,000,000. ",,,

Privacy offence: Breach of Professional Secrecy,NA,NA,Misdemeanour,158,"Revealing professional secrecy
entrusted by virtue of function,
occupation, or mandate. ","
1 to 2 years imprisonment,
fine between FRW
2,000,000 and FRW
3,000,000. ",,,

"
Privacy offence: Offences Against
Correspondences",NA,NA,Misdemeanour,159,"Fraudulently removing,
delaying, or diverting
correspondences or documents. ","
1 to 2 years imprisonment,
fine between FRW
1,000,000 and FRW
3,000,000.",,,
"Privacy offence: Unauthorized
Interception of
Communication",NA,NA,Misdemeanour,159,"Intercepting, recording,
diverting, or disclosing
telecommunications without
authorization. ","
1 to 2 years imprisonment,
fine between FRW
1,000,000 and FRW
3,000,000.",,,
"Privacy offence: Unauthorized Collection of Personal
Data ",NA,NA,Misdemeanour,160,"Collecting, recording, or
archiving personal information
in a way that affects privacy or
honor.","6 months to 1 year
imprisonment, fine between
FRW 1,000,000 and FRW
2,000,000. ",,,

Defamation offence: Public Insult,NA,NA,Petty Offence,161,"
Publicly insulting another
person using signs, practices,
statements, or written
documents. ","15 days to 2 months
imprisonment, fine between
FRW 100,000 and FRW
200,000, or community
service for up to 15 days. ",,,

