Search is not available for this dataset
text stringlengths 10 518k |
|---|
29 mart - Almaniyada parlament seçkilərində seçicilərin 99 faizinin nasist partiyasının namizədlərinə səs verməsi. |
5 may - İtaliya qoşunları tərəfindən Efiopiyanın paytaxtı Əddis-Əbəbənin işğal edilməsi, ikinci İtaliya-Efiopiya müharibəsinin başa çatması. |
1 iyun - Benito Mussolininin başçılıq etdiyi İtaliya tərəfindən Efiopiyanın, Eritriyanın və İtaliya Somalisinin İtaliya Şərqi Afrikası müstəmləkəsində birləşdirilməsi. |
İngiltərədə fəhlələrin birliyinin -Xalq xartiyasının təşkil olunması. |
6 iyun - Rəhdar vergisinın ləğv edilməsi. |
Alban katolikosluğunun ləğv edilməsi, alban kilsəsinin erməni kilsəsinə tabe edilməsi. |
Cənubi Qafqazda ipəkçiliyi və ticarət sənayesini yayan cəmiyyətin təşkil olunması. |
23 sentyabr —ispan əsilli mezzo–sopranoçu opera müğənnisi Mariya Malibran Yevqraf Meçnikov |
26 yanvar — Miçiqanın ABŞ-nin 26-cı ştatı olması. |
6 may — Qvatemalanın şərqindəMatakeskuinta kəndində serjant Rafael Karreranın üsyanı nəticəsində Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının süqutu. |
8 iyun — San-Salvadorda Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının Prezidenti Fransisko Morasanın öldürülməsinə və dövlət çevrilişinə cəhd göstərilməsi. |
18 iyun — İspaniyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi. |
20 iyun — Kraliça Viktoriyanın İngiltərə taxtına çıxması. |
Yaponiyanın Osaka şəhərində üsyanın baş verməsi. |
20 avqust -Qubada Hacı Məhəmmədin başçılığı ilə Rusyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyanın başlanması. |
4–10 sentyabr — Quba qalası uğrunda döyüşlər. |
Üsyanın məğlubiyyətlə başa çatması. |
Balaxanıda kerosin zavodunun tikilməsi. |
Gəncədə qəza məktəbinin açılması Kenesar Kasımovun qiyamı Həsən bəy Zərdabi Aleksandr Nakaşidze şahzadə Rzaqulu Bəhmən Mirzə oğlu Qacar, rus ordusunda general. |
Alois Hitler 10 fevral - Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, rus şairi, 31 mart - Con Konstebl, ingilis rəssamı, 7 iyun - Adler burnuna - rus desantı çıxarılması zamanı baş verən döyüşdə rus yazıçı dekabristi, "Qütb ulduzu" almanaxının banisi Aleksandr Bestujev-Marlinskinin öldürülməsi. |
14 iyun - Cakomo Leopardi, İtaliya şairi, 15 oktyabr - İvan İvanoviç Dmitriyev, rus şairi, səlnaməçisi, dövlət xadimi. |
28 avqust - Karl Lyüdviq Kostenobl, alman və Avstriya aktyoru və dramaturqu. |
19 fevral – Georq Büxner Pavel Şillinq IV Vilhelm - Prussiya kralı. |
26 yanvar — Miçiqanın ABŞ-nin 26-cı ştatı olması. |
6 may — Qvatemalanın şərqindəMatakeskuinta kəndində serjant Rafael Karreranın üsyanı nəticəsində Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının süqutu. |
8 iyun — San-Salvadorda Mərkəzi Amerika Federal Respublikasının Prezidenti Fransisko Morasanın öldürülməsinə və dövlət çevrilişinə cəhd göstərilməsi. |
18 iyun — İspaniyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi. |
