Datasets:
text large_stringlengths 19 2.82k | lang large_stringclasses 1
value | source large_stringclasses 2
values | register large_stringclasses 1
value | date large_stringclasses 0
values | id large_stringlengths 39 238 |
|---|---|---|---|---|---|
Валерий Васильевич 1940 ийыште Морко селаште служащий ешыште шочын. Ачаже Василий Апакаевич 1917 ийыште Чодырасола ялыште шочын-кушкын. Морко районысо рӱдӧэмлымверыште тӱҥофтальмологлан тыршен.1939 ийыште Йошкар Армийыште служитлен, военфельдшер лийын. 1942 ийыште Йошкар Знамя орден дене палемдалтын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Аваже Ксения Павловна Павлова – Унчо селанӱдыржӧ. Тудо рӱдӧэмлымверыште акушеркылан ыштен. Нелын черланымыжлан кӧра 27 ияшак колен. Валерий эргыштым коча-коваже Татьяна Степановна ден Павел Иванович Ивановмыт ончен куштеныт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Валерий Апакаев 1954 ийыште Унчо шымияш школ деч вара тунеммыжым Шеҥше кыдалаш школышто шуен. Изинекак радиотехникылан шӱмаҥын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Школ деч вара 1958 ийыште Шеҥше радиоузелыш пашаш пурен. 1959-1960 ийлаште армийыште служитлен. Тихоокеанский флотышто матрос лийын. Тушечын пӧртылмекыже, ончычсо паша верыштыжак тыршен. 1964 ий гыч автоматический телефон станций сетьлам илышыш талын пурташ тӱҥалыныт. Тидлан кӧра монтёр В.Апакаевым Архангельск оласе св... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Пашам тыршен ыштымыжым кӱкшын аклен, СССР-ын заслуженный связистше чап лӱмым сулен, лӱмжым СССР Связь министерствын Почёт книгашкыже пуртеныт, III степенян Паша Чап орден да «Пашан ветеранже» медаль дене палемденыт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Ачам мыламат тиде специальность дене тунемаш каяш темлен. «Тиде паша эреак лиеш. Адакшым лач школым тунемын пытарыме ийын Маприй кугыжаныш технологий университетыште связистлан туныктымо группо почылтын. Вич ий тунемме пагыт писын эртен. Практикым ачамын пашам ыштыме верыштыже, Шеҥше АТС-ыште, эртенам, – студент жапш... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Нелын черланымыжлан кӧра 2001 ий 29 июльышто ош тӱня дене чеверласен. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Тиде ийынак Унчо селасе администрацийын темлымыж почеш, Эҥерӱмбал уремлан Валерий Апакаевын лӱмжым пуэныт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Ачамын возен кодымо программыже-влак кызытат мӧҥгыштӧаралалтыт. Южгунам лудам да шоненӧрам: тунамак тудо кӱлешан да кугу пашам ышташ шонен. Чыла программыже калыкын илышыжым саемдыме дене кылдалтын, – ойла Борис Валерьянович. – Ик сессий деч вара толмыжым шарнем. Пешак куаныше ыле. Тунам илыш вашталтме семын Марий АС... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Ача-авамын торжа шомак дене мутланымыштым, кугу йӱкын кычкыркалымыштым колынат омыл. Мемнамат вурсымыштымат ом шарне. Ачамын пеҥгыде койыш-шоктышан улмыжым паленна да сандене мут колыштшо лийынна, – шарналта Борис Апакаев. – Мыйым, межнеч эргым, ешыште чаманеныт: пашаланат утыжым «кычкен» огытыл. Варарак, кугурак ака... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Изиракна годым ачана рушарнян гына мӧҥгыштӧлийын. Моло кечын эрдене мемнан кынелмына деч ончыч лектын каен, а кастене малаш ямдылалтме годым толын пурен. Тудо шке пашажым пеш йӧратен, пеш ответственный лийын. Кӱлеш гын, йӱдымат, ночко але поранан игечыштат пашашкыже куржын, садлан мӧҥгысӧчыла сомыл авалан логалын, – ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Йоча-шамыч ачем Апакай чочой маныныт. Чыла уныкаже-влак тудым тыге лӱмденыт. Молан? Валерий лӱмым нунылан ойлаш йӧсын чучын, сандене Дима эргым изиж годым тыге ойлыктен, – ешарыш Ольгаӱдыржӧ. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Валерий Апакаев сылнымутым йӧратен. Возымыжо республикысе тӱрлӧгазетлаште, «Ончыко» журналыште савыкталтын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
