Search is not available for this dataset
text stringlengths 10 518k |
|---|
1945-ci il sentyabrın ilk həftəsində Azərbaycan Demokrat Firqəsi özü Cənubi Azərbaycanın idarə edilməsini bəyan etdi liberal demokratik dəyişikliklərlə bağlı vəd verdi və ərazisində fəaliyyət göstərmiş İran kommunist partiyası sayılan İran Tudə Partiyasının fəaliyyətinə son qoydu. |
1945-ci ilin sentyabrın sonlarında Azərbaycan Demokratik Partiyası özünün ilk qurultayında kəndlilərdən ibarət milis dəstələri formalaşdırmaqla bağlı səlahiyyət qazandı ki məhz bu dəstələr 1945-ci ilin noyabrın ortalarında bütün hökumət məntəqələrini tutdu və Cənubi Azərbaycan 39 milli üzvdən ibarət və başçıdan ibarət ... |
Bu qısa ömürlü respublikanın baş naziri Əhməd Kordari olmuşdur. |
Baxmayaraq ki Sovetlər əvvəlcə yeni muxtar qurumu dəstəklədi və İran ordusuna ərazidə dövlət nəzarətini bərpa etməsinə mane olsada bu vəziyyət çox uzun çəkmədi. |
SSRİ-nin geri çəkilməsindən sonra İran ordusu 1946-cı ilin dekabr ayında əraziləri işğal etdi Pişəvəri və onun kabineti Sovet İttifaqına qaçmaq məcburiyyətində qaldı. |
Kürd Mahabad Cümhuriyyəti Mahabad Cümhuriyyəti 1945-ci ilin dekabrınd elan edilmişdir. |
Yeni yaranmış və sovetlər tərəfindən təsdiqlənmiş kürd respublikanın dini rəhbəri Qazi Muhamməd olmuşdur. |
Sovetlərin qarşı olmasına rəğmən Mustafa Bərzani Mahabad Cümhuriyyətində Peşmərgə adlanan yeni hərbi qüvvə yaratdı. |
Bərzaninin təhlükəsizlik dəstəyi ilə 60 kürd lider KDP-nin ilk partiya platformu yaradıldı və Qazi Muhamməd 1946-cı ilin 22 yanvarında onun ilk prezidenti seçildi. |
Kürd dəstələri Sovet odusunun kapitanı Salahəddin Kazımov tərəfindən təşkil edilir və məlumatlanırdı. |
Sovetlər ən azı 60 kürdü Sovet Azərbaycanına hərbi təlimlər məqsədiylə göndərməklə öz nüfuzlarını artırdılar. |
Ümumilikdə isə Mahabad ordusunda 70 fəal zabit 40 çavuş və 1200 alt qrup əsgərlərdən ibarət idi. 29 aprel 1946-cı ildə Mahabad Cümhuriyyətinin Azərbaycan ilə bağladığı hərbi tərəfdaşlıqla bağlı müqaviləsindən 5 gün sonra Qəhrava respublikasının cənub şərqində yerləşən Birinci Kürd Alayı artileriya və süvari dəstələrdən... |
Bu döyüşdə Bərzaninin rəhbərliyi altında olan peşmərgə iran qüvvələrinə qarşı uğurla döyüşdü və Qəhravaya çatan ilk iran dəstələrini pusquya salaraq 21 əsgərini öldürmüş 17 əsgəri yaralamış və 40 nəfəri əsir götürməklə Mahabad Cümhuriyyətinin ilk qələbəsinin əsası qoyulmuşdur. |
Mahabad peşmərgə dəstələrinin həmçinin 1946-cı ilin mayında bölgədə iran kəşfiyyat qüvvələriylə döyüşü baş tutmuşdu. |
Kürd hücumları həmin ayda sovetlərin təsirinin bölgədə ləğv olmasında rol oynamış Sovet-İran neft anlaşmasından sonra azalmağa başladı. |
Kürd dəstələri və İran generalı Əli Razmara arasında 3 may 1946-cı ildə imzalanmış atəşkəs müqaviləsi hücumların qarşısını kəsdi, hər iki tərəfin geri çəkilməsini dəstəklədi və bundan başqa hər iki tərəfə bölgədəki dəstələrinin təchiz edilməsinə icazə verdi. |