20 iyun — Kraliça Viktoriyanın İngiltərə taxtına çıxması. |
Yaponiyanın Osaka şəhərində üsyanın baş verməsi. |
20 avqust -Qubada Hacı Məhəmmədin başçılığı ilə Rusyanın müstəmləkə siyasətinə qarşı üsyanın başlanması. |
4–10 sentyabr — Quba qalası uğrunda döyüşlər. |
Üsyanın məğlubiyyətlə başa çatması. |
Balaxanıda kerosin zavodunun tikilməsi. |
Gəncədə qəza məktəbinin açılması Kenesar Kasımovun qiyamı Həsən bəy Zərdabi Aleksandr Nakaşidze şahzadə Rzaqulu Bəhmən Mirzə oğlu Qacar, rus ordusunda general. |
Alois Hitler 10 fevral - Aleksandr Sergeyeviç Puşkin, rus şairi, 31 mart - Con Konstebl, ingilis rəssamı, 7 iyun - Adler burnuna - rus desantı çıxarılması zamanı baş verən döyüşdə rus yazıçı dekabristi, "Qütb ulduzu" almanaxının banisi Aleksandr Bestujev-Marlinskinin öldürülməsi. |
14 iyun - Cakomo Leopardi, İtaliya şairi, 15 oktyabr - İvan İvanoviç Dmitriyev, rus şairi, səlnaməçisi, dövlət xadimi. |
28 avqust - Karl Lyüdviq Kostenobl, alman və Avstriya aktyoru və dramaturqu. |
19 fevral – Georq Büxner Pavel Şillinq IV Vilhelm - Prussiya kralı. |
Quba üsyanı – XIX əsrdə Quba əyalətində çar üsul-idarəsinə və yerli feodalların zülmünə qarşı İmam Qazi Muhamməd Xuluqvi və Abrek Əli Hilivi rəhbərliyi ilə Rus çarına qarşı üç dəfə baş vermiş güclü xalq üsyanı.Birinci Quba üsyanı Rusiya-İran arasında bağlanmış Gülüstan müqaviləsindən (12 oktyabr 1813-cü il) 13 il sonra... |
İkinci Quba üsyanı Türkmənçay müqaviləsinin (10 fevral 1828-ci il) onuncu ildönümü ərəfəsində, 1837-ci ilin mart-aprel aylarında başlanmış və fasilələrlə 6-7 ay davam etmişdir. |
Üçüncü Quba üsyanı ikincidən 40 il sonra, 1877-ci ilin ortalarından payıza qədər sürmüşdür.İkinci Quba üsyanı miqyas və mahiyyətinə görə özündən əvvəlki və sonrakı üsyanlardan müəyyən mənada fərqlənmiş, çar rejimini Azərbaycana və azərbaycanlılara münasibətdə yanıldıqlarını etiraf etməyə və bir sıra ciddi islahatlar ap... |
İkinci Quba üsyanı 12 mindən çox əhalini və Quba, Dərbənd, Dağıstan kəndlərinin əksəriyyətini əhatə etmişdi. |
Bu vaxt Qafqazda Şeyx Şamil hərəkatının qızğın çağları idi. Çar imperiyanın işğalçı siyasətinə qarşı üsyanlar 1826-cı ildə Qubada, 1830-cu ildə Çar-Balakən ərazisində, 1831-ci ildə Lənkəranda baş vermiş və hər biri yadelli işğalçılara qarşı xalq etirazının təzahürü kimi meydana çıxmış bu üsyanlara bir qayda olaraq yerl... |
XIX əsrin 30-cu illərində Azərbaycanda baş verən silahlı toqquşmalar üsyançıların sosial tərkibinə görə kəndli hərəkatı adlandırılsa da, üsyanın başvermə səbəbləri, qarşıya qoyulan məqsəd, üsyançıların qarşılaşdığı və mübarizə apardığı hərbi qüvvələr belə deməyə tam əsas verir ki, Quba üsyanı imperiyanın işğalçı siyasə... |
Onlardan biri, dekabrist yazıçılar nəslinin qüdrətli nümayəndəsi A.S.Puşkin, M.F.Axundov və A.A.Bakıxanovun dostu, dövrünün tanınmış ədəbi tənqidçisi, şair və nasiri Aleksandr Aleksandroviç Bestujev-Marlinski (1797-1837) idi. 1825-ci ilin 14 dekabr burulğanı nəticəsində çar zindanına atılan A.Bestujev Qafqaza köçürülmü... |