"Prosecution
for Intimate
Privacy
Offences ",NA,NA,"Legal
procedure  ",162,"Privacy offences are only
prosecuted at the request of the
victim or their legal
representative. ","Based on victim’s request
for prosecution.",,,
Theft,NA,NA,Misdemeanour,166,Unlawful taking of property belonging to another.,"1–2 years imprisonment, fine of FRW 1,000,000–2,000,000, 6 months community service or only one of these",,,
Aggravated Theft,NA,NA,Misdemeanour,167,"Theft committed under aggravating circumstances (e.g. burglary, night, multiple offenders).",Penalty for theft doubles as per base in Article 166.,,,
Theft with Violence or Threats,NA,NA,Felony,168,Theft involving violence or threats.,"5–7 years imprisonment + FRW 3,000,000–5,000,000 fine. Higher penalties if it causes injury or death",,,
Motor Vehicle Theft Across Borders,NA,NA,Felony,169,Stealing vehicle to transfer it to another country.,">5–7 years imprisonment, fine FRW 5,000,000–10,000,000.",,,
Armed Robbery,NA,NA,Felony,170,Theft committed with a weapon.,"10–15 years imprisonment, FRW 5,000,000–7,000,000 fine.",,,
Aggravated Armed Robbery,NA,NA,Felony,170,"Armed robbery by multiple persons, with used weapon or in dwelling.","15–20 years imprisonment + FRW 5,000,000–7,000,000 fine.",,,
Armed Robbery causing death/organized gang,NA,NA,Felony,170,Armed robbery leading to death or committed by gang.,Life imprisonment.,,,
Extortion,NA,NA,Misdemeanour,171,Forcing someone through violence/coercion to give gain/signature/fingerprint,"3–5 years imprisonment + FRW 3,000,000–5,000,000 fine.",,,
Fraudulent Retention of Found Property,NA,NA,Petty Offence,172,Keeping lost item intentionally or giving it to someone else.,"Fine FRW 300,000–500,000 or 15–30 days community service.",,,
Forging/Altering Keys,NA,NA,Misdemeanour,173,Fraudulent key forging or using master key.,"6 months–1 year imprisonment + FRW 500,000–1,000,000 fine or only one of these.",,,
Forging/Altering Keys by Locksmith,NA,NA,Misdemeanour,173,Fraudulent key forging or using master key committed by a locksmith.,">1–2 years imprisonment + FRW 1,000,000–2,000,000 fine.",,,
Fraud,NA,NA,Misdemeanour,174,Deceiving someone to obtain money/property via false identity or promises.,"2–3 years imprisonment + FRW 3,000,000–5,000,000 fine.",,,
Fraud by Issuing Securities,NA,NA,Misdemeanour,174,"Fraud related to issuing shares, securities, vouchers, etc.","3–5 years imprisonment + FRW 5,000,000–7,000,000 fine.",,,
Non-payment of Bills,NA,NA,Petty Offence,175,Ordering non-returnable items knowingly unable to pay.,"15 days–2 months imprisonment + FRW 100,000–200,000 fine or max 15 days community service.",,,
Breach of Trust,NA,NA,Misdemeanour,176,"Misuse of entrusted property (embezzling, misusing, giving it away).","3–5 years imprisonment + FRW 500,000–1,000,000 fine.",,,
Selling or Pledging Another Person’s Property,NA,NA,Misdemeanour,177,Selling/pledging property one does not own.,"1–2 years imprisonment + FRW 500,000–1,000,000 fine.",,,
Destruction of Mortgaged Property,NA,NA,Misdemeanour,177,Debtor/creditor destroys/embezzles mortgaged property.,"1–2 years imprisonment + FRW 1,000,000–2,000,000 fine.",,,
Genocide,NA,NA,Felony,91,"Acts committed with intent to destroy a national, ethnic, racial, or religious group. Includes killing, serious harm, destruction of life conditions, preventing births, or forcible transfer of children.",Life imprisonment without possibility of mitigation.,,,
Conspiracy to Commit Genocide,NA,NA,Felony,93,Agreement between persons to commit genocide.,Life imprisonment.,,,
Planning of Genocide,NA,NA,Felony,93,Pre-arranged design to commit genocide.,Life imprisonment,,,
Direct or Indirect Incitement to Genocide,NA,NA,Felony,93,Provoking or encouraging others to commit genocide.,Life imprisonment,,,
Attempt to Commit Genocide,NA,NA,Felony,93,Taking steps towards the execution of genocide without completing it.,Life imprisonment,,,
Complicity in Genocide,NA,NA,Felony,93,Assisting or aiding in the commission of genocide.,Life imprisonment,,,
Crime Against Humanity: Murder,NA,NA,Felony,94,Intentional killing as part of a widespread or systematic attack on civilians.,Life imprisonment,,,
Crime Against Humanity: Extermination,NA,NA,Felony,94,Mass killing of peaple,Life Imprisonment,,,
Crime Against Humanity: Enslavement,NA,NA,Felony,94,Exercising powers of ownership over a person.,Life imprisonment.,,,
Crime Against Humanity: Deportation/Transfer,NA,NA,Felony,94,Forcibly removing persons from their lawful homes.,20–25 years imprisonment; Life imprisonment if with degrading treatment.,,,
Crime Against Humanity: Unlawful Imprisonment,NA,NA,Felony,94,Severe deprivation of liberty contrary to law.,20–25 years imprisonment; Life imprisonment if with degrading treatment.,,,
Crime Against Humanity: Torture,NA,NA,Felony,94,Severe pain or suffering inflicted intentionally.,Life imprisonment,,,
Crime Against Humanity: Sexual Violence,NA,NA,Felony,94,"Acts such as rape, sexual slavery, forced prostitution, or sterilization.",Life imprisonment.,,,
Crime Against Humanity: Persecution,NA,NA,Felony,94,"Severe deprivation of rights due to politics, religion, or ethnicity.",20–25 years imprisonment; Life imprisonment if with degrading treatment.,,,
Crime Against Humanity: Enforced Disappearance,NA,NA,Felony,94,Abduction with refusal to disclose fate or whereabouts.,Life imprisonment.,,,
Crime Against Humanity: Apartheid,NA,NA,Felony,94,Inhuman acts committed to establish and maintain domination by one racial group.,20–25 years imprisonment; Life imprisonment if with degrading treatment.,,,
Crime Against Humanity: Other Inhumane Acts,NA,NA,Felony,94,Similar acts causing great suffering or serious injury.,Life imprisonment,,,
Gusambanya umwana,NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 133(1)," Kwinjiza  imyanya  ndangagitsina /  igice
cyumubiri /  ikintu  mu  gitsina  cyumwana,
anus,  cyangwa  umunwa;  igikorwa  icyo
aricyo  cyose  cyo  kwishimira  umubiri.","Igifungo  cy'imyaka  20-25.
 Igifungo  cya  burundu  niba  umwana
ari  munsi  yimyaka  14  cyangwa
niba  biviramo  uburwayi /
ubumuga  budakira.",,,
"  Byiyongereye
gusambanye
 umwana birenze",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 133 (2),"iyo byakorewe  umwana  uri  munsi  yimyaka  14.
bikaba byamuviramo  uburwayi  budakira
cyangwa  ubumuga.
 Cyangwa  ugakurikirwa  no  kubana
nkumugabo  numugore.",uhanishwa Igifungo cya burundu,,,
" Gukoresha undi
imibonano mpuzabitsina ku gahato ",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 134(1),"Guhuza  ibitsina  ku  gahato  cyangwa
kwinjira  ku  gahato,  iterabwoba,  amayeri,
ubutware,  cyangwa  intege  nke
z'uwahohotewe."," Iyo uhamwe niki cyaha uhanishwa Igifungo  cyimyaka  10-15  +  ihazabu
(FRW  1.000.000
FRW  2.000.000).  Ibihano  bihanitse
kubintu  byihariye.",,,
"Gukoresha undi
imibonano mpuzabitsina ku gahato  ariko kuburyo bukabije",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 134(2),"Iyo gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato byakozwe ku muntu ufite hejuru
y’imyaka mirongo itandatu n’itanu (65), ku
muntu ufite ubumuga cyangwa uburwayi
butuma adashobora kwirwanaho","igihano
kiba igifungo kirenze imyaka cumi n’itanu
(15) ariko kitageze ku myaka makumyabiri
(20) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda
atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000
FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri
(2.000.000 FRW). ",,,