15 İyun 1946-cı ildə hazırlıq dövrü başa çatdıqdan sonra Mamaşahda yerləşən İkinci Kürd Alayı artileriya, tanklar və hərbi təyyarələrlə dəstəklənmiş 2 İran batalyonun hücumuna məruz qaldı. |
Kürdlərin məğlubiyyəti nəticəsində İran dağlıq əraziləri zəbt etdi dağlıq ərazilərdə hərbi nəzarət qalaları qurdu və bu ərazilərdə hərbi dəstələr saxlamağa başladı. |
Mamaşah döyüşündən sonra dəstələrin qıtlığı üzündən Mahabad Cümhuriyyətinin vəziyyəti ağırlaşdı. |
Qazi Muhammədin zəifləmiş hökumətinə qəbilə dəstəyi olaraq Bərzaninin peşmərgə dəstələri Mahabadın hərbi qüvvələri bölgəni kimi tərk etdi. |
Nəticədə Mahabadın mövqeləri 1946-cı ilin sonlarından başlayaraq ümidsiz qalmağa başladı. |
Hətta sovetlərin vəd verdikləri köməkdə göndərilə bilmədi. |
Mahabad Cümhuriyyəti 1946-cı ilin deakbrında Cənubi Azərbaycanın işğalından sonra İran qüvvələrinin yenidən oranı öz tərkibinə qatması planlarının qarşısında olduqca ağır vəziyyətlə üzləşdi. |
Münaqişələrin qalmasına rəğmən tərəflər nəhayət danışıqlara başladılar. |
Bərzanilər həmçinin Peşmərgə və onların ailələri 15 dekabr 1946-cı ildə Naqada bölgəsindən geri çəkildilər və İran ordusu Mahabbada daxil oldu və beləcə 1 il sürən Kürd Respublikasına son qoyuldu. |
Mahabbad qüvvələrinin tərk silah edilməsi üçün cəhdlər edilsədə Peşmərgə özlərinə aid olan bir çox silahın qaçaqmalçılıq yolu ilə yayındırılmasına nail oldu. |
1947-ci ilin martında onlar düşmənləri olan İran qüvvəkləri ilə yenidən üz-üzə gəldilər. |
Mart boyunca müxtəlif döyüşlərdə Peşmərgə özlərini bir neçə hücumdan qorumağa müvəffəq olsada İran qüvvələrinin davam edən hücumları Bərzanilərə yeni kürd əsgərlərin toplamağını labüd etdi. |
Peşmərgə hətta bir neçə döyüşdə uğur qazanarkən bunlara Nalos döyüşüdə daxildir ki məhz bu döyüşdə onlar öz artileriyalarını uğurla istifadə edərək bir çox İran əsgərini məhv etdilərki buraya İran komandiri Kolonel Kalaşidə daxil idi. Həmçinin bir çox İran əsgəri əsir götürüldü. |
İran ordusunun pusquya düşməsi nəticəsində 50 İran əsgəri öldürüldü və İran leytenantı Cahabani və onun oğlu general Cahabani əsir götürüldü. |
Amma davamlı olaraq ciddi hücum altında qalan Mustafa Bərzani və onun qüvvələri sərhədə doğru qaçaraq İraq Kürdüstanına qaçmağı bacardılar. |
Peşmərgə və Bərzani rəhbərliyi İraqda iki dalğada, İraq polisinin və jaş qüvvələrinin aradan qaldırılmasına müvəffəq olsa da Barzan yolunda qarşılaşdıqları Şeyx Əhməd Barzani, İraq hökuməti tərəfindən həbs olundu və Mustafa Barzaninin təslim olması tələb edildi. |
İraqlılar Mustafanın məğlub edilməsi və təslim olması üçün qoşunlarını hazırlamağa başladığı anda o Sovet İttifaqına təxliyə olunması qərarına gəldi. |
Səyahət 1947-ci ilin Mayında başladı və Bərzaninin qüvvələri İran hərbi birləşmələri ilə qarşıdurmaya girdi. |
1947-ci il 9 İyunda Peşmərgə ordunun bir bölməsinə hücum etdi. |