Sibirdə və xüsusən Qafqazda müntəzəm olaraq etnoqrafiya və folklorla maraqlanan dekabrist yazıçı taleyin hökmü ilə gəlib düşdüyü diyarla yerli camaatla doğmalaşır, bütün Dərbənddə İsgəndər bəy adı ilə şöhrətlənir. |
1834-cü ildə yazıçının Dərbənddən yola düşməsinin şahidi olmuş Y.İ.Kostenetski yazırdı ki, "Az qala bütün şəhər camaatı 20 verstlik məsafə boyu, düz Samur çayınacan onu yola salırdı, bütün kütlə özünün əzizıxələfi İsgəndər bəyə hüsn-rəğbətini hər vasitə ilə ifadə etməyə çalışırdı". |
Qafqaza dinclik verin və Yer üzünün cənnətini Fərat sahillərində axtarmayın: "O, burdadır! |
deyən A.Bestujev-Marlinskinin Azərbaycan həyatına həsr olunmuş povestləri, oçerkləri, yol qeydləri, memuar xarakterli əsərləri onu göstərir ki, onun yerli əhaliyə təsiri güclü olmuşdur. |
Ədib "Qafqaz povestləri" silsiləsinə daxil olan "Ammalat bəy", "Molla Nur" əsərlərində, "Xəzərlə ayrılıq", "Quba yolu", "Qonaqkəndi keçməklə Dağıstandan Şirvana dağ yolu", "Köhnə Şamaxı yolunda sonuncu stansiya", "Topçu stansiyasından Qutqaşenə keçid", "Almalı stansiyasından Muğanlı postuna qədərki yol" oçerklərində üs... |
Quba üsyanının başvermə səbəbləri haqqında müasirləri siyasi baxış və mövqelərinə görə müxtəlif rəy söyləmiş və bir qayda olaraq üsyanın milli azadlıq çalarını gizlətməyə, onu adi narazılıq, bir qrup "dələduz və çapqınçının hikkəsi" kimi yozmağa çalışanlar daha çox olmuşdur. |
Üsyanın başvermə səbəbini müəyyən etmək üçün Qafqaza ezam edilən qraf Vasilçikov öz məlumatında bunun əsas səbəbinin "bəzi fitnəkar və ziyankar şəxslərin" süvari tələbi adı altında xalqı qəsdən həyəcana gətirmək olduğunu bildirmişdi. |
Rusiya imperiyasının Zaqafqaziyada fəaliyyət göstərən yüksək rütbəli məmuru baron P.V.Qan isə imperator I Nikolaya yazdığı məktubunda deyirdi: "Hazırda Quba əyalətində davam edən həyəcan, heç də əhalinin hərbi xidmətə və hökumətə münasibəti ilə əlaqədar deyildir, çünki Quba süvariləri başqaları ilə birlikdə türklər və ... |
Səbəb başqa tədbir və şəraitdədir.... Hökmdar! |
Qubadakı həyəcan xalq üçün ağır olan hərbi idarəetmədən doğmuşdur!". |
Əslində XIX əsrin 30-cu illərində Azərbaycanda yerli feodallara və müstəmləkəçi ağalara qarşı baş qaldıran çıxışlar, o cümlədən Quba üsyanı xalqın ikiqat zülm altında olduğunu göstərirdi. |
Çar məmurlarının özbaşınalığı 1837-ci il üsyanı ərəfəsində Quba əyaləti 10 mahaldan, 1 dairədən, 6 azad icmadan ibarət idi. Əyalətə rus komendantı ağalıq edirdi. |
Bu məsələni rus məmurlarının özləri də gizlətmirdilər. |
Qafqaz korpusunun komandanı qraf Paskeviç hələ 24 aprel 1830-cu il tarixli raportunda yazırdı ki, "Müsəlman əyalətlərində həqiqi hakimiyyət komendantlara məxsusdur". |
Quba üsyanının başlama və yatırılma səbəblərini ayırd etmək üçün Zaqafqaziyaya göndərilən fligel-adyutant İ.Vasilçikovun baron P.V.Qana məlumatında deyilirdi ki, "Hazırda komendantlar bütün hakimiyyəti öz əllərində cəmləşdirmişlər. |