"Gukoresha undi
imibonano mpuzabitsina ku gahato  ariko kuburyo bukabije cyane",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 134(3),"Iyo gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato byateye indwara idakira cyangwa
ubumuga, "," uwabikoze ahanishwa igifungo
kirenze imyaka makumyabiri (20) ariko
itarenze imyaka makumyabiri n’itanu (25)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).",,,
"Gukoresha undi
imibonano mpuzabitsina ku gahato  ariko kuburyo bukabije cyane",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 134(4)," Iyo byakozwe n’abantu barenze umwe;
byateye urupfu uwabikorewe;
 byakozwe ku muntu bafitanye isano kugeza ku gisanira cya kabiri;
 byakozwe cyangwa hagamijwe kumwanduza indwara idakira","Igihano kiba igifungo cya burundu iyo
gukoresha imibonano mpuzabitsina ku
gahato:",,,
Urukozasoni,NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 135 (1),"Umuntu wese ukora igikorwa gikoza isoni
mu buryo ubwo aribwo bwose ku mubiri
w’undi, nyiri ukubikorerwa atabishaka, ","Umuntu wese uhamijwe n’urukiko gukora
icyaha cy’urukozasoni, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’umwaka umwe (1) ariko
kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi ijana (100.000 FRW) ariko
atarenze ibihumbi magana atatu (300.000
FRW).",,,
"Urukozasoni  ariko
birenze urugero",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 135 (2),"Iyo icyaha cy’ urukozasoni
Cyakorewe mu ruhame","ahanishwa
igifungo kitari munsi y’imyaka ibiri (2)
ariko kitarenze imyaka itatu (3) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi
y’ibihumbi magana atanu (500.000 FRW)
ariko atarenze miliyoni imwe (1.000.000 FRW)",,,
"Urukozasoni
(hamwe
nimpamvu
zongera  ububi)",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,ingingo ya 135 (2),"Uwakoze  icyaha  ni  mwene  wabo,
umwarimu,  umuntu  ufite
ububasha,  abaganga,
cyangwa  ibikangisho /  imbaraga.","ibihano byavuzwe haruguru
 byikuba Inshuro  ebyiri ",,,