2010 ийыште «Мландӱмбалне улам ыле кайык…» книгаже ош тӱням ужын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Тудын сылнымутшо илыш дене кылдалтше, кугу шонымашан, чоным тарватыше, южыжо шинчавӱдым лукшо, а южыжо, мӧҥгешла, мыскара кумылан, шыргыжаш тарватыше улыт. Возымаштыже чон куанжым, ойгыжым почын, пӱртӱсым, калыкшым моктен. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Ятыр почеламутшылан муро шочын. Поэтын мутшылан Татьяна Ямбердован келыштарыме «Унчо велне» мурыжоӱмырым эртарыме кундемыштыже гимн семын чапланен. А теве «Ӱстелтӧр муро» почеламутшылан возымо муро деч посна Унчо кундемыште ик пайремат огеш эрте. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
– Ачам кас еда але жапше лийме годым эреак возкален. Иктаж почеламутым серен шуктымекыже, эн ончычак авайлан лудеш ыле. Вараракше иктаж йолташыжлан, телефон дене йыҥгыртен, лудын, – мутшым шуя Борис эргыже. –Автомашина дене кудалыштме годым, поснак кужу корнышто, ачамын почеламутшо-влак чӱчкыдынак ушыш пурат. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Тиде шуматкечын, 25 июльышто, уэш «Йошка хорышто» мураш тӱҥалына! «Марий кеҥеж» проект рӱдолаште илыше ден уна-шамычым семлан пӧлеклалтше лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Калык ожнысек сурт-оралтым оролаш капка воктеке пийым шинчырлен шогалтен. Тудын оптымо йӱкшӧдеч лӱдын, шукынжо еҥдеке пураш тоштын лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/o-yanyk-pamash-vijym-pu-kalyklan |
Курыкмарий район Микрӓк селасе рӱдӧмодельный тӱрлӧийготан-влакын куанен вашлиеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
1988 ийыште чоҥалтше тӱвыра пӧртым Антонина Эмянова 1998 ий гыч вуйлата. Поро кумылан, чолгаӱдырамаш Озаҥоласе тӱвыра институт деч вара пашаш толмыжым тачат сайын шарна. Самырык специалист тӱҥалтыште йоча-влак дене пашам ыштыше методист лийын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– Тӱвыра пӧрт моткоч тошто ыле, садлан можым-кузежым кушеч тӱҥалашатӧрынам. Йӧра кеч шочмо кундемыштем чыланат палыме улыт да кертмышт семын полшеныт, – шарналта Антонина Виссарионовна. – Икмыняр жап тыршымеке, йоча дене канышыш кайышым. Икшывем йочасадыш колтымеке, уэш тушкак пашаш лектым. Тушто тулат лийын огыл, самы... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Тӱвыра пӧртын леведышыжым 2012 ийыште олмыктеныт, а вес ийынже кӧргыжым ачаленыт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– 2014 ийыште «Ялысе эн сай тӱвыра пӧрт» конкурсышто сеҥышыш лекмеке, 100 тӱжем теҥге премий дене светомузыкым налынна, элекьротулым пуртенна, – рашемдыш вуйлатыше. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Балетмейстер Фаина Николаевна Павловалан кӧра ансамбль-влакын репертуарышт тӱрлӧкуштымаш дене пойдаралтеш, методист Лариса Аркадьевна Ерофеева кеч-могай пайремлан сценарийым моткоч писын воза да шуко проектым темла. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Йӱла дене кылдалтше чыла мероприятийым иквереш эртарат. У ий, Шорыкйол, 8 Март да моло пайремыш, тӱрлӧдате дене кылдалтше театр сынан концертыш калык рӱж чумыргат. Йӱштӧ, ночко годым тӱвыра пӧртыштӧпогынат гын, мотор игечыште – уремыште. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– Йочам аралыме тӱнямбал кечылан пӧлеклалтше пайремыш пошкудо кундемла гычат икшыве-влак толыт. Нунын модын-юарлыме, воштылмо йӱкешышт тӱрлӧсемӱзгарын семже эшеат кумыллын шӱмыш шыҥен пура, – мутланымашке ушныш Ольга Васильевна. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Тӱвыра пӧртыш йоча да подростко-влак «Домисольки», «Сударушка», «Хорошки» студийлаш мураш, «Радуга», «Жемчужинки», «Искорки», «Задоринки» ансамбльлаш кушташ коштыт. Кугурак ийготан-влак «Тазалык» клубын участникше улыт, а кидпашам йӧратыше-шамычым «Кидмастар» кружок ик верыш уша. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Тӱвыра пӧрт пелен Йоча музыкальный школ пашам ышта. Тушто шӱдӧнаре икшыве кӱслем профессионально шокташ тунемеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– Эн чапланыше коллективна – калык лӱмым налше «Кӓрш» ансамбль. Тудын сеҥымашыже Российысе веле огыл, тӱнямбал кӱкшытан конкурслаштат да фестивальлаштат ятыр, – палемдыш вуйлатыше. – Кӱслезе-влак ансамбльна тӱрлӧпайремым сӧрастара, кундемнан чапшым арала. Мутлан, «Россий» выставке-форумыш икмыняр гана миен, Марий Элын ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Тӱвыра пӧртыш спортым йӧратыше тӱрлӧийготан-влак коштыт. Тыште тренажёр зал 2017 ий годсек пашам ышта. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– Спортзалыште капкылым шуарымеке, вий-куат ешаралтеш, да пашам ышташ кумыл лектеш, садлан тышке самырык-шамыч дене пырля кокла ийготан-шамычат погынат. Ик занятийлан 50 теҥгем тӱлыман. Мутат уке, ак шерге огыл, но погынышо окса тӱрлӧшонымашым илышыш шыҥдараш полша, – палемдыш А.Эманова. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
ВСТАВКЕ: – Ялысе тӱвыра учрежденийыште пашам ышташ пеш келша. Поро кумылан, полыш кидым шуялташ ямде улшо еҥ-влак дене кеч-могай шонымашым илышыш пурташ куштылго. Школ деч вара бухгалтерлан тунемын лектынам, а вара «этнокультуролог, преподаватель» специальностьым налынам. Тышке пашам ышташ Антонина Виссарионовнанӱжмыж ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Мый Волгоград областьыште шочын-кушкынам, но Курыкмарий кундем мылам чылт палыдыме огыл – ачамын шочмо кундемже. Тудо тале гармонист, а кокам, Фелисата Якимовна Эшметова, кӱслезе, нылле ий утла музыкальный школышто туныктен. Кочамат гармоньым шоктен. Ӱдыремат тысе музыкальный школым тунемын лектын, кӱслем шокта, – кала... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
– Жапше годым йочам малаш пыштымеке, йӱдым уэш пашаш толам ыле… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
Маэстро, чапланыше флейтист, РСФСР-ын сулло артистше, музыкант, Шернур район Тумерсола ялын эргыже Виталий Шапкиным шарныме лӱмеш концерт ончыгече, 25 сентябрьыште, И.С.Палантай лӱмеш лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44950-2 |
У ий деч ончыч Волжский район Черкысолаште командировкышто лийме годым Любовь Семеновна Желтухина дене палыме лийынна. Тудо ынде ялыште 66 ий ила. Шкеже шочын пошкудо Тошнер ялеш шочын. Черкысолаш тудым идалыкаш азаж годым аваже конден. Тиде сурт-олмыштак вара шочын-кушкын. Пелашыже ты ялысе пошкудо рвезе. Ынде Арсений... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
Вара озавате дене кудывечыште ыштыме мотор беседкым, пакчам, оралтым ончен лектынна. Вара умбакыже беседкыштак мутланышна. Тыште лӱмын каналташ креслым шындыме, ӱстембалыште, самовар да пеленак «статице» пеледыш шинчашкем логале. Кукшу пеледышым вазыште шындыме. Пеледышым пуйто кызыт веле поген шындыме. Пеледышын мотор... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
— Теле гоч тыгак шога, шке тӱсшым арала. — каласыш озавате. — Ик чӱчалтыш вӱдат тушто уке. Суртышкат пурташ лиеш. Пеш моторын коеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
Озавате дене пакчажым ончымо годым. Ынде мотоблоклан марийже «Запорожец» гыч оравам налын да тыгай мотоблоклан келшыше оравам ыштен. Тудын дене пум, шудым, шӱкшакым шупшыктена. Кок йочам уло. Йоча-влак чылынатешаҥыныт. Кум уныкам уло. Кажный ешын тукымжо уло. Мариемын гын — Таракан тукым. Нуно Черкысолаште, Шарачаште ф... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
Шекланенам кудывече мучко пеш моторын пластик гыч ыштыме вӱд волак ден плиткым оптымо. Кудывечыште пластик дене тротуарым ыштыме. Тыге кудывечыште вӱд ок погыно. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
— Кеҥежым мемнан дене пеш мотор. — умбакыже мутым шуя Любовь Семеновна. — Чыла вере пеледыш пеледеш. Вара кудывечым, пакчам сылнештарена. Теве эргын автомашинан ораваж гыч веҥе теҥылым ыштен. А чиялтенам мый. Уремышкат лектына да тушто сурт пеленак электромеҥгыште светильникым сакыме. Калык кажне сурт пеленышт тыгай св... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