Mükəlləfiyyətlər onlar tərəfindən qoyulur, şəhərdə və əyalətdəki polis hissələri onlara tabedir, istintaq onların əmri ilə həyata keçirilir və həll edilir. |
Vergiləri də onlar müəyyənləşdirirlər. |
Komendantlar rəhbərlik etmək işi üzrə heç bir qayda-qanuna tabe deyillər. |
Onlar eynən keçmiş xanlar kimi öz bildikləri hərəkəti edir, daim sərbəst iş görürlər". |
Komendantlar özlərinin talançılıq fəaliyyətlərində heç də tək deyildilər, onlara çara sadiq yerli bəylər, ruhanilər də bu işdə "kömək" edirdilər. |
Hətta komendantın yanında xidmət edən və "peşkəş" adı ilə rüşvət alan tərcüməçilər də komendantların bir növ vasitəçiləri-dəllalları idilər. |
Ayrı-ayrı mahal rəislərinin-naiblərin də bu işdə əlləri vardı. |
1837-ci ildə 450 üzvü olan Quba əyaləti inzibati aparatının başında Azərbaycanda çar hökumətinin "ən pis nümayəndəsi" sayılan polkovnik Gimbut dururdu. |
Komendant Gimbut təkcə Quba əyalətinin mahallarını deyil, o zaman Dağıstanın Qubaya aid olan Rutul, Altapara, Doqquzpara və Axtıpara mahallarında yaşayan əhalini də amansızlıqla soyurdu. |
Qafqazda dini və milli ayrı-seçkilik siyasəti Çar üsul-idarəsinin Qafqazda dini və milli ayrı-seçkilik siyasəti də dözülməz idi. Çar məmurları müsəlman əhalisinə düşmən gözü ilə baxır, onları hər vasitə ilə sıxışdırıb taqətdən salır, maddi və mənəvi cəhətdən miskinləşdirir, torpaq, mülk, əmlak və digər var-yoxunu müxtə... |
Müfəttiş senatorlar Kutaysov və Meçnikov Azərbaycanda komendant üsul-idarəsini xarakterizə edərək ədliyyə nazirinə xəbər verirdilər ki, "... müsəlman əyalətlərinin idarə olunmasını nəzərdən keçirdikdə, rəislərin azğınlığı və əhalinin çəkdiyi əziyyətdən insan dəhşətə gəlir. |
Burada artıq insani ləyaqət tapdalanmışdır, hər cür ədalət unudulmuşdur, qanun yalnız əsarət aləti olmuşdur, dairə rəisləri, komendantlar, pristavlar və digər vəzifəli şəxslərin fəaliyyətində əsas amil acgözlük və dözülməz özbaşınalıqdan ibarətdir". |
Dağ rayonlarında daha çox hiss olunan aztorpaqlılıq və aran rayonlarında suvarılan torpaqların azlığı şəraitində bilavasitə kəndli üzərinə qoyulan vergi əsarətinin güclənməsi xüsusilə dözülməz şəkil alırdı. |
30-cu illərdə çarizmin etibarsız saydığı duxoborlar, malakanlar və digər sektantların Rusiyanın daxili quberniyalarından və Ukraynadan Azərbaycana köçürülməsi siyasəti həyata keçirilirdi. |
Bu vaxtdan etibarən Şamaxı və Yelizavetpol (Gəncə) qəzalarında sektantların yaşayış məntəqələri meydana çıxmağa başladı. |
1833-1843-cü illər ərzində köçürülənlər tərəfindən Azərbaycanda 15-20 kəndin, o cümlədən Altıağac, Çuxuryurd, Mərəzə, Qubada Vladimirovka, Alekseyevka və başqa kəndlərin əsası qoyuldu. |
XIX əsrin 40-cı illərinin ortalarında Astraxanka, Andreyevka, Slavyanka kimi yeni yaşayış məntəqələri meydana çıxdı. |
1819-cu ildə Vürtemberqdən köçüb gəlmiş almanlar Yelizavetpol qəzasında Yelenendorf, daha sonra isə Annenfeld kəndlərinin əsasını qoydular. |