Ubusambanyi,NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",ingingo ya 136,"Imibonano mpuzabitsina
nundi muntu utari uwo uwo
 mwashakanye."," Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1).
Gusa Gukurikirana  icyaha cy’ubusambanyi
ntibishobora kuba hatareze uwahemukiwe
mu bashyingiranywe ku buryo bwemewe
n’amategeko. ",,,

"Guhohotera bishingiye
ku gitsina uwo bashyingiranywe ",NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",ingingo ya 137,"
Umuntu wese ukorera uwo bishyingiranywe
igikorwa cy’ihohotera kibabaza umubiri
kandi gishingiye ku gitsina, aba akoze
icyaha","Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’imyaka
itatu (3) ariko kitarenze imyaka itanu (5). ",,,

Ubushoreke,NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",Ingingo ya 138,"Umuntu ubana nk’umugabo n’umugore
n’uwo batashyingiranywe umwe muri bo
cyangwa bombi bafite uwo
bashyingiranywe, aba akoze icyaha.","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kirenze umwaka umwe (1) ariko kitarenze
imyaka ibiri (2).
",,,

Guta urugo,NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",Ingingo  ya 139,"Umwe mu bashyingiranywe uta urugo rwe mu gihe kirenze amezi abiri (2) nta mpamvu zikomeye akihunza ibyo ategetswe, cyangwa umugabo utaye
umugore we ku bushake, nta mpamvu
ikomeye, mu gihe kirenze ukwezi kumwe (1) azi ko atwite.aba akoze icyaha.  Icyakora,  kutabana bitewe n’uko umwe mu bashyingiranywe afashwe nabi ntabwo byitwa guta urugo mu gihe yagiye abimenyesheje ubuyobozi bumwegereye bigakorerwa inyandiko.  ","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atatu (3)
ariko kitarenze amezi atandatu (6).",,,
"

Gukora amasezerano yo gushyingirwa andi ataraseswa cyangwa
kwakira bene ayo masezerano ",NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",Ingingo ya 141,"
Umuntu wese ukora amasezerano yo gushyingirwa aya mbere agifite agaciro; ushyingirwa azi neza ko uwo
bashyingiranwa afite amasezerano yo
gushyingirwa ataraseswa; uwakira amasezerano yo gushyingirwa azi
neza ko ushyingirwa afite andi masezerano; aba akoze icyaha.","Umuntu uhamijwe n’urukiko gukora
kimwe mu bikorwa bivugwa mu gika cya
mbere cy’iyi ngingo, ahanishwa igihano
cy’igifungo kitari munsi y’umwaka umwe
(1) ariko kitarenze imyaka ibiri (2)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atatu (300.000
FRW) ariko atarenze ibihumbi magana
atanu (500.000 FRW).",,,
" Gukora igikorwa
gishingiye ku gitsina ku nyamaswa  ",NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,Ingingo ya 142(1),"Umuntu wese ukora igikorwa gishingiye ku gitsina ku nyamaswa, aba akoze icyaha.","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1).",,,
gukora imibonano mpuzabitsina kunyamaswa bitewe n' undi muntu,NA,NA,ibyaha bishingiye kugitsina,Ingingo ya 142(2),"Umuntu wese, mu buryo ubwo ari bwo
bwose, utuma undi akora igikorwa
gishingiye ku gitsina ku nyamaswa, ","ahanishwa igihano cy’igifungo kitari munsi
y’imyaka irindwi (7) ariko kitarenze imyaka icumi (10) n’ihazabu y’amafaranga
y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni eshatu
(3.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni
eshanu (5.000.000 FRW)",,,
"Gukora ibiterasoni mu
ruhame ",NA,NA,"Ibyaha binyuranyije
n’imyifatire myiza ",Ingingo ya 143,Umuntu wese ukora ibiterasoni mu ruhame aba akoze icyaha.,Iyo abihamijwe n’urukiko ahanishwa igihano cy’igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko kitarenze imyaka ibiri (2).,,,