İkitərəfli qarşıdurma ərzində Mustafa Bərzani və Əsəd Xoşavinin rəhbərliyi ilə Peşmərgə yüzlərlə İran əsgərini öldürdü bir neçə tankını artileriya qurğusunu və 1 təyyarəni məhv etdi. |
Səyahətləri boyunca İran ordusundan qaçan və ya hücum edən Bərzanilər 500-dən çox Peşmərgə və onların ailəsi ilə birlikdə Araz çayını keçərək 1947-ci ilin 18 iyununda Sovet İttifaqına daxil oldular. |
Diplomatik təzyiq və dəstək Amerika Birləşmiş Ştatları Qızıl Ordunun İrandan geri çəkilməsi və sovet təsirinin azaltmaq məqsədiylə SSRİ üzərində qüvvətli təzyiqə başladı. |
Ardıyca ABŞ-nin rəsmi etirazı, Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Təhlükəsizlik Şurası 1946-cı ilin yanvarın 30-u tarixində 2 qətnamə qəbul etdi; Sovetlərin cavabı 1946-cı il martın 24-də gəldi və dərhal çıxacağı ilə bağlı vəd versə də, amma əslində daha bir neçə həftə daha orada qaldı. |
Baharın ikinci dövründə, ABŞ İranın SSRİ-nin hərəkətlərinə qarşı olan şikayəti əsasında Təhlükəsizlik Şurasında qəbul edilmiş 3 və 5 saylı qətnamələri dəstəklədi. |
1946-cı ilin dekabr ayının üçüncü həftəsində ABŞ şah rejiminin Azərbaycan və Mahabbadı yenidən işğalını nəzərdə tutaraq göndərdiyi hərbi qüvvələri dəstəklədi. |
İranın Azərbaycan anklavı liderləri Azərbaycan SSR-ə qaçdılar, və Kürd Respublikasının liderləri ölümə məhkum edildilər. |
Onlar 1947-ci ildə Mahabbadın mərkəzində yerləşən Çahar Çerağ Meydanında asıldılar. |
Dördüncü mərhələ 1947-ci ildə başladı və Sovetin planları İranın şimal ərazilərindəki neft yataqları məsələsinə yönəldi. |
Həmin ildə yeni məclis üçün keçirilmiş seçkidə yeni seçilmiş millət vəkilləri SSRİ-İran arasında neft müqaviləsini icra etməkdə həvəssiz idilər hansı ki məhz müqaviləyə əsasən SSRİ tərəfi burada 51% hissəyə və de-fakto nəzarətə sahib idi. 1947-ci ilin 11 sentyabrında ABŞ səfiri Corc.V Allen xarici hökumətlərin hədə ilə... |
Bu qəti formalı cəsarətləndirmə ilə İran hökuməti 1947-ci ilin 22 oktyabr tarixində 102-nin 2-yə fsəs sayı ilə SSRİ ilə imzalanan müqaviləni icra etməkdən imtina etdi. |
Bu münaqişə Soyuq Müharibənin Avropadan kənar ilk epizodlardan biri idi və İkinci Dünya müharibəsində SSRİ VƏ ABŞ-nin birgə qazandıqları qələbənin ardınca hər iki ölkə arasında inkişaf edən və getdikcə mübahisəli siyasi münasibətlərdə bir faktor olmuşdur. |
Lenzovskiyə görə ABŞ prezidenti Trumanın hərəkətləri ABŞ ilə İran əlaqələrinin əsasını qoydu və Sovet sisteminin təbiətini və onun genişlənmə proseslərini həmçinin Sovet təhdidləri və təcavüzünü zəruri hallarda güc yolu ilə qarşısının alınmasına əsaslanırdı. |
17 fevral – "Amerikanın səsi" radiosunun dalğalarının keçmiş SSRİ məkanına yayılmağa başlaması. |
22 mart - ABŞ prezidenti Harri Trumenin dövlət qulluqçularının loyallığını yoxlamaq haqqında xüsusi qanunun qəbul edilməsinə nail olması. |
7 aprel - BƏƏS partiyasının əsası qoyulub. |