Кеҥеж – моткочак тургым пагыт. Тиде жапыште поснак ялыште, ялозанлыкыште мом-гына ыштен шуктыман огыл?! | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/chyla-pashamat-rӱzh-yshtena |
– Чын лӱмем – Татьяна Соловьёва. Марина Мари – сценыш лекме лӱм. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Марий Эл Радиошто мурет-влак Марина Мари лӱм дене йоҥгалтыт. Молан лачшымак тыгай лӱмым налынат? | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Мыйын Марина кокам уло, тудым пеш чот йӧратем. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Йоча-шамыч дене кеҥеж мучко ялыште иленна. Тений пелашемат отпускшылан толын ыле. Ялыште кеҥежым моткоч сай, пакчаште тӱрлӧпакчасаскам ончен-куштена. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Авам Москошто пашам ышта, жапше лийме семын ялыш толын коштеш. Ачам 2017 ийыште мемнан дене чеверласен. Шочмо ял пеш шерге, тудо вий-куатым пуа. Чисола ял шеҥгелне йӧратыме верем уло – Шаванур пӱя, тусо пӱртӱс йоча жапыш пӧртылта. Тиде пӱя деке ковам дене пырля коштынам, тудо тушто сава дене шудым солаш йӧратен. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– «Чисола ялем», «Шуанвондо», «Ну, молан?», «Василёк», «Пӧртыл, мыйынӱдыръеҥжапем», «Шыже шып кастен», «Тодылалтше шулдыр»… Чылаже лу утла мурем уло. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Мурылан мутшымат, семжымат шкеак возет? Тидлан кӧкумылаҥден? | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Нотым тунемын омыл, чонемлан келшыше семым диктофоныш возем да аранжировщиклан намиен пуэм. Икымше почеламутым кумшо классыште тунеммем годым возенам. Тудо «Лудо» маналтын. Сылнымутыш икымше ошкылым ышташ Чисола тӱҥалтыш школышто туныктышем Валентина Михайловна Евраева полшен. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Йӧратымаш, пӱртӱс нерген рушла возымемат уло. Нунат мурыш савырненыт. Руш йылме да литературым туныктышо Ираида Дмитриевна Овечкина, почеламут-влакым чумырен, «Состояние души» изирак сборникым лукташ полшен. Варажым Кукнур школышто туныктышем Людмила Ильинична Алмаматован темлымыж почеш Колумб нерген марла почеламутым ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Верысе школ деч вара Марий кугыжаныш университетыш инженерлан тунемаш пуренам. Тунам ме класс гыч ятырын тиде специальностьым налаш шонен пыштенна. Кум ий деч вара заочно тунемаш тӱҥальым – марлан лектым. Тиде жапыште ятыр почеламутым возенам, «Студент шошо» фестивальыште мастарлыкым ончыктенам, «Студент мисс» конкур... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Мураш кунам шӱмаҥынат? Кумда сценыш икымше гана шке мурет дене лекметым шарнет? | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Йочасадыште мураш пеш йӧратенам, садлан чыла гаяк пайремыште мастарлыкым ончыктенам. Шкемын возымо икымше мурем «Мый марий улам» маналтын. Тудым кумда сценыште эше йоҥгалтарен омыл. А калыкыш лукмо икымше муремлан «Чисола ялем» шотлалтеш. Тораште илымеке, шочмо ял, родо, пошкудо-влак деч посна пеш йокрокланем, садлан... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Очыни, марий сӱан вургем да рывыж упш дене мыйым икымше гана ужыныт, садлан вигак пален налын огытыл. Адакшым Марина Мари лӱм дене шагалынже палат. Шукыштын тиде лӱмым молан налынам манын, палымышт шуын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Йоча годым мыят мӱкшым ончаш, мӱйым кӱзаш полшенам, садлан чыла пашажат мылам палыме. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
– Утларакше мӧҥгыштӧ, паша деч вара ярсымеке, мурем. Икшыве-влакат колыштыт. Жап лийме годым марла почеламут-влакым возем. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/kӧ-gyn-tide-ӱdyr |