" Kwinjira aho umuntu
atuye mu buryo butemewe ",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",Ingingo ya 155 (1),"Uretse mu bihe biteganywa n’amategeko,
umuntu wese winjira mu rugo, mu nzu, mu
cyumba cyangwa mu icumbi rituwemo
n’undi muntu, atabyemerewe n’uhatuye aba
akoze icyaha.","Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’amezi
abiri (2) ariko kitageze ku mezi atandatu (6)
n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari
munsi y’ibihumbi magana atanu (500.000
FRW) ariko atarenze miliyoni imwe
(1.000.000 FRW).",,,
" Kwinjira aho umuntu
atuye mu buryo butemewe (Kugahato)",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",Ingingo ya 155 (2),"Iyo kwinjira aho umuntu atuye byakoreshejwe ibikangisho, guca icyuho cyangwa gufunguza
imfunguzo zidakoreshejwe na nyirazo."," igihano kiba
igifungo kitari munsi y’imyaka itatu (3)
ariko kitarenze imyaka itanu (5) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda arenze miliyoni
imwe (1.000.000 FRW) ariko atageze kuri
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) cyangwa
kimwe gusa muri ibyo bihano. ",,,

" Kumviriza ibiganiro,
gufata amashusho cyangwa kubitangaza ",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",Ingingo ya 156 (1),"Umuntu wese, ku bw’inabi, mu buryo ubwo
ari bwo bwose, wivanga mu mibereho
bwite y’undi akoresheje:
1º kumviriza cyangwa gutangaza amagambo
abantu bavugiye mu muhezo atabiherewe
uruhushya;
2º gufata ifoto, amajwi cyangwa amashusho
cyangwa kubitangaza nyirayo atabitangiye
uruhushy. aba akoze icyaha"," uwo iki cyaha gihamye ahanishwa igifungo
kitari munsi y’amezi atandatu (6) ariko
kitarenze umwaka umwe (1) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW)
cyangwa kimwe gusa muri ibyo bihano. ",,,

" Gutangaza amagambo
cyangwa amashusho binyuranye n’uko
byafashwe ",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",Ingingo ya 157,"Umuntu wese utangaza, ku bw’inabi
hakoreshejwe uburyo ubwo ari bwo bwose,
amagambo yahinduwe agatangazwa uko
atavuzwe cyangwa amashusho n’amafoto
by’umuntu byagaragajwe uko bitafashwe,
ntagaragaze ko binyuranyije n' uko byafashwe, aba akoze icyaha. ","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW).",,,
Kumena ibanga ry’akazi,NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",Ingingo ya 158,"Umuntu wese umena ibanga kandi
ashinzwe kuribika, ku mpamvu z’akazi,
z’umwuga cyangwa z’idini, yaba akiri mu kazi cyangwa yarakavuyemo, aba akoze
icyaha. ","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya
miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW).",,,
" Ibyaha bikorerwa
ubutumwa mu nzira zitandukanye
z’itumanaho ",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",ingingo ya 159,"Umuntu wese ukoresha uburiganya, mu
buryo ubwo ari bwo bwose, mu gufungura,
kurigisa, gutinza, kuyobya amabaruwa
cyangwa izindi nyandiko byageze iyo bijya
cyangwa bitaragerayo aba akoze icyaha","cyangwa bitaragerayo aba akoze icyaha.
Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’umwaka umwe (1)
ariko kitarenze imyaka ibiri (2) n’ihazabu
y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko
atarenze miliyoni eshatu (3.000.000 FRW). ",,,