İkinci Quba üsyanı İkinci Quba üsyanı iki mərhələdə davam etmişdir. |
Yazda başlayan üsyanın tələbləri qismən yerinə yetirildikdən sonra əhali sakitləşib evlərinə dağılışmışdı. |
Üsyançıların tələb etdiyi kimi, Qubanın komendantı Gimbut, Müşkür mahalının naibi Məmmədxan bəy və Buduq mahalının naibi Cəfərqulu ağa Bakıxanov işdən götürülmüşdür. |
Lakin çox güman ki, Şeyx Şamilin Hacı Məmməd və başqa el ağsaqqallarına göndərmiş olduğu məktubların təsiri ilə üsyan yenidən daha şiddətlə alovlanmışdır. |
Hacı Məmməd istintaqa məlumat verərkən bildirmişdir ki, Tahircaldan olan Rza xan mənə bir məktub verərək dedi ki, məktub Şamilə yaxın adam olan əmir Əli adlı bir mürid tərəfindən gətirilmişdir. |
Məktubda Şamilin möhürü vardı. |
Məktub mənim, İlyas bəyin, muruqlu Həsən bəyin, Xurduşun və başqa ağsaqqalların adına ünvanlanmışdı. |
Hacı Məmmədin təsdiqinə görə, Şeyx Şamil mart-aprel aylarında qiyama qalxan və sonra dağılışan qubalıları tənqid etmiş, onları silahlı üsyana çağırmışdı. |
İkinci Quba üsyanının iki rəhbəri olmuşdur: Yarəli və Hacı Məmməd. |
Yarəli əzilən xalqı, aşağı təbəqəni təmsil edirdi və onun üçün çar məmuru ilə ona nökərçilik edən yerli feodal bir medalın iki üzü kimi eyni adam idi. Yarəli bunların hər ikisinə nifrət edən, onların zülm və zorakılığından cana doymuş sadə xalqı təmsil edirdi. |
O, hər iki tərəfdən istismar olunan Azərbaycan kəndlisinin nümayəndəsi idi. Onun üçün çar kazakı ilə yerli pristav, kəndxuda, naib və ya gəlmə rus ağalarının heç bir fərqi yox idi. |
Odur ki, o, xalqın azadlıq mübarizəsində özünü daha ardıcıl, daha sərt və daha qətiyyətli aparırdı. |
Yarəli Quba şəhərinin ələ keçirilməsində israrlı idi. O, bu yolda hətta Qubanın yeni komendantı İşenkonun tapşırığını yerinə yetirən praporşik Əlipaşa ağa Bakıxanova belə aman vermir. |
Onun başçılıq etdiyi üsyançılar kəndxuda Şeyda bəyin evinə hücum edərək Əlipaşa ağanı öldürürlər. |
Bu hadisədən sonra Hil kəndinə yollanan üsyançılar Yarəlinin başçılığı ilə həmin kənddə olan xeyli kazakı əsir alır. |
Lakin Hacı Məmmədin tələbi ilə həmin kazak döyüşçüləri azad edilirlər. |
Bundan sonra Yarəli yenə də fəal hərəkət edərək Xudat üzərinə hücuma keçir, orada xeyli rus əsgər və zabitini əsir götürür. |
Amma onlar da tezliklə azadlığa buraxılır. |
Bu, bir daha onu göstərir ki, üsyançıların vahid rəhbəri və razılaşdırılmış ümumi hərəkət planı olmayıb. |
Üsyanın liberal mənsəbpərəst qanadına rəhbərlik edən Xuluq kəndinin kəndxudası, 35 yaşlı Hacı Məmməd özünü "xan" elan etməklə yenidən xanlıq quruluşunu bərpa etmək kimi xam xəyallara düşür və dərhal yeni vəzifəsinin icrasına başlayaraq üç mahala naib təyin edir. |
Quba əyalətini bürümüş olan üsyan getdikcə genişlənir, nəticədə komendant hakimiyyəti yalnız Quba şəhərində, Buduq və Bərmək mahallarında qalır. |
Hacı Məmməd xanın yanına hər tərəfdən üsyana qoşulan yeni-yeni dəstələr axışmağa başlayır. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.