23 iyun - ABŞ-də senatorlar Taft və Xartli tərəfindən hazırlanmış və onların adı ilə adlanan "Sənayedə əmək münasibətlərini nizama salmaq haqqında yeni qanunun qəbul edilməsi. |
iyul - ABŞ-də Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) və Federal Tədqiqat bürosunun (FTB) yaradılması. |
26 iyul - ABŞ-də prezident yanında əsasən məşvərətçi funksiya daşıyan Milli Təhlükəsizlik Şurasının yaradılması. |
14 avqust - Pakistan dövlətinin yaradılması. |
15 avqust - Müstəqil Hindistan dövlətinin yaradılması.Hindistanının İngiltərədən azad olması. |
2 sentyabr - ABŞ Latın Amerikası ölkələri ilə "Qərb yarımkürəsinin müdafiəsi" paktı adlanan Rio-de-Janeyro paktının imzalaması. |
29 noyabr - BMT-nin Baş Məclisi tərəfindən Fələstinin bölünməsi və onun ərazisində iki dövlətin - yəhudi və ərəb dövlətlərinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilməsi. |
dekabr - SSRİ-də pul islahatının keçirilməsi və kartoçka sisteminin ləğv olunması. |
Yaponiyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi. |
23 dekabr - SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən "Ermənistan SSR-dən kolxozçuların və başqa azərbaycanlı əhalinin Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi haqqında" qərar qəbul edilməsi. |
1 yanvar - Xalq artisti Mikayıl Mirzə 2 fevral – Farra Fouset – Amerikalı aktrisa 8 mart – Florentino Perez, ispan biznesmen. |
Real Madrid klubunun prezidenti 13 mart – Aliyə Təhmasib – Azərbaycanın Əməkdar müəllimi 1 may - Rauf Əliyev, Azərbaycan bəstəkarı 14 iyul – Abbas Bayat – İranlı iş adamı 21 oktyabr – Rikkardo Folyi – İtaliya müğənnisi 1 noyabr - Telman Əliyev, Azərbaycan aktyoru 29 noyabr – Mirzə Xəzər – görkəmli jurnalist, publisist,... |
17 fevral – "Amerikanın səsi" radiosunun dalğalarının keçmiş SSRİ məkanına yayılmağa başlaması. |
22 mart - ABŞ prezidenti Harri Trumenin dövlət qulluqçularının loyallığını yoxlamaq haqqında xüsusi qanunun qəbul edilməsinə nail olması. |
7 aprel - BƏƏS partiyasının əsası qoyulub. |
23 iyun - ABŞ-də senatorlar Taft və Xartli tərəfindən hazırlanmış və onların adı ilə adlanan "Sənayedə əmək münasibətlərini nizama salmaq haqqında yeni qanunun qəbul edilməsi. |
iyul - ABŞ-də Mərkəzi Kəşfiyyat İdarəsinin (MKİ) və Federal Tədqiqat bürosunun (FTB) yaradılması. |
26 iyul - ABŞ-də prezident yanında əsasən məşvərətçi funksiya daşıyan Milli Təhlükəsizlik Şurasının yaradılması. |
14 avqust - Pakistan dövlətinin yaradılması. |
15 avqust - Müstəqil Hindistan dövlətinin yaradılması.Hindistanının İngiltərədən azad olması. |
2 sentyabr - ABŞ Latın Amerikası ölkələri ilə "Qərb yarımkürəsinin müdafiəsi" paktı adlanan Rio-de-Janeyro paktının imzalaması. |
29 noyabr - BMT-nin Baş Məclisi tərəfindən Fələstinin bölünməsi və onun ərazisində iki dövlətin - yəhudi və ərəb dövlətlərinin yaradılması haqqında qərar qəbul edilməsi. |
dekabr - SSRİ-də pul islahatının keçirilməsi və kartoçka sisteminin ləğv olunması. |