" Gukusanya amakuru
yerekeye abantu muri za mudasobwa ",NA,NA,"IBYAHA BIBANGAMIRA
IMIBEREHO BWITE Y’ABANTU",ingingo ya 160,"Umuntu wese ku bw’inabi ufata amajwi,
ukusanya amakuru yerekeye umuntu,
ushyingura cyangwa ukoresha ubundi
buryo bwo kubika muri za mudasobwa
n’ibindi byuma kabuhariwe amakuru
y’umuntu cyangwa ibiranga umuntu ku
buryo byagira ingaruka mbi ku cyubahiro
cyangwa ku mibereho ye bwite, aba akoze
icyaha.","Iyo abihamijwe n’urukiko, ahanishwa
igifungo kitari munsi y’amezi atandatu (6)
ariko kitarenze umwaka umwe (1) n’ihazabu y’amafaranga y’u Rwanda atari munsi ya miliyoni imwe (1.000.000 FRW) ariko atarenze miliyoni ebyiri (2.000.000 FRW). ",,,

Gutukana mu ruhame,NA,NA,gusebanya,Ingingo ya 161,"Umuntu wese utuka undi mu ruhame aba
akoze icyaha. gutukana bivugwa ni ikimenyetso, imigenzereze, ijambo cyangwa inyandiko bigambiriye gukomeretsa umuntu ku
bushake kandi ku buryo butaziguye.  "," Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa igifungo kitari munsi y’iminsi
cumi n’itanu (15) ariko kitarenze amezi
abiri (2); ihazabu y’amafaranga y’u
Rwanda atari munsi y’ibihumbi ijana
(100.000 FRW) ariko atarenze ibihumbi
magana abiri (200.000 FRW); imirimo
y’inyungu rusange mu gihe kitarenze iminsi
cumi n’itanu  (15) cyangwa kimwe gusa
muri ibyo bihano. ",,,

" Ikurikirana ry’ibyaha
bibangamira imibereho bwite y’abantu ",NA,NA,NA,Ingingo ya 162,"Ibyaha bivugwa muri uyu mutwe
ntibishobora gukurikiranwa bidasabwe
n’uwahemukiwe, umuhagarariye mu buryo bwemewe  cyangwa umufiteho uburenganzira n’amategeko  ",NA,,,