Марий кундем, тушто илыше-влак нерген возышыжо тӱҥшотышто Европышто илыше-влак лийыныт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Кугезе марий-влакын илыме верышт, йӱлашт нерген тунам йот еҥ-влак кузерак шонымыштым лудшына-шамычланат пален налаш оҥай лиеш манынак, ты книгам шергалын лектына. Утларак оҥай шонымашыже-влакым ойырен налына. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
«Но марий-шамыч шкешт нерген йот кундем гыч толшо-влаклан каласкалаш пешыжак кумылан лийын огытыл да илыш пӧрдемышкышт нуным пурташ тореш лийыныт. Санденак шукыж годым йот еҥ-влак черемис-шамычым ончен, шке иктешлымашыштым ыштеныт». | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Сирийысе эмир, историк да географ Абу-л-Фида Российыш толын коштын огыл, марий-влак нерген уверым путешественник-влак деч чумырен: «…Ал-булгӓрын ик племенажын ужашыжлан Алмарӱсиййа шотлалтеш. Пеҥгыде кугу капан еҥ-влак улыт. Вес калык гыч лекше лу эн виянжат эсогыл иктыжым сеҥен огеш керт. Нуно язычник улыт да кечылан ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Немыч барон, историк, дипломат Сигизмунд фон Герберштейн посол семын 1517 да 1526 ийлаште руш кугыжанышыште лийын: «Новгород воктенысе Сура крепость воктене черемис-влак илат. Нуным курык але кӱшыл черемис-влак маныт. Курык марий манмыже тушто курыкан вер шуко улымылан огыл, а калыкын курык чоҥга-влакӱмбалне илымыжлан ... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Виче вес велысе Вятке область Моско деч йӱдвел-эрвеке 150 уштыш дечӧрдыжтӧверланен. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Эшежым чыла вере черемис-влак коштыт веле огыл, озаланат, толат… Санденак рӱдолаш Вологда ден Устюг гоч коштыт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Гаич ден Вятка коклаште черемис-влак озаланат… Черемис-влакын шке йылмышт уло, нуно Магометын ученийже почеш илышыштым виктарат. Кызыт нуно Озаҥысе царьын кид йымалныже улыт, кеч шукышт але марте Моско князьлан йозакым тӱленыт. Князьым ужалымыштлан кугыжа нуным Московийыш луктын да варажым литва чек деке колтен. Тидлан... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Ӱдырамаш-влак вуйыштышт пушеҥге кумыж гыч пӱчкын налме да диадеме семын келыштарыме сылнештарышым чият, ӱмбачынже шовычым пидыт. Нунын деч кузе тыгай кӱкшӧвуйчием дене садер лоҥгаште коштыда манын, нунын деч йодмылан тыге вашештеныт: «А кузе кугу тӱкан шордо тидым ышта, тугак». | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
«Черемис, мордва, одо-влак нимогай пӧрт деч посна Вятке ден Вологда провинций-влак кокласе чодыраште илат. Шке йылмышт уло, магометын религийым кучат, а южышт язычник улыт (нимогай юмым огыт пале). Чылан шолыштыт, толат да юзо ой-влакым моткоч палат. Пикш да копье деч йӧршеш огыт лӱд. Тӱҥшотышто ир янлык шылым, мӱйым к... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Швед дипломат, историк Петр Петрей де Ерлезунда 1601 ий гыч ныл талук Российыште кугыжаныш службышто лийын, вара икмыняр гана тӱрлӧпоручений дене толын коштын: «Черемис-влак Магометын туныктымыж почеш илат. Эргыштланӱдырым налаш жап шумеке, ачаж деке посолым колта. Нунын законышт почеш, кум ий жапыште эрге тудлан икшыв... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Немыч дипломат, историк Адам Олеарий 1634-1639, 1643 ийлаште кум гана шлезвиг-голштинский посольствын секретарьже да советникше семын Российыште лийын: «Тыште вес сынан татар, лачшымак черемис-влак, лектыт. Озаҥдеч тораште, Юлын кок велныжат илат, тӱҥшотышто пӧрт деч посна, вольык шылым, мӱйым, кайывусым кочкыт. Пикш д... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Немыч путешественник Энгельберт Кемпфер 1683 ийыште посольствын секретарьже семын руш кугыжаныш гоч Юл эҥер дене Персийыш каен: «Козьмодемьянск Василь город деч 40 уштышӧрдыжтӧчеремис Татарийын курык вуйыштыжо верланен. Пырдыжше уке, олан вуйлатышыже уло. Тысе кугу чодыралаште шуко писте кушкеш. Верысе-влак жапын-жапын... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Яков Рейтенфельс, XVII курымын кокымшо пелыштыже илен, немыч путешественник, дипломат: «Пешак кӱлеш годым царь, шке поданныйже-влак кокла гыч саркуралым луымшо, шымше, южгунам эсогыл кумшо еҥжыланат кучыктен. Тыгак пеш шуко еҥым лачшымак иле шылым кочкын илыше калмык ден татар-влак, тыгак чермис кокла гыч, садыштын пӧр... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Немыч историк, естествоиспытатель, путешественик Герхард Фридрик Миллер 1725 ий гыч Москваште илен: «Черемисӱдырамаш-влак моторлык шот дене моло калыкым эртен каят, эсогыл татарке-влакымат. Рекрутыш налме рвезе-шамычат чурийвылыш, капкыл шот денат сылнырак улыт… Чуваш ден черемис-влак аракам йӱаш кумылан огытыл. Нуно у... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Подушный окса деч молым нуно огыт тӱлӧ. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Оксам посна ойырымо еҥпога… Но южо вере подушный окса олмеш луй коваште дене тӱлат. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
«…Ача-ава-шамыч але лишыл родо-шамыч, ӱдырым марлан яра огыт пу, каче олным тӱла. А олнын кугытшо оръеҥын моторлыкшым, поянлыкшым, ешыжым калыкыште пагалымым ончен палемдалтеш». | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Немыч учёный, Санкт-Петербургысо академийын профессоржо Пётр Симон Паллас 1768-1774 ийлаште Россий мучко экспедицийыште лийын: «Черемис-влак Виче ден Чолман коклаште, Озаҥгубернийыште шукын илат. Нуно ны пеш кугу, ны пеш изи огытыл. Утларакшым ошалге але йошкаргеӱпан улыт; пондашым кучат, но пондашышт вишкыде. Ош коваш... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Эртыше Сеҥымаш кече мемнан кундемыште поснак кечан, леве ыле. Кована диваныште шинча, жапын-жапын шыргыжеш, коклан шинчалукшымӱштылеш. Кугезе уныка лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
26 апрель -Марий Талешке кече Марий калыкын Тутай лӱман талешкыжат лийын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Олыкъялын илышыже пеш писын вашталтын. Уло пӧръеҥ, капеш шушо качымарий-влакым кече еда Морко селашкеӱжыктен, Йошкар Армий радамыш колтеденыт, лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/yuzo-viyan-kalyk |
Ӱмаште декабрь кыдалне Ханты-Мансийск олаште «Финн-угор студенчествын миссше-2024» конкурс эртен. Тушто Марий Эл гыч Мария Панкова сеҥышыш лектын. Тудо лаштыкнан тачысе унаже. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Конкурслан кыртмен ямдылалтме. Поснак творческий номерлан чотак тыршаш логалын. Тудым ме «Юмынӱдыр» легендылан эҥертен ыштенна. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Тӱҥконкурсышто чийыме моло костюмемжат ты легенде дене кылдалтше лийын. Кугу таум МарГУ-н преподавательже-шамычлан каласем. Лач нунын полышыштлан, тора кундемыште воктенем улмыштлан кӧра ме пырля сеҥымашке шуынна. Тиде сеҥымаш мыйын гына огыл, нунынат. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Мый изинек кушташ йӧратем. Тидлан кум ияшак шӱмаҥынам. Тӱҥалтыште «Улыбка» йоча образцовый ансамбльыш коштынам. Варажым «Ассорти» эстраде куштымашын калык коллективышкыже ушненам. Тыгак МарГУ пелен пашам ыштыше Йоча хореографий университетыште икшыве-влакым кушташ туныктем. Мыламӱдыр-рвезе-шамыч дене пашам ышташ мотк... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Тыгак спорт дене кылым кучем, йӱштылаш йӧратем. А вузышто мый «цифровой рекламе» направлений дене кумшо ий тунемам. Тиде тӱвыра дене кылдалтше специальность огыл гынат, туштат творческий шӱлыш кӱлеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Моторлык дене кылдалтше мероприятийыште тӱрлыжат лиеда. Ӱдыр-шамыч коклаште икте-весылан кӧранымаш шижалтын огыл? | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Конкурсын участницыже-влак коклаштеӱчашымаш йӧршынат шижалтын огыл, ваш-ваш полшен, келшен иленна, жапым пырля эртаренна. Тыгак вес калык-влакын тӱвырашт дене лишкырак палыме лияш йӧн лийын. Конкурсышто мастарлыкым ончыктышо кажнеӱдырын шочмо калыкшын тӱвыражым, йӱлажым йӧратымыже, пагалымыже шижалтын. Мылам вице-мис... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Марла сайынжак ом мутлане, но умылем. Конкурслан ямдылалтме годым калыкнан тӱвыражым келгынрак шымлаш йӧн лектын. Тиде мылам моткоч шерге ыле. Шочмо йылмымат сайынрак тунемаш кумыл лектын. Тыгак марий калыкын тӱвыраж денеӱмаште ме, МарГУ-н студентше-влак, «Россий студент шошо» фестивальыште палдаренна. Тушто марий ка... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Ханты-Мансийскыште эртыше конкурсышто Кугу Отечественный сарыште 80 ий теммылан пӧлеклалтше пресс-конференций эртен. Сар дене кылдалтше теме илышыштем посна верым налеш. 9 Майыште ме уло ешна дене пырля погынена да Кугу Отечественный сарыште участвоватлыше-влакым порын шарналтена, тудо жапысе фотом ончена. Ковам кугезе... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
– Чоным почын вашмутым пуыметлан тау, тунеммаштет, тӱҥалме чыла пашаштет чыла сайым тыланем. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Кодшо шочмын Крым Республикыште Йошкар-Ола ден Симферополь коклаште илышын тӱрлӧшӧрынжым вияҥдыме шотышто соглашениеш кидпалым пыштыме торжественный церемоний лийын. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Йӱла почеш 12 июльышто Морко районысо Унчо села воктенысе Мер отышто кажне ийын Сӱрем кумалтыш лиеш. Теният тушко тиде лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/legendyse-ӱdyr-ulmemla-chuchyn |
Россий Просвещений министерстве педагогический вуз-влакын студентыштлан лӱман стипендийым пуымо дене кылдалтше программым илышыш пурташ тӱҥалеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44967-2 |
Стипендийын кугытшо – 15 тӱжем теҥге. «Тудым келге шинчымашым ончыктышо, педагогике наукышто сеҥымашыш шушо, мер илышыште чолга студент-влак налаш тӱҥалыт», – палемден Россий Федераций просвещений министр Сергей Кравцов. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44967-2 |
Лӱман стипендий Россий образованийын деятельже-влак А.С.Макаренко, В.А.Сухомлинский, К.Д.Ушинский, Л.С.Выготский да Н.М Карамзин лӱмеш лийыт. Тудын дене палемдаш студент-влакым конкурс почеш ойырат, тушко ушнаш йодмашым 2025 ий кеҥежым налаш тӱҥалыт. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/44967-2 |
15 мартыште Йошкар-Олаште гармонист ден семӱзгарым шоктышо-влакын «Изи гармончо» регион-влак кӱкшытан конкурсышт лиеш. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/izi-garmoncho |
Тудым республикысе Марий тӱвыра рӱдер эртара. Тушко семӱзгарым шке гыч, тыгак сымыктыш школлаште шокташ тунемше-влак ушнен кертыт. Конкурсын ойырен налме туржо 11 шагатлан Калык тӱвыра пӧртышто тӱҥалеш гын, сеҥыше-влакын гала-концертышт 16 шагат кастене В.И.Ленин тӱвыра полатыште лиеш. А нуным кум номинацийыште палемда... | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/izi-garmoncho |
Йодмашым 5 март марте Марий тӱвыра рӱдерыш колтен шуктыман. | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/izi-garmoncho |
Угыч тарваныме пагыт 1991 ий 6 июнь. «Ошмарий-Чимарий» марий юмыйӱла рӱдерын учредительный погынымашыже. Вуйлатыше — Александр Михайлович Юзыкайн. 1991 лудаш… | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/izi-garmoncho |
Тений 398 еҥпиалжым тергаш кумылаҥын, но тудо 43 подписчиклан веле шыргыжалын. Тиде – | mhr | marielgazet-mhr | news | null | https://xn--80aaajllkisg9bu3m.xn--p1ai/газет-ава-гай-пукша-йӱкта-палдара-да-к |
spellman LID corpus — mhr
118,885 rows / 40.8M chars of mhr-language text with provenance, built for training and evaluating the spellman language detector. Rows are single-line texts: news articles and library works (paragraph/sentence-group sized) plus Telegram/VK community posts and comments (wild register — emoji, hashtags, code-switching artefacts, folk spellings kept on purpose).