Yaponiyanın yeni Konstitusiyasının qəbul edilməsi. |
23 dekabr - SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən "Ermənistan SSR-dən kolxozçuların və başqa azərbaycanlı əhalinin Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi haqqında" qərar qəbul edilməsi. |
1 yanvar - Xalq artisti Mikayıl Mirzə 2 fevral – Farra Fouset – Amerikalı aktrisa 8 mart – Florentino Perez, ispan biznesmen. |
Real Madrid klubunun prezidenti 13 mart – Aliyə Təhmasib – Azərbaycanın Əməkdar müəllimi 1 may - Rauf Əliyev, Azərbaycan bəstəkarı 14 iyul – Abbas Bayat – İranlı iş adamı 21 oktyabr – Rikkardo Folyi – İtaliya müğənnisi 1 noyabr - Telman Əliyev, Azərbaycan aktyoru 29 noyabr – Mirzə Xəzər – görkəmli jurnalist, publisist,... |
20 fevral – İkinci dünya müharibəsindən sonra İosif Stalin tərəfindən sosialist düşərgəsinə daxil edilmiş Çexoslovakiyada ilk antikommunist çıxışlarının başlanması. |
Çexoslovakiyanın hökumət koalisiyasına daxil olan burjua və millətçi partiyaların rəvac verdiyi bu hərəkatın qarşısının Moskvanın hərbi dəstəyi ilə alınması. |
aprel - 29 dövlətin iştirakı ilə Amerika dövlətləri təşkilatının yaradılması. |
14 may - yəhudilər üçün ayrılmış Fələstin ərazisində müstəqil Fələstin dövlətinin yaradılması. |
21 dekabr - Irlandiyanın müstəqilliyinin elan edilməsi. |
Cənubi Koreya Respublikasının yaradılması. |
10 mart - SSRİ Nazirlər Soveti tərəfindən "Kolxozçuların və başqa azərbaycanlı əhalinin Ermənistan SSR-dən Azərbaycan SSR-in Kür-Araz ovalığına köçürülməsi üzrə tədbirlər haqqqında" qərar qəbul edilməsi. |
16 mart - Azərbaycanın qərbində “metallurqlar şəhəri” Daşkəsənin əsasının qoyulması. |
iyun - Bakıda Xarici Dillər İnstitutunun yaradılması. |
16 yanvar – Con Karpenter – rejissor. |
1 yanvar – Dövlət Bağçalı – Türkiyə Milliyyətçi Hərəkat Partiyası Genel Başqanı. |
24 may - Fuad Poladov - kino və teatr aktyoru, xalq artisti 29 iyul – Ramiz Əzizbəyli – aktyor, rejissor, ssenari müəllifi. |
30 iyul – Jan Reno – Fransa aktyoru. |
8 avqust – Rasim Balayev – Azərbaycan aktyoru, xalq artisti. |
25 avqust - Faiq Qasımov - Azərbaycan aktyoru. |
30 sentyabr – Semiramis Pekkan – Türkiyə müğənnisi və kinoaktrisası. |
18 oktyabr – Mahmud Kərimov – fizika-riyaziyyat elmləri doktoru, akademik, Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının prezidenti. |
17 dekabr – Kamal Kılıçdaroğlu – Cümhuriyyət Xalq Partiyasının (Türkiyə) Genel Başqanı. |
27 dekabr – Jerar Depardye – fransız aktyor. |
30 yanvar – Mahatma Qandi –Hindistan passifist siyasətçisi və düşüncə adamı. |
23 noyabr – Üzeyir Hacıbəyov – dünya şöhrətli Azərbaycan bəstəkarı. |
1 sentyabr — Çarlz Ostin Bird, Amerika tarixçisi, politoloq, ABŞ tarixşünaslığında "iqtisadi" cərəyanın banisi. |
Subsets and Splits
No community queries yet
The top public SQL queries from the community will appear here once available.