Kwiba,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 166,"Gutwara ikintu cy’undi atabiherewe uburenganzira, agamije kukigira icye cyangwa kugikoresha"," Iyo abihamijwe n’urukiko,
ahanishwa Igifungo cyitari mwaka 1 ariko kitarenze 2 imyaka; Ihazabu: 1,000,000–2,000,000 FRW; Imirimo y’inyungu rusange: amezi 6 cyangwa kimwe muri ibyo",,,
Kwiba hakoreshejwe intwaro,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,ingingo ya 169,Kwiba witwaje intwaro ishobora kwica cyangwa gukomeretsa,"Igifungo: 10–15 imyaka; Ihazabu: 5,000,000–7,000,000 FRW",,,
Kwiba nijoro,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 167,Kwiba hagati ya saa 6:00 z’umugoroba na saa 6:00 z’igitondo,"Igihano cyikuba kabiri: Igifungo: 2–4 imyaka; Ihazabu: 2,000,000–4,000,000 FRW",,,
Kwiba hakoreshejwe kiboko cyangwa ibikangisho,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,ingingo ya 168,Kwiba ukoresheje imbaraga cyangwa ibikangisho,"Igifungo: 5–7 imyaka; Ihazabu: 3,000,000–5,000,000 FRW",,,
Kwiba ikinyabiziga kigamije kukijyana mu kindi gihugu,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 169,Kwiba ikinyabiziga gifite moteri agamije kukijyana mu kindi gihugu,"Igifungo: 5–7 imyaka; Ihazabu: 5,000,000–10,000,000 FRW",,,
Kwihesha ikintu cy’undi hakoreshejwe uburiganya,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 174,Kwihesha umutungo w’undi mu buryo bw’uburiganya,"Igifungo: 2–3 imyaka; Ihazabu: 3,000,000–5,000,000 FRW",,,
Kwaka ikitari bwishyurwe,NA,NA,Icyaha cyoroheje,ingingo ya 175,Kwaka ikintu uzi neza ko utazishyura,"Igifungo: iminsi 15–amezi 2; Ihazabu: 100,000–200,000 FRW; Imirimo y’inyungu rusange: iminsi 15 cyangwa kimwe muri ibyo",,,
Kugumana ku bw’uburiganya ikintu cy’undi cyatoraguwe,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 172,"Kugumana cyangwa guha abandi ikintu cy’undi wabonye ku buryo bumugwiririye, ku bw’uburiganya","Igifungo: 6 amezi–2 imyaka; Ihazabu: 50,000–300,000 FRW",,,
Kwigana cyangwa guhindura imfunguzo,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 173,Kwigana cyangwa guhindura imfunguzo mu buryo bw’uburiganya,"Igifungo: 6 amezi–1 mwaka; Ihazabu: 500,000–1,000,000 FRW",,,
Kugurisha ikintu cy’undi cyangwa kugitangaho ingwate,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 177,Kugurisha cyangwa gutangaho ingwate ikintu uzi ko atari icyawe,"Igifungo: 1–2 imyaka; Ihazabu: 500,000–1,000,000 FRW",,,
Kurigisa cyangwa kwangiza ibyatanzweho ingwate,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 178,Kurigisa cyangwa kwangiza ibitanzweho ingwate,"Igifungo: 1–2 imyaka; Ihazabu: 1,000,000–2,000,000 FRW",,,
Ubuhemu,NA,NA,Icyaha gikomeye,ingingo ya 176,"Gukoresha nabi ikintu cyahawe cyangwa yakirindishijwe, akacyigarurira cyangwa akagitagaguza","Igifungo: 3–5 imyaka; Ihazabu: 500,000–1,000,000 FRW",,,
Icyaha cya Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,91,Gukora kimwe mu bikorwa 5 bigamije kurimbura igice cyangwa abantu bose b'itsinda runaka,uhamwe niki cyaha ahanishwa Igifungo cya burundu kidashobora kugabanywa,,,
Icyaha cyo Gucura umugambi wa Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,93,Gucura umugambi wo gukora Jenoside,Uhamwe niki cyaha ahanisha Igifungo cya burundu,,,
Gutegura Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,93,Gushyira mu bikorwa imyiteguro ya Jenoside,Uhamwe niki cyaha ahanisha Igifungo cya burundu,,,
Gushishikariza Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,93,Gushishikariza abantu gukora Jenoside ku buryo ubwo ari bwo bwose,uhamwe niki cyaha ahanishwa igifungo cya burundu.,,,
Gugerageza Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,93,Kugerageza gukora Jenoside itaragerwaho,uhamwe niki cyaha ahanishwa igifungo cya burundu.,,,
Ubufatanyacyaha muri Jenoside,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,93,Kuba mu itsinda cyangwa gufasha mu bikorwa bya Jenoside,uhamwe niki cyaha ahanishwa igifungo cya burundu.,,,
"Icyaha cyibasiye inyokomuntu: kwica, kurimbura, ubucakara, gukubita/torture, gusambanya ku gahato, kurigisa, ibikorwa birenze kamere muntu",NA,NA,Icyaha cy’ubugome,94,"Ibyaha bikorwa ku baturage batari abasirikare, bigaragaramo ubugome",uhamwe na kimwe muri ibi byaha ahanishwa igifungo cya burundu.,,,
"Icyaha cyibasiye inyokomuntu: gutwara bunyago, gufunga binyuranyije n’amategeko, gutoteza cyangwa ivangura rishingiye ku ruhu",NA,NA,Icyaha gikomeye,94,"Ibyaha bikorerwa abaturage batari abasirikare, ariko bitarimo ubwicanyi cyangwa ihohotera rikabije",uhamwe nakimwe muri ibi byaha ahanishwa Igifungo kitarenze imyaka 25,,,
Icyaha cyibasiye inyokomuntu bikozwe biherekejwe n’agashinyaguro,NA,NA,Icyaha cy’ubugome,95,Iyo ibikorwa bivugwa hejuru byakozwe bifite agashinyaguro,uhamwe niki cyaha ahanishwa igifungo cya burundu.,,,