Row length: median 247 chars (p10 70, p90 674).
Configs
| config | contents | rows |
|---|---|---|
moderated (default) |
news · library · wiki — edited, published sources |
56,314 |
wild |
tg-post · tg-comment · vk-post · vk-comment — Telegram and VK community posts and comments |
62,571 |
all |
union of both | 118,885 |
from datasets import load_dataset
moderated = load_dataset("vpermilp/lid-mhr") # default config
wild = load_dataset("vpermilp/lid-mhr", "wild")
Columns
| column | meaning |
|---|---|
text |
the row (single line, whitespace-flattened) |
lang |
ISO 639-3 (mhr) |
source |
site store or Telegram channel handle |
register |
news · library · wiki · tg-post · tg-comment · vk-post · vk-comment |
date |
publication date when the source exposed one (YYYY-MM-DD) |
id |
source URL (crawl) or message/post id (Telegram, VK) |
Registers
| register | rows |
|---|---|
| news | 56,314 |
| vk-post | 49,857 |
| tg-post | 12,073 |
| tg-comment | 641 |
Sources
| source | register | rows |
|---|---|---|
| marielgazet-mhr | news | 48,854 |
| gazeta_mari_el | vk-post | 19,867 |
| kugarnya_official | vk-post | 11,596 |
| kugarnya-mhr | news | 7,460 |
| cholman | vk-post | 7,237 |
| yamde_lii | vk-post | 6,015 |
| kugarnya | tg-post | 5,090 |
| mariy_el_gazet | tg-post | 4,948 |
| mari_in_russia | vk-post | 4,156 |
| mari_kanal | tg-post | 781 |
| mary_muro | vk-post | 619 |
| mari_kanal | tg-comment | 429 |
| mari_yilme | tg-post | 410 |
| chonym_pochyn_murena | tg-post | 378 |
| mariushem | vk-post | 367 |
| MaripeopleofMoscow | tg-post | 272 |
| mariuver | tg-post | 193 |
| mari_yilme | tg-comment | 109 |
| chonym_pochyn_murena | tg-comment | 80 |
| mariy_el_gazet | tg-comment | 11 |
| MaripeopleofMoscow | tg-comment | 8 |
| mariuver | tg-comment | 4 |
| marimuro | tg-post | 1 |
How it was built and cleaned
- Orthographic gate — every row carries letters that never occur in Russian orthography (e.g. Sakha ө ү ҥ ҕ һ), with a per-language marker-density floor; Russian-function-word share gates code-switched rows, which are split into native sentence runs rather than dropped.
- Structural cleaning — site chrome and per-channel boilerplate (lines repeated across ≥8 posts), self-promo tails, TV schedules, Telegram thread roots (auto-forwarded post copies) removed.
- Structural repairs — soft hyphens removed and print-layout splits rejoined (hyphenated / lowercase-continued paragraphs merged in page order); site breadcrumbs, TV schedules, weather tables, chord sheets, sponsor tails and letter-spacing artefacts dropped; Latin h/x homoglyphs inside Cyrillic words normalized (127 rows dropped); long rows must carry marker letters in ≥2 tokens (3,301).
- Content-free filter — emoji/URL/number-only rows, Latin-dominant or mojibake rows, HTML-entity leftovers dropped (157).
- Cross-source dedup on a normalized key (casefold; URLs, handles, hashtags, punctuation, digits stripped) — catches site↔channel cross-posts and reposts (8,290 removed).
- PII masking — phone numbers and e-mails replaced by
<phone>/<email>; no author identities were ever stored. - Model judge — rows the current spellman model contradicts at ≥0.9 confidence outside the language's close-pair group are dropped (5).
No train/validation/test split is shipped: the spellman pipeline assigns splits content-addressed (crc32) at mix time.
License
The compilation, cleaning and annotations are released under the MIT
license. Row texts are redistributed from the public sources listed above
(newspapers, libraries, public Telegram channels and VK communities) for
language-identification research; each row carries its source and id
so upstream attribution is always recoverable.
Built 2026-08-30T12:23:29+00:00.
- Downloads last month
- 21